İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

O, Seyid Şuşinski, Xan Şuşinski, Zülfü Adıgözəlov kimi sənətkarların ənənələrinə əsaslanaraq özünəməxsus ifaçılıq üslubu yaradıb. Elə bu da bəs edib ki, Azərbaycan musiqi sənətgi tarixinə Arif Babayev adı qızıl hərflərlə yazılsın.

Arif Babayev 20 fevral 1938-ci ildə Ağdam şəhəri yaxınlığındakı Sarıhacılı kəndində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət İnstitutunu bitirib. Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında, Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında çalışıb.

1960-cı ildən başlayaraq Arif Babayevin yaradıcılıq yolu Bakı şəhəri ilə bağlı olub. O, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində təhsil alıb.

Əvvəl Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasına, sonra isə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrına solist kimi dəvət olunan Arif Babayev bu teatrın səhnəsində muğam operalarında Məcnun, Kərəm (Ü. Hacıbəyov "Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm"), Aşıq Qərib (Z. Hacıbəyov "Aşıq Qərib"), Camal (Ş. Axundova "Gəlin qayası") kimi yaddaqalan obrazlar yaradıb

Arif Babayevin ifasında bütün muğam dəstgahlar səslənib və lentə alınaraq AzTV-nin qızıl fonduna daxil olub. 1982-ci ildə Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində ilk muğam müəllimi kimi çalışmağa başlayıb. Daha sonra — 1984-cü ildə ilk muğam müəllimi kimi Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına işə qəbul olunub.

1990-cı ildə tarixdə ilk dəfə muğam professoru adı alıb. Milli Konnservatoriyanın Muğam kafedrasına rəhbərlik edib. O, eyni zamanda Xəzər Universitetində muğam dərsi də verib. Onun yaradıcılığında "Şur", "Seygah" muğam dəstgahları, "Arazbarı", "Qarabağ şikəstəsi" zərbi muğamları xüsusi yer tutur.

 Xüsusilə, "Seygah" muğamını Arif Babayev təkrarolunmaz bir üslubda oxuyub. Xanəndə həm də təsnif və xalq mahnılarının ifaçısı kimi çox sevilib, onları böyük ifa edib. Arif Babayevin 70 illik yubileyi münasibətilə Heydər Əliyev Fondu tərəfindən xanəndənin səsyazılarından, həyat və yaradıcılıq yolunu əks etdirən şəkillərdən ibarət CD-albom nəşr olunub

 1978-ci ildə"Azərbaycan SSR əməkdar artisti", 1989-cu ildə isə "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adını alıb. O, 1998-ci ildə "Şöhrət" ordeninə, 2002-ci ildə isə Azərbaycan Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.

Bundan əlavə Xalq artisti "İstiqlal" ordeni, "Qızıl çinar" beynəlxalq mükafatı, "Şərəf" ordeni alıb. 2 il öncə o, Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplomuna, 2024-cü ildə "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalına, 2025-ci il mayın 8-də isə Heydər Əliyev mükafatına layiq görülüb.

“Xalq qəzeti” ilə “Ulduz” ədəbi-bədii jurnalının “Xalq qəzeti” TV ilə yayımlanan və qəzetdə təqdim edilən “Ayrı söhbət” layihəsində “Ulduz”un baş redaktoru Qulu Ağsəsin qonağı Arif Babayev olanda heç kim bilmirdi ki bu, ustadın son müsahibəsi olacaq.

– Arif müəllim, xoş gördük, necəsiniz?

+Xoş gəlmisiniz. Səsim biraz zəifləyib, qalan hər şey yaxşıdır. Çox şad oldum gəlişinizə.

– Sizin səsiniz yaddaşımızda musiqi möhürü kimi həkk olunub. Heç nə sizin səsinizə xələl gətirə bilməz.

+Səsi gərək qoruyasan, külək, soyuq hava ona pis təsir edir. Konsert zamanı soyuq olanda xırıltı yaranır və bu da çətinlik törədir. Ona görə də xanəndəlik çox çətin sənət sayılır. Uzun illərdir mən buna şahidəm, çox çətindir.

– Siz ömrünüzü idmançı kimi yaşamısınız. Necə ki, idmançı öz formasını qoruyur, siz də səsinizi saxlamaq üçün sağlam həyat sürmüsünüz. Nə gəldi yeməmisiniz, vaxtında yatıb-durmusunuz, səsinizə qulluq etmisiniz.

+Dedikləriniz tamamilə doğrudur, səsi səhnədə əsgər kimi qorumaq lazımdır.

– Siz xalq mahnılarının, muğamların və bəstəkar nəğmələrinin mahir ifaçısısız. Hansısa bir məclisdə sizdən aşıq havası oxumağı istəyən olubmu?

+Bəli, həm də çox oxumuşam. Saz yaxşı çalınanda, mən də oxuyanda, sanki, özümlə danışıram.

– Operada aşıq rolu da oynayanda, yəqin oxumusunuz da...

+Bəli, baş rollardan biri olan Aşıq Qəribi oynamışam və aşıq kimi oxumuşam.

– İndiyə qədər sizi tarda ən yaxşı müşayiət edən, sözsüz anlayan kim olub?

+Sərvər İbrahimov, Həsən Dadaşov. Onlarla uzun müddət işləmişəm.

– Arif müəllim, çox sağ olun ki, bizə kifayət qədər vaxt ayırdınız.

+Siz də çox sağ olun ki, gəldiniz. Səhhətimdə narahatlıq olsa da sizi görməyimə çox şad oldum.

– Bir daha təşəkkür edirik.

Arif Babayev iyulun 23-də kəskin tənəffüs çatışmazlığı diaqnozu ilə Qax Rayon Mərkəzi Xəstəxanasına hospitalizasiya olunub. Vəziyyəti kritik ağır olduğundan paytaxtdakı tibb müəssisəsinə təxliyə edilib. 1 avqust 2025-ci ildə vəfat edib. Birinci Fəxri Xiyabanda dəfn edilib

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.08.2026)

Azərbaycanın ədəbiyyat və mədəniyyət ictimaiyyətinə ağır itki üzv verib. Müasir poeziyamızın görkəmli nümayəndəsi, Xalq şairi, dramaturq, ictimai xadim Nəriman Həsənzadə vəfat edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, bu barədə Mədəniyyət Nazirliyi məlumat yayıb.

Nəriman Əliməmməd oğlu Həsənzadə 18 fevral 1931-ci ildə Qazax rayonunun Poylu qəsəbəsində anadan olub. 1949-1953-cü illərdə indiki Gəncə Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində təhsil alıb. 1961-ci ildə Moskvada M.Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunu bitib və orada ikiillik Ali Ədəbiyyat Kurslarında da oxuyub.

Nəriman Həsənzadə 1962-1965-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasının aspirantı olub, “Azərbaycan-Ukrayna ədəbi əlaqələri” (1941-1945) mövzusunda namizdəlik (fəlsəfə doktorluğu) dissertasiyası müdafiə edib.

