Super User

Super User

BU GÜN ƏLİAĞA AĞAYEVİ ANIRIQ

 

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Köhnə lent yazılarına baxıram. Elə görünüşü ilə gülüş yarada bilir bu aktyor. Siması, mimika və jestləri, danışıq tərzi – hamısı yumora xidmət edir. İndi belə aktyorlar nə gəzirlər. İndi çığırtıyla, biədəb spzlərlə gülüş yaratmağa çalışırlar müasir komedik aktyor zümrəsi.

 

Komediya aktyorluğunun parlaq simalarından olan, səhnəyə hər tamaşada ilk gəlişindən milli teatr tariximizdə bir kimsədə görünməmiş duzlu, cəlbedici və qeyri-adi səsi ilə tamaşaçıları ovsunlayan Əliağa İsmayıl oğlu Ağayev 22 mart 1913-cü ildə Bakıda doğulub. Erkən yaşlarından atasını itirib.

 1930-cu ildə yeddinci sinfi bitirərək Paris kommunası adına gəmi təmiri zavodu nəzdindəki sənət məktəbində oxuyub. İki il sonra oranı bitirərək zavodun özündə gəmi çilingəri işləyib. Bəm və şirin zümzüməli səslə işdə də dodaqaltı oxuyan Əliağa zavodun dram dərnəyinə yazılıb. İlk rolu Mirzə Fətəli Axundzadənin "Hacı Qara" komediyasında Hacı Qaradır.

Əliağa Ağayev 1936-cı ildə Gənc Tamaşaçılar Teatrının (əvvəlki adı Fəhlə Uşaqlar Teatrı idi) kollektivinə daxil olub. Peşəkar teatrda səhnəyə ilk dəfə Jül Vernin "Kapitan Qrantın uşaqları" dramının tamaşasında Dlk rolunda çıxıb. Qısa müddətdə fitri istedadı ilə teatrın yaradıcılıq iqlimini mənimsəyən Əliağa Ağayevə tədricən repertuarın əksər tamaşalarında rollar tapşırılıb. Aktyor GTT-də müasir dramaturqların əsərlərində, klassik milli və tərcümə əsərlərində koloritli silsilə rollar yaradıb.

Müxtəlif çeşidli rolları, xüsusən "O olmasın, bu olsun" bədii filmindəki Məşədi İbad obrazı ilə respublikadan kənarda da şöhrətlənən Əliağa Ağayev 1961-ci ilin payızında Akademik Milli Dram Teatrının kollektivinə qəbul olunub. Bu teatrda ilk orijinal rolu Şıxəli Qurbanovun "Əcəb işə düşdük" komediyasında (2 dekabr 1961) Abış Surxayeviç obrazıdır.

 

İyirmi iki il Akademik teatrda işləyən sənətkar bu səhnədə Vasin ("Tanya", Aleksey Arbuzov), Allanəzər ("Kimdir müqəssir?", Hüseyn Muxtarov), Qulaməli, Alışov, Nağı ("Közərən ocaqlar", "Kəndçi qızı" və "Yaxşı adam", Mirzə İbrahimov), Birinci məzarçı, Stefano ("Hamlet" və "Fırtına", Uilyam Şekspir), Rista Podoroviç ("Nazirin xanımı", Branislav Nuşiç), Pişta Orbek ("Füsunkar qız", Mikolaş Dyarfaş), Keşiş Bazilo ("Bu qadın mənimdir", Raymonda Juniyor), Çakan Yemelyan ("Daşqın", Anatoli Safronov), Anatoli Novoseltsov ("Sevgi… sevgi…", Emil Braginski və Eldar Ryazanov) və digər filmlərdə yaddaqalan epizod surətlərə də çəkilib.

Əliağa Ağayev ilk növbədə komik xarakter aktyoru olub və buna görə də komizmi zahiri əlamətlərdə deyil, surətin təbiətində, daxili varlığında, düşüncə tərzində canlandırmağa üstünlük verib. Həm zahiri əlamətlər cəhətdən, həm də daxilən rolun ifasında istifadə etdiyi vasitələrin məntiqi ahəngdarlığına çalışıb. Həyatda da şuxluğu xoşlayan Əliağa Ağayev 13 noyabr 1983-cü ildə pərəstişkarları və dostları ilə süfrə arxasında lətifə söyləyib güldüyü yerdəcə gözlərini əbədi qapayıb. Məzarı Bakıda, Yasamal qəbiristanlığındadır.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

Fariz Əhmədov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Naxçıvan təmsilçisi

 

Ulu diyarın mədəni həyatı son günlər xeyli rəngarəng olub. Xəbər verdiyimiz kimi, Noyabrın 6-da növbəti tədbir diqqət mərkəzinə düşüb - Naxçıvan Muxtar Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin və Naxçıvan Muxtar Respublikası Yazıçılar Birliyinin birgə təşkilatçılığı ilə keçirilən “Dəmir yumruğun nağılı” yazı müsabiqəsinin qaliblərinin mükafatlandırma mərasimi keçirilib.

 

Müsabiqə Muxtar Respublikanın mədəniyyət naziri səlahiyyətlərini icra edən Fazil Məmmədovun iştirakı ilə keçirilən mərasimdə qeyd olunub ki, müsabiqəyə 18 əsər təqdim olunub, onların da müəlliflərindən 16-sı muxtar respublika, 1-i Gəncə şəhər, 1-i isə Bərdə rayon sakinidir.

Təqdim olunan əsərlər 5 nəfərdən ibarət Münsiflər Heyəti tərəfindən qiymətləndirilib.

Yekun qərara əsasən ilk 3 yerin qalibləri aşağıdakılar olublar:

1-ci yer:

Abbasov Alməmməd Eldar oğlu,

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

2-ci yer:

Fariz Məhəmməd oğlu Əhmədov,

“Məktəbli” qəzetinin baş redaktoru, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Naxçıvan təmsilçisi.

3-cü yer:

Hicranə Əflatun qızı Əhmədova,

Naxçıvan Dövlət Universitetinin tələbəsi.

Qaliblərə müvafiq diplom və pul mükafatı Naxçıvan Muxtar Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən təqdim edilib.

Müsabiqənin məqsədi “Dəmir yumruq” rəmzinin ifadə etdiyi milli birlik, həmrəylik, dövlətçilik və qələbə ruhunun uşaqlara bədii əsərlər vasitəsilə aşılanmasıdır. Eyni zamanda, müsabiqədə yer tutan əsərlərin gələcəkdə dərsliklərə daxil edilməsi, məktəblərdə tədris və təbliğ olunması gözlənilir.

İndi oxucularımıza müsabiqədə 2-ci yerə layiq görülən hekayəni təqdim edəcəyik.

 

Fariz ƏHMƏDOV

Qarabağın sehrli çiçəyi və "Dəmir yumruq"

(hekayə)

 

Eşitdim ki, bu dünyada bir Qarabağ var idi, bir də başqa yer yox idi…

Daşları ləl, torpağı zər, suyu şəfa, bal idi. Göylər ona çətir açmış, Günəş nurunu səpmişdi. Sanki bu torpağı haqq özü bəzəmişdi. Qarabağın baharı bir ayrı gözəl olar, dağlarına yaşıl xalılar sərilib min bir rəngdə çiçəklər boy atardı. Səhərlər Günəş onun zirvələrini qızıl şəfəqlərlə boyayar, axşamlar Ay işığı qayalara əfsanəvi nağıllar söyləyərdi. Bu diyarın ən ülvi, ən sehrli gözəli isə Xarıbülbül adında qəribə bir çiçək idi. Dünyanın heç bir yerində ona tay çiçək tapılmazdı. Xarıbülbül tək deyildi; göylərdən hər şeyi izləyən Müdrik Qartal onun başı üzərində dövr edər, on bir igid qardaşı isə o səfalı torpağın keşiyində durub hər daşını, hər qayasını göz bəbəyi kimi qoruyurdular. Onlar gündüzlər Cıdır düzündə at çapıb yarışır, İsa bulağının sərin suyundan içib dincəlir, axşamlar ulduzlarla dərdləşirdilər. Namərdlik nədir bilməz, haqsızlığa baş əyməzdilər.

