Super User

Super User

Çərşənbə axşamı, 10 Noyabr 2026 16:43

Ədəbi mühitlərə parçalanma

(Səbəblər və təhlillər)

İlqar İsmayılzadə,
(fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, "Həməşəra" mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, AJB və AYB-nin üzvü, teoloq, araşdırmaçı, tərcüməçi, yazıçı-publisist)
"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalı üçün


Ədəbiyyat sahəsində olan hər kəs bu sahənin qaçılmaz proseslərindən birinin də parçalanma məsələsi olduğunu çox yaxşı bilir. Biz təkcə Odlar Yurdu Azərbaycan ədəbi mühitində zaman-zaman müxtəlif fikir ayrılıqları, qarşıdurma və parçalanma, bəzən də bunun ədəbiyyata yaraşmayan ağır nəticələrinin şahidi olmuşuq.
Amma görən, ədəb-ərkan, etika və insani dəyərlərin tərənnümçüsü olan ədəbiyyat sahəsində belə halların baş verməsi nədən və nələrdən qaynaqlanır?


Bu yazıda uyğun sualı qısa formada cavablandırmağa çalışacam. Lakin hər şeydən öncə bir məsələyə xüsusi diqqət yetirmək lazımdır: Ədəbiyyat sahəsi bədii yaradıcılıq və inkişaf sahəsi olduğundan o sahədə olan insanları vahid bir çərçivə içinə sığışdırıb məhdudlaşdırmaq və buna görə də hamının eyni səviyyədə düşünməsi və eyni çərçivə, eyni mövqedən çıxış etməsini gözləmək tamamilə absurd məsələdir. Çünki digər sahələrdə olduğu kimi, ədəbi mühitdə olan hər bir şəxsin özünə görə xüsusi dünyagörüşü, yanaşma tərzi, bacarıq və yaradıcılıq məharəti var. Bu baxımdan, ilkin olaraq ədəbi mühitdə parçalanma prosesini təbii qarşılamaq lazımdır. Bu kimi parçalanmalar ilk baxışda mənfi görünsə də əslində ədəbi rəqabəti artırır, yeni cərəyanların və keyfiyyətli əsərlərin ortaya çıxmasına təkan verən bir hərəkətverici qüvvəyə çevrilir. Bunu ümumi baxımdan ədəbi prosesin bir hissəsi kimi də təqdim etmək mümkündür. Ədəbiyyat sahəsində xoşagəlməz və qeyri-məqbul sayılan məsələ ayrı-ayrı şəxsi mənafe, eləcə də ağıl, məntiq və ümumi mənafeə zidd olan pərakəndəlikdir.
Söhbətin mövzusu Azərbaycan ədəbi mühitindəki parçalanmalardırsa, qeyd etmək lazımdır ki, ölkənin ədəbi mühitindəki parçalanmalar əsasən rəsmi və qeyri-rəsmi qurumlar, fərqli nəsillər, şəxsi yanaşmalar, əxlaq və insani keyfiyyətlər və ədəbiyyatın maliyyələşməsi ətrafında formalaşan köklü ixtilaflardan qaynaqlanır. Konkret olaraq onun səbəblərinə gəlincə, yazının davamında bununla bağlı lazım olan izahlar təqdim ediləcək...

Parçalanma səbəbələri:


Ədəbi mühitdə parçalanma məsələsini əhatəli şəkildə nəzərdən keçirib incələdikdə, bu prosesin müxtəlif amillər nəticəsində baş verdiyini söyləmək olar. Onlar əsasən aşağıdakılardan ibarətdir:


1. İdeoloji və siyasi fərqliliklər;
Yazıçı və şairlərin dünyaya baxışı, siyasi mövqeyi və cəmiyyətdəki hadisələrə yanaşması ədəbi mühiti parçalayan ən əsas amillərdən biridir. İqtidar xəttini müdafiə edən sənətkarlarla müxalif və ya dissident ruhlu yazarlar arasında həmişə görünməyən bir sərhəd olur. Həmin fərqlilik də zaman əsnasında müxtəlif parçalanmalara gətirib çıxarır. Bununla bağlı önəmli nümunə olaraq milli kimlik məsələsini göstərmək olar. Məsələn ədəbi mühit nümayəndələri arasında milli-kimlik mövzusuna xüsusi yer verən qələm əhli üzv olduqları birlik və ya ədəbi mühitin strategiyasında bu məsələyə daha az diqqət yetirildiyini görüncə, təbii ki, milli kimlik və milli mənsubiyyəti təbliğ edən alternativ ədəbi birlik yaratmağa qərar verir və beləliklə də parçalanmanın şahidi oluruq.


2. Nəsillərarası münaqişə ("Atalar və oğullar" problemi);
Yaşlı yazar nəsli çox vaxt gəncləri təcrübəsizlikdə və dəyərlərə hörmətsizlikdə ittiham edir, gənc nəsil isə yaşlıları mühafizəkarlıqda, yeniliyə qapalı olmaqda və ədəbi mühiti inhisarda (monopoliyada) saxlamaqda günahlandırır. Bu rəqabət də adətən rəsmi və qeyri-rəsmi ədəbi qurumların parçalanmasına gətirib çıxarır.


3. Estetik və metodoloji fərqliliklər;
Hər bir ədəbi mühitdə əsasən ənənəçi və yenilikçi cərəyanların nümayəndələrini müşahidə etmək olar. Ədəbi mühitdəki ənənəçilər adətən klassik üslubun, formanın və milli dəyərlərin qorunmasını tələb edirlər. Yenilikçilər (Avanqardlar) isə köhnə qəlibləri qırmağı, sərbəstliyi və qlobal ədəbi trendləri mənimsəməyi müdafiə edirlər. Belə olan hallarda da parçalanma prosesi qaçılmaz olur. Bu, ədəbiyyat sahəsində formalaşan yeni cərəyanlarla (modernizm, postmodernizm) köhnə və ənənəvi qaydaların toqquşması deməkdir. Əlbəttə, bəzən yenilikçi adı altında meydana atılanlar arasında yenilikdən daha çox özünü hər vəchlə reklam etmək, özlərini cəmiyyət arasında kimlərəsə bəyəndirmək hədəfi ilə hər bir milli-mənəvi dəyərləri ayaqlar altına atanları da müşahidə etmək olar. Belələrini ədəbiyyat sahəsindən ayrıca təqdim etmək və araşdırmaq lazımdır...


4. Alternativ tənqid və media platformalarının yaranması;
Bu amili izah etmək üçün Odlar Yurdu Azərbaycanın ədəbi mühitinə baxmaq olar. Məsələn müəyyən bir qrup rəsmi ədəbi orqanlarda və onun rəsmi qurumları, mətbu orqanları və ya dövlət media qurumlarında özünə yer tapa bilmədikdə, öz müstəqil saytlarını, jurnallarını və ya sosial media resurslarını qururlar. Bu da nəticə etibarı ilə ədəbi mühitin coğrafiyasını vizual olaraq parçalayır və beləliklə də fərqli "qütblər" formalaşdırır.


5. Kənar qüvvələrin müdaxiləsi;
Ədəbi mühitlərdə baş verən parçalanma səbəblərindən biri də kənar qüvvələrin hansısa ədəbi mühiti və ya qələm adamlarının kiminsə başçılığı ilə fəaliyyətini öz maraqlarına zidd gördüyü üçün onlardan bir və ya bir neçə nəfəri müxtəlif şirnikləşdirici vədlə (maddi dəstək, vəzifə və s.) parçalanmaya sövq etməsindən ibarətdir. Halbuki bir ləyaqətli qələm sahibi heç vaxt qələm müqəddəsliyini bu kimi ötəri oyunlara qurban verməməli, həyatda özgür olmağa çalışmalı, həmçinin, kiminsə maşası olmaqdan çəkinməyə mükəlləfdir. Unutmayaq ki, ədəbiyyat sahəsinə aid olmayanların bu sahədə söz və hökm sahibi edilməsi də zamanın gedişində bu qəbil fəsadlara yol aça bilər...


6. Tənqid və qəbulolunma problemi;
Sağlam tənqid mədəniyyətinin olmaması, özünü ziyalı və karifey sayanlardan bəzisinin hələ də tənqidlə təhqirin mənasını anlamaması, tənqidin şəxsi müstəviyə keçirilməsi və ya obyektiv və məntiqli, həm də səmimi tənqid qarşısında dözümsüzlük adətən tərəflər arasında barışmaz divarlar hörür və beləliklə də parçalanma prosesi başlayır.


7. Resurslar və tanınma uğrunda gedən rəqabətlər;
Ədəbi mühitin parçalanma səbəblərindən biri də maddi və mənəvi resursların (dövlət mükafatları, təqaüdlər, budovkaların verilməsi, kitab çapı imkanları, media işıqlandırılması və titullar) bölüşdürülməsi ilə bağlı qarşıya çıxan fərqli baxışlardan ibarətdir.
Bu resursların ədalətsiz paylandığını düşünən şəxslər (qələm sahibləri) birləşərək alternativ platformalar, jurnallar və ya dərnəklər yaratmağa çalışırlar. Biz bunun acı nümunələrini ötən əsrdən etibarən bütün Azərbaycan ədəbi mühitində, eləcə də müxtəlif bölgələrdə mövcud olan ədəbi mühitlərdə müşahidə etmiş və ya eşitmişdik...


8. Şəxsi ambisiyalar və "eqo" savaşları;
Yaradıcı insanlar adətən yüksək eqoya və fərqli həssaslığa sahib olurlar. Tənqid mədəniyyətinin olmaması və eyni halda düzğün formada həyata keçən tənqidə qarşı dözümsüzlük, bir-birinin uğurunu qəbul edə bilməmək və ya ədəbi nüfuz (liderlik) davası fərdi münaqişələri tez bir zamanda qrup davasına, parçalanmaya çevirir.
Kimlərsə və əslində daha çox "ulduz" xəstəliyinə mübtəla olanlar ədəbi mühiti ədəbiyyat çərçivəsindən çıxarıb onu mənəm-mənəmlik və ya "şou" göstərmək, reklam olunmaq, "əylənmək", "çal-çağır", "qonaqlıq və ziyafət", "yeyib-içmək", "deyib-gülmək", "rəqs edib şənlənmək" və digər bu kimi ötəri işlərlə idarə etməyə can atırsa, təbii ki, belələri xüsusi çərçivə daxilində sığışa bilmir və adətən xüsusi çərçivəni özlərinə zindanın dəmir barmaqlığı, eyni halda öz dırnaqarası "gələcək kariyeralarına" güclü sədd kimi görürlər. Aydın məsələdir ki, "ulduz" xəstəliyindən əziyyət çəkən zavallılar özlərini bircə an belə kiminsə idarəçiliyi altında görə bilmir, buna kəskin dözümsüz yanaşırlar. Belələri öz ədəbi yaradıcılığı və insani keyfiyyətinə fikir vermədən nəyin bahasına olursa-olsun öndə olmağa, başqalarını idarə etməyə can atırlar. Bununla da ədəbi mühitdə parçalanmaya qərar verərək öz həmfikirləri və bəzən də məsələnin mahiyyətindən xəbərsiz olan sadə insanlarla əlbir olur və ədəbi mühit adı altında yeni bir dəstə və ya dəstələrin formalaşmasına imza atırlar... Lakin unutmamaq lazımdır ki, belələrinin "gördüyü" və "qurub-yaratdığı" işlər adətən ötəri olur. Çünki bu qəbil parçalanmalara imza atanlar gec-tez öz ətrafında adam görmədikdə, əsil mənfur niyyətləri digər qələm sahiblərinə aşkar olduqda, maddi baxımdan sıxıntıya düşdükdə, mənasız və təkrarçı işlərdən bezdikdə və ya sonda fani dünya həyatı ilə vidalaşdıqda, hər şey bir anda yoxa çıxır və bir çox hallarda belələlərinin adı çəkiləndə belə, onlara rəhmət oxuyan da çox nadir hallarda müşahidə olunur...


