Super User

Super User

Gülxarə Əhmədova,

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı.

"Ədəbiyyat və incəsənət"

 

KONSTİTUSİYAMIZ MİLLİ DÖVLƏTÇİLİYİMİZİN VƏ MƏNƏVİ DƏYƏRLƏRİMİZİN HÜQUQİ TƏMƏLİDİR

Konstitusiyamız ümumbəşəri dəyərlərə və mütərəqqi milli ənənələrə söykənərək, bu günün reallıqlarını, dövlətin, cəmiyyətin inkişaf perspektivlərini əks etdirir.

Ulu Öndər Heydər Əliyev

Konstitusiya müasir dövlətlərin çoxunun hüquqi əsaslarını, siyasi quruluşunu və dövlətlə cəmiyyət arasındakı münasibətlərin başlıca prinsiplərini müəyyən edən ali qanundur. Onun əsl mahiyyəti yalnız hüquq və vəzifələri təsbit etməklə məhdudlaşmır, həm də insan ləyaqətinin, azadlığın, bərabərliyin, ədalətin və qanunun aliliyinin təmin olunmasına xidmət edir. Dünyəvilik, demokratik idarəçilik, hüquq bərabərliyi və ümumbəşəri dəyərlərə hörmət prinsiplərini özündə birləşdirən Konstitusiya müasir sivilizasiyanın hüquqi və mənəvi əsaslarını, cəmiyyətin davamlı inkişafının başlıca şərtlərini müəyyənləşdirir.

Azərbaycan xalqının çoxəsrlik dövlətçilik tarixində milli kimliyin qorunması, dövlətçilik ənənələrinin yaşadılması və müstəqillik ideyasının gerçəkləşdirilməsi mühüm mərhələlərlə səciyyələnmişdir. Bu tarixi təcrübə, xalqımızın milli düşüncə tərzi, azadlıq və müstəqillik arzuları müasir Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında öz hüquqi ifadəsini tapmışdır. Dövlətin idarəçilik prinsiplərini və cəmiyyətin hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirən bu ali sənəd, eyni zamanda, xalqımızın dövlətçilik iradəsini, milli-mənəvi irsini və müasir inkişaf hədəflərini özündə birləşdirən mühüm ictimai-siyasi və mənəvi dəyərdir. 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti milli dövlətçilik tariximizin ən şərəfli səhifələrindən biridir. Cümhuriyyət xalqımızın müstəqil dövlət qurmaq iradəsini nümayiş etdirmiş, qısa müddətdə siyasi, hüquqi, təhsil və mədəniyyət sahələrində mühüm qərarlar qəbul etmişdir. Lakin mürəkkəb tarixi şərait səbəbindən müstəqil dövlətin ayrıca Konstitusiyasını qəbul etmək mümkün olmamışdır. Sovet hakimiyyəti dövründə isə Azərbaycan SSR-in 1921, 1927, 1937 və 1978-ci illərdə konstitusiyaları qəbul edilmiş, həmin sənədlər respublikanın siyasi və hüquqi həyatını müəyyənləşdirmişdir.

Bu dövrdə milli dövlətçilik düşüncəsinin, dilimizin və mənəvi dəyərlərimizin qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Xüsusilə 1978-ci il aprelin 21-də qəbul edilmiş Azərbaycan SSR Konstitusiyasının 73-cü maddəsində Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi təsbit olunması Ümummilli Lider Heydər Əliyevin prinsipial mövqeyinin mühüm nəticəsi idi. Onun təklifi ilə Konstitusiya layihəsinə daxil edilən bu müddəa ana dilimizin dövlətçilik səviyyəsində qorunması, milli kimliyimizin möhkəmləndirilməsi və gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından tarixi əhəmiyyət daşıyırdı. 1991-ci il oktyabrın 18-də dövlət müstəqilliyinin bərpası Azərbaycan xalqının tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Lakin müstəqilliyin ilk illərində ölkədə hökm sürən siyasi qeyri-sabitlik, idarəçilik böhranı və mürəkkəb ictimai-siyasi vəziyyət müstəqil dövlət quruculuğunun qarşısında ciddi maneələr yaradırdı. Belə bir şəraitdə xalqın tələbi ilə 1993-cü ildə hakimiyyətə qayıdan Ulu Öndər Heydər Əliyev ölkədə sabitliyin təmin olunması, dövlət idarəçilik sisteminin formalaşdırılması və müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində tarixi missiyanı həyata keçirdi. Məhz onun siyasi iradəsi və uzaqgörən dövlətçilik təfəkkürü müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyasının hazırlanması üçün zəruri şərait yaratdı.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərlik etdiyi Konstitusiya komissiyası tərəfindən hazırlanmış Azərbaycan Respublikasının ilk müstəqil Konstitusiyası 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq referendumu ilə qəbul edildi və həmin il noyabrın 27-də qüvvəyə mindi. Bu tarixi hadisə müstəqil dövlətimizin hüquqi əsaslarının müəyyənləşdirilməsi, demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət quruculuğunun möhkəm təməl üzərində inkişaf etdirilməsi baxımından müstəsna əhəmiyyət kəsb etdi. Konstitusiyanın qəbul edilməsi milli müstəqilliyimizin hüquqi təminatını yaratmaqla yanaşı, ölkəmizin gələcək inkişaf istiqamətlərini də müəyyənləşdirdi. Konstitusiyanın insan amilinə verdiyi üstünlük onun demokratik mahiyyətini müəyyən edən başlıca xüsusiyyətlərdəndir. İnsan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsi dövlətin ali məqsədlərindən biri kimi müəyyənləşdirilmiş, hər bir şəxsin ləyaqətinə hörmət, hüquq bərabərliyi, vicdan və söz azadlığı, təhsil və mədəniyyət hüquqları konstitusion təminat altına alınmışdır. Azərbaycan Respublikasının dünyəvi dövlət kimi müəyyənləşdirilməsi, dinin dövlətdən ayrılması və bütün dini etiqadların qanun qarşısında bərabərliyinin təsbit olunması da müasir demokratik cəmiyyətin mühüm prinsiplərindəndir. Bu müddəalar ictimai münasibətlərin qarşılıqlı hörmət, tolerantlıq və hüquq bərabərliyi əsasında inkişafına xidmət edir.

Humanitar və mədəniyyət sahəsində Konstitusiyanın əhəmiyyəti xüsusilə böyükdür. Çünki hər bir xalqın mənəvi varlığı onun dili, ədəbiyyatı, incəsənəti, tarixi yaddaşı, adət-ənənələri və mədəni irsi ilə müəyyən olunur. Konstitusiyanın 16-cı maddəsində dövlətin mədəniyyətin, təhsilin, elmin və incəsənətin inkişafına yardım göstərməsi, xalqın tarixi, maddi və mənəvi irsini qoruması əsas vəzifələrdən biri kimi təsbit edilmişdir. 40-cı maddə hər kəsin mədəni həyatda iştirak etmək, mədəniyyət təsisatlarından və mədəni sərvətlərdən istifadə etmək hüququnu, 45-ci maddə isə ana dilindən istifadə etmək, istədiyi dildə təhsil almaq və yaradıcılıqla məşğul olmaq hüququnu təmin edir. Bu müddəalar milli-mənəvi sərvətlərimizin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması üçün mühüm hüquqi zəmin yaradır. Milli mədəniyyətin inkişafı keçmişin zəngin irsinin qorunması ilə yanaşı, onun müasir dövrün tələblərinə uyğun yaşadılmasını, yeni yaradıcılıq meyilləri ilə zənginləşdirilməsini və beynəlxalq mədəniyyət məkanında layiqincə təmsil olunmasını da nəzərdə tutur. Milli musiqimizin, teatrımızın, təsviri sənətimizin, xalq yaradıcılığının, folklorumuzun və ədəbi irsimizin qorunması, öyrənilməsi və təbliği dövlətçilik düşüncəsinin mədəni müstəvidə davamıdır. Bu baxımdan Konstitusiyanın yaratdığı hüquqi əsaslar mədəniyyətin ictimai həyatın ayrılmaz tərkib hissəsi kimi inkişafına, yaradıcı insanların fəaliyyətinə və milli irsin qorunmasına xidmət edir.

