Super User

Super User

Millət vəkili, Milli Məclisin İctimai birliklər və dini qurumlar komitəsinin sədri Fazil Mustafa Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər birliklərinin üzvü, Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin kafedra müdiri, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Salatın Əhmədliyə 70 illik yubileyi münasibətilə təbrik məktubu ünvanlayıb.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, təbrik məktubunda yubilyarın elmi-pedaqoji fəaliyyəti, ana dilimizin zənginliklərinin öyrənilməsi, milli-mənəvi irsimizin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi sahəsində xidmətlərinə vurğu edilib.

Fazil Mustafa Salatın Əhmədlinin 2024-cü ildə işıq üzü görmüş “Ağstafa-Qazax bölgəsinin izahlı dialektoloji sözlüyü” kitabını xüsusi vurğulayaraq bu əsərin xalqımızın tarixi yaddaşının, dünyagörüşünün və mənəvi-mədəni özünəməxsusluğunun yaşadılması baxımından da önəmli olduğunu bildirib:

“Dialekt və şivələr dilimizin yerli özəllikləri ilə birgə, xalqımızın dünyagörüşünü, tarixi təcrübəsini, məişət mədəniyyətini və mənəvi yaddaşını da yaşadır. Hər bir unudulmaqda olan sözün qeydə alınması, əslində, milli yaddaşımızın bir parçasının qorunması deməkdir”.

Komitə sədri milli mədəniyyətin davamlılığında yaradıcı ziyalıların, ictimai təşəbbüslərin və vətəndaş cəmiyyətinin mənəvi məsuliyyətinə də diqqət çəkib. Bildirib ki, yerli dil və folklor irsinin toplanması, sistemləşdirilməsi və təbliği milli kimliyimizin qorunmasına, nəsillərarası mənəvi varisliyin möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Fazil Mustafa yubilyara ünvanladığı xoş arzularında onun ictimai, yaradıcı fəaliyyətinin və sözə bağlılığının bundan sonra da milli-mədəni irsimizin öyrənilməsinə dəyərli töhfələr verəcəyinə inamını ifadə edərək, yeni kitablar və yaradıcılıq uğurları arzulayıb.

 

 “Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.11.2026)

 

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Bu günə təsadüf edən əlamətdar hadisələri diqqətinizə çatdırırıq:

14 noyabr. Diabetlə mübarizə günü

ÜST-ün məlumatına görə, 2000-ci ildə dünyada 150 milyon diabet xəstəsi olub. Diabet - dünyanı bürüyən bəladır desək, əsla yanılmarıq. Diabet, xərçəng və ürək xəstəlikləri – inkişaf etmiş ölkələrdə insan ölümlərinin 90 faizi bu səbəblərdəndir. 1991-ci ildən World Diabetes Day qeyd edilir. Bəs niyə 14 noyabrda? Çünki bu gün insulin harmonunu kəşf etmiş kanadalı fizioloq Frederik Bantinqin doğum günüdür. Bantinqin uşaqlıq dostu diabet xəstəliyindən vəfat etmişdi, Bantinq də bu bəlanın dərmanını tapmağı özünə söz vermişdi. 1922-ci ilin yanvarında o, diabetdən əziyyət çəkən 14 yaşlı uşağın bədəninə insulin inyeksiyası yeridib onu xilas edərək tarixdə bir ilkə imza atdı. Bu kəşf sonradan milyonlarla insanın xilasına çevrildi. Bantinq insulinə görə Nobel mükafatına da layiq görüldü.

Diabet – düzgün olmayan həyat tərzinin nişanəsidir, qaçın bunlardan, hərəkətsizlik, qeyri-sağlam qidalanma heç vaxt sizin müşayiətçiniz olmasın.

 

14 noyabr. Beynəlxalq loqoped günü

Loqoped-defektoloq peşəsi nitqi qüsurlu insanların bu qüsurunu aradan qaldırmağa çalışan insanları əhatə edir. Loqoped ixtisası dar çərçivəyə sığmaz, o təkcə nitqdəki qüsurları yox etmir, eləcə də nitqi pozan bütün defektlərlə mübarizə aparır, səsin batması, tembrinin və tempinin vəziyyəti, sinirlə bağlı nitq pozğunluqlarının aradan qaldırılması, qeyri-səlist danışıq və s. loqopedin müdaxilə dairəsindədir.

Ortofoniya – loqopediya termini 1928-ci ildə Fransada meydana gəlib, Süzanna Borel-Mezoni xanımın sayəsində. O, Fransada nitqin reabilitasiyası xidmətini yaradıb və bu terminlə öz mütəxəssislərini adlandırıb. Nitq korreksiyası çox vacibdir, xüsusən ictimai xadimlər, siyasətçilər, mədəniyyət xadimləri bu cəhətdən tam qüsursuz olmalıdırlar. Gərəkli işlə məşğul olan loqopedləri təbrik edək gəlin.

 

14 noyabr. “Gərginlikdən çıx və parılda” günü

Buyururlar ki, bu gün gərəkdir ki, bütün problemlərini, dərd-sərini unudub, gərginlikdən çıxıb xoşbəxtlikdən parıldayasan. Məsələn, bağı olan bağa, olmayan parka, bulvara gedə bilər, dincələr, rahatca nəfəs alar. İnsan içindəki qaramatı tökəndə üzü də parıldayır, biləsiniz.

