Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

XX əsr Azərbaycan incəsənətinin ən parlaq dövrlərindən birinə təsadüf edən 1960-cı il, milli televiziyamızın tarixində inqilabi bir addımla yadda qaldı. Bakı Televiziya Studiyası tərəfindən istehsal olunan "Aygün" tammetrajlı bədii filmi, Azərbaycanın ekran mədəniyyətində sırf televiziya üçün çəkilmiş ilk bədii ekran əsəridir.

Filmin yaranma tarixi və çətinliklər

Filmin ərsəyə gəlməsinin çox maraqlı və mürəkkəb bir hekayəsi var. İlkin olaraq radionun rəhbərliyi rejissor Kamil Rüstəmbəyova Səməd Vurğunun məşhur "Aygün" poemasını sadəcə bir radio-tamaşa kimi hazırlamağı tapşırmışdı. Lakin gənc və iddialı rejissor bu poemanın daxili psixoloji dramatizmini görərək riskə gedir və əsəri bədii televiziya filmi formatında ssenariləşdirir.

Həmin dövrdə televiziyada bədii film çəkmək üçün nə xüsusi maliyyə vəsaiti, nə də texniki təchizat mövcud idi. Çəkilişlər olduqca ağır şəraitdə, demək olar ki, kino fədailərinin böyük həvəsi hesabına reallaşdırıldı. Bütün maneələrə baxmayaraq, ssenari televiziya rəhbərliyi tərəfindən bəyənildi və film 3 yanvar 1961-ci ildə ilk dəfə geniş tamaşaçı auditoriyasına təqdim olundu.

Süjet xətti və sosioloji problemlər

Film məhəbbət, sadiqlik və ailə dramını əks etdirən melodramatik janrdadır. Hadisələr yeni ailə qurmuş iki gəncin — Aygün və Əmirxanın saf sevgisi ilə başlayır. Lakin zaman keçdikcə Əmirxanın iradəsizliyi, sənətdən uzaqlaşaraq içkiyə qurşanması ailənin xoşbəxtliyinə kölgə salır.

Ailə daxilində yaranan bu ağır böhrandan ən çox əziyyət çəkən isə onların azyaşlı qızları Ülkər olur. Aygün xaraktercə güclü qadın olduğunu sübut edərək, çətinliklərə sinə gərir. Süjetin sonunda Əmirxan öz səhvini anlayır, daxili iradə taparaq zərli vərdişlərdən xilas olur, sənətinə və ailəsinə yenidən qayıdır. Rejissor poemanın psixoloji sarsıntılarını və insan iradəsinin qələbəsini kino dili ilə çox peşəkar şəkildə şərh etmişdir.

Filmin texniki və yaradıcı heyəti

Filmin uğurlu alınmasında Azərbaycan mədəniyyətinin nəhəng simalarının payı var idi:

Rejissor və ssenarist: Kamil Rüstəmbəyov. Onun ilk tammetrajlı rejissor işidir.

Quruluşçu operator: Əlihüseyn Hüseynov. Qəhrəmanların daxili dünyasını işıq-kölgə oyunları ilə mükəmməl vizuallaşdırmışdır.

Bəstəkar: Zakir Bağırov

Rəssam: Fikrət Əhmədov

Baş rollar və aktyor heyəti

Rol -Aktyor / Aktrisa

Aygün (Nəcibə Məlikova)

Əmirxan (Həsənağa Salayev)

Ülkər(Rəna Topçubaşova)

Şəfiqə (Sürəyya Qasımova)

Elyar  (Gündüz Abbasov)

Qeyd: Filmdə obrazları səsləndirən sənətkarlar arasında əfsanəvi aktrisa Hökümə Qurbanova da yer almışdır.

Musiqi və yaddaqalan incilər

Filmin bəstəkarı Zakir Bağırov olsa da, filmdə səslənən musiqi parçaları milli musiqi tariximizə müstəqil əsərlər kimi daxil olmuşdur. Xüsusilə SSRİ Xalq artisti Şövkət Ələkbərovanın ifa etdiyi "Ana laylası" mahnısı bu gün də Azərbaycan layla mədəniyyətinin ən təsirli və klassik nümunələrindən biri hesab olunur.

"Aygün" bədii filmi ağ-qara formatda çəkilməsinə və müəyyən texniki qüsurlarına baxmayaraq, dövrün cəmiyyət reallıqlarını və insan mənəviyyatını təmiz şəkildə ekrana köçürən əbədiyaşar bir sənət əsəridir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.09.2026)

Murovdağın əyilməz zirvəsi: Şəhid kəşfiyyatçı Elnur Məmmədov

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Azərbaycanın hərb tarixinə dastan yazan 44 günlük Vətən müharibəsinin ən ağır və mürəkkəb əməliyyatları sıldırım qayalıqları, dumanı və sərt relyefi ilə seçilən Murovdağ-Kəlbəcər cəbhəsində reallaşdı. Bu istiqamətdə düşmənin keçilməz istehkamlarını darmadağın edən, lakin şəhid olduqdan sonra uzun müddət nəşinin tapılması müəmmaya çevrilən qəhrəman kəşfiyyatçımız Elnur İsrafil oğlu Məmmədovdur.

Bioqrafiyası və kəşfiyyat sevdası

Elnur Məmmədov 16 sentyabr 1989-cu ildə Daşkəsən rayonunun Xoşbulaq kəndində anadan olmuşdur. Gəncədə böyüyən Elnur, Şah İsmayıl Xətai adına 13 nömrəli məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetində ali təhsil almışdır. Lakin hərb sənətinə olan sonsuz sevgisi səbəbindən mülki peşədən imtina edərək 2013-cü ildən etibarən orduda MAHHXHQ əsgər kimi xidmətə başlamışdır. Sərhəd hərbi hissələrində baş snayper və kəşfiyyatçı kimi çətin və məsuliyyətli təlimlər keçmişdir. Ailəli olan Elnurdan geriyə Vətənə əmanət 4 yaşlı əkiz qız övladları qaldı.

