Harun Soltanov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Əziz dostum, bilirsən, sən bu sözləri oxuyanda yalnız ekrana, sətirlərə baxmırsan. Burada danışılan, həyatın özü, baxışların dəyişdiyi anlar və ruhun içində yavaş-yavaş yanan işıqlardır. Həyat bir məktəbdir və hər gün onun içində yeni dərslərlə qarşılaşırsan. Bəzi dərslər açıq olur, sanki lövhədə yazılıb, bəziləri isə sükutda, baxışlarda, gözlərin önündə görünməz bir işıq kimi sənə yol göstərir.

Sənə bir sirr deyim?! Hər insan müəllim ola bilər. Bəli, hər insan. Bir baxışın dərinliyi, bir sözün səmimiyyəti, bir hərəkətinin nümunəsi, bunlar həyatını dəyişə bilər. Amma hər savadlı insan dərs deyə bilməz. Dərs sadəcə biliyi çatdırmaq deyildir, dərs ruhu oyatmaq, düşüncələri genişləndirmək, baxışını dəyişmək, həyatın özünü göstərməkdir.

Bəzən sən müəllimi görməzsən, amma təsirini hiss edərsən. Onun sözləri qulağına deyil, qəlbinə çatır. Onun nümunəsi hər gündə öz əksini tapır. Onun baxışı isə sənin ruhunu işıqlandırır. Sən bunu dərhal anlamaya bilərsən, amma bir gün dönüb geriyə baxanda görəcəksən ki, bütün həyatını dəyişdirən o kiçik anlar, o kiçik dərslər olmuşdur.. Dostum, sən bilməlisən ki, müəllimlik müqəddəsdir. Müəllim yalnız dərs deyən deyil.. Müəllim ruhun işığını açan, qəlblərə toxunan, baxışları genişləndirən, həyatın mənasını göstərən bir işıqdır. Sözlər yalnız söz deyil, onlar qəlbin dərinliynə toxunur, baxışına istiqamət verir, ruhunu isladır. Hər bir dərs, hər nümunə, hər söhbət, sənə birbaşa həyatın özündəndanışır. Və sən bilməlisən ki, müəllimlər yalnız sinifdə dərs deyənlər deyil. Onlar həyatın hər anında yanındadır, səssizcə öyrədir, baxışını genişləndirir, ruhunu işıqlandırır. Sözləri ilə, nümunəsi ilə, varlığı ilə sənə yol göstərir. Sən bəlkə bunu dərhal hiss etmirsən, amma bir gün dönüb baxanda görəcəksən ki, həyatını dəyişən o kiçik anlar, o görünməz işıqlar müəllimlərin verdiyi ən böyük dərslərdir.

 İnsan ömrü qəribə bir səhnədir. Bu səhnədə hər kəs sanki rolunu axtarır, hər kəs bilmədən tamaşanın içindədir, amma ssenarini kimsə əvvəlcədən bilmir. Uşaqlıq dövründə ilk dəfə gözlərini açan körpə, heç nəyi anlamadan, amma hər şeyi hiss edərək dünyaya baxır. O baxışda təəccüb var, qorxu var, eyni zamanda gizli bir sual var. "Mən kiməm? Mən hara düşdüm?" Və bu sual insanın taleyini müəyyənləşdirən ilk qaranlıqdır. Həmin qaranlığın içində işıq yandıran bir varlıq peyda olur, müəllim. Bəzən o, sadəcə bir kəlmə ilə uşağın ruhuna toxunur, bəzən isə ömür boyu davam edən bir yol göstərir. Amma müəllimin kim olduğunu anlamaq üçün, əvvəlcə onun mahiyyətinə enmək lazımdır. Müəllim, yalnız məktəb otaqlarında lövhənin qarşısında dayanan insan deyil. Müəllim, insanın taleyində, həyat yolunun dönüş nöqtələrində qəfil üzə çıxan bir işıq daşıyandır. Bəli, işıq. Bu söz çox sadədir, amma onun yükü ağırdır. Çünki işıq həmişə qaranlığa qarşı var olur. Qaranlıq olmasa, işığın varlığı da hiss edilməzdi. İnsan ömrünün qaranlıq dəhlizlərində irəlilədikcə qarşısına çıxan müəllimlər, məhz bu işığın təcəssümüdür. Lakin paradoks ondadır ki, o işıq çox zaman öz sahibini yandıraraq başqasına yol göstərir. Şam öz-özünü əridərək başqasına işıq verdiyi kimi, müəllim də öz ömrünü əridərək başqasının ruhunu aydınladır. Müəllimlik, əslində, bir növ fədakarlıqdır. Amma bu fədakarlıq sakit, səs-küysüz bir fədakarlıqdır. Müəllim qəhrəmandır, amma qəhrəmanlığını hayqırmaz. O, döyüş meydanında qılınc qaldırmır, amma hər gün görünməz bir müharibənin içindədir, cahilliyə, tənbəlliyə, həqiqəti görmək istəməyən gözlərə qarşı mübarizə aparır. Və çox vaxt bu müharibədə tək qalır. İnsanlar müəllimi çox vaxt sadələşdirirlər, "dərs deyən adam", "məktəbdə işləyən şəxs". Halbuki, müəllimlik, insanın vicdanı qarşısında məsuliyyətdir. O məsuliyyət ki, hər gün şagirdlərin zehnində yeni bir toxum əkmək, hər toxumun da sabah hansı ağaca çevriləcəyini əvvəlcədən bilmədən, ümidlə gözləməkdir. Müəllim bilmir, onun dediyi bir cümlə sabah hansı insanın taleyini dəyişəcək. Amma o, hər gün danışır. Sanki taleyə meydan oxuyur, "Bəlkə bu sözüm kiminsə yolunu işıqlandıracaq".

Müəllimlik həm də iztirabdır. Çünki insan öz qaranlığı ilə çarpışmaqda acizdir, amma müəllim başqa insanların qaranlığı ilə də mübarizə aparır. Uşaqların qorxuları, gənclərin tənbəlliyi, cəmiyyətin laqeydliyi, bütün bunlar onun qarşısında dağ kimi dayanır. Amma müəllim geri çəkilmir. Hər səhər sinif otağına girir, lövhənin qarşısında dayanır və yenidən başlayır. Çünki o bilir, susmaq, onun varlığına xəyanət olardı. Dostoyevskinin qəhrəmanları kimi müəllim də çox vaxt görünməz, anlaşılmayan, iztirablı bir qəhrəmandır. O, öz həyatını çox zaman başqalarının yoluna sərf edir. Və çox zaman dəyərləndirilmədən yaşlanır. Amma müəllimin böyüklüyü də elə bundadır. O, təltif üçün yox, minnətdarlıq üçün yox, sadəcə həqiqət naminə danışır. Çünki, reallığı nəzərə alsaq, normal əməkhaqları yoxdur və indiki dövr, keçən əsrin sonlarına bu əsrin əvvəllərinə bənzəmir. Valideyn daha "əti sənin sümüyü mənim" demir. Həqiqətin özü isə heç vaxt asan olmur. Tarixə baxsaq, görərik ki, bütün böyük mədəniyyətlərin mərkəzində müəllim anlayışı dayanır. Qədim yunan filosofları, Sokrat, Platon, Aristotel sadəcə filosof deyildilər, həm də müəllim idilər. Onların şagirdləri əsrlər boyu düşüncənin istiqamətini dəyişdi. İslam dünyasında isə müəllim anlayışı daha da müqəddəsdir. Çünki elm öyrədən, insana haqq yolunu göstərən insan Peyğəmbərin varisi sayılır. "Alimlərin mürəkkəbi şəhidlərin qanından üstündür" deyiləndə, əslində, müəllimlik məqamı tərif olunur. Çünki müəllim, elmin daşıyıcısıdır, elmi isə Allahın nurundan bir parıltıdır. Bütün bunları düşündükcə, müəllim obrazı sadəcə sosial bir peşə olmaqdan çıxır. O, metafizik bir varlığa çevrilir. Müəllim, insanın varlığında ikinci dəfə doğulmasına səbəb olan şəxsdir. Birincidə insan dünyaya fiziki olaraq doğulur, ikincidə isə müəllimin sözü ilə ruhi doğuluş yaşayır. Bu səbəbdən müəllim, əslində, ikinci doğumun vasitəçisidir. Amma insan təbiətinin nankorluğu da buradadır. Biz çox vaxt öz müəllimlərimizi unuduruq. Uşaqlıqda hər gün üzünə baxdığımız, hər sözünü dinlədiyimiz müəllim, illər sonra yadımıza belə düşmür. Və bu unudulmuşluq müəllimin taleyini daha da faciəvi edir. Çünki onun bütün zəhməti, bütün əməyi çox zaman görünməz qalır. Müəllimlər gününü təqvimdə qeyd etmək asandır. Amma müəllimin həyatdakı yerini dərk etmək çətindir. Çünki müəllim insanın ruhuna o qədər dərindən nüfuz edir ki, çox vaxt biz onun təsirini hiss etmədən yaşayırıq. Yalnız illər sonra, bir qərar anında, bir çətinlik qarşısında müəllimin bir vaxt dediyi bir cümlə beynimizdə səslənir. Və həmin an anlayırıq. "Bəli, o mənim həyatımın gedişini dəyişərdi" deyirik..

 Müəllim, həm də körpüdür. O, bizi cahillikdən biliyə, qaranlıqdan işığa aparan körpüdür. Körpü isə hər zaman üstündən keçilən, amma özü geridə qalan bir varlıqdır. İnsan körpüdən keçir, yoluna davam edir, amma körpünün özünü çox vaxt xatırlamır. Müəllimin faciəsi də bundadır. Amma eyni zamanda, onun böyüklüyü də. Çünki körpü öz varlığını xatırlatmaq üçün deyil, yol göstərmək üçün qurulub. Bütün bunların fonunda müəllim obrazı bizə həm qəhrəman, həm də qurban kimi görünür. Qəhrəmandır, çünki işıq daşıyır. Qurbandır, çünki o işığın alovu əvvəlcə onu yandırır. Amma müəllim buna boyun əyir, çünki bilir..  İnsan yalnız müəllimin kölgəsində böyüyə bilər.

 Beləliklə, bu məqalə müəllimin mahiyyətinə bir baxışdır. Bu yazı, müəllim obrazını yalnız bir günün təntənəsinə sığışdırmaq istəmir. Çünki müəllim bayramı, təqvimin deyil, insanın vicdanının bayramıdır. Onun təsiri bir günlə məhdudlaşmaz. O, ömür boyu insanın içində gizlənən bir səs kimi yaşayır. Hər kəsin həyatında bir müəllim var ki, onun dediyi bir söz illər sonra vicdanın qaranlıq dəhlizində işıq kimi peyda olur. Müəllimlik budur, susqun qəhrəmanlıq, gizli işıq, görünməz körpü. Və bu işıq heç vaxt sönməz, çünki hər şagirdin qəlbində yenidən alışar.

Bilirsən dostum?! İnsan ömrü hər şeydən əvvəl bir məktəbdir. Biz doğulduğumuz andan etibarən öyrənməyə məhkumuq. Və hər öyrənmənin arxasında bir müəllim dayanır. Bəzən biz bunu hiss edirik, bəzən də fərqinə varmadan yaşayırıq. Amma bütün müəllimlərin içində iki varlıq var ki, onların adı heç vaxt unudulmur, heç vaxt silinmir onlar, ata və anadır. Onlar insanın ilk müəllimləridir. Bəli, məktəb başlamadan əvvəl, kitab açılmadan, lövhə qarşısında ilk dəfə təbaşir tutulmadan əvvəl insanın həyatında ən böyük dərslər baş verir, evin içində. Körpə uşaq ilk dəfə anasının üzünə baxır, onun gözlərində isti bir işıq görür. O işıq, ömrü boyu heç bir müəllimin verə bilməyəcəyi dərsdir.. Mərhəməti, sevgini hiss etməyin, insanı insan edən ən təməl duyğuların dərsi.

