Super User

Super User

Almaniyada yaşayan azərbaycanlı bəstəkar, pianoçu və orqan ifaçısı, Əməkdar artist Arif Mirzəyev ömrünün 83-cü ilində vəfat edib. Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsi məlumat verib.

 

1944-cü ildə Bakıda anadan olan Arif Mirzəyev Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında (indiki Bakı Musiqi Akademiyası) bəstəkarlıq ixtisası üzrə Qara Qarayevin sinfində təhsil alıb. Uzun müddət Moskvada yaşayıb, daha sonra Almaniyaya köçərək yaradıcılıq fəaliyyətini bu ölkədə davam etdirib. Burada diaspor fəaliyyətinə də fəal qoşularaq Azərbaycan həqiqətlərinin təbliği, milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunması və yaşadılması istiqamətində ardıcıl və məqsədyönlü işlər görüb.

Azərbaycan musiqi tarixində dini-memorial, orqan və polifonik musiqinin əsasını qoyan, müasir musiqidə polistilistikanın ustadlarından biri kimi tanınan Arif Mirzəyev Şərq mədəniyyəti ilə Qərb klassik polifoniyasını özünəməxsus şəkildə sintez edərək zəngin yaradıcılıq irsi formalaşdırıb. Alman və rusiyalı həmkarlarının “Şərqin İohann Sebastyan Baxı” adlandırdığı bəstəkar “İohann Sebastyan Baxın varisləri” beynəlxalq medalına layiq görülüb. O həmçinin Robin Lenqli adına Orqan kitabxanasının donatorlarından biri olub.

Görkəmli bəstəkar Arif Mirzəyev 2022-ci ildə Şuşa şəhərində keçirilən Dünya Azərbaycanlılarının V Qurultayında iştirak edib. 2024-cü ildə 80 illik yubileyi və əvəzolunmaz xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının “Diaspor fəaliyyətində xidmətə görə” medalı ilə təltif olunub.

Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyindəki Azərbaycan Diasporuna Dəstək Fondu və Almaniya Azərbaycanlıları Alyansı mərhumun nəşinin Azərbaycana gətirilməsi ilə bağlı zəruri işlər görür.

Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsi Arif Mirzəyevin vəfatından kədərləndiyini bildirir, mərhumun ailəsinə, yaxınlarına və diaspor ictimaiyyətinə dərin hüznlə başsağlığı verir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

Hüseyn İsaoğlu,

yazıçı-publisist.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Hər şair bir eldən, bir torpaqdan pərvazlanır, amma hamısı poeziyanın göylərində özünəməxsus, silinməz bir iz qoya bilmir.
Azərbaycan ədəbiyyatının və  mətbuatının son qırx illik tarixinə nəzər salsaq, fərqli intonasiyası, dərin fəlsəfi baxışı, cəsarətli ictimai mövqeyi, yazı üslubunda fərqliliyi və səmimiyyəti ilə seçilən bir imza görərik: Qulu Ağsəs.


1969-cu  ili yazında Ağdamın dilbər guşəsi  Gülablıda dünyaya göz açan bu istedadlı söz adamı həyatı poeziyaya, poeziyanı isə ömür xəritəsinə çevirməyi bacaran qələm əhlindəndir.
Onun, sonralar Qulu Ağsəs məktəbinə çevriləcək yaradıcılıq yolu, hələ uşaqlıqdan, çox erkən yaşlardan  başlayır. Qulu Zeynalov imzası ilə uzaq 80-ci ildə 11 yaşında , o vaxtın əlçatmaz “Pioner” jurnalında dərc edilməsi, şairin yaradıcılıq yoluna aparan ilk çığırlardan olur. Zaman keçdikcə,bu istedad daha da cilalanır, 90-ci illərdə gənclərin sevimli platforması olan   “Ulduz” jurnalında işıq üzü görən silsilə şeirləri ədəbi mühitdə ciddi əks-səda doğurur.
Q.Ağsəsin taleyi təkcə poeziya ilə deyil, həm də mətbuatla sıx bağlıdır. 1991-ci ildə  “168 saat” qəzetində başlayan jurnalist fəaliyyəti, sonradan “Azad Azərbaycan”qəzetində müxbir, məsul katib, baş redaktor, eləcə də, Azərbaycan Dövlət Teleradio Şirkətində redaktor, şöbə müdiri,baş redaktor kimi məsul vəzifələrlə davam  etmişdir. Onun hər bir publisistik yazısında, hər redaktor qeydində  jurnalist tələbkarlığı ilə şair həssaslığı bir araya gəlmişdir.
  Qulu Ağsəsin 2004-cü ildən baş redaktor müavini kimi fəaliyyətə başladığı “Ulduz” ayliq ədəbiyyat dərgisinə 2014-cü ildən günümüzə qədər rəhbərlik etməsi isə istər-istəməz müasir ədəbi proseslərdə yerini və rolunu müəyyənləşdirmişdir.
  Şeirlərində sevgi, zaman, insan, təbiət, həyat,Tanrı, tale münasibətlərini qeyri-adi bir bədiiliklə təqdim edə bilən Qulu Ağsəs həyatın adiliyində böyük fəlsəfəni görə  bilir. Həyatın müvəqqətiliyini, gecə-gündüzün əbədi növbələşməsini insanın taleyi ilə elə bağlayır ki, öxucu vizual lövhənin nəinki şahidinə, həm də iştirakçısına çevrilir:


Görsən ki, qaranlıq çökür aləmə,
Görsən ki, axşamdı…fikir eləmə.
Bir uçuq yuxudu gecənin boyu
Nə qədər imkan var rahatlan, uyu…

Qəflətən bir çağa salar hay-həşir
Səhər – körpəsidi doğan Günəşin.
Onu ovutmağa tələsər hamı,
Beləcə, salarlar yenə axşamı.

Təzədən qaramat basar dünyanı,
Hanı doğan Günəş? körpəsi hanı?
… Görsən hər tərəfdən əlin üzülür,
Görsən üşüyürsən…yandır özünü…

 

Şairin  dünyagörüşündə sarkazm və realizm daxili bir sızıltı ilə birləşir. O ətrafindakı haqsızlıqlara dünyanın gərdişinə bəzən “eynəyinin arxasından”, bəzənsə qəlbinin açıq yarasından baxır. Onun misralarında həyatın acı həqiqətləri estetik bir formaya düşür:

Çox da salıb dünyanı eynəyim gözdən - noolar.
Ağız suyuyla bitir dodaqda söz də - noolar...
Ölüm nə çətin işdi, gör nə gözəl cəzan var,
Dörd tərəfin köpəksə, demək, mühafizən var... 

 

Q.Ağsəs lirikası saf və təmənnasız sevginin tərənnümçüsüdür. Bu sevgi nənələrimizn  əsrlərlə ruhumuzu qidalandırdığı, sonu vüsalla bitən nağıllardan deyil.  Bu sevgi  daxili çırpıntılarla, tənhalıqla, sadiq bir fədakarlıqla, şairin ruhu ilə yoğrulub.O boş ümid vermir.Tablo çəkir. Heç inandırmağa da çalışmır. Seçimində sərbəstsən. İstəyirsən reallıqla baş-başa qal, istəyirsən özünü aldat. (Q.Ağsəs sarkazmı) Şair sevdiyinin “ğəlişinin-gedişinin” dramatik portretini elə yaradır ki, tərk edilmənin acısını yox, zərafətini yaşayırsan:

Nə lazım, uzaqbaşı bircə otağın ola
Gecənin bir yarısı qəfil qonağın ola...
Sevəsən bu gəlişi başdan-ayağa kimi
Küsdürəndə ağlaya qoynunda çağa kimi...

Gedəndə könlünü də yalvar-yapış apara
Gün görməmiş dərisin gün çıxmamış apara...
...Gedə, bir də qapından əcəl girəndə gələ
Günəş xəstə dünyaya şüa verəndə gələ...

 

Sevginin gətirdiyi izdihamdan qaçıb tənhalığa sığınmaq istəyən lirik qəhrəman, bəzən özündən keçir. “O”nu tapmaq üçün yoldan kəçənə belə ürəyini açır:

 

...Bir qiz bir oğlana çoxuymuş, demə,
Sevdim təklənəsən… çoxaldın, gülüm.
Açdım ürəyimi yoldan ötənə,
Təki ordan səni çıxardım, gülüm…

...Bunu bir mən bilim, bir də sən ancaq,
Ölüncə bu gözəl sirr bəsimizdi.
Bizə nə yurd versin, nə yuva Allah,
Sənə ayırdığım yer bəsimizdi!.

 

İllər keçdikcə, şairin gözündə  sevginin mahiyyəti  dəyişir, yaşın verdiyi müdrikliklə həyat fəlsəfəsi birləşir:

 

Kimsə ayağını qoymaz içəri –
Könlümün keşiyin balam çəkirsə.
Sevgi ötən gündür məndən ötəri,
Sən məni sevməklə dala çəkirsən.

Cavab məktubumda sözlər baş-ayaq,
Bir ucdan yazılır, pozulur elə.
Qorxuram öləsən sevgin yaşaya,
Qorxuram qalasan - məhəbbət ölə.