İçi erməni zabitləri ilə dolu UAZ-ın partladılması

2020-ci il sentyabrın 27-də müharibə başlayanda Elnur Məmmədovun kəşfiyyat qrupu Daşkəsən-Kəlbəcər sərhədindən düşmən arxasına sızdı. Oktyabrın 1-də qrup ermənilərin iki mühüm hərbi postunu darmadağın etdi. Döyüş zamanı cəbhə xəttinə yaxınlaşan və içərisində yüksək rütbəli erməni zabitlərinin olduğu UAZ markalı hərbi maşın kəşfiyyatçılarımız tərəfindən hədəf alındı. Komandirinin təhlükə səbəbindən "başını qaldırma" əmrinə baxmayaraq, Elnur özünü düşmənə sipər edərək həmin maşını tamamilə partlatdı və düşmənin komanda heyətini məhv etdi. Bu zaman o, qarın nahiyəsindən snayper gülləsi ilə ağır yaralansa da, mübarizəni dayandırmadı.

"Ağdağ"da son nəfəs: Komandirin vəfası və qayalıqdakı sirr

2 oktyabr 2020-ci ildə Kəlbəcər ərazisindəki strateji "Ağdağ" yüksəkliyi uğrunda qanlı döyüş davam edirdi. Elnur bu qeyri-bərabər döyüşdə qəhrəmancasına şəhid oldu.

Ərazinin tamamilə neytral zonada yerləşməsi, ermənilərin intensiv minaatan və artilleriya atəşi, həmçinin Murovdağın dumanlı-qarlı havası səbəbindən nəşin dərhal geriyə təxliyəsi qeyri-mümkün idi. Elnurun cəsədinin düşmən əlinə keçib təhqir olunması riski çox yüksək idi. Belə bir anda kəşfiyyat qrupunun komandiri böyük cəsarət və hərbi vəfa nümunəsi nümayiş etdirdi. O, Elnurun nəşini mənfurların tapmaması üçün sıldırım qayalıqların arasında xüsusi olaraq gizlətdi və ərazinin koordinatlarını beyninə həkk etdi.

50 günlük intizarın sonu

Elnur Məmmədov rəsmi olaraq "itkin" siyahısına düşdüyü üçün ailəsi düz 50 gün boyunca hər an qapıya dikilən gözlərlə ondan bir xəbər gözlədi. 10 noyabrda müharibə bitsə də, yüksəkliklərdə axtarışlar dayandırılmadı.

Nəhayət, ərazi tamamilə ordumuzun nəzarətinə keçdikdən sonra komandirin nişan verdiyi həmin qayalıqlara daxil olan xüsusi təxliyə qrupu Elnurun xarici təsirlərdən və düşməndən qorunmuş toxunulmaz nəşini tapdı. Qəhrəman kəşfiyyatçı 23 noyabr 2020-ci ildə Gəncə şəhər Şəhidlər Xiyabanında böyük ehtiramla torpağa tapşırıldı.

Ali dövlət təltifləri

Canı bahasına dövlət sirlərini və torpağı qoruyan Elnur Məmmədov ölümündən sonra aşağıdakı yüksək dövlət medalları ilə təltif olunub:

"Vətən uğrunda" medalı

"İgidliyə görə" medalı 

"Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı

Ruhu şad olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

"Ədəbiyyat qəzeti"ndə baş redaktorun müavini, baş redaktor əvəzi vəzifələrində çalışıb. Hazırda "Ədəbiyyat qəzeti"nin baş redaktorudur. Filologiya üzrə fəlsəfə doktorudur. "Hüseyn Cavid yaradıcılığının ədəbi-fəlsəfi qaynaqları" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib, elmi rəhbəri də akademik Bəkir Nəbiyev olub. Bir çox mükafatları var.

Düz zənn etdiniz, söhbət Azər Turandan gedir.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü Azər Turan 16 sentyabr 1963-cü ildə Neftçalada anadan olub. O, görkəmli ədəbiyyatşünas İmamverdi Əbilovun oğludur.

Neftçalada 1 saylı orta məktəbdə təhsil alıb. Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirib. Neftçala İcra Hakimiyyətində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. "Yeni Azərbaycan" qəzetində humanitar şöbənin müdiri, "Ədəbiyyat" əlavəsinin məsul redaktoru olub.

Azərbaycan Universitetinin Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası və Azərbaycan Yazıçılar Birliyi ilə birgə təsis etdiyi "Hüseyn Cavid" mükafatı laureatıdır. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin "Qızıl Kəlmə" mükafatının laureatıdır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2019-cu il 27 may tarixli sərəncamı ilə "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi" yubiley medalı ilə təltif olunub.

 2019-cu ildə Rəsul Rza Fondu tərəfindən Rəsul Rza Mükafatına layiq görülüb.. 2020-ci ildə AMEA-nın Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu Elmi Şurasının qərarı ilə ədəbiyyatşünaslıq elmi sahəsində səmərəli fəaliyyətinə görə “İlin alimi” seçilib. 2021-ci ildə Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən "Nizami Gəncəvinin 880 illiyi" xatirə nişanı ilə təltif olunub.

2022-ci ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin “Səməd Behrəngi” adına mükafatına layiq görülüb. 2024-cü ildə türkolojidəki xidmətlərinə görə TÜRKSOY tərəfindən Vamberi medalı ilə təltif olunub. 2024-cü ildə Azərbaycan Yaradıcılıq Fondunun “Ədəbiyyat adamı” mükafatına layiq görülüb.

Yaradıcılığa 1980-ci illərin əvvəllərində başlayıb. İlk yazıları "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində dərc olunub.