Bir dəfə bir dostum dedi ki, “Metroda, küşədə, marketdə - harda oldumsa insanların simalarına baxıb bircə gülümsəyən insan görə bilmədim, hamının üz-gözündən zəhər yağırdı”. Gündəlik problemlər hamımızı üzür, dünyanın ancaq əzab-əziyyətini, möhnətini görə bilirik. Təqvim yazıq da deyir ki, ay adam, bir ilin bir günündə barı bu problemlərini libas kimi soyunub əynindən at, barı bircə gün xoşbəxt yaşa, sabah yenidən yapışarsan o libasından.

 

14 noyabr. Böyük Hegel heç bilirsiniz nə deyib?

Cərrahi əməliyyatlar üzrə tibb bacılarının günüdür. Ukraynada üzümçülük və üzümçü günü, Rusiyada sosioloq günü, Hindistanda Bal Divas, yəni uşaqlar günü, Estoniya, Norveç və Finlandiyada atalar günü, Cənubi Sudanda ahıllar günü, Kolumbiyada qadınlar günü, Britaniyada şam yeməyində isti bir şeylər yemək günü, Almaniyada yeni il postu ərəfəsində ənənəvi iki günlük milli matəm günü, ən nəhayət ABŞ-da acılı quakamole günüdür. Amerikasevənlər və mətbəxsevənlərin “bu nə mənədir” sualını eşitdim, cavablandırıram. Quakamole – avakadonu əzib onu qırmızı soğan, bibər, keşniş, laym şirəsi və duzla qarışdırmaqdan alınan bir yeməkdir.

14 noyabr məshəti türklərinin qara tarixidir. 1944-cü ilin həmin günündə Stalin 100 mindən çox məhsəti türkünü Gürcüstandakı doğma torpaqlarından Orta Asiyaya sürgün elətdirib. 1918-ci ilin bu günündə Pavlik Morozov adlı sovet pioneri doğulub, öz atasına qarşı ideologiya naminə satqınlıq edən bu şəxsi sovet təbliğatı uzun illər məktəblilərə örnək kimi sırıyıb.

Uşaqlıqda ən sevdiyim qəhrəman Çirtdanla yanaşı damda yaşayan Karlson olub. Hətta bəzən pəncərə qarşısında durub bu cizgi filmi  qəhrəmanının indicə propellerlərini vızıldada-vızıldada  uçub gələcəyini də gözləmişəm. 1907-ci ilin bu günündə həmin o Karlson obrazını yaradan isveç yazıçısı, xanım Astrid Lindqren dünyaya gəlib; 1889-cu ildə ən böyük hindistanlı adını almış siyasətçi, Hindistanın ilk baş naziri Cavaharlal Neru doğulub.

Yuxarıda qeyd etmişdik ki, bu gün almanlar matəm gününü qeyd edirlər. Təqvimdə bunu yeni il qabağı postla əlaqələndirirlər. Təqribən, bizim qara çərşənbələrimiz kimi. Amma mənim düşüncəmə görə, alman boşuna matəm eləməz, buna köklü səbəb lazımdır. Bəlkə bu? 1831-ci ilin 14 noyabrında Qeorq Vilhelm Fridrix Hegel – böyük alman filosofu, sistemləşdirilmiş dialoq təliminin banisi, obyektiv idealizmin təkrarsız nümayəndəsi haqq dünyasına qovuşub. 1716-cı ilin 14 noyabrında isə Leybnits – böyük alman filosofu, riyaziyyatçısı, dilçisi, məişətin bölünməz ibtidai elementləri əsasında sülh konsepsiyasının müəllifi dünyadan köç edib.

Mən özümü necə saxlayım ki, böyük Hegeldən bir neçə dillər əzbəri olmuş kəlam səsləndirməyim?

İnsan öz əməllərinin tərənnümüdür;

Xoşbəxtliyin sirri-insanın "MƏN" dairəsindən çıxa bilmə bacarığındadır;

 İnsan azadlıq üçün tərbiyə olunur;

Hər xalq öz hökmdarına layiqdir;

Sürətlə öz siyasi süqutuna yaxınlaşan xalqın taleyini yalnız dahi şəxs dəyişə bilər.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.11.2026)

 

 

Muxtar Respublika Kitabxanasının iş saatları tələbələrin tələbatına uyğun olaraq yeniləndi

 

Fariz Əhmədov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Naxçıvan təmsilçisi

 

Mədəniyyət beşiyi olanNaxçıvan Muxtar Respublikasında kitab sevgisinin barometri olaraq kitabxanalara olan kütləvi marağı göstərə bilərik.

 

Naxçıvan Muxtar Respublika Kitabxanası buna qədər saat 20:00-a kimi fəaliyyət göstərirdi. Lakin son dövrlər kitabxanaya müraciət edən oxucuların, xüsusilə də tələbələrin sayı xeyli artmışdı. Tələbələrin dərs saatlarından sonra, eləcə də imtahan və sessiya dövrlərində kitabxanadan rahat istifadə etmək istəyi iş rejiminin dəyişdirilməsini zəruri etmişdi.

Bu səbəbdən də Naxçıvanın Mədəniyyət Nazirliyi lazımi korrektələr etdi, noyabrın 13-dən etibarən Naxçıvan Muxtar Respublika Kitabxanası bazar ertəsi istisna olmaqla, şənbə və bazar günləri saat 09:00-dan 21:00-dək, digər günlər isə saat 09:00-dan 22:00-dək fəaliyyət göstərir.
Yeni iş saatlarının müəyyənləşdirilməsi oxuculara kitabxanadan uzun müddət istifadə etmək, xüsusilə də gənclərə və tələbələrə kitabxana xidmətlərindən daha rahat yararlanmaq imkanı yaradacaq, kitabxana müasir informasiya və mədəniyyət mərkəzi kimi fəaliyyətini gücləndirəcəkdir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.11.2026)

 

Şənbə, 14 Noyabr 2026 12:05

Şeir saatı Ramil Mərzili ilə

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Şeir saatı” rubrikasında bu gün sizlərə şair Ramil Mərzilinin şeirləri təqdim edilir.

