Super User

Super User

Bazar ertəsi, 16 Noyabr 2026 15:15

Basarkeçər deportasiyasını yaşamış alim

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Fəhlə və kəndlilərin hökuməti kimi tarixə düşən Sovet Sosialist Respublikalari İttifaqına (SSRİ) Stalinin rəhbərlik etdiyi dönəmdə, ikinci dünya müharibəsindən az sonra 1946-cı ilin noyabr ayının 15-də o vaxtkı Ermənistan Sovet Sosialist Respublikasının (SSR) Vardenis rayonunun (əsl adı Basarkeçər) Sətənəxaç kəndində aşıq Oruc Əhmədovun ailəsində dünyaya gəlib. Onun iki yaşı olanda Oruc kişi ailələsi ilə birlikdə ata-baba torpaqlarından deportasiya olunaraq, Azərbaycan SSR-in Gədəbəy rayonunun Zəhmət kəndinə köçüblər...

 

...Orta məktəbi bitirdikdən sonra Bakıya üz tutub. M.F.Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Dillər İnstitutunun filologiya fakültəsinə qəbul olunub. 1967-ci ildə oranı bitirərək filoloq ixtisasına yiyələnib. 1970-1973-cü illərdə AMEA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun aspiranturasında təhsilini davam etdirərək, 1974-cü ildə filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alıb. 1993-cü ildə isə "Azərbaycan türk dili" indeksi ilə "Azərbaycan dilinin etnolinqvistikası" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək filologiya elmləri doktoru alimlk dərəcəsinə yüksəlib. İndiyədək 250-dən artıq elmi əsəri və 18 kitabı çap olunmuş, həmçinin xaricdə 7 elmi məqaləsi nəşr olunub. Əsas elmi nailiyyətlərindən biri kimi "Azərbaycan dilində etnolinqvistika sahəsinin əsasları"nı göstərmək olar. 1993-1995-ci illərdə Azərbaycan Pedaqoji Universitetində müəllim işləyib, 1993-1999-cu illərdə 291 saylı və 43 saylı liseylərdə Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fənlərindən dərs deyib. 1999-2002-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetində müəllim, 1994-2002-ci illərdə Bakı Ali Pedaqoji Qızlar seminariyasında (indiki Bakı Qızlar Universiteti) professor kimi çalışıb. 1970-ci ildən AMEA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunda işləyir. 1989-cu ildən hal-hazıra kimi isə AMEA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunda Tətbiqi dilçilik şöbəsinin müdiridir...

 AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun Tətbiqi dilçilik şöbəsinin aparıcı elmi işçisi Aqil Cəfərov onun barəsində deyir:- “İsmayıl Məmmədli ilə ilk tanışlığım aspiranturada oxuduğum illərə təsadüf edir. Tanıdığım ilk zamanlardan özünün doğmalığı, sadəliyi, təəssübkeşliyi ilə seçilən İsmayıl müəllim sonradan tale elə gətirdi ki, mənim ilk şöbə müdirim oldu. Mənim aspiranturadan sonra institutda işləməyim müzakirə olunan zaman bir-iki şöbə müdiri mənim onların şöbəsində işləməyimə etiraz etsələr də İsmayıl müəllim həmişə olduğu kimi qəlbinin saflıq ənənəsinə sadiq qalaraq öz şöbəsində çalışmağıma razılıq verdi. Onunla birgə işlədiyim gündən nəinki mənimlə, digər həmkarlarımla da özünün xoş, həlim rəftarı ilə hamımızın razılığını qazanmışdı. İsmayıl müəllim gözəl insan olmaqla yanaşı, həm də gözəl alimdir...” 

AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun "Azərbaycan-Türkmənistan-Özbəkistan ədəbi əlaqələri” şöbəsinin müdiri, filologiya elmləri doktoru Almaz Ülvi isə onu belə xarakterizə edir:- “Bir zamanlar, əksər ziyalılar rus dilində oxuyub-yazmağa can atanda İsmayıl Məmmədli geniş auditoriyada, hər evdə dinlənilən, tamaşa edilən - radio və televiziyada "Azərbaycan dili" və "Dil xalqın mənəvi sərvətidir" adlı verilişlərlə Azərbaycan dilinin gözəlliyini, onun ədəbi dil kimi geniş inkanlarını təbliğ edirdi. Gənclik illərindən belə məsul və çətin işə könül bağlamaq mütəxəssisin - alimin vicdanı qarşısında sanki özünün-özünə hesabatı idi. Həmin veriliş mənim də yadımdadır. Aparıcı İsmayıl Məmmədlinin (o vaxt Məmmədov yazılırdı) olduqca səlis, rəvan, hamının (uşaqdan böyüyəcən) başa düşəcəyi dildə apardığı bu veriliş doğma dilə məhəbbətlə yanaşı həm də insana Vətən sevgisi də aşılayırdı. Verilişin aparıcı olan zamanlarda 31 yaşlı gənc olsa da, təmkini, danışığı, sözə yanaşma məhəbbəti onu ağsaqqal müdriklərə bənzədirdi. Sonralar yenidənqurma siyasəti dövründə bu veriliş daha aktual oldu. Cəmi 2-3 il sonra isə milli müstəqillik mübarizəsinin alovlanaraq Azadlıq meydanında zirvə nöqtəsinə yetəndə bu verilişin xalqa, bütün millətə ciddi təsirini, ehtiyacını unuda bilmərik. Bəli, bir alim dilindən doğma dilin artıq bütün dünyaya, dünya azərbaycanlılarına təbliği çıxışlarını tarixi sənəd kimi dəyərləndirə bilərik. Qəlbi Müstəqil Azərbaycan Dövləti eşqi ilə döyünən alimin zəhmətdən yorulmaq, yazmaq-yaratmaq məhəbbəti tükənmir. Heç biz də onun yaratdıqlarını qələmə düzüb tamamlaya bilmirik. O, indiyədək çox mükafatlara layiq grülüb, amma ən böyük mükafatı onu tanıyan dostlarının, yoldaşlarının, tələbələrinin, yaxınlarının etibarını qazanmaqdır və bunu qazandığı üçün professor İsmayıl Məmmədli çox xoşbəxt insandır. Bəli, ustad alim İsmayıl Məmmədli gözəl insani duyğuları, sözü-əməli bütöv şəxsiyyət kimi hamımızın ustadı, üz tutacaq ziyalımızdır...”