Günlər ötür, aylar dolanır, illər bir-birini əvəz edirdi. Qarabağın hər səhəri bir bayram, hər axşamı bir nağıl idi. Uzaq dağların arxasında, gün üzü görməmiş qaranlıq mağarada yaşayan, daş ürəkli qara Div bu xoşbəxtliyə göz dikmişdi. O, Qarabağın gözəlliyinə, Xarıbülbülün ətrinə, igidlərin pozulmaz birliyinə paxıllıq edirdi. Gecələrin birində min bir fitnə-fəsadla yatmaq istəyən div öz yaramaz nökərini çağırıb dərdini danışdı. Nökərə aləmə qorxunc səs salan, ucunda ölüm daşıyan qara, zəhərli bir silah verdi. Zəhərli ilan kimi sürünən yağı düşmən atını dörd nalla İsa bulağına çapdı. Xarıbülbülü bulaq başında tənha yaxalayıb qorxunc silahını ona tuşladı. Bir anda dağları titrədən dəhşətli səs qopdu. Silah Xarıbülbülün zərif ləçəklərinə dəydi. Zərif çiçək inilti ilə torpağa yıxıldı və vurulduğu yerdə dərindən-dərinə, illər sürəcək bir yuxuya getdi. O anda İsa bulağının şırıltısı kəsdi, dağların başını qara buludlar aldı və zərif çiçəyin qoxusu havadan çəkildi. Müdrik Qartal qanadlarını qatlayıb qəmgin-qəmgin dağlara üz tutdu.

Bunu görən on bir igid qardaşın ürəyi parça-parça oldu. Xarıbülbülün yuxuya getməsi ilə sanki onların da qollarından güc, gözlərindən işıq çəkildi. Onlar da bir-bir torpağa yıxılıb ağır yuxuya daldılar. Düşmən sevinir, qələbə çalır, Cıdır düzündə özünə kef məclisi qururdu. O gündən başladı düşmənin toy-bayramı. Cənnət adlanan bu torpağın dağlarında yad nəfəs dolaşdı, bulaqlarının başında yad səslər eşidildi. Cıdır düzündə at kişnəməz, çəmənlərdə uşaqların gülüşü eşidilməz oldu. Xarıbülbülün ətrini həsrət, torpağın gözəlliyini nisgil bürüdü.

Amma o nadan bilmirdi ki, Xarıbülbül öz kökünü bu torpağın elə dərin qatlarına salıb ki, heç bir silah, heç bir zülüm onu tamamilə yox edə bilməz. İllər bir-birini qovdu. Ana torpaq hər gecə laylaları ilə Xarıbülbülün yaralarını sardı, yağışlar ləçəklərini yudu, səhərlər Günəş ona yenidən can verdi. Babalar nəvələrinə, atalar oğullarına, analar qızlarına Qarabağa “Bir gün qayıdacağıq!” adı altında verdiyi vədlər nəsildən-nəslə and kimi keçdi. Və nəhayət, o mübarək gün yetişdi. Torpağın bağrından ilahi bir səs ucaldı:

Könlüm keçir Qarabağdan,

Gah bu dağdan, gah o dağdan.

Bu səsi eşidən Xarıbülbül və on bir igid qardaş birdən gözlərini açdılar. Göydən Müdrik Qartal süzülüb gəldi, dağlar silkələndi, qayalar oyanmağa başladı. Düşmən Cıdır düzdündəki əlçatmaz, ün yetməz, fəth edilməz “Şuşa” qalasına sığınmışdı. O yenə öz qorxunc silahını qaldıranda dağlar titrədi, qayalar lərzəyə gəldi. Bu an igidlərin ürəyi bir ürəyə çevrildi. Əllər bir-birinə uzandı, qollar bir-birinə dayaq oldu, biləklər birləşdi. Güclər bir gücə, ürəklər bir ürəyə çevrildi. Və birdən göydən və yerdən gurultulu bir səs qoparaq bir ələ, bir qola, bir biləyə birləşən “Dəmir yumruq” meydana gəldi! O elə bir nərə çəkdi ki, Cıdır düzünün dağları yerindən oynadı. Özünü məğlubedilməz sayan düşmən bu ilahi gücün qarşısında qum dənəsi tək sovruldu. İgidlər onları Qarabağdan “itiqovan” kimi qovub sıldırım qayalardan ataraq “gorbagor” etdilər. O gündən sonra Qarabağa yenidən bahar gəldi. Bürüdü aləmi Xarıbülbülün təravətli ətri. Ətri yayıldıqca ömrü uzandı. Ömrü uzandıqca əbədiləşdi, bu torpağa daha da dərin kök saldı. Uzaq diyardan gələnlər gördü, görənlər bihuş oldu.

 Artıq Xarıbülbül tək deyil, on bir igid qardaşı da yanındadır. Müdrik Qartal isə yenidən azad səmalarda qanad çalır. İndi Şuşada gecələr sakitlik çökəndə, ulduzlar Cıdır düzünə nurunu tökəndə, külək dağların pıçıldayan ruhunu gətirər, bu mənzərəni görən hər kəs bu sehrin qarşısında başa əyər!

Eşitdim ki, o gündən İsa bulağının hər damlasında Zəfər nəğməsi oxunur, Xarıbülbülün ləçəyinə toxunan hər meh şəhidlərin nəfəsi ilə pıçıldayır. "Dəmir yumruq" isə artıq sadəcə, bir güc deyil, görünməz bir qalxan olub Qarabağın səmasında bərq vurur.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

 

Harun Soltanov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

 

Bəzən bir şəhərin həqiqi simasını görmək üçün onun ən bahalı restoranlarına, işıqlı prospektlərinə, şüşə fasadlı binalarına baxmaq lazım gəlmir. Bir qədər gec saatlarda küçələrinə çıxmaq, işıqların seyrəldiyi dalanlara dönmək, insanların öz evlərinə çəkildiyi vaxtlarda hələ də küçədə qalanlara nəzər salmaq kifayətdir. Çünki şəhərlərin ən böyük sirri onların nə qədər işıqlı olması deyil, həmin işıqların çatmadığı yerlərdə kimlərin yaşamasıdır.

 

 Həmin gecə Yasamalda, rayonun telefon qovşağının arxasında bir qız mənə yaxınlaşdı. Bir ədəd siqaret istədi. Vermədim. Yaşını soruşdum, gecənin bu vaxtında küçədə nə işi olduğunu, niyə siqaret çəkdiyini öyrənməyə çalışdım. Adının Aysel olduğunu, on doqquz yaşı olduğunu dedi. Üzünə baxanda isə on beş yaşından artıq vermək mümkün deyildi. Ailəsinin olmadığını, bir rəfiqəsi ilə haradasa yaşadığını danışdı. Söhbət əsnasında onun narkotik asılılığına da sürüklənmiş ola biləcəyindən şübhələndim. Bunu təsdiqləyə bilmərəm. Amma danışdıqlarından və qarşımdakı mənzərədən ciddi narahatlıq keçirdim. Təxminən iyirmi dəqiqə söhbət etdik. Sonra mən gecə növbəsinə getdim. O isə küçədə qaldı.

Bax, bütün məsələ məhz həmin sonuncu cümlədə başlayır... "Mən gecə növbəsinə getdim, o isə küçədə qaldı."

 İndi bir anlıq düşünək. On doqquz yaşında olduğunu deyən bir qızın gecəyarısından sonra yad adamlardan siqaret istəməsi, ailəsinin olmadığını söyləməsi, harada və hansı şəraitdə yaşadığının qeyri-müəyyən qalması adi bir küçə hadisəsi sayıla bilərmi? Bəlkə kimsə üçün bu, sadəcə, gecə qarşılaşdığı növbəti problemli insandır. Bəlkə də bir başqası çiynini çəkib yoluna davam edəcək. Axı şəhərdə hər gün nə qədər insanla qarşılaşırıq. Hamısının dərdini özümüzlə daşısaq, görəsən, evə necə çatacıq? Bu məntiqlə insanlıq çoxdan özünümüdafiə rejiminə keçib. Başqasının faciəsini görməmək üçün gözümüzü yumuruq, sonra da qaranlıqdan şikayət edirik.