 

Ramil MƏRZİLİ

 

AĞRİNİN ŞƏKLİ

 

Bir dözüm də görmədim

Ruhumda dözüm kimi.

Ümidlərim qaraldı,

Yanmadı közüm kimi...

 

Taqətini əzdirən,

Öz-özünü bezdirən,

Başdaşını gəzdirən

Görmədim özüm kimi...

 

Elə ki qəlb aldanar,

Cismin ruhunu danar.

Baxışlarım tapdanar

Yollarda izim kimi…

 

Göz yaşlarım yorula,

Kirpiyimdən ayrıla.

Bu yollar da sıyrıla,

Qanaya dizim kimi...

 

Arzuların öldümü

Ağzımda sözüm kimi?!

Sevmədi kimsə məni

Anam, ya qızım kimi...

 

 

***

 

Elə bilmə sənsiz ömür asandı,

Nə "qızıl teşt, nə də qızıl taxt" ola.

Ruhum səni arzulayır haçandı,

Sənlə birgə darıxmağa vaxt ola,

Mən darıxam, sən yüz yerə yozasan...

 

İlk nəfəsdən son nəfəsə aparar,

Ömür yolu başdan sona kədərdi.

Bir gün gələr, ruhun fəryad qoparar

Baxarsan ki, gördüklərin hədərdi,

Mən öləndə batacaqsan yasa sən...

 

Bir kəpənək qanadından asılıb

Yol gedəsən ürəyinin dincinə.

Yanağının çuxuruna qısılıb

Gülüş qona dodağının küncünə,

Bir baxışın ilğımında azasan...

 

Ömür nədir? "Keçmiş"lərlə "gələcək",

"Ölüm-qalım" oyununda zərin yox.

Duyğuların tüğyan edər beləcə,

Görsən əgər sığınmağa yerin yox,

Öz əlinlə məzarını qazasan...

 

 

HƏSRƏT BÜRÜYÜB DÜNYANI…

 

Sən baxma ki günbatanı günçıxandan sərin olur,

Sən baxma ki enişləri yoxuşlardan dərin olur,

Sən baxma ki vüsalları həsrətindən şirin olur,

Həsrət bürüyüb dünyanı...

 

Sən baxma ki eşq yükünü çəkənlərin gözü nəmdir,

Sən baxma ki sevənlərin bu dünyada bəxti kəmdir.

Sən baxma ki doğru yolun sağı dərddir, solu qəmdir,

Tanı, doğru yolu tanı...

 

Sən baxma ki taleyini vuranlar var, yıxanlar var,

Sən baxma ki bu sınaqdan üzüqara çıxanlar var.

Sən baxma ki tənhalıqdan öz əlini sıxanlar var,

Göstər görüm, əlin hanı?!

 

Sən baxma ki şair ömrü başdan-sona hədər olur,

Sən baxma ki bu həyatın son akkordu kədər olur.

Sən baxma ki bir gün gələn həmin yolla gedər olur,

Gözlərində gəzdir qanı,

Ciddiyə alma dünyanı...

 

 

MƏSAFƏLƏR...

 

Məsafə uzandıqca

Bilirsən ki, darıxır.

Adını sayıqlayıb

Öz səsinə karıxır...

 

Bəlkə də, məsafələr

Olanı unutdurub.

Boğazda qəhər olan

Qəmi, kədəri udub.

 

Məsafələr soyudar,

Buza dönər adamlar.

Həsrəti dərk edəndə

Dizə döyər adamlar.

 

Məsafələr yandırar

Adamı öz içində.

Ahı duman, sis salar

Buludların köçündə.

 

Məsafələr əridər

Ürəkdə hərarəti.

Uzaq ol məsafədən,

Yaxın buraxma qəti !!!

 


ÖLƏN ADAMIN ŞEİRİ

 

Heca-heca, misra-misra,

Şeirlərdən sökülürsən.

Bulud olub xəyalımda,

Gözlərimdən tökülürsən.

 

Hücum cəkir qəza, qədər,

Qatıram başın birtəhər...

Sonuncu nəfəsə qədər

Ciyərimə çəkilirsən.

 

Səpilib yollara yolçun!

Çoxdan sökülüb bu xurcun.

İtirib kələfin ucun,

Yumaq kimi bükülürsən.

 

Gəmiləri batırıram,

Ömrə pənah aparıram,

Yaddaşımdan qoparıram,

Ürəyimə əkilirsən.

 

Can verirəm görə-görə,

Zərrə-zərrə sökülürsən.

Ürəyimdə ölə-ölə,

Gözlərimdən tökülürsən.

 

 

ÖMÜR ESKİZİ

 

Birimiz yasdayıq, birimiz toyda,

Birimiz həşirdə, birimiz hayda.

Biz nəyə inandıq bu götür- qoyda,

Dərdlə loxmaladıq bu yavan ömrü.

 

Şirin sözləri də yeyə bilmədik,

Qürurun başını əyə bilmədik,

Nəyi qazanmışıq, deyə bilmədik,

Zamana uduzduq bu cavan ömrü.

 

Quru addımladıq yaşımız üstdən,

Ölüm gözə endi qaşımız üstdən.

Əl atıb qopartdıq başımız üstdən

Sərdik döşəməyə bu tavan ömrü...

