Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

"Mən ki gözəl deyildim" (1968) Azərbaycan kinematoqrafiyasında həm hekayəsinin saflığı, həm də çəkiliş pərdəarxasında yaşanan böyük faciəsi ilə xüsusi və kədərli bir yerə sahib olan tammetrajlı bədii filmdir. Görkəmli yazıçı Xalq yazıçısı Bayram Bayramovun eyniadlı povesti əsasında ekranlaşdırılan bu əsər, İkinci Dünya müharibəsi illərində arxa cəbhədə Azərbaycan kəndində yaşayan insanların dramını, mənəvi ucalığını və saf məhəbbətini əks etdirir.

Filmin yaradıcı və texniki heyəti

İstehsal ili:  1968-ci il

Janr:  Dram, tarixi

Ssenari müəllifləri:  İqor Strekov, Ağarza Quliyev, Bayram Bayramov

Quruluşçu rejissorlar: Ramiz Əsgərov, Ağarza Quliyev, Tofiq Tağızadə

Bəstəkar:  Dahi bəstəkar, SSRİ xalq artisti Fikrət Əmirov

İstehsalçı qurum: "Azərbaycanfilm" kinostudiyası

Rollarda: Ustad və gənc istedadların parlaq ifası

Ekran əsəri Azərbaycan kinosunun korifey sənətkarları ilə karyerasına yeni başlayan gənclərin unikal vəhdətini yaratmışdır:

Xuraman Qasımova (Səidə): Filmin baş qəhrəmanı. Sonradan dünya şöhrətli opera müğənnisi xalq artisti olacaq Xuraman Qasımova, daxili dünyası zəngin, mərd, zahirən bəsit görünsə də mənəviyyatı ilə devləşən Səidə obrazını böyük məharətlə canlandırmışdır.

Şahmar Ələkbərov (Mətiş): Azərbaycan kinosunun unudulmaz siması olan Şahmar Ələkbərovun kinoda ilk böyük baş roludur. Səidəyə bəslədiyi saf, təmənnasız sevgi və cəbhədən gələn acı xəbərin dramı onun ifasında şah əsərə çevrilmişdir.

İsmayıl Osmanlı (Şərif dayı): Kəndin poçtalyonu. Müharibənin gətirdiyi o qara kağızları şəhid xəbərlərini kəndə paylamaq məcburiyyətində qalan bir atanın fəryadını dahi aktyor gözləri və susqunluğu ilə tamaşaçıya ötürür.

Agahüseyn Cavadov Ziyad, Rza Əfqanlı Həmid və Sadıq Hüseynov: Filmdə kənd mühitinin müxtəlif psixoloji portretlərini tamamlayıblar.

Süjet xətti və "qara kağızlar"ın psixologiyası

Filmin mərkəzində yetim və zahirən özünü o qədər də gözəl hesab etməyən, lakin sarsılmaz iradəyə malik Səidə adlı gənc qızın taleyi durur. Müharibə dövründə kənddə kişilərin demək olar ki, hamısı cəbhəyə yollanır. Səidə kənddə maşın idarə edən yeganə şəxs kimi arxa cəbhənin bütün ağır yükünü öz çiyinlərinə götür.

Filmdə ən təsirli xətt kəndə gələn "qara kağızlar" ölüm xəbərləri ətrafında qurulub. Kənd sakinləri bir-birinin dərdinə şərik olur, faciələri birlikdə yaşayırlar. Hekayədə Səidə və Mətişin Şahmar Ələkbərov sevgisi fonunda insanları çətin anlarda bir-birinə bağlayan dostluq, sədaqət və mənəvi ucalıq tərənnüm edilir. Səidənin "Mən ki gözəl deyildim, bəs Mətiş məni niyə sevirdi?" sualı, əsl gözəlliyin zahirdə yox, insanın fədakar və saf qəlbində olduğunun fəlsəfi təsdiqidir.

Kino tariximizin ən böyük çəkiliş faciəsi

"Mən ki gözəl deyildim" filmi kino tariximizdə həm də kədərli və qanlı xatirəsi ilə qalmışdır. 1967-ci ildə Şamaxının dağlıq ərazilərində filmin çəkilişləri gedərkən ağır bir avtomobil qəzası baş verir:

İtkilərimiz:  Filmin gənc və olduqca ümidverici quruluşçu rejissoru Ramiz Əsgərov, quruluşçu operatoru Rasim İsmayılov və digər çəkiliş qrupu üzvləri, o cümlədən fotoqraf çəkiliş zamanı baş verən bu dəhşətli qəzada həlak olurlar.

Filmin tamamlanması: Yarımçıq qalan ekran əsərini bitirmək və həlak olan gənc həmkarlarının xatirəsini yaşatmaq üçün ustad rejissorlar Tofiq Tağızadə və Ağarza Quliyev layiqincə işə qoşulur, filmin çəkilişlərini böyük mənəvi məsuliyyətlə tamamlayırlar.

Fikrət Əmirovun musiqi dramaturgiyası

Ekran əsərinin uğurlu olmasında və tamaşaçının qəlbinə nüfuz etməsində dahi bəstəkar Fikrət Əmirovun simfonik musiqisi əvəzsiz rol oynamışdır. Xüsusilə filmdə səslən klassik musiqi parçaları və "Şur" muğamının interpretasiyası, obrazların daxili monoloqlarını, çəkdikləri intizar və mənəvi acıları dilləndirən əsas bədii komponentə çevrilmişdir.