 Amma Ayselin hekayəsində bir məsələni xüsusilə anlamaq lazımdır. Biz onun siqaret çəkməsini müzakirə etməməliyik, onun niyə bu vəziyyətə düşdüyünü araşdırmalıyıq. Əgər narkotik asılılığı varsa, onu narkoman damğası ilə küçəyə qaytarmaq yox, müalicəyə və reabilitasiyaya yönləndirmək lazımdır. Əgər ailəsi və himayəçisi yoxdursa, onun gecəni harada keçirəcəyini müəyyənləşdirmək lazımdır. Əgər təhlükə altındadırsa, ilk növbədə təhlükəsizliyi təmin olunmalıdır. İnsan bir dəfə yanlış qərar verdiyinə görə ömürlük cəmiyyətin himayəsindən məhrum edilməməlidir. Xüsusilə də söhbət hələ həyatının başlanğıcında olan bir qızdan gedirsə. Cəmiyyətimizin çox qəribə bir vərdişi var. Uşaqların tərbiyəsindən hamı danışır, ama onların təhlükəsizliyinə gələndə məsul şəxslərin sayı qəfildən azalır. Kimsə gecə küçədə siqaret çəkən qız görsə, əxlaq dərsi verməyə hazırdır. Kimsə onun geyimini, davranışını, dostlarını müzakirə edəcək. Kimsə sosial şəbəkədə ailə dəyərləri haqqında üç səhifəlik paylaşım edəcək. Hətta bəziləri özlərini cəmiyyətin mənəvi təhlükəsizlik xidməti hesab edirlər. Təəssüf ki, həmin xidmətin iş saatları uşaqların köməyə ehtiyac duyduğu gecə saatlarına təsadüfən düşmür.

 Mən burda konkret olaraq bir sual vermək istəyirəm. Gecələr şəhərin küçələrində patrul xidməti həyata keçirən əməkdaşlar belə insanlarla qarşılaşanda nə baş verir? Onların arasında yaşı az görünən, himayəsiz, evsiz, narkotik asılılığı riski daşıyan qız və oğlanlar olmurmu? Əgər olurlarsa, həmin görüş yalnız şəxsiyyətin yoxlanılması, xəbərdarlıq və ya küçədən uzaqlaşdırılmaqla bitməlidirmi? Bəlkə həmin əməkdaşların da görməli olduğu başqa bir məsuliyyət var. Təhlükədə olan insanı müəyyənləşdirmək, onun vəziyyətini aidiyyəti sosial xidmətlərə çatdırmaq və kömək ala biləcəyi mexanizmə yönləndirmək. Mən PPX əməkdaşlarından psixoloq, həkim və ya sosial işçi olmalarını gözləmirəm. Onlardan hər küçə uşağının problemini özləri həll etmələrini də tələb etmirəm. Amma ən azı belə insanlarla qarşılaşanda onların arxasında işləyən bir yardım mexanizmi olmalıdır. Bir qız gecə küçədədirsə, onun sadəcə oradan uzaqlaşdırılması problemi həll etmir. O, başqa küçəyə gedəcək. Sabah yenə başqa dalanda görünəcək. Bir müddət sonra isə bəlkə heç kim onun harada olduğunu bilməyəcək. Biz problemi aradan qaldırmamış, sadəcə onu kameranın görmədiyi yerə köçürmüş olacağıq. Statistikada küçə təmizlənəcək, insanın həyatı isə olduğu kimi qalacaq.

 Sosial müdafiə qurumlarına, uşaq hüquqları ilə məşğul olan təşkilatlara, sığınacaqlara, reabilitasiya mərkəzlərinə də səslənmək istəyirəm. Bu insanların köməyə ehtiyacı olduğunu anlamaq üçün mütləq faciənin son mərhələsini gözləmək lazımdırmı? Bir insanın həyatı tamamilə dağılandan, xəstəxanaya düşəndən, cinayətin qurbanına çevriləndən və ya küçədə həyatını itirəndən sonra hərəkətə keçmək hansı sosial müdafiə anlayışına sığır? Əgər sistem yalnız hadisədən sonra işləyirsə, onda onun əsas vəzifəsi insanları qorumaq deyil, faciələrin sənədləşdirilməsi olur.

 Burda xeyriyyəçilərə, imkanlı insanlara, sahibkarlara və müxtəlif yardım təşəbbüslərinə də müraciət etmək istəyirəm. Yardım dedikdə yalnız bayram ərəfəsində ərzaq bağlamaları paylamaq, şəkil çəkdirmək və sosial şəbəkədə paylaşmaq nəzərdə tutulmamalıdır. Əlbəttə, bunların da öz yeri var. Amma bəzən bir insanın ehtiyacı ərzaq bağlamasından daha mürəkkəbdir. Onun təhlükəsiz qalmağa yeri, sənədlərinin bərpasına dəstək, tibbi müayinə, psixoloji yardım, asılılıq müalicəsi, təhsil və peşə qazanmaq imkanı lazımdır. Bir dəfə əlindən tutmaq kifayət etmir. Həmin əlin yenidən boşluğa düşməməsi üçün davamlı dəstək lazımdır. Xeyriyyəçilik yalnız kiməsə nəsə vermək deyil, onun sabah yenidən eyni vəziyyətə düşməsinin qarşısını almaqdır.

Müasir dünyada insanlıq Marsda həyat axtarır, süni intellekt yaradır, genetik xəstəliklərin müalicəsi üzərində işləyir. Biz texnologiyanın köməyi ilə dünyanın istənilən nöqtəsinə saniyələr ərzində çata bilirik. Amma bəzən öz şəhərimizdə bir uşağın harada gecələdiyini müəyyənləşdirə bilmirik. Kainatın milyardlarla işıq ili uzaqlığındakı qaranlığı araşdıran bəşəriyyət öz küçəsindəki qaranlığa qarşı bu qədər aciz görünür. Bəlkə də problem texnologiyanın çatışmazlığında deyil. Bəlkə problem ondadır ki, biz insan həyatının qiymətini onun nə qədər faydalı, uğurlu və cəmiyyətə yararlı olması ilə ölçməyə alışmışıq. Halbuki köməyə ən çox ehtiyacı olanlar çox vaxt özlərini müdafiə etmək üçün heç bir imkanları olmayanlardır. Mən Ayselə kömək edə bilmədim. Bunu yazmaq mənim üçün asan deyil. Təxminən iyirmi dəqiqə danışdıqdan sonra gecə növbəsinə getdim. Öz işim, öz məsuliyyətlərim, öz dolanışığım vardı. Mən də səhərə qədər işləməli olan adi bir insan idim. Onu orada qoyub getməyim mənim üçün xoş bir xatirəyə çevrilmədi. Amma bu hadisəni yazmaqda məqsəd özümü yaxşı insan kimi göstərmək də deyil. Mən sadəcə, həmin gecə qarşıma çıxan bir insanın hekayəsinin başqa küçələrdə, başqa məhəllələrdə, başqa adlarla davam etməsini istəmirəm.

 Bəlkə hazırda başqa bir Aysel Bakının hansısa dalanında gecələyir. Bəlkə bir oğlan metro çıxışında kimsədən pul istəyir, amma əslində gecələməyə yer axtarır. Bəlkə başqa bir yeniyetmə narkotik asılılığının ilk mərhələsindədir və hələ onu bu yoldan qaytarmaq mümkündür. Bəlkə də kimsə bir neçə gündür evə qayıtmayıb, amma heç kim onun yoxluğunu hiss etməyib. Biz onların hamısının adını bilmirik. Amma onları görmək, müəyyənləşdirmək və kömək üçün düzgün ünvanlara çatdırmaq mümkündür.