9. Əqli qüsurlu adamların törətdiyi əndirabadi işlər...
Ədəbi mühitlərdə parçalanma səbəblərindən biri kimi bəzən ədəbi mühitlərdən baş çıxarmış bəzi əqli qüsurlu adamlar da ola bilər. Belələri öz bildiyini əsil həqiqət, öz istəyini isə bir zərurət sayaraq müxtəlif işlərə əl atır və beləliklə də ədəbi mühitdə parçalanmalara səbəb olurlar.
Hər şeyə rəğmən unutmayaq ki, həyatda ağıl sahibi olanlar heç vaxt pərakəndəliyə, dəstəbazlıq və ixtilafa can atmazlar. Buna gedən yalnız əqli qüsurlu adamlar və nadanlardır. Məhz bunu nəzərə alaraq öncə "Çağdaş Azərbaycan ədəbi mühitinin dərdi..." adlı məqaləmdə bir sıra təkliflərlə və o cümlədən, hər hansı bir ədəbi birliyin üzvülüyünə qəbul üçün lazım olan sənədlər arasında həm də namizədlərdən psixoloji və nevroloji baxımdan sağlamlıq haqqında ayayışin tələb edilməsini təklif etmişdim...
Hər halda yuxarıda təqdim edilmiş son iki amil tərəfindən həyata keçən parçalanmaların ədəbi prosesin bir hissəsi kimi deyil, ədəbi parçalanma və ədəbi fəlakət kimi təqdim edilməsi daha uyğundur. Əlbəttə, ədəb-ərkan və etikadan gələn ədəbiyyat sahəsinin həqiqi nümayəndələri bacarıqlı şair, bacarıqlı yazar, bacarıqlı tənqidçi və təhlilçi olmazdan öncə həm də həyatda yaxşı insan və gözəl şəxsiyyət sahibi olmağa mükəlləfdirlər. Bu baxımdan, yuxarıda təqdim edilmiş son beş amil əslində həqiqi ədəbiyyat adamlarına deyil, daha çox ədəbiyyat sahəsini özünə gəlir mənbəyi, ötəri həvəs və istəklərin reallaşdığı məkan, həmçinin, "şou" xarakterli bir mühit kimi görən dırnaqarası "ədəbiyyatçılara" və nadanlar aiddir. Heç şübhəsiz belələrinin arasında istedadlı şair, yazıçı, ədəbi təhlilçi və tənqidçi də mövcud ola bilər. Biz bunun müxtəlif, həm də acı nümunələrini hələ Sovetlər dönəmindən etibarən bu günədək görmüş, görə-görə də gəlirik. Lakin hər kəs yaxşı bilir ki, həyatda bacarıqlı ədəbiyyatçı olmaqla yaxşı və ziyalı insan olmaq iki ayrı və fərqli məsələdir. Bunlar yalnız insanda birləşdikdə o, əsil ziyalı ədəbiyyatçı adını qazana bilir.
Bu da bəlli məsələdir ki, həyatın istənilən sahəsində olduğu kimi, ədəbiyyat sahəsində də doğru-dürüstlük, ədəb, etika və mədəniyyət əsil aydınlıq və inkişafa, əyrilik, ədəbsizlik və mədəniyyətsizlik isə əsil qaranlıq və zülmətə aparan iki ayrı yollardır...

Nəticə:
Yaradıcı fərdlərin bir araya gəldiyi hər hansı mühitdə fikir ayrılıqlarının olması qaçılmazdır və belə bir fərqlilik çox vaxt ədəbiyyatın inkişafına təkan versə də bəzən kəskin qarşıdurmalara və parçalanmalara, bəzən də ədəbiyyat adına yaraşmayan nəticələrə yol açır. Bu baxımdan istənilən ədəbi mühitdə parçalanmanı təbii qarşılamalı, lakin onun qaynaqlandığı səbəbləri diqqət mərkəzində saxlamaq və kortəbii şəkildə bədii yaradıcılıq həyatı kimlərinsə ötəri həvəsi və mənəm-mənəmliyi yolunda qurban verilməməli, həmçinin, ədəbiyyatın adı hər bir halda uca tutulmalıdır. Bunun üçün yaşından, cinsindən, əməyindən, eləcə də ictimai, siyasi, mədəni və dini mənsubiyyətindən asılı olmayaraq hər kəs məsuliyyət daşımalı, ədəbi mühitdə baş verənlərə biganə yanaşmamalıdır...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.11.2026)

 

Çərşənbə axşamı, 10 Noyabr 2026 15:38

“Biri ikisində” Xaqani Şirvaniyə ithafən

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı ilə “Ulduz” dərgisinin “Biri ikisində” layihəsində bu dəfə sizlərə böyük Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri Xaqani Şirvaninin 900 illik yubileyi çərçivəsində yazılar təqdim edirik.

 

Məmmədağa SULTANOV

XAQANİ ŞİRVANİ VƏ YAXIN ŞƏRQ ƏDƏBİYYATI

 

Orta əsr Azərbaycan ədəbiyyatının, xüsusilə, Nizami və Xaqaninin Yaxın Şərq ədəbiyyatına çox böyük təsiri olmuşdur. Böyük Azərbaycan şairlərinin sənətkarlıq qüdrəti, yüksək bəşəri fikirləri, dərin elmi və mədəniyyəti Şərqin bir çox sənətkarları və alimlərini cəzb etmiş, onlarda qibtə hissi oyatmışdır.

Böyük Azərbaycan şairləri içərisində Xaqani də Yaxın Şərqin hüsn-rəğbətini qazanmış, bir çox nəzirələrin meydana çıxmasına vəsilə olmuşdur. Şərqin böyük simaları, alimləri və şairləri Xaqani yaradıcılığına yüksək qiymət verdiyi kimi, bir çox şairləri də Xaqanidən ilham almış, onun yüksək sənətkarlıq qüdrətinə pərəstiş etmiş, əsərlərindəki “sirləri” kəşf etməyə çalışmışlar. XII əsrin ən böyük simaları Xaqanini şəxsən tanımış və onun sənətkarlığı qarşısında heyran qaldıqlarını söyləməkdən çəkinməmişlər. Onların əksəriyyəti Xaqaninin fəzl və kamalını, alimanə fikirlərini təsdiq edərək onu filosof və “ayəti həqiqi” adlandırmışlar. XII əsrin böyük şairlərindən Mücirəddin Beyləqani öz ustadı olan Xaqani haqqında yazır: “Xaqani şeir dünyasının şahlar şahıdır ki, onun fəzilət avazəsi Şirvandan Çinə yayılmışdır. Dünyaya çox böyük adamlar gəlib-getmiş, lakin Xaqaninin tayı görünməmişdir”.

Məşhur Hind ədəbiyyatşünası Şibli Nemani öz “Şerül-Əcəm” adlı əsərində Xaqani yaradıcılığından danışarkən belə deyir: “Şübhəsiz ki, Xaqani bütün şairlərdən üstündür. Ürfi Şirazi öz sonsuz qüruruna baxmayaraq, Xaqanidən mütəəssir olmuşdur. Nəzəri və daha bir çox müxtəlif yazıçılar onun adını hörmətlə yad etmişlər”.

Müasir İran ədəbiyyatşünası professor Əli Əbdürrəsuli Xaqani külliyyatına yazdığı müqəddimədə böyük Azərbaycan şairinə belə qiymət verir: “Xaqaninin təb qüdrətində, fikir yüksəkliyində, sözləri dolğunluq və kəskinliyində, bakir məzmunlar və ifadələr icadında misli yoxdur... O, fikir genişliyi, fəlsəfi görüş dərinliyi üzrə himmətli və dəqiq əsərlər müəllifi kimi tamamilə yeni üsluba malik olan yaradıcı bir şairdir”.

Eyni fikri biz qədim ədəbiyyatşünaslarda da tapırıq. İranın müqtədir şairlərindən biri olan Əbdürrəhman Cami öz “Nəfəhatül-üns” əsərində (səh. 546), Lütfəlibəy Azər öz “Təzkireyi-atəşkədə” əsərində (səh. 35), Rza Qulu xan Hidayət öz “Məcməül-füsəha” əsərində (səh. 200), Zəkəriyya İbn Məhəmməd Qəzvini “Asarül-bilad və Əxbarül-İbad” əsərində (Şirvan bəndinə bax) Xaqanini böyük bir nəzm ustadı kimi yazı aləmində özünəməxsus bir səpki və üslub icad edən sənətkar kimi qiymətləndirmiş və təqdir etmişlər.

Xaqani divanını çap edən Bombey nəşriyyatının bu divana yazdığı son sözdə deyilir: “Mərhum Xaqani söz Allahıdır. Onun nəzmi pərvinə nizam verib, onun əlilə əzəliyyət qələmi təklik və mücərrədliyin min bir bəzəyini vurmuş, adlı-sanlı şairlər və hər şəhrin və diyarın söz ustadları onun möcüzə yaradan kəlamı müqabilində bir iynə ucu qədər qiymətə malik olmamışlar”.

Yaxın Şərqin məşhur ədəbiyyatşünasları Xaqani yaradıcılığı haqqında çox müsbət fikirlər söyləmişlər:

Bədiüzzəman Xorasani belə deyir: “Xaqani şeir aləmində mahir bir sənətkar, bir sehrkar kimi xariqələr yaratmışdır. O, öz incə kəşfləri ilə başqalarında qibtə oyadan bakir təşbehlər, istiarələr yaradaraq əqli heyran edən məlahətli şeirlər ustadıdır”.

Hüseyn Daniş Xaqanidən bəhs edərkən deyir: “Xaqani, qüdrətli bəyan və təmtəraqi əlfazində bimanənd və yektadır. Sünuhati xiyaliyyəsi bəzən dərin cövlanlarla fəzayi təfəkkürün ən yüksək təbəqələrinə qədər çıxar və şəhaməti altında qareini əzər”.

Müasir İran yazıçılarından Seyid Hadi Hairi Xaqani sənətkarlığına belə qiymət verir: “Xaqani vəsf, təşbeh və mərsiyə sənətində ən dəqiq bir sənətkar idi ki, heç kəs bu cəhətdən ona üstün olmamışdır”.

Həqiqətən, Xaqaninin təşbeh, istiarə, kinayə və başqa təsvir vasitələri çox bakir və sənətkaranədir. Xaqani əsərlərinə “əşar-müşgülə” deyənlərin nə üçün belə dediklərini və Xaqani şeirlərini “çətinləşdirən” cəhətlərin nədən ibarət olduğunu İran ədəbiyyatşünası Bədiüzzəman belə şərh edir: “Xaqani şeirinin ruhunu dərk etməyən adamlar onda müğlət beytlər axtarırlar, lakin bu müğlətlik, şübhəsiz ki, Xaqaninin fikir və məna inkişafında deyil, bəlkə, onun özünəməxsus olan yeni ifadə tərzindədir. Bu tərz ifadə isə başqalarının bilmədiyi elmi-fəlsəfi əlfazin Xaqani tərəfindən böyük sənətkarlıqla işlədilməsində və tərkiblərin dərin elmi əsaslar üzrə qurulmasındadır”.

Tehran darülfünunun ədəbiyyat professoru Əli Əbdürrəsuli Xaqani “Divan”ının müqəddiməsində deyir: “Xaqaninin əsərləri mənaca dərin olduğu üçün şərhə ehtiyac görülür və həmin səbəbə görə də, çoxlarının həsədinə səbəb olmuşdur”.

Doğrudan da, XII əsrin məşhur şairləri içərisində ancaq Xaqaniyə çoxlu şərhlər yazılmış və onun şeirləri təfsir, təbir (bəzən də təhrif) edilmişdir. Xaqani sözləri mum kimi hər şəklə salaraq istədiyi mənanı olduqca bədii rəngarəng şəkillərdə işlətdiyindən, şeir elmindən xəbərsiz olanlar onun “sirlərini” anlamaqdan aciz qalırdılar.

Xaqani sənət aləmində yeni söz yaratmaq istədiyini belə ifadə etmişdir: “Mən sözü təzələyərək bütün köhnələri yudum, pozdum, çünki onlar təzək parçaları idilər, bu isə qiymətli dürrdür”.

Xaqani ən mürəkkəb hadisələri, ümumə bəlli olan vaqiələri əlvan bəzəklərlə, gözəl, lətif bədii ifadələrlə, ancaq özünəməxsus bir əda ilə yüksək şeiriyyət zirvəsinə qaldırmışdır. Xaqani istədiyi fikri, kəskin və son dərəcə təsirli ibarə və sözlərlə ifadə etmək bacarığına malik olan bir sənətkardır. O, qəm, kədər və hüznünü, şadlıq və fərəhini ifadə edərkən oxucusunu da eyni dərəcədə şadlandırmış və kədərləndirmişdir.