Nəticə

"Mən ki gözəl deyildim", sovet dövrünün müharibə filmləri arasından özünün pafossuz, sadə kənd həyatının realizmi və dərin insani duyğuları ilə sıyrılıb çıxan şah əsərdir. Yaradıcı heyətinin qanayan xatirəsi üzərində ucalan bu film, insan mənəviyyatının zamandan və müharibələrdən daha güclü olduğunun ən parlaq sübutudur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.09.2026)

İlhamə Məhəmmədqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Sumqayıt təmsilçisi

Sumqayıtda - Heydər Əliyev Mərkəzində Gənclərin İnkişaf və Karyera Mərkəzi, Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Sumqayıt bölməsi və Qərbi Azərbaycan İcmasının Sumqayıt bölməsinin birgə təşkilatçılığı ilə Xalq şairi, yazıçı, publisist və ictimai-siyasi xadim Sabir Rüstəmxanlı ilə görüş keçirilməsi barədə dünən sizləri məlumatlandırmışdıq.

Bu gün xəbəri təfərrüatla veririk.

Azərbaycan ədəbiyyatında özünəməxsus mövqeyi olan Sabir Rüstəmxanlı zəngin yaradıcılığı, milli-mənəvi dəyərlərə bağlılığı, türk dünyasının ədəbi və mədəni irsinin təbliği istiqamətində fəaliyyəti ilə tanınır. Şairin yaradıcılığında Vətən, milli kimlik, azərbaycançılıq və Türk dünyası mövzuları xüsusi yer tutur.

Tədbirin əvvəlində Vətən torpaqlarının bütövlüyü uğrunda canlarını fəda etmiş şəhidlərin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib.

Moderator İntiqam Yaşar tədbir iştirakçılarını salamlayaraq görüşü açıq elan edib. O, Sabir Rüstəmxanlının həyat və yaradıcılığı haqqında geniş məlumat verib, şairin Azərbaycan ədəbiyyatındakı xidmətlərindən söz açıb.

Görüşdə Sumqayıtın tanınmış qələm adamlarından “Şöhrət” ordenli,  Prezidentin fərdi təqaüdçüsü, Əməkdar müəllim Ofelya Babayeva, Əməkdar mədəniyyət işçisi, filologiya elmləri doktoru, professor Rafiq Yusifoğlu, “Zərdabi” nəşriyyat-poliqrafiya MMC-nin direktoru Aydın Məlikov, İcra Hakimiyyəti yanında İctimai Şuranın sədri Hümbət Quliyev, Əməkdar jurnalist Əli Nəcəfxanlı, yazıçı Almaz Bəyazid və başqaları çıxış ediblər.

Çıxışlarda Sabir Rüstəmxanlının Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatındakı mühüm rolu, milli ədəbiyyatın inkişafına verdiyi töhfələr və çoxşaxəli yaradıcılıq fəaliyyəti diqqətə çatdırılıb.

AYB Sumqayıt bölməsinin sədri Gülnarə Cəmaləddin, Heydər Əliyev Mərkəzinin direktoru Vüsalə Qurbanova və Gənclərin İnkişaf və Karyera Mərkəzinin baş direktoru Azər Əliyev çıxış edərək bu cür görüşlərin gənclərin milli-mənəvi dəyərlər, ədəbiyyat və mədəniyyətlə bağlı biliklərinin artırılmasında mühüm əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıblar.

Tədbir çərçivəsində bədii qiraətçilərin ifasında Sabir Rüstəmxanlının şeirləri səsləndirilib.

Daha sonra Xalq şairi çoxsaylı oxucuların suallarını cavablandırıb, yaradıcılığı, ədəbiyyat və ictimai fəaliyyətlə bağlı fikirlərini bölüşüb.

Sonda Gənclərin İnkişaf və Karyera Mərkəzi və Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi tərəfindən hazırlanmış təbrik plaketləri Sabir Rüstəmxanlıya təqdim olunub.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Norveç ədəbiyyatı deyəndə KnutHamsunyada düşür, bəs Norveç musiqisi deyəndə? Əlbəttə ki Edvar Qriq.

Edvard Hagerup Grieg – Edvar Qriq (15 iyun 1843cü ildə anadan olub. Norveç bəstəkarı və pianoçusu, XIX əsr romantik musiqisinin ən mühüm nümayəndələrindən biri hesab olunur. O, Norveç xalq musiqisinin melodik xüsusiyyətlərini klassik Avropa musiqisi ilə birləşdirərək özünəməxsus üslub yaradıb. Qriq Bergen şəhərində musiqiçi ailəsində anadan olub.

 Uşaqlıqdan piano çalmağa böyük maraq göstərib. Onun musiqi istedadını məşhur Norveç skripkaçısı Ole Bull erkən yaşlarında fərq edib və Qriqin peşəkar musiqi təhsili almasına kömək göstərib. Qriq daha sonra Almaniyanın Leypsiq şəhərindəki konservatoriyada təhsil alıb. Burada Avropa klassik musiqisi ilə yaxından tanış olub və bəstəkarlıq bacarıqlarını inkişaf etdirib.

