ABŞ-də yaşayan azərbaycanlı alim və təhsil mütəxəssisi Sevinc Məmmədova Corc Vaşinqton Universitetinin prorektoru təyin olunub.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsindən verilən məlumata görə, 15 ildən artıq təhsil, beynəlxalq inkişaf və tədqiqat sahəsində təcrübəyə malik olan Sevinc Məmmədova bu təyinatadək universitetdə dekan müavini vəzifəsində çalışıb. O, Texas-Arlinqton Universitetində magistr, Corc Vaşinqton Universitetində isə Təhsil Administrasiyası və Siyasəti üzrə doktorluq təhsili alıb. 

Professor Sevinc Məmmədova Azərbaycan və ABŞ universitetləri arasında akademik əməkdaşlığın inkişafına mühüm töhfələr verib. Onun təşəbbüsü ilə Corc Vaşinqton Universiteti və Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti arasında yaradılan magistr proqramı çərçivəsində 2020-ci ildə ilk tələbə qəbulu həyata keçirilib. O həmçinin 2025-ci ildə Corc Vaşinqton Universiteti ilə Bakı Dövlət Universiteti arasında elmi-tədqiqat, akademik mübadilə və ikili diplom proqramları üzrə əməkdaşlıq imkanlarının müzakirəsində iştirak edib. Soydaşımız ABŞ-də fəaliyyət göstərən azərbaycanlı alim və tədqiqatçıları bir araya gətirən Amerika Azərbaycanlı Akademiklər Şəbəkəsinin təsisçilərindəndir. Şəbəkə çərçivəsində Stanford, Berkli Kaliforniya və Corc Vaşinqton universitetləri də daxil olmaqla, ABŞ-nin nüfuzlu ali təhsil müəssisələrində elmi forum və konfranslar təşkil olunub. Sevinc Məmmədova, eyni zamanda Dünya Azərbaycanlı Alimlər Birliyinin üzvüdür.

Onun fəaliyyəti Azərbaycan alimlərinin beynəlxalq akademik mühitdə təmsilçiliyinin gücləndirilməsinə, Azərbaycan və ABŞ ali təhsil müəssisələri arasında əməkdaşlığın genişlənməsinə, eləcə də diaspor alimlərinin vahid akademik şəbəkə ətrafında birləşdirilməsinə xidmət edir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.09.2026)

10 senyabr 2026-cı il tarixində, Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi çərçivəsində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun təşkilatçılığı ilə “Türk sivilizasiyasında mədəni irsin və biomüxtəlifliyin qorunması: Ortaq ənənələrdən birgə fəaliyyətə” adlı dəyirmi masa təşkil olunub.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, tədbir Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti, professor Aktotı Raimkulovanın moderatorluğu və açılış nitqi ilə öz işinə başlayıb. Fondun prezidenti dəyirmi masanın keçirilməsinə yaradılan şəraitə və göstərilən dəstəyə görə bütün tərəfdaşlara təşəkkürünü bildirib.

Dəyirmi masada Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin iqlim məsələləri üzrə nümayəndəsi və COP29-un prezidenti Muxtar Babayev, COP29-un yüksəksəviyyəli iqlim çempionu, Milli Məclisin deputatı Nigar Arpadarai, Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq problemləri komitəsinin sədri Hicran Hüseynova, Milli Məclisin deputatı Fariz İsmayılzadə, Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin rəhbəri Səbinə Hacıyeva, “İçərişəhər” Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsinin İdarə Heyətinin üzvü Aytac Əlisultanlı, Qazaxıstanın “International Green Technologies and Investment Projects Center” QSC-nin İdarə Heyətinin sədri Saken Kalkamanov, “ZHASYL DAMU” ASC-nin Direktorlar Şurasının üzvü, müstəqil direktor Kambar Omarov,  Akdeniz Universitetinin Mədəni İrsin Bərpası və Mühafizəsi Departamentinin rəhbəri, Dünya Sualtı Konfederasiyasının Elmi Komitəsinin direktoru Dr. Hakan Öniz, ICOMOS Türkiyə Milli Komitəsinin və ICOMOS-un Sualtı Mədəni İrs üzrə Beynəlxalq Komitəsinin üzvü Ceyda Öztosun rəsmi spiker qismində çıxış ediblər.

Çıxışlar zamanı iqlim dəyişmələrinin mədəni irsə təsirləri, mədəni və təbii irsin qarşılıqlı əlaqəsi, biomüxtəlifliyin qorunması, ənənəvi bilik və təcrübələrin yaşadılması, mədəni irsin iqlim risklərinə qarşı dayanıqlılığının artırılması, eləcə də bu sahədə dövlət qurumları, beynəlxalq təşkilatlar, ekspertlər və müxtəlif ölkələr arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsi məsələlərinə toxunulub. Həmçinin ortaq türk irsinin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi istiqamətində birgə layihələrin və praktiki fəaliyyətlərin genişləndirilməsinin əhəmiyyəti vurğulanıb.

Tədbirdə, həmçinin Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili (Ombudsman) Səbinə Əliyeva, Türkiyə Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Birol Akgün, Meksika Birləşmiş Ştatlarının Azərbaycan Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Mariya Viktoriya Romero Kabalyero, Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələri, TÜRKPA, ICESCO və digər beynəlxalq qurumların təmsilçiləri, elm adamları, dünyanın müxtəlif ölkələrindən ekspertlər, eləcə də media nümayəndələri iştirak ediblər.

Dəyirmi masa çərçivəsində aparılan müzakirələr mədəni irsin və biomüxtəlifliyin qorunması sahəsində ortaq yanaşmaların formalaşdırılması, mövcud təcrübələrin bölüşdürülməsi və türk dünyası ölkələri arasında əməkdaşlığın yeni istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətli fikir mübadiləsi platforması yaradıb.

Tədbir müzakirələrlə davam edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.03.2026)

9 sentyabr 2026-cı il tarixində Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) ev sahibliyi ilə Bakıda “Altayşünaslığın keçmişi, bu günü və gələcəyi” mövzusunda XIV Beynəlxalq Altay Topluluqları Simpoziumunun açılış mərasimi keçirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, simpozium Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, Xaricdə Yaşayan Türklər və Əqrəba Topluluqları Baş İdarəsi, Türk Əməkdaşlıq və Koordinasiya Agentliyi (TİKA), Türk Tarix Qurumu, Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT), Türk Akademiyası və Əl-Fərabi adına Qazaxıstan Milli Universitetinin dəstəyi ilə keçirilir.

Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illik yubileyinə həsr olunan beynəlxalq elmi tədbirdə dünyanın müxtəlif ölkələrindən tanınmış alim və tədqiqatçılar, eləcə də türk dünyasının elm və mədəniyyət qurumlarının nümayəndələri iştirak ediblər.

Simpoziumun açılışında fəxri qonaq qismində çıxış edən Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti, professor Aktotı Raimkulova XIV Beynəlxalq Altay Topluluqları Simpoziumunun Bakıda, Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyinin qeyd olunduğu bir ildə keçirilməsinin xüsusi əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb. Professor Aktotı Raimkulova, eləcə də Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illik yubileyi çərçivəsində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun həyata keçirdiyi beynəlxalq layihələrdən də söz açıb.

Açılış mərasimində həmçinin AMEA-nın prezidenti, akademik İsa Həbibbəyli, Türkiyənin Azərbaycandakı Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri, professor Dr. Birol Akgün, Beynəlxalq Türk Akademiyasının prezidenti, akademik Şahin Mustafayev, Türk Tarix Qurumunun prezidenti, professor Dr. Haluk Selvi, AMEA-nın vitse-prezidenti, akademik Gövhər Baxşəliyeva və Altay Topluluqları Simpoziumunun rəhbəri, professor Dr. İlhan Şahin çıxış ediblər.

XIV Beynəlxalq Altay Topluluqları Simpoziumu çərçivəsində Altayşünaslığın müxtəlif istiqamətləri, türk xalqlarının qədim tarixi, dili və mədəni əlaqələri, eləcə də müasir elmi tədqiqatların perspektivləri ilə bağlı məruzə və müzakirələr aparılır.

Simpoziuma sabah yekun vurulacaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Stanisław Lem — XX əsrin ən böyük polyak yazıçılarından biri, filosof, futurist və xüsusilə elmi-fantastika ədəbiyyatının ən mühüm nümayəndələrindən hesab olunur. Onun əsərlərində kosmos, yadplanetli həyat, süni intellekt, texnologiyanın gələcəyi, insan şüuru, elm və insanın özünü dərk etməsi kimi mövzular ön plana çıxır. Əsərləri 40-dan çox dilə tərcümə olunub və dünya üzrə milyonlarla nüsxə satılıb.

Stanisław Lem 12 sentyabr 1921-ci ildə Lvovda — həmin dövrdə Polşanın tərkibində olan, bu gün isə Ukraynaya daxil olan şəhərdə anadan olub. Atası Samuel Lem otorinolarinqoloq, yəni qulaq-burun-boğaz həkimi idi. Lem uşaqlıqdan qeyri-adi maraq və güclü təxəyyülü ilə seçilib. Öz avtobioqrafik yazılarında uşaqlığını maraqlı, bəzən yumoristik şəkildə təsvir edib. O, erkən yaşlarından oxumağa, müxtəlif əşyaları araşdırmağa və mexanizmlərin necə işlədiyini öyrənməyə həvəs göstərib.

1939-cu ildə orta məktəbi bitirib və Lvovda tibb təhsili almağa başlayıb. Lakin İkinci Dünya müharibəsi onun həyatını kökündən dəyişdirib. 1941-ci ildə Almaniyanın Lvovu işğal etməsindən sonra Lem təhsilini davam etdirə bilməyib. Müharibə illərində müxtəlif işlərdə çalışıb, o cümlədən mexanik köməkçisi və qaynaqçı olub. Sonradan yenidən tibb təhsilinə qayıdıb. 1946-cı ildə ailəsi ilə birlikdə Lvovdan Krakov şəhərinə köçüb və Yaqellon Universitetində tibb təhsilini davam etdirib. Lakin həkim kimi işləmək əvəzinə ədəbiyyata yönəlib.

 Lemin ilk əsərlərindən biri “Marsdan gələn adam” (Człowiek z Marsa) olub. Əsər 1946-cı ildə hissə-hissə dərc olunub. 1948-ci ildə ilk ciddi romanı olan “Transfiqurasiya xəstəxanası” üzərində işləməyə başladı. Əsər senzura səbəbindən dərhal nəşr olunmayıb. Onun yazıçılıq karyerasında dönüş nöqtəsi “Astronavtlar” romanının 1951-ci ildə nəşr olunması olub. Kitabın uğuru Lemə elmi-fantastika sahəsində daha geniş yazmaq imkanı verib.

Lemin adı ən çox “Solaris” romanı ilə bağlıdır. Roman 1961-ci ildə nəşr olunub və onun yaradıcılığının zirvələrindən biri hesab edilir. Əsərdə insanın yadplanetli həyat forması ilə əlaqə yaratmaq cəhdi təsvir olunub. Lakin “Solaris” sadəcə kosmos haqqında roman deyil. Əsərin əsas suallarından biri budur: İnsan həqiqətən özündən tamamilə fərqli bir zəkanı anlaya bilərmi?

Lem burada yadplanetliləri sadəcə “başqa planetdən gələn canlılar” kimi təqdim etmir. O, insanın kainatı öz düşüncə və təcrübəsinə uyğun şəkildə anlamağa çalışmasının məhdudluğunu göstərib. Bu səbəbdən “Solaris” həm elmi-fantastika, həm də fəlsəfi roman kimi qəbul edilib. Lem.in rəsmi saytında da əsər dünya elmi-fantastikasının əsas klassiklərindən biri kimi təqdim olunub.

“Solaris”də əsas mövzular

- İnsan və yadplanetli zəka

- Şüur və yaddaş

- Sevgi və itki

- İnsan psixologiyası

- Kainatın dərk edilməsi

- Elmin imkanları və məhdudiyyətləri

- “Başqasını” anlamağın mümkünsüzlüyü

- İnsanların özlərini kainatın mərkəzi hesab etməsi

Əsas əsərləri

Lemin çox zəngin yaradıcılığı var. Qeyd etdik ki, “Solaris” onun ən məşhur romanıdır. Ən məşhur digər əsərlərindən bəziləri:

“Məğlubedilməz”

Kosmik ekspedisiya və naməlum planetdə qarşılaşılan sirli hadisələr haqqında elmi-fantastik romandır.

“Eden”

Naməlum planetdə yad sivilizasiya ilə qarşılaşan insanların hekayəsidir.

“Ulduz gündəlikləri”

İjon Tiçi adlı kosmik səyyahın macəralarından ibarət satirik əsərlər toplusudur.

“Kiberiada”

Lem yaradıcılığının ən maraqlı və yumorlu nümunələrindəndir. Robotlar, texnologiya, elm və insan cəmiyyəti haqqında fəlsəfi fikirlər fantastik və satirik formada təqdim olunur.