O, müxtəlif illərdə “Azərbaycan gəncləri” qəzetində, “Azərbaycan” jurnalında və Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində bir sıra vəzifələrdə çalışıb. 1976–1990-cı illərdə isə “Ədəbiyyat və incəsənət” qəzetinin baş redaktoru olub. Eyni zamanda, bir neçə il SSRİ Ədəbiyyat Fondunun Azərbaycan şöbəsinə rəhbərlik edib. 1990-1995-ci illərdə Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı olub, 1991-2001-ci illərdə mətbuat və informasiya nazirinin birinci müavini vəzifəsində işləyib. 2004-cü ildən Ədəbiyyat Fondu İdarə heyətinin sədri kimi fəaliyyət göstərib. Xalq şairi uzun müddət Milli Aviasiya Akademiyasının Humanitar fənlər kafedrasına rəhbərlik edib.

Gənc yaşlarından ədəbi yaradıcılığa başlayan Nəriman Həsənzadənin 1960–1970-ci illərdə nəşr olunan “Könlüm şeir istəyir”, “Unudulmaz günlər”, “Yadına düşəcəyəm”, “Nəriman”, “Niyə demədiniz”, “Zümrüd quşu”, “Nabat xalanın çörəyi”, “Mənim gecəm-gündüzüm”, “Sən bağışladın” və s. kitabları ədəbi-ictimai mühitdə ona böyük şöhrət qazandırıb.

Sosial-siyasi, tarixi və milli ictimai təfəkkürü narahat edən problemlər müəllifin yaradıcılığında xüsusi yer tutur. “Bir az möhlət istəyirəm ömürdən”, “Fikir eləmə”, “Kimin sualı var?”, “Seçilmiş əsərləri”, “Mənim nikahımı pozdu təbiət”, “Bütün millətlərə”, “Taleyin töhfəsi”, “Nuru paşa”, “Gəlimli-gedimli dünya” və s. kitablarında yer alan, ideya-bədii məziyyətləri ilə seçilən, vətənpərvərlik ruhu və əxlaqi-mənəvi saflıq aşılayan şeir, poema və mənzum dramları ədəbiyyat salnaməmizi zənginləşdirib. Ədibin əsərləri ingilis, fransız, alman, fars, italyan, çex, hind, ərəb, xorvat, rus və s. dillərə tərcümə olunub.

Nəriman Həsənzadənin əsərləri əsasında hazırlanan “Bütün Şərq bilsin”, “Atabəylər”, “Pompeyin Qafqaza yürüşü”, “Nabat xalanın çörəyi” və digər tamaşalar sənətsevərlər tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanıb.

Şairin Azərbaycan ədəbiyyatı və mədəniyyətinin inkişafında mühüm xidmətləri dövlətimiz tərəfindən daim yüksək qiymətləndirilib. O, “Əməkdar incəsənət xadimi” (1981), “Xalq şairi” (2005) fəxri adlarına, “Şöhrət” (2001), “Şərəf” (2011), “İstiqlal” (2021), "Heydər Əliyev" (2026) ordenlərinə və Heydər Əliyev Mükafatına (2017) layiq görülüb. Söz sənətkarı 2002-ci ildən Prezidentin fərdi təqaüdçüsü idi.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.08.2026)

Əkbər Qoşalı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

Elə uluslar var, onların əsl taleyi dillərinin taleyində yazılıb. Bizim ulusumuz, ulusumuzun taleyi də belədir. Tariximiz salnamələrdən savayı, ana laylasında, bayatıda, Dədəm Qorqudun nəfəsində, Nizaminin hikmətində, Füzulinin kədərində, Vaqifin bilgisində, Sabirin harayında, Cavidin fəlsəfəsində, Vurğunun poeziyasında yaşayır. Bax bütün bunların ortaq adı Azərbaycan dilidir.

Dilin sadəcə danışıq vasitəsi olmadığı bəllidir. Dil ulusun görünən ruhudur. İnsan necə öz kölgəsini itirmədən yaşaya bilməzsə, ulus da öz dilini itirərək gələcəyə gedə bilməz. Dövlət sınırlarla qorunur, ulus isə dillə!..

Azərbaycanın XX yüzildə keçdiyi gərgin siyasi yollar dövlətin müstəqilliyini itirməsi halını göstərdi; onu da göstərdi ki ancaq ana dilini qorumağı bacaran ulus gec-tez dövlətini də bərpa edir. Tarix bunu dönə-dönə sübut etməyibmi?

Sovet ideoloji sisteminin milli dilləri sıxışdırdığı bir dönəmdə Azərbaycan dilinin dövlət dili statusu uğrunda mübarizə aparmaq adi siyasi addım deyildi. Bu, milli iradənin ifadəsi idi. Ümummilli lider Heydər Əliyevin 1978-ci ildə Azərbaycan dilinin Konstitusiyada dövlət dili kimi təsbit olunmasına nail olması gələcək müstəqilliyimizin önəmli mənəvi dayaqlarından biri oldu.

Əlifba da dil qədər taleyüklü məsələdir. Ulusun yazı sistemi onun mədəni yaddaşının açarıdır. Latın qrafikalı əlifbaya keçid yalnız texniki dəyişiklik sayılmamalıdır; bu, Azərbaycanın çağdaş dünya ilə inteqrasiyasını, milli kimliyini və gələcəyə baxışını ifadə edən strateji qərar idi. Məhz buna görə də 1 Avqust – Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan dili Gününün təsis olunması təqvim hadisəsi olmaqdan daha çox milli özünüdərkin rəmzidir.

Bu gün dilimizin qarşısında duran təhlükələr artıq ötən yüzilliklərin təhlükələri deyil. Bununla belə, dilimizə diqqəti kəm etməməli olduğumuz da Gün kimi aydındır. Bir zamanlar ana dilimizi inzibati qadağalar sıxışdırırdısa, indi onu sürətli qloballaşma, süni dil modaları, sosial şəbəkələrin məsuliyyətsiz üslubu, düşüncəsiz alınmalar və rəqəmsal məkanın təsirləri sınağa çəkir.

Qloballaşmaya qarşı çıxmaq mümkün deyil, buna heç ehtiyac da yoxdur. Azərbaycan gəncliyi xarici dilləri bilməlidir, dünyanın elmini, texnologiyasını, iqtisadiyyatını mənimsəməlidir. Ancaq dəyişməz qalan bir həqiqət vardır: başqa dilləri öyrənmək ana dilindən uzaqlaşmaq hesabına olmamalıdır; bizim hər birimizin Azərbaycan dilini daha yüksək səviyyədə yaşatmaq məsuliyyətimiz vardır.

Dövlət dili siyasəti hüquqi sənədlər toplusu olmaqdan daha çox, milli təhlükəsizlik strategiyasının önəmli istiqamətlərindən biridir. – Prezident İlham Əliyevin son illərdə imzaladığı fərman və sərəncamlar bunu aydın göstərir. Dilin saflığının qorunması, elektron məkanda istifadəsinin genişləndirilməsi, normativ bazanın təkmilləşdirilməsi və bu sahədə nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsi dövlətçilik düşüncəsinin davamlılığını nümayiş etdirir.