Azərbaycan xalqı əsrlər boyu formalaşdırdığı humanizm, qonaqpərvərlik, tolerantlıq, böyüyə hörmət, ailə və mənəvi birlik ənənələrini qoruyaraq müasir dünyaya inteqrasiya etmişdir. Bu dəyərlər xalqımızın milli xarakterinin və mədəni kimliyinin ayrılmaz hissəsidir. Konstitusiyada təsbit edilmiş hüquq bərabərliyi, insan ləyaqətinə hörmət və vicdan azadlığı prinsipləri milli ənənələrimizlə ümumbəşəri dəyərlər arasında ahəngdarlığın qorunmasına, cəmiyyətdə qarşılıqlı ehtiramın və ictimai həmrəyliyin möhkəmlənməsinə zəmin yaradır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən dövlət siyasəti Konstitusiyada müəyyənləşdirilmiş strateji məqsədlərin müasir dövrün tələblərinə uyğun davam etdirilməsinə yönəlmişdir. Ölkəmizin iqtisadi, siyasi və humanitar sahələrdə inkişafı, beynəlxalq mədəniyyətlərarası dialoqda fəal iştirakı, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və mədəni irsin təbliği bu siyasətin mühüm istiqamətlərini təşkil edir. Konstitusiyaya sonrakı illərdə – 2002, 2009 və 2016-cı illərdə keçirilmiş referendumlar vasitəsilə edilmiş əlavə və dəyişikliklər də dövlət idarəçiliyinin və hüquqi sistemin inkişaf edən ictimai-siyasi reallıqlara uyğunlaşdırılması prosesinin tərkib hissəsi olmuşdur.

2020-ci ildə Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi Zəfər və 2023-cü il sentyabrın 19–20-də həyata keçirilmiş lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpa olunması dövlətçilik tariximizin yeni mərhələsini müəyyənləşdirdi. Bu tarixi nailiyyət Konstitusiyanın hüquqi qüvvəsinin ölkəmizin bütün ərazisində təmin olunması üçün şərait yaratdı. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri, tarixi abidələrin, dini və mədəni irs nümunələrinin bərpası, yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması xalqımızın tarixi yaddaşına və milli-mənəvi sərvətlərinə ehtiramın ifadəsidir. Konstitusiyanın qəbul edilməsinin 30-cu ildönümü və Vətən müharibəsində tarixi Qələbənin beşinci ildönümü nəzərə alınaraq, Prezident İlham Əliyevin 2024-cü il 28 dekabr tarixli Sərəncamı ilə 2025-ci il Azərbaycan Respublikasında “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilmişdir. Bu qərar Konstitusiyanın dövlətçilik tariximizdəki yerinin, suverenliyin və ərazi bütövlüyünün əhəmiyyətinin bir daha diqqətə çatdırılması baxımından xüsusi məna daşıyırdı.

Bu gün Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası dövlətimizin siyasi və hüquqi həyatının əsasını təşkil etməklə yanaşı, milli birliyimizin, ictimai həmrəyliyimizin və mədəni inkişafımızın mühüm təminatıdır. Onun müddəalarına hörmətlə yanaşmaq, hüquq və vəzifələri dərindən dərk etmək, qanunlara əməl etmək hər bir vətəndaşın dövlətçilik məsuliyyətinin göstəricisidir. Xüsusilə gənc nəslin Konstitusiyanın mahiyyətini, müstəqilliyimizin tarixi əsaslarını, milli-mənəvi dəyərlərimizin əhəmiyyətini dərindən mənimsəməsi mühüm vəzifədir. Bu istiqamətdə təhsil və mədəniyyət müəssisələrinin üzərinə böyük məsuliyyət düşür. 12 Noyabr – Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası Günü xalqımızın dövlətçilik tarixini, müstəqillik iradəsini və hüquqi dövlət quruculuğu yolunda qazandığı nailiyyətləri bir daha xatırladan əlamətdar gündür. Konstitusiyamız keçmişimizin tarixi təcrübəsini, bu günümüzün reallıqlarını və gələcəyimizin inkişaf perspektivlərini vahid dövlətçilik ideyasında birləşdirir. Ulu Öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə yaradılmış möhkəm hüquqi təməl müasir Azərbaycanın inkişafına, milli suverenliyimizin möhkəmlənməsinə və xalqımızın tərəqqisinə xidmət edir.

Konstitusiyamız dövlət müstəqilliyimizin hüquqi əsaslarının, milli-mənəvi dəyərlərimizin və demokratik inkişaf prinsiplərimizin təcəssümüdür. Bu ali sənədə hörmət, onun müddəalarına əməl olunması, milli dövlətçilik ənənələrinin və mədəni irsimizin qorunması hər bir vətəndaşın mənəvi və vətəndaşlıq məsuliyyətidir. Konstitusiyamız xalqımızın tarixi yaddaşını, müasir dövlətçilik reallıqlarını və gələcəyə yönəlmiş inkişaf məqsədlərini birləşdirən etibarlı hüquqi təməldir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.10.2026)

 

 

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı iki gün ardıcıl Təranə Dəmir yeni şeirlərini təqdim edir. Payız ovqatlı 8 şeir, 8 xəzan yarpağı. 4-ü bu gün, 4-ü sabah.

 

TƏRANƏ DƏMİR

              

1-Cİ YARPAQ

 

Heç kimə qaynamır qanım haçandı,

Açılmır sabahım, danım haçandı,

Neynirəm isinmir canım haçandı,

Don vurub könlümün gün tərəfini.

 

Baş əyib getmişəm qədərə, neynim,

Vermişəm bir ömrü hədərə, neynim,

Çoxdan alışmışam kədərə, neynim,

Seçmişəm dünyanın qəm tərəfini.

 

Savaşa bilmədim həsrətə qarşı,

Bahar deyə-deyə gətirdim qışı,

Gözlədim bir dəfə vüsal yağışı

Tutmadı saçımın dən tərəfini.

 

Yaşadım eləcə düşmənə acıq,

Bir gözüm yuxulu, bir gözüm açıq,

Nə tapdım hamısı alayarımçıq,

Doldura bilmədim kəm tərəfini.

 

Qaldı əllərimdə yaxam, bilmədim,

Çırpındım, özümdən çıxa bilmədim,

Özümə sevgiylə baxa bilmədim,

Sevmədim dünyanın mən tərəfini.

 

 

2-Cİ YARPAQ

                              

Mən bir payız yolçusuyam,

Küləyim var, yağışım var,

Enişim var, yoxuşum var,

Hər açılan səhərlərin,

Hər qaranlıq gecələrin

Yanağında göz yaşım var.

Baxışımda xatirələr,

Kirpiyimdə qəm gül açıb.

Başımın üstündə səma,

Ayağım altdan yer qaçıb.

Sazaq vurub ürəyimi,

Bir də çətin oda düşə.

Bir də çətin sevdalana,

Bir də çətin bəndə düşə.

Hələ mənim irəlidə

Xəzan donlu, yaz həvəsli

Arzularla savaşım var.

Məndən uzaq dur, ay adam,

Mən bir payız yolçusuyam,

Sənin mənlə nə işin var?

 

 

3-CÜ YARPAQ

 

Bu gələn payız da mənə bənzəyir,

Dumanı tanışdı, çəni tanışdı.

Bulud gözlərindən ayrılıq yağır,

Həsrəti tanışdı, qəmi tanışdı.

 

Başdan ayağacan bahar xəstəsi,

Təpədən dirnağa vüsal acıdı.

O da mənim kimi Sözə qaçandı,

O da mənim kimi masal acıdı.

 

Dolaşır arzular əl-ayağına,

Bir arzu içindən min xəzan baxır.

Sevdalar oyanır daş yuxusundan,

Xəyallar uzaqdan yarımcan baxır.

 

Gör necə bənzəyir bu payız mənə,

Ürəyi nigaran, hissi yarımçıq.

İkimiz əl-ələ verib gedirik,

Gedirik küləyə, yağışa acıq.

 

 

4-CÜ YARPAQ

 

Yenə payız gəlincə

Yarpaqlar budaq-budaq

Ağaclardan küsəcək.

Yenə dəli küləklər,

Yenə leysan yağışlar

Küçələrin, yolların

Nəfəsini kəsəcək.

Heç gedən baharın da

Arxasınca ürəklə

Su səpən olmayacaq.

Beləcə yağış-yağış,

Beləcə külək-külək

Bu şəhər bu payızın

Nazıyla oynayacaq.

...Hələ yasaq sevdalar,

Hələ günah keçisi.

Hələ bomboz tənhalıq,

Hələ dəli darıxmaq,

Hələ payız gecəsi...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.11.2026)

 

 

 

Cümə axşamı, 12 Noyabr 2026 17:00

“Maraqlı söhbətlər”də insulin möcüzəsi

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

 

İnsulinin kəşfinə görə bəşəriyyət bu insana minnətdar olmalıdır!

 

1922-ci ildə Toponto Universitetində alimlər komada olan, şəkərli diabetik xəstəliyindən ölən və əksəriyyəti uşaqlarlar olan xəstəxana palatasına gedirlər.