Bu cəhətdən aşağıdakı parçalar kiçik bir nümunə ola bilər: “Sən işıqsan, lakin mənə görünmürsən, hurisən, lakin məndən qaçırsan, öpüş səndən, can məndən – belə bazar (alver) daha yaxşıdır. Doğrudan da, mənim ciyərimi yedin, qəlbimi qana döndərdin, lakin bu mübarizədə tükümü də belə, incitmədin – belə vuruş daha yaxşıdır”. (“D”, səh.789).

Daxili qafiyəli bu qəzəldəki təzad, istiarə və müvazinə kimi bədii təsvir vasitələrinin nə qədər məharətlə işlədildiyi bir tərəfə dursun, burada şadlıq hissinin canlı ifadəsi nəzərə çarpmaqdadır.

Yaxud: “Təzə ay görəndə dodağını yadına sal və ruhumun bəndini xatırla, bu üç cür şey zərif olduqlarından bir-birinə müvafiq yaradılmışdır” (“D”, səh.121).

“Əgər xumaram, əgər məstəmsə, bunun səbəbini yarın gözlərindən soruşun. Onun gizli işarələri məni məndən ayırır” (“D”, Bombey nəşri, səh.1089). Və ya: “Ləbindən bir busə versən, ona canımı qurban verərəm, çünki bilirəm o dodaqlarınla sən mənə yeni can bəxş edəcəksən” (“D”, Tehran nəşri, səh.865).

“İki dodağına dilimi, ürəyimi, pulumu və başımı qurban verərəm, məgər mənim bu 4 şeyim üç busəyə dəyməzmi?” (“D”, səh.481).

Bu misalların sayını hədsiz qədər artırmaq olar, bu cür oynaq, səmimi parçalar Xaqani sənətində bir xüsusiyyət təşkil edir.

O, kədər və hüznünü də böyük bir qüvvətlə tərənnüm edirdi. Heç təsadüfi deyildir ki, dahi Nizami Xaqaninin mərsiyələrindəki qüdrətə məftun olaraq Xaqaniyə olan hörmətini ifadə üçün özünün Xaqanidən tez ölməsini və Xaqaninin ona mərsiyə deməsini arzulamışdı.

Doğrudan da, Xaqaninin mərsiyələri olduqca həssas bir qəlbin ən dərin həyəcanlarını tərənnüm etmişdir.

Xaqani təbiət lövhələrini mahir bir rəssam fırçası ilə təsvir etməyi dəxi gözəl bacarırdı, onun Səbəlan dağı, şah şikargahı, “Mədain xərabələri”, Dəclə çayının təsvirində sübhün açılışına, qürubun gözəlliyinə həsr etdiyi gözəl lövhələri vardır.

“Quşların deyişməsi” adlı şeiri onun təsvir qüdrətini göstərmək üçün münasib nümunələrdəndir. Bu səhnə Xaqaninin “Məntiqütteyr” adlanan qəsidəsindən bir parçadır. Burada ilk baharda çiçəklərin açılışı və könül açan bahar səhərində müxtəlif cinsli quşların səs-səsə verərək fəğan etmələri və bu quşların hər birinin bir çiçəyi başqasından üstün tutması təsvir edilir. Hər bir quş öz fikrinə haqq qazandırmağa çalışır: “Belə bir məclis önündə (baharda açılan əlvan çiçəklər məclisində – M.S.) quşlar toplaşdılar, səhər yenicə açılırdı, gecə tük kimi incə və kaman teli kimi zərif idi. Göyərçin hamıdan qabaq dilə gələrək çiçəyi tərifə başladı ki, guya onun acı yarpağı şirinliklərin əsası olur. Bülbül dedi, yox, qızılgül ağacı çiçəkdən gözəldir, çünki çiçək alçaq rütbədən və qızılgül isə ali rütbədəndir. Qumru dilə gələrək söylədi ki, sərv ağacı qızılgüldən gözəldir, çünki xəfif bir külək təsirindən qızılgül solub gedər. Kəklik dedi, yox, sərv sakitdir, buna görə də, lalə ondan yaxşıdır, zira o, səhralarda inqilab bayrağı qaldırmışdır. Turac dedi, lalə, əslində, ikiüzlüdür, buna görə də, savab əhli olanlar kimi birsifətli süsən ondan qiymətlidir. Teyhu quşu dedi, səbzə (göyərti) süsəndən gözəldir, çünki çəmənin ilk dəfə qapısını açan və son dəfə bağlayan odur. Tuti dedi, düz demirsiniz, söz yaşıllıqdan da yaxşıdır, o, ətri ənbərdən, rəngi kafirdən almışdır” və i. a. (“D”, səh. 44).

Bu cür davam edən mübahisənin bitməsi üçün hamı münsif olaraq Ənqa quşunu seçib onun deyəcəyi sözü mübahisəsiz qəbul etməyi qərara alırlar. Quşların müddəasını vüqarla dinləyən Ənqa quşu bülbülə bəraət qazandırır və qızılgülü məhəbbət rəmzi kimi daha yüksək qiymətləndirir.

Bu qısa deyişmə o qədər cazibədar və canlı təsvir vasitələri ilə təzyin edilmişdir ki, oxucu böyük bir poema oxuduğunu təsəvvür edir.

Xaqani baharı da eyni qüvvətlə təsvir etmişdir. O, Müvəffəqəddin Əbdül-Qəfara yazdığı üç mətləli qəsidəsinin nəsib (başlanğıc) hissəsində baharı təsvir edərək deyir: “İndi ki, gül yaxasını yırtmışdır (yəni açılmışdır), gərək əl mənim olsun, ətək gülüstanın, mən badəsiz ətrafa qızıl səpə bilmərəm, çünki külək ənbər saçmağa başlamışdır, xüsusilə, hər tərəfdə min xoşləhcəli Barbüd (Xosrov Pərvizin məşhur çalğıçısının adıdır) oturmuşdur. Ağaclardan çiçəklər elə tökülüb səpələnir, sanki göylər yerə ulduz yağdırır. O lalənin qəlbindəki qara rəngə bax! Elə bil Müştəri ulduzunun qəlbində Keyvan ulduzu yer etmişdir. Bu bağın səthində nərgizin surəti kirpikləri tökülmüş şəhla gözə bənzəyir. Qızılgül əyninə ətlas don geyərək ətəklərinə qızıl nəqşlər düzmüşdür. Gül, yaşıllıq, bənəfşə... qövsü-qüzeh kimi, əlvan rənglərə qərq olmuşdur. İndi gül vaxtı, bahar vaxtı, eyş-işrət vaxtıdır”.

 

***

 

Xaqaninin sənətkarlıq şöhrəti Azərbaycan miqyasını keçib Yaxın Şərqə yayıldıqca, özünü dahi hesab edən şairlərin bəziləri Xaqaniyə rəqib olur və hər vəch ilə onun bu əzəmət və qüdrətini kiçiltməyə cəhd edirdilər. Lakin belə çəkişmələrdə hər dəfə Xaqani sənəti öz üstünlüyünü bir daha sübut etmiş olurdu. Məsələn, Xaqaninin müasiri olan Əsir Axsketi böyük bir cəsarətlə Xaqaniyə tərizlər yazdı və sonra davam gətirməyib üzbəüz şeirləşmək üçün Orta  Asiyadan Şirvana üz qoydu. O, yolda Səlcuq şahı Sultan Arslan İbn Toğrul tərəfindən saxlanılmasaydı, ədəbiyyat tarixində çox maraqlı bir ədəbi deyişmənin vaqe olacağı şübhəsiz idi.

Xaqani ilə şeirləşən müasirlərindən birisi də Xarəzmşah Etsizin münşisi Rəşidəddin Vətvat olmuşdur. O, Xaqani şeirinin şöhrətini eşitdikdə 31 beytdən ibarət bir qəsidə yazıb Xaqanini “Fəzilət dəryası və filosof” adlandırmış və onun yardıcılıq qüdrəti qarşısında  öz zəifliyini etiraf etmişdi.

Müasirlərindən Cəmaləddin Əbdürrəzaq İsfahani Xaqaniyə yazdığı tərizin sonunda Xaqanini kiçiltdiyinə görə üzr istəyərək yazır: “Kim sənin şeirini mənə gətirsə, ona bənzər ki, Yəqub Kənana (Yusifin) köynəyinin iyini gətirir...  Qoy sənin fəzilətin əbədi olsun və sənin şöhrətin dünyanı tutsun. Çünki dünya sənin varlığınla fəzilət, şöhrət və rövnəq tapar” (Gülçin Cahanbani,  səh. 552).

Orta əsr müsəlman şərqində şöhrət tapmış həkim və fazil olan Məcdəddin Xəlil Xaqanini imamlıq dərəcəsinə qaldırır və deyir: “Əmiri imam Xaqani yüz xaqanın tacıdır. Onun parlaq təbi dirilik suyu qədər əbədi həyat verən qüvvəyə malikdir. Yox, dirilik suyu ona xidmət üçün Şirvan torpağının xidmətində hazırdır” (“Həft iqlim”, səh. 328).

Bütün bu təqriz və tərizlər Xaqaninin “bu gün dünyanın danışan dili mənəm” deməsinə haqq qazandırır.

 

***

 

Xaqaninin ən çox şöhrət tapan, özündən sonra gələn yazıçılar tərəfindən tənzir edilən əsərlərindən birisi onun divanının ilk qəsidəsi “Miratüs-səfa” (“Qəlbin ayinəsi”) adlanan “qəsideyi-şiniyyəsi”dir.

Bu qəsidənin başlanğıcının və buna yazılan nəzirələrin həm vəzn, həm qafiyə etibarilə nə qədər eyni tərz-ifadəyə malik olduğunu gözdən keçirək:

Xaqani 220 misradan ibarət olan bu fəlsəfi qəsidəni belə başlayır:

دل من پیر تعلیم است ومن طفل زباندانش

دم تسلیم سرعشروسر زانو دبستانش

نه هر زانو دبستانست هر دم لوح تعلیمش

نه هر دریا صدفدار است هرنم قطره نیسانش

خود آنکس را که روزی شد دبستان از سر زانو

نه تاکعبش بود جودی ونی تاساق طوفانش

دبستان از سرزانوست خاص آن شیر مردیرا

که چون سگ درپس زانو نشاند شیر مردانش

“Mənim qəlbim təlim verən bir ustaddır. Mən isə dil öyrənən bir uşağam. Öz nəfəsim sərməşqimdir və dizimin üstü məktəbimdir. Hər dizüstü məktəb və hər nəfəs dərs lövhü deyildir. Hər bir dəryada gövhər və hər bir yağış damlası neysan olmaz. O adam ki, onun ruzisi öz dizi üstündə yarandı, Cudi dağı ondan aşağıda durar və heç bir tufan onun topuğuna belə, yüksələ bilməz... Xüsusilə, Şirimərd adamların dizüstü məktəbi olarsa, aslanlıqdan dəm vuran adamları itlər kimi arxa ayaqları üstündə qaldırıb saxlar” və i. a. (“D”, səh. 214).

Xaqaninin bu qəsidəsinin dərin və dolğun məzmunundan ilk dəfə ruhlanan və ondan qüvvət alan böyük Hind şairi Xosrov Dəhləvi nəzirə olaraq yazdığı 352 misralıq qəsidəsini də Xaqani kimi başladı:

دلم طفل است پیرعشق استاد زباندانش

سواد آلوده سبق و مسکنت کنج دبستانش

نه هر پیری زباندانست و هردل طفل تعلیمش

نه هرخاری گل انگیز است و هرنورسته ریحانش

“Qəlbim bir uşaqdır, eşq ustadı onun dil öyrədənidir. Onun savadı çoxdur. Məskəni məktəb bucağıdır. Hər bir qoca dil öyrədən və hər qəlb təlim alan uşaq ola bilməz. Hər bir tikandan gül törəməz, hər göyərən reyhan olmaz” (Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun əlyazmaları fondu, cüng 7475).

