İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Ecazkar xanım. Plastikası ilə adamı riqqətə gətirən sənətçi. Sehri aşkarca duyulan qadın. Marion Kotiyar (fransızca: Marion Cotillard) — 30 sentyabr 1975-ci ildə Parisdə anadan olmuş məşhur fransız aktrisadır. Bu gün 51 yaşını qeyd edir.

O, həm Fransa, həm də Hollivud kinosunda uğur qazanan ən tanınmış fransız aktrisalarından biridir. Kotiyar aktyor ailəsində böyüyüb. Atası Jan-Klod Kotiyar aktyor, dramaturq və rejissor, anası Nizima Teylo isə aktrisa və dram müəlliməsi olub.

 O, uşaqlıqdan səhnəyə çıxıb və daha sonra Orlean Dram Konservatoriyasında təhsil alıb. Onun kino karyerası 1990-cı illərdə başlayıb. İlk diqqətçəkən rollarından biri “Taksi” (Taxi, 1998) filmindəki Lili Bertino rolu olub. Bu film Kotiyarı Fransada daha geniş auditoriyaya tanıdıb.

Marion Kotiyarın dünya şöhrəti “La Vie en Rose” (2007) filmində əfsanəvi fransız müğənnisi Edit Piafı canlandırmasından sonra gəlib.

Bu rol ona:

“Oskar” — Ən yaxşı qadın aktyor

BAFTA

Qızıl Qlobus

“Sezar” mükafatı

qazandırıb.

O, fransızdilli rola görə baş rol üzrə “Oskar” qazanan ən məşhur aktrisalardan biridir.

Məşhur filmləri

- “Taksi” — Taxi (1998) — Lili Bertino

- “Böyük balıq” — Big Fish (2003)

- “Məni sevirsənsə, tut məni” — Love Me If You Dare (2003)

- “Uzun nişan” — A Very Long Engagement (2004)

- “Yaxşı il” — A Good Year (2006)

- “Çəhrayı həyat” — La Vie en Rose (2007) — Edit Piaf

- “Düşmənlərin ictimaiyyəti” — Public Enemies (2009)

- “Doqquz” — Nine (2009)

- “Başlanğıc” — Inception (2010)

- “Yoluxma” — Contagion (2011)

- “Parisdə gecəyarısı” — Midnight in Paris (2011)

- “Qaranlıq cəngavərin yüksəlişi” — The Dark Knight Rises (2012)

- “Pas və sümük” — Rust and Bone (2012)

- “Mühacir” — The Immigrant (2013)

- “İki gün, bir gecə” — Two Days, One Night (2014)

- “Makbet” — Macbeth (2015)

- “Müttəfiqlər” — Allied (2016)

- “Annette” — Annette (2021)

- “Balaca qız mavi” — Little Girl Blue (2023).

Kotiyar Kristofer Nolanın “Inception” (2010) filmində Leonardo Di Kaprionun canlandırdığı obrazın həyat yoldaşı Mal rolunda çıxış edib. Bu rol onun Hollivuddakı ən tanınmış işlərindən biridir. Kotiyar yalnız kino ilə deyil, teatr fəaliyyəti ilə də məşğul olub. O, “Jeanne d'Arc au bûcher” (“Tonqalda Jan d'Ark”) əsərində Jan d'Ark obrazını müxtəlif səhnə tamaşalarında canlandırıb.

Həmçinin uzun illər ekoloji məsələlərə diqqət göstərib və Greenpeace ilə əməkdaşlıq edib. 2026-cı ildə Kotiyarın filmləri Kann Film Festivalının proqramında da yer alıb; festivalın rəsmi məlumatında onun “KARMA” və “ROMA ELASTICA” filmlərində iştirak etdiyi göstərilir.  Marion Kotiyar xüsusilə emosional, dramatik və mürəkkəb qadın obrazlarını inandırıcı şəkildə canlandırması ilə seçilir. Onun Edit Piaf obrazı isə müasir kino tarixinin ən yaddaqalan aktyor performanslarından biri hesab olunur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.09.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bu dəfə sizə maraqlı bir xanım barəsində söhbət açmaq istəyirəm. İctimai-siyasi xadim, ədəbiyyatşünas, tənqidçi, filologiya elmləri doktoru, Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda "Uşaq ədəbiyyatı", “Ədəbiyyat qəzeti”ndə ədəbiyyatşünaslıq şöbələrinin müdiri, deputat Elnarə Akimova haqqında...

Çox mehriban, insanpərvər xanımdır. Ətrafında ünsiyyət üçün kifayət qədər insan olanda ürəyi açılır, əhvalı xoş olur. Təmkinli, müdrik, soyuqqanlı və xaraktercə müstəqildir. O, heç də başqalarına bənzəmir, nadir xüsusiyyətlərə malikdir. Elə ona görə də öz-özlüyündə çox xoşbəxtdir. Bu heç də onun soyuq və ürəksiz olmasını göstərmir. Əslində o çox xeyirxah və diqqətcildir, layiq bildiyi işə çox vaxt və güc sərf etməkdən çəkinmir və hər şeyi özü həll edərək tam müstəqilliyini qoruyub saxlaya bilir...