Bu, tibb tarixində məlum olan ən inanılmaz və qeyri-adi anlardan biri idi. Təsəvvür edin, valideynlərlə dolu otaq və onlar çarpayının kənarında qəmgin və kədərli halda oturub, uşaqlarının qaçılmaz ölümünü gözləyirlər. Alimlər bir çarpayıdan digərinə keçərək, uşaqlara yeni hazırladıqları insulin vururlar. Onlar sonuncu uşağa insulini vurarkən, artıq insulin vurduqları ilk uşaqda canlama və həyat əlamətləri görünməyə başlayır. Bunun ardınca bütün uşaqlar yavaş-yavaş diabetik komadan ayılmağa başlayır. Beləliklə, ölüm və zülmət otağı ümid və sevinc otağına çevrilir.

Bu insan isə insulin hormonunu kəşf edən kanadalı həkim və fizioloq, 1923-cü ildə Fiziologiya və Tibb üzrə Nobel mükafatı laureatı adını alan ser Frederik Qrant Bantinq idi.

Frederik Bantinqin bu nailiyyətinə görə hər il  onun ad günü olan 14 noyabrda Ümumdünya Diabet Günü qeyd olunur.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.11.2026)

 

 

Cümə axşamı, 12 Noyabr 2026 14:34

Bir millət, iki dövlətin sarsılmaz qalası

PROFESSOR AYGÜN ATTARIN PRİNSİPİAL MÜBARİZƏSİ 

 

Təranə Turan Rəhimli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

 

Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının polad təməlləri üzərində qurulduğunu həzm edə bilməyən, iki qardaş dövlət arasında nifaq toxumu səpməyə çalışan bəzi bədxah və anti-Türk dairələrin son dövrdəki çirkin cəhdləri növbəti dəfə boşa çıxdı. İki ölkə arasındakı sarsılmaz telləri qorumaq uğrunda mübarizənin ön cəbhəsində dayanan tanınmış alim, Professor Doktor Aygün Attar son dövrlərdəki kəsərli duruşu və təsirli mücadiləsi ilə bir daha həqiqi vətənpərvərlik nümunəsi göstərdi.

 

Qardaşlıq münasibətlərini hədəf alan manipulyasiyalara, dezinformasiyalara və gizli hiylələrə qarşı hər zaman tutarlı faktlarla, cəsarətli çıxışları ilə cavab verən Aygün xanım, bu prosesdə təkcə bir ziyalı və dövlət məmuru kimi deyil, həm də iki xalqın vahid ruhunun müdafiəçisi kimi çıxış etdi. Xüsusilə son dövrlərdə qələmə aldığı "Bu kardeşliğin hafızası var"  başlıqlı silsilə məqalələri və Haber Global kanalında yayımlanan "Türkiye-Azerbaycan Kardeşliğini Hedef Alan Provokatörlere Haddini Bildirdi!" başlıqlı çıxışı kimi son dərəcə kəsərli çıxışları, eləcə də liderlərə xitabən yazdığı "Türk Dünyası İçin Birlik Çağrısı" yazısı iki qardaş ölkə arasına nifaq salmaq istəyən dairələrə endirilən ən ağır zərbələr oldu. Onun Türkiyə və Azərbaycanın strateji mənfəətlərini, sarsılmaz birliyini hədəf alan qüvvələrə qarşı apardığı prinsipial mübarizə ictimaiyyət tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılandı və təqdir gördü.

Belə müqəddəs amala yönələn mübarizənin sevinci,  sarsılmaz birliyimizin ən təsirli, ən qürurverici mənzərəsi isə 8 Noyabr – Zəfər Günü münasibətilə reallaşan tarixi səfər zamanı yaşandı. Türkiyə Respublikasının Prezidenti Sayın Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Azərbaycana rəsmi səfər heyətində yer alan Aygün Attar üçün bu səfər sadəcə protokol tədbiri deyil, illərdir çəkilən zəhmətin və aparılan mübarizənin təntənəsi idi.

Zəfər Gününün coşqusunu Bakıda, qardaş ölkə lideri Sayın Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Hörmətli İlham Əliyevin yanında dayanaraq birlikdə qeyd etməsi  Türkiyə-Azərbaycan dostluğuna kölgə salmaq istəyən bütün bədxahlara verilmiş ən tutarlı və ən kəsərli cavab oldu. Səfər müddətində Aygün xanımın simasındakı o sonsuz qürur və sevinc ifadəsi əslində səmimi bir qəlbin, illərini Türk birliyi idealına həsr etmiş, bu birliyə əmək etmiş bir ziyalının və dövlət məmurunun ikiqat bir qələbə sevinci idi.

Azərbaycan və Türkiyə bayraqlarının yanaşı dalğalandığı bu tarixi gündə verilən mesaj aydın idi: Bizi heç bir qüvvə ayıra bilməz, birliyimiz əbədidir!

Aygün Attarın bu misilsiz fədakarlığı və Türk dünyasının birliyi naminə yorulmaz mübarizəsi hər cür təqdirə layiqdir. Belə vətənpərvər ziyalılarımız var olduqca Türk birliyimiz də daim yaşayacaq və güclənməyə davam edəcəkdir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.11.2026)

 

 

Cümə axşamı, 12 Noyabr 2026 12:29

“Vida” - İntiqam Qasımzadənin yeni hekayəsi

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı “Azərbaycan” jurnalının Baş redaktoru, yazıçı, hamımızın sevimlisi İntiqam Qasımzadənin yeni hekayəsini təqdim edir. Əminik ki. Məmnuniyyətlə oxuyacaqsınız.

 

– Cәmi qәbiristanlıq әhlinin ruhuna bir salavat: “Allahün mәsәlli әla Mühәmmәdin vә ali Mühәmmәd”...

Qәbri torpaqlayıb qurtarmışdılar; molla dәfnә gәlәnlәri salavat demәyә dәvәt edirdi. Sonra da “Quran”dan “Fatihә” vә “İxlas” surәlәrini deyib, nizamla qәbiristanlığı tәrk edәcәk vә mәrhumun yas mәclisinin keçirilәcәyi Tәzә Pir mәscidinә gedәcәkdilәr.

Yaxın dostumuz Aqili dәfn edirdik. Gözlәnilmәdәn, qәfil vәfat etmişdi. İllәrdәn bәri bir yerdә durub-oturduğumuz dostlarımızın hamısı gәlmişdi. Başqa cür ola da bilmәzdi; iyirmi beş ilә yaxındı hәr sәhәr Bakı bulvarında görüşüb xeyli gәzişir, sonra da çayxanada oturub çay içir, zarafatlaşırdıq. Ayda da bir, ya iki dәfә mәclis qururduq; hәrdәn birimiz xәrcini boynumuza götürürdük. Bir dә görürdün tinimizә düşdü, yığışıb Quba-Qusar tәrәfә çolpa çığırtması yemәyә gedirdik, ya da Nardarana nәrә balığının kotletini yemәyә. Daha çox Salyan tәrәfә – Şorsuluya gedirdik; xüsusәn gәrәf, qaşqaldaq vaxtı. Aramızda әn fәalı, әn zarafatcılı şorsululu Akif idi; o çәkib aparırdı bizi ora. İndi dә hәmәn Akif mәnә yaxınlaşıb:– Bura bax, yadından çıxmayıb, kişi sәndәn xahiş elәmişdi ki, mәn  ölәndә qәbrim üstә sәn “Fatihә” verәrsәn?! Sәn dә söz vermişdin, - söylədi.

– Nә danışırsan, – dedim, – zarafatdı da elәyirdik.

Akif əl çəkənə oxşamırdı:

– Yox ey, o, zarafat-zad elәmirdi, çox ciddi deyirdi. Mәndәn dә xahiş elәmişdi ki, yaddan çıxmasın, Akif, çıxsa, sәn yada salarsan.

Aqilin ölәndә mәndәn qәbri üstә “Fatihә” demәyimi istәmәsinin mayası hardan gәlirdi? Bizim Cavad adında bir dostumuz da vardı; әsli Qarabağdan, Cavanşirlәr nәslindәndi. Çox mәrifәtli kişiydi. Bir neçә il әvvәl vәfat etmişdi. Bir gün vәfatının ildönümündә dostlar yığışıb getdik onun qәbrini ziyarәtә: 2-ci Fәxri xiyabanın çöl tәrәfindә, şosse yolunun lap kәnarında dәfn olunmuşdu. Oralarda da molla-zad olmur ki, bir yasin oxutduraq. Odur ki, mәn qәbrin baş tәrәfinә keçib dostlarımızı “fatihә” demәyә dәvәt etdim; bilirdim bunun qaydasını, yәni dәvәt elәyәndә deyilәn sözlәri:

– Allahın mәğfiril mömüninә vәl mömünat, vәlmüslüminәn vәl müslümat, rәhmallahi mәnqәrәl fatihәәs salavat, – ucadan avazla dedim. Avazla da ucadan “Fatihә” vә ardınca da “İxlas” surәlәrini oxudum; ziyarәtimizi, mollalar demişkәn, yola verdim. Elә rәhmәtlik Aqilin dә, zәnnimcә, mәnim avazım xoşuna gәlmişdi. “Düzü, avazım pis deyildi; özüm dә bilirdim bunu, oxuduğum da “Quran”dı... Molla “İxlas” surәsinin son sözlәrini tәlәm-tәlәsik: “vә lәm lәkin lәhu kufufәn әhәd” – deyib dәfn mәrasiminin nöqtәsini qoydu vә dәrhal da dәfnә gәlәnlәrә müraciәtlә söylədi: – Hörmәtli qohumlar, qonşular, dostlar, mәrhum Aqil qardaşımızın ailәsi sizlәrә zәhmәt çәkib gәldiyiniz üçün öz minnәtdarlığını bildirir. Zәhmәtinizi hәlal edin.