“Ulduzlardan qayıdış”

Uzaq gələcəkdə Yerə qayıdan kosmonavtın tamamilə dəyişmiş insan cəmiyyəti ilə qarşılaşmasından bəhs edir.

“Lord Voosunun gündəliyi”

Kosmos, insan xarakteri və texnologiya mövzularını birləşdirən əsərlər silsiləsidir.

“Uğursuzluq”

Lemin sonrakı dövrünün mühüm əsərlərindən biridir və insanla yad sivilizasiya arasındakı əlaqənin uğursuzluq ehtimalını araşdırır.

“Futurologiya konqresi”

Gələcək cəmiyyət, texnologiya, gerçəklik və insan şüurunun manipulyasiyası haqqında satirik və fəlsəfi əsərdir.

“Kiberiada”nın xüsusi yeri

“Kiberiada” Lemin yaradıcılığında ayrıca yer tutur. Burada Trurl və Klapavsi adlı iki robot ixtiraçının macəraları təsvir olunub. İlk baxışdan əsər sadəcə fantastik və yumorlu görünə bilər. Əslində isə Lem:

- insan təbiətini,

- hakimiyyət ehtirasını

- müharibəni

- elmin məsuliyyətini

- texnologiyanın təhlükələrini

- cəmiyyətin absurd tərəflərini

- robotların dünyası 

vasitəsilə satirik şəkildə göstərir.

Stanisław Lem 27 mart 2006-cı ildə Krakovda, 84 yaşında vəfat edib. Onun ölümündən sonra da əsərləri dünya ədəbiyyatında öz əhəmiyyətini qoruyub saxlayıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Ədəbiyyatdan danışırıqsa, günün əsas ədəbi hadisəsi əlbəttə ki tarixi romanlarla ədəbiyyat tariximizdə yer tutmuş yazıçı Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin doğum günüdür, anadan olmasının 139-cu ildönümüdür.

Ünlü yazar 1887-ci il sentyabr ayının 12-də Şuşa şəhərində anadan olub. Yusif Vəzir ilk əvvəl Şuşada "Kar Xəlifə" ləqəbi ilə tanınan Molla Mehdinin məktəbində oxuyub. Molla Mehdinin yanında təhsilin səmərəsiz olduğunu hiss edən Məşədi Mirbaba oğlu Yusifi Ağdama aparır və onun təhsili ilə özü məşğul olub. Ona türk və fars dillərini öyrədib. Yusifin atası onun rusca öyrənməsini də istəyib. Ağdamda rus məktəbi olmadığı üçün Yusif Muradbəylidəki rus məktəbinə getməli olub.

Yusif bir il bu məktəbdə oxuyandan sonra hazırlaşıb Realnı məktəbinə girmək üçün 1896-cı ildə Şuşaya qayıdıb və imtahan verib Şuşa Realnı məktəbinə daxil olub. O zamanlar bu məktəb tədris və təchizat etibarilə Qafqaz orta məktəbləri sırasında birincilərdən sayılırdı.

Qardaşı Əbülhəsən 21 yaşında vəfat edib. Onun yaratdığı zəngin kitabxana Yusifə verilib.

Yusif Vəzir kitabxanadakı rus və əcnəbi klassiklərin kitabları ilə yaxından tanış olandan sonra onda rəsm ilə bərabər ədəbiyyata da böyük maraq oyanıb. Yusif Vəzir Şuşa Realnı məktəbində təhsilini rus dilində aldığı üçün 1904-cü ildə həyatından şikayət tərzində yazılmış "Jaloba" adlı ilk şeirini rusca yazıb. O, rusca yazdığı bir neçə şeirini Şuşa Realnı məktəbindəki rus dili müəllimi Klemiyə göstərib. Müəllim şeirləri gözdən keçirib, ona Çexovu oxumağı məsləhət görüb.

Çexovun şirin və duzlu hekayələri Yusif Vəzirin çox xoşuna gəlib.

Yusif məktəbdə oxuyan zaman əmisi oğlu və dostu Mirhəsən Vəzirovla birlikdə rus dilində "Fokusnik" adlı, əl ilə yazılan yumoristik və karikaturalı aylıq jurnal çıxarıblar. Bu jurnalda verilən yazılar həcmcə kiçik olsa da, məzmunca diqqəti cəlb edib.

Yusif Vəzirin atası 1906-cı il fevral ayının 20-də vəfat edib. Onun vəfatından sonra ailə, həyat təcrübəsi olmayan 19 yaşlı Yusifin himayəsində qalıb.

Atasının vəfatından sonra Yusif ilk əvvəl Ağdamdakı atasına məxsus əttar dükanının şeylərini və dükanın özünü satmaq üçün mart ayının birində Ağdama gedib. Bir neçə gün orada qaldıqdan sonra xəstələnib Muradbəylidə yaşayan Telli bibisigilə gedib. İki ay yatalaq xəstəliyindən yatıb, ağır böhranlar keçirib. Sonra Yusifin bibisi onun sağalacağına olan ümidini itirib Şuşaya göndərib. Xəstəlikdən zəif düşmüş Yusifin üç ay yataqdan qalxa bilməməsi ailəni böyük çətinliklər qarşısına qoyub. Ailə köməksiz qalır.

 Yusifin anasi Seyid Əziz xanım gecə-gündüz rahatlıq bilmədən onun həyatını xilas etmək üçün əlindən gələni edib. Yusif hələ uşaq ikən Cənubi Azərbaycanın Çəmənzəmin adlı kəndindən aclıq nəticəsində qaçıb, Şuşaya pənah gətirib, Yusifgilin həyətlərində sığınacaq tapan Həsənxan, Nifti və Fərəc qardaşları var idi, Yusifin atasi Məşədi Mirbabayev yurdları olmayan bu qardaşlara öz həyətində sığınacaq verib himayəsinə almışdı.

Ailənin ağır vəziyyətində bu qardaşlardan başqa heç bir qohumları Yusifgilə kömək etməyib.

Yusif sağaldıqdan sonra anasına deyib ki, əgər mən gələcəkdə adlı-sanlı adam olsam, mütləq Cənubi Azərbaycandan gələn sədaqətli qonşularımızın kəndlərinin adını özümə təxəllüs qəbul edəcəyəm. Yusif Vəzirin "Çəmənzəminli" təxəllüsünü qəbul etməsi onun həmin ailəyə bəslədiyi hörmət və məhəbbətdən irəli gəlib.

Və yetişdik məşum 1905-ci ilə.