 

Qulu Ağsəs nə çəhrayı pərdə arxasında, nə də fil dişindən qüllədə oturub buludlardan yazan şair deyil. Onun narahat poeziyası cəmiyyətin ən ağrılı yerinə toxunmağı bacarır.Müharibənin gətirdiyi fəsadlar, Vətən uğrunda canını, sağlamlığını qoyan insanların sosial və mənəvi problemləri şairin  yaradıcılığında heç bir pafosa varmadan, bütün çılpaqlığı və acılığı ilə əks olunur. Azərbaycan poeziyasında bu mövzuda yazılmış ən sarsıdıcı, dürüst, psixoloji, ictimai vicdanı oyadan nümunələrdən olan “ Müharibə əlili”nə nəzər salaq.Bu şeir cəmiyyətin, insanların müharibənin gətirdiyi ağrı-acıya yanaşmasına müəllifin böyük üsyanıdır:


Üzdü ayaqlarımı Vətən yolu
qayıtdım üzüqoylu…
qayıtdım
qurşağımın yuxarı qatıyla,
qayıtdım
əlil arabasının atıyla…
İki balam gözüyaşlı
arvadım başıdaşlı…Yazıq hər əmrə müntəzir:
həm məni gəzdirir,
həm … özü gəzir…
Süfrəmdə haram var -
dinmirəm,
İki ac balam var -
dinmirəm.
Dinmirəm
gül ağzı açılanda heyrətin:
«Vətəni qorudun, bəs öz qeyrətin?!»
… Üzdü ayaqlarımı Vətən yolu
bu da mənə «sağ ol»u…


Q.Ağsəs yaradıcılığında sənətkar ömrü,yaradıcılıq iztirabları ana xətlərdən birini təşkil edir. O,şeirin sadəcə, qafiyə xətrinə yazılmadığını, hər misranın arxasında bir yaşantı, bir hekayə dayandığını vurğulayır. Istedad ,ilham, bəzən, sadəcə, bir bəhanədir, əsl atəş daxildəki o bitib-tükənməyən ağrılardır.Aşağıda verdiyimiz nümunə həyatın ağrılarını,çətinliklərini, insanın bunları daşımaq məcburiyyətini  iztirabların “pəhrizi” olması obrazı ilə  fəlsəfi şəkildə inikas etdirir:

 

Bəzi şeirlərin hekayəsi var,
Bəzi xoşbəxtliyin qafiyəsi var.
Buludlar yağış yox, toz ələyirlər.
Ulduzlar yanmır ha... his eləyirlər.
Beş-üç arzu etməz ömrün qalığı.
Didir başımızı kəpək balığı.
Daş-daş oynanılan bir aynabəddi,
Aman umduqları amana bənddi.
Nə talant? nə vergi? nə sehr? –
Adam
Günü axşam edir bikarçılıqdan.
Yaxşı pəhrizi var iztirabların.
Nə özüm kökəldim, nə kitablarım...

 

Qulu Ağəsin təbiətə baxışı da fərqlidir. Şeirlərində təbiətə özünəxas, ironik yanaşma diqqət cəlb edir. “Dağa bax, sən allah, nə gündədi...”  şeirində dağı, sadəcə, bir coğrafi relyef kimi görmür. Əzəmətli dağ, şairin təbirincə--taleyi gətirməyən,yoxsul, kimsəsiz bir varlıq kimi təqdim olunur. Bu metafora sənətkarın bədii  təəyyülünün miqyasını göstərir:

 

Dağa bax, sən allah,
nə gündədi:
Ayağı ayağına dolaşan
beş-altı ağacdı,
qozbel torpağı
balatası qaçmış kündədi…

Dili yoxdu —
ildırım vuranda çığıra,
pulu yoxdu —
özünə lift çəkdirə,
dərəni qonaq çağıra…

 

 

Şairin daxili dünyasını tar-mar edən  kədəri, ağrıları,dərdi də fərqlidir.Həmin dərd o qədər rəngsiz, dözülməz, amansızdır ki, müəllif onu ilahi mərhəmətdən uzaq  “allahsız” adlandırır. Amma eyni zamanda bu ağrı qarşısında dünyanın, taleyin, Tanrının da günahkar olduğunu poetik dillə anladır:

Rəngsizdi, tamsızdı,
ətsiz-qansızdı,
Allahsız, imansızdı,
Mən çəkən dərdlər.

...Dünya, Tale, Tanrı deyilən
nə var hamısı günahkardı
Mən çəkən dərdlərə.

Dərdi nə çəkiləsidi,
nə qaçılacaq,
Mən çəkən dərdlərin.
...Bir gün "sərgisi" açılacaq,
Mən çəkən dərdlərin.

         

Qulu Ağsəs poeziyasının ən maraqlı, cəsarətli və ən çox müzakirə olunan tərəfi onun yaradanla qurduğu səmimi, ərkyana dialoqudur.O.insanın bu nəhəng və mürəkkəb kainatda öz yerini axtarmasındakı çarəsizliyini gizlətmir. Dünyanın nizamsızlığına qarşı daxili bir  etiraz və heyranlıq eyni misrada birləşir:


Kimsən, nəçisən, ay Allah -
Heç səndən baş tapammadıq.
Özün qurduğun dünyada
Sənə bir iş tapammadıq.
...Görsək, heç nə eləmərik,
Bir üzünü göstər bizə!
Yaxşı günün əgər busa,
Yaman günü göstər bizə!



Amma bu etiraz heç vaxt tam üsyana çevrilmir,əksinə,Tanrının möcüzələrinə  -- qışda donan ağacın yasına baharda yarpaq yazdıran uca nizamına təslimiyyət,heyranlıqla,şükranlıqla nəticələnir:

 

 Bir yol yatağından qalxmayan bu çay,
Qoluna döyməni nə vaxt yazdırıb?
Qış günü soyuqdan ölən ağacın,
Yasına mart ayı yarpaq yazdırıb…

Şükür o göydəki ismin halına,
Şükür yağışına, şükür qarına.
Şükür adımızı öz kitabına
Əcəl adqoydudan qabaq yazdırıb…

 

Ölüm mövzusu Qulu Ağsəsin yaradıcılıq fəlsəfəsində qorxulu bir son deyil,sirli bir yoxlanış,mistik bir “yuxu”dur. İnsanın ölümlə olan çarəsizliyini,Tanrının əbədiliyi qarşısındakı acizliyini şair son dərəcə sarsıdıcı misralarla ifadə edir. Bu müraciətdə həm bəşəri xof,həm də Allaha olan gizli bir sevgi var:

 

Hərəmiz borcludu bir can ölümə,
Ölsək də, tapmarıq əncam ölümə.
Tanrı qırmır bizi…ancaq ölümə
Yoxladır.
Xəbərin varmı?
- Bilmirəm.


Və yaxud:

Yastıq qoyub başımıza
əcəb yatırdın bizi.
Aç gözünü, qaranlığın
Qırıb batırdı bizi. 

Milyon illərdi yeyirik
Süfrənin qırağından.
Çörək bizi tutar deyin,
Dinmirik qabağından.
 

Nə boydasan görən heylə?
Bir ölçüyə gəlmirsən?
Baş çəkmirsən qullarına
Bizə niyə gəlmirsən? 

…Özünü görməsək də,
Xofun yamandı, Allah!
Bizi qırıb qurtarmamış,
Ölmə, amandı, Allah!.. 

 

 

Q.Ağsəs yaradıcılığında valideyn mövzusu, ana-ata obrazı o qədər təbii və kövrək  işlənib ki, oxuyarkən insanın boğazı qəhərlənir. Ananın haqqa qovuşmasını “atamın iş yerinə yollandı” kimi saf və mistik bir dillə anladan şair dünyanın o biri üzündəki cənnəti ailə bütövlüyündə görür. Şeirdə ailə dəyərlərinə sayğı, yaşından asılı olmayaraq valideyn qarşısında özünü uşaq kimi hiss edən insanın müdhiş qorxusu və həya dolu səmimiyyəti, valideyn ruhuna böyük ehtiram bəslədiyi -- bədii çalarlarla poetikləşdirilmişdir:

 

Anam
bu dünya evində
tumanı qırışanacan oturdu.
Dan atdı-
gün batdı,
şər qarışanacan oturdu.
Axşam
qonşu arvad
çay süzdü,
yemək çəkdi ərinə.
Anam
başımız üstdən
yollandı atamın iş yerinə.
Bilirəm,
tapıb onu-
lap qır qazanında olsa.
Hər yer
cənnətdi kişiyə-
arvad yanında olsa!
Görən nə deyib məndən
anam orda atama?!
Bircə "yetim" deməsin-
kişi utanar...

 

Qulu Ağsəsin bənzərsiz yaradıcılığı həm dövlətimiz, həm də beynəxalq ədəbi qurumlar tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. O Prezident təqaüdçüsü və əməkdar jurnalistdir. Poeziyası, hələ 1993-cü ildə Azərbaycan Tərcümə Mərkəzinin “Altay-Alp” mükafatına,sonrakı illərdə isə Şahmar Əkbərzadə,Rəsul Rza Beynəlxalq Ədəbiyyat mükafatlarına, Fikrət Sadığın xatirəsinə təsis olunmuş “İşıq” və ədəbi “Mikayıl Müsfiq”, Azərbaycan Yaradıcılıq Fondunun təsis etdiyi “Ədəbiyyat adamı-2026” mükafatlarına layiq görülüb.
AYB-nin İdarə Heyətinin və Avrasiya Yazarlar Birliyinin üzvü olan Qulu Ağsəsin sorağı  çoxdan ölkə hüdudlarını aşıb. Onun şeirləri türk, rus, fars, ingilis, özbək, gürcü, ukrayna, polyak dillərinə tərcümə edilərək əcnəbi oxucuların da qəlbini fəth edib.         
Həyatı poeziya pəhrizində keçən, misralarla ömrü axşam (oxu - şam) edən şairin hər yeni şeiri ədəbiyyat xəzinəmizə yeni bir inci kimi daxil olur. O,  öz bənzərsiz “Ağsəs”i ilə Azərbaycan poeziyasının səmasında həmişə parlayacaq bir ulduzdur.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)




                                                               

 

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

  

Bəzi şəhərlər var ki, insan onları sadəcə görür, tanıyır və yaddaşında saxlayır. Bəzi şəhərlər isə zaman keçdikcə insanın həyatına qarışır, xatirələrinə hopur, duyğularının bir parçasına çevrilir. Şəki mənim üçün məhz belə şəhərlərdən biridir. “Dayanıb bir dağ təki, dağlar qoynunda Şəki”.

