Kamalə Abıyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

İlkinin ilki Nazlımı qucağında oxşayaraq “Böyüyərəm hərbiçi olaram, atamı əvəz edərəm. İlham babanın (Ali Baş Komandan İlham Əliyevi nəzərdə tutur) əsgəri olaram. Yaxşı vəzifəm olar. Vətənə xidmət edərəm”. - söyləyirdi Xanməmməd babası. Şəhid olan yeganə oğlunun qız övladı Nazlıma Vətən əsgəri kimi baxırdı böyük ürəkli ata.

“Avqustda qızının ad günündə gəlmişdi. Demə son gəlişi idi. Tez-tez danışırdıq telefonla. Sentyabrın 26-da danışdıq. “Uşaqlardan muğayat ol” dedi. Demə bu da son zəngiymiş...” Arada ata göz yaşını gizləyə bilmir: - Məktəb illərindən hərbiçi olmağı arzulayıb. Hamıya “Hərbiçi olacam. Torpaqlarımızı azad edəcəm. – deyərdi. “Allah xeyir versin”- deyirdim. Nə deyim? Arzusuydu. Həqiqi Hərbi xidmətdən sonra yenidən getdi xidmətə. Gizir kursunu oxudu. Hərbidə qaldı. Ondan soruşardım ki, axı sənin işin nədi, neynirsən? Elə cavab verərdi ki, bayrağa and içmişəm, işlərim haqda heç nə deyə bilmərəm. Bizə heç nə deməzdi. Müharibə başlayandan hücumda olub. Kənddə başqa yerdəydim. Dedilər “evə get, İlkin gəlib”... O yol qurtarmadı mənim üçün, ölüm haqda düşünmək istəmirdim, amma havam çatmırdı. Bir də şəhid kimi döndü doğulduğu kəndə.

İlkin Xanməmməd oğlu Kazımov 1995-ci il avqustun 4-də Astaranın Artupa kəndində doğulub. Yaqub Ağayev adına Artupa kənd məktəbində təhsil alıb. Hələ şagird ikən hərbiçi olmağa qərar verib. 18 yaşından Vətənə xidmət edib. 7 il ləyaqətli vətən keşikçisi - Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Quru qoşunlarının giziri olub.

Anası Həlimə xanım deyir ki, hərbiçiydi, narahat olurdum. Həmişə məni sakitləşdirərdi. Ana, sən narahat olma, bu torpaqdı, vətəndi, müharibə olsa, birinci gedəcəm. Mən getməyim, o getməsin, bəs necə olsun? Torpaqlarımız ermənidə qalsın? Mən burada rahat yaşaya bilmirəm onsuz da. Şəhid də ola bilərəm. Şəhid olsam, ağlama. Məni bu fikirə alışdırırdı balam... Müharibədən əvvəl 8 günlüyə məzuniyyətə gəlmişdi. 3 gün qalandan sonra gedirəm dedi. Nə olduğunu soruşdum.  Bir problemmi var? “Ana, oğlun elə bir hərəkət etməz ki, sən narahat olasan. Sən həmişə başı dik gəzəcəksən oğluna görə”. Həmişə deyərdi ki, mən hərbiyə torpaqları azad etməyə getmişəm.  Məzuniyyətini axıra kimi qalmadı. Vətəni hamıdan çox sevirdi.

Son günəcən müharibə olacağını deməyib. 27-də səhərə yaxın həyat yoldaşı Aysel xanımla danışıb: Özündən, qızımdan muğayat ol. Əgər oğlum olsa, adını İlkin, qızım olsa İlkinar qoyarsan,  Heç nə deyə bilmədim. Dilim söz tutmadı... Üstümə bir ağırlıq çökdü. Hiss etdim ki, vəsiyyət edir. Son arzusunu, vəsiyyətini yerinə yetirdim. İlkinin heç vaxt görməyəcəyi qızımızın adını İlkinar qoydum...

Vətən azadlığı uğruna gedən savaşın ilk şəhidlərindəndi İlkin Kazımov.  Suqovuşan uğrunda Talış kəndi istiqamətində gedən döyüşlərdə döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirən zaman şəhid olub.

“Vətən uğrunda”, “Suqovuşanın azad olunmasına görə”, “Laçının azad olunmasına görə” medalları ilə təltif olunub.

İlkinin ilki hələ dil açmayan Nazlımın atasının şəklini görərkən işıq saçan gözlərini, şəkli balaca dodaqlarına aparmasını unuda bilmirəm. Üzündəki sevinci unuda bilmirəm...

Ürəyimdən bir arzu keçir: Kaş şəhid balalarının gözləri həmişə belə işıq saçsın. Üzlərindəki sevinc azalmasın. Kaş ki, bu işığı, bu sevinci qoruya bilək.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.09.2026)

Evin tək oğlu, Vətənin igid əsgəri: Şəhid Orxan Şirinov

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan tarixi Qələbə, torpaq uğrunda gözünü qırpmadan canından keçən oğullarımızın qanı bahasına yazıldı. Bu qəhrəmanlardan biri də xidmət borcunu şərəflə yerinə yetirən, son nəfəsində belə mətinlik nümayiş etdirən İmişli rayonunun igid oğlu Orxan Elxan oğlu Şirinovdur.

Erkən illəri və ailənin göz bəbəyi

Orxan Şirinov 14 sentyabr 1998-ci ildə İmişli rayonunun Bəhrəmtəpə qəsəbəsində anadan olub. O, ailənin sonbeşiyi, iki bacının yeganə qardaşı və evin tək oğlu idi. Bu səbəbdən təkcə valideynlərinin deyil, bütün qohumlarının, dostlarının sevimlisi kimi böyümüşdü.

2004-cü ildə Bəhrəmtəpə qəsəbəsindəki Şəhid Rəhim Alışov adına tam orta məktəbə daxil olub və 2015-ci ildə oradan məzun olub. Ətrafındakılar onu həmişə şən, gülərüz, dostcanlı və mülayim bir gənc kimi xatırlayırlar.

İlk hərbi xidmət və mülki həyat

Məktəbi bitirdikdən sonra, 2016-cı ildə həqi hərbi xidmətə çağırılan Orxan, xidmət borcunu Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək rayonunda — düşmənlə üz-üzə olan mühüm postlarda uğurla başa vurub. Hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra mülki həyatda çalışaraq ailəsinə dəstək olmağa başlayıb. Müharibə başlamazdan bir neçə ay əvvəl o, sevdiyi xanımla nişanlanmışdı və gələcəyə dair böyük arzuları var idi.

Cəbhə yolu: Füzulidən Qubadlıya uzanan rəşadət

2020-ci il sentyabrın 27-də İkinci Qarabağ müharibəsi başlayanda Orxan da minlərlə Vətən oğlu kimi dərhal Səfərbərlik xətti ilə ordu sıralarına çağırılır. Sentyabrın 29-da ön cəbhəyə yollanan gənc əsgər, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin tərkibində torpaqlarımızın azadlığı uğrunda başladılan genişmiqyaslı əməliyyatlara qatılır.

Orxan Şirinov müharibə müddətində ən ağır döyüşlərin getdiyi bir neçə rayonun azad edilməsində fəal iştirak edir:

Füzuli döyüşləri

Cəbrayıl döyüşləri 

Zəngilan döyüşləri

Qubadlı döyüşləri

O, verilən hər bir çətin döyüş tapşırığını qorxmazlıqla və şərəflə yerinə yetirərək yoldaşlarına nümunə olur.

Son sözü: "Atama deyin, oğlun kişi kimi şəhid oldu!"

2020-ci il oktyabrın 21-də Qubadlı rayonunun azadlığı uğrunda gedən şiddətli döyüşlər zamanı Orxan Şirinov qəhrəmancasına döyüşərək şəhidlik zirvəsinə ucalır.