 Ana, insanın ilk kitabıdır. Onun hər baxışı, hər hərəkəti, hər sözü körpənin ruhuna yazılır. İnsan öz ilk sözlərini anadan öyrənir. Amma bu sadəcə dil deyil, ana insana yaşamağı öyrədir. Qucağında verdiyi sakitliklə öyrədir, gecənin yarısında körpəsinin ağlamasına qalxaraq göstərdiyi səbrlə öyrədir. Ana, öyrətməyin ən sakit, ən gizli, amma ən güclü yoludur. Onun müəllimliyi sükutun içindədir. İslamın ən dərin həqiqətlərindən biri də budur. İnsanın valideynə borcu heç vaxt ödənmir. Qurani-Kərimdə dəfələrlə "ata-anaya itaət"dən danışılır. Və hədislərdə Peyğəmbərin (s.ə.s.) "Ananın haqqı üç dəfə atanın haqqından üstündür" buyurması, əslində, bu həqiqəti təsdiqləyir. Ana övladın ilk müəllimidir, həyatının ilk dərslərini onun ruhuna yazan varlıqdır. Onun öyrətdiyi dərslər bəzən sözlə olmur, bəzən sadəcə susaraq, sadəcə baxaraq, sadəcə nəfəs alaraq insanın varlığına hopur.

Amma ata da müəllimdir. Əgər ana insanın ruhuna mərhəmət və sevgi öyrədibsə, ata ona məsuliyyət və intizam öyrədir. Atanın baxışında bir sərtlik var, amma bu sərtlik qəlbin dərinliyindəki sevgidən gəlir. O, övladını həyatda qorumaq, onu sabaha hazırlamaq üçün bəzən sükutla, bəzən qəzəblə, bəzən də sakit bir nəsihətlə öyrədir. Ata, insanın ilk intizam müəllimidir. Onun hərəkətləri ilə verdiyi dərs çox zaman sözlərdən daha güclü olur. Mənim üçün də ilk müəllimlər, atam və anamdır. Onların hər biri həyatımın ən mühüm məqamlarında mənə bir söz, bir baxış, bir hərəkət ilə dərs verdilər. Və mən indi geriyə baxanda anlayıram ki, məktəb müəllimlərinin, universitet professorlarının dedikləri dərslər bəlkə zamanla unudulur, amma atanın və ananın öyrətdikləri heç vaxt silinmir. Çünki o dərslər kitabın səhifələrində yazılmır, onlar ruhun dərinliyinə yazılır. Ana, Allahın insana mərhəmət üzündən verdiyi ən böyük nemətdir. Hər bir insan anasının qarnında doqquz ay yaşayır, onun qanı ilə qidalanır, sonra onun əllərində böyüyür. Və bu müddətdə ana öz varlığını unudur, övladının varlığına çevrilir. Onun müəllimliyi həm də fədakarlığı ilə ölçülür. Heç bir müəllim şagirdinə öz canından bu qədər pay vermir. Ananın müəllimliyi, insanı insan edən ilkin mərhələnin özüdür. Ata isə evin dirəyi, ailənin qoruyucusu olaraq insanın taleyində başqa bir müəllimlik rolu oynayır. O, övladına həyatı çətinlikləri ilə öyrədir. Bəzən atasız böyüyən insan öz taleyində böyük bir boşluq hiss edir, çünki onun həyatında məsuliyyət və intizamı öyrədən müəllim olmayıb. Atanın varlığı, uşağın ilk dəfə üzləşdiyi qanun kimidir. Onun dediyi "olmaz"lar, "gərək"lər,  sabah insanın həyat yolunu müəyyən edən qaydalar olur. İslam ənənəsində valideynə hörmətin bu qədər uca tutulmasının səbəbi də budur. Çünki valideyn, sadəcə ailənin üzvü deyil, həm də müəllimdir. Ata və ana, insanın ilk müəllimləri olaraq, həyat boyu unutmayacağı dərslər verirlər. Ona görə də ata-ananın haqqı heç vaxt ödənməz deyilir. Onlar insana sadəcə yaşamağı öyrətmirlər, insan olmağı öyrədirlər. Müəllim anlayışının mahiyyətinə baxanda görürük ki, bütün sonrakı müəllimlər, məktəbdə, universitetdə, həyatda qarşılaşdığımız hər kəs, əslində, ata və ananın qoyduğu təməl üzərində qurulur. Əgər ana uşağın ruhuna mərhəmət toxumu əkməsəydi, müəllim dediyi heç bir dərs onun qəlbində cücərməzdi. Əgər ata uşağın içində məsuliyyət və intizam hissini yaratmasaydı, müəllim öyrətdiyi heç bir qaydanı ona aşılaya bilməzdi. Ata və ana, insanın həyat kitabının ilk səhifələridir. Və bu səhifələr necə yazılırsa, bütün kitabın gedişi də ona uyğun olur. Kiminsə həyatında sevgi və mərhəmət azdırsa, bilin ki, o, bu dərsi anasından ala bilməyib. Kiminsə məsuliyyətsiz, qaydasız yaşadığını görürsünüzsə, bilin ki, onun atası ona bu dərsi verə bilməyib. Ona görə də ata-ana müəllimliyi, insanın bütün həyatını müəyyən edən başlanğıcdır.

 Amma paradoks ondadır ki, uşaqlar böyüdükcə bu müəllimliyi çox zaman unudurlar. İnsan böyüyür, məktəblər dəyişir, müəllimlər artır, amma ata-ana müəllimliyini çox vaxt sadə bir "valideynlik" kimi qəbul edirik. Halbuki, insanın ömründə ən fundamental müəllimlik elə burada baş verir. Və çox zaman biz bunu yalnız itirəndə anlayırıq. Valideynin yoxluğuz insanın ömründə qopmuş bir səhifə kimidir. Atasını itirən uşaq bir gün içində böyüyür, çünki artıq öz məsuliyyətini özü daşımalı olur. Anasını itirən isə bir ömür boyu mərhəmət və şəfqət susuzluğu çəkir. Bu acı gerçəklikdə bir dərsdir. Amma bu dərs müəllimin yoxluğu ilə öyrədilir. Mən inanıram ki, ata və ana müəllimliyini dərk etməyən insan, heç vaxt məktəb müəllimlərinin də dəyərini anlaya bilməz. Çünki insan öyrənməyi elə valideynindən öyrənir. Valideyn insana öyrənməyin ilk zövqünü verir. Əgər ana uşağına "oxu" sözünü sevgi ilə öyrədibsə, o uşaq ömrü boyu kitabdan qorxmaz. Əgər ata uşağına "məsuliyyət" hissini sevgi ilə öyrədibsə, o insan ömrü boyu qaydalardan qaçmaz. Ata və ana, insanın ömründəki ilk müəllimlərdir. Onların dərsləri kitablarla yazılmır, amma ömürlə yazılır. Onların müəllimliyi çox vaxt sözlə deyil, hərəkətlə olur. Amma bu hərəkətlər insanın bütün taleyini müəyyən edir. Və insan böyüyüb kim olursa olsun, içində həmişə ata və ana müəllimliyinin izi yaşayır.

 İnsanın həyatında bəzi adamlar da var ki, onlar nə gündəlik təqvimə yazılır, nə də rəsmi sənədlərdə adları çəkilir. Amma yaddaşın və qəlbin gizli küncündə onların izi həkk olunur. Həmin adamlar insana mütləq dərs verirlər, amma o dərs nə sinif otağında yazı lövhəsində yazılır, nə də imtahan sualında soruşulur. O dərs həyatın öz dilində, insanın ruhuna toxunan kəlmələrlə öyrədilir. Mənim üçün belə insanlardan biri Abgül müəllimdir. O mənə birbaşa müəllimlik etməyib. Mənim qarşısına oturub gündəlik dərs dinlədiyim, imtahan verdiyim müəllim olmayıb. Amma bəzən insanı ən çox dəyişdirən də elə bu cür adamlar olur,  rəsmi müəllimik deyillər, amma həyatın öz dərsliyini sənin üçün açırlar. Abgül müəllim mənim üçün məhz belə bir obrazdır. O, sanki tarixlə dinin qovşağında dayanmış bir bələdçidir. Onun söhbətlərində insan özünü həm qədim zamanların qoynunda, həm də əbədi həqiqətlərin qarşısında hiss edir. Abgül müəllim danışanda bir qəribəlik olur nəsə.. O, tarixi hadisələri sadəcə fakt kimi danışmazdı. Bir şəxsiyyətin həyatını çəkib göstərəndə sanki onun gözləri ilə baxırdın. O, tarixin arxasındakı mənanı açırdı. Misal üçün, bir döyüşdən danışanda, sadəcə kim qalib gəldi, kim məğlub oldu demirdi. O, insanın niyyətini, Allah qarşısındakı mövqeyini göstərirdi. Sanki hər hadisənin altında bir imtahan vardı, insanın imanı, iradəsi, vicdanı sınanırdı. Onun İslamdan danışığı isə ayrıca bir aləm idi. Abgül müəllim Qurandan ayə gətirəndə, Peyğəmbərin (s.ə.s.) hədisini söyləyəndə sanki söz öz yerini tapırdı. Çünki o, həmin kəlmələri kitabdan oxuyub sadəcə çatdırmırdı, yaşayaraq danışırdı. Hər sözü həyatla yoğrulmuşdu. Mən onun yanında hiss edirdim ki, İslam sadəcə namaz və oruc qaydaları deyil, İslam, həyatın mənasının açarıdır. Və bu açarı sənə müəllimlər yox, bəzən elə belə, həyatın ortasında rastlaşdığın insanlar verir. Abgül müəllim mənim üçün sadəcə öyrədən deyil, həm də əzizimdir. Çünki hər insanın içində bir gizli ehtiyac olur. Kiminsə sözündə özünü tapmaq, kiminsə baxışında öz yolunu görmək. Mən bunu onun yanında hiss etmişəm. Bəlkə də heç özü də fərqinə varmadan, sadəcə bir söhbət, bir fikir mənim ruhumda dərin iz buraxıb. Bu, adi bir müəllimin işi deyil, bu, insanın insanla olan qismətidir. Onun yanında çox düşündüyüm bir həqiqət var. Bəzən insanın müəllimi onun dərsini keçmədiyi adam olur. Çünki sənin rəsmi müəllimin sənə məlumat verir, amma qeyri-rəsmi müəllimin sənə yön verir. Abgül müəllim mənim yoluma işıq tutanlardan oldu. Onun yanında olan bir başqa insan isə Musa müəllimdir. Mən Musa müəllimi yaxından tanımıram. Onun dərsini dinləməmişəm, onun səsini çox eşitməmişəm. Amma bir şeyi bilirəm. Dost dostun güzgüsüdür. Əgər Abgül müəllim mənim üçün bu qədər əziz və dəyərli idisə, onun dostu Musa müəllim də mənim üçün hörmətə layiqdir. Musa müəllim sanki səssiz bir güc idi. Mən onu az gördüm, az tanıdım, amma hər dəfə Abgül müəllimlə birgə görəndə anladım ki, onların dostluğu təsadüfi deyil. İnsanın kimliyi bir az da dostunun simasında görünərmiş. Əgər Abgül müəllim sözün və düşüncənin adamı idisə, Musa müəllim o sözləri sükutla tamamlayan bir güzgü kimidir sənki. Mən bəzən düşünürəm ki, müəllimlik sadəcə bilik ötürmək deyil, həm də münasibətlər öyrətməkdir. Abgül müəllim tarixdən, İslamdan danışırdı, Musa müəllim isə onun yanında dayanaraq bir başqa dərs verirdi. Şagirdlərinə dilimizin mexanikasını, ədəbiyyatımızın dərinliyini, mənə isə Abgül müəllimin timsalındq dostluq dərsini. Onların yaxınlığı mənə göstərdi ki, insan təkbaşına nə qədər güclü olsa da, dostsuz yol gedə bilmir. Dost, insanın ruhunun güzgüsüdür. Musa müəllim barədə çox danışa bilmirəm, çünki çox tanımıram. Amma bəzən az bilmək kifayətdir. Onun Abgül müəllimlə olan dostluğu, onun yanında olması artıq hər şeyi danışır. Mənim üçün Musa müəllim, sanki Abgül müəllimin başqa tərəfini göstərən bir günəşdir. Əgər Abgül müəllim tarixin dərinliyindən gələn işıq idisə, Musa müəllim o işığın əksini göstərən ədəbi bir güzgü idi. İndi geriyə baxanda görürəm ki, Abgül və Musa müəllimlərin həyatımda yeri rəsmi müəllimlərdən fərqli olub. Onlar mənim qarşıma lövhə ilə yox, həyatın öz dili ilə çıxıblar. Və bu, daha təsirli olub. Çünki həyatın dərsi heç vaxt unudulmur. Mən Abgül müəllimi həmişə əzizim kimi xatırlayacağam. Onun sözləri mənim içimdə sönməyən bir çıraq kimi yanır. Musa müəllimi isə dostluğun sükutunda yadda saxlayacağam. Onların hər ikisi mənim həyat kitabımın görünməyən səhifələrindədir. Və bəlkə də mənim üçün müəllimlik anlayışının ən saf nümunəsi də elə buradadır. Müəllim, sənə rəsmi dərs deyən deyil, ruhuna toxunan, yoluna işıq tutandır.