Deyir ki:- “Uşaqlar kiçik yaşdan seçim imkanı tanımırlar. Onları yad atmosferə yönləndirən valideynləridir. Təhsildəki təmiz ekoloji mühit sağlam və milli ruhlu gəncliyin yetişməsi üçün çox vacibdir. Bəli, o uşaqlar hətta bir neçə xarici dilə sahiblənmiş olarlar. Amma milli təəssübkeşliyin, milli düşüncənin formalaşmasının düsturu birdir və onun yolu ilk təhsili ana dilində almaqdan keçir. Sovet dövründən bizdə rus dili mühitinə maraq daha güclü olub. Sonradan buna ingilis və digər dillər də əlavə olundu. İnsanlarda belə bir düşüncə formalaşıb ki, sanki xarici sektorda təhsil alan uşaq daha dünyagörüşlü, yüksək nizam-intizama malik olur. Əslində elə deyil...”

...28 yanvar 1978-ci ildə Sumqayıt şəhərində anadan olub. 1995-ci ildə Sumqayıt şəhər 29 saylı orta məktəbi bitirib. 1995-1999-cu illərdə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində bakalavr, 1999–2001-ci illərdə isə magistr təhsili alıb. 2001-2004-cü illərdə AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun aspiranturasında təhsilini davam etdirib. 2006-cı ildə "Müstəqillik dövründə Azərbaycanda ədəbi tənqid (90-cı illər)" mövzusunda namizədlik, 2017-ci ildə "Müstəqillik dövrü Azərbaycan poeziyası müasir ədəbi təmayüllər kontekstində" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. Ailəlidir, iki oğlu var...

Onun həyata baxışı, dünyagörüşü başqa insanlara çılğın görünə bilər. Amma necəliyindən asılı olmayaraq, onun hər fikiri arqumentli və ağıllı sübutlara əsaslanır, çünki o, səmimi şəkildə ictimaiyyətə xeyirli olmaq barədə düşünür. O, bütün iyerarxiya formalarının əleyhinədir və tamamilə əmindir ki, bütün insanlar binədən bərabərdirlər və eyni bir diqqətə layiqdirlər. Onun həyat prinsipləri çox yüksək və təmizdir. Çünki sərt məntiqə əsaslanır və özünün düzgün, haqlı olmasına əmindir. Əlbəttə, bu o demək deyil ki, Elnarə xanım həmişə çox ciddidir. O hətta ən bədbin məqamlarda söhbətin darıxdırıcı olmasını aradan qaldırmaq üçün, ab-havanın əksinə olaraq təbəssüm yaradacaq fikir də söyləyə bilər. O, keçmişdən daha çox gələcəklə maraqianır. Onun həyata müasir baxışı səhv gorünənləri düzəltmək səyidir və məhz bu keyfiyyəti onun şəxsiyyətindəki fərdiyyəti, müstəqilliyi açıb göstərir...

“Sizə bir şey deyim. İstər sosial tərəqqidə, istərsə də milli şüur hadisəsi kimi üstündə "Ana dili" yazılan kitablar daha böyük iş görüb. XIX əsrin sonunda milli aydınlarımız bir "Vətən dili" ərsəyə gətirmişdilər. O dərsliyin yetişdirdiyi nəsil sonradan Azərbaycanda milli məfkurənin, dövlət müstəqilliyinin qurucuları oldular. Görünür, bu gün də eyni vaxtda həm valideyn, həm də şagird üçün şərikli "Vətən dili" kitabını yazmağın və oxutmağın zamanı gəlib...”- söyləyir.

Elnarə Akimova 2001-ci ildən ədəbiyyat tarixçisi kimi elmi fəaliyyətə və çağdaş ədəbi prosesdə tənqidçi kimi fəaliyyətə başlayıb. 2011-2016-cı illərdə AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Dissertasiya Şurası nəzdində olan Elmi Seminarın üzvü, 2012–2016-cı illərdə Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Azad Həmkarlar Təşkilatının sədr müavini olub. 2019-cu ildən AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu nəzdində fəaliyyət göstərən ədəbiyyatşünaslıq üzrə Koordinasiya Şurasının üzvüdür. 2019-cu ildən Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu nəzdində fəaliyyət göstərən Dissertasiya Şurasının üzvüdür. Cəfər Cabbarlı Komissiyasının üzvü, Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinin "Qızıl Kəlmə" mükafatının ekspertidir. 2015-ci ildən ölkənin nüfuzlu "Ədəbiyyat qəzeti"ndə Azərbaycan ədəbiyyatının yaradıcıq problemlərindən bəhs edən elmi-nəzəri yazılarla çıxış edir. Ondan artıq kitab, yüzlərlə məqalənin müəllifidir. Hər il Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunda keçirilən "İlin ədəbi yekunları" elmi-yaradıcılıq müşavirəsində məruzə edir. Müxtəlif Dissertasiya Şuralarında ekspert və opponent kimi çıxışlar edir. Rəhbərlik etdiyi doktorantların bir alim kimi formalaşması üçün nəzəri-metodoloji tövsiyələrini verir...

...Dünyaya gəldiyi tarix həftənin şənbə gününə düşür. Odur ki, şənbə günü doğulan bütün insanlar kimi, o da məsuliyyətli, intizamlı, çalışqan və etibarlıdır. Həyatın hər sahəsində qayda-qanuna önəm verir. Hədəflərinə çatmaq üçün planlı və səbirli şəkildə çalışır. Sabitliyə üstünlük verir...

Nə isə, haqqında söhbət açdığım Elnarə xanım sözün əsl mənasında bənzərsiz xanımlardandır...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.09.2026)

Təqdimat rubrikasındayıq.

“Ədəbiyyat və incəsənət” növbəti gənc istedadı sizlərə təqdim edir.