Ən məşhur əsərləri

Qriqin yaradıcılığında xüsusilə piano və orkestr əsərləri mühüm yer tutur:

- “Piano Konserti, a-moll, Op. 16” — onun ən məşhur əsərlərindən biridir.

- “Peer Gynt” süitası — Henrik İbsenin eyniadlı əsəri üçün yazdığı musiqidən hazırlanıb.

- “Dağ kralının mağarasında” (In the Hall of the Mountain King) — “Peer Gynt” əsərinin ən tanınan parçalarından biridir.

- “Səhər əhvalı” (Morning Mood) — Qriqin dünyada ən çox tanınan melodiyalarından biridir.

- “Lirik parçalar” (Lyric Pieces) — piano üçün yazdığı çoxsaylı kiçik əsərlər silsiləsidir.

Norveç musiqisinin səsi

Qriqin əsas xüsusiyyətlərindən biri Norveç xalq musiqisindən geniş istifadə etməsi olub. O, xalq melodiyalarının ritmlərini, ladlarını və intonasiyalarını öz bəstələrinə daxil edərək milli Norveç musiqi üslubunun formalaşmasına böyük töhfə verib. Onun musiqisində Norveçin təbiətini də hiss etmək mümkündür:

dağlar, meşələr, dəniz, sakit səhərlər və xalq rəqslərinin ritmləri Qriqin yaradıcılığında xüsusi atmosfer yaradır.

Qriqin “a-moll Piano Konserti”

Qriqin a-moll Piano Konserti, Op. 16 əsəri onun yaradıcılığının zirvələrindən biri hesab olunur.

Bu əsəri yazarkən Qriq hələ çox gənc idi. Əsərin ilk hissəsinin başlanğıcı xüsusilə dramatik və təsirlidir. Piano ilə orkestr arasındakı dialoq Qriqin romantik üslubunu çox yaxşı nümayiş etdirir. Bu konsert bu gün də pianoçuların repertuarında mühüm yer tutur.

“Lirik parçalar”

Qriq piano üçün çoxlu kiçik əsərlər də yazıb. Onların ən məşhur silsiləsi “Lirik parçalar”dır. Bu əsərlərin bir çoxu qısa olsa da, müəyyən bir hissi, mənzərəni və ya hadisəni musiqi vasitəsilə ifadə edir. Məsələn, onların arasında “Arietta”, “To Spring”, “Wedding Day at Troldhaugen”, “Butterfly” kimi əsərlər var. Bu əsərlər Qriqin böyük orkestr əsərlərindən fərqli olaraq onun daha şəxsi və intim musiqi dünyasını göstərir.

Qriq həyatının böyük hissəsini həyat yoldaşı, müğənni Nina Hagerup ilə birlikdə keçirib. Onlar musiqi fəaliyyətlərində bir-birinə dəstək olublar. Qriq 4 sentyabr 1907-ci ildə doğulduğu Bergen şəhərində vəfat edib. Bu gün onun Bergen yaxınlığındakı Troldhaugen adlı evi muzey kimi qorunur və Norveçin mühüm musiqi-mədəniyyət məkanlarından biridir. Qriqi fərqləndirən əsas cəhət: o, Norveç təbiətinin və xalq musiqisinin ruhunu romantik klassik musiqiyə gətirən bəstəkar kimi tarixə düşüb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.09.2026)

Rəqsanə Babayeva,

”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Bəzən bir insan haqqında çox şey bilmək üçün onunla uzun-uzadı danışmağa ehtiyac olmur. Sadəcə ona necə baxdığımıza diqqət etmək kifayətdir. Çünki biz qarşımızdakı insanı yalnız gözlərimizlə deyil, içimizdə daşıdığımız duyğularla da görürük.

Bir gün avtobusda pəncərənin yanında oturmuşdum. Qarşımdakı oturacaqda yaşlı bir kişi əyləşmişdi. Əlləri bir qədər titrəyirdi. Ayağa qalxmaq istəyəndə isə əvvəlcə bir neçə saniyə dayanıb özünü topladı. Yanındakı gənc bunu gördü və dərhal ayağa qalxaraq ona yer verdi.

— Buyurun, əmi.

Kişi gülümsədi.

— Sağ ol, oğlum. Ayaqlarım artıq əvvəlki kimi deyil.

Gənc isə çox sadə bir cavab verdi:

— Heç nə olmaz. Mən də bir gün sizin yaşınıza çatacağam.

Bu cümlə məni uzun müddət düşündürdü.

Çünki həmin gənc yaşlı kişinin yalnız zəifliyini görməmişdi. O, öz gələcəyini də onun simasında görə bilmişdi.

Eyni insana baxırıq, amma hər birimiz başqa bir şey görürük.

Kimsə yaşlı bir insan görəndə onun yavaş yeriməsinə, əllərinin titrəməsinə, yaddaşının əvvəlki kimi olmamasına diqqət edir. Başqası isə onun neçə illik həyatını, keçdiyi yolları, çəkdiyi zəhmətləri düşünür.

Kimsə susan bir insanı soyuq və laqeyd hesab edir. Başqası isə düşünür: "Görəsən, bu insanın içində hansı sözlər qalıb?"

Kimsə əsəbi danışan bir qadını "çətin xasiyyətli" adlandırır. Başqası onun bəlkə də uzun müddətdir yorulduğunu, heç kimə demədiyi bir dərdi olduğunu düşünür.