Oğuzda yaşasam da, hələ uşaq yaşlarımdan Şəki mənim təsəvvürümdə əfsanələr, sirli tarix və qədim mədəniyyət məkanı kimi canlanırdı. Bu şəhərin adında belə, mənə qəribə bir doğmalıq, bir az da nağıl sehri vardı. O vaxtlar Şəkini tanımırdım, küçələrini gəzməmiş, tarixi abidələrini görməmişdim. Ancaq haqqında eşitdiklərim, xəyalımda canlandırdıqlarım bu şəhəri mənim üçün başqa yerlərdən fərqləndirirdi. Şəki tarixi ilə, təbiəti ilə, mədəniyyət və sənət aləmi ilə, insanları ilə gözəldir. Amma mənim üçün onun ən böyük gözəlliyi yaddaşımdakı yeridir.

 

 

 Şəkiyə ilk səfərim isə xəyal etdiyim o nağıl dünyasına səyahət kimi başlamadı. Həyat məni bura daha ciddi, daha kövrək bir səbəblə gətirdi. Hələ orta məktəbin yuxarı siniflərində oxuyurdum. Atam və anam ağır xəstə idilər. Onlar birlikdə Şəkidə xəstəxanada müalicə olunurdular. Hər bazar günü valideynlərimi görmək üçün Şəkiyə gedirdim. Bu səfərlər mənim üçün adi yolçuluq deyildi. Bir tərəfdə yeniyetməlik çağının qayğıları, digər tərəfdə valideynlərimin səhhəti ilə bağlı narahatlıq dayanırdı.

O illərdə Şəkinin küçələrini, binalarını, insanlarını indiki qədər diqqətlə müşahidə etmirdim. Çünki insanın yaddaşında bəzi məkanlar ilk növbədə yaşadığı hisslərlə qalır. Mənim yaddaşımda da Şəki əvvəlcə valideynlərimə qovuşduğum, onları görmək üçün tələsdiyim, bazar günlərinin həyəcanını yaşadığım bir şəhər kimi yer aldı. Onunla bağlı ilk xatirələrimin içində övlad sevgisi, ailə bağlılığı, qayğı və nigarançılıq vardı. İllər keçdikcə həmin xatirələr şəhərə olan münasibətimə xüsusi bir məna qazandırdı.

Sonralar Şəkiyə yolum dəfələrlə düşdü. Bu dəfə artıq şəhəri başqa gözlə seyr etməyə başladım. Tarixi daşlara, divarlara, küçələrə həkk olunmuş bu qədim diyarın mənəvi zənginliyi ilə yaxından tanış oldum. İlk ziyarət etdiyim məkanlardan biri, şübhəsiz ki, Xan sarayı oldu.

“Xan sarayı Şəkinin yalnız memarlıq incisi deyil, həm də Azərbaycan xalqının estetik təfəkkürünün, sənət duyumunun və bədii təxəyyülünün möhtəşəm ifadəsidir”. Onun rəngarəng şəbəkələri, divar rəsmləri, naxışların dili ilə danışan interyeri insanda heyrət doğurur. Burada sanki daş, ağac, şüşə və rənglər bir-biri ilə danışır, keçmişin səssiz hekayəsini bu günə çatdırır. Günəş şüalarının rəngli şüşələrdən süzülərək divarlarda yaratdığı mənzərə isə adi memarlıq gözəlliyindən daha artıq təsir bağışlayır.  Sarayın hər guşəsində bir sənətkar nəfəsi, hər naxışında bir tarix izi duyulur.

Sonra həyatımın başqa bir mərhələsi başladı. Ali təhsil aldım, müəllim oldum. Uzun illər Oğuzda məktəb direktoru kimi çalışdım. Pedaqoji fəaliyyətim dövründə Şəki ilə əlaqələrim daha da genişləndi. Artıq bu şəhərə yalnız qonaq və ya tarixi abidələrə maraq göstərən bir insan kimi deyil, təhsil işçisi, məktəb rəhbəri, maarifçi kimi də gəlirdim.

Müxtəlif vaxtlarda Şəkinin məktəblərində oldum, “açıq dərslər” keçdim,   təhsil müəssisələrinin fəaliyyəti ilə maraqlandım, onların iş təcrübəsini öyrəndim. Seminar və treninqlərdə, elmi-praktik konfranslarda iştirak etdim. Bu görüşlər mənə Şəkinin yalnız zəngin tarixi ilə deyil, həm də müasir təhsil mühiti, ziyalı potensialı və insan kapitalı ilə seçilən bir şəhər olduğunu göstərdi.

Mənim üçün bu səfərlərin ən yaddaqalan tərəflərindən biri də şagirdlərimlə birlikdə Şəkiyə etdiyim maarifləndirici ekskursiyalar idi. Onları Xan sarayına, görkəmli şəxsiyyətlərin ev-muzeylərinə aparırdım. M.F.Axundzadənin, S.Rəhmanın, B.Vahabzadənin və başqa sənət adamlarının həyat və yaradıcılığı ilə bağlı məkanlarla tanış edirdim.

İstəyirdim ki, şagirdlər tarix və ədəbiyyat haqqında yalnız dərsliklərdən oxuduqları məlumatlarla kifayətlənməsinlər. Görsünlər, hiss etsinlər, həmin şəxsiyyətlərin yaşadıqları mühiti təsəvvürlərinə gətirsinlər. Çünki kitabda oxunan tarixlə insanın öz gözləri ilə gördüyü tarix arasında müəyyən fərq var. Tarixi məkanla canlı təmas bilikləri yaddaşa, yaddaşı isə mənəvi təcrübəyə çevirir. Düşünürəm ki, müəllimin ən mühüm vəzifələrindən biri də şagirdin dünyagörüşünü genişləndirmək, onda milli-mədəni irsə maraq və ehtiram yaratmaqdır. Şəki bu baxımdan mənim üçün əvəzsiz bir öyrənmə məkanı idi. Burada hər küçə, hər tarixi bina, hər muzey bir dərs vəsaiti təsiri bağışlayırdı. Məncə, bir şagirdin yaddaşında bəzən bir muzey otağı, bir əlyazma, bir tarixi əşya bütöv bir dərslikdən daha dərin iz buraxa bilər. Çünki gördüyün, toxunduğun, ruhunu hiss etdiyin tarix artıq sənin üçün uzaq keçmiş olmayıb, mənəvi təcrübəyə çevrilir. Şəki bu mənada şagirdlərim üçün də, mənim özüm üçün də böyük bir açıq məktəb idi.

Şəkinin mədəni həyatı da məni özünə cəlb edirdi. Şəki teatrında tamaşalara baxmaq, səhnə sənətinin bu qədim şəhərdə yaşatdığı ənənələri duymaq ayrıca zövq verirdi. Teatrın yaratdığı bədii ovqat, aktyorların səhnə təqdimatı, tamaşaçıların sənətə münasibəti şəhərin mədəni simasını daha yaxından tanımağa imkan yaradırdı.

Bir də Şəkinin mətbəxi var. Bu şəhərin mətbəxi də onun tarixi və mədəni kimliyinin ayrılmaz hissəsidir. Şəki halvası, pitisi və başqa yerli təamlar təkcə dad xüsusiyyətləri ilə deyil, həm də özünəməxsus hazırlanma ənənələri ilə seçilir. Şəki mətbəxində qədim məişət mədəniyyətinin, zəhmətin, ustalığın və qonaqpərvərliyin izləri yaşayır. Burada süfrə sadəcə yemək üçün açılmır, həm də insanları bir araya gətirən ünsiyyət və qonaqpərvərlik məkanına çevrilir. Hələ Şəki sənətkarlarının əl işlərini demirəm.

İllər keçdikcə Şəki mənim həyatımın müxtəlif səhifələrində görünməyə başladı. Bir vaxtlar xəstə valideynlərimi görmək üçün gəldiyim şəhərə indi pedaqoji təcrübə mübadiləsi, mədəni tədbirlər, ekskursiyalar və şəxsi görüşlər üçün gəlirdim. Hər səfər əvvəlkinin üzərinə yeni bir xatirə əlavə edirdi. Şəhər də sanki mənimlə birlikdə dəyişir, hər dəfə başqa bir tərəfini açırdı.

 

İllər keçdi. Həyatımın daha bir mühüm mərhələsində Şəki ilə bağlılığım yeni məna qazandı. Qızım Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Şəki filialında təhsil alırdı. Bu dəfə də yolum tez-tez Şəkiyə düşürdü. Qızımı görmək, halını öyrənmək, onunla vaxt keçirmək üçün bu şəhərə tez-tez gəlirdim.

Beləcə, Şəki mənim həyatımın müxtəlif dövrlərində fərqli hisslərin şahidi oldu. Bir vaxtlar xəstə valideynlərimin yanına tələsən məktəbli idim. Sonralar peşəkar fəaliyyətinin bir hissəsini burada keçirən müəllim və məktəb rəhbəri oldum. Daha sonra şagirdlərini bu şəhərin tarixi-mədəni irsi ilə tanış edən maarifçi, ardınca isə övladının təhsil aldığı şəhərə gələn bir ata...

Zaman dəyişdi, həyatın qayğıları və məqsədləri dəyişdi, amma Şəkiyə münasibətim getdikcə daha da doğmalaşdı.