Elnur Əliyev AYB Xəzər bölməsinin üzvüdür. 23 yaşı var, Bakıda doğulub. İş yeri Xəzər gəmiçiliyi, ixtisası gəmi kapitanlığıdır.

AYB Xəzər bölməsinin əksər üzvü kimi onun da əsas marağı qəzəl janrına, əruz vəzninədir.

Onun poetik nümunələrindən bir neçəsini diqqətinizə çatıdrır.

ELNUR ƏLİYEV

QƏZƏLLƏR

Kipriyin könlümü deşdi, atılıb tir’ kimi,

Ələdin qanımı aləmlərə xəlbir’ kimi.

Cadu xislətli gözün qəlbimi diz çökdürdü,

Saçların əl- qolumu bağladı zəncir’ kimi.

Bənzəsin tellərinin bəxtinə kaş ki, bəxtim,

Dolanım başına, hacət diləyim pir’ kimi.

Günəşüzlüm, gecəsaçlım, elə bil ki, Yaradan,

Aləmi xəlq eləyibdir sənə təfsir’ kimi.

İqtida etdi mənə əhli- məhəbbət, sən də,

gəl vəfa hökmünü ver şənimə təqdir’ kimi.

Könlümün taxtını başsız buraxandan bəri,

Əyləşib qəlbimə qəm hazıra- nazir’ kimi.

Qaşların səcdə salır yadıma, zülfün də rüku,

Qamətin isə qiyamət günü təkbir’ kimi.

***

Gəl daha, zülməti çöhrənlə yaran vaxtındı,

Qaralan ruhumu nurunla saran vaxtındı.

İnqilab etmək üçün, könlümə hicrət elə, çün,

Kəbənin bütlərin eşqinlə qıran vaxtındı.

Məni indi kədərin, dərdin, əzabınla yox,

Ərköyün körpə əməllərlə yoran vaxtındı.

Gözləyərkən sənə çatmaqçün ölüm növbəsini,

Kaş deyəydi biri ki, gəldi sıran, vaxtındı.

Yaz gəlib, sən də qayıt ki, sinəmin dağından,

Qanlı al gülləri bir- bir qoparan vaxtındı.

Neçə min arzu- ümid dəfn elədin, susma, könül,

Sənin həngamə qopardıb çığıran vaxtındı.

Xam xəyallar diləmə şeir ilə çox, həddini bil,

Təb ki, gəldi, sənin, Elnur, quduran vaxtındı.

***

Yarəm qabıqlayıb, daha o ağrılar keçib,

Əvvəlki qorxular ötüşüb, qayğılar keçib

Əvvəl su sızmaz idi aramızdan, ey pəri,

İndi qədri dünyada varsa, sular, keçib.

Sən bu məhəllənin qızısan, gəl qonaq bizə,

Burda həmişə bir- birinə qonşular keçib.

Çoxdan silərdım ismini qəlbimdən, amma ki,

Hər dəfə ağlımın önünə duyğular keçib.

HECA VƏZNLİ VƏ SƏRBƏST ŞEİRLƏR

Şükür ola Allaha,

Şükür ola sən varsan.

Görən indi hardasan,

Əlim boyda dünyanın,

Harasında?

Bəlkə,

Saçımın ağında,

Gözlərimin qarasında.

Biz ayrı düşəndən sonra

Heç, qitələr də birləşməyib.

Bu boyda dünya yerləşən ovuclarıma,

Əllərin yerləşməyib.

İndi məndən o qədər uzaqdasan ki,

Ölsəm də bilməzsən.

Səndən sonra qapıma,

lap ölüm də gələr, sən gəlməzsən.

İndi sən olan şəhərin boğazından

neçə ağ tüstülü gəmi keçir?

Siqaret qoxulu bu otaqda mənim boğazımdan,

Qırıq ümidimin qəmi keçir.

Bir taleyə, bir bəxtə bax bu qızda,

Heç Allah da bu qızın

Sözün yerə salmayıb.

Şükür elə Allaha,

Şükür elə mən varam,

qəmin yetim qalmayıb.

***

Mən xəyalın ilə ailə qurmuşam,

Uşaqlarımız var, həm də əkizdir.

Biri sənə çəkib, biri bəxtimə,

Bəxtimə çəkənin işi qəlizdir.

Biri ərköyündür, lap sənin kimi,

Ona şıltaqlığın yadigar qalıb.

O biri qaynayıb- qarışmır, yəqin,

Qaradinməzliyin bəxtimdən alıb.

Biri gülərüzdür, qəmdən uzaqdır,

Dilli- dilavərdir, diliysə şəkər.

O biri ağzına su alıb, durub,

Səssizdir, başıma düşən daş qədər.

***

Gəl görüm üzünü, gözəlim, çünki

Dünyanın hər üzün görən yaşımdır.

Ruhumu sən elə qocaltmısan ki,

Canımı əcələ verən yaşımdır.

Qayıt, al başımı dizlərin üstə,

Ağlayım, gözümün yaşını töküm.

Sən öz ətəyindən dağıt daşları,

Yerinə başımın daşını töküm.

Nədir bu ruhuna batan tikanlar?

Sənin ki, gül- çiçək əkən yaşındır.

Yollara dikilən qara gözünə,

Sürməni naz ilə çəkən yaşındır.

Ay üzlüm, çöhrənin nuru da itib,

Taleyin gecənin rənginə dönüb.

Bir vaxtlar gözlərin parıldayardı,

İndiysə bəxtinin ulduzu sönüb.