Şuşada yaranan erməni-müsəlman toqquşmaları nəticəsində azərbaycanlı tələbələr məktəblərini tərk etmək məcburiyyətində qalıblar.

Yusif Vəzir də təhsilini davam etdirmək üçün Bakıya gedib, realnı məktəbin altıncı sinfinə daxil olub. O, böyük səylə oxumaqla bərabər ictimai işlərlə də məşğul olub. Yusif Vəzir xalqın məişətini, onun adət və ənənələrini, həyat tərzini bilərək 1907-ci ildə "Şahqulunun xeyir işi" adlı hekayəsini yazıb. Bu hekayə ilk dəfə 1911-ci ildə "Səda" qəzetində çap olunub.

Şuşadakı milli ədavət Vəzirovlar ailəsini də ata-baba yurdundan didərgin düşməyə məcbur edib.Onlar Aşqabada köçməli olublar.

1907-ci ilin yayında Yusif Vəzir Aşqabada anasına baş çəkməyə getdiyi zaman orada Aşqabad Gimnaziyasının 3-cü sinif şagirdi Berta Maiseyeva ilə tanış olub. Bertanın "Əli və Nino" romanındakı Ninonun prototipi olduğu ehtimal edilə bilər. Əslində, gündəliklərinə əsasən demək olar ki, romandakı tarixi hadisələrin bir çoxu Vəzirovun Bakıda realnı məktəbdə oxuduğu dövrə təsadüf edib.

Yusif Vəzir 1909-cu ildə Bakı realnı məktəbini bitirib, təhsilini davam etdirmək üçün həmin ilin iyul ayında Peterburqa gedib sənədlərini Mülki Mühəndislər institutuna verib.  Lakin riyaziyyata qələbə çalmayacağını hiss edib sənədlərini geri alıb.  Orada qaldığı vaxtdan istifadə edib məşhur "Cənnətin qəbzi" hekayəsini və Qafqazın fəth edilməsinin 50 illiyi münasibətilə Dağıstanın məşhur milli qəhrəmanı olan Şeyx Şamili yada salaraq ona şeir həsr edib.

 Bir aydan sonra Yusif Vəzir Peterburqdan Aşqabada qayıdıb. O, Aşqabadda qaldığı müddətdə latıncanı öyrənməyə başlayıb. Sonra isə Daşkəndə gedib altı ay kursda oxuyub və Daşkənd gimnaziyasında imtahan verib universitetə girmək hüququ qazanıb. Yusif Vəzirin Kiyevdəki 5 illik tələbəlik həyatı ədəbi və elmi sahədə çox əlverişli olub. O zaman o, dini məsələ, qadın məsələləri və uşaq tərbiyəsi ilə son dərəcə maraqlanıb. Nəticədə "Arvadlarımızın halı", "Qanlı göz yaşları", "Ana və analıq" kitabları meydana çıxıb.

Onu da nəzərə alın ki, o dövrdə Çar Rusiyası müsəlmanların təhsil almalarında, gözlərinin açılmasında maraqlı deyildi. Yusif Vəzir kimi intilligentlər barmaqla sayılası qədər az idilər.

1915-ci ildə Birinci dünya müharibəsinin gedişi ilə əlaqədar olaraq alman hücumundan çəkinən çar hökuməti Kiyev Universitetini müvəqqəti olaraq Saratova köçürdüyü üçün Yusif Vəzir universiteti 1915-ci ildə Saratovda bitirib. O, universiteti bitirdikdən sonra Saratov məhkəmə palatasında hakimlik vəzifəsinə namizəd qəbul olunub. Yusif Vəzirin tutduğu vəzifə maaşsız olduğu üçün bir neçə aydan sonra başqa iş axtarmaq üçün Kiyevə gedib. Orada "Zemstvo" təşkilatına daxil olub cəbhəyə gedib.

Sonra onun tarixi romanları gəldi, uğurlar sıralandı. Sovet dövrü azad fikirliliyə imkan vermir. Onu mənəvi cəhətdən sıxırdı. Amma o birtəhər duruş gətirib həmin o qara 37-ci ilə çıxa bildi…

Əsərləri

1. İki od arasında (Qan içində)

2. Qızlar bulağı

3. Studentlər (roman)

4. Biz kimik və istədiyimiz nədir

5. Soyuq öpüş

6. Bir cavanın dəftəri

7. Həzrəti-Şəhriyar

8. Gündəliklər

9. Fokusnik

10. Qanlı göz yaşları

1937-ci il Stalin təmizləmələrinin ən çətin illərindən biri idi. Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı da öz növbəsində (digər sovet qurumları kimi) ciddi cəhdlə "sıraları təmizləyirdi". Yusif Vəzir - Vəzirov da hədəf alınmış 20-yə yaxın yazıçı arasında idi. O, sovetlərə qədərki dövrdə dini istismarı tənqid edəcək qədər cəsarətli yazıçı olduğunu deyərək özünü müdafiə etməyə çalışırdı. Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının III Plenumunda (mart, 1937-ci il) İttifaqın sədri Seyfulla Şamilov aralarında Vəzirov da olmaqla bir sıra yazıçıları tənqid atəşinə tutdu. 9 iyun 1937-ci ildə "Ədəbiyyat" qəzetində Çəmənzəminlini əks-inqilabçı olmaqda ittiham edən yeddi məqalə çap edildi. Onu "Studentlər" və "Qızlar bulağı" kimi romanlarında mənfi obrazlar vasitəsilə əks-inqilabi fikirlər təbliğ etməkdə ittiham edirdilər. İçində olduğu təhlükəni dərk edən Çəmənzəminli əlyazmalarının böyük bir hissəsini yandırdı.

1937-ci ildə o, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvlüyündən çıxarılır və bununla da iş tapmaq imkanını itirir.

Həyatını xalqın istiqlaliyyətinə və tərəqqisinə həsr edən Yusif Vəzir özündə heç bir günah görməyib 1937-ci il may ayının 20-də Azərbaycan K(b)P-nın Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi M. C. Bağırova ərizə ilə müraciət edir. Yusif Vəzir M. C. Bağırova yazdığı ərizənin cavabının gəlməsindən əlini üzərək 1937-ci il iyun ayının 8-də Ümumittifaq K(b)P-nın baş katibi İ. V. Stalinə ərizə ilə müraciət edir. Bu ərizədən də cavab gəlmir. Yusif Vəzir 20–25 gün Moskvada qalıb Stalinə yazdığı ərizə barədə Mərkəzi Komitəyə müraciət edir. Lakin ordan da heç bir cavab ala bilmir. Çarəsiz qalan Yusif Vəzir Bakıya qayıdır. 1938-ci ildə "Kommunist" qəzetində çıxan bir elanda bildirilirdi ki, Özbəkistan SSR-nin Urgənc şəhərindəki Xarəzm Vilayət Pedaqoji institutunda rus dilində dərs deməyə müəllim yeri tutmaq üçün müsabiqə elan olunur. Yusif Vəzir sənədlərini toplayıb Urgənc şəhərinə göndərir. Müsabiqədən keçib rektorluqdan dəvət alır. 1938-ci ilin avqust ayında Yusif Vəzir Urgəncə yola düşür. O, Urgənc Pedaqoji İnstitutunda baş müəllim və eyni zamanda institut kitabxanasına müdir təyin olunur.