Kimsə səhv edən insanı yalnız səhvi ilə xatırlayır. Başqası isə onun həmin səhvdən sonra necə peşman olduğunu görür.

Əslində insanları bir-birindən fərqləndirən bəzən nə qədər yaxşı olduqları deyil, nə qədər dərindən görə bildikləridir.

Çünki qüsur tapmaq asandır.

Bir insanın səhvini görmək asandır. Onun zəif tərəfini demək asandır. Görünüşünü müzakirə etmək, davranışını mühakimə etmək, bir cümləsinə əsasən onun haqqında qərar vermək də asandır.

Çətin olan isə insanın görünməyən tərəfini görə bilməkdir

Onun susqunluğunun arxasındakı ağrını hiss etməkdir.

Sərtliyinin altında gizlənən kövrəkliyi anlamaqdır.

Gülüşünün arxasında gizlənən kədəri sezə bilməkdir.

Bəzən bir insanın sizə qarşı davranışı onun kim olduğunu deyil, həmin anda nələr yaşadığını göstərir.

Bunu anlamaq üçün isə hökm verməkdən əvvəl bir az dayanmaq lazımdır.

Həyatda hər birimizin heç kimə göstərmədiyi bir tərəfi var. Elə yaralarımız var ki, onları sözlə ifadə edə bilmirik. Elə yorğunluqlarımız var ki, üzümüzə baxan heç kim hiss etmir. Elə gecələrimiz olur ki, səhər hamının qarşısına heç nə olmamış kimi çıxırıq.

Ona görə də qarşımızdakı insan haqqında bildiyimizi düşündüyümüz şey əslində onun həyatının yalnız bizə göstərdiyi kiçik bir hissəsidir.

Biz heç kimin bütün hekayəsini bilmirik.

Bəlkə də bu səbəbdən insanlara bir az daha yumşaq baxmalıyıq.

Bir insanın gecikməsini məsuliyyətsizlik adlandırmazdan əvvəl onun həmin gün nələr yaşadığını düşünmək olar.

Birinin susmasını təkəbbür hesab etməzdən əvvəl bəlkə də danışmağa gücünün olmadığını düşünmək olar.

Birinin səhvinə görə onu tamamilə silməzdən əvvəl onun neçə dəfə yaxşılıq etdiyini xatırlamaq olar. Çünki heç kim yalnız bir səhvdən ibarət deyil.

Heç kim yalnız keçmişi deyil. Heç kim yalnız görünüşü deyil. Heç kim yalnız itirdikləri, qorxuları və zəiflikləri ilə ölçülə bilməz. İnsan bütövdür.

Onun yaxşılığı da var, səhvi də. Gücü də var, zəifliyi də. Gülüşü də var, göz yaşları da. Bəzən qalxdığı zirvələr, bəzən də heç kimə demədən keçdiyi uçurumlar var.

Biz isə çox vaxt onun bütün həyatını deyil, yalnız bir anını görüb qərar veririk.

Bəlkə də ən böyük ədalətsizliklərdən biri budur.

Bir insanı ən pis anına görə tanımaq.

Halbuki həmin insanın həyatında nə qədər gözəl anlar, nə qədər mübarizə, nə qədər səssiz fədakarlıq olduğunu bilmirik.

Bəzən qarşımızdakı insanın özündə belə görmədiyi bir yaxşılığı biz görə bilərik.

Bir cümlə ilə ona bunu hiss etdirə bilərik.

"Çox güclüsən" demək bəzən bir insanın günlərlə ehtiyac duyduğu sözdür.

"Yanındayam" demək bəzən uzun nəsihətlərdən daha qiymətlidir.

"Səni başa düşürəm" demək isə insanın içində illərdir qapalı qalan bir qapını aça bilər.

Çünki hər bir insan görülmək istəyir.

Amma sadəcə üzünün görülməsini deyil, içinin də görülməsini.

Əslində sevgi də, mərhəmət də, insanlıq da bir qədər bundan ibarətdir.

Bir insanın hamının gördüyü tərəfinə deyil, heç kimin görmədiyi tərəfinə də diqqət etmək.

Bəlkə də dünyanı dəyişdirmək üçün həmişə böyük işlər görmək lazım deyil.

Bəzən bir insan haqqında fikrimizi dəyişmək kifayətdir.

Bəzən onu mühakimə etməmək kifayətdir.

Bəzən isə sadəcə onun yaxşı tərəfini görmək və bunu ona hiss etdirmək kifayətdir.

Çünki insan necə baxırsa, bir az da elə görür.

Ürəyi qəzəblə dolu olan hər yerdə günahkar axtarar. İçində qorxu olan hər yerdə təhlükə görər. Mərhəmətli insan isə ən sərt görünən adamda belə bir səbəb axtarar. Ürəyi işıqlı olan insan qaranlığın içində belə bir işıq tapar. Bəlkə də buna görə insanlara baxışımız əslində onlar haqqında deyil, bizim haqqımızda daha çox şey danışır.

Siz bir insanda ilk olaraq nə görürsünüz?

Onun çatışmazlığını, yoxsa üstünlüyünü?

Səhvini, yoxsa yaxşılığını?

Sükutunu, yoxsa danışa bilmədiyi sözlərini?

Yıxıldığını, yoxsa yenidən ayağa qalxmaq cəhdini?