Onun şəhadətə qovuşmazdan əvvəl tabor komandirinə dediyi son sözlər Azərbaycanın hərb tarixinə və xalqımızın yaddaşına əbədi həkk olunur:

"Komandir, atama deyin ki, oğlun kişi kimi şəhid oldu..."

Nəşi doğulduğu İmişli rayonunun Bəhrəmtəpə qəsəbəsinə gətirilərək böyük izdiham və ehtiramla torpağa tapşırılır.

Mükafatları və əbədi xatirəsi

Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi prosesində göstərdiyi şəxsi rəşadət və vəzifə borcunu ləyaqətlə yerinə yetirdiyinə görə Orxan Şirinov ölümündən sonra Prezident İlham Əliyevin sərəncamları ilə aşağıdakı dövlət medalları ilə təltif edilmişdir:

"Vətən uğrunda" medalı

"Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı 

"Qubadlının azad olunmasına görə" medalı

Şəhidimizin adını yaşatmaq üçün İmişli rayonunda onun xatirəsinə bulaq-abidə kompleksi inşa edilmişdir. Onun son və unudulmaz kəlmələri olan "Atama deyin ki, oğlu kişi kimi Şəhid oldu" sözləri həmin abidənin üzərinə qızıl hərflərlə həkk olunmuşdur.

Evin tək oğlunu Vətənə qurban verən Şirinovlar ailəsi bu gün haqlı olaraq onun müqəddəs adı ilə fəxr edir. Ruhu şad olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.09.2026)

Aynur İsmayılova,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Hər limanda yelkən açıb üfüqlərə doğru yol alan ümid gəmisi hər zaman mənzilə çatmır. Bəzən sahilə yetişir, bəzən tufanla qarşılaşır, bəzən də dənizin səssizliyində uduzur. Dəniz hər gəmini xoş qarşılamır. Hər qonağa səxavətli olmur.

Ən önəmlisi, o yolçuluqda bir ümid, bir arayış, bir məqsəd varsa, gedilən yolda səni daha çox sınaq, cəsarət və mübarizə gözləyir. Dəniz cəsarətə meydan oxuyur: qorxağı sevməz, cəsuru sınağa çəkər.

Ümid gəmisi sadəcə küləklə deyil, inamla da irəliləyir. O hər şeyi gözə alır, hər dalğaya meydan oxuyur. Fırtına onu qorxutmur. Çünki ümid gəmisi sadəcə mənzilə çatmağı düşünmür, onun üçün gedilən yol — bu yolun özü də bir hədəfdir. Əgər ümid varsa, yol var. Yolun hara varacağını bilməsə də, o irəliləməkdən çəkinmir. Mənzil sadəcə dayanacaqdır, amma yolçuluq insanın özünü kəşf etdiyi, ümidin yaşadığının əsl göstəricisidir.

Əgər sən də bir gün yelkən açıb yol alsan, unutma ki, limanda lövbər salmaq sənin sonun deyil, sadəcə nəfəs almaq üçündür. Çünki ümid gəmisi hər dəfə yol alanda yeni üfüqlər, yeni kəşflər gətirir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.09.2026)

Musa Sadıqov,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Müasir Azərbaycan ədəbiyyatının gənc yazarların yaradıcılığı ilə zənginləşməsi və yeni ədəbi simaların formalaşması mənim üçün böyük qürur və sevinc doğuran hadisədir. Mənim timsalımda müxtəlif janrlarda əsərlər yaradan gənc və istedadlı müəlliflərin oxucularla görüşməsi, imza günlərində bir araya gəlməsi və bir-birinə dəstək göstərməsi ədəbi mühitin inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Bu həmrəylik yalnız ayrı-ayrı müəlliflərin yaradıcılıq fəaliyyətini dəstəkləməklə məhdudlaşmır, eyni zamanda Azərbaycan gənclərinin intellektual və mədəni birliyinin mühüm göstəricisi kimi çıxış edir. Gənc yazarların bir-birinin yeni əsərlərini təbliğ etməsi, onları öz oxucu auditoriyasına təqdim etməsi və yaradıcılıq fəaliyyətinə maraq yaratması müasir ədəbiyyatın daha geniş kütlələrə çatmasına şərait yaradır. Ədəbi yaradıcılıq sahəsində bu qarşılıqlı dəstək və əməkdaşlıq ənənəsinin davamlı xarakter alması gələcəkdə gənc müəlliflərin daha geniş oxucu auditoriyası qazanmasına, onların əsərlərinin tanınmasına və Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafına mühüm töhfə verə bilər. Belə bir proses həm də ölkəmizdə mütaliə mədəniyyətinin inkişafına, kitaba və ədəbi yaradıcılığa marağın artmasına xidmət edir.

İnsanları kitab oxumağa təşviq etmək, onlarda ədəbiyyata maraq yaratmaq və yeni əsərləri oxuculara təqdim etmək bizim üçün yalnız yaradıcılıq fəaliyyəti deyil, həm də mühüm mənəvi məsuliyyətdir. Oxucuların qəlbinə az da olsa yol tapa bilmək, onların düşüncələrinə və hisslərinə toxunmaq hər bir müəllif üçün əvəzolunmaz bir duyğudur. Ədəbiyyat yolunda ilk addımlarını atan gənc yazarların milli ədəbiyyatımızın inkişafına öz töhfələrini verməsi, onun gələcək zirvələrə yüksəlməsində pay sahibi olması böyük əhəmiyyət kəsb edir. İnanıram ki, qarşılıqlı hörmət, yaradıcılıq əməkdaşlığı və həmrəylik prinsipləri əsasında formalaşan bu ədəbi mühit gələcəkdə daha da genişlənəcək, yeni oxucu nəsillərinin yetişməsinə və kitaba olan marağın artmasına mühüm təsir göstərəcəkdir.

İnşallah, qarşıdakı illərdə insanları mütaliəyə daha çox həvəsləndirəcək, onlara kitabı sevdirəcək və ədəbiyyatın cəmiyyətin mənəvi-intellektual inkişafındakı rolunu daha da gücləndirəcəyik.

Bütün gənc yazarlara yaradıcılıq uğurları, yeni əsərlər və geniş oxucu auditoriyası arzulayıram. Qoy hər bir gənc müəllifin qələmi Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafına özünəməxsus töhfə versin.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.09.2026)

Eltən Törəçi,

dəyər yaradıcısı, Çölçü İctimai Birliyinin başqanı, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, türk törə dəyərləri araşdırmaçısı, yayımçı

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün mən dilimizin söz imkanlarının araşdırılması ilə bağlı gənclərə çağırış edəcəyəm. Bu məqsədlə Çölçü İctimai Birliyinin nəzdində “Çağdaş Öztürkcə Dil Özəyi”ni yaratmışıq.

Son illər sosial şəbəkələrdə, xüsusilə Feysbukda Azərbaycan dilinin söz ehtiyatı ilə maraqlanan, unudulmuş sözləri üzə çıxaran, alınma sözlərə türkcə qarşılıq axtaran, qədim mətnləri və digər türk xalqlarının dillərini araşdıran xeyli gənc var. Ancaq bu işi görənlər əsasən ayrı-ayrılıqda fəaliyyət göstərirlər. Biri köhnə kitabdan söz tapır, biri kəndində yaşayan, amma şəhərdə az qala unudulmuş sözü paylaşır, digəri eyni anlayışın qazax, qırğız, özbək və ya Türkiyə türkcəsində necə ifadə olunduğunu araşdırır. Məncə, bu adamların ayrı-ayrılıqda gördüyü işi bir araya gətirməyin vaxtıdır. Əlbir olub Dil Birliyi yaradaq.