Qanunlar yalnız çərçivə yaradır. – Bunu heç vaxt unutmamalıyıq. – Dili yaşadan ulusun özüdür.

Əgər müəllim sinifdə dilə sevgi aşılaya bilmirsə, jurnalist sözün məsuliyyətini daşımırsa, yazıçı ana dilinin imkanlarını genişləndirmirsə, ailədə uşağın ilk eşitdiyi söz ana dilində deyilsə, fərmanlar, sərəncamlar möcüzə yarada bilərmi?..

Dil hər gün danışılmalı, yazılmalı, dinlənilməli, hər gün qorunmalıdır. Dilin yaradıcı gücü artırılmalı, öz dilimizdə ciddi elmi, sanballı ədəbi yaradıcılıq hadisələri olmalıdır. Bəli, biz dilimizi qorumaqla yanaşı, onu inkişaf etdirməliyik.

Yeni elmi terminlər yaratmalıyıq; bir sıra icadlar bizim dildə dünyaya gəlməlidir. Süni intellektlə ayaqlaşmalı, daha doğrusu, başlaşmalıyıq. Dilimiz kosmik bilgini getdikcə daha səhih ifadə etməlidir. Yəni dil muzey eksponatı olmadığı üçün nəfəs almalı, qanadlanmalıdır.

Azərbaycan dili türk dilləri ailəsinin ən zəngin, poetik və ifadə imkanları geniş olan qollarından biridir. Bu dil müxtəlif ölkələrdə yaşayan milyonlarla soydaşımızın mənəvi və milli bağlarını birləşdirən böyük mədəni körpüdür. Dilimiz keçmişimizin mirası olmaqla yanaşı, gələcəyimizin də məsuliyyətidir.

Dilimiz Türk dünyasının ortaq mədəni dialoqunda aparıcı səslərdən biri olmağı haqq edir.

Eləcə də, əlifbanı da yalnız hərflərin düzümü olaraq görmürük.

Əlifba hərf yığını, dil söz yığını olmadığı üçün, onlar birlikdə ulusumuzun mənəvi pasportudur.

Bu pasportun bitmə müddəti yoxdur!

Azərbaycan dili minilliklərdən gələn böyük bir mədəniyyətin səsi, bugünkü müstəqil dövlətimizin rəsmi dili və sabahkı nəsillərin bizə verəcəyi qiymətin ən önəmli meyarıdır.

Bax, elə buna görə də 1 Avqust bir avqusta sığmır.

Bu gün Azərbaycan kimliyinin, ulus yaddaşının, dövlətçilik iradəsinin və gələcəyə inamının günüdür. Dilimiz Qalib Dövlətin dilidir!

Öz dilimizdə danışan, öz dilimizdə əmr və komanda verən şanlı Ordumuz torpaqlarımızı başqa dildə danışan işğalçıdan, onun müxtəlif dillərdə danışan havadarlarından və modern silah-sursatdan azad etdi. Elə isə Azərbaycan dili də həmin Zəfərin dili, həmin Qələbənin dilidir.

Qalib ölkənin güclü orduya, xüsusi təyinatlı qüvvələrə ehtiyacı olduğu kimi və bunu sülh üçün etdiyi kimi, qalib dövlətin dilinin güclənməsi də xüsusi təyinatlılardan keçir. Yazıb-yaradanlar, “material”ı dil olanlar öz gənclik ilhamını, ustalığını, ustadlığını daha qüvvətli şəkildə göstərməlidir.

Öz dövlətimizin öz dili var olduqca, Azərbaycan özü də, sözü də yaşayacaq!

Dil bayrağımız uca olsun!

DÖVLƏTİMİZ ZAVAL GÖRMƏSİN!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.08.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Əslində, ondan danışmaq üçün cəmi bir romanı kifayət edər – “Balaca şahzadə”. Bu romanı bütün dünyada oxuyurlar və sevirlər. Bir romanla dünyanı fəth edə bilmək az işdir məgər?

Əlbəttə ki hamı bildi söhbətin kimdən getdiyini.

Antuan de Sent-Ekzüperi!

Məşhur fransız yazıçısı.

Bu gün onun vəfatının ildönümüdür.

Antuan de Sent-Ekzüperi 29 iyun 1900-cü ildə Fransanın Lion şəhərində, 8 Rue Peyrat ünvanında sığorta müfəttişi Martin-Lui Jan Ekzüperi (1863-1904) və həyat yoldaşı Mari Boyer de Fontkolombun ailəsində anadan olub. Ailə köhnə Perigord zadəgan ailəsindən olub. Exuperinin erkən uşaqlığı Liondakı Rue de Peyratdakı bir mənzildə keçib, lakin 1904-cü ildə Antuan 4 yaşında olanda atası beyindaxili qanaxmadan ölüb.

Bundan sonra Antuan ilin altı ayını böyük xalası Mari de Remansa məxsus olan Saint-Mauris kommuna qalasında keçirməyə başladı, qalan vaxtlarda - Liondakı Bellecourdakı Vikontess Tricotun mənzilində. Bu, 1909-cu ilin yayına qədər, Sent-Ekzüperi ailəsi Antuan ilə birlikdə Le Mana, Rue du Clos-Margot küçəsindəki 21 nömrəli evə köçənə qədər davam edib.

Ekzüperi 1908-ci ildə Liondakı Müqəddəs Bartolomey Xristian Qardaşları Məktəbində oxumağa başlayıb və ailəsi Le Mana köçdükdən sonra o, qardaşı Fransua ilə 1914-cü ilə qədər Sent-Krua yəhudi kollecində oxuyub. 1912-ci ildə Amberye-en-Bujedəki aviasiya sahəsində Sent-Ekzüperi ilk dəfə təyyarə ilə havaya qalxıb. Təyyarəni məşhur pilot Qabriel Vroblevski idarə edib.

Antuanın taleyində dönüş nöqtəsi 1921-ci ildə orduya çağırıldığı zaman olub. Universitetə daxil olarkən aldığı möhləti kəsən Antuan Strasburqdakı 2-ci Qırıcı Aviasiya Alayına daxil olub. Əvvəlcə onu təmir sexlərində işçi dəstəsinə təyin ediblər, lakin tezliklə mülki pilot olmaq üçün imtahandan keçə bilib. Ekzüperi Mərakeşə köçürülüb.

Orada hərbi pilot lisenziyası alıb, daha sonra təkmilləşdirilməsi üçün İstresə göndərilib. 1922-ci ildə Antuan Avrorada ehtiyatda olan zabitlər üçün kursları bitirdi və kiçik leytenant rütbəsi alıb. 1922-ci ilin oktyabrında o, Paris yaxınlığındakı Le Burjedəki 34-cü Aviasiya Alayına göndərilib. 1923-cü ilin yanvarında onun ilk təyyarə qəzası baş verdi, Ekzüperi beyin zədəsi alıb.