Bir də, dostum, hər birimizin həyatı yalnız yaxın və əziz müəllimlərlə tamamlanmır. Universitet illəri gəlir və burada bizə yalnız texniki bilik deyil, həm də dünyagörüşü, baxış bucağı və həyat dərsləri verən müəllimlər var. Gəl indi onların yanına gedək və onların verdiyi işığı hiss edək

İnsanın həyatında universitet illəri xüsusi bir mərhələdir. Orada insan yalnız bilik öyrənmir. İnsan özü ilə, dünyayla, baxışları ilə üzləşir. Hər dərs otağı bir sınaq, hər müəllim isə sənin ruhuna işıq tutan bir çıraqdır. Mənim üçün bu çıraqlardan bir neçəsi xüsusi parlaqdır.. Onlar sadəcə bilik verən deyil, həm də insanın dünyagörüşünü, baxışını, duyğularını dəyişdirən bələdçilər oldular.

Gəl Allahverdi müəllimlə başlayaq. O, sadəcə "Avtomobil yolları" fənnini öyrətmirdi. O, həyatın özünü öyrədirdi. Onun ən böyük dərsi insanın baxış tərzini dəyişmək idi. Allahverdi müəllim deyirdi ki, hər şey insanlara görə fərqli görünür, hər hadisə, hər görüntü fərqli gözlərlə fərqli anlam daşıyır. Onun bir misalını heç vaxt unutmaram. Dayanacaqda dayanan gənc bir cütlüyü görən qoca cütlük öz keçmişini xatırlayır, xatirələrin istisi ilə titrəyir, təravətli keçmişlərinə baxırlar sanki. Avtobus sürücüsü isə onları yalnız iki gediş haqqı kimi görür. Eyni mənzərə, amma fərqli baxışlar. Allahverdi müəllim bizə öyrətdi ki, həyat sadəcə bir fakt deyil. Həyat, baxışın, düşüncənin və duyğuların məhsuludur. Onun sözləri mənim demək olar dünyagörüşümü dəyişdi.  İnsanı sadəcə obyekt kimi deyil, hər anı fərqli anlamlar daşıyan bir varlıq kimi görməyə başladım.

Hələ Ziyafət müəllimdən deyim sənə.. Texnikanın sirrlərini açarkən bizi yaradılışın möcüzələri ilə tanış etdi. O, bizə deyirdi ki, bütün ixtiralar canlılara baxaraq yaradılıb, amma ən möhtəşəmi Allahın yaratdıqlarıdır. Məsələn, mühərrik, insan bədəni kimi işləyir, karbürator qidanı, porşen və silindirlər həzm prosesini təqlid edir, sürətlər qutusu isə insanın qidasının enerji sisteminə bənzəyir. Ziyafət müəllimin dərsi sadəcə texnologiyanı öyrətmək deyildi. O, bizə öyrədirdi ki, hər bir yaradılışın arxasında bir məqsəd, bir məna var və insan yalnız bunları dərk edəndə əsl ixtiraçı ola bilər. Onun hər izahı mənim düşüncələrimi genişləndirirdi, hər müqayisəsi, yaradılışın heyrətamiz harmoniyasını göstərirdi.

Bir də gənc Nofəl müəllimiz vardı. Mənə ekoloji şüuru aşıladı. "Yaşıl enerji" dərslərində o, sadəcə texnologiya öyrətmirdi. Təbiəti sevməyi, qorumağı, insana qarşı səmimiyyətlə yanaşmağı öyrədirdi. Nofəl müəllim deyirdi ki, insan təbiətin bir hissəsidir və onu incitmək, özü ilə, ruhu ilə ziddiyyətə girmək deməkdir. Onun dərsləri yalnız fakt və formulalarla bitmirdi. Hər dərs bir həyat dərsi idi. Mən onun yanında öyrəndim ki, hər ağac, hər çiçək, hər canlı insana Allahın bir hədiyyəsidir və onları qorumaq, əsl mənəviyyatın təcəssümüdür.

Qoşqar müəllim isə özünü ixtisasın çərçivəsində məhdudlaşdırmırdı. "Maşın hissələri və konstruksiya etmənin əsasları" dərslərindən sonra o, istirahət vaxtını bizə ayırır, ixtisasdan kənar, həyati suallar verirdi. Bəzən bu suallar sərt görünürdü amma hər biri həyatın öz dərsi idi. Qoşqar müəllim deyirdi, "Mühəndis yalnız maşını bilməklə kifayətlənməməlidir. O, həyatı, insanı, məsuliyyəti bilməlidir." Onun bu yanaşması bizə göstərdi ki, bilik yalnız texnika ilə bitmir. Bilik həm də insanı, cəmiyyəti, dünyanı anlamaq deməkdir. Bu dörd müəllimin hər biri mənim üçün fərqli bir işıq idi. Allahverdi müəllim dünyaya baxışımı genişləndirdi, Ziyafət müəllim yaradılışın möcüzəsini göstərdi, Nofəl müəllim ekoloji şüuru və səmimiyyəti aşıladı, Qoşqar müəllim isə həyatı və insanı anlamağı öyrətdi. Hər bir dərs yalnız fənn öyrətmirdi; hər bir dərs mənim ruhuma toxunurdu, düşüncəmi dəyişdirirdi, baxışımı formalaşdırırdı. Mən indi geriyə baxanda görürəm ki, universitet illəri yalnız kağız üzərində keçmiş imtahanlardan ibarət deyildi. Onlar mənim ruhumun, dünyagörüşümün, baxış tərzimin formalaşdığı illər idi. Bu müəllimlərin hər biri sadəcə bilik verən yox, həm də həyatın özünü öyrədən bələdçi idi. Onlardan öyrəndiklərim və öyrənəcəklərim sadəcə texnika, mühəndislik və ekoloji bilik deyil. Onlar mənə insan olmağı, dünyaya, həyata və başqalarına baxmağı öyrətdilər.

Və hər dəfə həmin müəllimləri görəndə hiss edirəm ki, bilikdən daha böyük bir hədiyyə var. Müəllimin ruhu. Onlar yalnız kitabdan öyrətmirdilər. Onlar bizə baxış tərzini, düşüncəni, həyatı öyrədirdilər. Mənim üçün universitet müəllimləri, yalnız audiotoriyada deyil, ruhumun dərslərində də iz buraxan insanlar oldular. Onların hər biri mənim ömrümün dərin və daimi işıqlarıdır.

  Müəllim, sadəcə lövhədə yazı yazan, dərs planını izah edən şəxs deyil. Müəllim, ruhun yolunu işıqlandıran, baxışları dəyişdirən, insanı öz iç dünyasına və xarici aləmə baxmağa vadar edən müqəddəs bir varlıqdır. Hər insan müəllim ola bilər. Həyatın hər anında bir söz, bir davranış, bir nümunə ilə başqasına dərs vermək mümkündür. Amma hər savadlı insan müəllim ola bilməz. Çünki dərs vermək yalnız biliyi çatdırmaq deyil. Dərs vermək, insanın ruhuna toxunmaq, onun düşüncəsini, baxışını, hisslərini zənginləşdirməkdir.

 Ata və ana, bizə həyatı öyrədən ilk müəllimlərdir. Onların qayğısı və sevgisi sadəcə uşaqlığımıza istiqamət vermir. Onlar ruhumuzun, vicdanımızın təməlini qoyurlar. Abgül müəllim və Musa müəllim, həyatın öz dərsini verən bələdçilərdir. Onlar mənə göstərdilər ki, müəllimlik yalnız auditoriyada deyil, insanın həyatında, onun düşüncəsində də davam edir. Universitet müəllimlərim isə mənim baxışımı, dünyagörüşümü, yaradıcı və etik düşüncələrimi formalaşdırdılar. Onlar öyrətdilər ki, bilik sadəcə faktlar və formullardan ibarət deyil. Bilik düşüncədir, məsuliyyətdir, həyatın özünü dərk etməkdir. Müəllimlik müqəddəsdir, çünki müəllim insan ruhunu toxunur, gələcəyi formalaşdırır, ümid və işıq verir. Bir müəllim bir anlıq sözü ilə, bir nümunəsi ilə, bir baxışı ilə insanın həyatını dəyişə bilər. Hər bir dərs, hər bir təlim sadəcə keçici məlumat deyil. O, insanın iç dünyasında sarsılmaz bir iz buraxır.

Buna görə də hər 5 Oktyabrda, Müəllimlər Günündə, biz yalnız rəsmi müəllimləri deyil, həyatımızda iz qoyan hər bir bələdçini, hər bir işıq saçanı xatırlamalıyıq. Çünki müəllimlik, sadəcə peşə deyil. Bu, insanın ruhunu böyütmək, ona doğru yolu göstərmək, həyatın mənasını dərk etdirməkdir. Müəllimlər olmasa, dünya yalnız bilik yığınından ibarət olar amma insanlıq, vicdan, baxış və ruh qaranlıqda qalardı. Müəllim, insanın qaranlığında yanan işıq, yolunu aydınladan bələdçidir. Onlar sayəsində biz təkcə öyrənmirik, biz düşünürük, hiss edirik, həyatımızı dərk edirik. Hər insan müəllim ola bilər, amma hər savadlı insan dərs deyə bilməz. Dərs vermək, ruhun işığını paylaşmaq, baxışını dəyişmək, qəlbinə toxunmaqdır. Buna görə müəllim müqəddəsdir. Ona qarşı hörmət, minnətdarlıq və sevgi heç vaxt kifayət etməz. Və mən şükür edirəm ki, həyatım bu müqəddəs işıqlarla doludur.  Atam və anam, Abgül və Musa müəllim, universitet müəllimlərim. Eləcə də hamınızın tanıdığı Varis müəllim.. Onlar mənim həyatımın işığıdır. Həyatın ən qiymətli dərslərindən biri budur ki, müəllimlik yalnız bilik vermək deyil, insan ruhuna toxunmaqdır. Hər insan müəllim ola bilər. Bir söz, bir nümunə, bir davranışla başqasının həyatına istiqamət vermək mümkündür. Amma hər savadlı adam dərs deyə bilməz. Dərs vermək yalnız faktları çatdırmaq deyil. Dərs vermək ruhu öyrətməkdir, baxışları genişləndirməkdir, həyatın mənasını göstərməkdir. Bu baxımdan müəllim müqəddəsdir.  Onlar mənim üçün yalnız bilik mənbəyi deyil, həm də ruhun yolunu işıqlandıran bələdçilərdir. Onların sözləri, davranışları, baxışları həyatımın hər dönəmində mənə yol göstərib. Onların verdiyi dərs yalnız texnika, tarix və ya bilik deyildi. Onlar, insanlığı, məsuliyyəti, düşüncəni və dünyaya olan münasibəti öyrədən dərslərdir.

Bu məqalə vasitəsilə mən bir daha adını çəkdiyim, çəkmədim bütün müəllimlərimi eləcə sə Varis bəy Yolçuyev və bütün redaksiyanı təbrik edirəm. Siz yalnız məlumat vermirsiniz; siz oxucuların ruhuna toxunursunuz, onların baxışlarını genişləndirirsiniz, düşüncələrini zənginləşdirirsiniz. Sizin hər birinizin işi bir müəllim kimi müqəddəsdir, çünki siz insanlara yol göstərirsiniz, onları düşündürürsünüz, gələcək üçün zəmin hazırlayırsınız. Sizin zəhmətiniz, səmimiyyətiniz və bələdçiliyiniz hər bir oxucunun ruhunda iz buraxır.

Müəllimlər! Sizin hər biriniz bir işıqsınız. Bu işıq sadəcə bilik vermir, o, insanın qaranlığında yol göstərir, ruhunu işıqlanrır, düşüncəsini genişləndirir. Müəllimlərin verdiyi dərs yalnız kitabdan öyrənilən faktlar deyil, dərs  elə məhz həyatın özüdür. Hər birinizin sözündə, hər baxışında, hər nümunəsində həyat dərsi var. Hər biriniz mənim üçün müqəddəssiniz. Bu müqəddəsliyi biz hər gün hiss etməliyik. Hər öyrənən insan bilməlidir ki, müəllimlərin təsiri yalnız sinifdə bitmir. O, insanın iç dünyasında, düşüncəsində və baxışında davam edir. Müəllimlərin sözləri və nümunələri ruhumuzun torpağında dərin kök salır. Onlar bizə göstərirlər ki, həyat yalnız bilik yığınından ibarət deyil. Həyat həm də dəyərlər, məsuliyyət, sevgi və insanlıqdır. Mən şükür edirəm ki, həyatım bu müqəddəs işıqlarla doludur. Onlar , o müəllimlər ki, mənim yolumu işıqlandırdılar, düşüncəmi böyütdülər, baxışımı genişləndirdilər. Onlar mənim üçün yalnız müəllim deyil, həm də dost, həm də bələdçi və həm də ruhun işığıdır.