Ötən gün, noyabrın 15-i İsmayıl müəllimin 80 yaşı tamam oldu. Bu münasibətlə onu təbrik edir, ağrı-acısız günlər, firəvan həyat arzulayırıq. 80 yaş qocalıq deyil, gəncliyin zirvəsidir. 80 illik təcrübəni bir yerə toplamaqdır...

Çox yaşasın!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.11.2026)

 

 

Bazar ertəsi, 16 Noyabr 2026 09:38

Nyu-Yorklu olmaq xoşbəxtliyini dadan Meqi

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Bugün ömrünün 49-cubaharınaqədəm qoyan MeqiCillenhol (MaggieGyllenhaal) — amerikalı aktrisa, rejissor, ssenaristvə prodüserdir. O, müstəqil kino və Hollivud filmlərində yaratdığı fərqli obrazlarla tanınır. Xüsusilə Secretary (Katibə), Sherrybaby (Şerri-beybi), Crazy Heart (Dəli ürək) və The Dark Knight (Qara cəngavər) filmlərindəki rolları ilə geniş tamaşaçı auditoriyasının diqqətini cəlb edib.

 

Meqi Cillenhol 16 noyabr 1977-ci ildə ABŞ-ın Nyu-York şəhərində anadan olub. Əlbəttə ki, bu meqapolisdə doğulmaq bir xoşbəxtlikdir – sən dünyanın fövqəldövlətinin ən böyük şəhərində doğulursansa, demək ki şanslısan və artıq digərlərindən bir baş üstünsən.

Tam adı Marqalit Rut Cillenholdur (Margalit Ruth Gyllenhaal). O, sənətkar ailəsində böyüyüb. Atası Stiven Cillenhol (Stephen Gyllenhaal) kinorejissor, anası Naomi Foner (Naomi Foner) isə ssenaristdir. Kiçik qardaşı Ceyk Cillenhol (Jake Gyllenhaal) da tanınmış Hollivud aktyorudur.

Meqi Kolumbiya Universitetində təhsil alıb və 1999-cu ildə ədəbiyyat ixtisası üzrə məzun olub. Bundan başqa, Londondakı Kral Dramatik İncəsənət Akademiyasında (Royal Academy of Dramatic Art) da qısa müddət təhsil alıb. Meqi Cillenholun kino karyerası 1992-ci ildə atasının rejissorluq etdiyi Waterland (Su ölkəsi) filmi ilə başlayıb. Lakin onun geniş auditoriya tərəfindən tanınması 2001-ci ildə qardaşı Ceyk Cillenholun da rol aldığı Donnie Darko (Donni Darko) filmi ilə sürətlənib.

2002-ci ildə ekranlara çıxan Secretary (Katibə) filmindəki baş rolu aktrisanın karyerasında mühüm dönüş nöqtəsi olub. Bu filmdəki ifasına görə Qızıl Qlobus mükafatına namizəd göstərilib. 2006-cı ildə Sherrybaby (Şerri-beybi) filmindəki obrazı ilə yenidən tənqidçilərin diqqətini cəlb edib. Həmin il Oliver Stounun World Trade Center (Dünya Ticarət Mərkəzi) və Stranger Than Fiction (Bədii uydurmadan yad) filmlərində də rol alıb.

2008-ci ildə Kristofer Nolanın məşhur The Dark Knight (Qara cəngavər) filmində Reyçel Dous obrazını canlandırıb. 2009-cu ildə isə Crazy Heart (Dəli ürək) filmindəki ifasına görə ikinci plan qadın rolunda ən yaxşı aktrisa nominasiyasında Oskar mükafatına namizəd olub. 2014-cü ildə The Honourable Woman (Hörmətli qadın) mini-serialında Nessa Stayn obrazını yaradıb. Bu rol ona Qızıl Qlobus mükafatını qazandırıb. 2017–2019-cu illərdə yayımlanan The Deuce (İkiqat oyun) serialında həm aktrisa, həm də prodüser kimi fəaliyyət göstərib.

Meqi Cillenhol yalnız aktrisa kimi deyil, rejissor və ssenarist kimi də fəaliyyət göstərir. 2021-ci ildə onun ilk tammetrajlı rejissor işi olan The Lost Daughter (İtirilmiş qız) filmi təqdim edilib. Elena Ferrantenin eyniadlı romanı əsasında çəkilən film analıq, ailə münasibətləri, qadın psixologiyası və şəxsi seçimlər kimi mövzuları əhatə edir. Film kino tənqidçiləri tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. Meqi bu ekran əsərinin ssenarisinə görə Oskar mükafatına namizəd göstərilib.