 Bu yazını oxuyan PPX əməkdaşına, sosial xidmət işçisinə, reabilitasiya mərkəzinin rəhbərinə, xeyriyyəçiyə, sahibkara, imkanlı vətəndaşa, aidiyyəti qurumlarda çalışan hər kəsə müraciət edirəm. Gecələr küçələrdə rastlaşdığınız bu insanlara bir qədər başqa cür baxın. Onların arasında sadəcə qayda pozanlar yox, müdafiəyə, müalicəyə, sığınacağa və yenidən həyata qayıtmaq üçün imkana ehtiyacı olan insanlar var. Aidiyyəti qurumlar belə halların aşkarlanması və yönləndirilməsi üçün gecə fəaliyyət göstərən əlaqələndirmə mexanizmlərini gücləndirsinlər. Sığınacaqlar və reabilitasiya mərkəzləri müraciət yollarını əlçatan etsinlər. Xeyriyyəçilər fərdi və birdəfəlik yardımlarla kifayətlənməyib davamlı dəstək proqramlarına qoşulsunlar. Küçədə təhlükə altında olan hər bir insanın müraciət edə biləcəyi aydın, işlək və insan ləyaqətini qoruyan bir sistem olsun.

 Mən bir siqaret vermədim. Amma indi istəyirəm ki, bu yazıdan sonra kimsə bir qapı açsın. Bir sığınacaq rəhbəri öz mərkəzində boş yer olub-olmadığını yoxlasın. Bir sosial işçi gecə küçələrində belə insanları müəyyənləşdirmək üçün təşəbbüs göstərsin. Bir PPX əməkdaşı rastlaşdığı növbəti Ayselin sadəcə haradan gəldiyini deyil, gecəni harada keçirəcəyini də soruşsun. Bir xeyriyyəçi kiminsə həyatını dəyişmək üçün büdcəsindən yer ayırsın. Çünki Ayselin bizdən istədiyi bəlkə də heç vaxt bir siqaret olmayıb. Bəlkə o, sadəcə, iyirmi dəqiqəlik də olsa, kimsənin dayanıb onunla danışmasını istəyirdi. Mən onun həyatını dəyişə bilmədim. Amma onunla qarşılaşdıqdan sonra bir şeyi daha aydın gördüm. Kömək edə biləcək insanlar, qurumlar və imkanlar mövcud olduğu halda, bir insanın küçədə itib getməsi qəbul edilə bilən taleyə çevrilməməlidir.

 

Və xahiş edirəm, növbəti dəfə gecə gəzintisinə çıxanda küçədə bir Aysel görsəniz, onu səhərə qədər orada qalmağa məhkum etməyin. Çünki bəzən bir uşağın həyatını xilas etmək üçün lazım olan yeganə şey, dünyanın nəhayət onun qarşısında dayanmasıdır...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

Cümə, 13 Noyabr 2026 11:32

Xatırlanmaqdan xatırlamağa...

(“Ünvanımı tapan kitablar” silsiləsindən)

 

Şəfa Vəli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

 

...Hamımız nə vaxtsa xatırlanmaqdan qorxmuşuq...

İngilisdilli oxucular hər il noyabr ayını “Aqata Kristi oxumaq ayı” elan edirlər. Dünya ədəbiyyatının “detektiv kraliçası”nın “Fillər də xatırlayır” əsərində bir cümlə var: “Keçmişin kölgəsi uzundur”. Bu cümlənin məni sürüklədiyi düşüncə döngələrində qarşıma çıxan manşırlama çərçivəsində oxuyuram: “Bəlkə, xatırlanmaqdan daha çox xatırlamağa qorxuruq?”

 

Cavabı bilirəm... Amma o cavabın məsuliyyətini bu gün müasir Azərbaycan ədəbiyyatında öz imzasını təsdiqləmiş başqa bir yazıçının üstünə atmağı seçirəm; belə  daha asandır.  Nazlı Çələbinin “Bir kabusun izi ilə” romanındakı Aygün obrazı öz qaçdığı keçmişiylə sinəsini irəli versin qoy!

Nazlı xanımın baş qəhrəmanının keçmişinin kölgəsi təkcə onun deyil, oxucuların da üzərinə düşür. Sorğulama başlayır: “Mən nədən qaçıram?”, “Harda gizlənirəm?”, “Kimin məni tapmağını istəmirəm?”  Və bir də onda özümüzə gəlirik ki, artıq “bizi tapmağını istəmədiyimizə” bir mesaj gedib telefonumuzda: “Necəsən?” Utanc, peşmanlıq, özünü alçalmış hiss etmək... Və sonunda da illərdir, heç bir hissə yenilməyən məğrurluq:

Mən səni tərk etmədim,

Səndən qabağa düşdüm!

Aygün obrazında isə bu hisslərin heç biri yoxdur. Ümidin “mən də varam” deməyə çəkindiyi qorxu mühitində gün keçirir; onunku yaşamaq deyil. Hərçənd, biz ömür təqvimimizin bütün qara-qırmızı-boz günlərinin üstünə “yaşadım” etiketini yapışdırmağın tələskənləriyik.  Aygünlə fərqimiz ordadır ki, o, nədən qorxduğunu da bilmir-kölgəsini görməzdən gəldiyi keçmişinə boylanmaq cəsarəti qalmayıb.  Cəsarətin bu halı onun analıq cəsarətinin əzmi qarşısında çoxdan məzlumlaşıb...

Demişkən, Aqata xalanın “Məzlum” əsərini dəfələrlə oxumaq ehtiyacı duyan biriyəm. Bu il hələ oxumamışam-əlahəzrət vaxtın elçi daşında “günün ehtiyaclarının ödənməsi” yerini elə bərkidib ki, redaktor, kitab tərtibatçısı, korrektor, yazıçı olmaq o yana, heç oxucu kimi də yel olub yanından ötə bilmirəm...  “Məzlum”da müəllif  qısaca bu mənzərəni təsvir edib: “Hər vəchlə səni hövsələdən çıxarırlar, səbrinin son damlasını davranışlarıyla “içirlər”,  dözməyib səsini çıxaranda da, sən olursan haqsız. Onlar isə təəccüblə ətrafa boylanırlar: “Nə etdim ki?”, “Bıy, buna noldu?”, “İçində əjdaha varmış ki!” Halbuki, o əjdahanın mağarasının ağzında “Yallı” getmək üzrə ustalaşmışlardır  özləri...”

Ümidlənməyin, bu cümlələr yoxdur “Məzlum”da. Belə demək mümkünsə, əsərin məzmununu “göyçəli təfəkküründə” izah etdim. Bu izahatın içində Nazlı xanımın başqa bir qəhrəmanının-Narının taleyi var. Taleyin məcburən isterikaya sürüklədiyi Narın susqunluğu, gülərüzlülüyü, mehribanlığı ilə diqqət çəkir.  Müəllif bir epizodda belə, Narının isterik olduğunu təsvir etmir.  Yaxşı oxucu onun davranışlarının,  qayğıkeşliyinin isterikasının pərdəsi olduğunu anlamaqda gecikmir. Nazlı Çələbi bu yazıçı manevri ilə bir daha göstərir ki, “bizim dediyimiz/yazdığımız qarşımızdakının/oxuyanın anlayış ölçüsünə sığır”. Təbii, ölçülər də insana görə dəyişir. Və də, dəyişməkdə haqlıdır!

...Xatırlanmaqdan xatırlamağa doğru uzanan cığıra düşmüşdük axı... Sağdakı mağaradan ağlımızın pıçıltıları, soldakı uçurumdan hisslərimizin əks-sədaları eşidilir. Hər iki səsi eşitməməyin - onlardan qaçmağın bircə yolu var: növbəti kitabı oxumağa başlamaq! 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

 

Srebrenitsa faciəsi bəşər tarixinə qara ləkə kimi həkk olunub. 11 iyul 1995-ci il general Ratko Mladiç komandanlığı altında ağır silahlarla təchiz edilmiş serb ordusu 5 gün ərzində ən azı 8 372 bosniyalının bütün dünyanın gözü qarşısında qətlə yetirildiyi gündür.

 

Beynəlxalq Qırmızı Xaç Təşkilatının məlumatlarına görə, Bosniya və Herseqovinada 200 000 bosniyalı olmaqla 312 000 insan həyatını itirib. Bir çoxları dağlara qaçmaqla canını qurtarmağa çalışsalar da,aralarında 35 000 uşaq olmaqla snayperlər tərəfindən öldürülüb. Minlərlə uşaq anasız, atasız qalıb.