Hamı: – “Halal olsun” – dedikdə molla yekun sözünü söylədi:– Dәfn mәrasiminin davamı Tәzә Pir mәscidindә keçirilәcәk; indi ora gedәcәyik. Maşınlarımız qәbiristanlığın girәcәyindәdir. Buyurun, hamınızı bir nәfәr kimi ora dәvәt edirlәr.

Akif dirsәyi ilә böyrümә vurub:– Tez elә, – dedi, – sora gec olacaq, vәdivәәmәl elә. Kişi vәsiyyәt elәmişdi sәnә.

Bir addım irәli çıxıb:– Molla әmi, hörmәtli dostlar, – dedim, – çox-çox üzr istәyirәm, bir neçә dәqiqә vaxtınızı alacam. Mәn Aqilin dostları adından danışıram. Söz yox, molla qardaş mәrasimi yüksәk sәviyyәdә aparır, heç bir әlavәyә ehtiyac yoxdur. Amma mәsәlә ondadır ki, rәhmәtlik hәlә sağlığında mәndәn xahiş elәmişdi ki, – bunu dostlarımız da bilir, – ölәndә mәn onun qәbri üstündә “Fatihә” verim. Mәn dә onun bu istәyini sizin iştirakınızla yerinә yetirmәyi özümә vacib bilirәm.

Hiss etdim ki, әmәlli-başlı hәyәcanlanmışam. 75 illik hәyatımda ilk dәfә idi bir belә insanın qarşısında ucadan, “Fatihә” verәcәkdim. Oxuyacağım “Quran”ın hikmәtindәndi yәqin, hәyәcanlı olsam da, inamlıydım. Bir an duruxdum. Sonra çәliyimi yaxınlıqdakı şam ağacına söykәdim (mane olurdu mәnә) vәәllәrimi qarşımda qoşalayıb ucadan әtrafdakı müsәlman qardaşlarımızı Aqilin vә cәmi qәbiristanlıq әhlinin ruhuna “Fatihә” demәyә dәvәt etdim:

– Allahın mәğfiril mömüninә vәl mömünat, vәl müslüminәn vәl müslümat, rәhmallahi mәnqәrәl fatihәәs salavat...

Hamı – kimi ucadan, kimi ürәyindә – “Allahün mәsәlli әla Mühәmmәdin vә ali Mühәmmәd” – deyә, salavat çevirdi. Mәn “Quran”ın әn gözәl surәlәrindәn sayılan “Fatihә” surәsini avazla demәyә başladım:

Bismillәhir-rahmanir-rahim, Əlhәmdu lillәhi Rabbil -alәmin”... vә sairә surәlәri deyib qurtardım. Deyәsәn, avazım camaatın da xoşuna gәlmişdi; xalqımız demişkәn, avazım yaxşı idi, oxuduğum da Quran”dan.

– Çox sağ olun, – dedim. – Allah ölәnlәrinizә rәhmәt elәsin. Başınız ailәnizin, qohum- əqrabanızın yanında hәmişә uca olsun. İki-bir, üç-bir, hamı qәbiristanlığın çıxışına üz qoydu. Akif dә mәnә yaxınlaşıb qoluma girdi vә biz dә axına qoşulduq.

– Yaxşı elәdin, savabdı, – dedi Akif. – Hәm dә bu bir borc idi, boynunda qalacaqdı.

Çıxışa çatdıq. Maşına minmәk mәqamı gәlәndә, gördüm ki, çәliyimi unutmuşam, qalıb qәbir üstә. Dәrhal Akifә: “Məni bir beş dәqiqә gözlә, çәliyim qәbir üstә qalıb, gedib gәtirim” – deyib ayağımı çәkә-çәkә götürüldüm Aqilin qәbri tәrәfә. Nә yaxşı onun qәbri çıxışa yaxın idi. Çәliksiz әmәlli-başlı yeriyirmişәm ki... Yaxınlaşanda nә görsәm yaxşıdır?! İstәr-istәmәz, bir an duruxub qaldım: axı, heç beş-altı dәqiqә olmazdı ki, camaatın buranı tәrk etdiyi. Hamı getmişdi, ins-cins qalmamışdı. Axırıncı biz çıxmışdıq burdan – Akiflә mәn. İndi isә burda, rәhmәtliyin qәbrinin baş tәrәfindә iki yeniyetmә qız uşağı bir-birinә sığınıb xısın-xısın ağlayırdı. Ayaq tәrәfdә isә, Akito cinsindәn olan yapon iti quyruğu üstә oturub, kәdәrli gözlәriylә qәmgin-qәmgin Aqilin başdaşı әvәzinә müvәqqәti qoyulmuş şәklinә baxırdı. Mәnә elә gәldi ki, itin gözlәri yaşarmışdı. Əvvәlcә duymasam da, sonra qızcığazların Aqilin qızları olduğunu başa düşdüm; müsәlman adәtinә görә, dәfnә qadınlar getmir axı. Qızlar evdә qala bilmәmişdilәr, ürәklәri gәtirmişdi onları bura. Kәnarda gözlәyiblәr, kişilәr dağılışandan sonra, yaxınlaşıblar. Görünür, Aqilin yoxluğunu hiss edәn Akütonun vurnuxduğunu, evdә özünә yer tapmadığını görәn qızlar onu da özlәriylә gәtirmişdilәr. Bu cins iti Aqil beş-altı il әvvәl “Akitonun hekayәti” mәşhur yapon filmindә görüb ağlına, sәdaqәtinә heyran olmuşdu. Uzun axtarışlardan sonra onun küçüyündәn tapdırıb çox baha qiymәtә almışdı.

Gördüklәrimdәn o qәdәr mütәәssir olmuşdum ki, niyә qayıdıb gәldiyimi dә unutmuşdum; bir qәdәr әvvәl bura toplaşmış onlarla insanın iştirakı ilә aparılan dәfn prosesi mәni heç belә sarsıtmamışdı. Daha bir neçә addım irәli gedib qızlardan bir qәdәr aralı vә arxada dayandım, diqqәtlә Aqilin şәklinә baxdım; dodaqları azca qaçmışdı, ironik bir tәbәssüm vardı üzündә. Amma... gözlәri kәdәrli idi...

Orda belәcә nә qәdәr durduğumu deyә bilmәrәm... Yәqin ki, bir xeyli durubmuşam. Xәyalım mәni çәkib uzaqlara aparıb, vaxtın necә ötdüyünü hiss etmәmişәm. Odur ki, bir әlin ehmalca qoluma toxunmasından diksinәn kimi oldum. Azca qanrılıb geri baxdım; Akif idi, lәngidiyimi görüb nigaran qalmış, arxamca gәlmişdi. Üzündә bayaqkından xeyli fәrqli dәrin bir kәdәr vardı. Bir müddәt dinmәzcә yanaşı durduq. Qızlar elәcә bir-birinә sıxılıb xısın-xısın ağlayırdılar. Akito isә heykәl kimi donub gözlәrini sahibinin şәklinә dikmişdi. Bütün vәziyyәtlәrdә sayıqlığını itirmәyәn, düzgün qәrar verәn dostum Akif mәnә işarә etdi ki, getmәk lazımdır. Vә biz Aqilin üç doğmasını orda onunla baş-başa qoyub, sakitcә çıxışa doğru getdik. Yol boyu heç birimiz – nә o, nә dә mәn, bir kәlmә dә olsun dinib danışmadıq. Maşına oturmaq istәyәndә başa düşdüm ki, qәbir üstündә gördüklәrim; qızların bir-birinә qısılıb xısın-xısın ağlaması, Akitonun sahibinin şәklinә dikilmiş kәdәrli gözlәri mәni elә sarsıdib ki, ora niyә qayıtdığımı tamam unutmuşam; çәliyimi götürmәmişәm. Elә hәmin anda da Akifin sәsi eşidildi:

– Aaa, çәliyi götürmәmisәn ki....

Mәn günahkarcasına: – Hә, – dedim, – qızları görüb tamam unutmuşam.

Akif :– Yaxşı, onda sәn otur, mәn gedib götürrәm, – deyib, maşının qapısını

örtdü.

– Yox, mәn dә gәlirәm, – dedim, – birdәn sәn tapmazsan, yerini mәn

bilirәm.