Sən demə sənin də qəmin çox imiş,

Ağladıq, ağladıq, gülə bilmədik.

Həsrəti, kədəri bölmək asanmış,

Bir tikə çörəyi bölə bilmədik.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.09.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Filosoflar tarixində “yaltaqların ustadı” kimi tanınan qədim yunan filosofu Aristippin dostlarından biri ölümə məhkum edilir. Aristipp kralın hüzuruna gəlir və dostunun bağışlanması üçün ona yalvarır. Ancaq kralın onun dostunu bağışlamaq fikri yox idi. Yalvarışların bir nəticə vermədiyini görən Aristipp özünü kralın ayaqlarına atır və kralın ayaqlarını öpməyə başlayır. Onun bu hərəkətinə dözə bilməyən kral: 

 - Yaxşı, dostunu bağışlayıram. Dostunu da götür, özün də rədd ol burdan -deyir.

Aristippin bu hərəkəti isə dostlarının xoşlarına gəlməyir. Çünki filosof olan bir adam nə qədər yaltaq olsa da,bu qədər alçalmamalıydı. Onu məzəmmət edəndə Aristipp onlara belə cavab verir:

-Günah məndə deyil, dostlar! Çünki kralın qulaqları başında yox, ayaqlarındadır...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının birgə layihəsində bu gün sizlərə türk dünyasının böyük şairi və mütəfəkkiri Mövlana Cəlaləddin Rumi barədə söz açacağıq. Bu gün onun anadan olmasının 1019-cu ildönümüdür.

Mövlana Cəlaləddin Rumi 30 sentyabr 1207-ci ildə Bəlx şəhərində (indiki Əfqanıstan ərazisi) anadan olub. XIII əsrin ən böyük sufi şair və mütəfəkkirlərindən biri hesab olunur. Atası Bəhaəddin Vələd dövrünün tanınmış alim və vaizlərindən idi.

Ailəsi sonradan Xorasandan qərbə köçərək Anadoluya gəlib və nəhayət Konyada məskunlaşıb. Ruminin həyatının böyük hissəsi burada keçib və məhz buna görə ona “Rumi”, yəni “Rum diyarından olan” adı verilib

Rumi əvvəlcə dini elmlər, fəlsəfə və hüquq sahəsində ciddi təhsil alıb. Lakin onun dünyagörüşündə ən böyük dəyişikliklərdən biri Şəms Təbrizi ilə görüşündən sonra baş verib. Bu görüş Ruminin həyatında mühüm dönüş nöqtəsi olub. O, bundan sonra mistik düşüncəyə, ilahi eşqə və insanın mənəvi kamilləşməsinə daha dərindən yönəlib

Yqəin ki Elif Şafakın “Aşk” romanını oxumusunuz. Roman məhz bu iki şəxsiyyətin münasibətləri barədədir.

Şəms Təbrizi Ruminin həyatında xüsusi yer tutur. Onların görüşü Ruminin daxili dünyasını dəyişdirib. Rumi üçün Şəms sadəcə müəllim və ya dost deyil, onun mənəvi inkişafında mühüm rol oynayan şəxs olub. Şəmsin sonradan Konya şəhərindən yoxa çıxması Ruminin böyük kədərinə səbəb olub.

Bu ayrılıq onun yaradıcılığında dərin iz buraxıb. Ruminin “Divan-i Şəms” adlı əsərinin böyük hissəsi də Şəmsə olan mənəvi bağlılığı ilə əlaqələndirilir.

Ən məşhur əsərləri

“Məsnəvi” (مثنویمعنوی) — Ruminin ən məşhur əsəridir. Altı cilddən ibarət böyük mənəvi-poetik əsərdə müxtəlif hekayələr, rəvayətlər və alleqoriyalar vasitəsilə insanın mənəvi kamilləşməsi, nəfs, eşq, səbir, təvazökarlıq və Allah sevgisi haqqında düşüncələr ifadə olunur.

“Divan-i Şəms Təbrizi” (دیوانشمستبریزی) — əsasən qəzəllərdən və digər poetik nümunələrdən ibarətdir. Əsərdə ilahi eşq və Şəms Təbriziyə olan mənəvi bağlılıq mühüm yer tutur.

“Fihi Ma Fih” — Ruminin söhbət və düşüncələrindən ibarət nəsr əsəridir.

“Məcalis-i Səbə” — onun müxtəlif məclislərdə söylədiyi dini və mənəvi söhbətlərin toplusudur.

“Məktubat” — Ruminin yazdığı məktublardan ibarət əsərdir.

Düşüncələrinin əsas mövzuları

Ruminin fəlsəfəsinin mərkəzində eşq dayanır. Lakin onun haqqında danışarkən “eşq” yalnız romantik məna daşımır. Ruminin yaradıcılığında bu, insanı mənəvi olaraq dəyişdirən və Yaradanına yaxınlaşdıran ilahi məhəbbət mənasında işlənir.

Onun düşüncələrində:

insanın özünü tanıması;

nəfsə qalib gəlmək;

səbir və təvazökarlıq;

bağışlamaq;

mənəvi azadlıq;

Allah sevgisi;

zahiri görünüşdən çox daxili aləmə diqqət;

bütün insanlarda mənəvi dəyər görmək

kimi mövzular mühüm yer tutur.