Bir gün üstündən ötsə belə, 5 Oktyabr Müəllimlər Günü münasibətilə mən bütün müəllimləri - rəsmi və qeyri-rəsmi, yaxın və uzaq - ürəkdən təbrik edirəm. Sizə səadət, ruhani zənginlik, işıq dolu ömür arzulayıram. Hər birinizin sözləri, hər birinizin nümunəsi bu dünyada sarsılmaz iz qoyur. Hər birinizin verdiyi dərs gələcək nəsillərə yol göstərir və insanlığı yaşadır. Müəllimlər! Sizə minnətdaram. Sizin işiniz müqəddəsdir. Sizin sözünüz, baxışınız, sevginiz və sədaqətiniz həyatın özü qədər dəyərlidir. Bu gün sizin gününüzdür, sizə təşəkkür edir, hörmət və ehtiramımı bildirirəm. Dünyanın hər guşəsində müəllimlər olmasa, həyat yalnız məlumat yığınından ibarət olardı, bəlkə də heç dünya olmazdı.  Amma sizin sayənizdə həyatın özü, insanlıq, sevgi və işıq var.

Hər birinizə sonsuz təşəkkürlər və hörmətlə!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.10.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

Salam, "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının dəyərli izləyiciləri.

Payız fəslinin sarı boyası ilə ömrümüz davam edir.

Bu aylarda poeziya ilə isinənləri "Bir şair və bir şeir" rubrikası tonqal kimi ətrafına toplayır.

Beləliklə, qonağımız Şamil Ənvəroğlunun "Bizi unutma, Tanrım" adlı şeirini Sizə təqdim edirik.

ŞAMİL ƏNVƏROĞLU,

“BİZİ UNUTMA, TANRIM”

Bizi unutduğun yerdən yazıram sənə, Tanrım!

Demək istəyirəm ki,

bir boşluğa yığılmış axar su kimiyəm!

Bu yer mənimki deyil!

Yad nəfəslər duyuram ətrafımda!

Yad əllər toxunur əllərimə,

itkin düşən bədənimi axtarıram ümidsizcə...

Mənim deyil bu ömür, bu dünya,

bu adamlar...

Nəsə yanlış olmalı?!

Səssizəm, çaşqınam...

sınıq ümidlərin batdığı sabahlar kimiyəm-

xəstəyəm, qırğınam...

Bir qaranlıq otağın küncündən boylanıram sənə.

Demək istəyirəm ki,

beynimdə bir yalnızlıq simfoniyası,

qəlbimdə bir həsrət nəğməsi səslənir neçə vaxtdır, aramsız və nədənsiz...

Hər dəfə qapı səsinə diksinirəm, Tanrım!

Yenə də gələn ağrılar olacaq deyə yeyirəm içimi.

Demək istəyirəm ki,

gələnlərim heç xoş nəsə olmadı ki...

ya susmayan hıçqırıqlar döydü qapını,

gözü yaşlı, sözü yaşlı,

ya da aldanıb sınmış adamlar,

sürüşkən ayaqlı, yüngül başlı...

Zamanla göz yaşına düşüb üzməyi də öyrəndim.

Bir vaxtlar bir damla acıda boğulurdum çarəsizcə,

indi isə, nə dəryalar üzürəm, nə dəryalar...

Demək istəyirəm ki,

yanlışlığın deyil də, yaxşılığın əsarətinə düşdüm,

yaxşı olmaqdan da bezərmiş insan.

Və də içimdə bir dəli üsyan var bütün pisliklərə...

Sanki min illərin dərviş yolçusuyam, Tanrım!

Elə ağır yorğunam ki,

əsir torpaq misali,

nə alan var, nə verən,

elə ağır susqunam ki,

sahibsiz məzar kimi,

nə gələn var, nə gedən...

Bir az mənasız ümidləri yaşamaqdan yoruldum,

bir az  "dəyməz"miş deyilən insanları daşımaqdan,

bir az da heç enişləri olmayan yoxuşları dırmaşmaqdan...

Sındı...

əlimdən düşüb sındı sən verən ümidlər də, Tanrım!

qəlbimdən düşüb sınan sevdalar kimi.

Üzümüzdən uzaq düşdü təbəssümlər, gülüşlər,

əməlindən yetim qalan qupquru sözlər kimi...

İnsan olmaq nə qədər də zormuş, Tanrım!

Ya "olmaz"ları görə-görə ölür adam,

ya dərd yükünü çəkə-çəkə,

ya da bir nankoru sevə-sevə ölür adam...

Demək istəyirəm ki...

Ya da boş ver, susuram...

Zatən görürsən özün,

hər şeyi də, hər kəsi də...

Ancaq səndən bircə xahişim var, Tanrım!

Bircə xahişim...

Əgər imkan varsa,

əgər bacara bilsən MƏNİ UNUTMA!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.10.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bəli, böyükdən-kiçiyə hamının tanıdığı Qaraca qız obrazının yaradıcısıSüleyman Sani Axundovdan söhbət gedir. Həqiqətən də böyük ədibdir, zəngin irs qoyub gedibdir.

Azərbaycan dramaturqu, nasir Süleyman Sani Axundov 3 oktyabr 1875-ci ildə Şuşa şəhərində bəy ailəsində anadan olub. O, uşaq yaşlarında atasını itirdiyi üçün dayısı Səfərəli bəy Vəlibəyovun himayəsində böyüyüb. 1885–1894-cü illərdə Qori Müəllimlər Seminariyasında təhsil aldıqdan sonra III dərəcəli rus-tatar məktəbinə müəllim təyin edilib.

O, ömrünün sonuna kimi pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub, yazıçı, jurnalist kimi tanınıb. 1906-cı ildə Bakıda çağrılan Azərbaycan müəllimlərinin I qurultayında iştirak edib. 1908-ci ildə A.Şaiq, M.Mahmudbəyov və başqa qabaqcıl maarif xadimləri ilə birlikdə Azərbaycan pedaqoji fikri tarixində mütərəqqi bir hadisə olan məşhur "İkinci il" dərsliyini tərtib edib.

1918-ci ildə Bakıda sovet hakimiyyəti qurulanda o, Azərbaycanda ilk maarif komissarı kimi maarif sahəsində böyük həvəslə çalışıb. 1920-ci ildə Qarabağ İnqilab Komitəsinin qərarı ilə Süleyman Sani bir sıra partiya və dövlət tapşırıqlarını yerinə yetirir. Qarabağ və Zəngəzurda məktəb, uşaq evi, klub, qiraətxana və başqa mədəni-maarif ocaqlarının açılmasında fəal iştirak edir. Azərbaycan mədəni-maarif işlərinin möhkəmlənməsinə çalışır.

1920–1921-ci illərdə Qarabağ vilayətinin maarif şöbəsinin müdiri, 1922–1930-cu illərdə Bakıda məktəb müdiri vəzifələrində çalışıb. 1922-ci ildə "Azərbaycan Ədib və Şairlər İttifaqı"nın ilk sədri seçilib. 1922-ci ildə S.Sani M.Mahmudbəyov, S.Əbdürrəhmanzadə, F.Ağazadə, A.Şaiq, Ə.Əfəndizadə ilə birlikdə "Yeni türk əlifbası" dərsliyini yazır.

1923-cü ildən nəşrə başlayan "Maarif və mədəniyyət", "Şərq qadını" jurnallarında dövrün tələbləri ilə səsləşən bir sıra hekayələrini çap etdirir. Ədəbi və pedaqoji fəaliyyətinə görə 1932-ci ildə ona "Əmək Qəhrəmanı" adı verilib. 1921-ci ildən 1930-cu ilədək fasiləsiz Bakı Soveti üzvü, Bakı İcraiyyə Komitəsinin namizədi və Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin üzvü olub.

İlk yaradıcılıq əsəri "Tamahkar" komediyasıdır. O bu əsərini Mirzə Fətəli Axundovun "Hacı Qara" əsərinin təsiri ilə 1899-cu ildə yazıb. Yeri gəlmişkən onu da qeyd edim ki Süleyman Sani Axundov həmsoyadı Mirzə Fətəli Axundovdan fərqlənmək üçün ərəbcə "ikinci" mənasını daşıyan "sani" sözünü özünə ləqəb götürüb.

Bu komediyasında o, dövrün bir sıra mənfiliklərinə, o cümlədən xəsisliyə, tamahkarlığa, qadın əsarətinə qarşı çıxmış, İmran, Gülzar, Şərəf xanım kimi müsbət surətlər yaradaraq yeni nəsli həqiqətə, fədakarlığa sövq etməyə, oxucu və tamaşaçılarda gözəl həyat arzuları oyatmağa çalışıb. 1907-ci ildə qələmə aldığı "Dibdat bəy", "Türk birliyi" adlı komediyaları ilə Azərbaycan teatr səhnəsinə siyasi-ictimai mövzu gətirib.

 "Laçın yuvası", "Qaranlıqdan işığa", "Şahsənəm və Gülpəri", "Səadət zəhmətdədir", "Molla Nəsrəddin Bakıda", "Eşq və intiqam" və s. pyeslərin müəllifidir. Süleyman Sani Axundov həm də orijinal nasirdir. "Qonaqlıq" (1905), "Kövkəbi-hürriyyət" (1905), "Yuxu" (1905) onun ilk hekayələridir. O bu klassik əsərlərini 1905-ci il inqilabının təsiri ilə yazıb.

 Yazıçı "Tutuquşu" (1909) hekayəsində də aktual məsələyə toxunub. Ədib təxminən bir səhifə həcmində olan bu hekayəsində təqlidçiləri, ana dilinə xor baxanları tutuquşunun simasında ifşa edib. Süleyman Sani Axundovun yazdığı "Qan bulağı" (1923), "Ümid çırağı" (1923), "Cəhalət qurbanı (1923), "Nə üçün" (1925), "Təbrik" (1925), "Sona xala" (1926), "Namus" (1926), "Mister Qreyin köpəyi" (1927), "Son ümid" (1927), "İki dost, iki düşmən" (1927), "Gənc maşinistka və qoca yazıçı" (1935) hekayələri Azərbaycan nəsrinin qiymətli nümunələrindəndir.

XX əsr Azərbaycan uşaq ədəbiyyatının formalaşmasında, inkişafında da onun böyük xidməti vardır. Ədib "Qorxulu nağıllar" (1912–1914) başlığı altında yazdığı "Əhməd və Məleykə", "Abbas və Zeynəb", "Nurəddin", "Qaraca qız", "Əşrəf" ilə Azərbaycan uşaq ədəbiyyatında forma, məzmun, üslub yenilikləri gətirib.

Kitabları

1. Əsərləri. Bakı: 1936.

2. Seçilmiş əsərləri (tərtib edəni Abbas Zamanov). Bakı: 1951.

3. Seçilmiş əsərləri (tərtib edəni Nadir Vəlixanov). I cild. Bakı: 1968.

4. Seçilmiş əsərləri (tərtib edəni Nadir Vəlixanov). II cild, Bakı: 1968.

5. Hekayələr və pyeslər (tərtib edəni Nadir Vəlixanov). Bakı: 1975.

6. Seçilmiş əsərləri (tərtib edəni və ön sözün müəllifi: Nadir Vəlixanv). Bakı: 2005

Bakı və Şirvan şəhərlərində mərkəzi küçələrdən biri və Bakı şəhərində bir məktəb Süleyman Sani Axundovun adını daşıyır.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.10.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Sergey Aleksandroviç Yesenin (Сергей Александрович Есенин) — XX əsr rus poeziyasının ən tanınmış və sevilən nümayəndələrindən biri, lirik şairdir. O, xüsusilə Rusiya kənd həyatı, təbiət, sevgi, vətən, tənhalıq və insanın daxili dünyası haqqında yazdığı təsirli şeirləri ilə məşhurdur.

Onun həyatında bir Azərbaycan dönəmi də olub, Mərdakanda yaşayıb, bununla bağlı Mərdəkanda xatirə ünvanları da vardır. Bu səbəbdən də şairin adı gələndə, nədənsə özümü saxlaya bilmir. Onu mərdəkanlı Yesenin kimi xatırlayıram.