 

 

***

 

Min tişədən keçir ömür,

Heykəl gəlib büt gedirik.

Acımamış xəmir kimi

Ha yapılsaq, küt gedirik.

 

Yerim fani, göyüm fani,

Nə görürsən, deyim fani.

Əyinlərdə geyim fani,

Lüt doğulub lüt gedirik.

 

Aç qapını, gələn mənəm,

Göz yaşıyla "gülən" mənəm.

Nə olsun ki, ölən mənəm,

Bax içimə, cüt gedirik...

 

 

PAYIZ ETÜDLƏRİ...

 

Taqqıldayan saat

zamanın işarəsidi.

Qarşıdakı göstərici –

ömrün dayanacağı...

Şüşəsilənin əlləri

alın yazısını silir yağışın,

göz yaşıma əlləri çatmır.

Radiodakı mahnı darıxmağımın səsidi.

 

Ömür yozulmayan yuxu,

Dəyişən fəsildi elə,

Həyatla ölüm yarışarsa,

Bəlkə, ömrün taqəti kəsildi elə.

Bu gecənin qaranlığında mənim kimi azanı var,

Ömrümüz də dəyişkəndi, baharı var, xəzanı var,

Min bir yerə yozanı var...

 

Çəkil!

Çəkil gözümün önündən,

Qarşımı görmürəm...

Boğazımdakı qəhəri aç!

Nəfəs ala bilmirəm.

Çəkil gözümün önündən,

Ölümümə yol alacaqsan,

Çəkil!

Yoxsa qəzam olacaqsan!..

 

 

QARANLIĞIN NAĞILI

 

Yenə qaranlıq qaçdı –

Kiminin ürəyinə, kiminin küçəsinə.

Ulduzlar qucaq açdı –

Kiminin gülüşünə, kiminin gecəsinə.

 

Mən bu zülmətdən keçib səni sevməyə gəldim,

Deyirəm ki, biləsən.

Gözlərinin qarası gecələrdən gözəldi,

Qalarsanmı belə sən?!

 

Sən dünyamın məvhəri, üzümdəki gülüşsən,

Ulduzusan gecəmin.

Yarımçıq şeirimdə sonuncu düzəlişsən,

Dilimdəki hecamın.

 

Mən – gözündən qor alan gülüşünün xəstəsi,

Ala-yarımçıq adam...

Sən – sevgi şeirimin əsrarəngiz bəstəsi,

Hər sözə açıq adam...

 

Saçının hər telinə qurban olan bəndəyəm,

Zülfünü yana dara.

Mən özümdən gedəli bilirəm ki, səndəyəm,

Sən hara, mən də ora...

 

Mən səndən gedə-gedə sənə doğru gəlirəm,

Deyirəm ki, biləsən.

Bu təzadlar içində xəfifcə dincəlirəm,

Ağlayıram, güləsən...

 

 

REKVİYEM...

 

Bəzən elə yanarsan,

Gecələr səssizliyin qoynunda uzanarsan.

Bir "sabahın xeyir"ə möhtac olar ürəyin,

Gəlməz gözlədiyin də...

İçindəki şaxtadan yerindəcə donarsan.

Özünü bu dünyanın ən bədbəxti sanarsan.

 

Bir daha görmək üçün min bir yalan uydurub, özün də inanarsan..

Həqiqəti danarsan.

Gülüb acizliyinə,

Özündən utanarsan...

Gəlməz səsi sədası, gün dönüb gecə olar,

Yolunu gözlədiyin,

Anını izlədiyin,

Bilməzsən necə olar?!

Gecəsi uzun olar gəlməyən sabahların,

Yarımçıq yuxularda ona tərəf qaçarsan...

Beləcə sabahları bu kabusla açarsan,

Özün-öz qucağında yorular, usanarsan...

 

Hər yazılan mesajda, hər döyülən qapıda

Elə bilərsən odur.

Ürəyinin doğması, ürəyinin yadı da

elə bilərsən odur.

Damağının dadı da elə bilərsən odur.

Bu qədər yox içində

hər şeyi itirərsən, heç nəyi qazanarsan.

Gəlməyəni gözləmək ağır olar, İlahi.

Nəfəs qədər özləmək ağır olar, İlahi.

Adını sayıqlayıb, yastığı qucaqlamaq,

Hönkür-hönkür ağlamaq,

Bütün arzularını açılmadan bağlamaq

Ağır olar, İlahi.

 

Elə sınıxmışam ki, güzgülərə də yadam,

Külü göyə sovrulan ocağı sönmüş odam.

Fəryadım qulağımı batırır eee, ay adam...

"Harda qaldın, ay qadam?!"

Qayıt qurban olduğum,

Həsrətin dağa dönüb

Qəlbdə şişmədən, qayıt!

Təqvimin son səhifəsi

Qopub düşmədən qayıt!

 

 

"SEVGİNİN ASTARI"

 

Bu dünya gözlərimdə oval deyil, düz xətdir,

Sən o xətlə paralel uzanırsan, Suzanna.

Bu həsrətə, bu dərdə dözmək də müsibətdir,

Gör nə qədər "günahlar qazanırsan", Suzanna.

 

Məndən uzaqda qalmaq günah deyil, bəs nədir,

Sən bu boyda yoxluğun harasında durmusan?

Bu necə vüsaldır ki, sol yanımı göynədir,

Bəlkə də, sən hicranın sırasında durmusan ?!

 

O dodaqlar, o gözlər, saçlarının qoxusu,

Hələ mələk baxışlar – cənnəti xatırladır.