Mart ayında o, evə buraxılıb. Ekzüperi Parisə köçüb və burada ədəbiyyatla məşğul olub. Yalnız 1926-cı ildə Ekzüperi öz çağırışını tapıb - o, Afrikanın şimal sahillərinə poçt göndərən "Aeropostal" şirkətinin pilotu olub. Yazda o, Tuluza-Kasablanka, sonra isə Kasablanka-Dakar xətti ilə poçt daşınması üzərində işləməyə başlayıb.

1926-cı il oktyabrın 19-da o, Saharanın lap kənarında yerləşən Kap Jubi ara stansiyasının rəisi təyin edilib. Burada o, ilk əsərini - "Cənub poçtu" romanını yazıb. 1929-cu ilin martında Sent-Ekzüperi Fransaya qayıdıb və burada Brestdəki donanmanın ən yüksək aviasiya kurslarına daxil olub. Tezliklə Gallimara nəşriyyatı "Cənub poçtu" romanını nəşr edib.

1930-cu ildə mülki aviasiyanın inkişafındakı xidmətlərinə görə Sent-Ekzüperi Fəxri Legion Cəngavəri adına layiq görülüb. 1930-cu ilin iyununda And dağları üzərində uçarkən qəzaya uğrayan dostu pilot Henri Qiyomenin axtarışında şəxsən iştirak edib. Elə həmin il Sent-Ekzüperi “Gecə uçuşu” romanını yazıb.

1935-ci ilin aprelində Pari-Suar qəzetinin müxbiri kimi Sent-Ekzüperi SSRİ-yə səfər edib və bu səfəri beş oçerkdə təsvir edib. “Sovet ədaləti qarşısında cinayət və cəza” essesi Qərb yazıçılarının Stalinizmi dərk etməyə çalışdığı ilk əsərlərindən biri olub. O, “İzvestiya” qəzetinə də qeyd yazıb (Sovet nəhəngi Maksim Qorkinin ölümü ilə bağlı başsağlığı)

Sonra Sent-Ekzüperi müxbir kimi 1936-cı ilin avqustunda İspaniya Vətəndaş Müharibəsində olub. O, Kataloniya anarxistləri arasında onların əxlaqına riayət edərək yaşayıb. O, Fransa Sosialist Partiyasının nümayəndəsi ilə birlikdə katolik rahibləri anarxistlərin edamından xilas edib.

Eyni zamanda, Ekzüperi pilot kimi işləməyə davam edib və iki dəfə ağır qəzalara düşüb. 1935-ci ilin sonunda Liviya səhrasında onun təyyarəsi qumlu yaylanın yamacına çırpılıb və yalnız dördüncü gün susuzluqdan az qala ölmək üzrə olan pilotlar bədəvilər tərəfindən xilas edilib. 1938-ci ildə Qvatemalada baş verən qəzadan sonra Ekzüperi və bir mexanik ağır yaralanıb və xəstəxanaya yerləşdiriliblər.

1930-cu illərdə ədəbi yaradıcılıq və jurnalistika ilə yanaşı, Sent-Ekzüperi kino ilə məşğul olmaq üçün bir sıra cəhdlər edib: o, bir neçə film ssenarisi üzərində işləyib, lakin onlardan yalnız biri həyata keçirilib: Reymond Bernardın rejissoru olduğu "Anna - Mariya" filmi (1936).

4 sentyabr 1939-cu ildə, Fransa Almaniyaya müharibə elan etdikdən bir gün sonra, Sent-Ekzüperi Tuluza-Montodran hərbi aerodromunda səfərbərlik yerinə hesabat verib və noyabrın 3-də 2/33 Orkontoda uzaqmənzilli kəşfiyyat hava bölməsinə köçürülüb. Çoxları Sent-Ekzüperini inandırmağa çalışırdı ki, o, bir yazıçı və jurnalist kimi ölkəyə daha çox fayda gətirəcək.

Minlərlə pilot yetişdirilə bilər və o, həyatını riskə atmamalıdır. Lakin Sent-Ekzüperi döyüş bölməsinə təyinat əldə etdi. 1939-cu ilin noyabrında yazdığı məktubların birində yazırdı:

“Mən bu müharibədə iştirak etməyə borcluyam. Sevdiyim hər şey risk altındadır. Provansda meşə yananda, qayğısına qalan hər kəs vedrə və kürək tutur. Döyüşmək istəyirəm, sevgi və dinim məni buna məcbur edir. Mən dayanıb bunu sakitcə seyr edə bilmirəm”.

Fransa məğlub olduqdan sonra ölkənin işğal olunmamış hissəsindəki bacısının yanına köçdü, daha sonra ABŞ-a gedib. O, Nyu-Yorkda yaşayıb və burada 1942-ci ildə müəllifin illüstrasiyaları ilə fransız və ingilis dillərində nəşr olunan ən məşhur əsəri olan "Balaca Şahzadə"ni yaradıb. 1943-cü ilin aprelində “Döyüşən Fransa” Hərbi Hava Qüvvələrinə daxil olub və böyük çətinliklə döyüş bölməsinə yazılmağa nail olub. O, yeni yüksək sürətli P-38 Lightning təyyarəsinin pilotluğunu mənimsəməli idi.

Əsərləri

- L'Aviateur (1926)

- Southern Mail (1929)

- Night Flight (1931)

- Wind, Sand and Stars (1939)

- Hərbi təyyarəçi (fr. Pilote de Guerre, 1942)

- Lettre à un Otage (1943)

- Balaca şahzadə / (fr. Le petit prince; ing. The little prince, 1943)

- Citadelle (1948, ölümündən sonra dərc edilib)

- Lettres de jeunesse (1953, ölümündən sonra dərc edilib)

Ədəbiyyat mükafatları

- Femina Mükafatı - "Gecə Uçuş" romanına görə;

- Fransa Akademiyasının Böyük Mükafatı - "İnsanlar planeti" romanına görə;

- ABŞ Milli Kitab Mükafatı - "Külək, Qum və Ulduzlar" ("Kişilər Planeti") romanına görə.

1939-cu ildə Fransa Respublikasının Hərbi Xaçı ilə təltif edilib. 31 iyul 1944-cü ildə vəfat edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.07.2026)

Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi İran İslam Respublikasının Kəşfiyyat Nazirliyi tərəfindən AzTV-nin “düşmən media qurumu” kimi təqdim edilməsi ilə bağlı bəyanat yayıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı AJB Mətbuat Xidmətinə istinadən xəbər verir ki, bəyanatda deyilir:

“Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi İran İslam Respublikasının Kəşfiyyat Nazirliyi tərəfindən bəzi xarici media qurumlarının, o cümlədən Azərbaycan Respublikasının dövlət televiziya kanalı AzTV-nin “düşmən media qurumları” siyahısına daxil edilməsi və həmin media qurumları ilə peşə əlaqələri quran şəxslərin hüquqi məsuliyyətlə hədələnməsinə dair yayılmış məlumatı ciddi narahatlıqla qarşılayır və qətiyyətlə pisləyir.