Ruminin adı həmçinin səma mərasimi ilə sıx bağlıdır. Onun davamçıları tərəfindən inkişaf etdirilən Mövləvi ənənəsində dərvişlərin fırlanaraq icra etdikləri səma mənəvi yüksəlişin və Allahla birliyin simvolik ifadəsi kimi qəbul edilir. Ruminin ölümündən sonra onun ardıcılları əsasında Mövləviyyə təriqəti formalaşıb. Konya isə bu ənənənin əsas mərkəzinə çevrilib.

Mövlana 17 dekabr 1273-cü ildə Konyada vəfat edib. Onun vəfat etdiyi gecə Mövləvi ənənəsində “Şəb-i Arus” — “Toy gecəsi” adlandırılır. Bunun səbəbi Ruminin ölümü ayrılıq deyil, Allaha qovuşma kimi görməsi olub. Ruminin məzarı Konyadakı Mövlana Muzeyi və türbəsində yerləşir və bu məkan bu gün də dünyanın müxtəlif yerlərindən gələn insanların ziyarət etdiyi mühüm mədəni-mənəvi mərkəzlərdən biridir.

Ədəbiyyatdakı yeri

Mövlana Cəlaləddin Rumi əsasən fars dilində yazıb və farsdilli klassik ədəbiyyatın ən böyük simalarından biridir. Onun əsərləri sonrakı əsrlərdə İran, Anadolu, Orta Asiya və Cənubi Asiya ədəbiyyatına böyük təsir göstərib. Ruminin yaradıcılığı bu gün də yalnız Şərqdə deyil, dünyanın müxtəlif ölkələrində oxunur və tədqiq edilir. Onun əsərləri müxtəlif dillərə tərcümə olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

İstedadlar ailəsi... Hacıbəyovlar...

Kiçik qardaşları Üzeyir və Ceyhunun incəsənətdə formalaşmasında çox böyük rolu olan Azərbaycan bəstəkarı Zülfüqar Hacıbəyovun bu gün anım günüdür.

O, 17 aprel 1884-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olub.

Zülfüqar Hacıbəyovun təsir göstərdiyi digər sənətkarlar arasında Müslüm Maqomayev, Hüseynqulu Sarabski, Hüseyn Ərəblinski var. Bu fakt onun mədəniyyətimiz üçün necə dəyərli şəxs olmasından xəbər verir.

İlk Azərbaycan operettası – "50 yaşında cavan" (1910) əsərinin müəllifidir. Operetta Azərbaycan səhnəsində komediya janrının ilk nümunəsi sayılır. Həm mətni, həm də musiqisi Zülfüqar Hacıbəyov tərəfindən yazılan əsər sadə və əyləncəli məzmuna malik üçpərdəli və dördşəkillidir. Əsərin ilk tamaşası 1911-ci ilin aprel ayında Tiflis şəhərinə Gürcü Zadəganları Teatrında olmuşdur. Sonralar operetta Bakıda, Naxçıvanda, İrəvanda və Şuşada göstərilib. Zülfüqar Hacıbəyovun əsərləri Azərbaycanın musiqi sənətində mühüm rol oynayıb.

Azərbaycan bəstəkarlarının yaradıcılığına yeni bir cərəyan gətirən "Aşıq Qərib" operasında xalq rəvayətindən istifadə olunub. O, 1917-ci ildə "Üç aşiq və ya Məlikməmməd" adlı fantastik süjetə malik bir operanın səhnəyə qoyulması üçün xüsusi geyimlər də hazırladıb. Buna baxmayaraq, sovet hökumətinin təzyiqi nəticəsində əsər tamaşaya qoyulmayıb. XX əsrin birinci rübündə məşhurlaşan "Kənd qızı", "Çoban qız" və "Əsgər nəğməsi" bəstəkarın ilk mahnıları sayılır. Azərbaycan klassik musiqisinin formalaşmasında da Zülfüqar Hacıbəyovun rolu böyükdür.

Zülfüqar Hacıbəyov 1932-ci ildə "Kölə qadınların rəqsi" adlı simfonik pyes bəstələyib. Bundan başqa, Zülfüqar Hacıbəyov bir sıra kantatalar da yaradıb. 1935-ci ildə oğlu – Niyazi ilə birlikdə Cəfər Cabbarlının eyniadlı pyesi əsasında çəkilən ilk səsli Azərbaycan filminə – "Almaz"a musiqi yazıb. Zülfüqar Hacıbəyovun son əsəri 1950-ci ildə Zakir Bağırovla birlikdə yazdığı kantata olub.

Musiqili komediyalar

1. "Əlli yaşında cavan"

2. "On bir yaşlı arvad"

3. "Evliykən subay"

Operalar

- "Aşıq Qərib" (1915) – eyniadlı dastan əsasında. Librettosu Üzeyir Hacıbəyovundur.

- "Nüşabə" – Nizaminin "İskəndərnamə" poeması və Abdulla Şaiqin librettosu əsasında. Yarımçıq qalıb.

- "Üç aşiq və ya Məlikməmməd" – yarımçıq qalıb.

Vokal əsərlər

1. "Kəndçi qızı"

2. "Çoban qızı"

3. "Əsgər nəğməsi"

4. "Azərbaycan" kantatası

Digər əsərlər

- "Kölə qadınların rəqsi" (1932) – simfonik əsər

- "Cəngi" – Xalq Çalğı Alətləri Orkestri üçün. Fikrət Əmirovla birgə hazırlanıb.