Yüz ildir ki, çəkilib gözlərimin yuxusu,

Kirpiklərin enəndə zülməti xatırladır.

 

Saçlarından sürüşüb sol çiyninə qonardı,

Bir kəpənək misalı öpüşlərim, Suzanna.

Gecənin lal sükutu sübhədək uzanardı,

Dəyişməzdi heç zaman vərdişlərim, Suzanna.

 

Ya gəl günün birində, al yükü kürəyimdən,

Ya elə get ki, daha görməsin gözüm səni.

Bir ağrı rəsmi çəkib asmışam ürəyimdən,

Səni mən yaratmadım, öldürüm özüm səni...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.11.2026)

 

Böyük Çölün daş yaddaşı və minillik sirləri: “Əbədiyyətin Nişanələri: Türk Dünyası Rəmzlərdə” sənədli filminin Qazaxıstanın damğa irsinə həsr olunmuş yeni bölümü artıq TurkDiscovery-də!

 

Türk xalqlarının ortaq tarixi və mənəvi irsini geniş auditoriyaya tanıtmağı hədəfləyən Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun TurkDiscovery YouTube platforması maarifləndirici fəaliyyətini davam etdirir. Fondun maarifləndirici missiyası çərçivəsində hazırlanan “Əbədiyyətin Nişanələri: Türk Dünyası Rəmzlərdə” sənədli filminin Qazaxıstanın damğa irsinə həsr olunmuş növbəti bölümü artıq yayımdadır.

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Fonddan verilən məlumata görə, layihənin əsas məqsədi Türk dünyasının müxtəlif bölgələrində qorunub saxlanılan qayaüstü rəsmlər, tayfa damğaları və qədim runik yazılar vasitəsilə ortaq tarixi yaddaşı və mədəni bağlılığı nümayiş etdirməkdir. Filmin bu bölümü diqqəti minilliklər boyu köçəri sivilizasiyanın mühüm mərkəzlərindən biri olmuş Qazaxıstanın zəngin tarixi irsinə yönəldir.

Sarıarqa, Üstürt, Altay və Tyan-Şan bölgələrinin qədim izlərini araşdıran ekran əsərində Qazax xalqının ənənələrində qorunub saxlanılan 200-dən çox tayfa damğasının tarixi və mənası haqqında məlumat verilir. Məişət əşyalarından silahlara, qəbirüstü abidələrdən otlaq ərazilərinə qədər müxtəlif yerlərdə rast gəlinən bu işarələr qədim tayfaların kimliyini, mənsubiyyətini və dünyagörüşünü əks etdirən mühüm tarixi nişanələrdir.

“Əbədiyyətin Nişanələri: Türk Dünyası Rəmzlərdə” sənədli filminin yeni bölümü Böyük Çölün daş yaddaşında qorunan tarixi izləri, qədim türk xalqlarının ortaq mədəni irsini və bu günədək yaşadılan ənənələri daha yaxından tanımaq imkanı yaradır.

Böyük Çölün minillik rəmzlər dünyasına səyahət etmək və tarixin gizli səhifələrini kəşf etmək üçün videonu izləməyə dəvət edirik.

 

Bölümü izləmək üçün: 

https://www.youtube.com/watch?v=1zM62E0mAJI&t=6s

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

 

 

 





 

 

 

Azərbaycan Respublikasının Türkiyədəki Səfirliyinin nəzdindəki Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin klassik Azərbaycan ədəbiyyatının Türkiyədə tanıdılması istiqamətində həyata keçirdiyi layihə çərçivəsində dahi Azərbaycan şairi və Türk dünyası mütəfəkkiri Nizami Gəncəvinin dünya ədəbiyyatının nadir incilərindən olan “Xosrov və Şirin” poeması Türkiyə türkcəsində Ankarada nəşr edilib.

Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzindən məlumat verilib.

 

“Xosrov və Şirin” poeması orijinaldan Türkiyə türkcəsinə Ərzurum Atatürk Universitetinin professoru, tanınmış şərqşünas və tərcüməçi professor Nimet Yıldırım tərəfindən tərcümə edilib.

Tərcüməçi nəşrə yazdığı geniş elmi məzmunlu ön sözdə Nizami Gəncəvinin həyat və yaradıcılığını, Azərbaycan və Şərq ədəbiyyatındakı mövqeyini, “Xosrov və Şirin” poemasının yaranma tarixini, ideya-fəlsəfi məzmununu və dünya ədəbiyyatına təsirini ətraflı təhlil edib. Ön sözdə əsərin şairin yaradıcılığındakı xüsusi yeri, onun bəşəri və humanist ideyalarının bu gün də aktuallığını qoruduğu vurğulanıb.

Qeyd edək ki, Nizami Gəncəvi yaradıcılığı Azərbaycan ədəbiyyatının və bütövlükdə dünya mədəniyyətinin ən qiymətli mənəvi sərvətlərindəndir.

Nizami Gəncəvinin “Xəmsə”sinə daxil olan “Xosrov və Şirin” poeması Şərq ədəbiyyatında məhəbbət mövzusunda yazılmış ən möhtəşəm poetik əsərlərdən biri hesab olunur. Xosrov və Şirin obrazlarının taleyi üzərində qurulan əsərdə saf məhəbbət, sədaqət, ədalət, insan ləyaqəti, mənəvi kamillik və zəhmətə verilən yüksək dəyər kimi ümumbəşəri ideyalar dərin fəlsəfi məzmun və bədii ustalıqla əks etdirilib.