 

Əsas mükafatları və nailiyyətləri

1. Qızıl Qlobus (2015) – The Honourable Woman (Hörmətli qadın) serialındakı roluna görə qalib.

2. Oskar (2010) – Crazy Heart (Dəli ürək) filminə görə ikinci plan qadın rolunda ən yaxşı aktrisa nominasiyası.

3. Oskar (2022) – The Lost Daughter (İtirilmiş qız) filminin uyğunlaşdırılmış ssenarisinə görə nominasiya.

4. BAFTA (2022) – The Lost Daughter (İtirilmiş qız) filminin ssenarisinə görə nominasiya.

5. Venesiya Film Festivalı (2021) – The Lost Daughter (İtirilmiş qız) filminin ssenarisinə görə Qızıl Osella mükafatı.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.11.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Bu günə təsadüf edən əsas tarixi hadisələri diqqətinizə çatdırırıq:

 

16 noyabr. Beynəlxalq Tolerantlıq Günü

Beynəlxalq Tolerantlıq Günü 1995-ci ildə YUNESKO-nun 50 illiyi münasibətilə təsis edilib, məqsəd - qurumun da nizamnaməsində qeyd olunduğu kimi, dünyada hamını bir-birinə dözümlülük nümayiş etdirərək mehriban qonşular kimi yaşamağa çağırış olub. Sivilizasiyaların qovuşduğu, şərq və qərb mədəniyyətlərinin çuğlaşdığı Azərbaycanda daim müxtəlifliyə, fərqliliyə hörmət, dinindən, dilindən, irqindən asılı olmayaraq bütün insanlara eyni isti münasibət, eyni rəğbət olub. Bu, özünü xalqımızın əsrlərdən gələn ədəbiyyat nümunələrində, bədii və fəlsəfi fikir tarixində də göstərir. Elə bir vaxtlar yurdsuz-yuvasız bədnam ermənilərə sığınacaq verməyimiz də bu səbəbdəndir. Azərbaycan indi bütün dünyada tolerantlıq örnəyi kimi tanınır. Azərbaycan dünyanın nadir ölkələrindəndir ki, burada bütün millətlər, bütün xalqlar, bütün dinlərin nümayəndələri bir ailə kimi yaşayır. Yəhudi xalqının tarixi vətənindən kənarda yeganə kompakt yaşayış yerinin Qubanın Qırmızı qəsəbəsi olması faktı dönə-dönə dünyada vurğulanmırmı? Yaxud, min illərdir ki, xınalıq, qırız, lahıc kimi etnosların assimilyasiyadan qorunub saxlanması məgər azmı işdir?

 

16 noyabr. Ümumdünya düymələr günü

“Yaxan düymələ, düymələ” deyə dad-aman eləyən xanəndələrimiz bu mahnını düymənin hikmətini bilibən oxuyublar, biləsiniz. Qapının qıfılı nədirsə paltarın da düyməsi odur. Hələ 20-ci əsrdə - 1938-ci ildə Amerikanın Button Society təşkilatı təqvimə belə bir günün salınmasına nail olub. Məişətimizə möhkəm daxil olan düymənin çox qədim tarixi var. Əvvəllər düymə yalnız bəzək elementi idi, düymələmə funksiyasını isə qayışlar, sancaqlar daşıyırdı. Düymə düymə olandan sonra onun kolleksiyasını yığanlar da tapıldı, məsələn, bir isveçli keşiş 40 min müxtəlif düymə toplayıbmış. Amma rekord isə Nyu-Cersi şəhərindən olan bir mühəndisə məxsus  imiş, düz 100 min ədəd.

 

16 noyabr. “Yumşaq oyuncaqla ziyafət təşkil elə” günü.

Tək uşaqlar üçün yox, eyni zamanda böyüklər üçün də nəzərdə tutulan, tək xanımları deyil, həm də kişiləri əhatə edən bu günü, təsəvvür edin ki, azərbaycanlı kişisi də dəbə düşüb qeyd edir. Oturub masanın başında, ətrafında da yumşaq ayı, it. İçəri girən bir adam deməzmi ki, sənin kişi boyunu yerə soxum? (Burda bir smaylik yetərlidir).

 

16 noyabr. Rudolf Kreyseri yaxşı tanıyın!

Portəgizlər milli dəniz günündə hava soyuqdur deyə yalnız dəniz havası udacaqlar. Şimali Koreyada rəhbərlik icazə versə, insanlar Ana günündə analarını təbrik edəcəklər. Estonlar suverenlik deklarasiyası günündə bəsdir deyincəyə qədər şənlənəcəklər. Kubalılar Müqəddəs Kristobal günündə kilsələrə axışıb şam yandıracaqlar. ABŞ-da isə bu gün Milli Fəst-Fud günüdür, dünyada ən çox fəst-fud yeyən amerikalılar bu gün fəst-fuda qarşı əsl genosid həyata keçirməyəcəkmi, keçirəcək!