Filmoqrafiya

1. Almaz – tammetrajlı bədii film. Niyazi ilə birgə film bəstəkarı.

2. Üzeyir ömrü – bioqrafik sənədli film. Zülfüqar Hacıbəyov rolunu Yaşar Nuri canlandırıb

3. Maestro Niyazi

O, 30 sentyabr 1950-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.09.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

O Şəkidə doğulmuşdu, sonradan tale onu Sumqayıta aparıb çıxardı. Nə biləydi ki, vaxtsız ölüm onu məhz Sumqayıtda yaxalayacaqdı…

"Vətəndaş!"

Bu böyük, ülvi ad o Sabir kimi

Oğulluq edənə verilsin gərək,

Dar gündə Vətənə Cavanşir kimi

Köməyə yetənə verilsin gərək!

Mənsub olduğumuz bu xalq, bu Vətən

Onsuz da pasportdan, demə, bəllidir,

Bizim kimliyimiz pasportdan deyil,

Bu xalqa, Vətənə xidmətimizdən,

Ona sevgimizdən bilinməlidir!..

Azərbaycan şairi Vaqif İbrahim 1945-ci il sentyabrın 30-da Şəki şəhərində doğulub. Burada orta təhsil aldıqdan sonra M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu bitirib. Əmək fəaliyyətinə jurnalist kimi başlayıb. Sumqayıt şəhər radio verilişləri redaksiyasında redaktor, məsul redaktor, Əli Kərim adına Sumqayıt gənclik poeziya klubunun sədri, "Ulduz" jurnalı redaksiyasında ədəbi işçi, "Göyərçin" jurnalının məsul katibi (ömrünün sonuna qədər) olub.

Eyni zamanda 1980-1983-cü illərdə Azərbaycan LKGİ MK nəzdində gənc yazıçıların respublika ədəbi birliyinə rəhbərlik edib. Azərbaycan komsomolunun XXX–XXXI qurultaylarında nümayəndə, XXXI qurultayında respublika LKGİ MK-ya üzv seçilib. Baykal-Amur magistralının fəxri inşaatçısı adına layiq görülüb. SSRİ-Bolqarıstan "Drujba" jurnalı redaksiya heyətinin üzvü idi.

Kitabları

1. Bu torpaqda doğulanlar

2. Ömür balladası

3. Dünyanın keşiyində.

4. Baykal-Amur magistralında

5. Mehribanlıq işığı

6. Taleyimə yazılanlar (şeirlər)

7. Vaxtla üz-üzə

8. Mən də varam.

Vaqif İbarahim 1983-cü ildə avtomobil qəzasında faciəli surətdə həlak olub, Sumqayıtda dəfn edilib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.09.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Hekayə saatı” rubrikasında bu gün sizlərə Miri Rəsulzadənin “Mehman” hekayəsi təqdim edilir.

Miri RƏSULZADƏ

MEHMAN

Kəndlərimizin saflığını itirmədiyini qardan bilirəm, hələ də oralara yağmağından. Yağış da, qar da, duman da – lap elə ildırımın özü də ərk edib birinci o yurda qonaq gedir. Orda özünü evindəki kimi hiss edir. Şimşək də o dağa-daşa ürəklə çaxır. Günəş də oraları bir başqa isidir...

Bu yurdda ağacların bir-birilə söhbəti yaxşı tutur; qoca çinar öz dərdini yaşlı tuta, o da ibrət üçün öz nəvələrinə – cavan budaqlarına danışır. Heyva ağacı ürəyini nar ağacına açır. Torpaq toxumla söhbət edir. Palçıq kərpicdən tikilən evləri çəpərboyu əkilən söyüd ağacları qoruyur, taxta qapıların səsi evin son sahibinin tabutu darvazadan çıxanadək eşidilir. Qızılgül də, moruq da sahibinə yas saxlayır. Yaza çıxanadək bütün təbiət kənd adamları kimi səbrini basır. Bu eldə hamı şanapipikdən xoş xəbər gözləyir. Nə turacı, nə qaratoyuğu tüfəngdən qorxur. Böcəklər köməkləşir, çiçəklər arıların işini asanlaşdırır, səpilən kartofun toxumu ah-uf eləmir, arxdan su gələnə kimi yağış suyu ilə bir təhər dolanır...

Bu gözəl elin başqa bir adəti də var. Şər qarışan kimi hamı gizlincə evindən çıxan ziri-zibili kəndin yuxarı başındakı dərədən aşağı əndərir. Arxın suyu gücü çatanı yuyub aparır, çatmayanları da kol-kosa tapşırır. Təbiət incikliyini çox da büruzə vermir.

Bu gözəllikdə kənd-kəsək bir arxın üstündəki zibilə, bir də Mehmanın dərdinə çarə tapa bilmirdi. Əvvəllər onun taleyi hamını narahat etsə də, sonralar hər şey kimi Mehmanın da həyatı adiləşdi.

Üzündəki təbəssümdən başqa heç nəyi yox idi Mehmanın. Kəndin dəli oğlu, hamının yazığı gəldiyi bu adam günlərin bir günü onu döyən qırışmalın uşağını itin ağzından almışdı. İt Mehmanı yüngül dişləsə də, nə həkimə baxdırmış, nə iynə vurdurmuşdu, bu yarası da başqa yaraları kimi, öz-özünə sağalmışdı.

Mehman... Ata-analı yetim, xəstə, çəlimsiz bir uşaq... Baxan deyər, Allahın da yadından çıxıb. Ona təbiətin gücü çatmayan Mehman da demək olar, bəs necə! O, bütün əzbərləri pozan oğuldu. Evə yatandan yatana gəlir, bütün günü çöllərdə ac-susuz veyillənir... Yay-qış bilmir, qar-boran demir, qarda ayağıyalın, yayda əyni qalın gəzir. Nə təbiət ondan baş açır, nə insanlar, nə də özü.