Serbiyalı əsgərlər cəsədləri basdırdıqdan sonra yenidən geri qayıdıb, meyidləri buldozerlərlə çölə çıxarıb, kilometrlərlə uzaqlara aparıb basdırılar. Kütləvi məzarlıq aşkar olunmasın deyə, ərazinin bitki örtüyünə uyğun abadlaşdırıblar.

Kütləvi qəbirlərin tapılması üçün istifadə olunan peyk görüntülərində maqnit dəyişkənliyinin qarşısını almaq üçün qəbirlərin içərisinə metal parçaları qoyurlar.

Bütün bunlara baxmayaraq,bu vəhşilikləri gizlədə bilməyirlər.

Kütləvi məzarların tapılmasında mavi kəpənəklərin də xüsusi köməyi olmuşdur. Çünki,kütləvi məzarlarda basdırılan meyitlər torpağa qarışdıqca torpağın qida dəyərini artıraraq yerli xalq arasında müşk otu kimi tanınan bitkinin böyüməsinə səbəb olmuş və bu da öz növbəsində yalnız bu bitki ilə qidalanan mavi kəpənəklərin sayının artmasına səbəb olmuşdur.

Həmin ərazilərdə aparılan araşdırmalar nəticəsində bu vəziyyət diqqəti cəlb etmiş və yerli mətbuatda öz əksini tapmış, ictimaiyyət də bu işi araşdırılmaqda iştirak etmişdir. Təkcə bu günə kimi aşkar edilən 500-dən çox kütləvi məzarlıqdan 300-ü mavi kəpənəklərin köməyi ilə olub.

Kütləvi Məzarlar İnstitutu 19 il ərzində 20 000 nəfərin cəsədi tapsa da , onlardan yalnız 18 000 nəfərin şəxsiyyəti müəyyən edilib. Təəssüflər olsun ki, cəsədlə eybəcər hala salınaraq yandırıldığından,onların şəxsiyyətini müəyyən etmək çətinlik yaradır.

Bosniya və Herseqovina xalqı bu günü unutmamaq üçün isə mavi kəpənəkləri simvollaşdırdılar.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

MƏŞHUR TƏHSİL OCAQLARININ LAYİQLİ XƏLƏFİ

                     

Neymət Rüstəmli,

Ağdam Dövlət Sosial-İqtisadi Kolleci Publik Hüquqi Şəxsin direktoru, Təhsil üzrə menecer Neymət Rüstəmli.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Yazılı mənbələrə və rəsmi sənədlərə əsasən, ötən əsrin 30–60-cı illərində Azərbaycanın elm, təhsil və mədəniyyət mərkəzlərindən biri olan Ağdam şəhərində 4 orta ixtisas təhsil müəssisəsi, 1 ali məktəb, 5 peşə məktəbi və 6 ümumtəhsil məktəbi uğurla fəaliyyət göstərmişdir ki, bu da regionun intellektual mühitinin formalaşmasında müstəsna rol oynamışdır. Bu təhsil ocaqları arasında xüsusi mövqeyə malik olan, illər boyu şərəfli və keşməkeşli inkişaf yolu keçmiş Ağdam Dövlət Sosial-İqtisadi Kolleci mənəvi və hüquqi varisi olduğu müəssisələri rayonun iqtisadiyyatının, mədəni-maarif sisteminin və ziyalılıq ənənələrinin təməlini qoyaraq respublikamızın inkişafına misilsiz töhfələr vermişdir.

 

Sovet dönəmində sürətlə təşəkkül tapan təhsil həyatının əsas mərkəzlərindən birinə çevrilən Ağdamda ardıcıl olaraq yeni elm ocaqları açılmışdır. Belə ki, hələ 1924-cü ildə Ağdam Pedaqoji Məktəbinin, 1925-ci ildə (bəzi mənbələrə görə 1924-cü ildə) isə SSRİ Nazirlər Sovetinin qərarı ilə təsis edilən Ağdam Kənd Təsərrüfatı Texnikumunun fəaliyyətə başlaması bu sahədə təməl hesab oluna bilər. Maraqlıdır ki, bu təhsil ocağının ilk direktoru Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə dövlət hesabına xaricə oxumağa göndərilən "Cümhuriyyət tələbələrindən" biri olan, Almaniyada ali təhsil almış Ələkbər bəy Əliyev olmuşdur. Zaman keçdikcə bu təhsil zənciri daha da genişlənmiş, 1936-cı ildə həmin texnikumun mexanikləşdirmə ixtisasının bazasında Ağdam Kənd Təsərrüfatının Mexanikləşdirilməsi və Elektrikləşdirilməsi Texnikumu yaradıldı. Hər iki texnikum Ağdam şəhərində fəaliyyətini uğurla davam etdirərək peşəkar kadrlar yetişdirirdi. Elə həmin ildə Ağdam Tibb Məktəbi və Ağdam Müəllimlər İnstitutu açılmış, eləcə də Qarabağın əsl musiqi beşiyi və mədəniyyət ocağı olan Ağdamda Üzeyir Hacıbəyli adına Ağdam Musiqi Texnikumu (1958-ci il) yaradılmışdır ki, bütün bunlar Ağdamın təhsil salnaməsinə qızıl hərflərlə yazılmışdır.

1941–1945-ci illər Böyük Vətən Müharibəsi dövründə Ağdam Kənd Təsərrüfatı Texnikumuna Ələkbər Abdullayev rəhbərlik etmişdir. Bu dövrdə texnikumun direktoru olmuş yüksək elmi savad və bacarıq sahiblərindən biri də Xanlar Babakişi oğlu Mamedov idi. O, 1940-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Sovxozlar Naziri təyin edilmiş, 1942-ci ildə isə Krım cəbhəsində azərbaycanlı əsgərlərlə görüş zamanı qəhrəmancasına həlak olmuşdur.

Mamedovlar ailəsi Ağdamın maariflənməsində müstəsna xidmətlər göstərmişdir: Xanlar Mamedovun qardaşı Süleyman Mamedov Ağdam Pedaqoji Texnikumunun direktoru,digər qardaşı Əli Mamedov Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsində istintaq şöbəsinin rəisi,bacısı Rübabə Məmmədova isə Ağdam Tibb Məktəbinin direktor müavini işləmişdir. Həmin dövrdə – 1943–1944-cü illərdə Ağdamda  İkiillik Müəllimlər İnstitutu da Ağdam və ətraf regionlarda ziyalılığın yüksəlməsində, böyük müəllimlər ordusunun yaranmasında mühüm rol oynamışdır.

1969-cu ildən Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycanda hakimiyyətə gəlməsindən sonra respublikanın bütün sahələrində olduğu kimi, Ağdam rayonunun da təhsil həyatında misilsiz canlanma dövrü başladı. 1975-ci ildə Ağdam Kənd Təsərrüfatı Texnikumunun 50 illik yubileyi təntənəli şəkildə qeyd olunması dövrü mətbuatda işıqlandırılıbdır.

Uzun illər – 1961-ci ildən 1994-cü ilə qədər Ağdam Kənd Təsərrüfatı Texnikumuna Mobil Məhəmməd oğlu Quliyev rəhbərlik etmişdir. Bu dövrdə texnikumun üçmərtəbəli tədris korpusu, yataqxanası, idman və akt zalları, zəngin laboratoriyaları fəaliyyət göstərirdi.

Ağdam Kənd Təsərrüfatının Mexanikləşdirilməsi və Elektrikləşdirilməsi Texnikumuna isə müxtəlif illərdə Səyyaf Əziz oğlu Əliyev, Məhərrəm Aslan oğlu Musayev və Kərim Balış oğlu Kərimov rəhbərlik etmişlər. 1980-ci illərdə bu texnikum üçün yeni beşmərtəbəli tədris və yataqxana kompleksi istifadəyə verilmişdi. Burada kənd təsərrüfatı mexaniki, avtomobillərin təmiri, iqtisadiyyat, elektrik və inşaat sahələri üzrə yüksək ixtisaslı kadrlar hazırlanırdı.