 40-dan artiq kitabı nəşr olunub. Əli bəy Hüseynzadə və Hüseyn Cavid irsinin tədqiqatçısı kimi tanınan Azər Turan, əsasən, türk düşüncə tarixini, türk ədəbiyyatında modernizm cərəyanı və onun təzahür şəkillərini tədqiq edir. İstanbulda, Ankarada, Moskvada, Tbilisidə, Bakıda, Almatıda, Daşkənddə keçirilən elmi konfranslarda məruzələrlə çıxış edib.

Mahmud Qaşqarlı, Əhməd Yəsəvi, İsmayıl bəy Qaspıralı, Əli bəy Hüseynzadə, Əhməd bəy Ağaoğlu, Cəmaləddin Əfqani, Yusif Akçura, Mehmet Akif Ərsoy, Hüseyn Cavid, Yəhya Kamal Bəyatlı, Fuad Köprülü, Nihal Atsız, Rza Nur, Zəki Vəlidi Toğan, Bəkir Çobanzadə, Cənab Şəhabəddin, Əhməd Haşım, Nəcib Fazil Qısakürək, Nazim Hikmət, Orxan Vəli, Ədib Cansevər, Cahid Sidqi Tarançı, Camal Sürəya, Çingiz Dağcı, Çingiz Aytmatov və b. barədə silsilə yazıları Azərbaycanda və xarici ölkələrdə dərc olunub.

Filmoqrafiya

1. Əlif Lam Ra (rejissor Tariyel Vəliyev, 1992. Az TV) (ssenari müəllifi)

2. Səma şairi(ssenari müəllifi)

3. Kürün mənsəbində soyqırım. 1918-ci il hadisələri barədə (ssenari müəllifi)

4. Cavid ömrü (məsləhətçilərindən biri)

Kitabları

1. Ölüm süvarisi

2. Əbədi Turan

3. Dahi və dünya

4. Hüseyn Cavid

5. Yorğun şəhərin yuxusu

6. Əli bəy Hüseynzadə

7. Cavidnamə

8. Cavid əfəndi

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Yusif Səfərov tanınmış mühəndis-neftçi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi, iki dəfə dövlət mükafatı laureatı, texnika elmləri namizədi və Xəzər dənizində yerləşən qeyri-adi şəhər – «Neft daşlarının» əsasını qoyanlardan biri idi. Hazırda Bakı şəhərinin küçələrindən biri onun adını daşıyır. Yusif müəllim incəsənəti, xüsusən də musiqini çox sevirdi.

Həyat yoldaşı Cəvahir xanım gözəl səsə və böyük musiqi istedadına malik olub. Gənc yaşlarında o, dahi Üzeyir Hacıbəyovun xorunda oxuyurdu və solist kimi də müxtəlif konsertlərdə çıxış edib. O, Azərbaycan mahnılarını çox gözəl ifa edib. Lakin malik olduğu istedad və qazandığı uğurlara baxmayaraq Cəvahir xanım uşaqlarının xatirinə səhnəni tərk etməyə məcbur olub.

Xalq musiqisinə, muğamlara və Azərbaycan bəstəkarlarının, xüsusən də Üzeyir Hacıbəyovun yaradıcılığına olan sevgilərini valideynlər öz uşaqlarına aşılayıblar və onları musiqi incəsənətinə dərin məhəbbət və böyük maraq mühitində böyüdüblər.

Və tale elə gətirdi ki bu sevgi daha çox qızları Elmiraya aşılanıb.

Azərbaycan Respublikası Əməkdar incəsənət xadimi Elmira Səfərova 16 sentyabr 1934-cü ildə Bakıda anadan olub.

Elmira böyüdükdən sonra özünə musiqi yolunu seçib. «Molodyoj Azerbaydjana» qəzetinə 30 Yanvar 1992-ci il müsahibəsində Elmira xanım özü bu haqda belə deyib: «… gələcək həyatımda sənət seçimi ilə bağlı heç bir zaman sual meydana çıxmayıb. Belə bir təəssürat var idi ki, musiqi mənimlə birgə doğulub və mən öz həyatımı musiqidən kənar heç cür təsəvvür edə bilmirdim.»

1942-ci ildə Elmira Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının nəzdində fəaliyyət göstərən 10-illik məktəbə, gözəl pedaqoq, Peterburq konservatoriyasının məzunu, məşhur pianoçu A.N.Yesipovanın şagirdi T.S.Qruşkonun sinfinə daxil olub. Onun musiqi istedadının təşəkkül tapmasında və inkişafında mühüm rolu Azərbaycanın görkəmli pedaqoqları K.K.Səfərəliyeva, L.N.Yeqorova və R.I.Siroviç da oynayıblar.

Məktəbi bitirdikdən sonra 1952-ci ildə Elmira xanım Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına – Azərbaycan fortepiano məktəbinin banilərindən biri olan Azərbaycanın xalq artisti, bir neçə pianoçu nəsli yetişdirən professor M.R.Brennerin məktəbinə daxil olub.

Qeyd etmək lazımdır ki, M.R.Brennerin məktəbi yüksək peşəkarlıq, gözəl səslənmə və müəllif mətninə son dərəcə diqqətli münasibətilə fərqlənib. Bütün bu keyfiyyətləri Elmira xanım müəllimindən mənimsəyib və sonralar öz pedaqoji təc-rübəsində tətbiq edib. Elmira Səfərova 11 yanvar 1997-ci ildə 62 yaşında vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.09.2026)

ÜZEYİR HACIBƏYLİ İRSİNİN TƏBLİĞİNDƏ BƏSTƏKARLAR İTTİFAQININ ROLU

Aysel Kərim,

Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının mətbuat katibi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Mədəniyyət tariximizin elə işıqlı səhifələri var ki, orada zamanın qarşısında yenilməyən dühalar və onların bünövrəsini qoyduğu müqəddəs ənənələr dayanır. Şərqdə ilk operanın, ilk musiqili komediyanın və peşəkar musiqi təhsilinin təməlini qoyan Üzeyir Hacıbəyli təkcə musiqimizin dühası kimi deyil, bir millətin mənəvi intibahını yönləndirən mütəfəkkir kimi tariximizə həkk olunub.