Yeni özəyin məqsədi hər alınma sözə süni şəkildə yeni qarşılıq düzəltmək deyil. Əsas prinsip əvvəlcə dilin öz yaddaşına baxmaqdır.

“Çağdaş Öztürkcə Dil Özəyi” yalnız sosial şəbəkə qrupu kimi fəaliyyət göstərməyəcək. Məqsəd araşdırma aparan insanların görüşdüyü, sözləri və qaynaqları müqayisə etdiyi, müzakirə etdiyi canlı bir çalışma çevrəsi yaratmaqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.09.2026)

Varis,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Baş redaktoru

Bizim kino cameəsinin də, kinosevərlərin də başı qarışıbdır Kinematoqrafçılar İttifaqındakı 11 sentyabr seçkisinə, 81 yaşlı Şəfiqə Məmmədovanın sədr seçilməsinə. Nyu-Yorkda 25 il əvvəl baş vermiş 11 sentyabr teraktı heç bu 11 sentyabr seçkisi qədər səs-səda qoparmamış kimi görünür. Amma dünyanın kino ictimaiyyətinin diqqəti əlbəttə ki Bakının Bülbül küçəsi 30 ünvanında deyil, diqqətlər İtaliyanın Venesiya şəhərinə yönəlibdir, şənbə gecəsi orada 58-ci Venesiya Film Festivalı başa çatıb.

Mən bu yazımda Venesiyada kimlərin “Qızıl və Gümüş Şirlərə” - festivalın əsas mükafatlarına layiq görüldüyündən bəhs etməyəcəyəm, bu barədə mənbələrdə, elə bizim “Ədəbiyyat və incəsənət” portalında kifayət qədər məlumat var. Mən Venesiyada səslənən “Bakı” kəlməsindən söz açacağam. Bəli, 2026-cı il Venesiya Film Festivalının ən diqqətçəkən nəticələrindən biri rusiyalı rejissor İlya Xrjanovskinin “DAU” filminə görə ən yaxşı rejissor mükafatına – “Gümüş Şir”ə layiq görülməsi oldu. Xrjanovskinin təxminən iyirmi il əvvəl başladığı nəhəng kino layihəsinin mühüm yekunu olan bu möhtəşəm filmdə mərkəzdə Lev Landau obrazı dayanır, Lev Landau da kimdir, bakılıdır.

Filmə keçməzdən öncə Landaunun özünə keçək. Mən əmin deyiləm ki çox adam bu dünyaşöhrətli alim barədə məlumatlıdır.

Lev Davidoviç Landau milliyyətcə yəhudidir,  22 yanvar 1908-ci ildə Bakıda, o dövrdə Rusiya imperiyasının tərkibində olan beynəlmiləl şəhərdə anadan olub. Cəmi 60 il yaşayıb, 1 aprel 1968-ci ildə isə Moskvada vəfat edib.

Landaunun uşaqlıq illərinin Bakısı neft sənayesinin sürətlə inkişaf etdiyi, çoxmillətli və elmi-mədəni mühitin formalaşdığı şəhər idi. Lev uşaqlıqdan qeyri-adi riyazi qabiliyyəti ilə seçilirmiş. Belə uşaqlara vunderkind deyilir.  O, 13 yaşında gimnaziyanı bitirib, universitetə yaşı çatmadığından, Baki İqtisadiyyat Texnukumuna oxumalı olub. 1922-ci ildə cəmi 14 yaşında ikən Bakı Dövlət Universitetinə qəbul olunub, burada eyni zamanda iki fakültədə - Fizika-riyaziyyat və Kimya ixtisasları üzrə təhsil alıb. 1924-cü ildə Leninqrad Universitetinin fizika fakültəsinə göndərilərək oranı da 1927-ci ildə bitirib. Daha sonra Leninqrad Fizika-Texniki İnstitutunda aspirant təhsilini davam etdirib və cəmi 21 yaşında doktor dərəcəsini alıb. Mükəmməl nəticədir, deyilmi?

Mənbələrə baxıram və məəttəl qalıram. Onun elmi maraq dairəsi son dərəcə geniş olub. O, kvant mexanikası, bərk cisimlər və plazma fizikası, kvant mayeləri, superkeçiricilik və başqa sahələrdə fundamental nəzəriyyələr yaradıb, adı dillərdə gəzib. Və ən əsası - maye heliumun superaxıcılığı ilə bağlı nəzəriyyəsinə görə 1962-ci ildə Fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülüb, beləliklə də, Bakıda dünyaya gələn bir alim XX əsrin dünya fizikasının ən böyük simalarından birinə çevrilib. Onun tərcümeyi-halı, nailiyyətləri, dünya elminə qatqıları barədə milyonlarla mənbələr vardır, hamısında da “Bakı” kəlməsi dominantlıq təşkil edir. Dahiləri tək genlər deyil, həm də yaşadıqları mühit, aldıqları təhsil və çevrələri yetişdirdiyindən, Landau kəlməsini də Bakı kəlməsi olmadan işlətmək mümkünsüzdür.

İndi də qayıdaq filmə. Razılaşın ki ekşn, fantastika, kriminal və qorxu filmlərinin cövlan edib meydan suladığı bir zamanda bu cür tarixi, sənədli dramların uğur qazanması tam istisnadır və bu istisnanın da baş verməsi Lev Landau şəxsiyyətinin yenilməz gücündədir. Rejissorun fədakarlığını da bura əlavə edərdim.

Filmin adı – “DAU” – təsadüfi seçilməyib. Lev Landau yaxınları və həmkarları arasında “Dau” təxəllüsü ilə tanınırdı. Xrjanovskinin layihəsinin adı da məhz bu təxəllüsdən götürülüb. Filmdə baş rolu yunan-rus dirijor və musiqiçi Teodor Kurentzis canlandırıb. “DAU” Landaunun həyatını sənədli dəqiqliklə təkrarlayan bioqrafik film olmaqdan daha çox, onun obrazı vasitəsilə Stalin dövrünün Sovet cəmiyyətini, totalitar hakimiyyətin insan psixologiyasına təsirini və dahinin belə bir sistemdə yaşamaq məcburiyyətini araşdıran bədii əsərdir.

Lakin rejissor üçün Landau yalnız Nobel mükafatı almış böyük fizik deyil. O, eyni zamanda dahiliklə insan zəifliklərinin bir bədəndə birləşdiyi mürəkkəb şəxsiyyətdir. Filmin əsas məqsədlərindən biri də bu ziddiyyəti göstərməkdir.

Hadisələr Sovet İttifaqının Stalin dövrünün ağır atmosferi fonunda cərəyan edir. Landau elmi istedadı sayəsində sistem üçün son dərəcə qiymətli insandır. Dövlət onun biliyinə ehtiyac duyur. Lakin eyni dövlət onun üzərində hakimiyyət də qurur. Və burada filmin əsas qarşıdurması yaranır: dahi insan dövlət üçün nə qədər qiymətlidir və dövlət həmin dahidən nə tələb edə bilər?

Əlbəttə ki sovet adamı bu sualın cavabını yaxşı bilir. 37-ci il repressiyasında minlərlə işıqlı adamımızı məhv edən qırmızı terrorun azadfikirliliyə necə tabu qoyduğunu biz cavidlərin, müşfiqlərin, yusif vəzirlərin timsalında gözəl bilirik. Landau da azad düşünmək istəyən alim idi. Sovet sistemi isə insanın, o cümlədən alimin, dövlət məqsədlərinə tabe olmasını tələb edir. Bu məqsədlər isə bütün fərqlilik və üstünlüklərini axtalamaqla səni broylerdə hamı ilə eyniləşdirməkdə iddialıdır.