Poemada şair yalnız təsirli məhəbbət dastanı yaratmaqla kifayətlənməyərək, insanın mənəvi dünyasını, əxlaqi seçimlərini, cəmiyyət və həyat haqqında düşüncələrini də yüksək poetik sənətkarlıqla ifadə edib.

Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzindən bildirilib ki, Nizami Gəncəvi irsinin Türkiyədə geniş tanıdılması və Azərbaycan klassik ədəbiyyatının ortaq Türk dünyası mədəniyyət məkanında təbliği məqsədilə 2024-cü ildən həyata keçirilən layihə çərçivəsində şairin “İskəndərnamə”, “Sirlər xəzinəsi”, “Leyli və Məcnun” və “Xosrov və Şirin” əsərləri orijinaldan Türkiyə türkcəsinə tərcümə edilərək nəşr olunub.

Nəşrlər böyük şairin zəngin ədəbi-fəlsəfi irsinin Türkiyənin elmi, ədəbi və mədəni mühitində daha geniş tanıdılmasına, Azərbaycan və Türkiyə arasında ortaq ədəbi-mədəni əlaqələrin inkişafına mühüm töhfə verir.

Nizami irsinə Türkiyədəki sevginin ən baris nümunəsi isə Türkiyənin Nobel mükafatı laureatı yazıçısı Orxan Pamukun “Mənim adım qırmızı” romanında dahi şairin vəsfidir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

 

 

Nail Zeyniyev,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

 

İnsan təbiəti ilə bağlı ən böyük paradokslardan biri yəqin ki, budur. Biz eyni zamanda həm real dünyada yaşayırıq, həm də xəyallarımızın dünyasında. Və çox vaxt bu iki dünya bir-birinə qarışaraq bizi parçalayır.

 

Flober öz qəhrəmanı Emma Bovaryni məhz bu paradoksun qurbanı olaraq yaratmışdı. Emma romantik romanlar oxuyur, özünə qəhrəmanlıq, ehtiras və böyük sevgi xəyal edirdi. Amma real həyat ona kiçik bir şəhərdə, darıxdırıcı ərdə, gündəlik məişət problemləri verir. Xəyal ilə reallıq arasındakı bu uçurum onu məhv edir.

Amma gəlin düşünək ki, xəyalsız həyat mümkündürmü? İnsan heyvan olmaqdan məhz başlıca xəyal qurma qabiliyyəti ilə fərqlənir. Heyvan yalnız indiki anı yaşayır, ac olduqda ovlayır, yorğun olduqda yatır. İnsan isə keçmişi xatırlayır, gələcəyi planlaşdırır, olmayan şeyləri təsəvvür edir.

Xəyal qurmaq bizi irəli aparır. Hər bir kəşf, hər bir ixtira, hər bir incəsənət əsəri əvvəlcə kimsə tərəfindən xəyal edilmişdir. Wright qardaşları uça bilməyi xəyal etməsəydilər, təyyarə olmazdı. Pikasso kubizimlə dünyaya fərqli baxmağı xəyal etməsəydi, rəssamlıq başqa bir yol tutardı.

Amma xəyalın təhlükəsi də bundadır o, bizi real həyatdan qaçmağa sövq edə bilir. Biz öz xəyallarımızda o qədər rahat oluruq ki, reallıqla üzləşmək istəmirik. Gonçarov bu fenomeni "Oblomov"da ustadlıqla təsvir edir. Qəhrəmanı Oblomov divanından qalxıb həyata qarışmaq əvəzinə, gözəl gələcək haqqında xəyallara dalır.

Deməli, xəyal nə pisdir, nə də yaxşı. Xəyal bir növ alətdir. Düzgün işlətsən, səni yaradıcı, innovativ, irəliyə baxan insan edər. Səhv işlətsən isə, reallıqdan qaçan, passiv, həyatdan narazı insan.

Sual budur: biz xəyallarımızı necə idarə edə bilərik? Əvvəla, xəyal ilə məqsəd arasındakı fərqi anlamalıyıq. Xəyal sadəcə təsəvvürdür. Məqsəd isə planlı, mərhələli, reallığa çevrilə bilən xəyaldır. Emma Bovary xəyal qurdu, amma məqsəd qoymadı. Oblomov da eyni xətaya düşdü.

İkincisi, xəyallarımızı reallıqla müntəzəm qarşılaşdırmalıyıq. Sartr deyirdi ki, insan "məhkum olunmuş azaddır" - yəni biz öz seçimlərimizlə özümüzü yaradırıq. Xəyallarımızı həyata keçirmək və ya keçirməmək bu bizim seçimimizdir. Və bu seçimin məsuliyyətini daşımalıyıq.

Nəticədə xəyal insan ruhunun oksigenidir. Xəyalsız insan boğulur. Amma yalnız xəyalla da yaşamaq olmaz. Balans lazımdır. Bir ayağımız yerdə, bir ayağımız isə buludlarda olmalıdır…

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

Cümə, 13 Noyabr 2026 17:41

Onun Cülyettası bir ayrı Cülyetta idi

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Şərqdə opera aktrisaları Leyli, Qərbdəsə Cülyetta rlunu ynamağa xüsusi həvəs göstrirlər. Amma bir şərqlinin yaratdığı Cülyetta hətta qərblilərə belə örnək sayıla bilərdi. Söhbət Azərbaycan Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktrisası Solmaz Qurbanovanın yaratdığı Cülyetta obrazından gedir.

Bu gün aktrisanı xatırlamağımız əbəs deyildir, bu gün onun doğulduğu günüdür.