Bu sualların cavabı bizim necə insan olduğumuzu da göstərir.

Ona görə bu gündən etibarən insanlara bir az daha fərqli baxaq.

Tələsik hökm verməyək.

Bir insanın yalnız bir xüsusiyyətinə görə onun haqqında qərar çıxarmayaq.

Çünki bəzən ən gözəl insanlar həyatın ən ağır sınaqlarından keçərək sərtləşirlər.

Bəzən ən çox gülümsəyənlərin ürəyi ən çox ağlayır.

Bəzən ən sakit görünənlərin içində ən böyük savaş gedir.

Və bəzən biz "heç nə hiss etmir" sandığımız insanın gecələr hamıdan çox düşündüyünü bilmirik.

Unutmayaq...

Biz insanların həyatına qonaq kimi daxil oluruq. Onların keçmişini, yaralarını, qorxularını, itkilərini tam bilmədən onlar haqqında hökm veririk.

Ona görə də bir az anlayışlı olmaqdan heç nə itirmərik.

Əksinə, bəlkə də kiminsə həyatında gözləmədiyi anda yaxşı bir iz buraxarıq.

Və illər sonra həmin insan bizi xatırlayanda sözlərimizi yox, ona necə hiss etdirdiyimizi xatırlayar.

Çünki insan çox şeyi unudur.

Kim nə dedi, nə geyindi, harada dayandı, hansı sözü işlətdi — zaman keçdikcə bunların çoxu yaddaşdan silinir. Amma bir insanın yanında özünü necə hiss etdiyini unutmaq çətindir. Ona görə insanlara elə baxaq ki, bizim baxışımız onların yaralarını daha da dərinləşdirməsin.

Elə danışaq ki, sözlərimiz bir yükə çevrilməsin.

Elə davranaq ki, qarşımızdakı insan bu dünyada hələ də yaxşı insanların olduğuna inansın. Çünki bəlkə də həyatımızın ən böyük mənası kiminsə yolunu dəyişdirmək deyil.

Bəzən sadəcə onun yolunda kiçik bir işıq olmaqdır. Və bəlkə də insanın gözəlliyi dünyaya necə baxmasında deyil, dünyaya baxarkən içində nə daşımasındadır. Çünki insanın gözləri yalnız qarşısındakını göstərmir.

Bəzən onun ürəyini də göstərir.

Siz dünyaya hansı rənglə baxırsınız?

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.09.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Yazıçı Varisin 2024-cü ilin dekabrında Moskvada “İSP” nəşriyyatında 5000 tirajla “Müasirlər və klassiklər” adlanan nüfuzlu vintaj seriyadan nəşr edilmiş, qısa müddətdə təkrar çapa getmiş “Gecə reysinə bilet” romanı Roman nominasiyasında 2024-2026-cı illər Moskva Ədəbiyyat Mükafatı-biennalesinin finalçısı elan edilib. Rusiya Yazıçılar Birliyinin, “Rossiyskiy kolokol” nəşrinin və Beynəlmiləl Yazıçılar Təşkilatının (BYT) təsis etdiyi bu mükafatın təltifetmə mərasimi 6 sentyabr tarixində Moskvanın Mərkəzi Ədiblər Evində baş tutacaqdır.

BYT-nin rəsmi saytından əldə etdiyimiz məlumata görə, 14 nominasiya üzrə təqdim ediləcək mükafatların Roman nominasiyasında digər nominasiyalarda olduğu kimi yerli (Rusiya yazıçısı) və 2 əcnəbi yazıçı təmsil olunur. Əcnəbilər həmyerlimiz və Avstriya yazıçısı Tamara Vinnerdir.

Rəyçisi Beynəlxalq Slavyan Maarifçiliyi Kiril-Mefodiy Akademiyasının vitse-prezidenti, Rusiya Elmlər Akademiyasının akademiki Aleksandr Momontov olan, Rusiyanın tanınmış ədəbiyyat xadimlərinin yüksək qiymət verdikləri (Maksim Burdin Nəşriyyat Evinin kreativ direktoru Yelena Burdinanın fikirləri bu cəhətdən səciyyəvidir: “Əsərlə tanış oldum. İncədir. Valehedicidir. Dərindir”) “Gecə reysinə bilet” romanının fəsilləri Moskvada “Rossiyskiy kolokol” və Bakıda “Literaturnıy Azerbaycan” dərgilərində dərc edilib. Bu ilin iyun ayında isə kitab Bakıda, “Yazıçı” nəşriyyatında Azərbaycan dilində işıq üzü görüb, Ədibin Evində - Mir Cəlalın ev-muzeyində kitabın təqdimatı keçirilib.

Qeyd edək ki, “Gecə reysinə bilet” hazırda dünyada ən çox tələb olunan non-fikşn janrında yazılıbdır.