Sergey Yesenin 3 oktyabr 1895-ci ildə dünyaya gəlib. Yesenin kənd mühitində böyümüşdü. Uşaqlıq illərinin təbiəti və kənd həyatı onun gələcək yaradıcılığına böyük təsir göstərdi. Şeirlərində rus kəndlərinin mənzərələri, ağcaqayınlar, tarlalar, çaylar, heyvanlar və kənd insanlarının həyatı xüsusi yer tutur

Yeseninin poeziyasının əsas xüsusiyyətlərindən biri sadə, emosional və obrazlı dilidir. O, adi təbiət mənzərələrinə belə güclü poetik məna verə bilirdi. Yesenin həm ənənəvi rus poeziyasından, həm də XX əsrin yeni ədəbi cərəyanlarından təsirlənib. 1910–1920-ci illərdə imajinizm ədəbi qrupunun əsas simalarından biri olub

Yeseninin ən tanınmış əsərləri arasında yer alanlar:

- «Берёза» — “Ağcaqayın”

- «Письмо матери» — “Anaya məktub”

- «Не жалею, не зову, не плачу» — “Peşman deyiləm, çağırmıram, ağlamıram”

- «Шаганэ ты моя, Шаганэ» — “Şaqane, mənim Şaqanem”

- «Черный человек» — “Qara adam”

- «Исповедь хулигана» — “Xuliqanın etirafı”

- «Русь уходящая» — “Gedən Rusiya”

- «Русь советская» — “Sovet Rusiyası”

- «Собаке Качалова» — “Kaçalovun itinə”

- «До свиданья, друг мой, до свиданья» — “Əlvida, dostum, əlvida”

Yeseninin həyatının son illəri emosional və psixoloji baxımdan ağır keçib. O, yaradıcılığında getdikcə daha çox tənhalıq, həyatın mənası, keçmişə həsrət və ölüm mövzularına müraciət edib.

28 dekabr 1925-ci ildə Leninqraddakı “Angleterre” hotelində ölü tapılıb. Onun ölümü rəsmi olaraq intihar kimi qəbul edilib. Bununla belə, Yeseninin ölümünün şəraiti sonrakı illərdə müxtəlif mübahisə və fərziyyələrə səbəb olub.

Ölümündən az əvvəl yazdığı “Əlvida, dostum, əlvida” şeiri onun ən məşhur son əsərlərindən biri hesab olunur. Sergey Yesenin qısa ömrünə baxmayaraq, rus poeziyasında silinməz iz qoyub. Onun şeirləri müxtəlif dillərə tərcümə edilmiş və dünya oxucuları arasında geniş yayılıb.  Yeseninin poeziyasını fərqləndirən əsas cəhət kənd təbiətinin gözəlliyini insanın daxili hissləri ilə birləşdirməsidir.

Onun şeirlərində bəzən sakit bir kənd mənzərəsi qəfil dərin kədərə, sevinc isə ayrılıq hissinə çevrilir. Sergey Yesenin 30 yaşında vəfat edib. Buna baxmayaraq, onun adı XX əsr rus poeziyasının ən parlaq simaları sırasında qalır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.10.2026)

“Mən Yer üzündə müəllimdən yüksək ad tanımıram.”

                                                           Heydər Əliyev

Flora Abışova,

əczaçı-pedaqoq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Müəllim yalnız dərs deyən, bilik öyrədən deyil, eyni zamanda insanın düşüncəsinə işıq salan, onun mənəvi dünyasına yol göstərən, gələcəyin şəxsiyyətini yetişdirən böyük bir tərbiyəçidir.

Müəllim ömrü adi ömürlərə bənzəmir. Bu ömürdə zamanın bütün fəsilləri yaşayır: qarlı qışın sərtliyi, baharın ətri, yayın isti nəfəsi, payızın qızılı yarpaqları... O, bəzən qış kimi səbrli, bahar kimi ümidverici, yay kimi qayğıkeş, payız kimi müdrik olur. Onun ömrünün hər fəslində bir şagirdin taleyi, bir tələbənin arzusu, bir məzunun xatirəsi yaşayır.

Müəllim illər boyu öz biliyini, təcrübəsini, enerjisini gənc nəslin inkişafına sərf edir. Onun qazancı yetişdirdiyi insanların uğurları ilə ölçülür.

Müəllim ömrünün hər bir səhifəsi,

Bir dünya kitabdır... Bir dünya qayğı...

Qəlbimdən süzülən bu misralarda müəllim ömrünün həm işıqlı, həm də kövrək tərəfləri yaşayır. Zaman keçir, illər bir-birini əvəz edir, saçlara dən düşür. Lakin müəllimin ürəyindəki gənclik heç vaxt qocalmır. Çünki hər yeni şagird, hər yeni tələbə onun həyatına yeni bir bahar gətirir.

Bir vaxtlar qarşısında əyləşən gəncin illər sonra müstəqil həyata qədəm qoyması, peşə sahibi olması, cəmiyyət üçün faydalı insana çevrilməsi bu müqəddəs adı daşıyanlar üçün sözlə ifadəsi çətin olan bir sevincdir. Bəzən bir məzunun görüşə gəlməsi illərin yorğunluğunu bir anda unutdurur. Bəzən isə aradan uzun zaman keçməsinə baxmayaraq, keçmiş tələbənin bir salamı, bir xoş sözü müəllimin yaddaşında unudulmaz iz buraxır.

Müəllim həm də cəmiyyətin yaddaşıdır. O, keçmişin təcrübəsini gələcəyə daşıyır. Milli-mənəvi dəyərləri, elmə və təhsilə sevgini, Vətənə bağlılığı, zəhmətə hörməti gənc nəslə ötürür. Buna görə də müəllimə verilən qiymət əslində gələcəyə verilən qiymətdir.

Ulu Öndərimiz Heydər Əliyevin “Həyatını müəllimliyə həsr edən insanlar həqiqətən fədakar, xalqına, millətinə sədaqətli və eyni zamanda qəhrəmanlıq göstərən insanlardır”, fikri də məhz müəllim adının mənəvi ucalığını ifadə edir. Bu sözlər müəllim əməyinin cəmiyyətdəki əvəzsiz rolunu vurğulayan dəyərli bir etirafdır. Müəllimə hörmət yalnız bir peşə sahibinə hörmət deyil; insan yetişdirən, gələcəyə yol göstərən bir şəxsiyyətə ehtiramdır.

Hər il Beynəlxalq Müəllimlər Gününü qeyd edərkən yaddaşımızda ilk növbədə bizə hərf öyrədən, ilk kitabımızı sevdirən, uğurumuza sevinən, səhvimizi düzəldən müəllimlər canlanır. Onların bəziləri artıq aramızda olmasa da, öyrətdikləri sözlər, verdikləri nəsihətlər, göstərdikləri yol hələ də bizimlədir.

Mən özüm də müəllim ailəsində dünyaya göz açmışam. Atam Vəli Möhsünov elinin-obasının tanınmış, hörmətli pedaqoqlardan biri olub. Müəllimlik mənim üçün sadəcə bir peşə deyil, ailəmdən, doğma ocağımdan miras qalan müqəddəs bir dəyərdir.

Həyat yoldaşım, mərhum Camal Abışov da ömrünü şərəfli müəllimlik peşəsinə həsr etmişdi. Onun əməyinə Ulu Öndərimiz Heydər Əliyev və Prezident İlham Əliyev tərəfindən verilən fəxri adlar və təltiflər yüksək qiymətin ifadəsi idi. O, Sumqayıt şəhər 25 nömrəli tam orta məktəbdə riyaziyyat təmayüllü sinfin yaradılmasında böyük əmək sərf etmiş, həmin sinfə rəhbərlik etmiş, neçə-neçə şagirdin elmə, biliyə və həyata gedən yoluna işıq salmışdı.

Camal Abışov sözün əsl mənasında, şərəfli müəllim ömrü yaşadı. O, cəmiyyətə layiqli övladlar bəxş etmək missiyasına önəm verirdi.

Yetirmələri arasında bu gün müxtəlif sahələrdə çalışan, cəmiyyətə xidmət edən neçə-neçə tanınmış insan var. Onun şagirdlərindən biri də hazırda Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində çalışan Zakir Fərəcovdur. Bu fakt müəllimin yetişdirdiyi insanların illər sonra da onun əməyini və pedaqoji izini yaşatdığının gözəl nümunəsidir.

Mən də həyatımın düz otuz iki ilini Sumqayıt Tibb Kolleci ilə bağlamışam, ixtisas müəllimi işləmişəm. Bu illər ərzində neçə-neçə tələbəyə bilik vermək, onların həyata və peşəyə hazırlığında iştirak etmək mənim üçün böyük məsuliyyət olmaqla yanaşı, həm də şərəfli bir yol idi.

Bu gün məni öyrədən, mənə həyatın və sənətin sirlərini aşılayan bütün müəllimlərimi, müəllim həmkarlarımı böyük hörmət və minnətdarlıqla xatırlayıram.

Müəllimlərimdən “Şöhrət” ordenli, Əməkdar müəllim Ofeliya Babayevaya və filologiya elmləri doktoru, professor Rafiq Yusifoğluna dərin hörmət və ehtiram bəsləyirəm. Sözə, sənətə, elmə və insan yetişdirməyə xidmət edən belə insanların izi zaman keçdikcə daha da aydın görünür. Dünyasını dəyişən Sevil Balayevanı və Təhminə Sultanovanı isə xüsusi ehtiramla yad edirəm. Onların xatirəsi yaddaşımda daim yaşayacaqdır.

Bütün müəllimlərimə, həmkarlarıma, eləcə də Sumqayıt Tibb Kollecinin direktoru, professor Rafael Eyvazova və kollektivinin hər bir üzvünə xoş arzularımı bildirirəm.

Müəllim ömrü - qarlı qış,

Bahar ətirli, nəğməli yaz,

İsti nəfəsli sevimli yay,

Qızılı yarpaqlı, küləkli payız...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.10.2026)

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

Tarixin hansı dövrünə, hansı sivilizasiyanın qatlarına nəzər salsaq, orada bir insanın izini həmişə görərik – bilik toxumu əkən, insan ruhunu cilalayan, zəkanı formalaşdıran insanın izini. Yəni müəllimin izini. Müəllimlik peşəsi bəşəriyyətin yaranışından bu günədək öz əhəmiyyətini, aliliyini və müqəddəsliyini qoruyub saxlayan nadir sənətlərdəndir. O, sadəcə bir peşə deyil. Fədakarlığın, təmənnasız sevgilərin, bir millətin gələcəyini quran  görünməz əməyin adıdır. Oktyabr ayının o mülayim, xəzan qoxulu günlərində qeyd etdiyimiz Müəllimlər Günü sadəcə təqvimdəki hər hansı bir əlamətdar tarix deyil; bu gün cəmiyyətin gələcəyini inşa edən, mənəviyyat toxumları səpən və qaranlıqları bilik nuru ilə işıqlandıran insanlara olan sonsuz ehtiramın ifadəsidir.

Bəşəriyyət var olandan bəri tərəqqinin, inkişafın və intibahın arxasında bir işıq dayanıb: elm və tərbiyə. Lakin elmin kitab səhifələrində hərəkətsiz qalan mürəkkəb sözlərini cümləyə, cümlələri idraka, idrakı isə həyata keçirən; gələcək insanı formalaşdıran qüvvə müəllimdir. İlk dəfə məktəb qapısından içəri girən o balaca, ürkək uşağın əlindən tutub hərf tanıdan müəllim, əslində, ona bütün dünyanı tanıdır. Qələm tutmağı öyrədən o əllər, gerçəkdə, gələcəyin həkiminin, hakiminin, mühəndisinin, kosmonavtının, sənətkarının və ən əsası, böyük insanının təməlini qoyur.

Hər bir həkim, mühəndis, alim və ya dövlət xadimi öz nailiyyətlərinin bünövrəsində müəllim əməyinin durduğunu yaxşı bilir. Müəllimin səbirlə, təmənnasız sevgi ilə yetirmələrinə bəxş etdiyi bilik və tərbiyə bir millətin intellektual kapitalını və gələcəyini müəyyən edir. Bu baxımdan, müəllimə verilən dəyər əslində cəmiyyətin öz gələcəyinə verdiyi dəyərdir.

“Müəllim şam kimidir – özü əriyərək ətrafına işıq saçır”. Bu müdrik cümlə müəllimlik peşəsinin mahiyyətini tam və dəqiq ifadə edir. Ömrünün ən gözəl illərini lövhə qarşısında, təbaşir tozunun içində keçirən, gözlərinin nurunu şagirdlərinin dəftərindəki xətalara düzəliş verərkən xərcləyən bir insan üçün ən böyük mükafat yetişdirdiyi insanların uğurunu görməkdir.