1937–38-ci illərdə represiyaya məruz qalan Azərbaycanın bir qrup elm və mədəniyyət xadimlərindən Bəkir Çobanzadə, Nurməmməd bəy Şahsuvarov, Hənəfi Zeynallı, Hacıbaba Nəzərli və başqalarının verdikləri ifadələr əsasında 1940-cı il yanvar ayının 25-də Yusif Vəzir Urgəncdə həbs edilib Bakıya gətirilir. O, altı aya yaxın Keşlə həbs düşərgəsində saxlanıldıqdan sonra 1940-cı ilin iyul ayının 3-də Nijni Novqorod vilayətinin Suxobezvodnaya stansiyasındakı həbs düşərgəsinə göndərirlər.  Bura həmin o dəhşət saçan QULAQ adlı məşhur həbs düşərgəsi idi. Rus kommunistləri dünyada anoloqu olmayan bir istismar ocağı yaratmışdılar orada.

Yusif Vəzir Çəmənzəminli 1943-cü il yanvar ayının 3-də orada aclıqdan və heç şübhəsiz, ürək tutmasından vəfat edir. Səhəri gün – 1943-cü il yanvarın 4-də Yusif Vəzir Çəmənzəminli Betluqa çayının sahilindəki qəbiristanlıqda dəfn olunur.

1956-cı ildə Yusif Vəzirə bəraət verildi. Amma çifayda.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.09.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

Salam, dəyərli izləyicilərimiz, xoş gördük.

Əminəm ki, artıq payız havası qəlbinizdə yer alıb. Şairlər üçün payızın öz yeri var.

Elə bu gün də rubrikamızda payızla bağlı gözəl bir şeir yayımlanacaq.

  Beləliklə, "Bir şair, bir şeir" rubrikasında sizə dəyərli şairimiz Saqif Qaratorpağın " Payız notları" şeirini təqdim edirik.

SAQİF QARATORPAQ

“PAYIZ NOTLARI”

Bir də qarşılaşmaq varmış qədərdə,

yağmurlu bir payız günü...

Çətirsiz çıxmışdın evdən,

unudub sinoptiklərin xəbərdarlığını.

Sözlər islanmışdı dodaqlarında,

Köhnə albomdan düşən

ağ-qara şəkildi bu görüş.

Yağış yuyub aparmışdı xatirələrin qarasını...

Keçmiş axıb getmişdi dənizə.

Yelkənsiz gəmiydik vaxtın sahilində,

Yad planetdən uçub düşmüşdük

adını bilmədiyimiz şəhərin

dolanbac küçəsinə...

Barmaqlarımızın

ucunda döyünən ürəyimizi

ovutmağa söz tapmırdıq o gün...

Kipriklərimizdən asmışdıq

göy qurşağını,

Gözlərimizdən

Işıq çəkmişdik sabaha.

Şəhər bələdiyyəsinin

unutduğu

antik heykəl kimiydik,

Yağış kəsəndə çıxıb gedəsiydik

miladdan əvvələ...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.09.2026)

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

Hörmətli oxucu! Söhbət xalq arasında geniş yayılmış bayatıdan və rəvayətdən getməyəcək. Azərbaycan Respublikasının xalq şairi X.R.Ulutürkdən və onun “Apardı sellər Saranı” əsərindən, onun nəşr tarixindən gedəcək.

O X.R.Ulutürkdən ki, Ümummilli liderimiz H.Əliyev şairin vəfatı ilə əlaqədar vida mərasimindəki çıxışında demişdir: “…O, daim Azərbaycanın müstəqilliyi duyğuları ilə yaşamış, həyatının şüurlu hissəsini buna nail olmağa sərf etmiş, böyük xidmətlər göstərmişdir”.

B. Vahabzadə isə onu “millətimizin istiqlal mücahidi” adlandıraraq yazırdı ki, “onun zəngin və mərdanə poziyası da məhz Vətən və xalq idealları ilə mayalandığı üçün əsrlər boyu ürəklərdə yaşayacaqdır".

Azərbaycanın yorulmaz azadlıq mücahidi Xəlil Rza Ulutürkün Azərbaycan xalqının yaddaşında yaşayan məlum folklor motivindən qaynaqlanan “Apardı sellər Saranı” əsəri də Azərbaycan ədəbiyyatında xalq yaddaşı, tarixi hadisələr və insan taleyinin faciəsi ilə bağlı diqqətçəkən əsərlərdən biridir. Əsərin adı Azərbaycan folklorunda geniş yayılmış “Apardı sellər Saranı” ifadəsini xatırladır. Bu baxımdan poema xalqın yaddaşında yaşayan bir motivin bədii şəkildə yenidən işlənməsi təsiri bağışlayır.

Lakin Xəlil Rza bu əhvalatı olduğu kimi nəql etmir. O, folklor motivini tamamilə başqa, milli-tarixi məna ilə yükləyir. Şairin əsas poetik dönüşü budur: “Saranı sellər aparmadı” — Saranı yad qüvvələrin Azərbaycana uzanan əlləri apardı. Ədəbiyyatşünaslıq mənbələrində də qeyd olunur ki, şair qədim Arpaçay əfsanəsini deyil, Sara obrazının faciəsi fonunda Azərbaycanın faciəsini ifadə etmişdir. Şair üçün Sara bütöv Azərbaycandır. Saranın faciəsi Azərbaycanın faciəsidir. Günahkar isə Arpa çayı deyil, Azərbaycanın başına gələn bəlalara drijorluq edən “Şahənşah bağı” və “Qış sarayıdır”.

Yox, bunu görməyin Arpa çayından,

Kim deyir Saranı sellər apardı.

Şahənşah bağından, Qış sarayından,

Yurduma uzanan əllər apardı.