Onun yaradıcılığı sadəcə dövrünün hadisəsi kimi qalmayıb, zamanın sınağından keçərək gələcək nəsillərin estetik dünyasını formalaşdıran canlı məktəbə çevrilib. Bu irs bizi tərbiyə edən, daxili dünyamızı zənginləşdirən, muğam dramaturgiyasının dərin qatlarına varmağı və aşıq sənətinin qüdrətini dərk etməyi öyrədən mənəvi xəzinədir.

Bu canlı məktəbin qorunması və gələcək nəsillərə bütöv halda çatdırılması isə Üzeyir bəyin təməlini qoyduğu Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının, bu quruma rəhbərlik edən mənəvi varislərin və Heydər Əliyev Fondunun əvəzsiz xidmətlərinin bəhrəsidir.

Milli poliqrafiyamızın və elmi düşüncəmizin ən yüksək standartlarına cavab verən genişmiqyaslı təşəbbüslər Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın bilavasitə təşəbbüsü və qayğısı sayəsində gerçəkləşib.

Bu mənəvi dirçəliş yolunda xüsusi yer tutan "Üzeyir dünyası" layihəsi milli mədəniyyətimizin əsl dönüş nöqtəsinə çevrildi. Fondun dəstəyi ilə ərsəyə gələn bu fundamental nəşr silsiləsi dahi bəstəkarın irsini ilk dəfə bu qədər ətraflı, sistemli və akademik səviyyədə ictimaiyyətə təqdim etdi. 2008-ci ildə işıq üzü görən "Üzeyir dünyası" toplusu bəstəkarın həyat yolunu bütün təfərrüatı ilə əks etdirən "Ömür salnaməsi", onun zəngin irsini elmi müstəvidə ümumiləşdirən "Üzeyir Hacıbəyli ensiklopediyası" və puplisistik təfəkkürünü işıqlandıran "Bədii və publisistik əsərlər" kitabları daxil edildi. Bununla yanaşı, layihə çərçivəsində "Leyli və Məcnun" və "Koroğlu" operalarının, eləcə də  "O olmasın, bu olsun" və  "Arşın mal alan" musiqili komediyalarının klavirləri, librettoları və CD-ləri yüksək poliqrafik keyfiyyətlə yenidən çap olunaraq musiqi aləminə bəxş olundu.

1912-ci ildə premyerası böyük əks-səda doğuran və Üzeyir bəyi klassik opera zirvəsinə - "Koroğlu" ya aparan yolda vacib mərhələ olan "Əsli və Kərəm" muğam operası, süjetinin bəzi xüsusiyyətlərinə görə ötən əsrin 80-ci illərindən etibarən uzun müddət teatr repertuarlarından kənarda qalmışdı. İllər keçdikcə əsərin not materialları köhnələrək pərakəndə düşmüş, müəyyən hissələri itirilmişdi. Layihənin məsul redaktoru, Bəstəkarlar İttifaqının sədri, Xalq artisti, professor Firəngiz Əlizadənin rəhbərliyi ilə başlanan mürəkkəb bərpa prosesinə ölkənin tanınmış musiqiçiləri, təcrübəli ifaçılar və dirijorlar cəlb olundu. Səhifə-səhifə, zərrə-zərrə toplanan notlar, orkestr partituraları, xor partiyaları və muğam epizodları yenidən quruldu, latın qrafikasına keçirildi və Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə ilk dəfə akademizm səviyyəsində bitkin partitura şəklində çap edildi.

Firəngiz xanım Əlizadə redaktoru olduğu bu möhtəşəm nəşr haqqında öz fikirlərini belə ifadə edib:

​"Təqdim etdiyimiz partitura Üzeyir Hacıbəylinin məşhur "Əsli və Kərəm" operasının ilk nəşridir... "Üzeyir dünyası" layihəsinin beynəlxalq miqyasını nəzərə alaraq, əsas məqsədimiz "Əsli və Kərəm"in partiturasını bütün dünyada qəbul olunmuş akademik nəşrlər səviyyəsində hazırlamaq idi."

Bərpadan sonra operanın Bəstəkarlar İttifaqının layihəsi olan "İpək Yolu" Beynəlxalq Musiqi Festivalı (bədii rəhbər – Firəngiz Əlizadə) çərçivəsində Bakıda "Şirvanşahlar Sarayı" kompleksində və Şəkinin ecazkar açıq hava məkanlarında nümayiş olunması böyük maraqla qarşılandı. "İpək Yolu" festivalının proqramında Üzeyir bəyin əsərlərinin təqdim olunması daha sonra ənənə halını aldı.

​Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı yarandığı gündən böyük sənətkarların estafeti ilə addımlayır: Üzeyir Hacıbəyli, Səid Rüstəmov, Qara Qarayev, Tofiq Quliyev və Firəngiz Əlizadə. İttifaqın binasında dahi bəstəkarın abidəsinin ucalması, portretinin asılması və Konsert Salonunun məhz Üzeyir Hacıbəylinin adını daşıması bu müqəddəs irsə sədaqətin göstəricisidir.