Bu gün də Şəkiyə tez-tez baş çəkirəm. Şəki haqqında düşünəndə anlayıram ki, şəhərləri doğmalaşdıran təkcə onların gözəlliyi, tarixi abidələri və təbiəti deyil. Əsl doğmalıq insanın həmin məkanla bağlı yaşadığı hadisələrdən, keçirdiyi hisslərdən, orada qazandığı xatirələrdən yaranır. Bir şəhər insanın həyatında nə qədər çox iz buraxırsa, onun mənəvi xəritəsində bir o qədər böyük yer tutur.  

Şəki də mənim mənəvi xəritəmdə xüsusi yeri olan şəhərdir. Burada uşaqlığımın nigarançılığı, gəncliyimin axtarışları, müəllimlik fəaliyyətimin zəngin təcrübəsi, övladımla bağlı xoş xatirələrim bir-birinə qarışıb. İndi düşünürəm ki, uşaqlıqda əfsanələr məkanı kimi təsəvvür etdiyim Şəki əslində həyatımın öz əfsanəsinə çevrilib. Bu əfsanənin qəhrəmanları isə tarixi şəxsiyyətlərdən, memarlıq abidələrindən daha çox, mənim həyatımda iz qoymuş insanlar, yaşanmış günlər və unudulmaz xatirələrdir.

Bəlkə də, buna görə Şəkiyə hər gəlişim mənim üçün sadəcə bir səfər deyil, həm də öz keçmişimə qayıdışdır. İndi Şəkiyə hər gəlişimdə yalnız onun bugünkü mənzərəsini seyr etmirəm. Burada öz keçmişimin müxtəlif yaşlarda olan izləri ilə də qarşılaşıram.  

Şəki mənim yaddaşımda hər gəlişimdə bir az da doğmalaşan, hər ayrılışımda yenidən görmək istədiyim; tarixi ilə heyrətləndirən, xatirələri ilə özünə bağlayan bir şəhərdir.  

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

 

 

                                                                  

 

 

 

Əkbər Qoşalı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

 

Türkiyənin dəyərli şairi, “Fəthiyyə Yazarları”nın qurucu-başqanı Coşqun Qarabulud bugünlərdə “Şeir anlayışım üzərinə...” adlı yazısını – ədəbi düşüncəsini mənimlə bölüşdü.

 

Coşqun bəy şeirin göylərindəki ağ buludlara baxaraq, o ağ buludlar dolunca çaxan şişməklərə, buldular sallama dolunca şaqqıldaşan yıldırımlara aldırmadan, sonra ağlı-qaralı buludlardan çox yüksəklərdə var olduğunu bildiyimiz Günəşin zərrin şəfəqlərinə, hələ-hələ köy yağmurlarına və əlbəttə, göyqurşağına toxunurmuşcasına yazır sanki... – “...Mənimlə eyni poetik duyarlılığı bölüşən şair dostlarımı da göz önündə tu­taraq, bəzən “bizim şeirimiz”, bəzən də “yalın şeir” adlandırdığım şeir anlayışım – sadə, duru, həyatdan süzülmüş fəlsəfi baxışı özündə daşıyan, dərinliyini hayqırmadan duyuran bir şeirdir. Bu şeir ürkək, çəkingən, təvazökar, dürüst, göstərişsiz, ancaq insanı sarıb-sarmalayan, könül isidən bir şeirdir.” Şair “yalın şeir”i belə tanıdır: “Oxucuya sayğı göstərir, onu dəyərləndirir, şeirin içində birgə kəşflərə çağırır. Bu yolçuluqda həm şair, həm də oxucu yeni anlam sahələri kəşf edir. – Ya­şamaq sevinci bəxş edir bizim yalın şeir. Çün şeirin yalnız kağız üzərində qalan söz yığını olmadığına inanır; insanı yaşamın özünü də bir şeir kimi yaşamağa çağırır.”

 

İllər öncə, Coşqun bəyin dəvətiylə getdiyim Fəthiyyədən İspartaya – bir poeziya şölənindən digərinə gəlincə, orada yeni nəsil yazarları, köhnə dostlarla yanaşı ağsaqqal ədibimiz Zaməddin Ziyadoğlunu da görmək xoş oldu. Bu yazı, yol yoldaşı olduğum və o yoldaşlığı heç unutmadığım şair-publisist, dramaturq, neftçi, ictimai xadim, Azərbaycan Yazıçılar və Jurna­listlər birliklərinin tanınmış üzvü Zaməddin Ziyadoğlu haqqındadır. Onun qarşı ilin ya­zında 80 il(l!)ə taclanacaq ömür yoluna göz atarkən bir sual öz-özünə meydana çıxır: insanın əsl öz­keçmişi harada yazılır – rəsmi bəlgələrdəmi, həmkarlıqda, həmkarlar ittifaqında və əmək ki­tabçasındamı, gün üzü görmüş əsərlərində, yoxsa insanların yadda­şın­damı? Bəs cavab nədir? – “Əlbəttə, bunların hər birində” – xas cavab budur; ancaq mənə elə gəlir, ən dürüst özkeçmiş insanın başqalarının yaddaşında yaratdığı mənəvi obrazdır. Qarşıdan 80 illik yubileyi gələn ağsaqqal ədibimiz Zaməddin Ziyadoğlunun bax, belə bir obrazı vardır. Özü də bu obrazın açarı bircə kəlmədir: Həncərisən? Əgər bircəliyi ikiləşdirmək gərəksə, “Həncərisən, hən­cəri?” deyəcəyik; yenə əlavə söz deyəsi olsaq, “Ağırn alem, həncərisən, həncəri?” demiş olluq.

Deyir, həmişə illər insanı səciyyələndirmir; vaxt gəlir-vədə yetişir, insan illəri səciy­yə­ləndirmiş olur. 80 yaş da belə bir məqam olmalı... Belə ixtiyar yaşda ömür qazanılmış an­lamların, qorunmuş dəyərlərin, ötürülmüş əmanətlərin və insanın özündən sonra qoyduğu mə­nəvi izlərin toplusudur.

 

Bir kəlmənin kulturoloji taleyi

Yazının girişində Qarabuludun ağyollu düşüncələrini havayı bölüşməmişəm. – O dü­şüncələri bölüşməyim “Həncəri” ilə bağlıdır. “Həncəri”ni öncələr çox eşitmiş, özüm də oxu­muşdum; ancaq sanki Qarabulud-Zaiyadoğlu sözlərini bu sonbaharda ard-arda – birini ilk, birini təkrar eşitməyim təvafüqlükdür. Sanki Coşqun bəyin “yalın şeir” şeir təsbiti Zaməddin müəllimin “Həncəri”sinə də ayna tutur...

Dilin sözlük tərkibində elə sözlər var, onların semantik yükü çölləmə anlamından qat-qat genişdir. Onlar informasiya daşımaqla yanaşı, münasibət yaradır – yalnız ünsiyyət vasitəsi olmur, mədəni yaddaşın daşıyıcısına çevrilir. Biz tərəflərin şirin danışıq mühitində yaşayan “həncərisən?” belə sözlərdəndir. İlk baxışda adi ovqatlaşma, qılıqlı sorğudur: necəsən, nə təhərsən, halın necədir? Ancaq bu sözün içində bir doğmalıq, bir ərkyanalıq, el-obaya məxsus bir mənəvi yaxınlıq yaşayır. Onu deyən adam sanki yalnız həmsöhbətinin durumunu öyrənmək istəmir, həm də onunla ortaq yaddaşa mənsub olduğunu bildirir.

Ziyadoğlunun poetik uğuru da bax, bu məqamda üzə çıxır: o, ulusun dilində yaşayan sözü fərdi yaradıcılığının ocaqlığına  (mərkəzinə) gətirərək ona yeni ədəbi dövriyyə qazandırıb.

Akademik Nizami Cəfərov “Həncərisən” haqqında mülahizələrində həmin ifadənin tarixi ədəbi yaddaşdakı izlərinə toxunur və Ziyadoğlunun onu çağdaş ədəbi mühitdə yenidən güncəlləşdirdiyini vurğulayır.

Bax, burada önəmli bir fərqi görməliyik: şair sözü yaratmayıb, onun mədəni enerjisini yenidən hərəkətə gətirib. Belə bir hərəkətlilik isə bəzən yeni söz yaratmaqdan da çətin və önəm­li işdir. Çün dilin unudulmaqda olan bir vahidini yaşatmaq, əslində, müəyyən bir dün­ya­gö­rüşünü, davranış tərzini, mənəvi münasibətlər sistemini yaşatmaq deməkdir. Mən bunu mə­dəniyyətin özünüqoruma mexanizmlərindən biri adlandırardım. Rəhmətlik Mehmet Ni­yazinin dildən bir sözün, qavramın çıxması kültürdən bir layın itməsi deməkdir fikri ötəryi söz deyil.

 

Qazax: coğrafiyadan mənəvi kateqoriyaya

Qazax Azərbaycan ədəbi-mədəni tarixində coğrafi məkan olmaq etibarıyla, özünəxas söz və saz sistemi, poetik yaddaş, ağsaqqallıq gələnəyi, ictimai davranış mədəniyyəti forma­laşdırmış bir mənəvi mühitdir. Vidadidən Vaqifə, Səməd Vurğundan Mirvarid Dilbaziyə uzanan ədəbi xəttin gücü böyük imzaların çoxluğundan daha üstün – bu xəttin arxasında sözü yaşamın gündəlik davranışına çevirən bir mədəniyyətin dayanmasındadır. Zaməddin Ziyadoğlu da həmin mühitin yetirməsidir. Onun şeirlərində Qazaxın kəndləri, dağları, bulaqları, el deyimləri, süfrə mədəniyyəti və məclis gələnəkləri bəlli bir kültürün yaddaş işarələridir.