 

Solmaz Qurbnova 1939-cu il 13 noyabrda Bakıda anadan olub. Sənətə 1955-ci ildən Azərbaycan Gənc Tamaşaçılar Teatrından fəaliyyətə başlayıb. Yeniyetmə oğlan rollarında çıxış etmiş Solmaz Qurbanova teatrın səhnəsində əvəzolunmaz ifası ilə yaddaqalan obrazlar yaradıb.

Səhnə fəaliyyətinə Azərbaycan Gənc Tamaşaçılar Teatrında başlamış, yeniyetmə oğlan rollarında çıxış etmişdir: Onun Qavroş (V. Hüqonun "Səfillər" romanı əsasında), Antonio ("Puerto Sorido alovları", M. Minçkovski), Rəcəb ("Anacan", Y. Əzimzadə), Petya ("İnqilab naminə", M. Şatrov), Kamal ("Sehrli yaylıq", K. Həsənov), Cülyetta, Culiya ("Romeo və Cülyetta", "İki veronalı", U. Şekspir) rolları ilə tanınır.

Kraliça ("İki ağanın bir nökəri", K. Qoldoni), Cemma ("Ovod", E. Voyniç), Flavio ("Sükut divarı", P. Missini), Yaqut ("Məlikməmməd", Ə. Abbasov), Paşa xala ("Unutmayın", Y. Əzimzadə), Dilarə ("Ötən ilin son gecəsi", Anar), Şəcərət ("Əlvida, Hindistan", Q. Rəsulov), Afərid ("Söhrab və Rüstəm", İ. Coşğun), Bibi ("Bala bəla sözündəndir" Əli Əmirli), Qəmər banu ("Mahmud və Məryəm", Elçin) və s. rolları bu gün yaddaşlardadır.

Azərbaycan Respublikasının xalq artisti Solmaz Qurbanova 4 iyun 2013-cü ildə Bakıda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

Cümə, 13 Noyabr 2026 15:09

Tovuz elinin ustad aşığı

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Azərbaycanın qərb bölgəsi həqiqətən də aşıq musiqisinin mərkəzidir. Burada Göyçə, Qazax və Tovuz aşıq məktəbləri xüsusən ad çıxarıblar. Bu gün Tovuza güzar edəcək, ustadlar ustadı Aşıq Hüseyn Bozalqanlının yad edəcəyik. Bu gün onun anım günüdür.

 

Aşıq Hüseyn Bozalqanlı 1863-cü ildə Tovuz rayonunda Bozalqanlı kəndində anadan olub. Kənddə yeni açılan dini məktəbdə, molla Səməd Axundun məktəbində üç il təhsil alıb, ərəb və fars dillərini mükəmməl öyrənib. Çox kiçik yaşlarından şeirə, sənətə bağlanıb, hələ on iki yaşında olarkən şeir yazmağa başlayıb. Toylarda, məclislərdə aşıqlara qulaq asıb, aşıq sənətinə də uşaqlıqdan valeh olub. Cəmi üç ay aşıq Məmmədquluya şagird olub. Fitri istedada malik olan Hüseyn toylarda, ziyafətlərdə bacarıqlı aşıq kimi şöhrət qazanıb.

 Bu, təsadüfi olmayıb, Hüseyn haqq aşığı olub, dərsi də ona möcüzələr yaradan Allah verib. Aşıq Hüseyn Bozalqanlı həmişə hazırcavab, özünə inamlı olub. Atası Məşədi Cəfərqulu kimi comərdliyi, qəhrəmanlığı ilə seçilən nadir şəxsiyyətlərdən biri hesab edilib. O, həmişə üstündə sazla yanaşı, mauzer də gəzdirib… Aşıqlarla deyişmədə heç vaxt sözünü birinci deməyib, öz rəqibinə fürsət verib və nəticədə təmkini ilə qalib gəlib.

Görkəmli sənətkar Qurbani, Abbas Tufarqanlı, Vaqif kimi sənətkarların irsi ilə tərbiyələnən, aşıq poeziyasının bütün formalarında yaratdığı şeirlərlə — gözəlləmələr, qoşmalar, təcnislər, dodaqdəyməzlər, divanilər, gəraylılar, dastanları ilə aşıq və şairlər içərisində həmişə seçilib. Azərbaycan xalq yaradıcılığının inkişafında da Aşıq Hüseynin böyük xidməti olub. O, "Qara Tanrıverdi", "Nəriman", "Xanlar", "Hacı Tağı" dastanlarının yaradıcısıdır.

 "Koroğlu" dastanının ən kamil bilicisi məhz Aşıq Hüseyn hesab edilib. Dastanın bir neçə qolu — "Koroğlunun Toqat səfəri", "Bağdad səfəri", "Həmzənin Qıratı aparması", "Koroğlunun vuruşması" və.s. qolları Aşıq Hüseynin dilindən yazılıb. Bu böyük sənətkar dövrünün görkəmli tarixi şəxsiyyətləri ilə qarşılaşıb və həmişə də onların məhəbbətini qazanıb. 1917–1922-ci illərdə Həmid Sultanovun tapşırığı ilə tez-tez Aşıq Hüseyn, Aşıq Mirzə və Xəyyam Mirzədən ibarət aşıq məclisi təşkil olunub...

Metex qalasında həbsdə olarkən N. Nərimanovla yaxından tanış olub və sonradan "Qoca Şərqin Nərimanı gəlirmi?" şeirini və "Nəriman" dastanını yazıb. Bədahətən söz deməkdə də Aşıq Hüseynin əvəzi olmayıb. Buna görə də sevimli xalq şairimiz Səməd Vurğun onu "əli qılınclı şair" adlandırıb və həmişə ona dərin məhəbbət bəsləyib. "Geri dur" müxəmməsi və digər şeirlərindən aydın olur ki, Hüseyn Bozalqanlı Sədi, Firdovsi, Füzuli kimi klassiklərin əsərlərinə dərindən bələd olub.