Ayağımı çәkә-çәkә Akifin dalınca götürüldüm. Qızlar hәlә dә ordaydılar. Akif elә bil çәliyi әliylә qoymuşdu, düz bayaq mәn “fatihә” verәndә yanında durduğum şam ağacına sarı getdi, çәliyi götürüb, dәrhal da geri döndü vә qoluma girib:

– Getdik, әmioğlu, – dedi, – (onun hәrdәn mәnә belә müraciәt etmәyi vardı), camaat çoxdan çatıb Tәzә Pirә, yaxşı deyil, “Quran” oxutduracaqlar yәqin...

– Bir dәqiqә gözlә, – dedim, – gәlirәm. – Qәbrә yaxınlaşdım, әyilib bir әlimi qәbrin üstündәki torpağa qoydum vә ürәyimdә: “rahat yat, dostum, biz – övladların, dostların, bir dә bu köpәyin, – sәni utmayacağıq” – dedim vә qeyri-ixtiyari Akitoya baxdım. İt elә bil ürәyimdә dediklәrimi eşitmişdi, başını mәnә sarı çevirib sözlәrimә sәs verdi; alçaqdan, bir insan kimi inildәdi. Bu iniltidә tәkcә bir itin sadiqliyi deyil, bu fani dünyada bәndәnin-bәndәyә olan bütün sevgisi, hәsrәti vә dәrdin ağırlığı vardı...

Pirәbәdil. 2026

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.11.2026)

 

Cümə axşamı, 12 Noyabr 2026 16:34

Şair İbrahim Göyçaylının 90-ı

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Uzaq haraylara isinmir ürək!

Əlbəttə ki, halına yanan nə qədər yaxında olsa bir o qədər təsəllisi də güclü olar.

Ümiddən uzun gecə.

Bu dünyada ən uzun nəsnədir ümid, boşuna demirlər ki ümid sonda ölür. Amma ayrılıq adlı bir kabus var ki, xüsusən onu gecələr çəkmək ağır dərddir. Ümiddən uzun gecə ibarəsi də buradan yaranıbdır.

 

Şair İbrahim Göyçaylının şeirlərində ədəbi tənqidin fikrincə lirika çox dərindir. Bu da həmin şeirləri oxucuya sevdirir.

İbrahim Göyçaylı 1936-cı il, noyabrın 12-də Göyçay rayonunun Alıkənd kəndində anadan olub. Yəni, Göyçaydan çıxmış böyük şairlər sırasında Rəsul Rza, Əli Kərimlə yanaşı İbrahim Göyçaylının da adı vardır.

1943-cü ildə o, Göyçay şəhərində orta məktəbə gedib. 1953-cü ildə məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində təhsil alıb.

O, ümumilikdə, Azərbaycan Dövlət Radiosunda 40 ilə yaxın müddətdə fəaliyyət göstərib, radionun formalaşmasında xüsusi xidmətləri olub.

Əmək fəaliyyətinə qəzetdə müxbir kimi başlayıb. Sonra Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında redaktor, "Mədəni ticarət", "Za kulturnuyu torgovli" qəzetlərində baş redaktor, Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində redaktor, şöbə müdiri, baş redaktor kimi vəzifələrdə çalışıb. 1983-cü ildən 2007-ci ilə qədər baş redaktor müavini vəzifəsində fəaliyyət göstərib.

 

2006-cı ildə Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə Əməkdar mədəniyyət İşçisi fəxri adına layiq görülüb. Yüzdən çox şerinə mahnılar bəstələnib, tanınan sənətkarlar tərəfindən ifa olunub.

 

Kitabları

1. Dalğalar qoynunda

2. Yadigar sözlər

3. Gözlərinin işığında

4. Qərənfil işığı

5. Ulduzlar nədən danışır

6. Uzaq haraylara isinmir ürək

7. Ümiddən uzun gecə

 

İbrahim Göyçaylı 2007-ci il, fevral ayının 24-də, uzun sürən xəstəlikdən sonra 70 yaşında vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.11.2026)

Cümə axşamı, 12 Noyabr 2026 14:30

1-ci işçi, 7-ci qardaş və 3-cü kafir

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Obrazların adları hər şeyi açıb deyir. Baxın: 1-ci işçi, 7-ci qardaş və 3-cü kafir. Bunlar, epizodik rollar deməkdir. Bəli, o. Çox zaman bu cür epizodik rollar aldı. Amma bununla belə, bu xırda obrazlara böyük həyat verdi, onları canlandırmağı bacardı. Bu da onun ustalığından xəbər verir.

Söhbət bu gün 76 yaşını qeyd edən Pərviz Bağırov barədədir.

 

Pərviz Bağırov 12 noyabr 1950-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1972-ci ildə M. A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsini bitirib. Təyinatla Akademik Milli Dram Teatrına gələn aktyor teatrın səhnəsində bir çox rollar oynayıb

Həmin rollar : 7-ci qardaş ("Yatmış gözəl və yeddi qardaş", Aleksandr Puşkin), 1-ci işçi ("Knyaz", Hüseyn Cavid), Dustaq ("Qılınc və qələm", Məmməd Səid Ordubadi), Həsrət ("Gölgələr pıçıldaşır", Seyfəddin Dağlı), Rasim ("Şəhərin yay günləri", Anar), Hacı Bağdad ("Dəli yığıncağı", Cəlil Məmmədquluzadə), Əyyar ("Fitnə", Abdulla Şaiq), Kamal ("Əliqulu evlənir", Sabit Rəhman), Lennoks ("Maqbet", Uilyam Şekspir), 3-cü zabit ("İblis", Hüseyn Cavid), Mahmud ("Atabəylər", Nəriman Həsənzadə), Altay ("Od gəlini", Cəfər Cabbarlı).

Pərviz Bağırov Ağadadaş Nəcəfov ("Dəlilər və ağıllılar", İlyas Əfəndiyev), Çar Uluz ("Pompeyin Qafqaza yürüşü", Nəriman Həsənzadə), Şeytan ("Özümüzü kəsən qılınc", Bəxtiyar Vahabzadə), 1-ci kafir ("Burla Xatun", Nəbi Xəzri), Talap ("Sokratı anma gecəsi", Çingiz Aytmatov), Qonşu ("Mənim ərim dəlidir", Elçin), Kamran Qızılsəs ("Köhnə ev", Əli Əmirli), Minas ("Hələ sevirəm deməmişdilər", Ramiz Novruz), Dadaşzadə və Sarvan ("Bu dünyanın adamları", Hidayət), Qəhrəman ("Eloğlu", Abdulla Şaiq) rollarını da ifa edib.

Pərviz Bağırov 2002-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti fəxri adına layiq görülüb. 9 may 2012-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülüb.

 

Filmoqrafiya

1. Həyat bizi sınayır

2. Dədə Qorqud

3. De ki, məni sevirsən!

4. Qərib cinlər diyarında

5. Şəki.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.11.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Bu günə təsadüf edən əsas hadisələri diqqətinizə çatdırırıq:

 

Ümumdünya pnevmaniya ilə mübarizə günü

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı və YUNİSEF 2009-cu ildə bu günü təqvimə saldırmaqla pnevmaniya, xüsusən uşaq pnevmaniyası əleyhinə kütləvi kampaniyaya başlayıb. Əsas görülən iş isə Asiya və Afrikanın inkişaf etməkdə olan ölkələrində - o ölkələrdə ki pnevmaniya tüğyan edir, insanları xilas etmək üçün böyük vəsaitlərin toplanmasıdır. Ekspertlərin qənaətinə görə 5 yaşa qədər olan uşaqların əsas ölüm səbəbi məhz pnevmaniyadır. Hər il bu xəstəlik iki milyon can alır.

 

Təhlükəsizlik üzrə mütəxəssis günü

Bu günün təşəbbüskarı təhlükəsizlik üzrə nəhəng internet portal olan Sec.ru-dur. Təntənəli gündə “Təhlükəsizlik missi” müsabiqəsinin qalibi də elan edilib mükafatını alır. Axı bu sistemdə xanımlar da az deyil. Mən bizim moll-arda kürəyinə “security” yazılmış o qədər zəif cins nümayəndəsi görmüşəm ki. Bu sferada bir obyektlərin, bir də şəxslərin mühafizəsi nəzərdə tutulur. Şəxslərin mühafizəçiləri, el təbirincə desək teloxranitellər (cangüdənlər) barədə Uitni Xyustonun rol aldığı məşhur filmi hamımız görmüşük. Bu gün Azərbaycanda təhlükəsizlik üzrə mütəxəssislər – bax bu teloxranitellər qorunması zəruri olan, dövlət baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edən insanlardan daha çox özünü xırda padşah elan edib 5-10 maşınlıq karteclərlə hərəkət edən və ən azı 5-10 nəfər cangüdənin əhatəsində gəzən pullu görməmişləri – gədaları mühafizə etməkdədirlər. Bu da çox zərərli tendensiyadır.