Bal kimidir mahalımın ləhcəsi,

Ətirlidir torpağında bağçası.

Məclisləri sazın-sözün boğçası…

Budur, dil, təbiət və məclis mədəniyyəti bir bütöv kimi təqdim olunur. Şairin poetik dünyasında yurd yaşayış yeri olmaqdan çıxaraq (yüksələrək!), danışılan dilin, bölüşülən çörəyin, dinlənilən sazın və qorunan anının birliyi kimi çıxış edir. Kulturoloji baxımdan burada maraqlı bir qanunauyğunluq müşahidə edirik: insan məkanı yaddaşa, yaddaşı sözə, sözü isə mənəvi mənsubiyyətə çevirir. Beləcə, Qazax şairin yaradıcılığında xəritədəki bir məntəqədən daha geniş anlam qazanır – mənəvi vətən obrazına yüksəlir.

 

Mirvarid Dilbazinin mənəvi varislik məktəbi

Xalq şairi Mirvarid Dilbazinin Zaməddin Ziyadoğlunu öz varisi adlandırması barədə anısı da özəl diqqətə layiqdir. Əgər bu münasibətə yalnız ədəbi varislik prizmasından baxsaq, məsələnin mahiyyətini bir qədər daraltmış olarıq; çün ünlü sənətkarın varisi olmaq onun poetik formasını təkrarlamaq anlamına gəlmir; əsl varislik estetik və mənəvi prinsiplərin davamıdır.

Mirvarid Dilbazi poeziyasında ana dilinə sədaqət, ulus ruhuna bağlılıq, insanın mənəvi aləminə həssas münasibət başlıca keyfiyyətlərdəndir. Ziyadoğlunun yaradıcılığında da bu də­yərlərin özünəxas ifadəsini görürük. Onların poetik miqyasını eyniləşdirmədən də mənəvi yaxınlığını müəyyənləşdirmək mümkündür. Bu anlamda varislik təqlid, eynilik sayılmır və  o, davamlılıq, doğmalıqdır. Zaməddin müəllimin ədəbi dünyasında Mirvarid xanımın şəxsiy­yətinə və yaradıcılığına sayğı da həmin mənəvi bağlılığın ifadəsidir.

 

Neftçi ömrü və sözün əmək əxlaqı

Zaməddin Ziyadoğlunun həyatında diqqətçəkən başqa bir cəhət də var: onun əmək fəaliyyəti ilə yaradıcılığı bir-birindən ayrılmamış, bəlkə bir-birini tamamlayan iki müstəqil dünyadır. Neftçi olmaq istehsalatın, zəhmətin, kollektiv məsuliyyətin içində yaşamaq de­mək­dir. Həmkarlar ittifaqı fəaliyyətində bulunmaq isə insanın həm əməyini, həm də əmək ortamını, hüquqlarını, sosial ehtiyaclarını da düşünməkdir. Bax, elə burada sözün başqa bir funksiyası meydana çıxır: söz insanı ifadə etməklə yanaşı, insanın müdafiəsinə də xidmət edir.

Ziyadoğlunun 1999-cu ildən “Vışka” qəzetinin nəzdində fəaliyyət göstərən “Neftçi” Ədəbi Məclisinin yaradıcısı və ilk başqanı olması bu baxımdan səciyyəvidir. Əmək mühitində ədəbi məclis yaratmaq nəyi ifadə edir? – Bu, istehsalatçının yalnız peşə daşıyıcısı olmadığını, həm də mənəvi-mədəni varlıq kimliyini qəbul etməkdir. Bu tə­şəbbüsə mədəniyyətin de­mo­kra­tikləşməsi baxımından da yanaşmaq olar: poeziya ədəbi salonlardan savayı, əmək kol­lek­tivlərində də yaşamalıdır. – Deyirəm, bəlkə də kültürün xas gücü onun gündəlik yaşamın müxtəlif sahələrinə nüfuz etmək imkanındadır...

 

Sözün ictimai ömrü

Zaməddin Ziyadoğlunun “Həncərisən?” kitabının ilk dəfə 2005-ci ildə nəşr edilməsi, sonralar dəfələrlə yenilənərək gün üzü görməsi və 2026-cı ildə doqquzuncu nəşrinin meydana çıxması maraqlı ədəbi-sosioloji hadisədir. Burada önəmli məsələ, həmin poetik müraciətin başqa şairlərin yaradıcılığına keçməsi, çoxsaylı nəzirələr doğurmasıdır.

Narınc Xatun, İlyas Tapdıq, İbrahim İlyaslı və başqa söz adamlarının bu poetik çağırışa münasibət bildirməsi fərdi müəllif mətninin kollektiv ədəbi ünsiyyət hadisəsinə çevrildiyini göstərir. Başqa sözlə, müəllifin yazdığı şeir müəyyən məqamdan sonra yalnız müəllifə məxsus olmur – oxucuların, həmsöhbətlərin, yeni şeir yazanların mənəvi iştirakına açılır. Ədəbiyyatın ictimai ömrü də elə buradan başlayır. Sözügedən şeirin poetik dəyərini müəyyənləşdirərkən onun bütün bəndlərini eyni estetik səviyyədə qiymətləndirməyə ehtiyac yoxdur; burada əsas məziyyət daha çox yerli danışığın doağllığında, intonasiyanın səmimiyyətində və dil yaddaşını oyatmaq bacarığındadır. Bu, ədəbi-tənqidi baxımdan da önəmli məqamdır: hər poetik hadisənin öz estetik ölçüsü, öz təsir mexanizmi var.

 

80 yaşın mənəvi fəlsəfəsi

İnsanın yaşlandıqca avtomatik müdrikləşməsi hasil olmur; yaş təcrübə verir, ancaq təcrübənin hikmətə çevrilməsi insanın mənəvi əməyindən asılıdır.

Ziyadoğlunun yaşamında sözə, əməyə, ictimai fəaliyyətə və mənəvi dəyərlərə bağlılıq bir-birini tamamlayan istiqamətlər kimi görünür. Onun Həcc ziyarəti də bu ömür yolunun mənəvi hadisələrindən biridir; lakin insanın mənəvi kamilliyi daşıdığı adlardan, titullardan ötə həmin dəyərləri gündəlik davranışında necə yaşatması ilə ölçülür.

Akademik Teymur Bünyadovun Zaməddin müəllim haqqında yazdığı ürək sözündə onun insanlığına, ləyaqətinə, eloğluluğuna özəl yer verməsi təsadüfi deyil; bəli, bəzən insanın ən böyük əsəri elə öz xarakteridir. Və xarakteri də dönüb taleyi ola bilir...

Zaməddin Ziyadoğlunun yaradıcılığında müəyyən poetik sadəlik, ulusun deyimlərinə bağlılıq, yerli danışıq özəlliklərinə sədaqət var. Bu keyfiyyətlər onun ədəbi simasını müəy­yənləşdirir; ancaq həmin simanın arxasında daha geniş bir anlam görünür – söhbət doğulduğu mühitin mənəvi sərvətlərini itirməmək istəyi... Bax, bu istək fərdi nostaljidən böyük olub, mə­dəni yaddaşın qorunmasına xidmət edir. Nəhayət, 80 yaşın zirvəsindən baxanda “Hən­cərisən?” sualının özü də yeni anlam qazanır. İxtiyar yaşının “həncərisən”i artıq yalnız ov­qatlaşma, hal-əhval sorğusu olmur; budur, “həncəri” insanın zamana verdiyi, zamanın insana qaytardığı su­aldır. Sözün, yaddaşın həncəridir? Bə dostların, doğmaların, mənəvi dünyan hən­cəridir?

Ziyadoğlu 80 illik ömrü ilə bu suallara öz cavabını verib. Biz də qələmdaş sayğısı, eloğlu doğmalığı və sözə sayğı ilə ona üz tutub, deyirik: Qoy ömrünüz növbəti illəri də sözlə, sazla, xeyirxahlıqla, dost-doğma məhəbbəti ilə süslənsin. Qoy dilimizdəki o şirin sorğu heç vaxt köhnəlməsin. Vətən övladlarının bir-birindən necə hal-əhval tutması da onun mədə­niy­yətinin göstəricisidir. Bəlkə də mədəniyyətin ən dərin qatlarından biri elə insanın insana necə səslənməsi, necə üz tutması, necə könül verməsidir...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

 

Azərbaycan musiqi tarixinin ən parlaq incilərindən biri olan "Şuşanın dağları" mahnısı - sadəcə bir musiqi əsəri deyil, eyni zamanda sovet senzurasına qarşı böyük bir zəka mübarizəsinin və xalqımızın tarixi taleyinin rəmzidir. XX əsrin 30-cu illərinin əvvəllərində görkəmli xanəndə Xan Şuşinski tərəfindən bəstələnən bu mahnı, sovet rejiminin qadağalarından dahi bir manevrlə keçərək bu günümüzə qədər gəlib çatmışdır.

 

Sətirlər altındakı gizli mesaj: Üçrəngli Bayraq

İlk baxışdan mahnı Şuşanın əsrarəngiz təbiətini və onun gözəl qızlarla müqayisəsini tərənnüm edir. Müəllifin poetik təsvirində Şuşa dağlarının zirvəsini örtən duman qadın yaylığına, orta hissəsində açan al-qırmızı lalələr qızın qırmızı köynəyinə ("qoftalı"), dağın ətəklərindəki yamyaşıl meşəliklər isə onun yaşıl ətəyinə ("tumanlı") bənzədilir.