Bu səbəbdən əsərin mövzusunu belə formalaşdırmaq daha doğru olar:  folklordakı Sara faciəsi əsərin zahiri süjet mənbəyidir; əsas mövzu isə yad qüvvələr tərəfindən Azərbaycanın tarixi parçalanması, düşmən qüvvələrin işğalçılıq siyasəti və baş vermiş milli faciədir.

Əsərin əsas ideyasını isə belə ifadə etmək olar: xalqın milli yaddaşını qorumaq, tarixi faciələrdən nəticə çıxarmaq, soydaşlarımızı Azərbaycanın ərazi və mənəvi bütövlüyünə, azadlığına və müstəqilliyinə nail olmağa səsləmək.

Bu əsər B.Vahabzadənin 1959-cu ildə yazılmış “Gülüstan” poemasının məntiqi və məfkurə baxımdan davamı hesab olunur.

Mənbələrdə 1960-cı ildə yazılmış “Apardı sellər Saranı” əsərinin poema janrında olduğu, daha dəqiq desək, epik-lirik poema xarakteri daşıdığı qeyd olunur. Burada hadisələrin təsviri, tarixi motivlər və müəllifin emosional münasibəti birləşir.

Biz isə əsas diqqəti poemanın nəşr tarixinə cəlb etmək istərdik, Uzun müddət şapına icazə və imkan verilməyən  əsərin dərc olunduğu tarix və mənbələr fərqli-fərqli göstərilir.

Məsələn, bir mənbədə əsərin ilk dəfə 1961-ci ildə “Azərbaycan” jurnalının 2-ci sayında dərc edildiyi qeyd olunur. (https://ali-shamil.tr.gg/Dissident-sora%26% 23287%3B%26%23305%3Bnda.htm?hl=ru-RU)

Azərbaycan Milli Kitabxanasının “Azərbaycanın görkəmli şəxsiyyətləri” seriyasından tərtib etdiyi bibllioqrafiyada isə Xalq şairi X.R.Ülutürkün əsərləri, həyat və yaradıcılığı, içtimai-siyasi fəaliyyəti haqqında toplanmış materiallarda (Bakı-2017, səh: 143) isə əsərin ilk dəfə 1991-ci il noyabrın 7-də Bakıda “Bərəkət” qəzetində dərc olunduğu göstərilir. Burada çap olunmuş material həm də “Məftillərə sarınmış yaralar” poemasından bir parça kimi təqdim olunmuşdur.

Lakin “Şəki təqvimi” adlı facebook səhifəsində (Aze.wiki) 07 avqust 2026-cı il tarixdə yerləşdirilmiş tarixi fakt və arxiv fotosu isə başqa həqiqəti ortaya çıxarır. Oradan belə məlum olur ki, X.R.Ulutürkün “Apardı sellər Saranı” əsəri ilk dəfə 1960-cı ildə “Nuxa fəhləsi” qəzetinin (redaktoru M.Abbasov) 41-ci sayında, təxminən yaz aylarında dərc edilmişdir (https://www. facebook.com/share/p/18EiARkqmp/). Həm də B.Vahabzadənin “Gülüstan” poemasından 6 ay əvvəl.  

Əgər “Gülüstan” əsərinin həmin qəzetin 23 oktyabr 1960-cı tarixli 127-ci sayında dərc olunduğunu nəzərə alsaq, onda belə məlum olur ki, “Apardı sellər Saranı” əsəri həmin ilin aprel ayında dərc olunmuşdur.

Sosial şəbəkədəki (Aze.wiki) vizual sübut da bunu təsdiqləyir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.09.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Mustafa Kamal Atatürkün türk dilinə və tarixinə verdiyi önəm yalnız siyasi və mədəni islahatlarla məhdudlaşmırdı. Onun ad və soyad seçimlərində də türk tarixindən, təbiətdən, mifologiyadan və milli düşüncədən gələn sözlərə xüsusi yer verdiyi görünür.

Bu adların hər birinin arxasında fərqli məna dayanır. Bəziləri güc və qəhrəmanlığı, bəziləri azadlığı və ucalığı, digərləri isə gələcəyə dair ideal və arzuları ifadə edir.

"Ədəbiyyat və İncəsənət" araşdırmasını təqdim edir:

Bozkurt – güc və yol göstərən simvol

Bozkurt və ya Azərbaycan dilində Bozqurd türk mədəniyyətində ən məşhur simvollardan biridir. “Boz” boz rəngi, “qurd” isə canavarı ifadə edir. Lakin sözün mədəni mənası bundan daha genişdir. Qədim türk dastanlarında bozqurd yol göstərən, çətin vəziyyətdən çıxış yolu tapan və xalqı yeni bir başlanğıca aparan obraz kimi təqdim olunur. Buna görə də Bozqurd adı güc, cəsarət, azadlıq və yolgöstəricilik anlayışları ilə əlaqələndirilir. Atatürkün Mahmud Esat bəyə “Bozkurt” soyadını verməsi də bu simvolik məna baxımından diqqət çəkir.

Gökçen – göylərə və səmalara aid olan

Gökçen adı “gök” sözündən yaranır. Türk dilində “gök” səma, göy və mavi rəng mənalarını daşıyır. “Gökçen” isə ümumi mənada göylə, səma ilə bağlı olan, səmavi və uca anlayışlarını ifadə edir. Atatürkün mənəvi qızı, Türkiyənin ilk qadın pilotlarından Sabiha xanıma bu soyadı verməsi xüsusilə maraqlıdır. Çünki Sabiha Gökçen sonradan təyyarəçi kimi göylərlə bağlı bir həyatın simvollarından birinə çevrildi.

Okyar – mehriban və yaxşı xasiyyətli

Okyar soyadı da köhnə türk söz ehtiyatından gələn və müsbət xüsusiyyət ifadə edən adlardan biridir. “Okyar” üçün “xoş xasiyyətli”, “mehriban”, “səmimi və yaxşı davranışlı” kimi mənalar verilir. Atatürkün yaxın dostu Fethi bəyə bu soyadı təklif etməsi onun müsbət xarakter xüsusiyyətlərini vurğulayan seçim kimi qiymətləndirilir.

Korutürk – qoruyan türk

Korutürk daha diqqətçəkən soyadlardan biridir. Söz quruluşunda “qoru” və “türk” anlayışları birləşir. Sadə şəkildə desək, “türkü qoruyan”, “Türkiyəni qoruyan” və ya “türk millətini müdafiə edən” mənasında simvolik məna daşıyır. Atatürkün sonrakı illərdə Türkiyənin 6-cı prezidenti olacaq Fahri Sabit bəyə bu soyadı verməsi də soyadın daşıdığı milli məna baxımından diqqət çəkir.