 

Gənc oxucular günü

Onsuz da bizdə oxucuların əksəriyyəti gənclərdir. Bu gün hamı əlində kitab ictimai nəqliyyatda, parklarda, iaşə obyektlərində görünməlidir, mütaliə təbliğ edilməlidir. Axı mənəvi zənginlik mütaliə olmadan mümkün deyil. Hər bir gənc kitabdan ilan vuran ala çatıdan qaçan kimi qaçan bir şəxsə bu gün kitabların faydaları barədə moizə oxusa, inanın ki, böyük tərəqqi əldə etmiş olarıq.

 

Ançous niyə qəzəbə gəlib?

Antibiotiklər barədə məlumatlanmaq üzrə ümumdünya həftəsi başlayır. Antibiotiklərin faydası və zərəri haqda məlumatları hamı mənimsəməlidir, əks halda böyük ziyan çəkmək istisna olunmur; Yeni Zelandiyada Kenterberi günüdür, Kenterberi əyaləti sakinləri öz diyarları ilə qürur duyaraq sevinib şənlənəcəklər; Çində və Tayvanda Mədəni Renessans günüdür. Mədəni-kütləvi tədbirlər önə çəkiləcək; Kanadada rəqəmsal sağlamlıq, İndoneziyada ümumən sağlamlıq, Qərbi Timorda gənclər günüdür; Amerikada mətbəxsevərlər birdən-birə iki bayramı qeyd edəcəklər: milli toyuq şorbası gününü, bir də milli ançousdan başqa istənilən içliklə pitsa gününü. Siz bir təyinata baxın. Yəni bu gün hamı pitsa yeməlidir, istənilən pitsadan yemək olar, təkcə ançouslu içliklidən başqa. Ançous – balıq növüdür. Görəsən bu ançous yazıq nə günahın sahibidir belə?

1933-cü ildə Şotlandiyanın Lox-Ness gölündə yaşayan əcaib varlığın – Nessinin ilk fotosu çəkildi; 1893-cü ilin bu günündə “San Francisco Morning Call” qəzetində “Yapon sahillərində tayfun” adlı gənc yazarın ilk hekayəsi dərc edildi, dərhal hekayə böyük əks-səda doğurdu. Müəllif Cek London idi; 12 noyabr günü həm də dünya rəngkarlığında və memarlığında uğursuz bir gün kimi səciyyələndirilir. Belə ki üç böyük sənətkar məhz bu gün dünyalarını dəyişiblər: Bunlar 1903-cü ildə fransız impressionist rəssamı Kamil Pissarro, 1680-ci ildə italyan heykəltaraşı Lorenso Bernini (məşhur “Apollon” heykəlinin müəllifi) və 1662-ci ildə Qızıl dövr Holland rəngkarlığının nümayəndəsi Adrian Van de Vennedir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.11.2026)

 

Cümə axşamı, 12 Noyabr 2026 12:08

Sən Allah, çətir tutma yağışa!

Varis,

Azərbaycanın Əməkdar Jurnalisti, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Baş redaktoru                                         

 

 Berjeron və Findayzen.

 Çox qəribədir, hətta hər gün üz-üzə gəldiyim əksər qonşumun belə adını yadımda saxlaya bilmirəm, amma bu iki şəxsin soyadları nədənsə beynimin dərinliklərinə yazılıb.

 

Yağış qəfildən başladı. Yağışın növləri çoxdur: narın yağış, leysan yağışı, qarlı yağış, kor yağış... İndi yağansa şıdırğı yağışdır.

Küçənin prospektlə kəsişən tinində görürəm onları. Oğlanla qızı. İnzibati binanın girişindəki çıxıntının altında sığınacaq tapıb üz-gözlərindən su süzülə-süzülə bir-birinə tamaşa edirlər. Oğlan necə də ovaxtkı mənə və qız necə də o vaxtkı ona bənzəyir. Ayaq saxlayıb matdım-matdım onlara tamaşa etməyə başlayıram. Xatirələr məni necə götürüb illər öncəyə aparırsa yağışın altında dayanıb islandığımın fərqinə varmıram.

Universitetdən çıxardıq, heç kəs sezməsin, söz-söhbət olmasın deyə bura kimi bir-birimizdən aralı gələr, bu tində əl-ələ tutub hey baxışar, söhbətləşərdik. Səsimiz necə titrəyərdi, ürəklərimiz necə döyünərdi...

O vaxt həmin o sevgi dolu anların necə dəyərli, insan həyatının bəlkə də ən qiymətli hissəsi olmasını duymurduq. Yalnız indi, keçən illərin yüklərini çiynimə yüklədikdən sonra anlayıram ki, düz deyirlər, insanın ən böyük xoşbəxtliyi gəncliyi, sevib sevildiyi anlarıdır. Deməzsənmiş, insan uzun müddət sevmək arzusuyla, qısa müddət sevərək və daha uzun müddət sevgi xatirələriylə yaşayırmış.

 

...Deyəsən islanmağa başlayıram...

Onlar necə də bəxtəvər-bəxtəvər baxışırlar. Oğlan çeçələ barmağıyla qızın yanağındakı yağış damcısını necə nəvazişlə silir. Qız necə incə gülümsəyir.

Təsadüfə bax. Bir qədər öncə Stiv Cobsun ölüm yatağında ikən yazdıqlarını oxuyub təsirlənmişdim. Anlamışdım ki, sevginin əsl həqiqətdə nə olduğuna ən gözəl tərifi məhz o kişi verib.

Bura bizim daimi görüş yerimiz idi. Burada qovuşub bir-birimizdən ayrı qaldığımız müddətin hesabatını verdikdən sonra prospektlə üzüaşağı düşərdik. O, yanımca elə yüngülcə addımlayardı, sanki ayaqlarını asfalta yox, pambığa basır. Haçan diqqət edirdimsə, görürdüm addımlarımızı eyni vaxtda, eyni ayaqla atırıq. Hətta arada bu eynilikdən bezib bir addım ləngiyib ayağımı dəyişirdim, ahəngi pozurdum. Amma sonra başım nəyəsə qarışırdı, yenidən ayaqlarımıza fikir verəndə görürdüm ki, yenə də addımlarımız eyniləşib...

Yol boyu başını əsla qaldırmazdı, sanki oğlanla yanaşı gəzdiyinin suçunu duyardı... Bizi kiminsə görməsindən elə ehtiyat edərdi ki...

 

Oğlan qıza nəsə pıçıldayır, o da gülümsəyir. Gözləri neçə parıldayır qızın. Yəqin sevgi etirafını eşidir. Qızlar sevgi etirafını eşidəndə çiçək kimi açır, ayrılığın gəlişindən xəbərdar olanda isə saralıb solurlar.

Əslində, 25 ildə sevgi prosesində ən əsas dəyişən şey bilirsiniz nədir? O vaxt oğlan 2 qəpiklik tapanda, rastına telefon avtomatı çıxanda, bu telefon avtomatında novbəylə qarşılaşmayanda, qızın evdə danışmaq imkanı olanda – yəni böyük çətinliklər bahasına, 3 – 4 gündən bir qızla danışmaq imkanı əldə edərdi. Amma indi mobil telefon bu 3 – 4 gün intervalını haradasa 3 – 4 dəqiqə edib, ünsiyyət xoşbəxtliyini urvatdan salıb.

Stiv Cobs nə yazmışdı?

 

Hə, yazmışdı ki, hazırda xəstəxana çarpayısında uzanaraq bütün həyatımı xatırlayıram. Başa düşürəm ki, həyatım boyu qürur duyduğum bütün tərif və zənginlik indi olduğum qaçılmaz ölüm ayağında çox cılız görünür. Ömrüm uzunu qazandığım sərvəti özüm ilə apara bilmirəm. Özümlə apara biləcəyim yeganə şey – sevgi dolu xatirələrimdir.

 

Düzü, çox kövrəlmişdim bunları oxuyanda. Hətta gözlərim yaşarmışdı da.

Bu nədir, lap islandım ki.

Yağışın altında key-key durmağım yoldan keçənləri təəccübləndirir. Ayaq saxlayıb, bəlkə də, ağlını itirmiş birisi hesab etdikləri mənə diqqət yetirməyi özlərinə borc bilirlər.

Hərəsi başına bir şey keçirib. Ancaq çətir tutanı yoxdur.

Hətta oğlanla qız da maraqla mənə baxmağa başlayırlar.

Oğlan dəri gödəkcə geyinib. Qız plaşdadır. Mən də 25 il əvvəl dəri gödəkcə geyinməyi xoşlayardım. O isə plaş da geyinərdi, sırıqlı gödəkcə də.