Bədii təfəkkürümüzdə, klassik ədəbiyyatımızda da müəllim obrazı hər zaman uca tutulub. Nizami Gəncəvidən tutmuş Füzuliyə, Mirzə Ələkbər Sabirdən Məhəmməd Hüseyn Şəhriyara qədər böyük mütəfəkkirlərimiz elm və müəllim əməyinə yüksək qiymət vermişlər. Böyük maarifçi Həsən bəy Zərdabi, Cəlil Məmmədquluzadə kimi simalar təkcə dərslik yazmayıblar, onlar bütöv bir xalqın qəflətdən oyanması, cəhalət yuxusundan ayılması üçün öz həyatlarını fəda ediblər. Onların yandırdığı məşəl bu gün də bizim müasir məktəblərimizdə, hər bir müəllimin fəal fəaliyyətində alovlanmaqdadır. Məhz onların sayəsində Azərbaycan qadını, Azərbaycan gənci maarifləndi, dünyada söz sahibinə çevrildi.

Bəs müəllim kimdir? Müəllim – səbrin, dözümün, insanpərvərliyin canlı təcəssümüdür. Bir sinifdə iyirmi, otuz fərqli xarakterdə, fərqli dünyagörüşdə uşaq əyləşir. Müəllim hər birinin qəlbinə girməyi, hər birinin dilini tapmağı, hər birinin daxilindəki gizli istedadı ortaya çıxarmağı bacaran sehrbazdır. O, sadəcə riyaziyyatın düsturlarını, fizikanın qanunlarını, coğrafiyanın xəritələrini öyrətməklə kifayətlənmir. Həyatı öyrədir, dürüstlüyü, vətənpərvərliyi, vicdanlı olmağı, haqsızlığa qarşı durmağı, insanı sevməyi aşılayır. Mənəvi dəyərləri xalça kimi ilmə-ilmə toxuyur.

Bu gün Azərbaycanın müasir tarixində müəllim peşəsinin rolu daha da ucalıb. Biz 44 günlük Vətən müharibəsində bir daha şahid olduq ki, Zəfər yazan qəhrəmanlarımız məhz o fədakar müəllimlərin parta arxasında böyütdüyü şagirdlər olub. Vətən sevgisini, bayraq sevgisini, torpaq təəssübkeşliyini o gənclərin ruhuna həkk edən müəllim sözü, müəllim nəfəsi idi. Hətta neçə-neçə müəllimimiz təbaşiri silahla əvəz edərək cəbhəyə yollandı, torpaqlarımızın azadlığı uğrunda canından keçərək şəhidlik zirvəsinə ucaldı. Onlar təkcə sinifdə deyil, döyüş meydanında da böyük bir vətənpərvərlik dərsi keçdilər. Bu gün işğaldan azad edilmiş torpaqlarımızda, Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda yenidən zəng səsləri ucalırsa, yeni məktəb binalarında müəllimlər şagirdlərinə işıq saçırsa, bu, zəkanın və maarifin qaranlıq üzərindəki qəti qələbəsidir.

Dünya sürətlə dəyişir, texnologiyalar inkişaf edir, süni intellekt həyatımızın hər sahəsinə daxil olur. Lakin nə qədər müasir texnologiyalar yaradılsa da, heç bir maşın, heç bir alqoritm müəllimin istiliyini, onun şagirdinin gözünə baxarkən duyduğu o doğma baxışı, mənəvi dəstəyi əvəz edə bilməz, bilməyəcək də. Çünki təlim yalnız məlumat ötürmək deyil, təlim – ruhların ünsiyyətidir. Və bu ünsiyyətin yeganə yaradıcısı müəllimdir.

Müəllimlər Günü sadəcə təqvimdəki bir tarix deyil. Bu gün – keçmişimizə minnətdarlıq, gələcəyimizə inam günüdür. Bizi biz edən, yolumuza çıraq tutan, uğurlarımıza öz övladının uğuru kimi sevinən bütün müəllimlərin önündə baş əymək hər birimizin mənəvi borcudur. Bizə qələm tutmağı öyrədən ilk müəllimimizdən tutmuş, həyatın çətin döngələrində yol göstərən bütün ustadlarımıza qədər hər birinin haqqı ödənməzdir.

Müəllim Günü hər birimiz üçün bizə əlifbanı öyrədən, həyat yolunda ilk addımlarımızı istiqamətləndirən fədakar insanları xatırlamaq və onlara minnətdarlıq etmək üçün gözəl bir fürsətdir. Müəllim əməyi zamana sığmayan, nəticəsi illər sonra cəmiyyətin tərəqqisində görünən böyük bir fədakarlıq dastanıdır. Bu əlamətdar gündə bütün müəllimlərin müqəddəs zəhməti qarşısında baş əyir, onların cəmiyyət üçün gördüyü böyük işləri yüksək qiymətləndiririk.

Əziz və möhtərəm müəllimlər! Sizin əməyiniz ölçüyə gəlməz, fədakarlığınız tərəziyə sığmaz. Siz bir millətin gələcəyini quran, sabaha olan ümidlərini gerçəkləşdirən sənətkarlarsınız.

Sizin bayramınız – zəkanın, işığın, mənəviyyatın bayramıdır. Bayramınız mübarək, mənəvi dünyamızın işıqlı memarları! Siz var olduqca, cəmiyyətimiz aydınlığa, tərəqqiyə və zəfərlərə doğru inamla addımlayacaqdır. Gələcəyimizin hər anında – hər axşamında, səhərində, gecəsində və gündüzündə Sizin imzanız olacaq!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.10.2026)

Rəqsanə Babayeva

"Ədəbiyyatvə İncəsənət" portalının Beyləqan və İmişlitəmsilçisi

İnsan bəzən azad olduğunu düşünə-düşünə yaşayır, amma daxilində görünməz divarların arasında nəfəs alır. Qapısı yoxdur, açarı yoxdur, divarlarına toxunmaq mümkün deyil. Buna görə də insan uzun illər həmin həbsxananın içində olduğunu belə anlamır. Səhər oyanır, işinə gedir, insanlarla danışır, gülür, sevir, inciyir, qərarlar verir, həyatını davam etdirir. Kənardan baxanda hər şey normal görünür. Amma ruhunun dərinliyində qəribə bir sıxıntı var. Elə bil nəsə çatmır. Elə bil insan öz həyatının içində özünə tam yer tapa bilmir.

Bəlkə də insanın ən böyük yorğunluğu çox işləməkdən, çox məsuliyyət daşımaqdan və ya həyatın çətinliklərindən gəlmir. Bəzən insan başqalarının onun üçün müəyyən etdiyi çərçivənin içində yaşamaqdan yorulur. Ona uşaqlıqdan öyrədilən “olmalıdır”ların sayı artdıqca, “mən istəyirəm”lərin səsi azalır. Nəyi sevməliyik, necə davranmalıyıq, hansı yaşda nə etməliyik, hansı sözləri demək olar, hansı arzular gizlədilməlidir, hansı seçimlər “düzgün” sayılır... İnsan bütün bunları o qədər çox eşidir ki, bir müddət sonra öz səsi ilə başqalarının səsini ayırd edə bilmir.

Ən təhlükəlisi də budur: insan başqasının fikrini öz fikri zənn etməyə başlayır. Bəzən bir uşağa “belə olmaz” deyirlər. Uşaq soruşur: “Niyə?” Cavab isə çox vaxt olmur. Sadəcə “çünki belədir” deyilir. Sonra həmin uşaq böyüyür. İllər keçir. O, artıq özü-özünə “belə olmaz” deməyə başlayır. Amma niyə olmadığını bilmir. Sadəcə bir vaxtlar eşitdiyi cümlə onun daxilində qaydaya çevrilib. Beləcə stereotiplər insanın içində kök salır.

Stereotip yalnız cəmiyyətin yaratdığı bir qəlib deyil. Bəzən o, insanın özünə qarşı qurduğu sərt hökmdür: “Mən belə edə bilmərəm.” “Mənim yaşım keçib.” “Mənə yaraşmaz.” “Mən qadınam, bunu etməməliyəm.” “Mən kişiyəm, zəif görünməməliyəm.” “İnsanlar məni necə qiymətləndirər?” “Ailə nə deyər?” İnsan bu cümlələri təkrar-təkrar düşündükcə öz ətrafında görünməz bir dairə çəkir. Sonra həmin dairənin içində yaşayır və bir müddət sonra onu həyatın sərhədi hesab edir. Halbuki sərhəd deyil. Sadəcə öyrənilmiş qorxudur.

Ruhun azadlığı da məhz burada başlayır: insanın öyrəndiyi hər şeyi həqiqət kimi qəbul etməyi dayandırdığı yerdə. Bu, hər şeyi rədd etmək demək deyil. Əksinə, azad insan düşünməyi bacaran insandır. O, ona deyilən hər şeyi nə kor-koranə qəbul edir, nə də sırf fərqli görünmək üçün rədd edir. Özünə sual verir: “Bu, doğrudan da mənim inandığım şeydir, yoxsa mənə belə inanmağı öyrədiblər?” Bu sual insanın daxilində çoxlu qapılar açır. Çünki insanın özünü tapması bəzən yeni bir şey öyrənməkdən daha çox, ona aid olmayan şeylərdən ayrılmasıdır.

Bəzən biz özümüz olmayan insanlara çevrilirik ki, sevilək. Bəzən olduğumuzdan daha sakit görünürük ki, kimisə narahat etməyək. Bəzən düşündüyümüzü demirik ki, haqqımızda pis fikir yaranmasın. Bəzən sevmədiyimiz şeylərə “hə” deyirik, istəmədiyimiz münasibətlərin içində qalırıq, yorulduğumuzu gizlədirik, incikliyimizi uduruq. Sonra özümüzə deyirik: “Mən niyə bu qədər yorulmuşam?” Çünki insan yalnız gördüyü işlərdən yorulmur. İnsan özünü gizlətməkdən də yorulur.

Hər gün bir az başqa cür görünmək, bir az başqa cür danışmaq, bir az başqa cür hiss etmək məcburiyyətində qalmaq ruh üçün ağır yükdür. İnsan öz həqiqətini nə qədər uzun müddət içində saxlayırsa, o qədər çox sıxılır. Bəzən bir insanın sadəcə “mən belə hiss edirəm” deməyə ehtiyacı var. İzah etmədən, özünü müdafiə etmədən, üzr istəmədən. Çünki hisslər üçün icazə lazım deyil.

İnsan kədərlənə bilər, yorula bilər, birindən uzaqlaşmaq istəyə bilər, yenidən başlamaq istəyə bilər, tək qalmaq istəyə bilər. Aşiq ola bilər, heç kimə aşiq olmaq istəməyə bilər. Bir işi buraxıb başqa işə başlamaq, uzun illər arzuladığı bir şeyi gec də olsa həyata keçirmək istəyə bilər. Bunların heç biri insanın öz həyatına sahib çıxmaq haqqını əlindən almır.

Bəlkə də biz azadlığı çox böyük bir anlayış kimi təsəvvür edirik. Halbuki azadlıq çox vaxt kiçik bir “yox”la başlayır. İstəmədiyin şeyə “yox” deməklə, səni incidən münasibətdən çıxmaqla, başqasının sənin haqqında yaratdığı obrazı qorumaqdan vaz keçməklə, hamının getdiyi yola yalnız hamı gedir deyə getməməklə və ən çətini, özünü başqalarının gözündə yaxşı göstərmək ehtiyacını bir az azaltmaqla.

Çünki insanın ömrünün çox hissəsi başqalarının fikrindən qorxmaqla keçə bilər. “Nə deyərlər?” Bəlkə də bu, insan ruhunun ən ağır suallarından biridir. Nə deyərlər? Bəs mən nə deyirəm? Bu iki sualın arasında bəzən bütöv bir həyat dayanır.

İnsan bir gün başa düşməlidir ki, hamını razı salmaq mümkün deyil. Nə qədər yaxşı olsan da, səni sevməyən biri olacaq. Nə qədər dürüst olsan da, səni yanlış anlayan biri çıxacaq. Nə qədər fədakar olsan da, etdiklərini qiymətləndirməyən biri olacaq. Nə qədər susasan da, sükutunu səhv yozan olacaq. Onda insanın qarşısında iki seçim qalır: ya bütün ömrünü başqalarının düşüncələrinə uyğun yaşamaq, ya da öz vicdanının qarşısında dürüst olmağı seçmək. Ruhun azadlığı ikinci yoldan başlayır.