​"Üzeyir dünyası" layihəsinin ərsəyə gəlməsində və bəstəkarın irsinin öyrənilməsində Bəstəkarlar İttifaqının üzvü olan musiqişünas alimlərin töhfəsi misilsizdir. Akademik Zemfira Səfərovanın silsilə monoqrafiyaları, sənətşünaslıq doktoru Fərəh Əliyevanın "Üzeyir Hacıbəyli – şəxsiyyət və cəmiyyət", sənətşünaslıq doktoru Kamillə Dadaşzadənin "Yüksəliş: Üzeyir Hacıbəyli və aşıq sənəti",  sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Fəttah Xalıqzadənin "Üzeyir Hacıbəyli və folklor" tədqiqatları, Ü. Hacıbəylinin Ev-Muzeyinin direktoru Sərdar Fərəcovun "Üzeyir ışığında" nəşri və İttifaq tərəfindən buraxılan beynəlxalq festival konfranslarının elmi məqalələr kitabları bu zəngin xəzinənin elmi sütunlarını təşkil edir.

Dahi sənətkarın irsinə ehtiramın göstəricisi olaraq Bəstəkarlar İttifaqının təsis etdiyi "Üzeyir Hacıbəyli" Fəxri Medalının ilk nüsxəsi Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban xanım Əliyevaya təqdim olundu. Mehriban xanım Əliyeva medalı qəbul edərkən vurğulamışdı:

"Üzeyir irsi, həqiqətən, böyük bir dünyadır. Bu dünyanın əzəməti ondadır ki, Üzeyir bəy bu gün də əsl pedaqoq kimi bizi tərbiyə edir, bizə kədərlənməyi və gülməyi öyrədir. Muğam dramaturgiyasının sirrlərini açır. Aşıq sənətinin qüdrətini dərk etməyə kömək edir."

​Mehriban xanım Əliyeva Firəngiz Əlizadəyə ünvanladığı təşəkkür məktubunda Bəstəkarlar İttifaqının Üzeyir Hacıbəyli irsinin qorunması, elmi cəhətdən öyrənilməsi və dünyada təbliğindəki müstəsna rolunu yüksək qiymətləndirmişdi.

 Tarixi faktlar və aparılan elmi təhlillər bir daha sübut edir ki, Üzeyir Hacıbəyli irsi təkcə müəyyən bir dövrün salnaməsi deyil, milli musiqi mədəniyyətimizin aparıcı xəttini təşkil edən möhkəm bünövrədir. Sənətdə həqiqi dəyər ölçüsü illərin ardında qalan izlərlə müəyyən olunur - bu zəngin irs hər yeni təhlildə və hər yeni nəslin təfəkküründə yenidən doğulan əbədi bir sərvətdir.

Biz ulu ustadımız Üzeyir Hacıbəylini tarixin uca işığında, onun bizə əmanət etdiyi ölməz əsərlərində öyrəndik. Lakin bu gün şanslıyıq ki, o möhtəşəm məktəbin, sənət fədailiyinin və mənəvi ucalığın canlı mücəssəməsini - əyani şəkildə öyrənə biləcəyimiz müasir ustadımızı, Xalq artisti, professor Firəngiz Əlizadəni görürük. Firəngiz xanımın varlığı, onun hər bir notda, hər bir kəlmədə bərq vuran tükənməz enerjisi və sənətə olan sonsuz sevgisi Üzeyir bəy ocağının canlı məşəlidir. Dahi ustadların nəfəsini üzərində daşıyan bu mənəvi məbəddə çalışmaq, Üzeyir bəy dünyasının işığını cəmiyyətimizə çatdırmaq bizim üçün sözün əsl mənasında ilahi bir lütfdür. Milli Musiqi Günündə bir daha dərk edirik ki, milli musiqimiz bizim varlığımız, kimliyimiz və əbədi qürurumuzdur. Nə xoş ki, bu canlı dastan yazılmaqda davam edir və biz Ulu Ustadın nurunu addım-addım sabaha daşıyırıq.

Ruhumuzu ucaldan musiqimizin sədası, bu müqəddəs ocağın işığı və böyük sənətkarlarımızın əbədi mirası ölkəmizin üzərində həmişə bərraq bir səma kimi parlasın!

Üzeyir bəyin 141 illik əbədi yaşarlığı və bu il 18-ci dəfə dünyanı Bakıda eyni ahəngə kökləyən Beynəlxalq Musiqi Festivalı bir daha sübut edir ki, zaman onun səsini qocaltmır, əksinə, hər ötən il bu dahi ruhun sədası xalqımızın mənəvi xəzinəsinin ən uca zirvəsində daha əzəmətlə əks-səda verir. Və nə qədər ki, bu torpaqda ustad nəfəsinin hərarəti var, dahi sənətkarın bəşəri irsi əbədiyyət qübbəsində zəfər marşı kimi səslənəcəkdir!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.09.2026)

Rəqsanə Babayeva,

”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Bəzən həyatımızda elə hadisələr baş verir ki, onların qarşısında dayanıb yalnız bir sual veririk: “Bunun belə olması yazılmışdı?” İnsan başına gələnləri izah etməkdə çətinlik çəkəndə taleyə sığınır. Çünki bəzi hadisələrin səbəbini tapmaq asan deyil. Nə qədər düşünürsən, nə qədər geriyə qayıdır, “kaş”larla dolu cümlələr qurursan, yenə də cavabsız qalan bir sual olur. Bəlkə də insanın ən böyük mübarizələrindən biri başına gələnləri anlamaq yox, qəbul etməkdir.

Taleyə inanmaqla taleyin qarşısında aciz qalmaq isə eyni şey deyil. Bəzən deyirik: “Deməli, qismət belə imiş.” Amma görəsən, insanın etdiyi seçimlərin, verdiyi qərarların, getdiyi yolların taleyində heç bir payı yoxdurmu? Əgər hər şey əvvəlcədən yazılıbsa, onda seçimlərimizin mənası nədir? Əgər heç nə yazılmayıbsa, onda niyə bəzi hadisələr sanki bizi illər boyu izləyir? Bəlkə də həyatın ən böyük sirri məhz bu iki sualın arasında gizlənir.