Mehman həm də balaca uşaqların əyləncəsidir. Hamı onunla məzələnir. Hərdən arxasına təpik də vururlar, Mehman eynini pozmur, gülür, uşaqlardan incimir. Hər gün evdən çıxanda gülüşünü də özüylə götürür. Böyüklərdən biri onunla tərs danışsa, daşa cumar, qışqırar, üstünə qıjanar.

Bu günəcən heç kim onu çözə bilməyib. Həyatı təpədən dırnağa şifrədi. Bəlkə də, Mehman özü haqqında bir dəfə də olsa, düşünməyib, özünə sual verməyib. Bəlkə də, özünə sual verdiyi gün öləcək, kim bilir? Heç ölümdən də xəbəri yoxdur. Bilmir, insanlar ölür, insanlar intihar edə bilir. Bilsəydi, çoxdan öldürərdi özünü. Bir yandan da, kənddə hündür mərtəbəli bina da yoxdur ki, çıxıb özünü atsın. Dəniz də bizdən uzaqdı, körpü də qəhət. Elə bil Allah qəsdən ölümü Mehmanın əlinin çatmadığı yerə qoyub.

Hələ siz onun özü haqqında üçüncü şəxsin təkində danışmasını görəsiz – aləmdi, aləm. Toy çadırının yanından keçəndə deyir, Mehman qara dolma istəyir, Mehman ajııf. Hərdən də yas çadırının yanından keçəndə deyir, Mehman öldü... Bircə o qalır desin ki, Mehmanı siz öldürdüz.

Mehman kənddə bütün ölənlərlə birgə ölür, amma hamıyla birgə yaşaya bilmir.

Həm də adamların kefini açır, hər söhbətə tərs bir söz tapır.  Yanından bahalı maşın keçəndə deyir, Mehman “Cip” sürmək istəyir. Axır vaxtlar da dayanmadan deyir:

          – Mehman şəhid olmaq istəyir.

Allah elə, bil, onun əliylə nəbzimizi ölçür, bizi yoxlayır...

***

Mehman kəndin ən gözəl qızını sevirdi. Bir il idi aşiq olub düşmüşdü kəndin canına... Sevdiyi qız da hamı kimi Mehmanı xəstə sayırdı,  gah fikir vermir, gah da bir şirin hərəkətilə könlünü alırdı.

Mehmana baxanda qızı gülmək tutur, Mehman da onun gülüşünə aşiq. Elə bu amansız gülüşünə vurulmuşdu. Bu gülüşün ucundan tutub eşqin təpəsinə dırmanmışdı. Bu gülüş Mehmanı əynində eşq libasından savayı bir şey olmayan zəvvara döndərmişdi.

Nazlını qonşu kənddən də istəyənlər var idi. Qapılarında hər gün elçi olurdu: bahalı hədiyyələr, ətirlər, nələr, nələr...

Nazlının zibillərini dərəyə Mehman atırdı. Elə gözü qapıda idi ki, Nazlı nə vaxt zibilləri çölə çıxaracaq! Zibil torbasını görən kimi götürüb şövqlə üzü  dərəyə gedirdi. Hamı zibili axşamlar oğru kimi aparanda Mehman günün günorta çağı zibil belində sevinə-sevinə kəndin içiylə dərəyə zibil aparırdı. Dərəyə çatana qədər çox adamla görüşsə, Mehman o qədər çox sevinirdi.

Nazlının hər gün darvazanın qabağına çıxardığı zibili Mehman dərədəki kənd zibillərinə qatmırdı. Onları dərədə səliqəylə ayrıca yığırdı. Üst başından cin hürkən adamın yığdığı zibillərin nizamına baxanda adamın gözləri təpəsinə çıxırdı. Mehman ola, belə səliqəli iş görə?

Sevgisi nizamlı, səliqəli idi; hər gün eyni vaxtda, eyni yerə, eyni həvəslə gedirdi. Dərədə sevgisinə ayrıca yer ayırmışdı, yurd salmışdı. Nazlı hərdən Mehmanı çağırıb su verirdi. Bilmirdi ki, o suyun hər qətrəsi ümiddi, Mehmanın yanğısını daha da artırır.

Günlər, aylar keçdikcə Nazlı daha da gözəlləşirdi. Saçları topuğuna düşürdü. Çox vaxt saçını hörürdü. Qızın hörükləri nə qədər uzun olsa da, Mehmanın arzularına çatmazdı.

Nazlıgildə hamı bilirdi ki, Mehman bir azdan gələcək, zibilləri götürüb gedəcək. Atası elə bilirdi, bütün bunlar Nazlının ona arabir verdiyi bir stəkan suya görədi. Düşünürdü ki, dəli də olsa, yaxşılığı itirmir. Mehman da su istədi, istəmədi, Nazlının dolu stəkanını damcısına qədər tələsmədən başına çəkirdi, sanasan bağrı yanır.

Sonralar həyat Nazlını da dəyişdi. İstəyənlərinin sayı artdıqca təkəbbürü də böyüdü. Ədası, forsu kəndə-kəsəyə sığmadı. Sonra da başladı Mehmandan istifadə eləməyə. Başını tovlayıb bağı təmizlədir, odun yığdırır, Novruz tonqalı qurdururdu.