Və təbii ki, Landau da qırmızı terrora məruz qalanlardan olub, 1938-ci ildə rejim onu da zindana atıbdır. Orada içgəncələrə məruz qoyulub, iki qabırğası sındırılıb, dişlərini töküblər. Landau– dövlət qarşıdurması xüsusilə Landaunun elmi fəaliyyətinin hərbi məqsədlərlə əlaqələndirilməsi məsələsində kəskinləşir. Film onun elm, vicdan və dövlət qarşısında məsuliyyət arasında qaldığı mənəvi dilemmanı ön plana çıxarır.

Filmə baxarkən Landaunun necə bir elm sahəsi nəhəngi olduğu dərhal sezilir. O, XX əsr nəzəri fizikasının ən universal alimlərindən biri sayılır, yalnız Sovet fizikasının deyil, XX əsr dünya nəzəri fizikasının əsas simalarından biri hesab olunur. Amma XX əsrin ortalarında axı fizika yalnız fundamental elm deyildi. Atom enerjisi, nüvə silahı və hərbi texnologiyalar uğrunda yarış alimləri birbaşa dövlət siyasətinin mərkəzinə gətirmişdi. Landau kimi fiziklər özlərini belə bir vəziyyətdə tapırdılar: yaratdıqları və ya izah etdikləri elmi biliklər insanlığın inkişafına xidmət də edə bilərdi, amma eyni biliklər kütləvi məhvetmə silahlarının yaradılmasına da çevrilə bilərdi.

“DAU” məhz bu mənəvi dilemmanı Landau obrazı üzərindən göstərir.

Film daha çox Landaunun ətrafında qurulmuş qapalı dünyanın portretidir. Burada alimlər, dövlət məmurları, təhlükəsizlik strukturları, qadınlar və müxtəlif sosial qruplar eyni sistemin içində yaşayırlar. Hər kəsin üzərində görünən və görünməyən nəzarət var. Landau isə bu dünyanın içində həm dahi, həm də ziddiyyətli insandır.

O, qeyri-adi intellektə malikdir, lakin şəxsi münasibətlərində məsuliyyətsiz və bəzən qəddar davrana bilir. Film onun emosional soyuqluğunu, qadınlarla münasibətlərini, xəyanətlərini və şəxsi həyatda yaratdığı dağıntıları da göstərir. Tənqidçilərin yazdığı kimi, ekran əsərində Landau yalnız qəhrəman alim kimi deyil, həm də mənəvi cəhətdən mürəkkəb və ziddiyyətli insan kimi təqdim olunur. Bu xüsusiyyət də filmi adi “böyük alim haqqında bioqrafik film”dən fərqləndirir.

“DAU” layihəsinin özünün yaranma üsulu da qeyri-adidir. Xrjanovski bu layihə üçün Ukraynanın Xarkov şəhərində nəhəng qapalı çəkiliş məkanı yaradıb və burada sovet institutunun atmosferini mümkün qədər real şəkildə canlandırmağa çalışıb. Niyə Xarkov? Çünki alim əsas fəaliyyətini məhz o vaxt Ukraynanın paytaxtı olan bu şəhərdə aparıbdır.

Layihəyə yüzlərlə iştirakçı cəlb olunub, sovet dövrünün geyimləri, interyerləri, gündəlik həyatı və davranış qaydaları bərpa edilib. Çəkilişlər illərlə davam edib. Bu səbəbdən “DAU” ənənəvi film istehsalından daha böyük bir kino eksperimenti kimi formalaşıb. “DAU”ya qədər bir neçə bədii, sənədli film çəkilib.

Venesiyada kino ekspertləri film barədə danışanda qeyd etdilər ki, filmdə iştirakçılar sadəcə dekorasiya qarşısında rol oynamırdılar, onlar müəyyən mənada yaradılmış sovet dünyasının içində yaşayır və həmin mühitdə davranırdılar, nəticədə də ortaya çıxan materialdan tək bu film yox, müxtəlif filmlər, seriallar və digər multimedia layihələri meydana gəlib.

“DAU” layihəsinin ideyası təxminən iyirmi il əvvəl başlayıb. Xrjanovski uzun illər ərzində böyük miqdarda material çəkib, “DAU” isə bu uzunmüddətli layihənin ən mühüm yekunlarından biri kimi qiymətləndirilir. Bu baxımdan Venesiyada alınan “Gümüş Şir” təkcə bir filmin rejissoruna verilən mükafat deyil. O, ənənəvi kino sərhədlərini genişləndirməyə çalışan böyük bir sənət layihəsinin tanınması kimi də qiymətləndirilə bilər.

Filmin uğur qazanmasında, məncə, əsas meyar filmin mahiyyətində yalnız “Lev Landau haqqında film” ifadəsinin dayanmamasıdır. “DAU” əslində üç mövzunun kəsişməsində qərarlaşıb: dahi insan – totalitar dövlət – mənəvi seçim. Landau elm qarşısında azad olmaq istəyir. Dövlət isə ondan öz məqsədlərinə xidmət etməsini gözləyir. Bu iki tərəfin arasında isə real insan – öz ehtirasları, qorxuları, sevgiləri, xəyanətləri və zəiflikləri ilə Landau dayanır. Məhz buna görə Xrjanovski onu ideal qəhrəman kimi göstərmir. “DAU”nun Landausu nə müqəddəs alimdir, nə də sadəcə sistemin qurbanı. O, dahiliyi ilə əxlaqi ziddiyyətləri eyni anda daşıyan insandır.

Xrjanovski böyük alimin həyatını sadəcə danışmır, tamaşaçını onun yaşadığı dünyanın içinə salmağa və dahiliklə hakimiyyət, elm ilə vicdan, azadlıqla qorxu arasındakı sərhədləri özünün müəyyənləşdirməsinə imkan verir.

Və sonda bir məsələyə də toxunmaq istəyirəm. Bu illərlə davam edən layihə zamanı İlya Xrjanovski tənqidlərə, hücumlara, hətta məhkəmə çəkişmələrinə məruz qalıbdır. Bir başqası bezərdi, usanardı, qorxardı, çəkinərdi. Amma o, sonadək duruş gətiribdir, “Gümüş Şir” ona bu dözümünə görə Tanrıdan gələn bir mükafat sayıla bilər.

Bəli, “DAU” layihəsi yalnız kino tarixinin ən iddialı eksperimentlərindən biri kimi deyil, həm də çəkiliş metodları ətrafında yaranmış ciddi etik mübahisələrlə yadda qalıb. Bu mübahisələrin ən kəskini 2020-ci ildə Ukraynada – Xarkovda “DAU. Degeneratsiya” filminin çəkilişləri zamanı uşaq evinin körpələrindən istifadə olunması ilə bağlı baş verib. Ukraynanın Uşaq Ombudsmanı Mıkola Kuleba “DAU. Degeneratsiya” filmindən internetdə yayılan kadrlarla bağlı hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət edib. Söhbət Xarkovdakı uşaq evinin körpələrinin filmin çəkilişlərinə cəlb edilməsindən gedirdi. Kuleba həmin görüntülərin uşaqlar üçün potensial travmatik xarakter daşıdığını və onların belə səhnələrdə istifadəsinə kimin icazə verdiyinin araşdırılmasını tələb etmişdi. Bundan sonra məsələ hüquqi müstəviyə keçdi. İddiaların mərkəzində xüsusilə filmdə zorakılıq və qəddarlıq elementlərinin olduğu səhnələrdə körpələrdən istifadə edilməsi dayanırdı. Bu isə dərhal əsas sualı ortaya çıxardı: Kino sənəti naminə real uşaqları belə bir mühitə gətirmək nə dərəcədə etik və hüquqidir?