Bu qəsidənin axırlarında Xosrov Dəhləvi bu şeir tərzinin banisi olan Xaqani haqqında söz açaraq aşağıdakıları etiraf edir:

“Mən bu gün yüksək səslə elə bir söz yaratdım ki, onun banisini Şirvanda yuxudan oyatmış oldum. Əgər o, həssani-əcəm idisə, mən də Hindistan sahirlərindənəm ki, bir nəfəsdə özümü həssanın (Xaqaninin – M.S.) önünə çatdıra bilərəm. Ey bəxil və həsəd aparan adam, əgər mənim həyat suyum sənin üçün ölümdürsə, onun mənasını get Xızırdan soruş, sənə izah etsin. Mənim kamalım böyük ustad Xaqani deyən kimidir:

دل من پیر تعلیم است و من طفل زباندانش

Mən o ustadın bu sözlərlə başlayan əsərinə elə bir cavab düzəltdim ki, coşub-daşan bir sel kimi onun dərin dəryasına tökülmək üçün ona tərəf axdım... Buna görə mən də qəsidəmin adını “Miratüs-səfa” qoydum ki, onu Xorasan şirindillilərinə dil öyrətmək üçün göndərdim... Oğruların qorxusundan onun hər beytində bir xəzinə gizlətdim. İlahi, sən özün onu eyib axtaran tənqidçilərin bəlasından mühafizət elə!”.

Göründüyü kimi, bu hind sahiri Xaqanini ustad adlandırır. Özünü coşqun bir selə bənzədərək Xaqani dəryasına qovuşmaq üçün iftixarla ona can atdığını söyləyir.

Böyük Hind şairinin səsinə XV əsr Şərq şairi və böyük alimi Əbdürrəhman Cami səs verdi. “Təzkireyi-meratöl-xiyal” əsərində Cami haqqında belə deyilir: “O, yüksək istedada malik olub 99 kitabın müəllifidir. Bütün bu kitablar İranda, Turanda və Hindistanda kamal sahibləri tərəfindən təqdir olunmuş və heç kəs onlara etiraz etmək cəsarətinə malik olmamışdır” (səh.73).

Bu cür yüksək bir yaradıcılıq istedadına malik olan Cami də öz “Cilayirruh” (جلاءالروح) adlandırdığı 260 misralıq qəsidəsini Xaqani kimi başladı: “Müəllim eşqdir. Sakitlik aləmi onun məktəbidir. Bilən və bilməyənlər yanında qəlbim meydan oxuyar. Hər kəs belə müəllim və hər kəs belə şagird ola bilməz. Hər işıldayan daş parçası parlaq ləl deyildir”.

Cami həmin bu qəsidəsinin bir yerində Xosrov Dəhləviyə deyil, yenə bu qəsidənin əsl banisi Xaqaniyə müraciətlə yazır: “Söz ustad Xaqaninin sözü idi ki, hamıdan əvvəl söyləndi. Bu dünya mehmanxanasına sonra gələnlər onun süfrəsindən yedilər. Mənalar aləmini dərk etmək üçün hər kəs o süfrəyə bir yol tapdı. O ustadın məlahətləri onun nəməkdanına duz tökdü. Bu gün mən də şeir dəryasının qətrələrilə əlimi və ağzımı yumaq və gülüstanımı sulamaq üçün gəlmişəm. Əgər mənim şeir dəryamın şəbnəmləri Şirvana düşərsə, orada torpaqdan “əhsən, əhsən!” deyərək süsənlər göyərər və əgər Xosrov Dəhləvi bu dəryanın şehindən bir az dadsa, onun susuz qəlbi bu ürfan və məna aləmindən sirab olar. Əgər Xosrov üzündə Səfa Günəşi parladığı üçün öz şeirini “Miratüs-səfa” adlandırmışsa, mən də qəsidəmin adını “Cilayirruh” qoydum”.

Məşhur “Süleyman və Bilqeys” əsərinin müəllifi astarabadlı Mövlana  Nizam 248 misralıq “Minhacül-hüda” adlandırdığı qəsidəsini dəxi Xaqani kimi başladı: “Müəllim qoca eşqdir. Könül dərs alan bir uşaqdır. Üstünlük azadlıq istər. Qoy tənhalıq viranəsi onun məskəni olsun. Hər uşaq dərs öyrənə bilməz və hər qoca müəllim ola bilməz. Hər Tuti danışan və hər danışan dil bilən olmaz”.

Bu qəsidədə Mövlana Nizam özündən qabaqkı Xaqani nəzirəçilərinin adlarını çəkərək belə deyir: “Şeir bağının quşlarından hamıdan qabaq həssan adlanan və fəzilət dünyası olan Xaqani səsləndi. Onun ardınca söz mülkünün padşahı Xosrov Dəhləvi nəğmə oxudu. Ondan sonra öz qələmilə göylərin sirlərini və bilik kitabının baş səhifəsini yazan Cami gəldi. Ondan sonra yüz Səlman kimi şeir ustadı olan Nafi bu barədə susmayıb dil açdı. Ondan sonra mənə dünyasında tayı az tapılan və gövhər kimi sözlərilə dünyanı dolduran Süheylinin səsi yüksəldi. Bunlardan sonra mən də o böyük məclisin çıraq yandıranı oldum ki, bu çıraq bütün dünyanı işıqlandırsın. Əgər bu yazdığımdan bir qətrə şeh Xaqaninin qəbri üzərinə düşərsə, Şirvan torpağından göyərti əvəzinə şeir bitər. Əgər bu sözlərimi Dehlidə Xosrov eşidə bilsəydi, o, örtülü xəzinələrə bir yol tapardı. Əgər bunu Caminin türbəsi üzərində bir dəfə oxusalar, onun türbəsinə bütün Xorasan əhli ziyarətə gələr. Əgər bu sözlərimi Süheyli görsəydi, onu on dörd gecəlik ay kimi nöqsansız və bədr görərdi. Mənim şeirim hamıya yol göstərmək iqtidarına malik olduğu üçün onun adını “Minhacül-hüda” qoydum”.

Çox keçmədi, Zənd xanədanına mənsub olan Kərim xanın oğlu Mövlana Misali İbrahim Xaqaninin yenə bu qəsidəsindən mütəəssir oldu. O da “Ayinyeyi-geytinüma” adlandırdığı 184 misralıq qəsidəsini belə başladı: “Allah evinin eşqi müəllimdir, ürək onun məktəb xəzinəsidir. Təqdirin xətti lövh yazılarıdır, uşaqlar onun məşq edənləri; hər kəs qoca oldusa, onu mürşid hesab etmək olmaz. Hər Musanın adına Kəlimüllah deyilməz”.

Maraqlı burasıdır ki, Mövlana Misali bu qəsidənin axırlarında hər kəsdən qabaq Xosrov Dəhləviyə təşəkkür edir ki, o, Xaqani tərzini hamıdan tez mənimsəyib başqalarına bu tərz üçün yol açdı. O deyir: “Xosrovun pak ruhuna min dəfə afərinlər olsun. Onun eşq və həvəsinə, zövqünə isə yüz min dəfə əhsən ki, Misali onun şeirləri ucundan o məktəbin bir küncündə özünə yer tapıb savadlandı. İndi onu əcəmin fəsahət bilən adamları oxuyurlar ki, bəlkə, bu qəsidə bir təhər o böyük həssanın (Xaqaninin – M. S.) qulağına çatsın. Xosrovun ruhunun feyzindən bu qəsidə elə yarandı ki, əgər Xaqani sağ olsaydı, səmimi qəlbdən razılıq edərdi”.

Xaqaniyə nəzirə yazan şairlər silsiləsindən olan Mövlana Dehxarqanini, əsasən, sufizm düşüncələrilə dolu olan 188 misralıq qəsidəsinin bir yerində belə deyir: “Hər əsrdə dünyanın Xaqani və Xosrov kimi əqlli adamları bu cür həkimanə sözlər çox demişlər. Lakin söz dəryası bitməmişdir. Hamı dedi, lakin bu sehrli dərya nə artdı, nə də əskildi. Görəsən, bu nə cür dəryadır ki, onun nə əvvəli və nə sonu görünür?!”

Öz sənəti və şairliyi barədə olduqca yüksək fikirdə olan, bir çox şairləri bəyənməyən və əsrinə meydan oxuyan Mövlana Seyid Məhəmməd Ürfi Şirazi də Xaqaniyə nəzirə yazan şairlər silsiləsindən kənarda qala bilmədi. O da “Ümmanicəvahir” adlandırdığı 182 misralıq olduqca abidar qəsidəsini yenə ustad Xaqani kimi başladı: “Mənim qəlbim eşq bağbanıdır. Heyranlıq onun gülüstanıdır. Onun bağının darvazası əzəliyyətdə, xiyabanının sonu əbədiyyətdədir”.

O, bu qəsidədə bütün özündən qabaq gələn nəzirə yazanların heç birini yad etmir və ancaq Xaqaniyə müraciət edərək deyir: “O Xaqani ki, İsa nəfəsi arzusunda idi, budur, mən səbanın köməyi ilə bu nəfəsi onun üçün Şirvana göndərirəm...”

Əldə olan əsərlərə əsasən demək olar ki, Xaqaninin bu qəsidəsinə müxtəlif dövrlərdə 38-ə qədər nəzirə yazılmışdır. Bunların içərisində çox maraqlı olan daha birisini qeyd etməklə kifayətlənirəm. O da Mövlana Əbülqasim Şirazi Əmrinin “Ənvarül-üyun” adlı 348 misralıq böyük bir qəsidəsidir. Əmrinin bu qəsidəsi belə başlayır: “Mənim qəlbim Allah evidir və doqquz fələk onun barigahıdır. Göylərin ən yüksək qatı onun eyvanı və Cəbrail onun qapıçısıdır”.

Sonra Xaqaniyə nəzirə yazanların adlarını bir-bir sayaraq deyir: “Mənim bu qəsidəmi gözüaçıq adamlar Şirvana aparsalar, Xaqani onu İsfahan sürməsi kimi gözlərinə çəkər... Əgər o Gəncə nazimi (yəni Nizami Gəncəvi – M.S.) mənim bu xuraman misralarımı görsə, beş xəzinəsini onun ayaqlarına səpər. Onu Dehliyə aparıb Xosrova göstərsələr, o, iftixar üçün bu qəsidəni bir əklil edib başına çələng kimi qoyar. Nami bu aynaya baxsa, haqqın nurunu orada görər... Əgər Xacu bunu oxusa, mənim təbimə əhsən və afərin söylər. Əgər Kəmaləddin İsfahani bu qəsidəni görsə, məni həssan hesab edib tərifə başlar. Çox şükürlər olsun ki, Allahın mərhəmətindən Əmrinin ruhu da o pak dərgahın nurunun feyzindən cila tapdı”.

Bu qəsidədən belə ehtimal etmək olar ki, Xaqaninin “Miratüs-səfa” adlı qəsidəsinə Nizami də nəzirə yazmışdır. Zira, Əmri qəsidənin banisi olan Xaqanidən sonra Nizaminin adını çəkir. Nizaminin “Xəmsə”sindən başqa 20 min beytdən ibarət bir divanı (qəsidə, qəzəl və rübai) olduğunu və həmin divanın bu günə qədər tarixin qaranlıqlarında itib-batdığını nəzərə alarsaq, Nizaminin bu qəsidəyə nəzirə yazmış olduğunu ehtimal etmək mümkündür.

Nizaminin Xaqaniyə nəzirə yazdığına aşağıdakı dəlillər də bəraət qazandırmaqdadır. Bütün bu nəzirələrdən bəlli olduğu üzrə Xaqaniyə nəzirə yazan sonrakı şairlər öz qəsidələrində ancaq Xaqani nəzirəçilərinin adlarını qeyd etmişlər. Zira, bu əsərlərdə XII əsrin məşhur şairlərindən Əbüləla Gəncəvi, Zahir Fariabi, Fələki Şirvani, Mücirəddin Beyləqani, Zülfüqar Şirvani və başqalarının adları çəkilmir. Eyni zamanda, nəzirələrdə sonrakı əsrlərdə olduqca böyük sənət zirvəsinə yüksəlmiş Sədi və ya Hafiz Şirazi də yad edilmir. Güman etmək olmazmı ki, Əmrinin əlində Nizaminin Xaqaniyə nəzirə olaraq yazdığı qəsidə mövcud imiş?!