 

Yağış – bütün bədii ifadə vasitələrini bir qırağa qoysaq, əslində buluddan damcı şəklində tökülən mayedir. Yağış damcılarının diametri 0,5 kvadrat millimetrdən 7 kvadrat millimetrədək olur. Su damçılarının yuxarısı enli, aşağısı nazikdir. Ən böyük damcılar paraşüt formasına malikdir. Damcıların düşmə sürəti isə ölçülərindən asılıdır. Xırda damcılar 2 – 6 metr/saniyə, böyüklər isə 9 – 30 metr/saniyə sürətə malik olur.

Heç özüm də bilmədim, bu təfsilat nədir.

 

Bizim bir görüşümüz də eynən belə bir yağışlı gündə olmuşdu...   Prospektlə islana-islana düz avtovağzalacan getmişdik.   Həmişə dilotu yeyibmiş kimi danışan mən hey susurdum. Bu halım onu öncə təəccübləndirmiş, sonra qorxutmuşdu. Etiraf edim ki, qorxusu özünü doğrultdu. Həmin görüş bizim son görüşümüz oldu. Ertəsi gün ona dama-dama dəftər vərəqinə yazdığım şeirimi göndərdim. Vəssalam. Dörd il uzanan sevgi yolumuz beləcə qırıldı.

Kim bilir, indi haradadır, həyatı necə keçir. Heç bilmirəm də ki, əlləri yenə buztək soyuqdurmu, güləndə yenə yanaqlarında çökəklər əmələ gəlirmi, utancaqlığından yenə dəqiqəbaşı qulaqlarının dibinəcən qızarırmı, saçının şampun ətri yenə valehedicidirmi.

Həmin o bizi ayıran gündən düz iki gün öncə prospektdəki iri baqqaliyyə mağazasının qarşısında (indi yerində yapon restoranıdır) bizi dama-dama paltarlı bir qaraçı yaxalamışdı, əlindəki Borya adlı tutuquşu ilə falımıza baxmağa cəhd eləmişdi. Mən əyləncə sevənəm, “baxsın” demişdim, amma qız qorxmuşdu, əlimdən çəkib “gedək” söyləmişdi. Tutuquşunun biclik yağan muncuq gözlərindən baxışımı qoparanda qızın xeyli aralandığını görüb qaraçıya üzrxahlıq edərək qızın ardınca götürülmüşdüm. Soruşmuşdum ki, niyə axı qoymadın gələcəyimizi bilək. Qəribə bir fikir bildirmişdi. Demişdi ki, fal – falçının əhval-ruhiyyəsindən asılı olaraq ağlına gələni söyləməsidir. Təəssüf ki, zaman aldanaraq bu söylənilənləri gec-tez reallaşdırır...

Buna deyərlər, təpədən dırnağa qədər islanmaq. Amma heç bir narahatlıq duymuram. Hətta əllərimi kənara açıb, başımı arxaya əyib lap uşaq kimi üzümü yağışın altına tuturam.

 

Yağış – 0 dərəcə C-dən aşağı temperaturda soyudulmuş damcılar və buz kristarlarından ibarət olan qarışıq buludlardan tökülür. Yağış buludlarının yaranması müxtəlif temperaturlu iki hava kütləsinin qarşılaşmasından, habelə rütubətli havanın yerin soyuq qatı ilə təması nəticəsində baş verir.

Uf, yenə bu sicilləmələr…

 

Stiv Cobsun bayaq oxuduqlarımın içində nöqtə-vergülünü, tiresini belə heç vaxt unutmayacağım bir cümləsi var, yazır: “Hər birinizin həyatında pərdələrin  enəcəyi gün gələcək, yalnız həmin gün başa düşəcəksiniz ki, sizin tək xəzinəniz – sevginizdir”.

 

Qoyun görüm, o uzaq illərdə yazdığım və dama-dama dəftər vərəqinə köçürüb ona yolladığım şeiri xatırlaya bilirəmmi...

    ...

Hə, xatırladım.

 

    Bir gün yeri-göyü başına alan

    selləmə bir yağışın

    ucundan tutub

    gəlsəm, gəlsəm,

    sənə çata bilərəmmi?

    Yağışa qarışaraq

    yanağın boyunca axan

    göz yaşlarını

    tapıb silərəmmi?

    Biz axı yağış dəlisiydik.

    Yağış təki

    küçələr boyu axardıq,

    Sonra da üz-gözümüzdən su süzülə-süzülə

    bəxtəvər-bəxtəvər

    baxışardıq.

    “...Baxışında soyuqluq...”

    “Ürəyində yadlıq...”

    “Dilində yalan...”

    Nə bilim daha nə, daha nə,

    yüz cürə uydurma,

    yüz cürə əfsanə

    ...Təkcə sənə yox,

    özüm özümə də yükəm.

    Neynəyim, gülüm,

    Başıma haranın daşını töküm?

    Əzəli bizsiz yazılan,

    sonu bizsiz pozulan

    ömür deyilən yükü çəkə-çəkə

    düşmüşük qarğışa.

    Sən Allah, çətir tutma,

    sən Tanrı,

    çətir tutma yağışa...

 

Yox, bu yağış kəsənə oxşamır. Navalçalardan şırıltı ilə gələn su daş döşənmiş səkinin üzəri ilə yürüş edir. Kontur kağızları, siqaret kötükləri qayıqlara, gəmilərə çevrilib limanlarına doğru üzməkdədirlər.

Dabanlarımı yerə sıxıb pəncələrimi qaldırıram ki, ayaqqabımın içinə su dolmasın.

Nədirsə bizim Abşerona dalbadal yağışlar yağmaqdadır. Bir beləsi gözlənilməzdir.

 

Ən çox yağışlar rütubətli küləklərlə yüksək dağ silsilələrinin qarşılaşdığı ərazilərdə olur. Dünyada yağışın ən çox yağdığı yer Hindistandadır – Benqal körfəzinin şimalı və Kxasi dağının cənub silsiləsində.

Mərkəzi Amerikanın bir hissəsi, Zond adaları, Amazonka düzənlikləri, Çin və Yaponiya da yağışın çox yağdığı yerlərdir. Ən az yağış yağan yerlər isə Saxara, Ərəbistan, İranın əksər hissəsi, bir də Aral – Xəzər çökəkliyidir.

Yüz faiz bu belədir. Biz – dünyanın ən az yağış yağan qurşağındayıq. Amma, sən gəl, indi bu yağışın yağmağına bax da.

   

Oğlan bir əlini cibinə qoyub, bir ayağını divara dirəyib. Ara-sıra dikəlir, sinəsini qabağa verir. O biri əlini də tez-tez qızın telinə çəkir.

İnsan da insana bu cür oxşayarmı?

25 il əvvəli görürmüş kimi həsədlə, qibtəylə oğlanla qıza baxıram. Anlaşılmaz hisslər keçirirəm. Hərdən hansısa qüvvə məni onlara tərəf çəkir. Çəkir ki, adlarını öyrənim. Adlarını soruşanda və öz adlarımızı eşidəndə dəli olmarammı?

Elə bu vaxt gəlib beş addım aralıda bir qoca kişi dayanır. Təəccübümə səbəb olaraq mənə baxmağa başlayır, köks ötürür. Yağışdan islanmasın deyə ovcunda gizlətdiyi siqaretdən dərin qullab vurur.

Tanrım, bu qoca da eynən mənə bənzəyirmiş ki. 25 il sonramı görürmüş kimi qüssəylə, ümidsizliklə onun azacıq əyilmiş vücuduna tamaşa etməyə başlayıram.

Nəyə deyirsinizsə and içərəm, bu qoca düz 25 il əvvəl gəlib bax burada eynən mənim kimi dayanıb daha 25 il əvvəlki özünə və sevdiyi qıza bənzər cütlüyə – bizə tamaşa edib.

Hətta görüşlərimizi təsəvvürümdə canlandırmağa çalışıram ki, görüm ətrafdakı insanlardan diqqətimizi çəkən olmuşdumu...

Ay yağış, sən kəsəcəksən, ya yox?

Qabaqlar çətir gəzdirmək bir dəb idi. Göyün üstündə kiçicik bir qara bulud göründümü, kişilər qara, qadınlar alabəzək çətirlərini götürərdi. Günəş yandırıcı şüalarını səpələməyə başladımı, yenə hamı çətirə sarılardı. Amma indi az-az adamda çətir görərsən. Biri başına sellofan torba keçirir, biri portfelini tutur, biri qəzet bürüyür.

Onun çətirlərini heç unutmuram. Tanışlığımızın ilk iki ilində üstündə çəhrayı-mavi rəngli xırda gülləri olan ağ çətir götürərdi. Sonrakı il dayısı oğlu ona əskərlik çəkdiyi Polşadan tüng qırmızı rəngli, iri qızılı butaları olan əntiqə bir çətir gətirmişdi, onu götürürdü. Əvvəlki yerli istehsaldan olan çətiri yalnız yağışda götürdüyü halda bunu günəşdə də götürürdü. Bu çətir ayrı aləm idi, hamının diqqətini cəlb edirdi. Altına girəndə mən də qürurlanırdım.