Roman həyatın dibinə düşmüş, Moskva bazarında alverlə məşğul olan Nazim adlı bir gəncə sonradan örnək olan və onun xilasına çevrilən bir ömür yolundan – Azərbaycan SSR-in və SSRİ-nin görkəmli dövlət xadimi Musa Əliyevin həyat və fəaliyyətindən bəhs edir. Bu fəaliyyətdə həm Azərbaycanda neft daşları epopeyasının banisi olmaq, ilk dəfə respublikanın zəngin faydalı qazıntı yataqlarının xəritəsini hazırlamaq, Səməd Vurğun və Mirzə İbrahimov kimi şöhrətli yazarları Stalin repressiyasından xilas etmək, həm İkinci Dünya müharibəsində Moskvanın müdafiəsinin, neft üzrə kadrların yetişməsinin əsas fiqurlarından birinə çevrilməklə faşizm üzərində Qələbəyə misilsiz töhfələr vermək, həm Əlcəzairdə Saxara neft yataqlarını kəşf etməklə Əlcəzair xalqına rifah, sərvət bəxş etmək və daha nələr, daha nələr dayanır.

Həqiqətən, milyonların örnək götürəcəyi bir ömür yoludur Musa Əliyevin ömür yolu. Məhz bu cəhətdən də “Uğur qazanmağın ən düzgün yolu uğur qazanmış məşhurların həyatlarını öyrənməkdir” postulatı ilə çıxmış kitab belə böyük maraq doğurur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.09.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Haqqında söhbət açacağım yazar daha çox tərcüməçiliyi, təşkilatçılığı ilə, idarəçiliyi ilə tanınıb zamanında. Əlbəttə ki, hər bir sahədə bu cür bacarıqlı kadrlara ehtiyac böyükdür.

Söhbət Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü,  Əməkdar incəsənət xadimi Səyavuş Məmmədzadədən gedir.

Bu gün mərhum yazarın anım günüdür.

Səyavuş Məmmədzadə 1935-ci il oktyabrın 2-də Bakıda müəllim ailəsində anadan olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra ADU-nun filologiya fakültəsində təhsil alıb. Ədəbi fəaliyyətə tələbəlik illərindən başlayıb. "Sınaq" adlı ilk şeiri və A. Əlizadənin şeirinin rus dilinə tərcüməsi 1956-cı ildə universitetin çoxtirajlı "Lenin tərbiyəsi uğrunda" qəzetində dərc olunub.

Həmin vaxtdan "Molodyoj Azerbaydjana" qəzetində mütərcim, sonralar ədəbi işçi işləyib. Onun ədəbi fəaliyyətində poeziya, nəsr, publisistika, bədii tərcümə xüsusi yer tutur. Moskvada M. Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunun bədii tərcümə bölməsini bitirib. Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında redaktor, "Literaturnıy Azerbaydjan" jurnalında ədəbi işçi, tənqid və publisistika şöbəsinin müdiri, Azərbaycan Yazıçılar Birliyində referent-məsləhətçi vəzifəsində işləyib.

Azərbaycan poeziyasından rus dilinə ilk poetik tərcüməsi – Ağacavad Əlizadənin Səməd Vurğuna həsr etdiyi şeiri 1956-cı ildə "Lenin tərbiyəsi uğrunda" qəzetində çıxıb. Azərbaycan klassik və müasir ədəbiyyatından rus dilinə, eləcə də rus, bolqar, Ukrayna, Polşa ədəbiyyatından Azərbaycan dilinə etdiyi tərcümələri dövri mətbuatda çap etdirib.

Bakı şəhəri Səbail rayon İcraiyyə Komitəsi zəhmətkeş deputatları Sovetinin deputatı olub, Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXIX qurultayına nümayəndə seçilib. Bolqarıstanda dəfələrlə yaradıcılıq ezamiyyətində olub, klassik macar şairi Endre Adinin anadan olmasının 100 illiyi yubileyində iştirak edən Sovet nümayəndə heyətinin tərkibində Macarıstana gedib.

Kitabları

1. Небо

2. Тверской бульвар (повести)

3. Самоутверждение (стихи, переводы)

4. Bir yuxusuz gecə (oçerklər)

5. Ночные яблоки (рассказы)

6. Günəbaxan insanlar (şeirlər)

7. Komendant saatı (şeirlər)

Tərcümələri

(rus dilinə)

1.Кямал Талыбзаде. Аббас Сиххат. Баку: Детюниздат, 1963,

2.Мамед Араз. Пой Аракс. M.: Советский писатель, 1966, 66 стр.

3.Сохраб Тахир. Песня мужества. M.: Советский писатель, 1966, 90 стр.

(bolqar dilindən):

1. Bolqar hekayələri

2. Georgi Strumski. Odlar yurdu

3. Yordan Milev. İnsanlar və səhralar

4. Bolqar çələngi

Səyavuş Məmmədzadə 3 sentyabr 2022-ci il tarixində vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.09.2025)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Aktrisa Məleykə Ağazadənin ən məşhur rolu "Ulduz" filmində yaratdığı Nazik obrazıdır. Onun bu filmdə oynadığı fraqmentlər və söylədiyi ifadələr indiyə qədər sevilir. Bəli, bəzən bircə obraz yaratmaq kifayət edir ki, adın tarixdə qalsın.

Aktrisa Məleykə Ağazadə 3 sentyabr 1929-cu ildə Bakıda anadan olub. Kiçik yaşlarından pionerlər evinə və xoreoqrafiya məktəbinə gedib. Kiçik yaşlarından ayrı-ayrı şəhərlərdə solist kimi çıxışlar etməyə başlayıb. Müharibə dövründə əsgərlərə bu cür ruh vermək əlbəttə ki, təqdirəlayiq idi. 13 yaşında istedadı və bu sayaq çıxışlarına görə "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı ilə təltif olunub.