Digər tərəfdən məlumdur ki, Xaqaninin vəfatı zamanı şeir aləmi ona matəm saxlarkən Nizami də kədər dolu, yanıqlı bir qəlb ilə bu sevdiyi sənətkara mərsiyə demişdir. Təəssüf ki, Nizaminin 20 min beytlik başqa qəsidə və qəzəlləri kimi bu mərsiyə də tarixin qaranlıqlarında itib-batmış və bundan əlimizə yalnız ikicə misra gəlib çatmışdır. O demişdir:

همی گفتم که خاقانی دریغا گوی من باشد

دریغا من شدم اکنون دریغا گوی خاقانی

“Hey deyirdim ki, Xaqani mənim mərsiyəçim olsun, təəssüflər olsun ki, indi mən Xaqaninin mərsiyəçisi oldum”.

Xaqaninin “Miratüs-səfa” adlı qəsidəsinə Şah İsmayıl dövrünün məşhur şairlərindən Mövlana Məcd “Töhfətül-əhbab”, Molla Ədhəm Vaiz Xəlxali “Xirədnamə”, Mövlana Aşiqi “Məzhəruz-zat”, Əmiri Haşimi “Misbahül-bəqa” adlı nəzirələr yazmışlar. Həmçinin, Pirzadə Kazımi, Zərkeş İsfahani, Hacı Mirzə İbrahim Bidil kimi şairlərin də yaradıcılığında belə nəzirələr var.

Xaqaninin yenə bir çox böyük Şərq şairləri tərəfindən tənzir edilən başqa əsərlərindən onun Şirvanşah Əhsitan (Axsitan) tərəfindən həbsə salındığı zaman yazdığı “Həbsiyyə”sini göstərmək olar. Xaqaninin həbsdə yazdığı qəsidələrindən birisi belə başlayır:

صبحدم چون کله بندم  آه دود آسای من

چون شفق درخون نشیند چشم شب پیمای من

“Səhər-səhər mənim ahım duman kimi yüksəlir və gecə nalələrim şəfəq kimi qan (dəryaları) içərisinə qərq olub gedir” (“D”, səh.327).

Bu qəsidəyə, əlimizdə olan sənədlərə əsasən, 16 hind və İran şairi nəzirə demişdir. Onlardan ancaq ikisini nümunə üçün göstərməklə kifayətlənmək olar. Bunlardan birisi Kaşanda təvəllüd edib, Hindistanda vəfat edən məşhur “Fərhəngi-süruri” müəllifidir. Süruri Xaqaniyə nəzirə olaraq yazdığı qəsidəni də belə başlayır:

صبح چون مژگان گشاید چشم جیحون زای من

گرهر خورشید ماند درته دریای من

“Səhər-səhər Ceyhun yaradan gözlərim kirpik açarkən günəşin gövhəri mənim dəryama qərq olub gedər”.

Bu şeirdə Süruri özünü Xaqaninin canişini hesab edərək deyir: “Mən də aslan şahın zindanına salınmış Xaqani canişiniyəm. Mənim də gözlərim öz üstümə gövhər çiləməkdədir...”

İkincisi olduqca təkəbbürlü və qürurlu əfqan şairi İbni-Hüssam Şəmsəddin Məhəmməddir. O da Xaqani təsirindən qurtara bilməyərək eyni vəzn və qafiyədə yazdığı qəsidənin bir yerində Xaqaninin, doğrudan da, məna yaradan söz ustadı olduğunu etiraf etməli olur. O, belə deyir: “Doğrudur, məna aləmində Xaqani söz ustadı olaraq tanınmışdır, lakin o, mənim qabağımda şagirdliyə layiqdir” (?).

Xaqaninin bu qəsidəsinə müxtəlif şəhərlərdən müxtəlif nəzirələr yazmışlar. O cümlədən, Mövlana Ürfi Şirazini, Molla Həsən Kaşini, Mövlana Qəzalini, Mövlana Şani Təklini, Həkim Şəfayi İsfahanini, Mövlana Fərdi Ərdəbilini, Xacə Hüseyn Sənaini, Mövlana Zəki Həmədanini, İsmət Buxaraini, Mövlana Məanini, Əmir Məğribi Kaşanini, Rəşidulla Təbrizini göstərmək olar.

Xaqaninin:

ما فتنه بر توایم تو فتنه بر آینه

مارا نگاه در تو ترا اندر آینه

mətləli qəsidəsinə Xacə Hüseyn Sənai, Həkim Şəfai, Rəşidulla Zərgər Təbrizi, Mövlana Vəli Dəsti-bəyaz, Mövlana Qəzali, Mövlana Şani Təkli, Qiyas Həlvayi, Mövlana Katibi nəzirə yazmışlar.

Həmçinin, onun:

در ساحت زمانه زراحت نشان مخواه

تر کیب عافیت زمزاج جهان مخواه

mətləli qəsidəsinə Molla Zərifi Hirəvi, Mövlana Ürfi Şirazi, Molla Fərdi Ərdəbili və başqaları nəzirələr söyləmişlər.

Lakin heç şübhə yoxdur ki, 7 əsr boyu özünü Xaqaniyə oxşatmaq istəyən şairlər silsiləsindən ən çox təsirə məruz qalan XIX əsrdə Nəsrəddin şah Qacarın saray məddahı, İran klassik poeziyasının son müqtədir şairi şirazlı Qaanidir. Qaani bir neçə cəhətdən özünü Xaqaniyə bənzətməkdə haqlı idi. Hər şeydən əvvəl Qaani öz ruhu etibarilə yüksək təmtəraqlı, təntənəli və gurultulu sənət yaradıcısı olduğu üçün Xaqani sənətkarlığının, onun bu sahədə özünəməxsus tərzi-ifadəsini öyrənməli idi. O da Xaqani kimi saraya dəvət olunmuşdu. Xaqani Mənuçöhr İbn Firudin adı ilə müləqqəb olduğu kimi, o da Qaan Nəsrəddin şahın adı ilə Qaani adlanmışdı. Xaqaniyə əmisi Kafiyəddin Ömər İbn Osman tərəfindən Həssani Əcəm adı verildiyi kimi, Qacar Məhəmməd şah tərəfindən Qaaniyə də bu ad verilmişdi. Qaani yaradıcılığı ilə bir az yaxından tanış olmaq məqsədilə bu yazıçının sənəti üzərində bir az durmaq lazım gəlir.

“Asari-Əcəm” müəllifi Qaani haqqında aşağıdakı sözləri deyir: “Adı Mirzə Həbibdir. Şirazlı Mirzə Gülşənin xələfidir. Təhsilini məktəbi-müqəddəsdə alıbdır. Məntiq, hikməti-ilahiyyə, kəlam, həndəsə, heyət, hesab, nücum və sairə elmlər sahəsində yüksək dərəcəyə çatmışdır. Nəhayət o, öz müasirlərindən üstün mövqe tutdu və şah yanında hamıdan çox hörmətə layiq olaraq “Həssani-Əcəm” ləqəbini aldı. Onun söz sənətinin səsi və fəsahəti dünyanın hər yerinə yayıldı və divanı bir neçə dəfə təb olundu” (səh.430).

Hind alimi, məşhur Şibli Nemani də Qaani haqqında eyni fikirdədir: “Qaani İranın bugünkü (XIX əsr – M.S.) böyük şairlərindən biridir. Onun tərzi-ifadəsindəki səlasət və fəsahət, söz rəvanlığı onun qüdrət və məharətini nümayiş etdirən başlıca cəhətlərdən sayılır. O, hər mövzunu o qədər sadə və aydın bəyan edir ki, elə bil iki nəfər gündəlik söhbətə girişirlər” (“Şerül-Əcəm”, 5-ci cild, səh.13).

Sovet şərqşünası Y.N.Marr Qaani haqqında belə yazır: “Doğrudan da, Qaanini diqqətlə oxuduqda, Xaqanini yaxşı başa düşə bildiyini və onu çox sevdiyini sezmək mümkündür. Qaani Xaqanini bütün başqa şairlərdən yüksək tutmuş və ondan çox şey öyrənmişdir. İmzanın özü belə, bunu sübut edən dəlillərdən biridir”.

Bu böyük şairin özünü Xaqaniyə bənzətdiyini və Xaqaniyə bənzəyə bilməsilə nə qədər iftixar etdiyini özü etiraf etmişdir. Qaani Şücaus-Səltənəyə yazdığı qəsidədə belə deyir:

شاها به قاآنی نگر - خاقانی ثانی نگر

نی روح خاقانی نگر - اینک بگفتار آمده

“Şahım, bir Qaaniyə bax, onun simasında ikinci Xaqanini gör. Yox, Xaqaninin ruhuna bax ki, budur, dilə gəlmişdir” (“Divan”, səh.338).

Bu qəsidə eynən 7 əsr əvvəl Xaqaninin Şirvanşah Cəlaləddin Əhsitanı bayram münasibətilə təbrik etdiyi zaman yazmış olduğu qəsidənin təqlididir. Xaqani həmin qəsidəni bu mətləylə başlayır:

عید است و پیش صبحدم مژده بخمار آمده

بر چرخ هوش از جام جم یک نیمه بیدار آمده

Sonra Xaqani deyir:

عید همایون فرنگر   سیمرغ زرین پرنگر

ابروی زال زر نگر  بر فرق کهسار آمده

 

Xaqanidə bu cür misralar çoxdur və göründüyü kimi, Qaani tam mənası ilə bu şeirin təsiri altında qalmışdır.

Yaxud Qaaninin indi də dillərdə əzbər olan:

ساقی بده رطل گران زان می   که دهقان پرورد

انده برد غم بشکرد شادی  دهد جان پرورد

beyti ilə başlayan qəsidəsi Xaqaninin yenə Şirvanşah Cəlaləddin Əhsitana yazdığı:

امید عدلش ملک را چون عقل درجان پرورد

خورشید فضلش خلق را چون لعل درکان پرورد

mətləli tərcibəndinə nəzirədir.

Qaani özü bunu danmır, bəlkə, əksinə, özünü Xaqaniyə oxşatmaqla fəxr edir. Bütün keçmiş istedadlı və məşhur şairlər içərisindən Qaani ancaq iki nəfəri özünə ustad saydığını qeyd etmişdir: bunlardan birisi məşhur Ənvəri, digəri Xaqanidir. O deyir: “Keçmiş ustadlardan mən ikisini bəyənib ardlarınca getdim. Birincisi Ənvəri, sonra isə əsrinin alimi Xaqanidir” (“Divan”, səh. 360).

Bu şeirdən və ümumiyyətlə Qaani külliyyatını ehtiva edən əksər qəsidələrdən aydın olur ki, Qaani Ənvəridən daha çox Xaqaninin təsiri altında qalmışdır. O, Şirvanşah Əhsitanı şöhrətləndirmək sahəsində Xaqani sənətkarlığının rolunu anlayaraq belə deyir: “Xaqani kimi zəkalı bir məntiqə malik olan adama layiq olardı ki, gələcək zəmanələr üçün Şah Əhsitanın dastanını yazmış olsun” (“D”, səh.295).

Qaani öz şeirlərinin Xaqani tərəfindən oxuna bilməsini arzulayaraq başqa yerdə deyir: “Əgər bu şeirin avazəsi Şirvan torpağından keçərsə, Xaqaninin ruhu Qaanidən çox razı qalmış olar” (“D”, səh.191); “Onun yaxşılıq eləyən əlini tərif üçün Əfzələddinin (Xaqaninin – M.S.) pak ruhu Şirvan torpağından alqışlar gətirər” (“D”, səh.123).

Bu ümumi təsirdən başqa, Qaani də özünəqədərki başqa müqtədir şairlər cərgəsindən geri qalmaq istəməyərək Xaqaninin “Miratüs-səfa”sına dəxi, nəzirələr yazmışdır:

شها چون درفشان گردیده در مدح تو قاآنی

بود خاقانی ایام خاک پارس شروانش

“Ey mənim şahım, indi ki Qaani sənin mədhin üçün dürr səpməyə başladı, o, öz zəmanəsinin Xaqanisi olar və bu fars torpağı Şirvana çevrilər” (“D”, səh.224).

Burada fars torpağının vətənpərvəri olan Qaaninin dili ilə Xaqaninin sayəsində Şirvan torpağı bu şərafətə minir və fars torpağından üstün tutulur.