1945-ci ilin 16 noyabrında Londonda YUNESKO yaradılıb; 1848-ci ildə yenə də Londonda əsas hadisələr cərəyan edib – bu dəfə dünyaşöhrətli bəstəkar Şopen özünün son konsertini verib; 1766-cı ildə tarixin ən virtuoz skripkaçısı, eyni zamanda bəstəkar, dirijor və pedaqoq, fransalı Rudolf Kreyser dünyaya gəlib. Bu adam haqda maraqlı bir şey oxumuşam. Sən demə onun ifasına vurğun olan böyük Bethoven məşhur 9-cu sonatasını ona həsr edib, onun ifası üçün yazıb. Hətta bu sonataya bəzi mənbələrdə Kreyser sonatası da deyilir. Amma siz bu adamda dikbaşlığa baxın ki, o boyda kişinin arzusunu ürəyində qoyub, bu sonatanı ifa etməyib; 1582-ci ildə qəddarlıqda ad çıxarmış rus çarı İvan Qroznı öz oğlunu qətlə yetirib.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.11.2026)

 

 

Murad Vəlixanov,

 "Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

 

1990-cı illərin əvvəlləri Azərbaycan üçün müstəqilliyin bərpası ilə yanaşı, həm də ağır müharibə və iqtisadi çətinliklər dövrü idi. Məhz belə bir zamanda Bakıda yaranan bir musiqi qrupu sərhədləri aşaraq Azərbaycan adını dünyanın ən nüfuzlu musiqi platformalarından biri olan Britaniyanın BBC Radiosuna yazdırmağı bacardı. Söhbət Azərbaycan rok tarixinin dönüş nöqtəsi sayılan "Coldünya" qrupundan gedir.

 

Qrupun yaranması və fəlsəfəsi

"Coldünya" 1992-ci ildə Bakıda dörd gənc musiqiçi - Teymur Nadir (vokal, fortepiano), Rövşən Kərimov (gitara, vokal), Samir Cəfərli (zərb və klavişli alətlər) və Aydın Hacıyev (bas-gitara, dodaq qarmonu) tərəfindən təsis edilmişdir.

Qrupun adı belə onların musiqi fəlsəfəsini əks etdirirdi: ingiliscə "Cold" (soyuq) sözü Qərbin rasional və praqmatik düşüncəsini, azərbaycanca "Dünya" sözü isə Şərq insanının emosional və dərin ruh dünyasını təmsil edirdi. Onlar Azərbaycan musiqisinə xas olan simfonik çalarları və muğam elementlərini müasir Qərb roku ilə ustalıqla sintez edərək özünəməxsus üslub yaratdılar.

"Coldünya" sözündə bir gizli məna da gizlənibdir – koldunya – rusca sehirbaz deməkdir. Elə onlara ən böyük şöhrəti də eyni adlaı mahnının gətirməsi təsadüfi deyil.

 

"Sehrbaz" mahnısı və BBC radiosuna yolçuluq

Qrup 1994-cü ildə özünün ən məşhur əsərlərindən birini - "Sehrbaz" mahnısını yazdı. 1996-cı ildə qrupun "Nota Bene" adlı debüt albomu işıq üzü gördü və "Sehrbaz" mahnısına klip çəkildi.

Həmin il bir İrlandiya qrupunun meneceri və BBC jurnalistinin dəstəyi ilə "Coldünya"nın lent yazıları Böyük Britaniyaya, BBC Radiosuna göndərildi. Azərbaycan dilində səslənən bu qeyri-adi kompozisiya britaniyalı dinləyicilərin və radio aparıcılarının, o cümlədən məşhur aparıcı Mark Qudyerin (Mark Goodier) böyük marağına səbəb oldu.

 

Top çartda 7-ci yer və yarımçıq qalan Britaniya arzusu

1996-cı ilin oktyabr-noyabr aylarında "Sehrbaz" mahnısı BBC Radiosunun xarici dildə oxunan ən yaxşı mahnılar hit-paradına (Top Çart) daxil olaraq iki həftə ərzində 7-ci pillədə qərarlaşdı. Bu, müstəqil Azərbaycanın müasir musiqi tarixində ilk belə qlobal uğur idi.

Uğurun ardınca qrup Böyük Britaniyaya konsert və səsyazma üçün rəsmi dəvət aldı. Lakin 90-cı illərin ağır iqtisadi reallıqları və maliyyə çatışmazlığı səbəbindən qrupun İngiltərə səfəri baş tutmadı.

 

Azərbaycan musiqisindəki irsi

Britaniya səfəri reallaşmasa da, "Coldünya" fəaliyyətini davam etdirərək Azərbaycan rok musiqisinin inkişafında silinməz iz qoydu. Xüsusilə 2003-cü ildə dünya şöhrətli xanəndə Alim Qasımovla birlikdə ərsəyə gətirdikləri "Oyanış" layihəsi muğam-rok sintezinin şah əsərlərindən biri kimi tarixə düşdü.

Bu gün də "Sehrbaz" mahnısı öz aktuallığını və mistik atmosferini qoruyur, "Coldünya"nın hekayəsi isə Azərbaycan musiqisinin keyfiyyət baxımından dünya səviyyəsində rəqabətə tam hazır olduğunun ən bariz sübutu kimi xatırlanır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.11.2026)

Bazar ertəsi, 16 Noyabr 2026 10:28

“Bir şair, bir şeir”də Səhər Əhməd

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

“Bir şair, bir şeir” rubrikamız bu gün ənəni pozur. Həmişə şeir payını biz özümüz seçirdiksə bu gün bunu gözəl ədəbi zövqü olan yazar Rasim Qaracaya buraxırıq və onun seçimi ilə sizlərə Səhər Əhmədin bir şeirini təqdim edirik.

 

SƏHƏR ƏHMƏD,

“AY QIZ”

 

Özün donundan gözəl,

Donun özündən, ay qız.

Bəs niyə kədər yağır,

Qara gözündən, ay qız?

 

Yoxsa zalım atan var,

Yoxsa sevib atan var,

Bəlkə, xəstə yatan var,

Sənin üzündən, ay qız?

 

Bu nə dondu, geymisən,

Məcnun olsa, Leylisən.

Bilirəm, gileylisən,

Alın yazından, ay qız.

 

Özün-özünə yüksən,

İçini mənə tök sən.