Qonşuların da gözündən yayınmırdı bu işlər. Gülşən xala bir gün dözməyib Nazlıya demişdi:

– A qızım, Mehman xəstə uşaqdı, sizin qapıda tez-tez görünür. Birdən ayağına mismar-zad batar, yıxılar eləyər, üstünüzdə qalar. Başına dönüm, onu bu işlərdən uzaq tut”.

Gülşən xala hər şeyi gözəl başa düşürdü, Mehmanın hisslərini də, Nazlının özünü istətməyini də, oynadığı oyunu da... hər şeyi! Nazlınınsa cavabı gecikmədi: “Yox, ay xala, nə danışırsız, onu məcbur eləmirik ha. Özü boş dayana bilmir, qapıya gəlir su istəyir, nətəri verməyim?” Gülşən xala heç nə demədi, susdu, çoxbilmişliyini Nazlının üzünə vura bilmədi, gücü ancaq evdə ərinə gileylənməyə yetdi: “Suğranın qızı özünə görə döyül ha, ay Rəhim, xəstə uşağın hissləriylə oynayır. Bu qızın yiyəsi savı yoxdumu ki, deyə, a bala, bax o dəlinin burda nə işi var?!” Rəhim eynəyi gözündə yarıyuxulu xəbərlərə baxırdı. Masasının üstündən mürəbbəli çayı, qəzeti, müştüyü, bir də kəmhövsələ olduğuna görə gəncliyindən bu yana oxuyub bitirə bilmədiyi “Səfillər” kitabı əskik olmazdı. O yaxşı bilirdi ki, arvadı hər şeyə əsəbiləşən qadın deyil. Televizorun səsini alıb Gülşənə çevrildi:

“Az, Allah ürəyini çəksin. Bir de görək noluf?”

“Nolajax, a kişi, dəli Mehman yoxdumu? Bütün günü qapılarında basıb işlədirlər o yazığı. Bax sən o dəliyə ərə gedəjəhsənmi, a qız? Niyə onu ümüdlü eləyirsən?”

Rəhim kişi dinmədi, dinsə, yenə başlayacaqdı söyməyə: “Məkri zənən, köpəy uşağı!!!”

Tale hər keçən gün Nazlını Mehmandan uzaqlaşdırırdı. Hətta bu dəfə elçilərin biri qızın "hə"sini də almışdı. Həmin gün barmağına üzük də taxmışdılar. Nazlı Bakıya ərə gedəcəkdi. Ancaq pandemiyaya görə yollar bağlı idi. Toy eləməyə icazə vermirdilər, müharibə də bir yandan,  camaatın əli-ayağı işdən-gücdən soyumuşdu.

Toya qədərki aylar Mehman üçün qənimət idi, ancaq yazığın nə toydan, nə büsatdan xəbəri var idi. Ta ki, bir gün Nazlı onu yoldan çağırıb sakitcə dedi:

– Mehman! Daha bizim qapıya tərəf gəlmə. Səni buralarda görməsinlər. Mən nişanlanmışam.

Nazlı barmağındakı üzüyü göstərdi:

– Zibili də daha atam atacaq.

Qız heç bir bəhanə saxlamadı.

Nazlının qəfil xəbərdarlığı Mehmanı yerindən laxlatdı. Bədəninə üşütmə gəlmişdi. Əlləriylə qulaqlarını tutdu, gözlərini bərk yumub içinə qısıldı. Pərt olmağını göstərməmək üçün qız gedənə qədər gözlərini açmadı.

İlk dəfə Mehman soyuğu sümüyünə kimi hiss elədi, ilk dəfə təbiətə uduzdu. Bu günə kimi dünyanın ancaq saf üzünü yaşamışdı, odur, dəliliyi birə- beş artdı, deyinə-deyinə, qışqıra-qışqıra ordan uzaqlaşdı. Bütün günü ayağını yerə bərk vurub eləcə bu sözləri təkrarlayırdı: "Mehman hayıfını alajax, Mehman uşaq döyül!!!"

O gün evə də getmədi. Soyuq noyabr günü... Günəş batırdı. Öləzimiş şüalarını yarpaqlarından əsər əlamət qalmayan ağaclara, yasəmən ətirli kəndə və onun qarşısında göz işlədikcə ucalan dağların üstünə sərirdi.

Həmin gecə Mehman üçün çox uzun oldu.

Gecə leysan yağsa da, tezdən gün çıxmışdı. Nazlı qapı-bacanı süpürə-süpürə bəzəkli xəyallar qururdu. Zibili darvazadan çölə çıxartmaq istədi, nə qədər güc elədi, qapı açılmadı. Elə bil, kimsə arxadan qapıya qıfıl vurmuşdu. Atasını çağırdı. Köməkləşib darvazanı itələdilər. Tay qapılar açılar-açılmaz zibil dolu torbalar atasının üstünə aşdı. Kişi çaşıb qaldı. Darvazanın qabağı zibillə dolu idi. Elə bil zibil maşını bütün kəndin zibillərini bura boşaltmışdı. Kər-kəsafətin iyi hər yeri bürümüşdü. Çaşbaş qalmış Akif gah burnunu tutur, gah üzüklü barmağını çeynəyən qızına baxır, gah da əl-qolunu ölçə-ölçə qonşulardan nəsə öyrənməyə çalışırdı.

Darvazanın qabağında donub qalan Nazlıya hər şey aydın idi. Səhərlər darvazanın qabağına qoyduğu köhnə zibilləri torbalarından tanımışdı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.09.2026)