Qaani dərdə-qəmə düşdüyü vaxtlarda da Xaqani kimi iztirab çəkir və öz ələmlərini Xaqaninin “Həbsiyyə”sinin vəzn və tərzində ifadə edir:

رود آمون گشت جیحون زاشک جیحون زای من

رشک سیحون شد زمین از چشم خون پالای من

“Mənim Ceyhun doğuran göz yaşımın təsirindən Amun çayı Ceyhun oldu. Mənim qan səpən gözlərimin qorxusundan yer Seyhun çayının arzusunu çəkdi” (“D”, səh.332).

Bütün bu yuxarıda dediklərimizdən o məna çıxır ki, Qaani, əslində, Xaqani peyrəvilərindən birisi olub, Xaqaninin sənət qüdrətindən dərs və ilham alaraq onun kimi yazmağa və yaratmağa çalışmış və bununla da iftixar etmişdir.

Böyük Azərbaycan şairinin Yaxın Şərq ədəbiyyatına təsiri Qaani ilə bitmir. O, XX əsrin qabaqcıl İran şairlərinə, o cümlədən inqilabi ruha malik olan, coşqun ilhamlı Mirzadeyi Eşqiyə də təsirsiz qalmamışdır.

Mirzadeyi Eşqi, bəlli olduğu kimi, azadlıq sevən İran gənclərindən, qəhrəmancasına şəhid olan mütərəqqi, istedadlı qələm sahiblərindən idi. O, sözlərini qorxmadan söyləyən, xalqını azad və mədəni görmək istəyən,  yüksək qəlbə malik idi. Rza şah istibdadına qarşı mübarizə apardığı üçün qaranlıq həbsə düşdüyü zaman Xaqaninin məşhur “Miratüs-səfa”sı tərzində:

خوشا اطراف تهران و خوشا باغات شمرانش

خوشا شبهای شمران و خوشا بزم مقیمانش

mətləli “Həbsiyyə”sini yazır.

Nakam Eşqi Xaqaninin təkcə bu qəsidəsindən mütəəssir olmamışdır, eyni zamanda, Xaqaninin məşhur və dərin fəlsəfi əsəri olan “Mədain xərabələri”ndən də təsirlənmiş və özünəməxsus qabiliyyətlə yeni tərzdə səhnələşmiş bir “Mədain xərabələri” yazmışdır (“D”, səh.25).

***

Xaqaninin yaradıcılığı hələ dərindən öyrənilməmişdir. Onun başqalarına təsiri, çox güman, daha geniş və dərin olmuşdur.

Xaqani elə bir dəryadır ki, oraya atılan bacarıqsız üzgüçülər tez qərq olub gedər. Lakin mahir qəvvaslar bu dəryadan misli görünməmiş incilər tapıb çıxararlar. Çünki Xaqanidə elmin və sənətin hər bir sahəsinə aid məna tapmaq mümkündür. O, təsadüfi olaraq deməmişdir: “O hansı elmdir ki, mənim əqlim onu dərk etməmişdir?! Məni sınaqdan keçir ki, əsərlərimi görüb dərk edəsən” (“D”, səh.295).

 

(Məqalə ilk dəfə “Nizami” məqalələr toplusunun

dördüncü kitabında (Bakı, “Azərnəşr”, 1947, s.174-192) nəşr

olunmuşdur)

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.11.2026)

 

DÜNƏNKİ DÖVLƏT BAYRAĞI GÜNÜYLƏ BAĞLI DÜŞÜNCƏLƏR

 

Əkbər Qoşalı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

 

Biz bayrağı yalnız boyaların, biçimlərin, rəmzlərin bir araya gəldiyi dövlət atributu saymırıq; bayraq – bir ulusun tarixi yaddaşının, mənəvi kimliyinin, siyasi iradəsinin və gələcək idealının göylərə yazılmış imzasıdır.

Cəfər Cabbarlı 1919-cu ildə yazırdı:

“…Bu Ay, yıldız, boyaların qurultayı nə demək?

Bizcə böylə söyləmək!

– Bu göy boya Göy Moğoldan qalmış bir türk nişanı,

Bir türk oğlu olmalı!

Yaşıl boya islamlığın sarsılmayan imanı,

Ürəklərə dolmalı!

Şu al boya azadlığın, təcəddüdün fərmanı,

Mədəniyyət bulmalı.

Səkkiz uclu şu yıldız da səkkiz hərfli OD YURDU

Əsarətin gecəsindən fürsət bulmuş quş kimi,

Səhərlərə uçmuşdur.

Şu hilal da türk bilgisi, düzgün sevgi nişanı,

Yurdumuzu qucmuşdur!”

 

Bəli, bayraq dövlətin görünən ruhu, ulusun ucalıq duyğusu, bərəkətli torpağın işıqlı göyüzü ilə danışan dilidir. Elə buna görə də bayrağın ucalığını yalnız dirəyinin hündürlüyü ilə ölçmürük, onun təmsil etdiyi dövlətin qüdrəti, ulusun ləyaqəti və həmin bayraq altında qurulan həyatın mənası ilə ölçürük.

 

Azərbaycanın üçrəngli, Ay-ulduzlu dövlət bayrağı bax, belə bir tarixi-fəlsəfi məzmun daşıyır. O, dünənimizin yaddaşı, bugünümüzün qüruru, sabahımızın məsuliyyətidir!

 

9 Noyabr – Dövlət Bayrağı Günü isə bu böyük mənəvi-siyasi bütövlüyün ayrıca bayramıdır.

100 ildən artıq yol gələn üçrəngli ucalıq…

1918-ci il noyabrın 9-da Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin qəbul etdiyi üçrəngli bayraq, əslində, milli dövlətçilik düşüncəmizin mükəmməl ifadələrindən biri idi. Cümhuriyyət qurucularımız yalnız yeni dövlətin rəmzini müəyyənləşdirmirdi; onlar Azərbaycanın hansı tarixi-mədəni qaynaqlardan güc aldığını və hansı gerçəkliklər üzərindən gələcəyə yönəldiyini də rəsmən açıqlamış oldu.

Əlbəttə, bu üç boya bir-birindən ayrı düşüncələrin mexaniki birləşməsi sayıla bilməz; onlar Azərbaycan milli kimliyinin üç böyük mənəvi-mədəni dayağının birliyini yaradırdı.

Burada kökümüz, dəyərlər dünyamız, gələcəyə açılan üfüqlərimiz şəkillənib.

Başqa sözlə, üçrəngli bayrağımız milli-mədəni özünəxaslıqla ümumbəşəri tərəqqi idealının bir araya gəldiyi mükəmməl dövlətçilik düsturudur.

Cümhuriyyətin ömrü qısa oldu, ancaq onun ucaltdığı bayrağın mənəvi ömrünü heç bir işğal, heç bir ideoloji basqı sona çatdıra bilmədi.

1920-ci ildə dövlət müstəqilliyimizə son qoyuldu, üçrəngli bayrağımız rəsmi məkanlardan endirildi; lakin onun ulusun yaddaşından endirilməsi mümkün olmadı.

Çün bayraq yalnız dirəkdə dalğalanmır; o, milli şüurda, tarixi irsdə, qurtuluş arzusunda da yaşayır.

1990-cı il noyabrın 17-də Ümummilli lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə üçrəngli Cümhuriyyət bayrağının Naxçıvan Muxtar Respublikasının dövlət bayrağı kimi qəbul edilməsi tarixi varisliyin bərpasında mühüm mərhələ oldu.

Bu, keçmişə sayğduyarlıqdan daha üstün hadisə – gələcək müstəqil Azərbaycanın siyasi-mənəvi əsaslarının möhkəmləndirilməsi idi.

 

1991-ci ildə bayrağımız yenidən Azərbaycanın Dövlət Bayrağı statusunu qazandı. Beləliklə, Cümhuriyyətin yarımçıq qalmış dövlətçilik idealı yeni tarixi ortamda davam etdirildi.

Burada xüsusi bir məqamı da vurğulamaq gərəkdir: 9 Noyabrın Dövlət Bayrağı Günü kimi təsis edilməsi 2009-cu il noyabrın 17-də Prezident İlham Əliyevin imzaladığı Sərəncamla gerçəkləşdi. Belə bir dövlətçilik qərarının tarixi-mənəvi qaynağında isə Cümhuriyyət irsi dayanır.

Beləcə, bayrağımızın tarixi ayrı-ayrı dönəmləri birləşdirən mənəvi körpüyə çevrildi: 1918-in dövlətçilik idealı, 1990–1991-ci illərin müstəqillik iradəsi və XXI yüzilin qüdrətli Azərbaycan hədəfi eyni rəmzdə qovuşdu.

Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə Bakıda Dövlət Bayrağı Meydanının yaradılması dövlət rəmzimizə göstərilən dərin sayğının möhtəşəm ifadəsidir.

2007-ci ildə bu məqsədlə verilmiş Sərəncam, 2010-cu ildə Meydanın açılışı, sonrakı illərdə həyata keçirilmiş yenidənqurma işləri və 2024-cü ildə dövlət bayrağımızın yenidən ucaldılması xüsusi tarixi-mənəvi ardıcıllıq təşkil edir.

Bakının Xəzərə açılan yaxasında ucaldılmış nəhəng Bayraq dirəyi və dünya rekordları ilə tanınan bayrağımızın yalnız mühəndislik başarısı olmadığı bəllidir; o, dövlətin öz rəmzinə verdiyi dəyərin, milli qürurun və müstəqillik iradəsinin monumental ifadəsidir.

2025-ci ildə ölçüləri 40X80 metr olaraq təsdiqlənən, 201 metrdən artıq hündürlüyü olan dirəkdə dalğalanan bayrağımızın miqyası heyranlıq doğurur. Ancaq bu ucalığın daha dərin anlamı vardır: Azərbaycan öz dövlətçilik rəmzini yalnız qorumaqla yetinmir, onu dünya miqyasında görünən, tanınan, sayğı doğuran bir dəyərə çevirir.

Bununla belə, bayrağımızın ən böyük ucalığı nə paytaxtın göyüzünə ucalan dirəklə, nə də Ginnes rekordları ilə məhdudlaşır. – Onun ən böyük ucalığı Şuşadadır, Xankəndidədir, Xocalıdadır, Laçındadır, Kəlbəcərdədir – bir sözlə, Vətənin azad edilmiş bütün şəhər və kəndlərindədir!

Bir zamanlar həsrətlə baxdığımız torpaqlarda bu gün öz bayrağımız dalğalanır, öz!..

2010-cu ildə Dövlət Bayrağı Meydanının açılışında Prezident İlham Əliyevin Şuşada və Xankəndidə Azərbaycan bayrağının dalğalanacağına dair ifadə etdiyi qətiyyət tarixi gerçəkliyə çevrildi.

2020-ci ilin 44 günlük savaşı və 2023-cü ilin sentyabrında dövlət suverenliyimizin tam bərpası bayrağımıza yeni tarixi anlam qazandırdı.

Müzəffər Ali Baş Komandanın azad edilmiş torpaqlarımıza səfərlərində dövlət bayrağımızı şəxsən ucaltması suverenliyin bərpasının, tarixi ədalətin və milli iradənin təsdiqidir.

O şan-şərəfli anlarda bayraqla bərabər tarix öz yerinə qayıdırdı, tarix!..

Dəmir Yumruğun qətiyyəti ilə qazanılmış Zəfər bayrağımızı Vətənin bütöv göyüzündə bəngü dalğalandırmaq əzminin ifadəsinə çevrildi.

8 Noyabrdan 9 Noyabra keçən saatlar – Zəfərin Bayrağa, Bayrağın Gələcəyə qovuşmasının özüydü!

Azərbaycan təqvimində 8 Noyabr Zəfər Gününün ardınca 9 Noyabr Dövlət Bayrağı Gününün gəlməsi özlüyündə dərin rəmzi anlam daşıyır.

Bir gün torpağın qurtuluşuna, ertəsi gün həmin azadlığın ən uca dövlətçilik rəmzinə həsr olunur.

Sanki tarix özü bu iki günü yanaşı gətirməklə bizə böyük bir həqiqəti anlatmaq istəyir: Zəfər Bayrağı ucaldır, Bayraq isə Zəfəri bəngüləşdirir!

Dünən Şuşanın qurtuluşunu bayram etdik, bu gün Şuşada və respublikamızın bütün suveren ərazisində dalğalanan bayrağımızı salamlayır, alqışlayırıq.