Qorxma, bir az böyüksən

Mənim qızımdan, ay qız.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.11.2026)

 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Redaksiyanın poştundan rubrikasındakı növbəti məktubu sizlərə təqdim edirik.

 

Salam, mən Nərmin Nizamlı.

Daha əvvəl sizin portalınızda yazım dərc olub, indiyə kimi esse müsabiqələrinin qalibi adına layiq görülmüşəm. Sizə yazdığım yazılardan birini yollayır və arzu edirəm ki, bu yazını həm bəyənər, həm də portalınızda dərc edərsiniz.

 

NƏRMİN NİZAMLI

Mən ölsəm qəbrimin üstünə ancaq lalə qoyun...

Esse

 

Azərbaycan mətbuat tarixinin unudulmaz siması, Milli Qəhrəman Alı Mustafayev 20 noyabr faciəsinin ən ağır itkilərindən biri idi. Cəsur jurnalist təkcə o məlum vertolyot qəzasında deyil, ondan əvvəl də dəfələrlə ölümün gözünə dik baxmışdı. Cəbhə bölgəsindəki çəkilişlər zamanı yaralanmasını xəstəxanada müalicə ilə geridə qoysa da, amansız tale Qarakənd səmasında ona eyni şansı tanımadı. O, cəmi 39 illik ömrünə vətəni, elmi, qızı Laləni və könlündən qopan bənzərsiz şeirlərini sığdırdı.

Alı Mustafayev şirin ömrü çox sevirdi — "Həyatdan, dünyadan bezən kim olub?" deyən elə məhz onun özü idi. Lakin əfsus ki, həyat bəzən çox amansız olur. Onun şirin ömrü vaxtsız bitsə də, adı və ruhu övladının sevgisində, vətən torpağında əbədi qovuşdu bəlkə də...

 

"Mən ölsəm qəbrimin üstünə ancaq,

Başqa gül qoymayın lalədən qeyri.

Qoy onu sinəmdə bitirsin torpaq,

Əzəldən sinəmdir Lalənin yeri." 

       (Alı Mustafayevin şeirlərindən)

 

Bilmərəm, o, şeirlərində öz ölümünü və taleyini qabaqcadanmı yazmışdı, yoxsa bu şirin ömür sadəcə amansız bir təzadla sona yetdi? Lakin bir şeyi dəqiq bilirəm: o, ölümü seçmirdi, həyatı və yaşamağı çox sevirdi. Amma həyatla vətən arasında seçim qarşısında qalsaydı, yəqin ki, heç bir tərəddüd etmədən yenə vətənini seçərdi.

Alının həyatın özündən də böyük sevgiləri vardı: sadiqliyi, qızı Laləsi, sətirləri və sonsuz vətən eşqi. Bir insanın ürəyində bu qədər böyük sevgiləri daşıyıb, heç bir təhlükədən qorxmadan öz yolundan dönməməsi onun şəxsiyyətinin böyüklüyünü göstərir. Bunların hər biri onun ömrünün qırılmaz bir parçası idi.

Bəlkə də buna görədir ki, mən “Əgər bir şair olsaydım, hansı şair olardım?” sualına cavab axtararkən ağlıma gələn ilk sima məhz Alı Mustafayev olur. Çünki mən onun kimi yazmaqdan daha çox, onun kimi hiss etməyi, ətrafda baş verən haqsızlıqlara və ağrılara biganə qalmamağı, hər anı dəyərli yaşamağı mühüm hesab edirəm. O, özündən sonra yalnız poetik sətirlər deyil, bütöv bir həyat və cəsarət nümunəsi qoyub getdi. Və mən onun haqqında düşünərkən, içimdən gələn bu misralarla ona səslənirəm:

 

"Ömrünü görürəm şeirlərində,

Yazdığın həvəsli sətirlərində.

Sən qorxub çəkinmə bircə an belə,

Dünya unutsa da, mən unutmaram."

 

Bəli, mən onu, onun yarımçıq qalmış ömrünü, vətənə və sənətə olan sonsuz sədaqətini heç vaxt unutmayacağam.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.11.2026)

Bazar ertəsi, 16 Noyabr 2026 16:04

Şeirləşmə barədə mülahizələr

(Subyektiv baxışlar və tənqidlər)

 

İlqar İsmayılzadə,

fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, "Həməşəra" mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, AJB və AYB-nin üzvü, teoloq, araşdırmaçı, tərcüməçi, yazıçı-publisist.

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalı üçün

 

Ötən illərdən etibarən ara-sıra sosial şəbəkələr üzərində bəzi poetik deyişmələrin şahidi olmuşam. Onlardan bəzisi maarifləndirici, faydalı və səviyyəli olsa da, təəssüf ki, bəziləri ədəbiyyatı ucuzlaşdıran, milli kimliyimizin ayrılmaz parçası olan Ana dilimizin gözdən salınmasına yol açan mənasız və hətta, utancverici deyişmələr olub...

 

Tərif və təqdimat:

Şeirləşmə və ya şeirləşmək iki və ya daha çox insanın bir-birinə şeirlə, qafiyəli sözlərlə cavab verməsi, şeir vasitəsilə ünsiyyət qurması və ya dialoq aparmasıdır.

Bu anlayış həm xalq ədəbiyyatında köklü bir ənənəyə malikdir, həm də müasir dövrdə insanların gündəlik və ya bədii ünsiyyət formalarından biridir.

Şeirləşmənin ən peşəkar və tarixi forması aşıq yaradıcılığındakı "deyişmə"lərdir.