1993-cü ildə mənfur erməni işğalı ilə əlaqədar olaraq hər iki texnikum doğma Ağdam şəhərini tərk etməyə məcbur oldu. Lakin çətinliklərə baxmayaraq, müqəddəs missiya dayandırılmadı; təhsil ocaqları əvvəlcə Ağcabədi rayonunda, 11 saylı orta məktəbin bazasında fəaliyyətlərini davam etdirdilər.  1994-cü ildən 2002-ci ilə qədər Ağdam Kənd Təsərrüfatı Texnikumuna Mütəllim Yediyar oğlu Cavadov rəhbərlik etmişdir. 1991-ci ildən 2002-ci ilə qədər Ağdam Kənd Təsərrüfatının Mexanikləşdirilməsi və Elektrikləşdirilməsi Texnikumuna isə Kərim Kərimov rəhbərlik etmişdir.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 26 avqust 2002-ci il tarixli 140 saylı qərarı ilə hər iki texnikumun bazasında Ağdam Dövlət Sosial-İqtisadi Kolleci yaradıldı. Kollecə müxtəlif illərdə Mütəllim Cavadov, Fəxrəddin Camal oğlu Zamanov və Natiq Cavadov rəhbərlik etmişlər.

Təhsil Nazirliyinin 2008-ci il tarixli məktubuna əsasən, kollec Ağdam rayonunun Quzanlı qəsəbəsində fəaliyyətini uğurla davam etdirməyə başladı. 2024-cü il sentyabrın 20-dən etibarən isə Elm və Ali Təhsil üzrə Dövlət Agentliyinin müvafiq əmrinə əsasən, kollecin direktoru vəzifəsinə Neymət Rüstəmli təyin olunmuşdur.

Bu gün Ağdam Dövlət Sosial-İqtisadi Kollecində əyani və qiyabi təhsilalma formaları üzrə 1332 nəfər tələbə təhsil alır. Onların təlim-tərbiyəsi ilə 117 nəfər pedaqoji, 60 nəfər texniki heyət məşğul olur. Kollecdə Bank işi, mühasibat uçotu, maliyyə, zootexniklik, aqronomluq, baytarlıq, elektrik təchizatı, nəqliyyat vasitələrinin texniki istismarı və digər 14-dən çox ixtisas üzrə yüksək ixtisaslı kadrlar hazırlanır.

Ağdam təhsil ocaqları illər boyu respublikamızın elmi, ədəbi və ictimai həyatında dərin iz qoyan şəxsiyyətlər yetişdirmişdir. Onlardan bəzilərini sizə təqdim edirik:

 Nadir Kərrar oğlu Mikayılov (1939–2011) – Coğrafiya elmləri doktoru, professor. Ağdam Kənd Təsərrüfatı Texnikumunu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir (1958).

Dahi kimyaçı, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü və əməkdar elm xadimi Bahadur Qasım oğlu Zeynalov (1917–1995) da Ağdam Kənd Təsərrüfatı Texnikumuna daxil olmuş və 1933-cü ildə oranı müvəffəqiyyətlə bitirmişdir.

Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Baxşeyiş Paşayev – qəhrəman şəhidlərimizdən biridir.

Rahib Məmmədov (1967–1987) – 1984-cü ildə Mahrızlı kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra Ağdam Kənd Təsərrüfatının Elektrikləşdirilməsi və Mexanikləşdirilməsi Texnikumuna daxil olmuşdur. O, 1987-ci ildə Gürcüstanın Xobi rayonunun Çaladidi kəndində təbii fəlakət zamanı böyük fədakarlıq göstərərək 28 sakini seldən xilas etmiş və qəhrəmancasına həlak olmuşdur. Ölümündən sonra SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə "Qırmızı Ulduz" ordeni ilə təltif edilmişdir.

İlqar Rəsul (d. 1966) – Tanınmış Azərbaycan yazıçısı, publisisti, şairi və jurnalistidir.

Rey Kərim oğlu Qasımov (d. 1967) – Ağdam Kənd Təsərrüfatı Texnikumunun İnşaat şöbəsini və sonradan Sankt-Peterburq Xarici İqtisadi Əlaqələr və Hüquq İnstitutunun hüquq fakültəsini bitirmişdir.

Ağdam təhsilinin qədim ənənələrini yaşadan bu təhsil ocağı keçmişinə sadiq qalaraq,  azad olunmuş və yenidən dirçələn doğma Ağdama qayıtmaq əzmi ilə gələcəyə inamla addımlayır!

 

Ədəbiyyat:

1. Misir Mərdanov "Azərbaycan təhsil tarixi, ll cild" 2011-ci il, Bakı, "Təhsil" nəşriyyatı.

2. Orxan Zakiroğlu (Baharlı)  “Ağdamda təhsil (1883-1993)” (I kitab, Bakı, 2018)

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

Cümə, 13 Noyabr 2026 14:05

Şotland viskisi və şotland kinosu

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Şotlandviskisi şoxməşhurdur, ammayəqin, kinosubarədə az məlumatlısınız. Mövzumuz bu gün doğum gününü qeyd edən məşhur şotland kino aktyoru Cerard Batlerdir (Gerard Butler). O, həm də film prodüseridir. Hollivudda döyüş, macəra, triller, romantik komediya və tarixi filmlərdə canlandırdığı obrazlarla tanınır. Xüsusilə 300, The Phantom of the Opera, Olympus Has Fallen və Law Abiding Citizen filmlərindəki rolları ilə geniş tamaşaçı auditoriyasının rəğbətini qazanıb.

 

Cerard Ceyms Batler 13 noyabr 1969-cu ildə Şotlandiyanın Qlazqo şəhərində anadan olub.

Uşaqlıq illərinin bir hissəsini Kanadada keçirib, daha sonra ailəsi ilə birlikdə Şotlandiyaya qayıdıb. O, gənclik illərində aktyorluqdan əvvəl hüquq sahəsinə maraq göstərib. Qlazqo Universitetində hüquq təhsili alıb. Universiteti bitirdikdən sonra bir müddət hüquq sahəsində çalışmaq niyyətində olsa da, sonradan aktyorluğa yönəlib.

Teatr səhnəsində fəaliyyətə başlayan Batler tədricən kino dünyasına daxil olub. İlk illərdə kiçik rollarda çəkilsə də, istedadı və xarizmatik ekran görünüşü sayəsində diqqət çəkməyə başlayıb. Batlerin beynəlxalq səviyyədə tanınmasında 2004-cü ildə çəkildiyi The Phantom of the Opera filmi mühüm rol oynayıb. O, filmdə sirli və faciəli taleyi olan Fantom obrazını canlandırıb. 2006-cı ildə ekranlara çıxan 300 filmi isə onun karyerasında dönüş nöqtəsi olub. Aktyor burada Sparta kralı Leonid obrazını yaradıb.

Filmdəki güclü aktyor oyunu və döyüş səhnələri onu dünya miqyasında məşhurlaşdırıb. Sonrakı illərdə əsasən aksiyon və triller janrında çəkilən filmlərdə iştirak edib. Xüsusilə Olympus Has Fallen filmində məxfi xidmət əməkdaşı Mayk Benninq obrazı ilə diqqət çəkib. O, həmçinin How to Train Your Dragon animasiya franşizasında Stoyk obrazını səsləndirib.