 Məktəbi bitirdikdən sonra Asəf Zeynallı adına musiqi məktəbinin opera sinfində oxuyub. Bundan sonra Rauf Hacıyevin Dövlət Orkestrində solist kimi fəaliyyət göstərib. 1956-cı ildən 1963-cü ilə qədər Musiqili Komediya Teatrında 40-a yaxın tamaşada oynayıb.

1972-ci ilə qədər filmlərə çəkilib.

O, "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif olunub.

Filmoqrafiya

1. Qızmar günəş altında

2. Onu bağışlamaq olarmı?

3. Qəribə əhvalat

4. Ulduz

5. Yaşamaq gözəldir, qardaşım!

6. Var olun, qızlar...

Aktrisa Məleykə Ağazadə 24 aprel 2019-cu ildə şəkər xəstəliyindən vəfat edib. Allah rəhmət eləsin.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.09.2025)

Xanım Aydın,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Həyata fərqli baxışı olan, fərqli düşüncələrini yaradıcılığına yansıtmağı məqsədə çevirən insanlar haqlı olaraq sənətə üz tuturlar, ibrətamiz düşüncələrini, təfəkkürlərini nümunəvi fəaliyyətlərində təsdiqləyirlər. Azərbaycan teatr, kino sənətinə mühüm töhfələr verən, koloritli rolları ilə müəllif və rejissor ideyalarını tamaşaçılara çatdıran görkəmli aktrisalarımızdan biri də Əməkdar artist Əzizə Məmmədovadır.

Milli kinomuzda ana və nənə rollarının mahir ifaçısı kimi tanınan, ekran personajlarını tamaşaçıların hafizəsinə yazan, Azərbaycan qadınının tipik cəhətlərini yaradıcılığında əhatəli şəkildə şərh edən aktrisanın filmoqrafiyasında 20-yə yaxın film var. Azərbaycan kinosunun inkişaf mərhələsində mühüm xidmətləri olan görkəmli kinorejissorlarla çiyin-çiyinə çalışan, istedad və bacarığını müxtəlif xarakterli rollarında təsdiqləyən aktrisanın kino fəaliyyətini izləyək, həyat yoluna qısa nəzər salaq.

Əzizə Məmmədova 1892-ci ildə Tiflis şəhərində musiqiçi ailəsində anadan olub. Atası Əbdülbağı Zülalov dövrünün tanınmış xanəndələrindən idi. Qızının kiçik yaşlarından təlim-tərbiyəsi ilə ciddi məşğul olan ata, onun musiqiyə marağını görüb qarmon çalmağı öyrədib. Musiqi sevdalı olan Əzizə bir neçə ildən sonra Şəkidən olan Salman adlı bir gənclə ailə qurub. Onların bir qız övladı (Sona) dünyaya gəlib. Lakin Əzizə xanımın ailə xoşbəxtliyi uzun sürməyib. Bir il sonra, 1908-ci ildə Salman qəflətən vəfat edib və Əzizə Məmmədova qızı Sonanı da götürüb ata evinə, Tiflisə qayıdıb. Onlar bir müddət Tiflisdə yaşadıqdan sonra ailəsi Aşqabada, 1919-cu ildə isə Bakıya köçüb.

1920-ci ildə Əzizə xanım əvvəl Əbilov adına klubda işə düzəlib. Daha sonra isə Əli Bayramov adına Qadınlar klubunda işləyib. Bakıda Türk Azad Tənqid və Təbliğ Teatrı (Türk İşçi Teatrı) yaradılanda görkəmli səhnə ustaları Mirzağa Əliyev və Hacıağa Abbasov müəyyən səhnə təcrübəsi olan Əzizə xanımla görüşüb, onu klubda aktrisa kimi rollar yaratmağa dəvət ediblər. İki il burada çalışdıqdan sonra, 1923-cü ildə Akademik Dram Teatrından dəvət alan Əzizə xanım bir müddət bu kollektivdə işləyib. Teatrın səhnəsində yerli və xarici dramaturqların əsərləri əsasında hazırlanan tamaşalarda müxtəlif xarakterli rollar yaradıb.

Əzizə xanımın sənətə gəlməsi, dövrünün müasirlərinin həyatını tamaşalarda əks etdirməsi, həmçinin yeni-yeni milliləşməkdə olan filmlərdə çəkilməsi həm Azərbaycan teatr, kino sənətindəki azərbaycanlı kadrların artmasına kömək etdi, həm də sənətin həyat məsələlərinin həllində mühüm rol oynadığını, insanların maariflənməsində zəruriliyini yaradıcılığında təsdiqlədi.

Aktrisanın kinoda debüt rolu “Hacı Qara” filmindəki Gülsüm obrazıdır. Bundan sonra o, “Sevil” kinodramında dayə obrazını canlandırıb. Filmdəki ekran personajı kiçikplanlı olsa da, Əzizə xanım sənət bilgisi və fərdi istedadı sayəsində rolu inandırıcı səviyyədə canlandırmağa nail olur. Personaj köməkçi rol olsa belə, əsərin mahiyyətinin tamaşaçıya çatdırılması üçün baş rol iştrakçılarına, tərəf-müqabillərinə dolğun stimul ötürə bilir. 5 il sonra isə görkəmli kinorejissor Mikayıl Mikayılovun dəvəti ilə “İsmət” kinodramında Səmədin anası obrazını yaratdı.