Meyxana sənəti də şeirləşmənin bir növüdür. Burada tərəflər müəyyən olunmuş ritm (bəhr) və qafiyə əsasında növbə ilə şeir fırladırlar. Həmçinin, günümüzdə şeirleşmənin ən bariz nümunəsi yazılı və virtual şeirləşmədən ibarətdir. Belə ki, adətən dostlar, sevgililər və ya şairlər sosial şəbəkələrdə, mesajlaşma proqramlarında, məxfi və ya açıq qruplarda bir-birinə poetik cavablar yazaraq şeirləşirlər. Biri bir bənd şeir yazır, qarşı tərəf isə onun mənasına və qafiyəsinə uyğun olaraq öz şeiri ilə cavab verir.

Hər halda bəbahətənlik əsasında olan şeirləşmə ədəbiyyatda mövcuddur. Bu, duyğuları, fikirləri və ya zarafatları adi cümlələrlə deyil, poeziyanın dili ilə qarşı tərəfə ötürmək sənətindən ibarətdir. Buna görə də kimsə onu inkar etmək məqamında deyil...

 

Əsas mülahizələr:

Şeirləşmə ilə bağlı bir neçə əsas mülahizəni söyləmək olar:

1. Şeirləşmədə ədəb-ərkan və etikaya xas olmayan söz, misra, bənzətmə və cümlədən çəkinmək lazımdır. Heç bir halda heç bir insanın şərəf və ləyaqəti hədəf alınmamalı və alçalmamalıdır. Əslində bu, ədəb-ərkan və əxlaqdan gələn ədəbiyyat adının hər kəsdən tələb etdiyi əsas məsələdir.

2. Şeirləşmə adı altında milli kimliyin əsas parçası sayılan Ana dilinə sayğısızlıq göstərilməməli və heç bir halda şeirləşmə bəhanəsi ilə Ana dilimizi bərbad və gülünc hala salacaq hərəkətlərə yol verilməməlidir. Buna misal olaraq şeirləşmə zamanı işlədilən bəzi əcayib və mənasız ifadələri göstərmək olar...

3. Qadınlar öz aralarında və ya kişilərlə təyin olunmuş mədəni və etik çərçivədə şeirləşə bilsələr də bəzi şeirləşmə növlərində onların kişilərə qoşulub bu işdə iştirak etməsi yaxşı iş sayılmır.

Meyxana Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatının (folklorunun) və milli poeziyasının bir hissəsi hesab olunsa da meyxananın da özünəxas mənası, ədəb-ərkanı vardır. Üstəlik, tarix boyu xanımlar bu sahədən uzaq olmuş, məsələn ümumi və ya xüsusi məkanlarda kişilərlə qadınlar meyxana deyişməsinə çıxmamışlar.

Bu, mənim şəxsi yanaşmam, yaxud hansısa qara fikirli və ya qısqanc baxışlı bir adamın fikiri deyil. Əslində Odlar Yurdu Azərbaycana xas olan mentalitetin tələbidir. Hər kəs fərdi və özəl həyatında istədiyi kimi davrana bilsə də ictimai həyatda istər-istəməz müəyyən çərçivəni qorumalıdır...

Bu qədər əminəm ki, belə deyişmələrə qoşulan tanıdığım bəzi qadınların həyat yoldaşı bundan xəbər tutsa, bəlkə də onlar əbədiyyən ədəbiyyat sahəsinə və ədəbi mühitə həsrət qalar, yalnız evdə əyləşib özləri üçün yazıb-yaratmağa məhkum ola bilərlər. Bilmirəm, bəlkə bu da onlara çox görülə bilər...

Kimsə öz yaxın çevrəsi, dostları və ya rəfiqələri ilə şeir formasında deyişə, hətta, meyxana söyləyə bilər. Lakin kişilər arasında elə poetik şeirləşmələr var ki, onu qadınların iştirakı olmadan, həm də qapalı qruplarda həyata keçirmək daha münasibdir. Bunu sosial şəbəkədə ümumiləşdirmək, xüsusilə də açıq məkanda qadınları belə bir deyişmələrə cəlb etmək və ya müxtəlif bölgələrdən olan bəzi qadın yazarların həmin deyişmələrə qatılmasına şərait yaratmaq yaxşı hərəkət deyil. Bu, sonda ədəbi mühit daxilində və ardınca cəmiyyət arasında "qadın meyxanaçılar"ın formalaşmasına şərait yaradır.

 

Mən bu qəbil şeirləşmələrə heç cür bəraət qazandıra bilmirəm. Hələ buna kənardan baxıb bizə və ədəbi mühitimizə gülən, rişxənd edənlər də az olmur...

Düşünürəm ki, yaşından, cinsindən, siyasi və dini mənsubiyyətindən, həmçinin ədəbi sahədə əməyindən asılı olmayaraq ədəbiyyat sahəsində olan hər kəs ədəbiyyatı uca tutmağa, onu ucuz və mənasız işlərə xərcləməkdən çəkinməyə mükəlləfdir...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.11.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

 

Bu manşetdə gördüyünüz fotodan sonra o, Türkiyədə çox məşhur olub. Onun adı Hikmət Qayadır. Türkiyədən olan bir meşəçi 40 ildə çılpaq təpələri gözəl bir meşəyə çevirib.

 

1978-ci ildə Hikmət Türkiyənin şimalındakı Boyabat rayonunun Meşə Təsərrüfatı İdarəsində şöbə müdiri olur. Və o, Sinop şəhəri yaxınlığındakı çılpaq torpağı yaşıl bir vahəya çevirmək qərarına gəlir. O vaxtdan bəri orada 30 milyona yaxın ağac əkilir. Hikmət oraya təkcə ixtisaslaşmış dəstələri deyil, həm də yerli sakinləri də cəlb edir.