Jurnalistlərin peşə fəaliyyətinə görə hədələnməsi, media qurumlarının siyasi mülahizələrlə “düşmən” kimi damğalanması və beynəlxalq peşə əlaqələrinin məhdudlaşdırılması söz və ifadə azadlığına, habelə müstəqil jurnalistikanın fundamental prinsiplərinə ziddir. Bu cür yanaşma Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları Ümumi Bəyannaməsinin 19-cu maddəsi və Mülki və Siyasi Hüquqlar haqqında Beynəlxalq Paktın 19-cu maddəsi ilə təmin olunan fikir və ifadə azadlığı hüququnun mahiyyəti ilə uzlaşmır. Eyni zamanda, Beynəlxalq Jurnalistlər Federasiyasının (International Federation of Journalists – IFJ) 2019-cu ildə qəbul etdiyi “Global Charter of Ethics for Journalists” (Jurnalistlər üçün Qlobal Etik Xartiya) jurnalistlərin peşə fəaliyyətinin siyasi təzyiq və hədələrdən kənar həyata keçirilməsini beynəlxalq peşə etikasının əsas prinsiplərindən biri kimi təsbit edir.

Belə addımlar təkcə jurnalistlərin peşə fəaliyyətinə deyil, həm də cəmiyyətin sərbəst informasiya almaq hüququna mənfi təsir göstərir, media sahəsində beynəlxalq əməkdaşlıq və qarşılıqlı etimad mühitinə xələl gətirir.

Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi hesab edir ki, media sahəsində yaranan fikir ayrılıqları yalnız beynəlxalq hüququn hamılıqla qəbul edilmiş prinsipləri, peşə etikası və qarşılıqlı hörmət əsasında həll olunmalıdır. Jurnalistlərin peşə fəaliyyətinə görə hədələnməsi, onların beynəlxalq peşə əlaqələrinin məhdudlaşdırılması və media qurumlarının siyasi qarşıdurmaların alətinə çevrilməsi beynəlxalq hüququn fundamental prinsipləri ilə uzlaşmayan yanaşmadır.

Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Azərbaycan mediasına və jurnalistlərinə qarşı yönələn hər hansı təhdidi, əsassız ittihamı və ayrı-seçkilik cəhdini qətiyyətlə rədd edir. Azərbaycan jurnalistlərinin peşə fəaliyyətinə kənardan müdaxilə edilməsini və onların peşə borclarını yerinə yetirmələrinə maneə yaradılmasını jurnalist peşəsinin universal dəyərlərinə və beynəlxalq peşə etikasına zidd hesab edir.

Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Beynəlxalq Jurnalistlər Federasiyasını (International Federation of Journalists – IFJ), Avropa Jurnalistlər Federasiyasını (European Federation of Journalists – EFJ), Beynəlxalq Mətbuat İnstitutunu (International Press Institute – IPI) və media azadlığının müdafiəsi istiqamətində fəaliyyət göstərən digər beynəlxalq peşə təşkilatlarını baş vermiş hadisəyə prinsipial münasibət bildirməyə, jurnalistlərin peşə hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi istiqamətində həmrəylik nümayiş etdirməyə çağırır.

Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi bir daha bəyan edir ki, media azadlığına, jurnalistlərin peşə müstəqilliyinə və sərbəst informasiya dövriyyəsinə qarşı yönələn hər bir cəhd azad sözün fundamental prinsiplərinə zərbə vurur. Birlik Azərbaycan Respublikasında media azadlığının, jurnalistlərin qanuni peşə fəaliyyətinin və ölkənin informasiya məkanının qanuni maraqlarının müdafiəsi istiqamətində bundan sonra da prinsipial və ardıcıl mövqeyini davam etdirəcəkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.07.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ədəbiyyat qəzeti” ilə birgə ƏDƏBİYYATIMIZI SEVDİRƏK layihəsində bu gün sizlərə Qoşqar Qaraçaylının şeirləri təqdim edilir. 

Bəyənəcəyinizə əminik.

***

Hansı küçədəsən, hansı tindəsən,

Hansı ürəkdəki yaralardasan?

Bir yerdə tutmursan qərar, yenə də,

Xəyalım, sən indi haralardasan?..

Aşdığım o qarlı dağlar dururmu,

Keçdiyim çiçəkli bağlar necədi?

Hər zaman qəlbimdə əziz tutduğum,

O şirin, o gözəl çağlar necədi?

Necədi ilk dəfə keçdiyim qapı,

İlk dəfə qaldığım evdə kim qalır?

Kimsəsiz, qərib bir yalqız səfilmi,

Şairmi, rəssammı, ya həkim qalır?

Mənsiz qalan şəhər mənli günlərin,

Çəkirmi həsrətin, yenə danış bir...

O polis xanımın mavi gözləri,

Sanırmı könlümü yenə müqəssir...

Sanırmı yenə də hərdən gecələr,

Sərxoş küçələri gəzən o mənəm...

Naməlum nömrədən telefonuna,

Sevgi mesajları yazan o mənəm...

Yenə izləyirmi axşamlar görən

Günəşin dənizdə batmasını heç?..

Körpə qayıqların baş-başa verib,

Sahil sularında yatmasını heç?..

Admiral kafesi gəlsəm bir axşam,

Ayaq səslərimdən duyarmı məni...

Ofisiant xanımlar rəqs etməmiş,

Kafedən çıxmağa qoyarmı məni...

Bilmirəm, Rivera parkında indi,

Yerim görünürmü əvvəlki kimi...

O şeir yazdığım tənha oturacaq,

Görsə tanıyarmı uzaqdan məni...

O qədər hisslər var yazmaqla bitməz,

O qədər sözlər var şeirə sığmaz...

Nə qədər yaddaşım dəyişsə belə,

O günlər heç zaman yadımdan çıxmaz...

Çəkir ürəyimi özünə sarı,

O yerlər ruhumu oxşayır hələ...

Təsəvvür etməzdim qərib bir yerə,

Öyrəşə taleyim, öyrəşə belə...

Sən məni unutma, unutma heç vaxt,

Hara getsən belə, hərdən qayıt gəl...

Arxanca bir cüt göz baxacaq sənin,

Səni gözləyəcək hamıdan əvvəl...

Bilmirəm, sən indi haralardasan...

Məndən salam söylə mənsiz yerlərə...

Ömrümün ən qaynar vaxtları keçən,

O xoşbəxt, qayğısız, qəmsiz yerlərə...

Nə vaxt qayıdacam bilmirəm bir də,

Xəyalım, unutma sən bu yolları...

Sənə arxayınam, sənə, həmişə,

Tək qoyma ruhumu, tək qoyma barı...

***

Bir gün eşitsən, ölmüşəm,

Məni necə ağlayarsan?

Səhər, ya gün əyiləndə,

Yoxsa gecə ağlayarsan?

Hansı köşəyə çəkilib,

Göz yaşında üzəcəksən...