Hadisə ilə bağlı Ukrayna hüquq-mühafizə orqanlarında cinayət icraatı başlanmışdı. İş üzrə istintaq Xarkov vilayətinin Milli Polisinə həvalə edilmiş, prosesə isə yetkinlik yaşına çatmayanlarla bağlı işlər üzrə prokurorlar nəzarət etmişdilər.

Bu mərhələdə beynəlxalq mətbuatda hadisə daha sərt ifadələrlə də təqdim edildi və bəzi materiallarda “uşaqların işgəncəyə məruz qoyulması” barədə iddialar səsləndi.

Amma sonluq həppi-endlə bitdi: 2021-ci il fevralın 4-də Xarkov vilayəti Milli Polisinin Kommunikasiya şöbəsi açıqlama yayaraq bildirdi ki, aparılan istintaq nəticəsində çəkilişləri təşkil edən şəxslərin hərəkətlərində cinayət hüquqpozmasının əlamətləri müəyyən edilməyib.

Bu faktı xüsusilə vurğulamaq lazımdır: uşaqların çəkilişdə iştirakı ilə bağlı qalmaqal real idi, cinayət araşdırması da real idi, amma Ukrayna istintaqı nəticədə filmin yaradıcılarına qarşı cinayət törədildiyini təsdiqləmədi. Niyə?

Səbəb “DAU”nun ümumi çəkiliş fəlsəfəsi idi. Xrjanovski adi film çəkilişindən fərqli üsul seçmişdi. O, sovet institutunun və Stalin dövrünün atmosferini mümkün qədər real şəkildə yenidən yaratmaq istəyirdi.

Xarkovda nəhəng dekorasiya qurulmuş, aktyorlarla yanaşı müxtəlif sahələrdən insanlar layihəyə cəlb edilmişdi. Layihə illər ərzində böyüyərək adi bioqrafik filmdən çox daha geniş immersiv sənət eksperimentinə çevrilmişdi. Bu üsul filmin güclü tərəfi olmaqla yanaşı, onun ən böyük etik probleminə də çevrildi. Çünki rejissorun məqsədi “rol oynamaq” ilə “real davranış” arasındakı sərhədi mümkün qədər zəiflətmək idi.

Xrjanovski sovet totalitarizmini sadəcə dekorasiya və aktyor oyunu ilə göstərmək istəmirdi. O, iştirakçıları həmin atmosferin içinə salmaq istəyirdi.

Layihə sovet elmi institutunun tədricən xaosa, zorakılığa və mənəvi deqradasiyaya sürüklənməsini göstərir. Burada elm, ideologiya, hakimiyyət, seksuallıq və zorakılıq bir-birinə qarışır. Layihənin məqsədi yalnız Stalin dövrünün siyasi sistemini göstərmək deyil. Rejissor daha geniş sual verir: İnsan totalitar sistemin içində nə qədər tez öz mənəvi sərhədlərini itirə bilər? Elə sözügedən filmin adı – “Degeneratsiya” – da bu mənəvi və ictimai çürüməyə işarə edir.

Ukrayna dövləti layihənin mahiyyətini və dəyərini anlayaraq (belə ki, Stalin totalitarizmindən Ukrayna özü də çox tutarlı zərbə almışdı) güzəştə getməli oldu və layihə davam etdirildi. Sonradan başlayan Rusiya-Ukrayna müharibəsinə Rusiya vətəndaşı olan rus Xrjanovskinin münasibəti də duyulan idi. Totalitarizmi, hakim insanın tabeliyində olan insana qarşı zorakılıq kultunu tənqid edən bir rejissor Putin hökumətinə qarşı sərt mövqe sərgiləyərək Rusiya vətəndaşlığından imtina etdi.

Görürsünüzmü, kino sənətində “sərhəd haradadır?” sualına ən doğru cavab indi bizə aydınca göründü – bu sərhəd yoxdur.

Bizim kino cameəsinin də, kinosevərlərin də başı qarışıbdır Kinematoqrafçılar İttifaqındakı 11 sentyabr seçkisinə, 81 yaşlı Şəfiqə Məmmədovanın sədr seçilməsinə. Amma dünyanın kino ictimaiyyətinin diqqəti əlbəttə ki Bakının Bülbül küçəsi 30 ünvanında deyil, diqqətlər İtaliyanın Venesiya şəhərinə yönəlibdir.

Şənbə gecəsi orada 58-ci Venesiya Film Festivalı başa çatdı. Və bu festivalda bakılı Lev Landau barədəki film festivalın baş mükafatlarından birini qazandı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.09.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Xəbər verdiyimiz kimi şənbə gecəsi ilin əsas kino hadisələrindən biri olan Venesiya Film Festivalı “Naməlum qadın” filminin triumfu ilə başa çatdı. Finala çıxan 21 filmin yeganə birinin rejissoru qadın idi ki o da qalib gəldi.

Gəlin təfərrüata varaq.

 “Woman Unknown”un azərbaycanca tərcüməsi “Naməlum qadın”dır, Danimarka dilində isə o, bu cür səslənir - Kvinde Ukendt.

Bu, 124 dəqiqəlik, Danimarka–İsveç–Latviya istehsalı olan tarixi dramdır. Rejissor May el-Toukhy, ssenari müəllifləri isə Maren Louise Käehne və May el-Toukhydir. Baş rolda Mathilde Arcel çəkilib və o da filmdəki ifasına görə Venesiyada Volpi kubokuna – ən yaxşı qadın aktyor mükafatına layiq görülüb.

“Woman Unknown” – müharibədən sonra qadının bədəni üzərində qurulan hakimiyyət haqqında film

“Woman Unknown” ilk baxışda İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı Danimarkada bir qadının şəxsi taleyindən bəhs edən tarixi dram təsiri bağışlayır. Lakin filmin əsas məsələsi yalnız bir qadının keçmişini gizlətməsi deyil. May el-Toukhy daha geniş və ağrılı bir sual qoyur: müharibənin, milli qürurun və cəmiyyətin “əxlaq” anlayışının bədəli niyə çox vaxt qadının üzərinə düşür? Bax elə bu mövzunun da təntənə qazanması buna görə labüdləşir. Axı günümüzdə müharibələr geniş yayılıbdır, orada qadın və uşaqlar zillət çəkirlər.

Filmin qəhrəmanı Mari adlı gənc qadındır. O, dayə və ev qulluqçusu kimi işləyir və özündən yaşca böyük, varlı dul kişi Kristianla evlənməyə hazırlaşır. Bu nikah Mari üçün sadəcə sevgi məsələsi deyil. O, bunun vasitəsilə cəmiyyətdə daha yüksək mövqe qazanmaq, öz keçmişindən uzaqlaşmaq və yeni həyat qurmaq istəyir. Lakin onun gizlətdiyi bir sirr var: İkinci Dünya müharibəsi illərində alman əsgəri ilə intim münasibəti olub.

Məhz bu sirr filmin dramatik mərkəzinə çevrilir.

Müharibə bitir, amma müharibənin hökmü bitmir

Filmin ən maraqlı cəhətlərindən biri budur ki, hadisələr müharibənin özündə deyil, müharibədən dərhal sonra baş verir.

Nasist Almaniyasının Danimarkanı işğalı başa çatıb. Ölkədə azadlıq və milli qürur hissi güclənib. İnsanlar işğal illərinin hesabını soruşurlar. Ancaq hüquqi və sosial sistem müharibənin yaratdığı bütün mürəkkəb münasibətlərə cavab verməyə hazır deyil.

Bu vəziyyətdə qadınların alman əsgərləri ilə münasibətləri xüsusilə ağır şəkildə mühakimə olunur.

El-Toukhy-nin yanaşması burada çox mühümdür: film bu qadınları sadəcə “işğalçı ilə əməkdaşlıq edənlər” kimi təqdim etmir. Rejissor onların nə üçün belə münasibətlərə girdiyini, nə hiss etdiyini və müharibədən sonra cəmiyyətin onları necə cəzalandırdığını sorğulayır.