2002-ci ildə Hikmət Kaya təqaüdə çıxsa da, fəaliyyətini dayandırmayır. İndi o, Türkiyədə demək olar ki, milli qəhrəmandır. Tez-tez televiziyaya dəvət olunur, qəzetlərə müsahibə verir. “Bu əraziləri meşələrə çevirmək mənim ən böyük qürur mənbəyim olub. Uzun illərdən sonra biz böyük dəyişikliklərə nail olduq və bu, çox gözəl hissdir”, o, jurnalistlərə etiraf edir.

Həqiqətən də Hikmətin fəxr olunası bir şey var. Əvvəllər faydasız və bitki və ağacı olmayan bu ərazi gözəl bir meşəyə çevrilib. İndi burada tülkülər, dovşanlar, çöl donuzları və deyilənə görə, hətta ayılar da yaşayır. Yerli sakinlər isə burada istirahət etməyi, təmiz havadan və sərinlikdən həzz almağı çox sevirlər.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.11.2026)

Nərgiz M.Mustafayeva,

Gəncə Dövlət Universitetinin magistrantı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Xalq təqvimində sentyabrın “Payız köçü” və xəzan müjdəsindən sonra gələn Oktyabr və Noyabr ayları təbiətin tədricən dərin bir sükuta və istirahətə çəkildiyi dövrdür. Ulu babalarımızın zaman hesabında bu iki ay yayın son bərəkətinin evlərə toplanması və “Böyük Çillə”yə hazırlıq mərhələsidir. Bu dönəm həm də elatın qışlaqlarda tam bərqərar olduğu, təsərrüfat qayğılarının həyətdən ev-ocaq başına keçdiyi müdrik bir zamandır.

 

Xalq təqvimində oktyabr ayı “Xəzanın kamil çağı” sayılır. Saralan yarpaqlar artıq budaqlardan tökülür, havalar gündüzlər mülayim olsa da, gecələr kəskin şəkildə soyumağa başlayır. Bağlarda son narlar, heyvalar, xurmalar və gec yetişən üzüm növləri yığılıb tamamlanır. Oktyabrda başlayan bu xəzan ahəngi təbiəti addım-addım qışın kəndarına yaxınlaşdırır.

Bu xəzanın ardınca, xalq təqvimində noyabr ayının ikinci yarısına və sonlarına doğru girən dövr el arasında “Naxırtökən” (bəzi bölgələrdə “Naxırqovan” və ya “Naxırqoyan”) adı ilə tanınır. Bu ifadə sadəcə təsərrüfat termini deyil, əsrlər boyu formalaşmış təbiət müşahidəsinin və çobanlıq məişətinin canlı göstəricisidir. “Naxırtökən” sözü xalq dilində mal-qaranın örüşdən, dağ-dərədən “tökülüb” həyət-bacaya, tövləyə gətirilməsini bildirir. Yazın ilk günlərindən başlayaraq noyabradək otlaqda olan naxır noyabrın kəskin şaxtaları düşəndə artıq çöldə yem tapa bilmir. Şaxta otun şirəsini çəkir, qırov və çiskin otlaqları örtür.

 “Naxırtökən” dövrü xalq etnoqrafiyasındakı “Qışın önü” və ya “Qışın nəfəsi” anlayışı ilə tam olaraq birləşir. Noyabrın 15-20-si radələrindən etibarən dağlara ilk kütləvi qar yağdıqda və aranda kəskin şaxtalar başladıqda, kəndli anlayır ki, artıq “Qışın önü” gəlmişdir. Bu vaxt kəndli mal-qaranı daha çölə buraxmır, naxırı yığışdırıb tam olaraq həyət və tövlə rejiminə keçirir. Bu, kəndli üçün yay boyunca toplanan yemin - samanın, yoncanın rəsmi olaraq istifadəyə verilməsi deməkdir. Babalarımız bu günlərdə tövləyə bağlanan heyvan sayına görə saman və yonca ehtiyatını son dəfə gözəyarı hesablayar, qışın kəskin günlərinə nə qədər yem qalacağını müəyyənləşdirərdilər.

Bu dövrün xalq təqvimindəki əsl fəlsəfəsi isə onun gələcəkdə qarşılanacaq “Qışın arxası” dövrü ilə olan təsərrüfat əlaqəsidir. “Qışın önü” anbarların qapısının açıldığı, ehtiyatların tükənməyə başladığı və heyvanların qapalı rejimə keçdiyi “qənaət və hazırlıq” dövrüdürsə; fevralın sonunda çillələr bitdikdən sonra gələn “Qışın arxası” həmin anbardakı yem qalıqlarının son dəfə yoxlanıldığı, heyvanların yenidən yaşıl örüşə çıxmağa hazırlaşdığı mərhələdir.

Noyabr gələndə həyət-bacada görülən işlər yekunlaşır, damlar qaydaya salınır və təndir-ocaq günün əsas mərkəzinə çevrilir. Ulu babalarımızın “Qışın gözünə çıxmaq” dediyi bu dönəmdə təsərrüfatın ən vacib etnoqrafik ritualları icra olunurdu. Noyabrın sərin şaxtaları düşəndə, ətin xarabolma riski tam aradan qalxdığı üçün qışlıq “qovurma” hazırlanardı. Kəsilən heyvanların əti öz yağında qovrularaq saxsı küplərə basılar, üstü donmuş yağla örtülərək qış boyunca istifadə olunmaq üçün sərin zirzəmilərə qoyulardı. Bu hazırlıqlar məhz “Qışın arxası” yerə vurulana və Boz ay gələnə qədər ailənin əsas qidası olurdu.