Öz-özündən inciyəcək, -

Öz-özündən küsəcəksən...

Hansı şeirimi ürəyin,

Oxuyacaq bir qu kimi...

Məndən necə ayrılacaq,

Gözlərin de yuxu kimi?..

Mənlə keçən küçələrdən,

Mənsiz necə keçəcəksən...

Ya evini satıb başqa, -

Bir ünvana köçəcəksən?..

Quruyacaq dodağında

Hansı əhdim, hansı andım...

Hansı səmtə gedəcəksən,

Söylə məndən addım-addım?..

Təsəllin nə olacaqdır,

Həzin yağış, sərin mehmi...

Bağçandakı gül-çiçəyin,

Yanağına qonan şehmi?..

Məni sənə xatırladan,

Günəşmi, aymı olacaq...

Qarlı dağlarmı, dənizmi,

Çeşməmi, çaymı olacaq?..

Bir gün eşitsən ölmüşəm,

Məni gəzmə, qəlbi şüşəm...

Düşün, gizlənpaç oynadıq,

Mən ömürlük gizlənmişəm...

***

İllər sonra yenə gəldim,

Qayıtmışam, qaldığım ev...

Arzulara sarıldığım,

Xəyallara daldığım ev...

Sən mənim neçə şeirimin

Yazıldığı ünvansan...

Ürəyimin ümidlərə,

Qısıldığı ünvansan...

Kasıb-kasıb günlərimin,

Qoxusu qalıbdı səndə...

Gözlərimin getmədiyi,

Yuxusu qalıbdı səndə...

Neçə acı həqiqətin

Şirin yalanın olmuşam...

Görürsənmi yenə səni,

Yada salanın olmuşam...

Bir gözümdə min-bir sual,

Birində cavab gəlmişəm...

Bir çiynimdə bir az günah,

Birində savab gəlmişəm...

Qayıtmışam yenə sənə

Nəfəs-nəfəs, addım-addım...

İllər sonra mənə ay ev,

Eh, nələri xatırlatdın...

Yaşadığım o günləri

Yaşayıram ürəyimdə...

O günlərə qayıdıram,

Hər arzumda, diləyimdə...

Nə yaxşı ki, səndən keçib

Bir zamanlar ömür yolum...

Ləmpə kimi işaran o,

İşığına qurban olum...

Salam olsun min yol sənə...

Xəyallara daldığım ev...

Hər günümü sevə-sevə

Bir zamanlar qaldığım ev...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.07.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

2026-cı il yaddaşlarımızda növbəti mundialla yadda qalacaq. Çoxlarımız Amerika qitəsinin saat rejimi uyöunsuzluq yaratsa da gecə səhərədək oyaq qalıb bu oyunları izlədik. Düzdür, indi rahat yata bilirik, amma mundialın söz-söhbəti, qalmaqalı hələ də bitmir.

FIFA prezidenti Gianni Infantino on gün əvvəl Instagram-da bir paylaşım etmişdi, indisə yenisini edərək 2026-cı il futbol üzrə Dünya Çempionatını tənqid edənlərə cavab verib.

O bildirib ki, tənqidçilər "vaxtlarını və enerjilərini nifrətə sərf etmək əvəzinə meditasiya etsinlər, dua etsinlər və ya futbol izləsinlər".

İnfantino turniri "dünyanın ən möhtəşəm şousu" adlandırıb və FIFA-nı hakim qərarları, intizam məsələləri və digər qalmaqallarla bağlı ittihamlardan müdafiə edib.

Indi isə gəlin araşdıraq, görək futbol ictimaiyyətini və azarkeşləri nə razı salmayıbdır, qalmaqallar deyərkən FİFA prezidenti nəyi nəzərdə tutur?

ABŞ prezidenti Donald Trampın müraciətindən sonra ABŞ millisinin futbolçusu Folarin Baloqunun cəzasının dayandırılması böyük narazılıq yaradıb. İnfantino isə qərarın FIFA-nın intizam komitəsi tərəfindən müstəqil qəbul edildiyini bildirib. Guya, Tarampın xahişi rol oynamayıb.

İran millisinin bəzi üzvlərinin ABŞ vizası almaqda çətinlik çəkməsi və komandanın hazırlıq bazasını Meksikaya köçürməsi də tənqid mövzusu olub.

Somalili hakim Omar Artanın ABŞ-yə girişinə icazə verilməməsi də müzakirələrə səbəb olub.

Finaldan sonra Argentina millisinin davranışı və Folklend adaları ilə bağlı siyasi banner nümayiş etdirməsi isə turnir boyunca böyük antipatiya qazanmış, hakim tərəfkeşliyi ilə finala çıxması iddia edilmiş Argentina yığmasını əsas qalmaqal mövzusuna düçar etmişdir.

Sonda İnfantino paylaşımını belə yekunlaşdırıb:

"Hamıya sevgi arzulayıram. Ümid edirəm ki, nifrət və yalan şayiələr yayan insanlar da sülh və sevgi tapacaqlar."

Əlbəttə, kişi yaxşı sözlər deyir.

Amma gerçəkdən futbolun siyasətlə qarışdırılması yolverilməzdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.07.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Sumqayıt Dövlər Dram Teatrının gözəl bir ənənəsi var. Burada hər gələn yeni nəsil köhnə nəsilə sayğı ilə yanaşır, yerli korifeyləri sayğı ilə anırlar. Tetarda adı unudulmayanlar sırasında Vaqif Əliyev də vardır. Bu gün mərhum aktyorun anadan olmasının 86-cı ildönümüdür...

Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti Vaqif Əliyev 31 iyul 1940-cı ildə Bakıda anadan olub. 199 saylı orta məktəbdə təhsil alıb. 1958-ci ildə Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında əmək fəaliyyətinə başlayıb, əvvəlcə kütləvi səhnələrdə, sonra epizodik rollarda səhnəyə çıxıb.

1962-ci ildə M. Ə. Əliyev adına Teatr institutuna daxil olub.

Oradan əsgərliyə xidmətə çağırılıb, sonra təhsilini davam etdirib. 1968-ci ildə təyinatla Sumqayıt Dövlət Dram Teatrına göndərilən Vaqif Əliyev 33 il burada fasiləsiz aktyor kimi çalışaraq 100 — dən artıq tamaşada müxtəlif obrazlar yaradıb. 1990-cı ildə ona "Əməkdar artist" fəxri adı verilib.

2000-ci ildən Bakı Bələdiyyə Teatrında çalışan Əməkdar artist N. Nərimanovun "Nadir şah"əsərində – Kəndli, C. Cabbarlının "Dönüş"ündə- Şövqi- Sapand, C. Məmmədquluzadənin "Ölülər"ində Məşədi Oruc, Ə. Nesinin "Tənha qadınlar"ında- Qazabaxan, A. Babayevin "Oğul"unda- Qəzənfər, A. Məmmədovun "Dəli Domrul"unda-Ata, N. Hikmətin "Damokl qılıncı"nda- Kar, R. İçərişəhərlinin "Vətənə igidlər gərəkdir"ndə- Seyidağa, S. Rəşidinin "Mənim Ərdəbilim"ndə- Əmir, Ə. Əliyevin "Cırtdan, Məlikməmməd və üç gözəl"ndə Dədə Qorqud, "Unutqanlıq qorxunc bəladır"nda- Rus Zabiti, A. Qurbaninin "Türk sancağı"nda- Ağsaqqal, H. Cavidin "İblis"ində- Xaxam rollarını məharətlə yaradıb və tamaşaçıların hüsni-rəğbətini qazanıb.