İnsan taleyindən qaçmağa çalışır. Bəzən şəhərini dəyişir, insanlardan uzaqlaşır, keçmişini arxada qoyur, yeni həyata başlayır. Elə bilir ki, yer dəyişməklə həyat da dəyişəcək. Amma bir müddət sonra anlayır ki, insan özündən qaça bilmir. Çünki insan hara gedirsə, özü də ora gedir. Keçmişini özü ilə aparır. Qorxularını, xatirələrini, yaralarını, peşmanlıqlarını, yarımçıq qalmış sözlərini də özü ilə götürür. Başqa bir şəhərdə, başqa bir küçədə yeriyə bilər, amma içindəki ağrını geridə qoymaya bilər.

Bəzən insanın qaçdığı şey taleyi deyil, özüdür. Özünün verdiyi yanlış qərarlardan, bağışlaya bilmədiyi insanlardan, qəbul etmək istəmədiyi həqiqətlərdən, keçmişdə etdiyi səhvlərdən qaçır. Amma qaçdıqca həmin şeylər daha çox arxasınca gəlir. Çünki bəzi qapılar arxamızda bağlansa da, içimizdə açıq qalır.

İnsan taleyini dəyişə bilərmi? Bəlkə də tamamilə yox. Amma ona münasibətini dəyişə bilər. Bəlkə taleyin ən böyük gücü bizim başımıza gələnlərdə deyil, başımıza gələnlərdən sonra nə etdiyimizdədir.

Eyni hadisə iki insanın həyatına fərqli təsir edə bilər. Biri itkidən sonra həyata küsməyi seçər, digəri isə itkinin ona həyatın qiymətini öyrətdiyini düşünər. Biri uğursuzluqdan sonra bir daha cəhd etməz, digəri isə həmin uğursuzluğu yolunun bir hissəsi kimi qəbul edib yenidən başlayar. Deməli, insanın taleyində hadisələr qədər seçimlər də var.

Bəzən həyat qarşımıza bir yol qoyur, amma o yolda necə addımlayacağımıza biz qərar veririk.

Hər insanın həyatında “kaş” dediyi bir məqam olur: Kaş o gün getməzdim. Kaş o sözü deməzdim. Kaş ona inanmazdım. Kaş bir az daha gözləyərdim. Kaş vaxtında başa düşərdim... Bu “kaş”lar insanın keçmişlə apardığı ən uzun söhbətlərdir. Amma keçmiş cavab vermir. Nə qədər geri qayıtmaq istəsək də, yaşanmış bir günü dəyişə bilmirik.

Bəlkə də insanın taleyini dəyişə bilmədiyi ən böyük yer elə keçmişdir. Amma gələcəyə hələ toxunmaq mümkündür. Bu gün verdiyimiz qərar sabahımızın bir hissəsinə çevrilir. Ona görə də insan keçmişin qarşısında aciz, gələcəyin qarşısında isə tamamilə gücsüz deyil.

Bəzən taleyimiz sandığımız şey əslində seçimlərimizin nəticəsidir. Yanlış insanı seçirik, sonra onun bizə yaşatdığı ağrını tale adlandırırıq. Özümüzə inanmayıb bir fürsətdən vaz keçirik, sonra “qismət olmadı” deyirik. Qorxduğumuz üçün addım atmırıq, illər sonra isə “deməli, belə olmalı imiş” söyləyirik. Halbuki bəzən qismət adlandırdığımız şey bizim qorxularımızın nəticəsidir.

Amma hər şeyi də insanın seçimi ilə izah etmək olmaz. Elə hadisələr var ki, insanın iradəsindən kənarda baş verir. Gözləmədiyimiz itkilər, xəstəliklər, ayrılıqlar, qəfil dəyişən həyat şərtləri... İnsan bütün bunların qarşısında bəzən nə qədər güclü olsa da, hər şeyi idarə edə bilmir.

Bəlkə də taleyin mənası bir az da burada başlayır. İnsan hər şeyi seçə bilməz. Amma yaşadıqlarına necə cavab verəcəyini müəyyən qədər seçə bilər.

Ən ağır dərd belə insanın bütün həyatını müəyyən etməli deyil. İnsan itirə bilər, amma itkisindən ibarət deyil. Yıxıla bilər, amma yıxıldığı yerdə qalmağa məcbur deyil. Yanıla bilər, amma səhvi onun bütün ömrünün adı deyil. Bir qapı bağlana bilər, amma bütün yollar bağlanmır.

Bəlkə də taledən qaçmaq deyil məsələ. Məsələ taleyin qarşımıza çıxardığı yolda özümüzü itirməməkdir.

Bəzən insan illərlə bir şeyin baş verməməsi üçün mübarizə aparır. Sonra həmin hadisə baş verir və insan düşünür: “Mən bunu niyə dəyişə bilmədim?” Amma illər sonra geriyə baxanda görür ki, həmin hadisə onu tamam başqa bir insana çevirib.

Bəzi ağrılar bizi istəmədiyimiz halda böyüdür. Bəzi ayrılıqlar bizə özümüzü tanıdır. Bəzi itkilər həyatın qiymətini öyrədir. Bəzi uğursuzluqlar isə bizi özümüz üçün doğru olan yola qaytarır.

Bu o demək deyil ki, ağrı mütləq yaxşıdır. Xeyr. Ağrı ağrıdır. İtki itkidir. Ayrılıq ayrılıqdır. İnsanın yaşadığı heç bir acını romantikləşdirməyə ehtiyac yoxdur. Sadəcə bəzən insan yaşadığı ağrının içindən keçərkən özündə əvvəllər bilmədiyi bir güc tapır. Və həmin güc də onun taleyinin bir hissəsinə çevrilir.