Mari niyə keçmişini gizlədir?

Mari üçün keçmiş artıq keçmiş deyil.

Onun alman əsgəri ilə münasibəti müharibə başa çatdıqdan sonra da onun həyatını müəyyənləşdirir. Çünki yeni cəmiyyətdə qadının keçmişi onun gələcək sosial statusuna çevrilir.

Mari varlı Kristianla evlənməklə başqa bir dünyaya daxil olmaq istəyir. Lakin onun keçmişi üzə çıxarsa, qazandığı yeni mövqe dağıla bilər.

Beləliklə, film çox maraqlı paradoks yaradır:

Mari azad ölkədə yaşayır, amma öz keçmişi üzərində azad deyil.

O, öz həyatını özü müəyyənləşdirmək istəyir. Cəmiyyət isə onun bədənini, seksual keçmişini və seçimlərini öz milli əxlaqının bir hissəsi hesab edir.

May el-Toukhy filmin ideyasını yalnız Mari obrazı üzərindən deyil, qadın bədəni anlayışı üzərindən qurur.

Rejissorun festival üçün yazdığı müəllif bəyanatında əsas fikir açıq şəkildə ifadə olunur: qadın bədəni müharibə zamanı və müharibədən sonra bir növ “döyüş meydanına” çevrilir.

Bu, filmin ən güclü ideyasıdır.

Müharibə kişilərin silahları ilə aparılır. Amma onun sosial və mənəvi nəticələrindən biri qadının bədəninə və şəxsi həyatına nəzarət şəklində meydana çıxır.

Mari alman əsgərini sevmiş ola bilər. O, bunu məcburiyyət altında etmiş ola bilər. O, həmin münasibətdən faydalanmış ola bilər. Yaxud sadəcə müharibənin xaosunda adi insan kimi emosional münasibət qurmuş ola bilər.

Film bu suala asan cavab vermir. Əsas sual başqadır: Cəmiyyətin Mari-ni ömürlük mühakimə etmək hüququ varmı?

Filmin  adının “Naməlum qadın” olması da təsadüfi deyil. Buradakı “naməlumluq” Mari-nin kimliyinin bilinməməsi ilə məhdudlaşmır. Rejissor müharibə tarixində adı çəkilməyən qadınların taleyinə diqqət yetirir. Tarix kitablarında müharibələr adətən generalların, dövlət başçılarının, orduların və siyasi qərarların tarixi kimi yazılır. Amma müharibə zamanı və ondan sonra milyonlarla adi qadının yaşadığı travmalar çox vaxt həmin böyük tarixin kölgəsində qalır. El-Toukhy məhz həmin qadınları görünən etmək istəyir. Rejissorun öz ifadəsinə görə, film tarixdə haqqında az danışılan, “görünməyən və səssiz” qadınlara səs verməyə çalışır.

Filmin maraqlı tərəflərindən biri də Mari-nin sadəcə yazıq və müdafiəsiz qadın kimi təqdim edilməməsidir. O, sosial yüksəliş istəyən, seçimlər edən, keçmişini gizlədən, yeni həyat qurmağa çalışan bir insandır. Yəni rejissor onu yalnız cəmiyyətin qurbanına çevirmir. Mari həm də öz taleyini idarə etməyə çalışan bir qadındır. Məhz buna görə onun Kristianla evlənmək planı filmin sadə romantik xəttinə çevrilmir. Bu nikah Mari üçün bir növ sosial xilas yoludur.

Onun qarşısında belə bir seçim dayanır: Keçmişini etiraf edib özünü olduğu kimi qəbul etdirmək, yoxsa keçmişini gizlədərək yeni şəxsiyyət yaratmaq?

Filmin ikinci böyük mövzusu ictimai ikiüzlülükdür.

Müharibədən çıxmış cəmiyyət özünü qalib və mənəvi cəhətdən təmiz hesab edir. İnsanlar “milli namus”, “vətənə sədaqət”, “işğalçıya münasibət” kimi anlayışlardan danışırlar. Amma eyni cəmiyyət müharibə illərində insanların necə yaşadığını, hansı seçimlərlə üzləşdiyini çox vaxt nəzərə almır.

El-Toukhy bu ziddiyyəti qabardır: müharibə illərində yaranmış mürəkkəb insan münasibətləri sülh gəldikdən sonra qara və ağ rənglərə bölünür. Kimisi qəhrəman, kimisi satqın elan edilir. Arada isə insanın özü itib gedir.

Niyə film bu qədər aktualdır?

Əsərin ən güclü tərəfi onun yalnız 1940-cı illərdən danışmamasıdır.

Rejissor filmin ideyasını müasir dövrlə əlaqələndirir. Çünki müharibə şəraitində qadınların bədənlərinə nəzarət edilməsi, seksual zorakılıq, qadınların “milli şərəf”in simvoluna çevrilməsi və müharibədən sonra onların cəmiyyət tərəfindən damğalanması yalnız keçmişə aid hadisələr deyil.

Bu baxımdan “Woman Unknown” tarixi film olmaqla yanaşı, müasir dünyanın müharibələrinə də sual verir.

Müharibə bitəndə həqiqətən hər şey bitirmi? Yoxsa müharibənin qadınların həyatında yaratdığı nəticələr nəsillərlə davam edir?

Filmin əsas yükünü Mathilde Arcel daşıyır. Onun Mari obrazı filmin emosional mərkəzidir.

Arcelə Venesiya münsifləri tərəfindən ən yaxşı qadın aktyor üçün Volpi kubokunun verilməsi təsadüfi deyil. Beləliklə, “Woman Unknown” festivaldan həm “Qızıl Şir”, həm də ən yaxşı qadın aktyor mükafatı ilə ayrılıb. Bu, filmin Venesiyada xüsusi uğurunu daha da əhəmiyyətli edir.

Və əsas sualımıza qayıdaq: “Qızıl Şir” niyə məhz bu filmə verildi?

Məncə, filmin Venesiyada qalib gəlməsinin əsas səbəbini üç istiqamətdə görmək olar:

Birincisi – mövzunun universallığı.
Mari-nin konkret hekayəsi Danimarkaya aid olsa da, müharibə, qadın, cəmiyyət və yaddaş münasibəti universaldır.

İkincisi – tarixi hadisəyə fərqli baxış.
Film İkinci Dünya müharibəsini döyüş səhnələri ilə deyil, müharibədən sonra cəmiyyətin insanlara münasibəti ilə göstərir.

Üçüncüsü – qadının tarixdəki mövqeyi.
Film “müharibə tarixini kim yazır?” sualına faktiki olaraq belə cavab verir: çox vaxt kişilər. May el-Toukhy isə həmin tarixin içində susdurulmuş qadının səsini ön plana çıxarır.

“Woman Unknown” sadəcə keçmişdə alman əsgəri ilə münasibətdə olmuş qadının hekayəsi deyil. Bu, müharibədən sonra cəmiyyətin “günahkar” elan etdiyi insanların hekayəsidir. Bu, qadının öz bədəni və keçmişi üzərində nə qədər söz sahibi ola bilməsi haqqında filmdir.

Və ən başlıcası, film bir sual verir: Müharibəni kişilər başladırsa, niyə onun utancını və cəzasını çox vaxt qadınlar daşımalıdır?

Məhz bu sual filmi sırf tarixi dramdan çıxarıb, müasir insan haqqında filmə çevirir.