Lakin bu təsvirin arxasında sovet ideologiyasının qətiyyən qəbul etmədiyi gizli bir vətənpərvərlik eyhamı var idi. Azərbaycanın müstəqilliyini itirdiyi və SSRİ tərkibində olduğu həmin illərdə Xan Şuşinski bu sətirlərlə əslində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin üçrəngli bayrağını (mavi səma və duman, qırmızı və yaşıl rənglər) kodlaşdırmış və musiqi vasitəsilə dinləyicilərə ötürmüşdü.

 

Bədii şura ilə mübarizə: "Sovet Şuşası Dumanlı Ola Bilməz!"

Mahnı qrammofon valına yazılarkən sovet Bədii Şurasının (senzurasının) ciddi divarı ilə qarşılaşır. Senzura üzvləri mahnıdakı bir çox sözə "ilişir" və izahat tələb edirlər:

"Başı dumanlı" nə deməkdir? Şura iddia edir ki, bu ifadə Şuşanın gələcəyinin qeyri-müəyyən və dumanlı olduğunu göstərir, bu isə parlaq və işıqlı kommunizm ideallarına tamamilə ziddir.

Kədərli ruh: Mahnıdakı "duman" və "ölürəm" kimi kəlmələrin sovet insanının gümrah ruhuna uyğun gəlmədiyi və bədbin atmosfer yaratdığı bildirilir.

 

Xan Şuşinski dağların təbiətən dumanlı olduğunu və bunun sadəcə bir sevgi məcazı olduğunu desə də, bədii şura qətiyyətlə "sovet Şuşasının dağları dumanlı ola bilməz" deyərək mahnını qadağan etmək həddinə gəlir.

 

Xan Şuşinskinin ağıllı çıxış yolu: "Deyil Dumanlı"

Mahnını tamamilə itirmək təhlükəsi qarşısında qalan Xan Şuşinski dahi və çevik bir gediş edir. O, bədii şuranı sakitləşdirmək və təqiblərdən yayınmaq üçün mahnının ilk sətirlərini dəyişərək "Şuşanın dağları deyil dumanlı" şəklində oxuyur.

Mahnını bu cür ifa etməklə senzuranı aldadan xanəndə, sovet məmurlarını Şuşa dağlarının "dumansız və aydın" olduğuna inandırır və əsərin lentə alınaraq xalq arasında yayılmasına nail olur.

 

Üç dövrdən keçən üç fərqli məna

Xüsusilə vurğulandığı kimi, "Şuşanın dağları" mahnısı zaman keçdikcə Azərbaycan xalqı üçün tamamilə fərqli rəmzi mənalar daşımışdır:

Sovet Dövrü: Şuşanın gözəlliyini, saf və əsrarəngiz təbiətini tərənnüm edən sevilən, şən bir nəğmə.

1992-2020-ci illər (İşğal dövrü): Şuşanın erməni işğalına uğraması ilə bu musiqi xalqımız üçün dərin bir həsrət, nisgil və itki rəmzinə çevrildi. Artıq mahnı dinləniləndə Şuşanın dağları həqiqətən də xalqın qəlbində dumanlı və dərdi böyük idi.

2020-ci ildən sonra (Zəfər dövrü): Rəşadətli Azərbaycan Ordusunun Şuşanı azad etməsi ilə mahnı öz bədbin ruhundan tamamilə xilas oldu. Bu gün bu əsər xalqımızın tarixi Zəfərinin musiqisi və milli qürurumuzun simvolu kimi qəbul edilir. Bu gün isə bu ölməz sənət əsəri heç bir senzura və qadağa olmadan, müəllifin ilk arzuladığı variantda - "Şuşanın dağları başı dumanlı" olaraq qürurla və azad şəkildə ifa olunmaqdadır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

Düşmənə əsir düşməmək üçün özünü və işğalçıları partladan qəhrəman: Şəhid Elnur Qarayev

 

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

 

Azərbaycanın 44 günlük Vətən müharibəsində qazandığı tarixi Zəfər vətənpərvər oğullarımızın misilsiz fədakarlığı sayəsində mümkün olmuşdur. Bu qəhrəmanlardan biri də həm 2016-cı ilin Aprel döyüşlərində, həm də İkinci Qarabağ müharibəsində böyük şücaət göstərərək şəhidlik zirvəsinə ucalan Şirvan şəhərinin igid övladı Elnur Qalib oğlu Qarayevdir.

 

Uşaqlıq illəri və təhsili

Elnur Qarayev 1996-cı il noyabrın 13-də Şirvan şəhərində dünyaya göz açmışdır. Ailənin ortancıl övladı olan Elnuru üç yaşından etibarən anası Mahirə xanım min bir zəhmətlə, təkbaşına böyütmüşdür. Kiçik tibb işçisi işləyən anası övladlarını maddi çətinliklər içərisində böyütsə də, onlara yüksək əxlaq və Vətən sevgisi aşılamışdır.

Elnur 2003-2014-cü illərdə Şirvan şəhər S. Hüseynov adına 1 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil almışdır. Məktəb illərində vətənpərvərliyi, mehribanlığı və dürüstlüyü ilə həmyaşıdlarından seçilirdi.

 

Aprel döyüşlərindən başlayan hərbi yol və ailə həyatı

2015-ci ildə həqiqi hərbi xidmətə çağırılan Elnur Qarayev xidmət dövründə 2016-cı ilin məşhur Aprel döyüşlərinin fəal iştirakçısı olmuşdur. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin Hərbiləşdirilmiş Mühafizə İdarəsində leytenant rütbəsində xidmət edərək Vətənə sədaqətlə xidmətini davam etdirmişdir.

2019-cu ildə ailə həyatı quran Elnurun bu evlilikdən Zəhra adlı qız övladı dünyaya gəlmişdir. Vətən müharibəsinə yollanarkən körpə qızı hələ 6 aylıq idi.

 

Vətən müharibəsindəki döyüş yolu və şəhadəti

2020-ci ilin sentyabr ayında Ermənistanın təxribatlarına qarşı hazırlıq təlimləri başlayanda Elnur Qarayev heç tərəddüd etmədən sentyabrın 21-də könüllü olaraq ordu sıralarına yazılmış və Vətən müharibəsinə qatılmışdır.

Cəbhənin Füzuli, Zəngilan və Xocavənd istiqamətlərində gedən şiddətli döyüşlərdə manqa başçısı və minaatan kimi iştirak edən Elnur düşmənin canlı qüvvəsinin və texnikasının məhv edilməsində, eləcə də yaralı silahdaşlarının döyüş meydanından çıxarılmasında böyük fədakarlıq göstərmişdir.

Xocavənd rayonu uğrunda gedən döyüşlər zamanı Elnur bir dəfə mühasirəyə düşsə də, məharətlə döyüşərək mühasirəni yarmağa nail olmuşdur. Lakin 2020-ci il noyabrın 2-də Xocavənd istiqamətində gedən ağır döyüşlərdə o, yenidən düşmən mühasirəsinə düşür. Vəziyyətin çıxılmaz olduğunu görən cəsur döyüşçü əsir düşməmək üçün son anda əl qumbarasını işə salaraq özü ilə birlikdə 4 erməni hərbçisini məhv edir və qəhrəmancasına şəhidlik zirvəsinə ucalır.

 

Dövlət təltifləri və əbədi xatirəsi

Şəhid Elnur Qarayev 2020-ci il noyabrın 18-də doğulduğu Şirvan şəhərinin Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarında göstərdiyi şəxsi igidlik və şücaətə görə Elnur Qalib oğlu Qarayev Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamları ilə ölümündən sonra aşağıdakı orden və medallarla təltif edilmişdir:

3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni

"Vətən uğrunda" medalı

"Xocavəndin azadolunmasına görə" medalı.

 

Bu gün Şirvan şəhərində yaşadığı məhəllədə Elnur Qarayevin xatirə lövhəsi ucaldılmışdır. Onun qəhrəmanlıq hekayəsi xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayır və körpə qızı Zəhra qəhrəman atasının adını qürurla daşıyır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

Cümə, 13 Noyabr 2026 13:27

Mənim içimdəki oxunmamış kitab

Mövsümağa Ədalətoğlu,

AJB-nin üzvü, yazıçı-publisist.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Uşaq vaxtı mənə verilən bir sual vardı. O sualın sadəliyində gizlənən dərinliyi o zaman anlamırdım. Elə bilirdim ki, bu sual yalnız gələcəklə bağlıdır, yalnız peşə seçimi haqqındadır. Amma illər keçdikcə başa düşdüm ki, bəzi suallar insanın qarşısına cavab almaq üçün deyil, onu ömrü boyu düşündürmək üçün çıxır.

 

"Böyüyəndə nə olmaq istəyirsən?" Bu sual uşaqlığımın ən uzaq guşələrindən bu günə qədər mənimlə gəlib. O zaman ətrafımdakı uşaqlar tərəddüd etmədən cavab verirdilər. Kimi həkim olmaq istəyirdi, kimi müəllim, kimi mühəndis, kimi də pilot. Hər kəs gələcəyini bir peşənin adı ilə ifadə edirdi. Mən isə susurdum. Çünki ürəyimin dərinliyində hiss etdiklərim heç bir ada sığmırdı. Mənim xəyal etdiyim gələcəyin nə peşəsi vardı, nə də müəyyən sərhədləri. Sadəcə, içimdə izah edə bilmədiyim bir axtarış yaşayırdı.