Amma burada bir incə məqam var. Azadlıq istədiyin hər şeyi etmək deyil. Azadlıq məsuliyyətsizlik də deyil. İnsan azad olduqca öz seçimlərinin məsuliyyətini daha çox daşıyır. Çünki azad insan günahı daim başqasının üzərinə ata bilmir. “Məni məcbur etdilər” demək daha asan olduğu halda, “mən seçdim” demək daha ağırdır. Əsl azadlıq da məhz bu ağırlığı daşıya bilməkdir.

“Mən seçdim. Mən qərar verdim. Mən səhv etdim. Mən dəyişdim. Mən getdim. Mən qaldım. Mən sevdim. Mən vaz keçdim.” Bu cümlələr insanın öz həyatının məsuliyyətini geri almasıdır. Bəzən insanın ən böyük problemi başqalarının onu idarə etməsi deyil, özünün öz həyatını idarə etməkdən qorxmasıdır. Çünki seçim etmək riskdir. Səhv etmək ehtimalıdır. İtirmək ehtimalıdır. Tək qalmaq ehtimalıdır. Amma yaşamaq da budur.

İnsan öz həyatının bütün ehtimallarını əvvəlcədən hesablayaraq yaşaya bilməz. Hər şeyi təhlükəsiz etmək istəyən insan bir müddət sonra özünü də təhlükəsizliyə həbs edir. Bəzən insanın içində bir səs deyir: “Get.” Başqa bir səs deyir: “Qal.” Biri deyir: “Başla.” O biri deyir: “Gecdir.” Biri deyir: “Özün ol.” O biri deyir: “Səni qəbul etməzlər.” İnsan həyatının müəyyən bir mərhələsində hansı səsə qulaq asacağını seçməlidir.

Məncə, ruhun azadlığı insanın daxilindəki qorxudan daha güclü bir səs tapmasıdır. O səs çox vaxt sakit olur. Qışqırmır, əmr etmir. Sadəcə deyir: “Özünə xəyanət etmə.” Bəzən bütün həyatımızı dəyişdirmək üçün bundan artıq bir cümləyə ehtiyacımız olmur.

Özünə xəyanət etməmək. Öz hisslərini daim inkar etməmək. Öz arzularını başqalarının rahatlığı üçün öldürməmək. Öz sərhədlərini qorumaq. Öz səhvlərindən utanmamaq. Özünü hər kəsə izah etmək məcburiyyətində hiss etməmək. Bunların hər biri ruhun azadlığına aparan kiçik addımlardır.

İnsan azad olduqca başqalarına qarşı daha qəddar olmur. Əksinə, öz daxilində azadlıq tapan insan başqasının da öz yolu ilə getməsinə daha çox hörmət edir. Çünki o bilir ki, hər insanın görünməyən bir mübarizəsi var. Hər kəsin öz qorxuları, öz qapıları, öz susduğu cümlələri var. Buna görə ruhu azad olan insan başqasını özünə bənzətməyə çalışmır. O bilir: mənim həqiqətim mənə aiddir, sənin həqiqətin də sənə.

Bəlkə də insanın özünü tapması ilə başqalarını mühakimə etməsi arasında tərs mütənasiblik var. İnsan öz daxilini nə qədər yaxşı tanıyırsa, başqasının həyatına hökm verməyə o qədər az ehtiyac duyur. Çünki öz içində kifayət qədər iş var. İnsan öz ruhunun otaqlarını təmizləməyə başlayanda başqasının pəncərəsindəki tozu saymağa vaxt tapmır.

Bəzən azadlıq elə budur: diqqəti başqalarının həyatından öz həyatına qaytarmaq. Mən haradayam? Nə istəyirəm? Nədən qorxuram? Nəyi çoxdan etmək istəyirəm? Hansı münasibətdə özüm deyiləm? Hansı cümləni illərdir demək istəyirəm? Hansı “olmaz”ın səbəbini artıq xatırlamıram? Hansı arzumu yalnız “gecdir” deyə basdırıram? Bu sualların hər biri insanın özünə açdığı pəncərədir.

Və bəzən insan o pəncərəni açanda içəri çoxdan unutduğu bir hava dolur: azad nəfəs.

Bəlkə də ruhun ən böyük ehtiyacı budur. Nəfəs almaq. Amma sadəcə fiziki olaraq yox. Düşüncələrində nəfəs almaq, seçimlərində nəfəs almaq, sevgidə nəfəs almaq, təkliyində nəfəs almaq, sükutunda nəfəs almaq, özün olmaqda nəfəs almaq.

İnsan bəzən bir otaqda heç kim tərəfindən sıxışdırılmadan belə boğula bilər. Çünki bədəni otaqda, ruhu isə qəfəsdədir. Və o qəfəsin qapısını açacaq insan yenə özüdür. Heç kim gəlib insanı tam azad edə bilməz. Başqası ona sevgi verə bilər, dəstək ola bilər, əlindən tuta bilər. Amma insanın içindəki qapını özü açmalıdır. Çünki ruhun açarı başqasının əlində olanda insan yenə asılı olur. Azadlıq isə insanın açarı özündə saxlamasıdır.

Bu, tənhalıq demək deyil. Əksinə, azad insan sevə bilir, amma sevgidə özünü itirmir. Bağlana bilir, amma özünü tamamilə başqasının ixtiyarına vermir. Fədakar ola bilir, amma öz varlığını yox saymır. Bağışlaya bilir, amma hər şeyi unutmaq məcburiyyətində qalmır. Gedə bilir, amma qaçmır. Qala bilir, amma qorxudan yapışmır. Bu, ruhun yetkinliyidir.

Bəzən insanın azad olması üçün həyatında böyük dəyişikliklər lazım deyil. Sadəcə özünə qarşı daha mərhəmətli olması kifayətdir. Çünki insanı içəridən ən çox sıxan şeylərdən biri də özünə qarşı amansızlığıdır: “Bunu niyə bacarmadın?”, “Niyə belə etdin?”, “Niyə daha güclü olmadın?”, “Niyə buna icazə verdin?”, “Niyə vaxtında getmədin?” İnsan öz keçmişinə qarşı daim məhkəmə quranda ruhunun nəfəs almağa yeri qalmır.

Bəlkə də bəzən özümüzə deməliyik: “O vaxt bildiyim qədərini etdim. Bacardığım qədər çalışdım. Bəzi şeyləri bilmirdim. Mən də insan idim. Mənim də qorxularım vardı.” Və sonra özümüzü bağışlamalıyıq. Çünki insan özünü bağışlamadan tam azad ola bilmir.

Keçmişi dəyişə bilmərik. Amma keçmişin bu günümüz üzərindəki hakimiyyətini dəyişə bilərik. Bəlkə də ruhun azadlığı keçmişi silmək deyil, onunla barışmaqdır. Başımıza gələn hər şeyi sevmək məcburiyyətində deyilik. Amma onların bizi ömür boyu idarə etməsinə də icazə verməməliyik. İnsan yaraları ilə birlikdə də azad ola bilər. Hətta bəzən insanın azadlığı yarasının artıq həyatını idarə etmədiyi gün başlayır.

O gün insan anlayır ki, başına gələnlər onun bütün kimliyi deyil. İnsan yalnız itirdiklərindən ibarət deyil. Yalnız səhvlərindən ibarət deyil. Yalnız başqalarının onun haqqında dediklərindən ibarət deyil. İnsan bütün bunların içindən keçib yenə də özü qala bilən varlıqdır.

Bəlkə də ən böyük azadlıq budur: həyatın səni dəyişdirməsinə icazə vermək, amma səni tamamilə özün olmaqdan çıxarmasına imkan verməmək. İnsan dəyişməlidir. Çünki həyat dəyişir. Amma dəyişmək başqa, özünü itirmək başqadır. Bəzən yenilənmək üçün köhnə özümüzdən ayrılmalıyıq. Amma bunun üçün özümüzü məhv etməyə ehtiyac yoxdur. Sadəcə bizə artıq xidmət etməyən düşüncələri buraxmaq lazımdır: bəzi qorxuları, bəzi “olmaz”ları, bəzi “nə deyərlər”ləri, bəzi yarımçıq münasibətləri, bəzi köhnə rolları, bəzi günahkarlıqları, bəzi özümüz haqqında yanlış təsəvvürləri.

Sonra insanın içində qəribə bir boşluq yaranır. Əvvəlcə bu boşluq qorxudur. Çünki illərdir həmin yeri qorxular tutub. Sonra anlayırsan ki, o boşluq əslində boşluq deyil. Orada nəfəs almaq üçün yer yaranıb. Ruhun pəncərəsi açılıb.

Və insan ilk dəfə dərindən nəfəs alır.

Heç kimdən icazə istəmədən. Heç kimə nəyisə sübut etmədən. Heç kimin gözləntisini daşımaq məcburiyyətində qalmadan. Sadəcə öz nəfəsi ilə.

Bəlkə də insanın bütün həyatı boyu axtardığı azadlıq məhz həmin bir neçə saniyənin içində gizlənir. Dərindən nəfəs alırsan və hiss edirsən ki, içində bir şey artıq əvvəlki kimi sıxılmır. Dünya dəyişməyib. Amma sən dəyişmisən.

İnsanlar yenə danışacaq. Həyat yenə çətin olacaq. Bəzən yenə qorxacaqsan. Yenə səhv edəcəksən. Yenə kimisə itirəcəksən. Yenə bəzən özündən şübhələnəcəksən. Amma artıq biləcəksən ki, qorxmaq azad olmamaq demək deyil. Azadlıq qorxunun heç olmaması deyil. Qorxuya baxmayaraq öz yolunu seçə bilməkdir.

Bəlkə də ruhun azadlığı insanın qorxusuz olması deyil. Qorxularının içində belə öz səsini itirməməsidir.

Və bir gün insan bütün həyatına dönüb baxanda anlayır: mənim ən böyük mübarizəm dünya ilə deyilmiş. Özümlə imiş. Başqalarının mənim üçün çəkdiyi sərhədlərlə deyil, mənim öz içimdə çəkdiyim sərhədlərlə imiş. Məni saxlayan insanların əlləri deyilmiş. Məni saxlayan qorxularım imiş. Və məni azad edən də heç kim olmayıb. Mən özüm olmuşam.

Bəlkə də insanın özünə verə biləcəyi ən böyük hədiyyə budur: ruhuna yaşamaq icazəsi vermək. İstədiyi kimi hiss etməyə, istədiyi kimi düşünməyə, öz yolunu seçməyə, səhv etməyə, yenidən başlamağa, sevməyə, vaz keçməyə, dəyişməyə və ən əsası, özünə bənzəməyə.

Çünki insan bu dünyaya hamıya bənzəmək üçün gəlmir.

Bəzən özünü tapmaq üçün illərlə axtarırıq. Halbuki bəlkə də özümüz həmişə içimizdə olmuşuq. Sadəcə üstümüzə o qədər “olmalıdır” yığmışıq ki, öz səsimizi eşidə bilməmişik. İndi isə bütün o səslərin arasından bir az sakitlik tapmaq lazımdır. Bir az susmaq. Bir az özünü dinləmək. Bir az başqalarının fikrindən uzaqlaşmaq. Bir az ürəyinə qulaq asmaq.

Və sonra... dərindən nəfəs almaq.

Bu dəfə həqiqətən.

Bu dəfə özün kimi.

Çünki azadlıq bəzən qapıları açıb harasa getmək deyil. Bəzən heç yerə getmədən öz içindəki qapını açmaqdır. Və insan ilk dəfə anlayır: mən öz həyatımın içində qonaq deyiləm. Mən buradayam. Bu həyat mənimdir. Bu nəfəs mənimdir. Bu ruh mənimdir. Və nəhayət, onu özüm kimi yaşamağa haqqım var.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.10.2026)

Vətən torpağının kəşfiyyatçı zirvəsi: Şəhid Əkbər Məsimov

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Azərbaycanın hərb tarixinə qızıl hərflərlə yazılan 44 günlük Vətən müharibəsi, minlərlə igid oğlumuzun qəhrəmanlıq dastanı ilə doludur. Belə cəsur və fədakar döyüşçülərdən biri də Murovdağ zirvəsinin və ətraf strateji yüksəkliklərin azad edilməsi uğrunda gedən amansız döyüşlərdə şəhadətə ucalan, müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu və kəşfiyyatçı Əkbər Yunis oğlu Məsimovdur.

Müharibənin ilk günü itkin düşən və aylarla davam edən axtarışlardan sonra nəşi tapılan Əkbər Məsimov, göstərdiyi şücaətlərlə xalqımızın sönməz qürur mənbəyinə çevrilmişdir.