Satira isə onun yaradıcılığında xüsusi yer tutub. Müxəmməslərində satirik poeziyamızın novatoru Sabir duyğuları duyulur. 1937-ci il noyabrın 13-də aşıq Hüseyn Bozalqanlı Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü və ittifaq nəzdində olan aşıqlar bölməsinin rəhbəri seçilib. Ustad sənətkar I və II Aşıqlar qurultaylarının, eləcə də, Moskvada keçirilən Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüklərinin iştirakçısı olub. Şairin əməyi dövlət tərəfindən çox yüksək qiymətləndirilib. O, "Şərəf nişanı" ordeni və fəxri fərmanla mükafatlandırılıb.

1941-ci il oktyabrın 16-da isə ən yüksək fəxri ada — Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi adına layiq görülüb. Ölməz sənətkarın on dörd şagirdi olub. O, müasirləri məşhur Aşıq Ələsgər, Növrəs İman, Aşıq Ağacan, Xəyyam Mirzə, Qazaxlı Mirzə Səməd, şair Vəli, şair Nəcəf və başqaları ilə deyişib. Hüseyn Bozalqanlı 1941-ci il noyabrın 13-də vəfat edib. Qəbri Bozalqanlı kəndinin el qəbiristanlığındadır.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

 

ABŞ-nin Nyu Cersi ştatında 8 Noyabr – Zəfər Gününə həsr olunan “Tarixi Zəfər, sülhə sədaqət” adlı təntənəli tədbir keçirilib.

Tədbir Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin dəstəyi və Nyu-Cersi Azərbaycan icmasının təşkilatçılığı ilə baş tutub.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsindən verilən məlumata görə, Azərbaycan Respublikasının və Amerika Birləşmiş Ştatlarının Dövlət himnlərinin səsləndirilməsi ilə başlayan tədbirdə ölkəmizin ərazi bütövlüyü uğrunda canlarından keçən qəhrəman şəhidlərimizin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib.

Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədr müavini Elşad Əliyev Zəfər Bayramı ərəfəsində keçirilən tədbirin əhəmiyyətinə diqqət çəkib, iştirakçıları möhtəşəm qələbə münasibətilə təbrik edib. Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin qətiyyətli rəhbərliyi, rəşadətli Ordumuzun misilsiz qəhrəmanlığı ilə qazanılan şanlı Zəfərin xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayacağını söyləyib. Dövlətimizin diaspor siyasəti, xaricdə yaşayan soydaşlarımız arasında birlik və həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlərdən bəhs edib. Azərbaycan həqiqətlərinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılmasında göstərdikləri fəallığa və Vətənə bağlılıqlarına görə soydaşlarımıza təşəkkürünü bildirib.

Tədbirdə Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin fəaliyyətini və genişmiqyaslı layihələrini əks etdirən xüsusi təqdimat nümayiş etdirilib.

Nyu Cersi Azərbaycan icmasının üzvləri Rəna Abbasova və Ceyhun Nəzərov Zəfər Gününün hər bir azərbaycanlı üçün qürur mənbəyi olduğunu, belə tədbirlərin soydaşlarımız arasında milli həmrəyliyin və birlik ruhunun güclənməsinə töhfə verdiyini vurğulayıblar. Nyu Cersi ştatının Paterson şəhərinin meri Andre Sayeq də azərbaycanlıları Zəfər Günü münasibətilə təbrik edib, icmamızın yerli cəmiyyətin ictimai həyatına verdiyi töhfələri yüksək qiymətləndirib.

Tədbirin keçirildiyi məkanda Nyu Yorkda fəaliyyət göstərən “My Way” Uşaq-Gənclər Yaradıcılıq İnkişaf Mərkəzinin və Vaşinqtonun “Aceso Art Space” platformasının yetirmələri olan gənc azərbaycanlı rəssamların Zəfər Gününə həsr etdikləri rəsm əsərlərindən ibarət sərgi də nümayiş olunub.

Tədbirin bədii və maarifləndirici hissəsində Zəfər tariximizi və milli birliyimizi tərənnüm edən “Birlikdə” və “Tarix dərsi” adlı videoçarxların nümayişi xüsusi maraqla izlənilib. Amerikalı musiqiçi, kamança ifaçısı, Azərbaycan muğamının tədqiqatçısı və Amerika Muğam Cəmiyyətinin prezidenti Cefri Verbokun musiqili çıxışı tədbirə xüsusi rəng qatıb. Onun kamançada ifa etdiyi Azərbaycan muğamları və milli musiqi nümunələri sürəkli alqışlarla qarşılanıb.

Tədbirin sonunda “My Way” Uşaq-Gənclər Yaradıcılıq İnkişaf Mərkəzinin və “Aceso Art Space” platformasının gənc rəssamlarına Vətən sevgisini və Zəfər ruhunu əks etdirən yaradıcılıq nümunələrinə görə xüsusi sertifikatlar təqdim olunub.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)

15 -dən səhifə 3206

Sayt Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən 2024-cü ildə “Qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi” çərçivəsində Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun həyata keçirdiyi “Yeniyetmə və gənclərdə mütaliə mədəniyyətinin formalaşdırılması” layihəsinin tərəfdaşı olaraq yenilənmiş, yeni bölmələr əlavə ediımiş, layihənin təbliği üzrə funksional fəaliyyət aparılmışdır.