Bəlkə insan taleyindən qaça bilmir. Amma taleyinin qarşısında necə dayanacağını öyrənə bilər. Bəzən susar, bəzən mübarizə aparar, bəzən geri çəkilər, bəzən yenidən başlayar. Bəzən isə illərlə axtardığı cavabın heç vaxt gəlməyəcəyini qəbul edər.

Çünki hər sualın cavabı olmur. Bəzi şeyləri yalnız yaşamaq olur. Bəzi hadisələrin mənasını isə insan həmin anda deyil, illər sonra anlayır.

Həyatın qəribəliyi də budur: Bəzən ən böyük dönüş nöqtəmiz həmin anda uğursuzluq hesab etdiyimiz hadisə olur. O vaxt ağlayırıq. Sonra zaman keçir. Bir gün sakitcə geriyə baxırıq və deyirik: “Yaxşı ki, belə oldu.”

Bəlkə də tale bizə hər zaman istədiyimizi vermir. Bəzən bizi istəmədiyimiz yollardan keçirir. Amma həmin yolların sonunda kim olduğumuzu özümüz müəyyənləşdiririk.

İnsan taleyindən qaça bilərmi?

Bəlkə bəzi şeylərdən yox. Amma öz taleyinin içində itməkdən qaça bilər. Özünü başqasının qərarlarına təslim etməkdən qaça bilər. Qorxularının həyatını idarə etməsinə mane ola bilər. Keçmişin gələcəyini müəyyən etməsinə icazə verməyə bilər.

Və ən əsası, başına gələn hər şeyi “Tale belə istədi” deyib kənara çəkilmək məcburiyyətində deyil.

Çünki insanın əlində həmişə bir şey qalır: seçim.

Bəlkə taleyi dəyişdirən də elə budur.

Həyat qarşımıza hansı yolu çıxarırsa çıxarsın, o yolda necə insan olaraq qalacağımız bizim seçimimizdir. Bəlkə də insan taleyindən qaça bilmir. Amma taleyin içində öz yolunu tapa bilər.

Və bəzən insanın taleyinə qalib gəlməsi onu dəyişdirmək deyil. Onunla barışıb, yenə də öz həyatını yaşamağı bacarmaqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.09.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Azərbaycan ədəbiyyatını güneyli quzeyli təbliğ etmək bizim missiyamızdır, məncə bütün sahələrdə, nədən danışırıqsa, əsla Güney Azərbaycan unudulmamalıdır.

Azərbaycan şairi Mirzə Tağıxan Rafət Təbrizi 1890-cu ildə Təbrizdə anadan olub. Müasir İran poeziyasının birinci şairi kimi tanınır. O Azərbaycan dilində, fars və fransız dillərində poemalar yazırdı. O "Azadıstan"' qəzetinin baş redaktoru olub və "Təcaddüd "(Müasirlik) qəzetində sosial və ədəbi sahədə məqalələr nəşr etdirib.

 Həbib Sahir, Əhməd Xürrəm, Yəhya Mirzə Daneş və başqa şairlərin və yazıçıların ardıcılları olduqları "Rafət Məktəbi" adlandırılan ədəbi məktəbin yaradıcısı olub. Trabzonda (Türkiyə) Naseri məktəbinin rəhbəri olub və həmçinin orada fransız məktəbində müəllim olub. Paris qəzetlərində ədəbi və siyasi məqalələr ilə çıxış edib. Trabzonda fransız konsulluğu tərəfindən fransız hökuməti tərəfindən göndərilən fəxri medal ilə təltif edilib.

O, Modernistlərin Bəyənatını nəşr edib: "Əziz yoldaşlar, biz ədəbi inqilabın çətin vaxtlarını yaşayırıq. Bizim istədiklərimiz heç də düşüncə və incəsənət dünyasında, ədəbiyyatda müasir eranı yaratmaqdan az deyil. Köhnəlmiş lakin, hələ də üstün olan statusu dəyişərək yeni müasir status ilə əvəz etməliyik.

Dil insanın fikir və hisslərini ifadə etmək üçün alətlərdir. Əgər biz iddia edə biləriksə ki, insan fikirləri və hissləri eralar ərzində heç bir dəyişikliyi qəbul etmir, onda dil dəyişikliyin yararsızı ola bilər. Aydındir ki, intellektual və perseptual müasirlik ədəbi müasirliyi tələb edir".

Mirzə Tağı xan Rafət Təbrizi çox az yaşayıbdır, 15 sentyabr 1920-ci ildə 31 yaşında Təbrizdə vəfat edibdir. O vaxtların siyasi vəziyyətinin altında, onun poetik işlərinin çoxu dağıdılıb və onun indi əldə çox məhdudlaşdırılan işləri vardır.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.09.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ulduz” jurnalı ilə birgə “Biri ikisində” layihəsində bu gün sizləri Şəfəq Sahiblinin şeirləri ilə tanış edəcəyik.

Layihə ən dəyərli bədii nümunələri gündəmdə saxlamağa xidmət edir.                   

DİLİMİN UCUNDA

Uzaqlarda üşüyür

boynumu qucaqlamaq

həsrətilə

düyün düşən qolların...

Gözləri doluxsunub

sənə gələn yolların...

Əllərimin həniri

yaralı göyərçintək

hələ də çırpınır ovcunda.

Adın qəzaya düşdü

Dilimin ucunda.

XATİRƏ

Xəbərin varmı?

Könlümün xatirə

mövsümüdür...

Barmaqlarım səni soruşur

Ovcuma tökülən göz

yaşlarımdan.

XƏFİF- XƏFİF

Baharda kol dibində

Xəfif-xəfif

Gülümsəyən bənövşə kimi

Sevdim səni...

Səni elə sevdim,

“Sevgi”  sözünün dodağı

çatladı...

Səni elə sevdim,

Həsrət utandı

özündən...

QAĞAYILAR

Qağayılar

qırçın-qırçın dalğalar kimi

səpələnir dənizə.