 

 Cerard Batlerin çəkildiyi əsas filmlər:

Mrs. Brown (1997) — Xanım Braun

Tomorrow Never Dies (1997) — Sabah Heç Vaxt Ölmür

Dracula 2000 (2000) — Drakula 2000

Attila (2001) — Attila

Reign of Fire (2002) — Odun Hökmranlığı

Lara Croft: Tomb Raider – The Cradle of Life (2003) — Lara Kroft: Qəbir Oğrusu – Həyatın Beşiyi

Timeline (2003) — Zaman Xətti

The Phantom of the Opera (2004) — Opera Kabusu

Dear Frankie (2004) — Əziz Frenki

300 (2006) — 300 Spartalı

P.S. I Love You (2007) — P.S. Səni Sevirəm

RocknRolla (2008) — RoknRolla

Gamer (2009) — Oyunçu

Law Abiding Citizen (2009) — Qanuna Tabe Olan Vətəndaş

 

Cerard Batler şəxsi həyatını əsasən ictimai diqqətdən kənarda saxlamağa üstünlük verir. O, aktyorluq fəaliyyəti ilə yanaşı, prodüser kimi də çalışır və G-BASE istehsalat şirkətinin yaradıcılarından biridir. Aktyor xeyriyyəçilik fəaliyyətində də iştirak edir. Xüsusilə uşaqların təhsili və qidalanması ilə bağlı humanitar təşəbbüslərə dəstək göstərisi. Batler karyerası ərzində müxtəlif kino mükafatlarına və nominasiyalara layiq görülüb

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Cuhi Çavla (Juhi Chawla Mehta) — Hindistanın tanınmış aktrisası, modeli və kino prodüseridir. Bollivud kinosunun 1980-ci illərin sonu və 1990-cı illərin ən məşhur qadın ulduzlarından biri hesab olunur. O, xüsusilə romantik, komediya və dram filmlərindəki rolları, təbii aktyorluğu, şən xarakteri və özünəməxsus təbəssümü ilə tanınır.

 

Cuhi Çavla 13 noyabr 1967-ci ildə Hindistanın Haryana ştatının Ambala şəhərində anadan olub. O, təhsilini Mumbay şəhərində yerləşən Fort Convent məktəbində davam etdirib. Daha sonra Sydenham College-də ali təhsil alıb. 1984-cü ildə Hindistanın nüfuzlu gözəllik müsabiqəsi olan Miss India yarışmasının qalibi olub.

Həmin il Miss Universe müsabiqəsində Hindistanı təmsil edib və milli geyim nominasiyasında xüsusi mükafata layiq görülüb. Cuhi Çavla kino karyerasına 1986-cı ildə çəkildiyi Sultanat filmi ilə başlayıb. Lakin onun geniş tamaşaçı auditoriyası tərəfindən tanınması 1988-ci ildə ekranlara çıxan Qayamat Se Qayamat Tak filmi ilə bağlıdır.

Bu filmdə Aamir Xanla tərəf-müqabil olub. Film böyük uğur qazanıb və aktrisanın Bollivudda məşhurlaşmasına səbəb olub. Bu roluna görə Filmfare mükafatının ən yaxşı qadın debütü nominasiyasında qalibi olub. 1990-cı illərdə Bollivudun aparıcı aktrisalarından birinə çevrilən Çavla müxtəlif janrlarda özünü sınayıb. Xüsusilə romantik komediyalardakı çıxışları tamaşaçılar tərəfindən sevilib.

 1993-cü ildə çəkildiyi Hum Hain Rahi Pyar Ke filmindəki ifasına görə Filmfare mükafatının ən yaxşı aktrisa nominasiyasında qalib gəlib. Həmin il Darr, Aaina və Lootere filmlərində də rol alıb. Sonrakı illərdə daha ciddi və mürəkkəb obrazlara üstünlük verərək aktyorluq imkanlarını genişləndirib. 3 Deewarein, My Brother... Nikhil və Gulaab Gang kimi filmlərdəki çıxışları ilə diqqət çəkib.

 

Cuhi Çavlanın çəkildiyi filmlərin

1. Sultanat (1986) — Sultanlıq

2. Premaloka (1987) — Sevgi dünyası

3. Qayamat Se Qayamat Tak (1988) — Qiyamətə qədər

4. Swarg (1990) — Cənnət

5. Pratibandh (1990) — Qadağa

6. Bol Radha Bol (1992) — Danış, Radha, danış

7. Raju Ban Gaya Gentleman (1992) — Racunun centlmenə çevrilməsi

8. Lootere (1993) — Soyğunçular

9. Aaina (1993) — Güzgü

10. Hum Hain Rahi Pyar Ke (1993) — Biz sevgi yolçularıyıq

11. Darr (1993) — Qorxu

12. Ram Jaane (1995) — Tanrı bilir

 

Mükafatları və nailiyyətləri

- 1984 – Miss India müsabiqəsinin qalibi.

- 1984 – Miss Universe müsabiqəsində ən yaxşı milli geyim mükafatı.

- 1989 – Qayamat Se Qayamat Tak filminə görə Filmfare mükafatı.

- 1994 – Hum Hain Rahi Pyar Ke filminə görə Filmfare mükafatının ən yaxşı aktrisa nominasiyasının qalibi.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Robert Luis Stivenson adı birdən kiməsə tanış gəlməsə, dərhal onun yazdığı məşhur əsəsrin adını xatırladım – “Dəfinələr adası”.

 

Robert Luis Stivenson(Robert Louis Stevenson, 1850–1894) — şotlandiyalı yazıçı, şair, esseist və səyahət ədəbiyyatının tanınmış nümayəndələrindən biridir. O, dünya ədəbiyyatında xüsusilə macəra romanları, tarixi əsərləri və psixoloji mövzulu hekayələri ilə məşhurlaşıb. Əntanınmış əsərləriarasındaqeyd etdiyimiz “Dəfinələradası” (TreasureIsland) və “DoktorCekilinvə misterHaydınqəribə əhvalatı” (StrangeCaseofDrJekyllandMrHyde) xüsusiyertutur.

 

Robert Luis Stivenson 1850-ci il noyabrın 13-də Şotlandiyanın Edinburq şəhərində anadan olub. Atası Tomas Stivenson məşhur mayak mühəndisi, anası Marqaret İzabella Balfur isə ziyalı ailədən olan qadın idi. Uşaqlıq illərindən səhhətində problemlər yaşayan Stivenson uzun müddət müxtəlif xəstəliklərlə mübarizə aparıb.

Buna baxmayaraq, ədəbiyyata böyük maraq göstərib və erkən yaşlarından yazmağa başlayıb. O, Edinburq Universitetində təhsil alaraq əvvəlcə ailəsinin ənənəsinə uyğun şəkildə mühəndisliklə maraqlansa da, sonradan hüquq sahəsinə yönəlib. 1875-ci ildə vəkillik ixtisası üzrə təhsilini başa vurub. Lakin hüquqşünas kimi fəaliyyət göstərmək əvəzinə həyatını ədəbiyyata həsr edib.

Stivensonun yaradıcılığında macəra, səyahət, insan xarakteri, mənəvi mübarizə, xeyirlə şərin qarşıdurması və insan təbiətinin ziddiyyətləri əsas mövzulardandır. O, oxucunu hadisələrin mərkəzinə aparan canlı təsvirləri və maraqlı süjet qurmaq bacarığı ilə seçilirdi. Stivensonun ədəbi irsində romanlar, hekayələr, şeirlər, esselər və səyahət qeydləri mühüm yer tutur. Onun ən məşhur əsərləri:

 

- An Inland Voyage (1878) — Daxili səyahət

- Travels with a Donkey in the Cévennes (1879) — Sevən dağlarında eşşəklə səyahət

- Treasure Island (1883) — Xəzinələr adası

- The Black Arrow (1888) — Qara ox

- Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde (1886) — Doktor Cekilin və mister Haydın qəribə əhvalatı

- Kidnapped (1886) — Qaçırılma

- The Master of Ballantrae (1889) — Ballantrenin ağası

- The Wrong Box (1889) — Səhv qutu

- The Wrecker (1892) — Gəmi qəzasına uğrayan

- Catriona (1893) — Katriona

- The Ebb-Tide (1894) — Qabarma-çəkilmə

 

Stivenson yalnız roman yazıçısı deyil, həm də istedadlı şair idi. Onun şeirlərində uşaqlıq xatirələri, təbiət, insan duyğuları və həyatın gözəllikləri əks olunub. Şeir kitablarından ən məşhurları:

 

- A Child's Garden of Verses (1885) — Uşaq şeirləri bağı

- Underwoods (1887) — Ağacların kölgəsində

- Ballads (1890) — Balladalar

- Songs of Travel and Other Verses (1896) — Səyahət nəğmələri və digər şeirlər

 

1876-cı ildə Fransada amerikalı Fanni Van de Qrift Osbornla (Fanny Van de Grift Osbourne) tanış olub. Onlar 1880-ci ildə Kaliforniyada ailə qurublar. Stivenson səhhətindəki problemlərə görə həyatının müxtəlif dövrlərində Fransa, İngiltərə, ABŞ və digər ölkələrdə yaşayıb. 1888-ci ildən etibarən Cənubi Sakit okean adalarına səyahət edib, 1890-cı ildə isə Samoanın Upolu adasında məskunlaşıb. Samoada yerli əhali arasında böyük hörmət qazanıb. Ona Tusitala, yəni “Hekayə danışan” adı verilib.