Hansısa əli qırılmışın biri metroda oğurladı o çətiri. Yazıq qız, növbəti il yenidən yerli çətir götürəsi oldu. Adicə saya qırmızı...

Bəlkə elə bu da tale işidir, bu səhər heç yağış yağacağı ehtimalı yox idi, amma mənim gözümə internetdə çətir barədə məlumat sataşmışdı: çətirlər sintetik, su keçirməyən neylon və poliamid materialdan düzəldilir, bu material metal məftillərdən ibarət karkasa bərkidilir. Eramızdan əvvəl XI əsrdə artıq çətirlərə rast gəlinirdi. Çətirin vətəni Çin və Misir hesab olunur. O vaxtlar çətir hakimiyyət simvolu sayılırdı, yalnız fironlar və imperatorlar, bir də onların ən yaxın ətrafı çətirdən istifadə etmək hüququna malik idi...

Oğlanla qız telefonlarının kamerasıyla yağışı çəkməyə başlayırlar. Oğlan çəkir, qıza göstərir. Qız çəkir, oğlana göstərir. Çox nikbindirlər, çox şəndirlər.

 

Yeri gəlmişkən, yağışın yağması yalnız atmosferdə müəyyən temperatur şəraitində mümkündür ki, bu şəraitə də yalnız Yer kürəsində rast gəlinir. Və bu şərait atmosferin aşağı qatlarında hava cisimlərini aqreqat halında qoruya bilən suyun hesabına mümkündür. Su yağışı yalnız bizim planetdə mövcuddur. Saturnda metan, Venerada isə sulfat turşusu yağışı yağır...

 

Oğlanla qız və qoca mənə, mən isə həm oğlanla qıza və həm də qocaya baxmaqdayıq.

Keçmiş, bu gün və gələcək. Bu gündən keçmişə, sonra gələcəyə... Bu gün sanki bir qatar platformasıdır. Oradan gah keçmişə, gah gələcəyə saysız-hesabsız qatarlar yollanır...

Qəfildən içimdə əminlik yaranır ki, düz 25 il bundan sonra eynən bu cür yağışda hansısa gənc oğlan və qız indi yağışdan daldalanan bu sevişən cütlüyün yerini tutacaq, indi mənə təəccüblə baxan bu sevən oğlan yaşlaşacaq, mənim bax bu indiki yerimdə dayanıb yağışdan islanaraq gənc oğlanla qızı süzəcək, mən də qocanın yerində qərarlaşıb qırışmış üz-gözümün suyunu silə-silə sevişən cütlüyə həsədlə baxan yaşlaşmış oğlana baxacaq, köks ötürəcəyəm...

Bəlkə də həmin gün yağış indinkindən daha güclü, yaxud daha zəif yağacaq. Və bəlkə də, həmin gün damcıların şırıltısına həzin bir səs də qoşularaq pıçıldayacaq:

 

    Sən Allah, çətir tutma,

    sən Tanrı,

    çətir tutma yağışa...

   

Və az qala unudacaqdım.

Berjeron və Findayzen...

Yağış damcılarının tökülməsi yalnız bir halda – su damcıları buz kristalında donanda baş verir, bu proses olmasa yağış yağmaz. Su damcılarının buz kristalında donması prosesi də məhz Berjeron – Findayzen prosesi adlanır.

 

Yağış lap şiddətlənir. Məni gərək oğlanla qız da, qoca da bağışlasınlar, evə qaçmaq zorundayam.

Lənət şeytana, ayaqlarım nə yaman islanıb...

Paltarım ağırlaşıb, bədənimə elə kip yapışıb ki...

    ...

Görəsən, hər halda, o vaxt üzərində iri qızılı butaları olan tünd qırmızı rəngli çətiri kim oğurladı axı?

                    (mart, 2016)

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.11.2026)

 

 

 

Cümə axşamı, 12 Noyabr 2026 15:03

The Simpsons serialının əsas personası

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Bugün 44 yaşını qeydedən EnnHeteuey (AnneHathaway) — amerikalı aktrisavə prodüserdir. O, Hollivudun ən tanınmış və istedadlı aktrisalarından biri hesab olunur. Xüsusilə The Princess Diaries, The Devil Wears Prada, Les Misérables, Interstellar və The Intern filmlərindəki rolları ilə dünya şöhrəti qazanıb.

 

Enn Jaklin Heteuey 12 noyabr 1982-ci ildə ABŞ-ın Nyu-York şəhərinin Bruklin rayonunda anadan olub.

Atası Cerald Heteuey hüquqşünas, anası Keyt MakKoli Heteuey isə aktrisa olub. Uşaqlıq illərini Nyu-Cersi ştatında keçirib. Səhnə sənətinə marağı erkən yaşlarından yaranıb. Anasının aktrisa olması onun bu sahəyə marağının formalaşmasına təsir göstərib. Heteuey Vassar Kollecində və Nyu-York Universitetində təhsil alıb. O, həmçinin teatr sənəti ilə məşğul olub və gənc yaşlarından müxtəlif səhnə tamaşalarında iştirak edib.

Onun aktyorluq karyerası 1999-cu ildə Get Real televiziya serialı ilə başlayıb. 2001-ci ildə çəkildiyi The Princess Diaries filmi isə aktrisanın böyük tamaşaçı kütləsi tərəfindən tanınmasına səbəb olub. Filmdə Mia Termopolis obrazını canlandıran Heteuey qısa müddətdə Hollivudun diqqət çəkən gənc aktrisalarından birinə çevrilib. 2006-cı ildə çəkildiyi The Devil Wears Prada filmi onun karyerasında mühüm mərhələ olub.

Meryl Streep ilə tərəf müqabili olduğu filmdə Endi Saks obrazını canlandırıb.  Endi Saks obrazını canlandırıb. Bu ekran işi aktrisanın beynəlxalq populyarlığını daha da artırıb. 2012-ci ildə Les Misérables filmində Fantina obrazını canlandırması onun aktyorluq karyerasının ən mühüm uğurlarından biri hesab olunur. Bu roluna görə 2013-cü ildə Ən yaxşı ikinci plan qadın roluna görə Oskar mükafatı qazanıb. Eyni zamanda Qızıl Qlobus, BAFTA və Ekran Aktyorları Gildiyası mükafatlarına da layiq görülüb. \

Heteuey müxtəlif janrlarda özünü sınayıb. O, romantik komediyalarda, tarixi dram filmlərində, fantastik ekran əsərlərində, eləcə də elmi-fantastik və kriminal filmlərdə uğurlu obrazlar yaradıb. 2014-cü ildə Kristofer Nolanın Interstellar filmində Amelia Brand, 2015-ci ildə isə The Intern filmində Jül Ostin obrazlarını canlandırıb.  2026-cı ildə aktrisa The Devil Wears Prada 2 filmində Endi Saks roluna qayıdıb. Həmin il onun The Odyssey və Mother Mary kimi ekran əsərləri də diqqət çəkib.

 

Əsas filmləri

- The Princess Diaries (2001) — Şahzadənin gündəliyi

- The Other Side of Heaven (2001) — Cənnətin o biri tərəfi

- Nicholas Nickleby (2002) — Nikolas Niklbi

- Ella Enchanted (2004) — Sehrlənmiş Ella

- The Princess Diaries 2: Royal Engagement (2004) — Şahzadənin gündəliyi 2: Kral nişanı

- Havoc (2005) — Qarışıqlıq

- Brokeback Mountain (2005) — Brokbek dağı

- The Devil Wears Prada (2006) — Şeytan Prada geyinir

- Becoming Jane (2007)— Ceyn olmaq

- Get Smart (2008) — Ağıllı ol

- Rachel Getting Married (2008) — Reyçelin toyu

 

Enn Heteuey aktyorluq fəaliyyətinə görə bir sıra nüfuzlu mükafatlara layiq görülüb:

 

- Oskar mükafatı – 2013, Les Misérables.

- Qızıl Qlobus – 2013, Les Misérables.

- BAFTA mükafatı – 2013, Les Misérables.

- Ekran Aktyorları Gildiyası mükafatı – 2013.

- Primetime Emmy mükafatı – 2010-cu ildə The Simpsons serialında səsləndirmə fəaliyyətinə görə.

 

Enn Heteuey 2026-cı ildə isə Disney Legends mükafatına layiq görülüb.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.11.2026)

18 -dən səhifə 3206

Sayt Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən 2024-cü ildə “Qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi” çərçivəsində Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun həyata keçirdiyi “Yeniyetmə və gənclərdə mütaliə mədəniyyətinin formalaşdırılması” layihəsinin tərəfdaşı olaraq yenilənmiş, yeni bölmələr əlavə ediımiş, layihənin təbliği üzrə funksional fəaliyyət aparılmışdır.