İllər keçdi. Vaxt öz görünməz qanadları ilə məni uşaqlıqdan uzaqlaşdırdı. Mən həyatın müxtəlif yollarından keçdim. Sevinc gördüm, kədər yaşadım, qazandım, itirdim, inandım, aldandım, sevdim və ayrıldım. Yaşadığım hər hadisə ruhumun dərinliyində görünməz izlər qoydu. Həyat mənə öyrətdi ki, insanın əsl yaşı doğum tarixində deyil, yaddaşında daşıdığı ağrıların və hikmətlərin sayındadır.

Bu uzun yolçuluq zamanı bir həqiqəti anladım: hər insanın daxilində heç kimin tam oxuya bilmədiyi bir kitab yaşayır. Mənim də içimdə belə bir kitab var. Onu heç bir nəşriyyat çap etməyib. Heç bir kitabxana onun adını daşımır. O kitabın müəllifi zamandır, redaktoru tale, mürəkkəbi isə xatirələrdir. Hər səhifəsində bir hiss, bir peşmançılıq, bir ümid, bir arzu yaşayır. İnsanlar mənim üzümü görüblər, sözlərimi dinləyiblər, yazılarımı oxuyublar. Amma heç kim həmin kitabın bütün səhifələrini görə bilməyib. Çünki insanın ən böyük sirri onun söylədiklərində deyil, susduqlarında gizlənir.

O kitabın ilk səhifələrində uşaqlığım yaşayır. Kiçik bir qəsəbə... Doğma stansiya... Qatar fitlərinin səhərləri oyatdığı, axşamların isə sakit bir yorğunluqla günə vida etdiyi o məsum zamanlar... O səhifələrdə anamın səsi var. Atamın baxışları var. Saf niyyətlər var. Hələ xəyal qırıqlığının nə olduğunu bilməyən bir ürəyin işığı var. O günlər çox uzaqda qalsa da, bəzən ruhumun dərinliyindən qalxan bir səs mənə xatırladır ki, insan haraya gedirsə getsin, uşaqlığını özündən ayıra bilmir.

Sonra gənclik gəlir. Həyatın bütün qapılarının açılacağını düşündüyümüz illər... Ümidlərin gerçəklikdən böyük olduğu çağlar... İlk məhəbbətlər, ilk ayrılıqlar, ilk məğlubiyyətlər... İnsan məhz həmin dövrdə anlayır ki, həyat arzular qədər sadə deyil. Bəzən ən çox gözlədiklərin gəlmir, ən çox sevdiklərin qalmır, ən çox inandıqların isə səni yarı yolda qoyur.

Zaman keçdikcə kitabın səhifələri dəyişir. İnsan itkilərlə böyüyür. Susqunluqlarla müdrikləşir. Ağrılarla dərinləşir. Bir vaxtlar bədbəxtlik hesab etdiyimiz hadisələrin sonradan bizi formalaşdırdığını anlayırıq. Çünki həyat insanı sındırmaq üçün deyil, onu öz həqiqətinə çatdırmaq üçün sınaqdan keçirir. Ağrılar ruhun cəzası deyil, onun oyanışıdır. Hər yara bir dərsdir. Hər itki bir tanınmadır. Hər ayrılıq isə insanı öz daxilinə bir addım da yaxınlaşdırır.

Uzun illər xoşbəxtliyi uzaqlarda axtarmışam. Düşünmüşəm ki, xoşbəxtlik hansısa zirvədə yaşayır. Elə bilmişəm ki, insan daha çox qazandıqca daha xoşbəxt olur. Sonra anladım ki, dünyanın bütün sərvətləri insanın daxilindəki boşluğu doldurmağa qadir deyil. Çünki qəlbin aclığının çörəyi yoxdur. Ruhun susuzluğunu heç bir sərvət söndürmür.

Mənasızlıq ən böyük yoxsulluqdur. Özünə yadlaşmaq ən böyük tənhalıqdır. Vicdanını itirmək isə ən böyük məğlubiyyətdir. Bu həqiqətlərə çatmaq üçün isə bəzən bir ömür lazım gəlir.

Bu gün geriyə baxanda görürəm ki, həyatın mənə bəxş etdiyi ən böyük mükafat insan olaraq qala bilməkdir. Çünki zaman hər şeyi aparır. Gəncliyi aparır. Gözəlliyi aparır. Gücü aparır. Şöhrəti aparır. Hətta xatirələrin rəngini də soldurur. Lakin qəlbdə qorunan işığı söndürməyə onun da gücü çatmır.

İnsan olmaq məhz o işığı qorumaqdır. İnsan olmaq hər gün yenidən seçim etməkdir. Nifrət qarşısında sevgini seçməkdir. Qaranlıq içində işığı seçməkdir. Ədalətsizlik qarşısında vicdanın səsini seçməkdir. Ən çətin anlarda belə mərhəməti itirməməkdir.

İndi isə uşaqlıqdan gələn o sual yenidən qarşıma çıxır. "Böyüyəndə nə olmaq istəyirsən?" Bu dəfə susmuram. Bu dəfə cavabım hazırdır. Mən böyüyəndə böyük adam olmaq istəmirdim. Mən böyüyəndə məşhur olmaq istəmirdim. Mən böyüyəndə başqalarından üstün olmaq istəmirdim. Mən sadəcə insan olmaq istəyirdim. Vicdanını satmayan insan. Qəlbinin işığını qoruyan insan. Sevməyi bacaran insan. Bağışlamağı bacaran insan. Öz ruhuna xəyanət etməyən insan.

 

İndi anlayıram ki, bütün ömrüm boyu əslində özümü axtarmışam. Gedilən yolların, yaşanan ayrılıqların, qazanılan və itirilən hər şeyin sonu məni yenə öz içimə gətirib çıxarıb. Çünki insanın ən uzaq məsafəsi başqa şəhərlərə deyil, öz ruhuna qədər olan məsafədir.

Mənim içimdə heç kimin oxuya bilmədiyi bir kitab var. Hələ də yazılır. Hələ də tamamlanmayıb. Amma onun son səhifəsində yazılacaq cümləni artıq bilirəm. Orada nə şöhrətdən danışılacaq, nə sərvətdən, nə də dünyanın verdiyi keçici adlardan. Orada yalnız bir həqiqət yazılacaq:

Mən bu dünyaya kimdənsə böyük olmaq üçün gəlmədim. Mən bu dünyaya içimdəki işığı qorumaq üçün gəldim. Mən bu dünyaya ruhuma layiq bir ömür yaşamaq üçün gəldim. Əgər bir gün zamanın son qapısından keçərkən vicdanımın işığı hələ də yanırsa, sevgim hələ də qəlbimdə yaşayırsa, mərhəmətim hələ də ruhumu tərk etməyibsə, deməli, həyatın bütün imtahanlarından keçmişəm. Çünki insanın ən böyük zəfəri dünyanı fəth etməsi deyil, öz qaranlığını işığa çevirməsidir.

Bəli, mən Salyan rayonunun kiçik bir qəsəbəsindən, doğma stansiyamdan çıxıb böyük şəhərlərə, uzaq ölkələrə getdim. Həyat məni çox uzaqlara apardı. Fərqli dillər eşitdim, fərqli insanlar tanıdım, yad küçələrdə addımladım. Lakin harada olsam da, ürəyimin ən sakit guşəsində həmişə o balaca qəsəbə yaşadı. Həmişə doğma stansiyanın səsi, uşaqlıq dostlarımın gülüşü, ilk arzularımın qanad açdığı o işıqlı günlər yaşadı.

İndi dönüb geriyə baxanda anlayıram ki, insanın ən böyük həsrəti gedə bilmədiyi yerlərə deyil, qayıda bilmədiyi zamanlara olur. Kaş yenidən uşaqlığıma dönə biləydim. Kaş doğma qəsəbəmin küçələrində bir daha addımlaya biləydim. Kaş sevginin hələ saf olduğu, dostluğun hələ sınmadığı, ümidlərin hələ yarımçıq qalmadığı günləri yenidən yaşaya biləydim.

Çünki insan böyüdükcə anlayır ki, dünyanın ən böyük şəhərləri belə uşaqlığın kiçik bir küçəsini əvəz etmir. Ən zəngin ölkələr belə doğma bir xatirənin istiliyini verə bilmir. Bəzən ömrü boyu uzaqlara gedən insanın ruhu elə uşaqlığının qaldığı yerdə dayanıb onu gözləyir.

Və bəlkə də həyatın ən böyük sirri budur: insan nə qədər uzağa getsə də, qəlbinin ən doğma ünvanı həmişə ilk dəfə sevdiyi, ilk dəfə xəyal qurduğu, ilk dəfə xoşbəxtliyi tanıdığı yer olaraq qalır.

Mənim içimdəki oxunmamış kitabın son səhifəsində isə ömrümün ən gecikmiş, ən səmimi etirafı yazılıb: Mən dünyanı görmək üçün uzaqlara getdim, amma xoşbəxtliyin ünvanı həmişə geridə qaldı. Mən böyük şəhərlərə çatdım, amma ürəyim yenə də o kiçik qəsəbənin yollarında dolaşdı. Ruhum isə həmişə uşaqlığımın stansiyasında qaldı. İndi anlayıram ki, insanın ən böyük sevgisi zamanın əlindən ala bilmədiyi xatirələrə, ən böyük həsrəti isə geri qaytara bilmədiyi günlərədir. Çünki ömrün sonunda insan qazandıqlarını deyil, darıxdıqlarını xatırlayır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

 

 

 

 

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı iki gün ardıcıl Təranə Dəmir yeni şeirlərini təqdim edir. Payız ovqatlı 8 şeir, 8 xəzan yarpağı. 4-ü bu dünən, 4-ü bu gün.

 

TƏRANƏ DƏMİR

              

5-Cİ YARPAQ

 

Xoş gördük, gələn səhər,

Xoş gördük, qayğılarım.