Yazıçı həyatının son illərini burada keçirib. 1894-cü il dekabrın 3-də, 44 yaşında, Samoada beyin qanaması nəticəsində vəfat edib. Öz vəsiyyətinə uyğun olaraq Vaea dağının zirvəsində dəfn olunub. Dünya ədəbiyyatında yeri

Robert Luis Stivenson macəra ədəbiyyatının inkişafına böyük təsir göstərmiş yazıçılardandır. Onun əsərləri müxtəlif dillərə tərcümə edilib, bir çoxu əsasında filmlər, teatr tamaşaları və televiziya ekranlaşdırmaları hazırlanıb.

 

“Xəzinələr adası” əsəri dəniz quldurları, xəzinə axtarışları və təhlükəli səyahətlər haqqında macəra ədəbiyyatının klassik nümunəsinə çevrilib. “Doktor Cekilin və mister Haydın qəribə əhvalatı” isə insan xarakterindəki ikiliyi, xeyirlə şərin mübarizəsini araşdıran mühüm ədəbi əsərlərdən biri hesab olunur. Stivenson ədəbi irsi ilə həm uşaq, həm də böyüklər ədəbiyyatında özünəməxsus yer tutub. Onun əsərləri bu gün də dünya oxucuları tərəfindən maraqla oxunur.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Vuplat Qoldberq (Whoopi Goldberg) — amerikalı aktrisa, komediya ustası, televiziya aparıcısı, prodüser, yazıçı və ictimai xadimdir. O, Hollivudun ən tanınmış aktrisalarından biri olmaqla yanaşı, kino, televiziya və teatr sahələrində qazandığı uğurlarla seçilir. Xüsusilə The Color Purple, Ghost və Sister Act filmlərindəki rolları ilə dünya şöhrəti qazanıb.

 

Vuplat Qoldberq 13 noyabr 1955-ci ildə ABŞ-ın Nyu-York şəhərində anadan olub. Əsl adı Karyn Elaine Johnson (Karin Eleyn Conson) olub. O, Nyu-Yorkun Manhetten rayonunda böyüyüb. Anası Emma Harris tibb bacısı və müəllimə, atası Robert Ceyms Conson isə din xadimi olub.

Qoldberq uşaqlıq yaşlarından səhnə sənətinə maraq göstərib. Səkkiz yaşında teatr səhnəsində çıxış etməyə başlayıb. Gənclik illərində Kaliforniyaya köçərək teatr və improvizasiya qruplarında fəaliyyət göstərib. Məhz həmin dövrdə özünəməxsus səhnə adı olan Whoopi Goldberg adını qəbul edib.

1980-ci illərin əvvəllərində hazırladığı təkaktorlu komediya tamaşası onun tanınmasında mühüm rol oynayıb. Tamaşa daha sonra Brodvey səhnəsinə çıxarılıb və Qoldberqə böyük şöhrət qazandırıb. Vuplat Qoldberqin kino karyerasında əsas dönüş nöqtəsi 1985-ci ildə Stiven Spilberqin rejissorluğu ilə çəkilmiş The Color Purple filmi olub.

O, filmdə Seli Conson obrazını canlandırıb. Bu roluna görə Oskar mükafatına namizəd göstərilib və Qızıl Qlobus mükafatına layiq görülüb.

1990-cı ildə ekranlara çıxan Ghost filmində Oda Mey Braun obrazını canlandırması isə onun karyerasının ən böyük uğurlarından biri hesab olunur. Bu filmə görə 1991-ci ildə ikinci plan qadın roluna görə Oskar mükafatı qazanıb.

1992-ci ildə çəkilmiş Sister Act filmində Deloris Van Kartye obrazı ilə tamaşaçıların böyük rəğbətini qazanıb. Filmin uğuru onun davamı olan Sister Act 2: Back in the Habit ekran əsərinin çəkilməsinə səbəb olub. Qoldberq komediya, dram, musiqili film və fantastika janrlarında müxtəlif obrazlar yaradıb. Onun aktyorluq üslubu yumor, emosional ifadə və təbii səhnə davranışı ilə seçilir.

 

Vuplat Qoldberqin çəkildiyi tanınmış filmlər:

1. The Color Purple (1985) — Bənövşəyi rəng

2. Jumpin' Jack Flash (1986) — Cek Fleşin macəraları

3. Clara's Heart (1988) — Klaranın ürəyi

4. The Long Walk Home (1990) — Evə uzun yol

5. Ghost (1990) — Kabus

6. Soapdish (1991) — Sabun operası

7. Sister Act (1992) — Rahibə fəaliyyəti

8. Sarafina! (1992) — Sarafina!

9. Sister Act 2: Back in the Habit (1993) — Rahibə fəaliyyəti 2: Yenidən rahibə həyatında

10. Made in America (1993) — Amerikada istehsal olunub

 

Vuplat Qoldberq televiziya sahəsində də böyük uğurlar qazanıb. O, Star Trek: The Next Generation serialında Qinan obrazını canlandırıb. Bu obraz onun televiziya karyerasının ən yadda qalan rollarından biridir. 2007-ci ildən etibarən ABŞ-ın məşhur gündüz televiziya proqramı olan The View verilişinin aparıcılarından və moderatorlarından biridir. Verilişdə müxtəlif ictimai, mədəni və sosial mövzular ətrafında müzakirələr aparır.

Bundan başqa, Whoopi, The Stand, Godfather of Harlem və Harlem kimi televiziya layihələrində də iştirak edib. Vuplat Qoldberq kino və əyləncə sənayesinin ən nüfuzlu mükafatlarını qazanmış sənətçilərdəndir. Onun ən mühüm nailiyyətlərindən biri EGOT statusuna sahib olmasıdır. Bu statusu qazanmaq üçün sənətçi dörd böyük Amerika mükafatına – Emmy, Grammy, Oskar və Toni mükafatlarına layiq görülməlidir.

 

Onun əsas mükafatları:

- Oskar – 1991-ci ildə Ghost filminə görə.

- Qremmi – 1986-cı ildə komediya albomuna görə.

- Toni – Thoroughly Modern Millie musiqili tamaşasının prodüseri kimi.

- Emmi – televiziya fəaliyyətinə görə.

- Qızıl Qlobus – The Color Purple və Ghost filmlərindəki rollarına görə.

- Disney Legends Award – 2017-ci ildə.

 

O, həmçinin Hollivud Şöhrət Xiyabanında ulduza sahibdir. Vuplat Qoldberq yalnız aktrisa kimi deyil, yazıçı kimi də fəaliyyət göstərir. O, həm böyüklər, həm də uşaqlar üçün kitablar yazıb. Onun tanınmış kitabları arasında Book, Alice, Is It Just Me? Or Is It Nuts Out There? və Bits and Pieces: My Mother, My Brother, and Me yer alır. 2024-cü ildə nəşr olunan Bits and Pieces: My Mother, My Brother, and Me adlı xatirə kitabında ailəsi, uşaqlıq illəri və həyatında mühüm rol oynamış insanlar haqqında yazıb.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

17 -dən səhifə 3206

Sayt Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən 2024-cü ildə “Qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi” çərçivəsində Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun həyata keçirdiyi “Yeniyetmə və gənclərdə mütaliə mədəniyyətinin formalaşdırılması” layihəsinin tərəfdaşı olaraq yenilənmiş, yeni bölmələr əlavə ediımiş, layihənin təbliği üzrə funksional fəaliyyət aparılmışdır.