Bir qız dayanıb sahildə

qayalarla göz-gözə.

Bir gəmi ayrılır

uzaq limandan.

Bir ürək qopmaq istəyir

küləkdən, yağışdan, tufandan.

Bu mənəm, sahildə tək.

Gələcək o gəmi,

o yağış, o külək,

      bir də...

SƏNİN SAHİLİN

İçimdə bir dəniz ölüb,

Duzlu suların yuxusu

ləpələnir xatirələrimdə...

Yaşıl-yaşıl

yosun qoxusu gəlir

      kirpiklərimdən...

Üzür göz yaşlarımda

ölü balıqların səsi.

Bu ölü dənizin sahilində

       səbrim

havalı-havalı gəzir.

...İçimdə ölən dəniz,

Əvvəlimmi, sonrammı?

...Ölmək-ölməkdir...

Ölmək - Tanrı səbrinin

sahilinə gəlməkdir...

Mən sənin sahilinəm,

İçimdə ölən dəniz.

ŞƏHİDLƏR

Bir sehrli qaranlığın

Köynəyindən keçib gəldik.

Alnımızın yazısını

Boyumuza biçib gəldik.

Ömrü güllə darağıtək

Boşaltdıq vaxtın köksünə.

Son nəfəsi güzgü kimi

Tutduq dünyanın üzünə.

Yoxmuş cavabsız bir sual,

Ölüm də bir cavab imiş.

Ölüm sevməzlər içində

Ölmək də bir savab imiş.

TORPAĞA DÖNÜRƏM,

VƏTƏNLƏŞİRƏM

Burda gəncliyimi salıb itirdim –

Mərmilər şumlayan torpağın üstə.

Mən öz ürəyimin arzularını

Sərmişəm üçrəngli bayrağın üstə.

O qızın gözləri hələ yol çəkir,

Ağarmış telindən xəbəri yoxdur.

Hər gecə səngərin səssizliyində 

Mənim duyğularım  muğam oxudu.

Gah qarın üstündə, gah yağış altda

Onun xəyalıyla isinir ürək.

Hərdənbir qoxlayıb yuxularımda,

Xatirə-xatirə diksinir ürək.

Söykənib bəxtimin divarlarına,

Sönmüş bir ocağın közün eşirəm.

Səngərin çiyninə qoyub başımı,

Torpağa dönürəm, Vətənləşirəm.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.09.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Uğur qazandıran kitablar” rubrikasında xoş gördük. Bu gün sizlərə məşhur kouç Qay Kavasakinin “Startap” kitabı barədə damışacağam.

Bu kitabın adının alt başlığı belədir: Apple-in eks-yevangelisti, Çaxmaq daşı vadisinin ən cəsarətli kapitalistindən 11 master-klass.

Qay Kavasaki adı əminəm ki, çoxlarınıza tanışdır. Onun istedadı və peşəkarlığı sayəsində Macintosh kompaniyası adını qızıl hərflərlə tarixə yazdırıb, Apple kompaniyası isə müasir dövrümüzün ən tanınmış brendlərindən birinə çevrilib.

Qiymətli, qızıl məsləhətlərlə bol olan, oxucunun əlindən tutaraq onu biznesdə uğur qazanmağın daşlı-kəsəkli yolları ilə apararaq əsl bələdçilik edən bu kitab təsadüfi deyil ki, ən böyük iş adamlarının stolüstü kitabıdır.

«Əgər sənin devizin «Daha boşboğazlıq və çərənçilik yetər, mənə de ki, mən nə iş görməliyəm» - dirsə, demək sən düzgün ünvanı tapmısan», – söyləyir yapon əsilli havaylı öz kitabı barədə.

O yazır:

 - Hər bir işdə ən vacib olanı başlamaqdır. Unutmayın: hələ heç kəs yalnız planlaşdırma ilə uğur qazanmağa müvəffəq olmayıb.

 - Sizə və sizin kompaniyaya xeyir gətirməklə bütün cəmiyyətə ziyan gətirən fəaliyyətin heç bir dəyəri yoxdur.

 - Özünüzün istənilən hərəkətinizə elə yanaşın ki, sanki onu bütün publika görəcək, sanki o, hər yerdə əks-səda verəcək. Unutmayın, siz nə iş görürsünüzsə, sizin «əl izləriniz» həmişə və hər kəs tərəfindən görünəcək.

 - Hər şey həyata keçməyincə mümkünsüz görünür. Sahibkarlıq fəaliyyəti məhz budur – sən başqalarının qeyri-mümkün hesab etdiyini eləyirsən.

 - Yaponlarda belə bir məsəl var, deyirlər axmaqlar iki yerə bölünür. Birincilər heç vaxt Fudzi dağının zirvəsinə qalxmayanlardır ki, ətrafın gözəl mənzərəsindən zövq ala bilmirlər. İkincilər isə həmin zirvəyə iki dəfə qalxanlardır.

Oxucularıma onu da söyləyim ki, Qay Kavasaki həm də biznesdə yevangelizm təliminin banisidir. Bir baxın, bu insanın təlimi müştəriyə satdığı məhsulun ən yaxşı olması barədə elə bir inam aşılamaqdır ki, müştəri heç bir təlimat olmadan, könüllü şəkildə ətrafdaki insanlara məhz bu məhsulu almağı tövsiyyə etsin!

Təsəvvür edirsiniz, yüz minlərlə müştərilər brendin könüllü təbliğatçısına çevrilirlər, Qay Kavasakinin dühalığı məhz bundadır.

O, inandırmağı gözəl bacarır. Oxucularım, sizi əmin edirəm ki, «Startap»ı oxusanız Qay Kavasaki özünün uğura doğru getmək qaydalarına və şərtlərinə sizləri mütləq inandıracaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.03.2026)