Sənətkarın gərgin əməyi 2002-ci ildə dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilib və ona "Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti" fəxri adı verilib. 13 avqust 2021-ci ildə 81 yaşında ürək xəstəliyindən vəfat edib.

Filmoqrafiya

1. Ağ atlı oğlan

2. Yük

3. Biz qayıdacağıq

4. Sovqat

Allah rəhmət eləsin!

Amin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.07.2026)

Rəqsanə Babayeva,

”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Mədəniyyət müəssisələri cəmiyyətin mənəvi inkişafını təmin edən, sosial həmrəyliyi möhkəmləndirən və milli-mədəni irsin gələcək nəsillərə ötürülməsində mühüm rol oynayan əsas ictimai institutlardan biridir. Müasir dövrdə qloballaşma, rəqəmsallaşma və informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı mədəniyyət müəssisələrinin fəaliyyət istiqamətlərini dəyişdirməklə yanaşı, onların sosial məsuliyyətini də artırmışdır. Məqalədə mədəniyyət müəssisələrinin sosial inkişaf prosesində yerinə yetirdiyi funksiyalar nəzəri və praktik aspektdən təhlil edilir, onların cəmiyyətin mədəni kapitalının formalaşmasına, vətəndaş həmrəyliyinin güclənməsinə və davamlı inkişaf məqsədlərinin reallaşdırılmasına verdiyi töhfələr araşdırılır. Eyni zamanda Azərbaycanda mədəniyyət müəssisələrinin mövcud vəziyyəti, qarşılaşdığı problemlər və gələcək inkişaf istiqamətləri elmi baxımdan qiymətləndirilir.

Cəmiyyətin inkişafı yalnız iqtisadi göstəricilər və texnoloji nailiyyətlərlə müəyyən olunmur. İnsan kapitalının zənginləşdirilməsi, mənəvi dəyərlərin qorunması, sosial münasibətlərin sağlamlaşdırılması və milli kimliyin möhkəmləndirilməsi də inkişafın mühüm meyarları hesab edilir. Bu baxımdan mədəniyyət müəssisələri cəmiyyətin sosial həyatının ayrılmaz tərkib hissəsi kimi çıxış edir.

Mədəniyyət evləri, teatrlar, muzeylər, kitabxanalar, incəsənət məktəbləri və digər mədəniyyət müəssisələri təkcə mədəni tədbirlərin keçirildiyi məkan deyil, həm də fərdin dünyagörüşünün formalaşdığı, yaradıcı potensialının inkişaf etdiyi və ictimai münasibətlərin möhkəmləndiyi sosial platformalardır. Müasir cəmiyyət qarşısında duran yeni çağırışlar bu müəssisələrin fəaliyyətinin yenidən qiymətləndirilməsini zəruri edir.

Mədəniyyət müəssisələrinin sosial mahiyyəti

Sosiologiyada mədəniyyət müəssisələri sosial institut kimi qiymətləndirilir. Onların əsas funksiyası cəmiyyət tərəfindən qəbul edilmiş mənəvi dəyərlərin qorunması, inkişaf etdirilməsi və gələcək nəsillərə ötürülməsidir. Bu müəssisələr sosial davranış normalarının formalaşmasına, vətəndaş məsuliyyətinin inkişafına və ictimai həmrəyliyin möhkəmlənməsinə əhəmiyyətli təsir göstərir.

Fransız sosioloqu Pierre Bourdieu tərəfindən irəli sürülən "mədəni kapital" anlayışı göstərir ki, mədəniyyət cəmiyyətin inkişafına təsir edən mühüm resurslardan biridir. Mədəniyyət müəssisələri insanların bilik, estetik zövq və sosial bacarıqlarını inkişaf etdirməklə həmin kapitalın formalaşmasına xidmət edir.

Sosial inkişafda mədəniyyət müəssisələrinin əsas funksiyaları

Mədəniyyət müəssisələrinin fəaliyyətini yalnız konsert, tamaşa və sərgilərin təşkili ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmaz. Onlar cəmiyyət həyatında çoxşaxəli funksiyalar yerinə yetirirlər.

İlk növbədə, maarifləndirici funksiya xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Kitabxanalar, muzeylər, mədəniyyət mərkəzləri və teatrlar insanların bilik səviyyəsinin artırılmasına, estetik düşüncə tərzinin inkişafına və ömürboyu təhsilin dəstəklənməsinə xidmət edir. Bu müəssisələr formal təhsil sistemini tamamlayan mühüm qeyri-formal təhsil məkanlarıdır.

İkinci mühüm istiqamət tərbiyəedici funksiyadır. Milli-mənəvi dəyərlərin, vətənpərvərlik hissinin, tolerantlıq və humanizm prinsiplərinin formalaşdırılması mədəniyyət müəssisələrinin əsas vəzifələrindəndir. Xüsusilə uşaqlar və gənclərlə aparılan mədəni-maarif işi onların şəxsiyyət kimi formalaşmasına mühüm təsir göstərir.

Üçüncü istiqamət sosial inteqrasiyadır. Mədəni tədbirlər müxtəlif yaş, peşə və sosial qruplardan olan insanların ünsiyyətini genişləndirir, sosial təcridin qarşısını alır və cəmiyyət daxilində qarşılıqlı etimadı gücləndirir. Birgə yaradıcılıq fəaliyyəti insanlar arasında əməkdaşlıq mədəniyyətinin inkişafına şərait yaradır.

Digər mühüm funksiya milli-mədəni irsin qorunmasıdır. Folklor nümunələrinin, xalq sənətkarlığının, milli musiqinin, teatr və ədəbiyyat ənənələrinin yaşadılması mədəniyyət müəssisələrinin fəaliyyəti sayəsində mümkün olur. Bu fəaliyyət milli kimliyin qorunmasına və qloballaşmanın yaratdığı assimilyasiya risklərinin azaldılmasına xidmət edir.

Mədəniyyət müəssisələri və sosial kapital

Müasir sosial nəzəriyyələrdə sosial kapital cəmiyyət üzvləri arasında etimad, əməkdaşlıq və qarşılıqlı dəstək münasibətlərinin məcmusu kimi izah edilir. Sosial kapitalın yüksək olduğu cəmiyyətlərdə ictimai sabitlik daha möhkəm olur, könüllülük fəaliyyəti geniş yayılır və vətəndaş fəallığı artır.