Bu iki bayramın mənəvi vəhdəti Azərbaycanın çağdaş dövlətçilik fəlsəfəsinin də özəyini təşkil edir. – Bayraq həm keçmiş uğurların rəmzi, həm bugünümüzün mahiyyəti, həm də gələcək qarşısında öhdəlikdir.

Onunla qürur duyan hər bir vətəndaş dövlətin güclənməsinə, toplumun mənəvi yüksəlişinə, hüququn aliliyinə, mədəniyyətin zənginləşməsinə və milli birliyin qorunmasına öz töhfəsini verməlidir. Bayrağa layiq olmaq ləyaqətin düsturudur. – Bayrağa sayğı yalnız onu bayram günlərində ucaltmaqla olmur; onun təmsil etdiyi dəyərlərə gündəlik yaşamımızda sədaqət göstərməliyik. – Dövlət Bayrağı həm də vətəndaş məsuliyyətinin mənəvi ölçüsüdür.

Üç boya – bir Vətən, bir dövlət, bir gələcəyin rəmzidir!

Bayrağımızın boyaları ayrı-ayrı tarixi-mədəni qaynaqları ifadə etsə də, onların yaratdığı anlam Bütöv Azərbaycan kimliyidir.

Bu bayraq altında ölkəmizdə yaşayan bütün etnik və dini toplumların nümayəndələri eyni dövlətin vətəndaşları olaraq birləşir. Onların ortaq siyasi Vətəni Azərbaycandır.

Bayrağımız türk kimliyimizin, həm mənəvi-mədəni irsimizin, həm də çağdaş və dünyəvi dövlətçilik idealımızın ifadəsidir.

O, Türk dünyası ilə ortaq tarixi yaddaşımızı yaşatdığı kimi, müstəqil Azərbaycanın uluslararası aləmdə özünəxas yerini də təcəssüm etdirir.

 

Qutlu bayrağımız BMT-nin önündə, diplomatik nümayəndəliklərimizdə, uluslararası toplantılarda, elm, mədəniyyət və idman meydanlarında dalğalanır – Azərbaycan adlı dövlətin varlığını, iradəsini və ləyaqətini dünyaya nümayiş etdirir.

Ancaq onun ən doğma məkanı yenə də bizim könlümüzdür.

Bayrağın ən böyük dayağı ulusdur!

Bayrağın ən güclü qoruyucusu ulus birliyi, dövlətçilik şüuru və vətəndaş sədaqətidir!

Bayrağın ən böyük gələcəyi isə onu sevən, onunla azad, bilikli, yaradıcı və ləyaqətli yaşamağı bacaran yeni nəsillərdir!

Bəli, 2026-cı ilin 9 Noyabrında biz artıq müstəqilliyini bərpa etmiş dövlətin bayrağı ilə birgə ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam təmin etmiş Azərbaycanın üçboyalı qürurunu bayram edirik!

Bu şanlı günün arxasında şəhidlərimizin qutlu anısı, qazilərimizin yenilməzliyi, ulusumuzun birliyi, dövlətimizin siyasi iradəsi – Dəmir Yumruq dayanır.

Bayrağımızın ucalığına baxarkən yalnız göyüzünü görmürük; Cümhuriyyət qurucularımızın ideallarını, istiqlal mübarizəmizin ağrılarını, Zəfərimizin əzəmətini və gələcək nəsillərin ümidlərini də görürük.

Bayraq – keçmişdən gələcəyə uzanan dövlətçilik körpümüzdür. Bayraq – bərəkətli torpağın işıqlı göyüzündəki imzası, ulusun özgüvəni, dövlətin haqlı bəngülük iddiasıdır!

Nə qədər ki bu bayraq ucalır, Azərbaycan da öz tarixi yolunda ucalmaq, yenilənmək, güclənmək əzmində olacaq!

Qutlu bayrağımız yalnız küləklə dalğalanmır; o, tariximizin nəfəsi, şəhidlərimizin ruhu, ulusumuzun iradəsi ilə dalğalanır!

BAYRAĞIMIZ UCALARDAN UCALARDA DALĞALANSIN!

DÖVLƏTİMİZ ZAVAL GÖRMƏSİN!

9 NOYABR – DÖVLƏT BAYRAĞI GÜNÜMÜZ QUTLU OLSUN!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.11.2026)

 

 

Çərşənbə axşamı, 10 Noyabr 2026 15:15

Doğum gününüz mübarək, ölümsüzlər!

Unudulmazların həyat hekayəsi: Vətən Müharibəsi Şəhidi Vahid Abbasov

 

Murad Vəlixanov,

 "Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

 

Vahid Abbasov 1994-cü il noyabrın 10-da Şəki şəhərində  anadan olub.

Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Vahid Abbasov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Vahid Abbasov oktyabrın 21-də Cəbrayıl döyüşləri zamanı şəhid olub. Binəqədi rayonunda dəfn olunub.

 

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Vahid Abbasov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Vahid Abbasov ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycanın Füzulinin rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Vahid Abbasov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında iştirak edərək igidlik və mərdlik göstərmiş, hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirərək şəhid olmuş hərbi qulluqçu, Vahid Abbasov  Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən 3–cü dərəcəli “Vətənə xidmətə görə”  ordeni ilə təltif edilib.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.11.2026)

Çərşənbə axşamı, 10 Noyabr 2026 09:34

Zamanı aşmayan irs: Mustafa Kamal Atatürkün Anım Günü

Murad Vəlixanov,

 "Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

 

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə Ədəbiyyat və incəsənət" portalının birgə layihəsində bu gün ən görkəmli türklərdən olan Mustafa Kamal Atatürk barədə danışmağımızın bir səbəbi də odur ki, bu gün dahi şəxsiyyətin anım günüdür həm də.

 

Bəzi insanlar sadəcə öz dövrlərinin lideri olmurlar, onlar zamanın və coğrafiyanın sərhədlərini aşaraq bir millətin gələcək yaddaşına çevrilirlər. Mustafa Kamal Atatürk dünya tarixinə sadəcə dağılmış bir imperiyanın küllərindən modern, dünyəvi və güclü bir dövlət quran hərbi dahi kimi düşməyib. O, həm də çökməkdə olan bir cəmiyyətə özünəinamı, elmi və çağdaşlığı aşılayan nəhəng bir islahatçıdır. Hər il 10 noyabr saat 09:05-də Türkiyədə həyatın dayanması, sirenlərin çalınması və insanların ehtiram duruşuna keçməsi sadəcə bir matəm ritualı deyil; bu, bir millətin öz azadlığına və kimliyinə olan ortaq andıdır.

 

Savaş meydanından fikir cəbhəsinə: Realist bir lider

Atatürkün ən böyük gücü onun xəyalpərəst deyil, kəskin şəkildə realist və strateq olmasında idi. Birinci Dünya Müharibəsinin ardınca demək olar ki, bütün torpaqları işğal edilmiş, ordusu tərk-silah olunmuş bir xalqı "Milli Mücadilə" (İstiqlal Harbi) ətrafında birləşdirmək yalnız sarsılmaz bir iradənin nəticəsi ola bilərdi.

Lakin o, yaxşı bilirdi ki, hərbi qələbələr nə qədər böyük olursa-olsun, iqtisadiyyat, təhsil və mədəniyyət platformasında dəstəklənməsə, müvəqqəti xarakter daşıyacaq. Cümhuriyyətin elan edilməsindən sonra həyata keçirilən islahatlar — hüquq sisteminin modernləşdirilməsi, latın qrafikalı yeni türk əlifbasının qəbulu, qadınlara seçmək və seçilmək hüququnun verilməsi Türkiyəni radikal şəkildə dəyişdirdi. O, dövlətin təməlinə heç vaxt köhnəlməyəcək bir prinsipi qoydu: "Həyatda ən doğru bələdçi elmdir."

 

Şərqdə bir məşəl: Cümhuriyyətin regional təsiri

Atatürkün qurduğu model sadəcə Anadolu ilə məhdudlaşmadı. Onun "Yurdda sülh, cahanda sülh" formulu regionda yeni bir geopolitik sabitliyin əsasını qoydu. Onun rəhbərliyi altında həyata keçirilən modernləşmə hərəkatı, eyni zamanda müstəmləkəçilik altında inildəyən digər Şərq və İslam xalqları üçün də bir müstəqillik ilhamına çevrildi. O, sübut etdi ki, bir Şərq cəmiyyəti öz milli-mənəvi dəyərlərini qorumaqla yanaşı, eyni zamanda tamamilə modern, demokratik və hüquqi bir dövlət mühiti yarada bilər.

 

Zamansız ayrılıq və dəyişməyən irs

Hələ 1937-ci ildən səhhəti pisləşməyə başlayan dahi lider, həkimlərin bütün etirazlarına rəğmən dövlət işlərindən və millətin gələcəyini maraqlandıran regional məsələlərdən (məsələn, Hatay məsələsindən) geri çəkilmədi. 10 noyabr 1938-ci ildə cəmi 57 yaşında vəfat edərkən, onun arxasında gözüyaşlı bir millət, lakin gələcəyə inamla baxan gənc bir dövlət qaldı. Öncə Ankara Etnoqrafiya Muzeyində saxlanılan, 1953-cü ildə isə möhtəşəm Anıtkabir məqbərəsinə köçürülən naaşı bu gün də milyonlarla insanın ziyarətgah yeridir.

Nəticə olaraq, 10 noyabr sadəcə bir ölümün ildönümü deyil. Bu gün eyvanlardan asılan bayraqlar, onun ideyalarına həsr olunmuş elmi konfranslar və bir dəqiqəlik sükut bizə bir həqiqəti xatırladır: Fikirlər və ideallar heç vaxt ölmür. Atatürkün "Mənim aciz bədənim bir gün mütləq torpaq olacaqdır, lakin Türkiyə Cümhuriyyəti əbədi yaşayacaqdır" kəlamı, onun fiziki yoxluğunda belə xalqına buraxdığı ən böyük vəsiyyətdir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.11.2026)

Rəqsanə Babayeva,

”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

 

İmişli Rayon İcra Hakimiyyətinin təşkilatçılığı ilə 8 Noyabr – Zəfər Gününün altıncı ildönümünə həsr olunmuş bayram tədbiri təşkil olunub. Tədbirdə İmişli Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Elçin Rzayev, millət vəkili Səyyad Aran, YAP İmişli rayon təşkilatının sədri Səfa Ağayev, idarə, müəssisə və təşkilat rəhbərləri, şəhid ailələri, qazilər və rayon ictimaiyyətinin nümayəndələri iştirak ediblər. Əvvəlcə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni səsləndirilib, torpaqlarımızın azadlığı uğrunda canlarından keçmiş şəhidlərin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad olunub.

 

Tədbiri giriş nitqi ilə açan icra başçısı iştirakçıları Zəfər Günü münasibətilə təbrik edərək, bu əlamətdar günün Azərbaycan xalqının milli qürurunun və birliyinin təcəssümü olduğunu bildirib. O, tarixi qələbənin Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin qətiyyətli rəhbərliyi və Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığı sayəsində əldə edildiyini, 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan Zəfərin və dövlət suverenliyimizin tam bərpasının müasir tariximizin ən şanlı səhifələrindən biri olduğunu qeyd edib. Həmçinin şəhidlərimizin əziz xatirəsinin daim uca tutulduğunu, qazilərin və şəhid ailələrinin dövlətin diqqət və qayğısı ilə əhatə olunduğunu diqqətə çatdırıb.

 Çıxış edən millət vəkili Səyyad Aran, YAP İmişli rayon təşkilatının sədri Səfa Ağayev, şəhid Cavid Səfərlinin anası Xatirə Səfərova və Vətən müharibəsi iştirakçısı, ehtiyatda olan polkovnik-leytenant Mənsur Cahangirov iştirakçıları Zəfər Günü münasibətilə təbrik edərək, tarixi qələbənin əldə olunmasında Prezident İlham Əliyevin qətiyyətli rəhbərliyini və Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığını xüsusi vurğulayıblar. Çıxışlarda Zəfər Gününün xalqımızın milli qürurunun, dövlətimizin gücünün və birliyinin təcəssümü olduğu qeyd edilib.