Ülkü – insanın çatmaq istədiyi ideal

Ülkü bu siyahıdakı ən mənalı sözlərdən biridir. Türk dilində “ülkü” insanın qarşısına qoyduğu böyük məqsəd, ideal, arzu və çatmaq istədiyi yüksək məram deməkdir. Yəni “Ülkü” sadəcə bir ad deyil, “insanın uğrunda çalışdığı böyük məqsəd” mənasını daşıyır. Atatürkün mənəvi qızına bu adı seçməsi də sözün mənası baxımından xüsusi maraq doğurur.

Teoman – qədim türk hökmdarı

Teoman adı qədim türk tarixinin ən erkən tanınan hökmdarlarından biri ilə bağlıdır. Teoman Asiya Hun dövlətinin hökmdarı və Mete xanın atası kimi tanınır.Bu səbəbdən Teoman adı qədim türk dövlətçilik ənənəsini, hökmdarlığı və tarixi kökləri xatırladır.

Mete – böyük türk hökmdarı

Mete isə türk tarixinin ən məşhur hökmdar adlarından biridir. Söhbət Asiya Hun dövlətinin hökmdarı Mete Handan gedir. Mete Hanın adı hərbi təşkilatlanma və dövlət idarəçiliyi ilə bağlı tarixi hadisələrlə əlaqələndirilir. Buna görə də Mete adı türk tarixində güc, liderlik və dövlətçilik anlayışlarını çağrışdırır. Atatürkün Kazım Özalpın oğullarına Teoman və Mete adlarını təklif etməsi onun qədim türk tarixinə verdiyi əhəmiyyəti göstərən nümunələrdən biri kimi təqdim olunur.

Umay – qədim türk inancında ana və qoruyucu obraz

Umay adı xüsusilə qədim türk mədəniyyəti baxımından maraqlıdır. Umay qədim türk inanclarında qadın, ana, uşaq və ailəni qoruyan müqəddəs obrazla əlaqələndirilir. Xüsusilə uşaqların və anaların himayəçisi kimi təsvir olunur. Bu səbəbdən Umay adı qoruyuculuq, analıq, bərəkət və həyat anlayışları ilə əlaqələndirilir.

Altay – türklərin qədim coğrafi yaddaşı

Altay həm coğrafi, həm də tarixi baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyan addır.

Altay dağları Mərkəzi Asiyada yerləşir və türk xalqlarının tarixi ilə bağlı müzakirələrdə tez-tez xatırlanır. Buna görə “Altay” adı türk dünyasının qədim coğrafiyası, dağlar, təbiət və tarixi köklərlə assosiasiya olunur.

Doruk – zirvə, ən yüksək nöqtə

Doruk sözü türk dilində dağın və ya yüksəkliyin ən yüksək nöqtəsi, zirvəsi deməkdir. Məcazi mənada isə “ən yüksək səviyyə”, “uğurun zirvəsi” və “ən üstün nöqtə” anlamında işlənə bilər. Bu səbəbdən Doruk adı məqsədə çatmaq, yüksəlmək və zirvəyə doğru getmək kimi müsbət məna yaradır.

Yıldıray – ay işığı və parıltı

Yıldıray adı “yıldır” və “ay” sözlərinin birləşməsi ilə formalaşan türk mənşəli adlardan biri kimi təqdim olunur. Adın ümumi çağrışımı parıltı, işıq və ayla bağlıdır. Buna görə Yıldıray poetik baxımdan “ay kimi parlayan”, “işıq saçan” anlayışlarını xatırladır.

Özalp – özündə alp ruhunu daşıyan

Özalp adında “öz” və “alp” sözləri diqqət çəkir. “Alp” qədim türk dilində qəhrəman, igid, cəsur döyüşçü mənasında işlənib. Buna görə Özalp adı ümumi şəkildə “özündə igidlik daşıyan”, “cəsur və qəhrəman” anlayışlarını ifadə edən ad kimi başa düşülə bilər.

Atalay – hörmət və tanınmışlıq çağrışımı

Atalay türk mənşəli adlardan biri kimi işlənir və “atalı”, “hörmətli”, “tanınmış” kimi müsbət çağrışımlara malikdir. Adın tərkibindəki “ata” sözü isə türk mədəniyyətində yalnız bioloji ata mənasında deyil, böyüyə, ağsaqqala və keçmiş nəsillərə hörmət anlayışı ilə də bağlıdır.

Kıraç – quru və məhsuldarlığı az olan torpaq

Kıraç sözü türk dilində əsasən susuz, quru və məhsuldarlığı aşağı olan torpaq mənasında işlənir. Digər adlardan fərqli olaraq, bu söz birbaşa müsbət məna daşımır. Lakin soyad kimi təbiətlə, torpaqla və coğrafiya ilə bağlı türk sözlərinin necə istifadə edildiyini göstərən maraqlı nümunədir.

Bozok – qədim türk tayfa adı

Bozok türk tarixində mühüm yer tutan qədim tayfa və boy adlarından biridir. Xüsusilə Oğuzların tarixi ilə əlaqələndirilir. “Bozok” adı bu baxımdan sadəcə bir soyad deyil, qədim türk-oğuz tarixini xatırladan tarixi addır.

Gürer və Ergüven – güc və etibar

Gürer adında “gür” sözü güclü, gur, qüvvətli mənalarını verir. Bu səbəbdən ad güc və qüvvə anlayışını çağrışdırır. Ergüven isə “ər” və “güvən” sözlərinin birləşməsi kimi anlaşılır. “Ər” qədim türk dilində igid, kişi, döyüşçü mənalarında işlənib. “Güvən” isə etibar və inam deməkdir. Beləliklə, adın ümumi çağrışımı “etibarlı və igid insan” şəklində izah edilə bilər.

Bu ad və soyadlara birlikdə baxdıqda maraqlı bir mənzərə ortaya çıxır. Bozqurd gücü və yol göstərməyi, Ülkü böyük idealı, Umay qoruyuculuğu, Mete və Teoman qədim türk dövlətçiliyini, Doruk zirvəni, Altay isə tarixi coğrafiyanı xatırladır. Başqa sözlə, bu adların hər biri bir söz olmaqdan daha artıq məna daşıyır. Onların arxasında türk tarixindən, mifologiyasından, təbiətindən və milli düşüncəsindən gələn simvollar dayanır. Məhz buna görə həmin adların bir çoxu aradan uzun illər keçməsinə baxmayaraq bu gün də işlədilir və türk mədəni yaddaşında öz yerini qoruyur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.09.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Dünyanın ən nüfuzlu kino tədbirlərindən biri olan Venesiya Beynəlxalq Film Festivalı bu gün tarixə qovuşacaq. Sentyabrın 2-də başlayan və 12-dək davam edən 83-cü festivalda dünya kinosunun tanınmış rejissorları, aktyorları və prodüserləri bir araya gəlib. Əsas müsabiqədə “Qızıl Şir” uğrunda 21 film mübarizə aparır. Münsiflər heyətinə amerikalı aktrisa və rejissor Meggi Gyllenhaal rəhbərlik edir.