Xoş gördük, kağız, qələm,

Xoş gördük duyğularım.

 

Xoş gördük, dolan bulud,

Yağışını tök, görək.

Bəlkə bir az boşaldı

Çiynindəki yük, görək.

 

Xoş gördük, ay göyərçin,

Qırqovul, turac, salam.

Salam, Tuğay meşəsi,

Söyüd, qarağac, salam.

 

Xoş gördük, pəncərəmdə

Dəli tək əsən külək.

Xoş gördük, qızıl payız,

Xəzəllərin mübarək!

 

 

6-CI YARPAQ

 

 

Hanı gözlərindən sevgi tökülən,

Qanı məhəbbətlə qaynayan şəhər?

Hanı yaz gələndə çiçəyə dönən,

Payızda xəzəllə oynayan şəhər?

 

Daha yadırğayıb sevincə deyən,

Daha gözlərindən ayrılıq baxır.

Burda xoşbəxt adam tapa bilmirəm,

Hamı narahatdı, hamı darıxır.

 

Hər gün hirsi artır, ədası artır,

Göydələn-göydələn dəyişir şəhər.

Günə başlamadan yenə gün batır,

Yenə qaranlıqla döyüşür şəhər.

 

Hanı bu şəhərin tox adamları,

Nə yaman çoxalıb aclar, səfillər.

Hanı bu şəhərin sərv ağacları,

Harda yuva qurur sərçə tifillər?

 

Tıxacda boğulur indi küçələr,

Yayda odu vurur, qışda şaxtası.

Kimin yadındadı aylı gecələr,

Kimin yadındadı Bakı buxtası?

 

Hanı gözlərindən sevgi tökülən,

Qanı məhəbbətlə qaynayan şəhər?

Hanı yaz gələndə çiçəyə dönən,

Payızda xəzəllə oynayan şəhər?

                

 

7-Cİ YARPAQ

 

Əvvəlcə baxışların soyudu,

Sonra əllərin.

Sonra sığalını yadırğadım,

Sonra səsini.

Sonra dəniz çıxdı yadımdan,

Sonra sahil,

Sonra o ağac,

Sonra ağaca söykənən skamya,

Sonra qarğalar.

Sonra gülsatan qadın,

Sonra əlindəki orxideyalar.

Sonra sallana-sallana yanımızdan keçən bulaşıq küçə iti

Qarabaş adında,

adını biz qoymuşduq,

yadında?

Sonra gəmi fiti,

Sonra arxamızca əl sallayan uşaqlar,

Sonra uzaqlar,

Sonra təzə görüşlər,

Təzə sevdalar.

Sonra?

Eh, bilirsən?

Səndən sonra başladı bütün əlvidalar!

 

 

8-Cİ YARPAQ

 

Arxasınca atlı qovur?

Nəfəsi təntiyib yaman,

Küləyə bax, küləyə.

 

Günəş hardasa gizlənib,

Bulud torpağa atır can,

Çiləyə bax, çiləyə.

 

Başında xəzəl dolaşır,

Boynundan asılıb duman,

Dərəyə bax, dərəyə.

 

Hər tərəf xəzan donunda,

Bəs nədi daş altda çıxan?

Çiçəyə bax, çiçəyə.

 

Ağaclar küləyə inad

Yapışıb durub havadan,

Dirəyə bax, dirəyə.

 

İlin-günün bu vaxtında

Bir sevda tuta yaxandan,

Diləyə bax, diləyə.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

 

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Tqəvim şöbəsi

 

Bu günə təsadüf edən əlamətdar hadisələri diqqətinizə çatdırırıq:

 

13 noyabr. Beynəlxalq gözdən əlillər günü

1745-ci ilin 13 noyabrında Fransada tanınmış pedaqoq Valentin Qayui doğulub. O, Parisdə və Peterburqda korlar üçün bir neçə məktəb yaradıb. Məhz həmin tarix də görmə məhdudiyyətləri olan insanların günü kimi götürülüb. Qayui relyefli şrift yaradaraq görməyənlərin əllərini toxundurmaqla oxumalarını təmin edib. Ta ki 1829-cu ildə Lui Braylın relyefli altınöqtəlik şriftinin kəşfinə qədər görmə məhdudiyyətli insanlar Qayuinin dərslikləri ilə elm alıblar.

Hazırda dünyada təxminən 124 milyondan çox gözdən əlil yaşayır. Azərbaycanda gözdən əlillərin ictimai birliyi 1929-cu ildən, Gözdən Əlillər Cəmiyyəti isə 2002-ci ildən fəaliyyət göstərir. Bu gün gözdən əlil insanlar diqqət mərkəzində duracaqlar, onlara qayğı və nəvaziş göstəriləcək. Gözdən əlil olmaq bir tale işidir, bir fiziki qüsurdur. Vay o hala ki, insan gözləri görə-görə kor ola. Bax bu əsl faciədir.

 

13 noyabr. Ümumdünya Yaxşılıqetmə Günü

Nə gözəl bir gün. Xüsusən indiki bu qəddar durumda, mənəvi gözəlliklər deqradasiyaya uğradığı bir zamanda, yaxşılıq edənlər qırmızı kitaba salınanda belə bir günün təqvimə salınması necə də gözəldir. Nə olar, bu gün hər bir kəs yaxşılıq eləsin, imkanı nəyə çatırsa həmin civarda imkansıza əl tutsun. Yaxşılıq tək maddiyyat deyil ki. Darda olana məsləhətiylə, təskinliyi ilə kömək eləmək də yaxşılıqdır. Bəzən bir məsləhət bir küp qızılın edə bilmədiyini edə bilir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

 

 

 

Cümə, 13 Noyabr 2026 13:12

Bu gün Oqtay Ağayevin anım günüdür

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Onun nostalji mahnıları indiki yaşlı və orta nəsli keçmiş dönəmə aparır. Əlbəttə ki mahnılar qədər adama keçmişini xatırladan başqa nəsnə yoxdur. Amma gənc nəsil də onu dinləyir. Səsindəki həzinlik, şirinlik, axıcılıq çoxlarını cəlb edir.

Mən Oqtay Ağayev barəsində danışıram. Cəmi 6 gün öncə də onun barəsində danışmışdım. Onda ad gününün ildönümüydü. İndisə vəfatının ildönümüdür.

 

Oqtay Ağayev 1934-cü il 7 noyabrda Bakıda dünyaya gəlib. Babası Ədalət Partiyasının sədri olub. 1937-ci ildə partiyanın digər üzvləri kimi o da SSRİ-nin Komi bölgəsinə sürgün edilib. Digər "xalq düşmənləri" kimi onun da ailəsinin başına müsibətlər gətirilib. Bütün var-dövlətləri, evləri əllərindən çıxandan sonra Bəhram Ağayevin ailəsi babalarının İçərişəhərdəki evində qalmalı olublar.

O.Ağayevin uşaqlıq illəri müharibə dövrünə təsadüf etdiyi üçün çox çətin keçib. Sənətkar musiqini uşaqlıqdan sevib. 1953-cü ildə Asəf Zeynallı adına Musiqi texnikumuna daxil olub. Müəllimi Sofya İvanovna Xalfen olub. Təxminən 78 yaşlı bu qadın özü də müğənnilik edib. O, Oqtaya vokalın sirlərini öyrədib, onun vokalist kimi inkişafında böyük zəhmət çəkib.

Əsgərlikdən qayıdandan sonra Oqtay Ağayev Firudin Mehdiyevin sinfində təhsilini davam etdirib. Firudin Mehdiyev konservatoriyada ölməz Bülbülün sinfini bitirib və texnikumda dərs deməyə başlayıb. Oqtay Ağayev Azərbaycanda olan iki böyük estrada orkestrinin hər ikisində solist kimi fəaliyyət göstərib. 1970-ci ilə qədər Rauf Hacıyevin, 1984-cü ilədək isə Tofiq Əhmədovun rəhbərliyi ilə Radio və Televiziya Estrada Orkestrinin solisti olub.

Dünyanın bir sıra xarici ölkələrində (Əlcəzair, Mərakeş, Polşa, Çexoslovakiya, Bolqarıstan, Rumıniya və s.), keçmiş SSRİ-nin bütün respublikalarında qastrol səfərlərində olub, Kreml Sarayında 11 konsert verib.

Kino sənətində də fəaliyyət göstərib. Vaqif Mustafayevin ""Yapon" və yaponiyalı" filmində milis rəisi rolunda çəkilib. "O qızı tapın", "Dağlarda döyüş" və başqa filmlərdə mahnılar ifa edib. Oxuduğu mahnıların 200-dən çoxu lentə yazılıb. Ürək-damar xəstəliyindən əziyyət çəkən xalq artisti Oqtay Ağayev 2006-cı il, noyabrın 13-də vəfat edib. Rəşid Behbudov adına Dövlət Mahnı teatrında vida mərasimi keçiriləndən sonra Yasamal qəbirstanlığında torpağa tapşırılıb.

 

Filmoqrafiya

1. Abşeron ritmləri

2. Bakı bağları. Buzovna

3. Dağlarda döyüş

4. Xatirələr sahili

5. Mahnı qanadlarında

6. O qızı tapın

7. Oqtay Ağayev. Ötən günlər.

 

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

16 -dən səhifə 3206

Sayt Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən 2024-cü ildə “Qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi” çərçivəsində Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun həyata keçirdiyi “Yeniyetmə və gənclərdə mütaliə mədəniyyətinin formalaşdırılması” layihəsinin tərəfdaşı olaraq yenilənmiş, yeni bölmələr əlavə ediımiş, layihənin təbliği üzrə funksional fəaliyyət aparılmışdır.