Bayram tədbiri İmişli Rayon Mədəniyyət Mərkəzinin hazırladığı musiqili proqramla davam edib. Səhnədə səsləndirilən musiqi nömrələri xalqımızın qələbə sevincini və şəhidlərimizin əziz xatirəsinə olan dərin ehtiramı ifadə edib.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.11.2026)

Çərşənbə axşamı, 10 Noyabr 2026 17:04

“Bir şair, bir şeir” – Xəyalə Sevil ilə

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının çağdaş türk dünyasının gənc şairlərinin  şeirlərini təqdim etməsi davam edir. Növbə Xəyalə Sevilindir.

 

Xəyalə SEVİL

(Azərbaycan)


BƏXT DƏ İNSAN DEYİL Kİ

 

Bəxt də insan deyil ki,

Deyək yatdı, ayılmadı.

İlahi, ya bu ömrə bir əl gəzdir,

Ya təzələ –

Bu sayılmadı.

Günəşi kim öyrədib

Salıb mənim üstümə?

Hərdən batır, hərdən çıxır...

Öyrənə bilmədim bu unutmağı,

Ürəyimdən çıxsa, təkcə can çıxır.

Dünyanın harasındayam?

Hər yer qorxunc görsənir.

...Mən çoxluq adamı ola bilmirəm,

Mənə bir künc göstərin.

Mən belə deyildim…

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.11.2026)

 

Çərşənbə axşamı, 10 Noyabr 2026 17:38

Rəssam hələ 6 yaşında eşitmə qabiliyyətini itirmişdi...

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

İnsan taleləri qəribə şəkildə bənzərdirlər. Onlarda daim xoşbəxtliklə bədbəxtlik bir-birini izləyir. Gah bu, gah digəri önə keçir...

 

Mirələsgər Mirqasımov 1924-cü il fevralın 9-da Bakı şəhərində müasir Azərbaycan tibb elminin əsaslarını qoyanlardan biri Mirəsədulla Mirqasımov və Ceyran xanımın ailəsində dünyaya gəlib. O ailənin ikinci övladı idi. 6 yaşında olarkən onurğa beyni iltihabı xəstəliyi nəticəsində eşitmə qabiliyyətini itirib. Sonralar müalicə olunsa da eşitmə duyğusunu bərpa etmək mümkün olmayıb. Nitq qabiliyyətini itirmək risqi olduğu üçün anası onunla xüsusi olaraq məşğul olub və özü tərtib etdiyi əlifba ilə onun xüsusi karlar məktəbinə getməsinə ehtiyac qalmayıb

Tezliklə Mirələsgər Mirqasımov oxumağı öyrənib, daha sonra loqoped Natalya Raunun köməkliyi ilə dodaq və mimika oxuma texnikasına yiyələnərək təhsilini davam etdirib. Anası oğluna həsr etdiyi "Bir ananın qeydləri" kitabında onun haqqında yazırdı:

"Onun hissləri və qavrayışı öz incəliyi ilə seçilirdi. O özünəməxsus duyğulara malik idi və hər şeyi çox tez başa düşürdü. İstənilən mühitdə çox cəsarətlə hərəkət edirdi. Heç vaxt rahatlığını itirmir, gündəlik çətinlikləri qəbul edirdi. Bu onun hüzurunu pozsa belə, hər zaman düşündüyü kimi hərəkət edərdi."

Mirələsgər Mirqasımov kiçik yaşlarında pilot, aqronom və ya bioloq olmaq arzusunda olub. O rəsm çəkməyi, hekəltəraşlığı çox sevib və gününün böyük bir hissəsini bu məşğuliyyətinə həsr edib. Buna görə anası qonşuluqda yaşayan məşhur heykəltəraş Pinhos (Pyotr) Sabsaydan uşağın yaradıcılıq qabiliyyətini sınamağı xahiş edib. Sabsayın rəhbərliyi altında o, oxuyub təsirləndiyi Valter Skottun romanının qəhrəmanı Kventin Dorvardın gildən düzəldilən heykəlini hazırlayıb. Heykəli görən Sabsay onun istedadını yüksək qiymətləndirib

 

Tezliklə Mirqasımov Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində təhsilinə başlayıb. 1944-cü ildə məktəbi fərqlənmə ilə bitirən Mirələsgər Mirqasımov təhsilini İ. Y. Repin adına Leninqrad Boyakarlıq, Heykəltaraşlıq və Memarlıq İnstitutunda davam etdirib. O evə göndərdiyi məktublarında yazırdı:

"Ana, proqramımız çox gərgindir. Tezilklə tökmə gipsdən fiqur hazırlayacağıq. Bura çox soyuqdur. Bəzi emalatxanalarda temperatur 0-dan aşağıdır."

Bir digər məktubunda isə heykəltəraşlıq fakültəsində ən yüksək qiymətləri özünün aldığını, özü də daxil olmaqla, yalnız iki nəfərin heykəltəraşlıq imtahanını "əla" qiyməti ilə başa vurduğunu yazıb. Mirqasımovun dissertasiya mövzusu "Qəhrəman neftçilər" adlanırdı. O, 1950-ci ildə dissertasiyasını müdafiə edib təhsilini uğurla başa çatdıraraq, ilk ali təhsilli peşəkar Azərbaycan heykəltaraşı olub.

1944-cü ildə Azərbaycan Rəssamlıq Məktəbindən, 1951-ci ildə Repin adına Leninqrad Boyakarlıq, Heykəltaraşlıq və Memarlıq İnstitutundan fərqlənmə ilə məzun olub. Cəfər Cabbarlının (Bakı), Nəriman Nərimanovun (Sumqayıt), Cəlil Məmmədquluzadənin (Naxçıvan) abidələrinin müəllifidir. Mirqasımovun “Neftçinin portreti”, “Qız portreti”, “Qız göyərçin ilə” kimi əsərləri Bakıda, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində sərgilənir.

Heykəltəraş 1967-ci ildə Monrealda keçirilən Ümumdünya Sərgisi də daxil olmaqla bir çox ölkələrin sərgilərində iştirak edib. Mirqasımovun əsərləri Rusiya , Polşa , Bolqarıstan , Almaniya , Misir və digər ölkələrin muzeylərində sərgilənib . Müxtəlif orden və medallarla, o cümlədən Azərbaycan Respublikasının “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilib.

XX əsr Azərbaycan heykəltəraşlıq sənətinin tanınan tədqiqatçısı, sənətşünaslıq doktoru, professor Cəmilə Novruzova heykəltəraşın yaradıcılığı barədə yazır:

 “M.Mirqasımovun yaradıcılığında bir-birilə bağlı olan iki istiqamət – hərarətli lirizm və plastikanın güclü forması aydın sezilir. Bu iki istiqamət bir-birilə qırılmaz vəhdətdədir”.

Hal-hazırda Mirələsgər Mirqasımovun 12 əsəri Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasının fondunda qorunub saxlanmaqdadır. Onun müəllifi olduğu dəzgah heykəltəraşlığı əsərlərinə nümunə olaraq “M.Ə.Sabirin büstü” (1948), “At” (1950, gips), “Şir” (1950, gips), “Qız portreti” (1955, mərmər), “Ana portreti” (1956, gips), “Göyərçinli qız” (1956, mərmər),  “Şah yaylaq” (1957, gips), “C.Cabbarlı” (1958, mərmər), “Neftçi Qurban” (1959, bürünc), “Azadlıq” (1959, bürünc), “İkar” (1962, bürünc), “Xəzri” (1966, bürünc) və başqalarını göstərmək olar

 

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR xalq rəssamı" fəxri adı

- "Şöhrət" ordeni

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

 

Rəssam 9 noyabr 2003-cü ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.11.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Tqəvim şöbəsi

 

Ötən gün Ginnesin rekordlar kitabı günüydü.

 Olduqca maraqlı, bəşər insanının ən diqqətçəkən kəşflərindəndir Ginnesin rekordlar kitabı. Onu 1951-ci ilin bu günündə - düz 80 il əvvəl britaniyalı mühəndis, pivəbişirmə sexinin sahibi Xyu Biver yaradıb. Necə? O öz dostlarıyla ova gedibmiş. Axşam pivə barında mübahisələri düşüb ki, ən bərk uçan quş hansıdır. Nə qədər ədəbiyyat axtarıblar, cavab tapılmayıb. Onda Biverin ağlına gəlib ki, bir kitab yaradıb ora bütün rekordları daxil etsin. Kitabın adına da öz pivəbişirmə sexinin adını qoyub – Ginnes. Hazırda bu kitab dünyada müəllif hüququ qorunan ən yüksək tirajlı kitabdır. Burada nə qədər maraq doğuran faktlar var, yarəbb. Hər il bu faktlar dəyişir, yenilənir, Ginnesin kitabı da öz aktuallığını qorumaqda davam edir.

 

Kitabda Azərbaycanla bağlı səhifələr də var. Cəbrayılrayonunda anadan olmuş, hazırda Belşikada yaşayan rəssam Fəxrəddin Vəliyev adını "Ginnesin Rekordlar Kitabı"na yazdırmış ilk azərbaycanlıdır. O, 2004-cü ildə 5 dəqiqəyə 20 nəfərin siluetini çəkməklə bu şərəfə nail olub.

Lənkəranrayonunun sakini, 7 yaşlı Ələsgər Həsənzadə kitaba düşən ən azyaşlı şəxsdir. O, 1 saat 45 dəqiqə ərzində barmaqlarının ucu ilə sinəsini yerə vurmamaq şərti ilə 3 min dəfə qalxıb enə bilib.

Neft Daşlarının Ginnesin Rekordlar Kitabına adı ən birinci dəniz neft platforması kimi düşüb.

168 yaşında vəfat etmiş azərbaycanlı, Lerik rayon sakini Şirəli Müslümovun adıuzunömürlülüyünə görə kitaba daxil edilib.

Təəssüf ki, özündə faciə əks etdirən faktla da kitabın səhifəsində qərarlaşmışıq. Belə ki, 1995-ci ilin 28 oktyabrında “Ulduz” və “Nərimanov” stansiyaları arasındakı tuneldə qatarın alışması (əslində terror aktıydı) nəticəsində 300 nəfərin həlak olması, 400 nəfərin isə yaralanması ilə sonuclanan qəza "Ginnes Rekordlar Kitabı"na ən dəhşətli metro qəzası kimi düşüb.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.11.2026)

 

 

Çərşənbə axşamı, 10 Noyabr 2026 11:32

10 noyabr Ümumdünya gənclər günüdür

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Gənclər, xəbəriniz varmı bu günün hansı gün olduğundan?

1945-ci ilin 10 noyabr günündə Londonda keçirilən Ümumdünya Gənclər Konfransında dünyanın gənclər təşkilatlarının bir təşkilatda birləşməsi qərara alındığına görə həmin tarix Ümumdünya gənclər günü kimi qeyd edilir.

 

 Bu gün dünya gəncləri öz birləşmiş təşkilatlarında beynəlmiləlçilik çağırışları edir, irqçiliklə, millətçiliklə mübarizə aparır, xalqların müstəqilliyinə səs verir. Bu gün gənclər heç vaxt olmadığı kimi aktivdirlər, onlar milyonlar şəklində birləşib könüllülülük hərəkatında iştirak edir. Statistikaya görə dünya gənclərinin 52 faizi fəal vətəndaş olmağı prioritet sayır, 72 faizi haqq işinə, ədalətə inanır, 26 faizi xeyriyyəçilik fəaliyyətinə qoşulub. Hazırkı yeniyetmə isə son 100 ilin ən ictimai fəal yeniyetməsidir.

Bu yerdə Azərbaycanımızın dünyaya örnək olan ASAN könüllülük – gənclər hərəkatını qeyd etməmək günah olar. Eləcə də gənclər siyasətinin əsas halqalarından olan Gənclər Fondunun apardığı diqqətçəkən, məqsədyönlü fəaliyyət göz önündədir. Azərbaycan gənci bu gün dünyadakı qabaqcıl gənclik normalarına əməl edir, fəaldır, məqsədyönlüdür.

Bayramınız mübarək, əziz gənclər!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.11.2026)

 

 

1 -dən səhifə 3184

Sayt Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən 2024-cü ildə “Qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi” çərçivəsində Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun həyata keçirdiyi “Yeniyetmə və gənclərdə mütaliə mədəniyyətinin formalaşdırılması” layihəsinin tərəfdaşı olaraq yenilənmiş, yeni bölmələr əlavə ediımiş, layihənin təbliği üzrə funksional fəaliyyət aparılmışdır.