Həyatı və gənclik illəri

Əkbər Məsimov 5 oktyabr 1994-cü ildə Ağdaş rayonunun Qaradeyin kəndində zəhmətkeş və Vətənə bağlı bir ailədə dünyaya göz açmışdır. Atası Yunus və anası Arifə xanım tərəfindən milli ruhda, dövlətçiliyə və torpağa sevgi prinsipləri ilə böyüdülmüşdür. Ailədə bir qardaşı və bir bacısı ilə birgə böyüyən Əkbər, hələ erkən yaşlarından dürüstlüyü, cəsurluğu və vətənpərvərliyi ilə həmyaşıdlarından seçilmişdir. Orta təhsilini doğulduğu kənddə başa vurduqdan sonra müddətli hərbi xidmətə yollanmış və ömrünü birdəfəlik orduya bağlamaq qərarına gəlmişdir. O, Müddətdən Artıq Həqiqi Hərbi Xidmət Qulluqçusu (MAHHXHQ) kimi Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kəşfiyyat bölmələrində xidmət etməyə başlamış və peşəkar hərbçi kimi yetişmişdir.

Döyüş yolu və şəhadəti

27 sentyabr 2020-ci il tarixində Ermənistanın genişmiqyaslı təxribatlarına cavab olaraq başlayan Vətən müharibəsinin ilk dəqiqələrindən Əkbər Məsimov ön cəbhədə yer almışdır. O, coğrafi baxımdan son dərəcə mürəkkəb, soyuq və strateji əhəmiyyət kəsb edən Murovdağ istiqamətində gedən ağır döyüşlərə qatılmışdır. Kəşfiyyat bölməsində xidmət edən Əkbər, düşmən mövqelərinin yarılmasında və mühüm yüksəkliklərin azad edilməsində böyük şücaət göstərmişdir. Müharibənin elə ilk günü — 27 sentyabr 2020-ci ildə Murovdağ silsiləsində verilən mühüm döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirərkən şiddətli atışmada qəhrəmancasına şəhid olmuş və döyüş meydanında itkin düşmüşdür.

Nəşinin tapılması və izdihamlı dəfni

Müharibə Azərbaycanın şanlı qələbəsi ilə bitdikdən sonra, Murovdağın çətin iqlim və relying şəraitində itkin düşən hərbçilərimizin axtarışları aylarla fasiləsiz davam etdirilmişdir. Şəhadətindən təxminən 8 ay sonra — 7 iyun 2021-ci il tarixində Əkbər Məsimovun nəşi tapılmış və DNT analizi vasitəsilə şəxsiyyəti dəqiqləşdirilmişdir. Həmin gün şəhidimizin cənazəsi doğulduğu Ağdaş rayonunun Qaradeyin kəndinə gətirilmişdir. Dəfn mərasimində rayon icra hakimiyyəti, hərbçilər, hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları və minlərlə rayon sakini iştirak etmiş, Əkbər Məsimov hərbi yaylım atəşləri altında kənd qəbiristanlığında izdihamla torpağa tapşırılmışdır.

Dövlət təltifləri və əbədi ehtiram

Əkbər Məsimovun Vətən qarşısındakı xidmətləri, hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirməsi dövlət rəhbərliyi tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin müvafiq Sərəncamına əsasən, o, ölümündən sonra "cəsur döyüşçü", "Kəlbəcərin azad olunmasına görə", "Vətən uğrunda və  3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Canını Vətən uğrunda fəda edən Əkbər Məsimovun xatirəsi hər il həm doğulduğu Ağdaş rayonunda, həm də bütün ölkə miqyasında dərin hörmətlə anılır və gənc nəslə vətənpərvərlik nümunəsi kimi göstərilir. Ruhu şad olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.10.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Hər bir cəmiyyətin tərəqqisi, mənəvi ucalığı və gələcəyi onun təhsilinə, təhsil isə birbaşa müəllim fədakarlığına söykənir. Təqvimdə elə günlər var ki, onlar sadəcə bir peşə bayramı deyil, bütöv bir millətin mənəvi borcunu ifadə etdiyi ümummilli ehtiram günüdür. Hər il tarixində qeyd olunan Beynəlxalq Müəllimlər Günü məhz belə ali günlərdən biridir. Bu bayram gələcəyin memarı olan müəllimlərin cəmiyyətdəki əvəzsiz rolunu bir daha xatırlatmaq və onlara olan sonsuz sevgini nümayiş etdirmək üçün ən gözəl vəsilədir.

Tarixi köklər və beynəlxalq status

Müəllimlər Gününün rəsmi şəkildə qeyd olunmasının tarixi 1966-cı il oktyabrın 5-nə təsadüf edir. Həmin gün YUNESKO və Beynəlxalq Əmək Təşkilatının birgə təşkilatçılığı ilə Parisdə keçirilən konfransda müəllimlərin statusunun fəaliyyət çərçivəsini, hüquq və vəzifələrini müəyyən edən ilk beynəlxalq sənəd qəbul olunmuşdur. Bu tarixi addımın şərəfinə, 1994-cü ildən etibarən Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) tərəfindən 5 oktyabr rəsmi olaraq Beynəlxalq Müəllimlər Günü elan edilmişdir. Hazırda dünyanın 100-dən çox ölkəsində bu gün müəllimlərin şərəfinə böyük təntənə ilə qeyd olunur.

Azərbaycanda müəllim peşəsinə dövlət qayğısı

Milli təhsilimizin formalaşmasında və müəllim nüfuzunun yüksəldilməsində ümummilli lider Heydər Əliyevin müstəsna xidmətləri olmuşdur. Ulu öndərin "Mən yer üzündə müəllimdən yüksək ad tanımıram" kəlamı, ölkəmizdə bu peşə sahiblərinə verilən dəyərin ən bariz nümunəsidir. Azərbaycanda Beynəlxalq Müəllimlər Günü rəsmi olaraq 1993-cü ildən bəri dövlət səviyyəsində qeyd edilir.

Bu gün Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə təhsil sahəsində aparılan genişmiqyaslı islahatlar, müəllimlərin sosial rifahının yaxşılaşdırılması, müasir məktəblərin inşası və müəllim nüfuzunun artırılması dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biridir. Hər il bu bayram ərəfəsində onlarla fədakar pedaqoq dövlət mükafatları və fəxri adlarla təltif olunur.

Şəhid müəllimlərimizin əbədi səngəri

Azərbaycan təhsil işçilərinin fədakarlığı təkcə sinif otaqları ilə məhdudlaşmır. Bizim müəllimlərimiz həm də böyük bir vətənpərvərlik məktəbinin canlı daşıyıcılarıdır. Vətən müharibəsində və lokal antiterror əməliyyatlarında qələmi silaha dəyişərək cəbhəyə yollanan, sinifdə bəslədikləri müqəddəs ideyaları döyüş meydanında canları ilə möhürləyən şəhid müəllimlərimiz var. Onlar şagirdlərinə sadəcə Vətəni sevməyi öyrətmədilər, həm də Vətən üçün necə ölmək lazım olduğunun ən ali dərsini keçdilər. Bu baxımdan, Müəllimlər Günü həm də həmin qəhrəman pedaqoqların xatirəsini ehtiramla yad etmək günüdür.

Cəmiyyətin memarı

Müəllim sadəcə bilik ötürən bir şəxs deyil; o, şəxsiyyət formalaşdıran, xarakter youran və cəmiyyətin gələcək mənəvi mənzərəsini çəkən bir rəssamdır. Həkimin, mühəndisin, əsgərin, rəhbərin — fərqi olmadan hər bir peşə sahibinin təməlində bir müəllimin göz nuru, zəhməti və tükənməz səbri dayanır. Elə bir qüvvə yoxdur ki, müəllimin insana bəxş etdiyi mənəvi işığı söndürə bilsin. Onların hər bir uğurlu şagirdi Vətənin gələcəyinə qoyulmuş ən böyük sərmayədir.

Ədəbiyyat və İncəsənət portalı olaraq, başda bizlərə müstəqilliyimizin, qəhrəmanlığımızın və elmin dəyərini öyrədən bütün fədakar müəllimlərimiz olmaqla, hər bir pedaqoqun Beynəlxalq Müəllimlər Gününü təbrik edir, onlara şərəfli fəaliyyətlərində yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.10.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Kate Winslet (Keyt Uinslet) İngiltərənin ən tanınmış və nüfuzlu aktrisalarından biridir. O, xüsusilə mürəkkəb xarakterli, emosional və güclü qadın obrazlarını canlandırması ilə seçilir. Dünya şöhrətinə isə 1997-ci ildə çəkilən “Titanik” (Titanic) filmi ilə qovuşub. Və o, “Titanik”lə birgə batmayıb, ondan sonra bir çox yassaqalan obrazlarla daim gündəmdə qalıb.

KeytUinslet5 oktyabr 1965ciildə anadanolub, aktyorailəsində böyüyüb. Atası Rocer Uinslet, anası Salli Uinslet teatr sahəsində çalışıb. Keyt hələ uşaq yaşlarından səhnəyə maraq göstərib və Redroofs Theatre School teatr məktəbində təhsil alıb. Onun ekran debütü 1991-ci ildə, 15 yaşında, Britaniyanın “Dark Season” televiziya serialında olub. 1994-cü ildə isə “Heavenly Creatures” filmi ilə kino debütünü edib.

1997-ci ildə rejissor Ceyms Kemeronun “Titanik” filmində Rouz DeVitt Bukater obrazını canlandırması onun karyerasında böyük dönüş yaratdı. Filmdə onun tərəf müqabili Leonardo DiKaprio idi. Rouz obrazı sayəsində Keyt Uinslet bütün dünyada tanınıb və həmin rol ona Ən yaxşı qadın rolu nominasiyasında ilk Oskar namizədliyini qazandırdı. O zaman Uinslet cəmi 22 yaşında olub

Keyt Uinsletin məşhur filmləri arasında bunlar xüsusən seçilir:

“Heavenly Creatures” — “Səmavi məxluqlar” (1994)

“Sense and Sensibility” — “Ağıl və hiss” (1995)

“Jude” — “Yud” (1996)

“Hamlet” — “Hamlet” (1996)

“Titanic” — “Titanik” (1997)

“Quills” — “Lələklər” (2000)

“Iris” — “İris” (2001)

“Eternal Sunshine of the Spotless Mind” — “Ləkəsiz şüurun əbədi günəşi” (2004)

“Finding Neverland” — “Heç vaxt torpağı tapmaq” / “Neverlandın axtarışında” (2004)

“Little Children” — “Balaca uşaqlar” (2006)

“The Holiday” — “Tətil” (2006)

“Revolutionary Road” — “İnqilabi yol” (2008)

“The Reader” — “Oxucu” (2008)

“Steve Jobs” — “Stiv Cobs” (2015)

“Ammonite” — “Ammonit” (2020)

“Lee” — “Li” (2023)

2008-ci ildə çəkilən “The Reader” filmində Keyt Uinslet Hanna Şmits obrazını canlandırıb. Bu rol onun karyerasının ən mühüm uğurlarından biri olub və 2009-cu ildə ona Ən yaxşı qadın rolu üzrə Akademiya mükafatı (Oskar) qazandırıb.

Uinslet yalnız kino ilə məhdudlaşmayıb. O, “Mildred Pierce” və “Mare of Easttown” seriallarındakı rollarına görə iki dəfə Primetime Emmy mükafatı qazanıb. Həmçinin 5 BAFTA, 5 Qızıl Qlobus və bir Grammy mükafatının sahibidir.  2012-ci ildə Britaniya incəsənətinə xidmətlərinə görə ona CBE — Britaniya İmperiyası Ordeninin Komandoru fəxri adı verilib.

Keyt Uinslet “Titanik”dən sonra yalnız böyük kommersiya filmlərində oynamaqla kifayətlənməyib. O, daha mürəkkəb və ciddi rollara üstünlük verərək “Eternal Sunshine of the Spotless Mind”, “Little Children”, “Revolutionary Road”, “The Reader” kimi filmlərdə fərqli obrazlar yaradıb. Bu seçim onun yalnız “Titanik”in Rouzu kimi deyil, ciddi dramatik aktrisa kimi də tanınmasına kömək edib.

Keyt Uinslet bu gün də müasir Britaniya kinosunun ən məşhur aktrisalarından biri hesab olunur. Onun yaradıcılığının əsas xüsusiyyəti obrazların zahiri görünüşündən daha çox daxili dünyasını, ziddiyyətlərini və emosional tərəflərini ön plana çıxarmasıdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.10.2026)