Bəs bu gecəki mükafatlandırmaya əsas namizəd hansı filmlərdir?

 Bəli. Hazırkı tənqidçi qiymətləndirmələrinə əsasən, “Qızıl Şir” üçün ən ciddi favoritlər arasında xüsusilə Wild Horse Nine, Possible Love, Primetime və Look Back önə çıxır. Tənqidçi reytinqlərində Wild Horse Nine hazırda birinci, Primetime ikinci, Possible Love üçüncü, Look Back isə yüksək yerlərdən birindədir.

“Qızıl Şir uğrunda əsas beşlik”

1. “Wild Horse Nine” — “Doqquz vəhşi at”
Rejissor: Martin Makdona
Baş rollarda: Con Malkoviç, Sem Rokvell, Stiv Buşemi

Hazırda festivalın ən güclü favoritlərindən biri hesab olunur. Filmin hadisələri 1973-cü ildə Çilidə hərbi çevriliş ərəfəsində baş verir. İki MKİ agenti – Kris və Li – Santyaqodan Pasxa adasına göndərilir. Adadakı missiya zamanı onların keçmişi, törətdikləri əməllərlə bağlı günahkarlıq hissləri və aralarındakı münasibət üzə çıxmağa başlayır. Krisin iki üsyankar gənclə yaxınlaşması isə vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir.

Film həm siyasi dram, həm də qara yumor üzərində qurulub. Venesiyada ekran nümayişindən sonra 13 dəqiqəlik ayaqüstü alqış alması onun festivaldakı güclü qəbulunun göstəricilərindən biridir.

2. “Possible Love” — “Mümkün məhəbbət”
Rejissor: Li Çanq-donq
Baş rollarda: Çon Do-yon, Sol Kyonq-qu, Ço İn-son

Cənubi Koreya kinosunun məşhur rejissoru Li Çanq-donqun səkkiz ildən sonra çəkdiyi ilk filmidir. Əsərin mərkəzində iki evli cütlük dayanır: işini itirmiş fəhlə və onun həyat yoldaşı, eləcə də əmək problemləri haqqında sənədli film çəkmək istəyən rejissor və onun əri.

İki ailənin yolları kəsişdikcə onların sosial statusları, arzuları və gizli münasibətləri üzə çıxır. Film sinfi fərqlər, əmək münasibətləri, istismar, sevgi və insanın azadlıq arzusu mövzularını araşdırır.

Tənqidçilər filmi intellektual, çoxqatlı və incə psixoloji müşahidələri ilə seçilən ekran əsəri kimi qiymətləndirirlər.

3. “Primetime” — “Əsas efir vaxtı”
Rejissor: Lens Oppenhaym
Baş rolda: Robert Pattinson

Filmin süjeti 2006-cı ildə keçir. Televiziya aparıcısı Kris Hansen “To Catch a Predator” adlı məşhur verilişlə televiziya tarixində iz qoymağa çalışır. Robert Pattinsonun da rol aldığı film əslində yalnız bir televiziya proqramından bəhs etmir.

Ekran əsəri reallıq televiziyasının necə qurulduğunu, tamaşaçı marağı naminə mənəvi sərhədlərin necə aşındığını və televiziya şousunun iştirakçılarına necə təsir etdiyini araşdırır. Rejissor real hadisələrə əsaslanan verilişi həm jurnalistika, həm də əyləncə sənayesi baxımından təhlil edir.

Hazırkı tənqidçi reytinqlərində film Wild Horse Ninedan sonra ikinci yerdədir.

4. “Look Back” — “Geriyə bax”
Rejissor: Hirokazu Kore-eda
Baş rollarda: Natsuki Dequçi, Aju Makita

Yapon rejissor Hirokazu Kore-edanın filmi iki yeniyetmə qızın hekayəsidir. Fucinonun öz istedadına böyük inamı var və o, manqa rəssamı olmaq istəyir. Qapalı həyat sürən Kyomoto isə demək olar ki, evdən çıxmır və bütün vaxtını rəsm çəkməyə sərf edir.

Onları manqaya olan sevgiləri birləşdirir. Dostluq münasibətləri illər ərzində davam edir və film onların yaradıcılıq arzularını, rəqabətini, dostluğunu və həyatın gözlənilməz sınaqlarını izləyir. Hadisələr təxminən 13 illik dövrü əhatə edir.

Film hazırkı tənqidçi siyahısında da yüksək nəticə göstərir.

5. “Bunker” — “Bunker” / “Sığınacaq”
Rejissor: Florian Zeller
Baş rollarda: Penelopa Kruz, Xavyer Bardem, Pol Dano, Stiven Qrehem

Bu filmin əsas qəhrəmanı milyarder texnologiya sahibinin sifarişi ilə apokalipsis vəziyyətində yaşamaq üçün yeraltı bunker tikməyi qəbul edən memardır. Lakin bu qərar onun 17 illik evliliyini ciddi sınağa çəkir. Həyat yoldaşı ərinin gördüyü işin mənəvi tərəfini və zənginlərin dünyadan təcrid olunmaq istəyini şübhə altına alır.

Beləliklə, bunker təkcə fiziki sığınacaq deyil, filmdə qorxu, sosial bərabərsizlik, ekoloji təhlükə, fərdiyyətçilik və ailə münasibətlərinin dağılması üçün metaforaya çevrilir.

Penelopa Kruz və Xavyer Bardemin real həyatda da ər-arvad olması filmin emosional tərəfinə xüsusi maraq qatır. Festivalda nümayişindən sonra film həm aktyor oyunu, həm də mövzusu ilə geniş müzakirə olunub.

Hazırkı mənzərə

Tənqidçi reytinqlərinə baxdıqda, “Wild Horse Nine” açıq şəkildə lider görünür. Ardınca “Primetime” və “Possible Love” gəlir. “Look Back” da yüksək qiymətləndirilən filmlərdəndir.

Şəkildə: “Doqquz vəhşi at” filmindən kadr

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.09.2026)