Mədəniyyət müəssisələri insanların bir araya gəlməsinə şərait yaratmaqla sosial əlaqələri gücləndirir. Teatr tamaşaları, sərgilər, poeziya gecələri, folklor festivalları və müxtəlif yaradıcılıq layihələri insanların ortaq dəyərlər ətrafında birləşməsinə xidmət edir. Beləliklə, mədəniyyət müəssisələri yalnız mədəni məhsul istehsal edən qurum deyil, həm də sosial münasibətlərin inkişafını təmin edən instituta çevrilir.

Rəqəmsallaşma dövründə yeni çağırışlar

İnformasiya texnologiyalarının inkişafı mədəniyyət müəssisələrinin fəaliyyətində yeni imkanlar yaratmışdır. Virtual sərgilər, rəqəmsal kitabxanalar, onlayn teatr nümayişləri və elektron arxivlər mədəniyyət məhsullarına çıxışı xeyli genişləndirmişdir.

Bununla yanaşı, rəqəmsallaşma müəyyən problemlər də meydana çıxarmışdır. Ənənəvi mədəni tədbirlərə marağın azalması, sosial şəbəkələrin asılılıq yaratması və səthi informasiya istehlakı mədəniyyət müəssisələrinin fəaliyyətinə yeni yanaşmalar tələb edir. Bu səbəbdən müasir mədəniyyət siyasəti ənənəvi fəaliyyət formaları ilə innovativ texnologiyaların uzlaşdırılmasına əsaslanmalıdır.

Azərbaycanda mədəniyyət müəssisələrinin inkişaf perspektivləri

Azərbaycanda son illərdə mədəniyyət sahəsində həyata keçirilən islahatlar bu istiqamətdə mühüm nəticələr vermişdir. Yeni mədəniyyət mərkəzlərinin istifadəyə verilməsi, tarixi abidələrin bərpası, beynəlxalq festivalların təşkili və yaradıcı sənayelərin inkişafına göstərilən dövlət dəstəyi mədəniyyətin sosial inkişafda rolunu daha da artırmışdır.

Bununla belə, regionlarda fəaliyyət göstərən bəzi mədəniyyət müəssisələrinin maddi-texniki bazasının yenilənməsi, peşəkar kadr hazırlığının gücləndirilməsi, rəqəmsal texnologiyaların tətbiqinin genişləndirilməsi və gənclərin mədəni fəaliyyətə daha fəal cəlb edilməsi aktual vəzifələr olaraq qalır.

Xüsusilə kənd və rayon mədəniyyət mərkəzləri yerli icmaların sosial həyatının canlandırılmasında mühüm potensiala malikdir. Bu müəssisələrin fəaliyyətinin layihə əsaslı maliyyələşdirilməsi, könüllülük proqramlarının genişləndirilməsi və yerli təşəbbüslərin dəstəklənməsi onların sosial təsir imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər.

Mədəniyyət müəssisələri cəmiyyətin yalnız mədəni deyil, həm də sosial inkişafının əsas dayaqlarından biridir. Onlar insanların intellektual səviyyəsinin yüksəldilməsində, milli kimliyin qorunmasında, sosial həmrəyliyin gücləndirilməsində və yaradıcı potensialın inkişafında əvəzsiz rol oynayırlar. Müasir dövrdə rəqəmsallaşma və qloballaşmanın yaratdığı çağırışlar mədəniyyət müəssisələrinin fəaliyyətinə yeni yanaşmalar tələb etsə də, onların cəmiyyət üçün strateji əhəmiyyəti dəyişməz olaraq qalır.

Davamlı sosial inkişafın təmin edilməsi üçün mədəniyyət müəssisələrinin maddi-texniki imkanlarının gücləndirilməsi, innovativ idarəetmə modellərinin tətbiqi, peşəkar kadr potensialının artırılması və cəmiyyətin bütün təbəqələrinin mədəni həyata fəal cəlb olunması mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Mədəniyyətə qoyulan investisiya yalnız incəsənətə deyil, insan kapitalına, sosial sabitliyə və ölkənin gələcək inkişafına qoyulan investisiya kimi qiymətləndirilməlidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.07.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Aylar insan taleyində əhəmiyyətli rol oynayır.

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar incəsənət xadimi, məşhur rejissor Fuad Hacıyevinsə tale yazısı iyul ayında yazılıbdır – cəmi 9 gün öncə onun barəsində yazmışdım. 22 iyul onun doğum günü idi. Budur, bu gün yenidən onun barəsində yazıram. 31 iyul onun vəfat etdiyi gündür.

Fuad Hacıyev 22 iyul 1942-ci ildə anadan olub. 1993-cü ildə Türkiyənin Selçuk Universitetinin rektoru Xəlil Cinin dəvəti ilə həyat yoldaşı Zaminə Hacıyeva ilə birlikdə Türkiyəyə gediblər. Orada teatr bölümünün əsasını qoyub. Konya Səlcuk Universitetinin Dilek Sabançı Dövlət Konservatoriyasında 25 ildən artıq müəllimlik edib. Bununla yanaşı Ankara Dövlət Teatrı, Antalya və Mersin Dövlət Opera və Balet Teatrında müxtəlif əsərləri səhnələşdirib.

Ustad rejissor Türkiyədə yaşadığı illər ərzində 100-dən çox səhnə əsərinə quruluş verib. Hazırda Türkiyədə fəaliyyət göstərən teatrların böyük əksəriyyətində Fuad və Zəminə Hacıyevaların tələbələri rejissorluq edir.

O, SSRİ Xalq artisti, dünya şöhrətli azərbaycanlı bəstəkar Rauf Hacıyevin oğludur. Rauf Hacıyev vəfat etdikdən sonra oğlu atasının adını özünə təxəllüs götürüb və Fuad Raufoğlu olub.

Rauf Hacıyevi görkəmli maarifçi, Azərbaycan mətbuatının banisi Həsən bəy Zərdabinin qızı Qəribsoltan Məlikova böyüdüb, analıq edib. Fuad Hacıyev də daxil olmaqla Rauf Hacıyevin bütün övladlarına Qərib Soltan Məlikova nənəlik edib.

Fəaliyyəti

- Rejissorluq etdiyi tamaşalar

1. Çox bilmiş: Aleksandr Ostrovski

2. Kəndli kürəkən: Mösyo De Peargennac

3. Arvadının yanına qaç: Ray Kooney

4. İki bəyin uşağı: Karlo Qoldoni

5. Qaranlıqda komediya: Peter Şaffer

6. Qaç ata, qaç: Ray Kooney

Rejissorluq etdiyi opera və operettalar

- Ana, mən evlənirəm : Bakı

- Ana, mən evlənirəm : Moskva

- Yolayrıcı : Bakı

- Yolayrıcı:  Moskva

- Arşın mal alan (operetta): Üzeyir Hacıbəyov

- Ana, mən evlenirəm : Ankara Dövlət Opera və Balet teatrı

Məşhur rejissor 31 iyul 2023-cü ildə 81 yaşında Konya şəhərində vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.07.2026)