Yaylaqda basılmış motal pendirləri və şora qoyulmuş küplər noyabr ayında tam həddinə çatır, qış süfrələrinin bəzəyi olurdu. Qışın şaxtalı günlərində yolların bağlanma ehtimalına qarşı evlərin bucağına kisələrlə un yığılar, həyətlərə odun-çırpı qalanardı.

Oktyabr və Noyabr ayları xalqımızın yaddaşında təbiətlə insan arasındakı harmoniyanın ən gözəl nümunəsidir. Noyabrın sonu ilə payız öz yerini xalq təqviminin ən kəskin, lakin adət-ənənə ilə zəngin dövrünə - Böyük Çilləyə təhvil verir.

 

Qeyd: Məqalə müəllifin şəxsi tədqiqatları, xalq inancları və mifoloji mənbələrin müqayisəli təhlili əsasında hazırlanmışdır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.11.2026)                             

 

Bazar ertəsi, 16 Noyabr 2026 08:09

Həm aktrisa, həm də model

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

47 yaşını qeyd etmiş Olqa Kurilenkoya görünüşcə 27 yaş verirlər. Bugünkü söhbətimizin də qəhrəmanı məhz odur. Olqa Kurilenko (Olga Kurylenko) — ukraynalı-fransız aktrisa və modeldir. O, beynəlxalq kino aləmində xüsusilə Ceyms Bondun macəralarından bəhs edən Quantum of Solace filmindəki rolu ilə tanınıb. Aktrisa həm Hollivud filmlərində, həm də Avropa kinematoqrafiyasında müxtəlif obrazlar yaradıb.

 

Olqa Konstantinovna Kurilenko 14 noyabr 1979-cu ildə Ukraynanın Berdyansk şəhərində anadan olub. Uşaqlıq illərini Ukraynada keçirib. Kiçik yaşlarından incəsənətə, xüsusilə musiqiyə və rəqsə maraq göstərib. 13 yaşında Moskvada olarkən model agentliyinin nümayəndələrinin diqqətini cəlb edib. Daha sonra modellik karyerasına başlayıb

Beynəlxalq moda sənayesində fəaliyyət göstərmək üçün Parisə köçüb. Model kimi müxtəlif məşhur moda jurnalları və brendlərlə əməkdaşlıq edib. Sonradan aktyorluğa maraq göstərərək kino sahəsində özünü sınamağa başlayıb. Olqa Kurilenko 2000-ci illərin əvvəllərində kino fəaliyyətinə başlayıb. İlk illərdə Fransa filmlərində rol alıb.

Onun beynəlxalq səviyyədə tanınması isə 2008-ci ildə çəkildiyi Quantum of Solace filmi ilə bağlıdır. Bu filmdə o, Bond qızlarından biri hesab edilən Kamilla Montes obrazını canlandırıb. Daniel Kreyqlə tərəf-müqabil olan aktrisa bu rol sayəsində dünya tamaşaçılarının diqqətini cəlb edib. Sonrakı illərdə döyüş, macəra, fantastika, dram və tarixi filmlərdə iştirak edib. O, müxtəlif xarakterli obrazları canlandırmaqla aktyorluq imkanlarını nümayiş etdirib.

 

Olqa Kurilenkonun çəkildiyi tanınmış filmlər

1. The Ring Finger (2005) — Adsız barmaq

2. Paris, je t'aime (2006) — Paris, mən səni sevirəm

3. The Serpent (2006) — İlan

4. Hitman (2007) — Muzdlu qatil

5. Max Payne (2008) — Maks Peyn

6. Quantum of Solace (2008) — Təsəlli kvantı

7. The Assassin Next Door (2009) — Qonşu qatil

8. Centurion (2010) — Yüzbaşı

9. There Be Dragons (2011) — Əjdahalar var

10. To the Wonder (2012) — Möcüzəyə doğru

11. Seven Psychopaths (2012) — Yeddi psixopat

 

Olqa Kurilenko kino ilə yanaşı televiziya layihələrində də iştirak edib.

 

- Magic City (2012–2013) — Vera Evans obrazı.

- Treason (2022) — Kara Yusova obrazı.

- Of Money and Blood (2023) — televiziya serialı.

 

2021-ci ildə çəkilmiş Black Widow filmində Antonia Dreykov, yəni Taskmaster obrazını canlandırıb. 2025-ci ildə nümayiş olunan Thunderbolts filmində də həmin obrazla yenidən tamaşaçıların qarşısına çıxıb. Johnny English Strikes Again filmində isə Rouen Atkinsonla tərəf-müqabil olub. Bu filmdə Ofeliya obrazını canlandırıb.

Olqa Kurilenko beynəlxalq kino sənayesində həm model, həm də aktrisa kimi tanınır. Onun karyerasında Quantum of Solace, Oblivion, The Water Diviner və Black Widow xüsusi yer tutur. O, müxtəlif ölkələrin rejissorları ilə işləyərək Avropa və Hollivud kinematoqrafiyasında fəaliyyətini davam etdirir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.11.2026)

13 -dən səhifə 3206

Sayt Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən 2024-cü ildə “Qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi” çərçivəsində Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun həyata keçirdiyi “Yeniyetmə və gənclərdə mütaliə mədəniyyətinin formalaşdırılması” layihəsinin tərəfdaşı olaraq yenilənmiş, yeni bölmələr əlavə ediımiş, layihənin təbliği üzrə funksional fəaliyyət aparılmışdır.