Dövrünün real hadisələrinə istinad edən filmdə gender bərabərsizliyi, qadın hüquqsuzluğu ekran əsərinin əsas süjet xəttini təşkil edir. Əzizə xanım personajın təfsirində meşşan, zalım qadın surətini dolğun çalarlarla tənqid hədəfinə çevirdi, qəddar və hiyləgər xüsusiyyətlərini özünəməxsus ifa və jestlərlə inandırıcı tərzdə çatdırdı.

Oğlunun övlad sahibi ola bilməyəcəyini qəbul etməyən ana onun qüsurunu evləndiyi qadınların üzərinə atmaqdan, evinə gətirdiyi gəlinlərin haqqını tapdalamaqdan çəkinmir, aqressiv, kinayəli davranışı ilə birinci gəlinin ölümünə, ikincisinin isə evdən getməsinə səbəb olur. Savadsızlığn, köhnəlmiş adət-ənənələrə meyilliliyin tüğyan etdiyi dövrdə (XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəlləri) cəmiyyətin bəlası olan avamlıq, insanın insana qarşı etinasızlığı faktlarının ifşası aktrisanın peşəkar, məqsədyönlü sənət taktikasında təcəssümünü tapdı, ekran hadisələri tamaşaçılar tərəfindən maraqla qarşılandı.

Azərbaycan səssiz kinosunda dövrünün reallığını, cəmiyyətin köləlik və avamlığını tənqid edən “Almaz” (rejissorlar Ağarza Quliyev, Qriqori Braginski) tammetrajlı kinodramında Telli obrazını canlandıran Əzizə xanımın ifası xüsusilə diqqət çəkir. Səmədin anası rolundan xarakter baxımından tamamilə fərqlənən Telli obrazının təfsirində hər bir dövr üçün gərəkli olan işıqlı insanların həyatın nicatı, yaxşıların dostu olduğu fikrini vurğulayır, təsdiqləyir.

Telli digər kənd sakinlərindən və qadınlardan fərqli olaraq onlara yeni iş yeri açan, övladlarının təhsili ilə məşğul olan Almaza kömək edir. Hətta toxucu qadınlar üçün məkan seçimi zamanı belə Almaza hücum edən qadınlarla savaşmaqdan çəkinmir. O, hər bir halda çətin sınaq qarşısında qalan Almaza kömək və dəstəyini əsirgəmir. Səssiz kinonun uğurlarından olan dəqiq mizanlanmış ifa və jestlər hadisələrin mahiyyət və məzmununu (tərəf-müqabilləri ilə birlikdə) tamamlayır, təsdiqləyir.

Azərbaycan kinosunun ilkin mərhələsində və inkişaf dövründə qadın və ana rollarının bacarıqlı ifaçısı kimi tanınan Əzizə Məmmədovanın kino yaradıcılığı müxtəlif dövrlərin hadisələrinin dolğun və inandırıcı çatdırılmasında mühüm rol oynayıb. Məhz buna görə də Əzizə xanımın kinoya gəlişini milli kinomuzun tapıntısı da adlandırmaq olar. Bu mənada 20-yə yaxın filmdə, o cümlədən “Dəcəl dəstə” filmində Yusifin anası, “Yeni horizont” kinodramında Fatma, “Vətən oğlu” bioqrafik müharibə filmində Kamalın anası, “Qara daşlar”da Nisə xala, “Səhər”də Səlminaz, “Görüş”də Əzizə, “Əsl dost”da Şirəlinin arvadı və digər ekran surətləri aktrisanın fərdi yaradıcılıq üslubunda mənalıdır, baxımlıdır. Əzizə xanımın hadisələrə həssas münasibəti, mülayim davranışı, qəlbəyatımlı səs tembri ana obrazlarını sevdirməsinə səbəb olurdu.

Görkəmli kinorejissor Ağarza Quliyevin ekranlaşdırdığı “Vətən oğlu” bioqrafik müharibə filmində Əzizə xanım Kamalın anası obrazını canlandırır. Filmin ilkin kadrlarından ön cəbhəyə paltarlar, yun corablar və digər geyim göndərməyə hazırlaşan, hər bir saniyə müharibədə olan oğlundan məktub gözləyən nigaran baxışlı ananın iztirablı, kədərli həyat durumu təqdim olunur. Əzizə xanımın simasında İkinci Dünya müharibəsində oğullarını cəbhəyə göndərən, gözü yollarda qalan narahat anaların ağrı-acısı, təlaşı, kədəri emosional ştrixlərlə xarakterizə olunur, dövrünün çətin sınaqları qarşısında qalan acı taleli insanların yaşam tərzi göz önündə canlanır.

Azərbaycan teatr və kino sənətinin öncüllərindən olan Əzizə Məmmədovanın bu və ya digər ekran obrazlarının milli kinomuza verdiyi töhfələri haqqında uzun-uzadı danışmaq olar. Ən önəmlisi odur ki, aktrisa lazım olan zamanda kinoda canlandırdığı rollarını böyük sevgi və məsuliyyətlə tamaşaçılara çatdırıb. Peşə borcunu böyük şövqlə yerinə yetirməklə sevərək seçdiyi sənətinin keşiyində layiqincə durub.

"Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.09.2026)