May el-Toukhy-nin “Woman Unknown” filminin 83-cü Venesiya Film Festivalında “Qızıl Şir” qazanması da bu baxımdan təsadüfi seçim təsiri bağışlamır. Film həm tarixi yaddaşa, həm qadın hüquqlarına, həm də müharibənin insan taleyinə təsiri məsələsinə toxunur. Festivalın rəsmi kataloqunda da əsərin əsas ideyası məhz qadınların müharibə və müharibədən sonrakı dövrdə görünməyən təcrübələrini işıqlandırmaq kimi təqdim olunur.

Əlbəttə ki indi hər birimizin əsas hədəfi tezliklə tam şəkildə filmə baxmaqdır. Görəsən bizim kinoteatr şəbəkələrimiz bu barədə düşünəcəkmi?

Şəkildə: Filmdən kadr

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.09.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Dünyanın ən nüfuzlu kino festivallarından biri olan Venesiya Beynəlxalq Film Festivalının 83-cü buraxılışı dünən gecə saatlarında başa çatdı. Sentyabrın 2-dən 12-dək İtaliyanın Lido adasında keçirilən festivalın final gecəsində əsas mükafatların sahibləri elan olundu. Bağlanış-mükafatlandırma mərasimi Venesiyanın Palazzo del Cinema kompleksindəki Sala Grande zalında keçirdi.

Bəri başdan deyim ki içi mən qarışıq mütləq əksəriyyət qalib film kimi başqa filmi gözləyirdik. Odur ki “Euronews”la izlədiyim mükafatlandırma mərasimi məni bir qədər təəccübləndirdi.

“Qızıl şir” – “Naməlum qadın”

Gecənin əsas mükafatı – “Qızıl Şir” (Leone d’Oro) Danimarka rejissoru May el-Toukhynin (qapaq şəklində onu mükafatla görürsünüz) “Woman Unknown” (“Naməlum qadın”) filminə təqdim olundu. Beləliklə, festivalın ən böyük mükafatı II Dünya müharibəsindən sonrakı Danimarkada qadınların üzləşdiyi sosial və siyasi təzyiqləri araşdıran dram əsərinə verildi.

Filmin əsas mövzularından biri müharibədən sonra alman əsgərləri ilə münasibətdə olmaqda ittiham edilən qadınların taleyidir. “Woman Unknown” həm tarixi dram, həm də qadın kimliyi, ictimai qınaq və siyasi utanc məsələlərini araşdıran əsər kimi diqqət çəkib.

Maraqlıdır ki, May el-Toukhy festivalın əsas müsabiqəsində iştirak edən 21 rejissor arasında yeganə qadın rejissor idi. Onun filminin baş mükafata layiq görülməsi Venesiya festivalının builki ən mühüm nəticələrindən biri kimi qiymətləndirilir. Yəni baxın, bizdə patriarxat yoxdur, 20 kişi 1 qadına təslim olub.

Gümüş Şir - “Mümkün sevgi”

Böyük Münsiflər Heyətinin “Gümüş Şiri” (“Silver Lion – Grand Jury Prize”) Cənubi Koreyanın məşhur rejissoru Lee Chang-dongun “Possible Love” (“Mümkün sevgi”) filminə verildi.

Film sosial təbəqələr arasındakı fərqlər, münasibətlər və insan istəklərinin mürəkkəbliyi üzərində qurulmuş hekayədir. Yeri gəlmişkən, Lee Chang-dong müasir Cənubi Koreya kinosunun ən tanınmış rejissorlarından biri hesab olunur.

Ən yaxşı rejissor – Ilya Khrzhanovsky

Ən yaxşı rejissor üçün “Gümüş Şir” Ilya Khrzhanovsky-yə təqdim olunub. Rejissor bu mükafata “DAU” filmi ilə layiq görülüb.

“DAU” Sovet fiziki, bakılı Lev Landau ətrafında qurulan, genişmiqyaslı və qeyri-ənənəvi kino layihəsidir. Filmin çəkiliş üsulu və bədii yanaşması festivalda xüsusi maraq doğurub.

Ən yaxşı qadın aktrisa – Mathilde Arcel

“Volpi kuboku” – ən yaxşı qadın aktyor işi mükafatı “Woman Unknown” filmindəki roluna görə Mathilde Arcelə verilib.

Beləliklə, May el-Toukhy-nin filmi Venesiyadan iki əsas mükafatla – “Qızıl Şir” və ən yaxşı qadın aktyor mükafatı ilə ayrılıb.

Ən yaxşı kişi aktyor – John Malkovich

Ən yaxşı kişi aktyor nominasiyasında “Volpi kuboku” amerikalı aktyor John Malkovichə təqdim edilib.

Malkovich bu mükafata Martin McDonaghın “Wild Horse Nine” filmindəki roluna görə layiq görülüb. Film festival zamanı tamaşaçılardan uzunmüddətli alqış alaraq ən çox müzakirə olunan ekran əsərlərindən birinə çevrilib.

Ən yaxşı ssenari

Ən yaxşı ssenari mükafatı Fransanın “A Good Little Soldier” (“Yaxşı balaca əsgər”) filminin müəllifləri Stéphane Brizé, Coralie Amedeo və Olivier Gorcea verilib.

Film festivalın əsas müsabiqəsində təqdim olunan fransız ekran əsərləri arasında diqqət çəkən filmlərdən biri olub.

Münsiflər heyətinin xüsusi mükafatı “NAZA”ya

Festivalın Xüsusi Münsiflər Heyətinin mükafatı Yuval Abraham və Rachel Szorun rejissoru olduğu “NAZA” sənədli filminə verilib.

Film müasir Yaxın Şərq münaqişəsinin siyasi və humanitar aspektlərinə toxunur və İsrailin Qəzzadakı hərbi fəaliyyəti ilə bağlı araşdırma xarakterli materialları kino dili ilə təqdim edir. “NAZA” festivalda ən çox müzakirə olunan siyasi filmlərdən biri olub.

Gənc istedadın mükafatı

“Marcello Mastroianni” mükafatı – ən yaxşı gənc aktyor və ya aktrisa üçün nəzərdə tutulan xüsusi mükafat – Malou Khebiziyə verilib. O, Fransanın “A Place To Heal” (“Sağalmaq üçün yer”) filmindəki çıxışına görə mükafatlandırılıb.

Venesiyanın xüsusi “Qızıl Şirləri”

Festivalın əsas müsabiqə mükafatlarından əlavə, 83-cü Venesiya Film Festivalında kino sənətinə uzunmüddətli töhfəyə görə xüsusi “Qızıl Şir” mükafatları da təqdim olunub.

Amerikalı aktyor, rejissor və prodüser George Clooney festivalın açılış mərasimində “Kinematoqrafiyaya ömürlük töhfəyə görə Qızıl Şir” mükafatına layiq görülüb.

Eyni fəxri mükafat amerikalı aktrisa Ellen Burstynə də təqdim edilib.

Əlvida, 83-cü Venesiya!

12 sentyabrda başa çatan 83-cü festival yalnız ulduzların qırmızı xalça çıxışları ilə deyil, müxtəlif ölkələrdən olan rejissorların siyasi, sosial və fərdi mövzulara müraciət edən filmləri ilə də yadda qaldı.

Nəticələr göstərdi ki, Venesiya hələ də dünya kinosunda ilin ən mühüm festivallarından biri olaraq qalır. “Woman Unknown” filminin “Qızıl Şir” qazanması isə festivalın 83-cü buraxılışının əsas hadisəsi kimi tarixə düşdü. Yəni, fantastika, fentezi, ekşn, kriminal kimi mövzular meydan sulasa da əsas diqqət sadə insan və onun iztirablardan yoğrulmuş taleyinə verilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

İndi çox-çox uzaq illərə - 16-cı əsrə güzar edəcəyik, mövzumuz əlbəttə ki ədəbiyyatdır. Zaman 1580-ci il, məkan İspaniya.

Futbol və zəngin mədəniyyət ölkəsində 14 sentyabr gününün öz özəlliyi var. Bu gün “Kevedo günü”dür.

Francisco de Quevedo y Villegas İspaniyanın Qızıl əsrinin (Siglo de Oro) ən mühüm şairlərindən, nasirlərindən, satiriklərindən və mütəfəkkirlərindən biridir. O, iti zəkası, söz oyunları, kəskin satirası, fəlsəfi düşüncələri və cəmiyyətin qüsurlarını amansız şəkildə tənqid etməsi ilə məşhurlaşıb. Onun yaradıcılığı poeziya, roman, siyasi-fəlsəfi nəsr, dini əsərlər və satirik yazıları əhatə edir.

Fransisko de Kevedo 14 sentyabr 1580-ci ildə Madriddə anadan olub. Ailəsi İspaniyanın şimalındakı Kantabriya bölgəsindən gələn zadəgan mənşəli hidalqolar nəslinə mənsub idi. Atası sarayda katib vəzifəsində çalışır, anası isə kraliça sarayında xidmət edirdi. Buna görə Kevedo uşaqlıqdan İspaniya sarayının siyasi və sosial mühiti ilə yaxından tanış olub.

O, uşaqlıq illərində valideynlərini itirib və təhsilinə yezuitlərin idarə etdiyi Madrid İmperator Kollecində davam edib. Daha sonra Alkala de Enares Universitetində təhsil alıb, fəlsəfə, ilahiyyat və klassik dillərlə maraqlanıb. Onun latın, yunan və müxtəlif müasir dillərlə maraqlandığı, geniş humanitar biliklər qazandığı məlumdur.

Kevedo yalnız ədəbiyyatla kifayətlənən insan deyildi. O, siyasət, din, fəlsəfə, tarix və dövlət idarəçiliyi ilə də ciddi şəkildə maraqlanırdı. Saray mühitində yaşaması ona həm hakimiyyətin imkanlarını, həm də onun arxasında gizlənən korrupsiya və sosial problemləri yaxından görmək imkanı verib. Kevedo İspan ədəbiyyatının ən parlaq dövrlərindən birində yaşayıb. Bu dövr İspaniyanın Qızıl əsri adlandırılıb.

Həmin dövrdə Migel de Servantes, Lope de Veqa, Luis de Qonqora, Pedro Kalderon de la Barka kimi böyük sənətkarlar fəaliyyət göstəriblər.  Kevedo da bu nəhəng ədəbi mühitin ən seçilən nümayəndələrindən idi. Onun yaradıcılığında həmin dövrün ziddiyyətləri aydın görünür: bir tərəfdə İspaniyanın siyasi və mədəni qüdrəti, digər tərəfdə isə yoxsulluq, korrupsiya, sosial bərabərsizlik və siyasi böhran. Kevedo öz əsərlərində məhz bu ziddiyyətləri kəskin şəkildə göstərib.

Kevedo çox məhsuldar müəllif idi. O, təxminən 875 şeir yazmış və dövrünün demək olar ki, bütün əsas poetik janrlarında qələm sınayıb. Onun şeirləri satirik, məhəbbət, dini, fəlsəfi, əxlaqi və elegik mövzuları əhatə edib.  Onun yaradıcılığında xüsusilə satira mühüm yer tutur. Kevedo insanların xəsisliyini, riyakarlığını, tamahkarlığını, savadsızlığını və hakimiyyət hərisliyini lağa qoyub

Lakin onu sadəcə "gülüş ustası" adlandırmaq düzgün olmazdı. Onun satirasının arxasında ciddi fəlsəfi fikir dayanıb. Kevedo insan həyatının keçiciliyi, ölüm, zaman, mənəvi zəiflik və insanın öz ehtiraslarına məğlub olması haqqında da yazıb. Kevedonun ən məşhur əsərlərindən biri “Historia de la vida del Buscón”, yaxud qısa şəkildə “El Buscón”dur.

Əsərin əsas qəhrəmanı Pablos adlı yoxsul bir gəncdir.  O, cəmiyyətdə özünə daha yüksək mövqe qazanmağa çalışıb və bunun üçün müxtəlif yollar sınayır. Əsər pikaresk roman ənənəsinin mühüm nümunələrindən hesab olunur. Kevedo Pablosun macəraları vasitəsilə İspaniya cəmiyyətinin müxtəlif təbəqələrini göstərib. Burada yoxsulluq, sosial fərqlər, saxta zadəganlıq, tamahkarlıq və insanın yüksəlmək üçün hər cür hiyləyə əl atması satirik dillə təsvir edilib.

“El Buscón” Kevedonun həm yumor, həm də sosial tənqid baxımından ən mühüm əsərlərindən biridir. Kevedonun digər məşhur əsəri “Los Sueños” — “Yuxular” silsiləsidir. Bu əsərlərdə müəllif sanki yuxu görür və yuxular vasitəsilə müxtəlif insanlarla, günahkarlarla, korrupsionerlərlə, riyakarlıq edənlərlə və cəmiyyətin başqa nümayəndələri ilə qarşılaşıb. Əslində isə "yuxu" Kevedo üçün cəmiyyəti müşahidə etmək vasitəsidir.

O, insanların real həyatda gizlətdikləri xüsusiyyətlərini satirik və bəzən çox sərt şəkildə üzə çıxarıb. Əsərin ilk çapı 1627-ci ildə Barselonada olub. Kevedo xüsusilə sonetləri ilə məşhurdur. Onun poetik dili çox sıx, obrazlı və mənaca zəngindir.

Şeirlərində tez-tez:

zamanın sürətlə keçməsi

ölüm

insan həyatının qısalığı

məhəbbət

qocalıq

vətən

din

insanın mənəvi mübarizəsi

cəmiyyətin qüsurları

kimi mövzulara müraciət edir. Onun məşhur şeirlərindən biri “Miré los muros de la patria mía” (“Vətənimin divarlarına baxdım”) əsəridir. Burada şair həm öz ölkəsinin, həm də insan həyatının tənəzzülü və keçiciliyi haqqında düşünüb. Şeirlərinin böyük hissəsi ölümündən sonra toplu halında nəşr edilmişdir. Məsələn, “El Parnaso español” 1648-ci ildə çap olunub.

Əsas əsərləri

Kevedonun yaradıcılığından ən mühüm nümunələr:

- “El Buscón” — pikaresk roman

- “Los Sueños” — satirik-fəlsəfi əsərlər silsiləsi

- “La Hora de Todos” — sosial satira

- “Política de Dios” — siyasi-fəlsəfi əsər

- “España defendida” — İspaniya və onun mədəniyyəti haqqında əsər

- “Providencia de Dios” — dini-fəlsəfi əsər

- “El Parnaso español” — şeirlər toplusu

- “Miré los muros de la patria mía” — ən tanınmış poetik nümunələrindən biri

Kevedonun həyatının ən ağır mərhələlərindən biri uzunmüddətli həbs dövrü olub. 1639-cu ilin sonlarında o, San-Markos de Leon monastırında həbs edilib. Həbsinin səbəbləri siyasi xarakter daşıyıb və onun hökumətə qarşı satirik yazının müəllifi olması ilə əlaqələndirilib.  O, burada təxminən dörd il keçirib. Həbs illəri onun sağlamlığına ciddi təsir göstərib.

Buna baxmayaraq, bu dövrdə klassik müəllifləri yenidən oxuyub, fəlsəfi və dini əsərlər üzərində işləyib. 1643-cü ildə azadlığa çıxdıqdan sonra əvvəlki həyatına tam şəkildə qayıda bilmədi. Səhhəti zəifləyib. Son illərini daha sakit həyat sürərək keçirib. Fransisko de Kevedo 8 sentyabr 1645-ci ildə Villanueva de los İnfantesdə vəfat edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.09.2026)