Hörmətli "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının redaksiyası,

​Mən Ülviyyə Fərmayılqızı, yüzlərlə şeirin, yeni nəşr olunmuş "Səssiz fırtına" və yaxın gələcəkdə işıq üzü görəcək "Sevginin kölgəsində" povestlərinin müəllifiyəm. Həmçinin hazırda 3-cü povestim üzərində tamamlama işləri aparıram.

​Geniş oxucu kütləsinə ünvanlanan yaradıcılıq nümunələrimdən iki yeni bədii-fəlsəfi essəmi portalınızda dərc olunması üçün diqqətinizə təqdim edirəm:

​"Özünü seçmək eqoizm deyil" (İnsanın özünədəyəri və mənəvi sərhədlərini qoruması haqqında)

​"Ağ da qaraya ziddir, amma əən çox ona yaraşır..." (Ziddiyyətlərin ahəngi və fərqliliklərin bir-birini tamamlaması haqqında)

Materialları dəyərləndirməyinizi və portalınızda dərc olunmasına şərait yaratmağınızı rica edirəm.

​Qiymətli vaxtınız və diqqətiniz üçün öncədən təşəkkür edirəm.

​Hörmətlə,Ülviyyə Fərmayılqızı

ÜLVİYYƏ FƏRMAYILQIZI

ÖZÜNÜ SEÇMƏK EQOİZM DEYİL

​Bu, sadəcə illərlə hamını seçib özünü axıra saxlamış bir insanın gec də olsa o sıraya öz adını yazmasıdır.

​Bizə balaca vaxtdan öyrədiblər ki, susmaq tərbiyədir, dözmək fəzilətdir, özünü düşünmək isə ayıbdır. Hamının könlünü al, hamıya "hə" de, yetər ki, kimsə inciyib getməsin. Amma heç kim demədi ki, bu yolun sonunda ən çox inciyən sən olacaqsan.

​Özünü seçmək – artıq səni incidən yerdə qalmaq istəməməkdir. Səni yoran söhbəti uzatmamaqdır. Sənin üzərindən keçib gedən insanlara "dayan" deməkdir. Bu eqoizm deyil. Bu, özünü qoruma instinktidir.

​İnsan hər kəs üçün güclü olanda, özünə gələndə gücsüz qalır. Hər kəs üçün anlayışlı olanda, öz dərdinə kor olur. Hər kəsin yükünü daşıyanda, bir gün öz yükünün altında əzilir. Özünü seçmək o demək deyil ki, sen başqasını sevmirsən. Əksinə – özünü seçməyən insan sağlam sevə bilməz. Çünki içi boşalan adam yalnız yorğunluq paylaşar.

​Bəzən "yox" demək lazımdır.

Bəzən getmək lazımdır.

Bəzən susmaq yox, danışmaq lazımdır.

Və bəzən də sadəcə güzgüyə baxıb demək lazımdır: "Bu dəfə səni seçirəm."

​Qoy səni egoist adlandırsınlar. Hər kəs üçün vaxt tapıb, özünə vaxt tapa bilməmək... Hər kəsin dərdinə qulaq asıb, öz səsini eşitməmək... Bu, yaxşılıq deyil. Bu, yavaş-yavaş özünü itirməkdir.

​İnsan bəzən elə alışır ki hamıya uyğunlaşmağa, sanki onun hissələri, yorğunluğu, arzuları ikinci dərəcəlidir. Amma heç kim sənin yerinə sənin yerində yaşaya bilməz. Özünü seçmək – kimisə yarı yolda qoymaq deyil. Səni yarı yolda qoyan duyğulardan ayrılmaqdır. Səni hər gün bir az daha kiçildən münasibətlərdən uzaqlaşmaqdır.

​Bu yol asan olmur. Vicdanınla mübarizə aparırsan, "bəlkə dözsəydim" deyə düşünürsən. Amma insan hər dəfə özünü susduranda, içində bir şey sınır.

​Özünü seçəndə dəyişirsən. Artıq hər çağırışa qaçmırsan, hər sözü ürəyinə almırsan, hər yükü boynuna götürmürsən. Səni anlayanlar qalacaq, anlamayanlar onsuz da heç vaxt sənin yükünü daşımayıb.

​Unutma: Özünü seçmədiyin hər gün, başqasının həyatında itən bir detal olursan. Bu egoizm deyil. Bu, gec də olsa özünə hörmət etməyi öyrənməkdir. Çünki özünə hörmət etməyən insanın həyatı başqalarının istəkləri ilə idarə olunur. Amma özünü seçəndə – öz həyatının qəhrəmanı olursan.

Redaksiyadan: Digər esse ilə sabah tanış ola biləcəksiniz.

​

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.09.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Tarixin ibrət dərsləri... Biz ən azı yaxın tariximizi yaxşı bilməli, gələcək nəsillərə ötürməliyik. Əks təqdirdə unutqanlıq bizi gələcəkdə böyük faciələrə sürükləyə bilər. Necə ki, sovet zamanı dədə-babalarımıza zorla hər şeyi unutdurmuşdular...

Ballıqaya faciəsi - ermənilərin qətlə yetirdiyi ana və 6 övladı bir qəbirdə dəfn edilməsi faktı barədə isə Ramil Mehdili danışacaq.

Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə erməni hərbi cinayətləri yalnız ərazilərimizin işğalı ilə məhdudlaşmırdı. İnsanlıq hissini itirmiş düşmən mülki, silahsız əhalini hədəfə alırdı.

1990-cı illərdə genişlənən separatizm nəticəsində Qaradağlı, Meşəli, Malıbəyli, Ağdaban, Xocalı, Başlıbel və digər faciələrdə yüzlərlə dinc sakin şəhid oldu. Bu qanlı hadisələrdən biri də Ballıqaya qətliamıdır.

Ballıqaya qətliamı, Xocalı soyqırımını törətdiyini gizlətməyə çalışan Ermənistan silahlı qüvvələrinin daha bir vəhşiliyini, daha bir terrorunu dünyaya sübut etdi. Qarabağla Ermənistan arasında dəhliz rolunu oynayan strateji əhəmiyyətli Laçın rayonu 1992-ci il mayın 18-də işğal edildi. Laçının işğalından sonra Nağdalı kəndindən olan bir neçə ailə Goranboy rayonunun Murovdağ ətəklərində — Sarıqaya adlı ərazidə doğma yurda qayıtmaq ümidi ilə müvəqqəti məskunlaşdılar.

Lakin 1992-ci il avqustun 27-dən 28-nə keçən gecə erməni silahlıları Laçından Nağdalı kəndindən məcburi köçkün düşən və Goranboy rayonunun Ballıqaya kəndində yerləşmiş 24 azərbaycanlı mülki şəxsi amansızlıqla qətlə yetirdilər, 9 nəfəri isə yaraladılar. Qətlə yetirilənlərin arasında 6 azyaşlı, o cümlədən 6 aylıq körpə də var idi. 3 uşaq hər iki valideynini itirdi.

Xocalı soyqırımından sonra ən ağır faciələrdən biri sayılan Ballıqaya qətliamı zamanı Hürzaman Hümbətova və onun 6 övladı bir qəbirdə dəfn edildi. Hadisə zamanı öldürülənlərin ən kiçiyi 6 aylıq körpə, ən yaşlısı isə 93 yaşlı qadın idi. Uşaqların, qadınların və yaşlı insanların qətlə yetirilməsi beynəlxalq hüququn Ermənistan tərəfindən növbəti dəfə kobud şəkildə pozulması idi.

Heç bir cinayət gizli, heç bir qatil isə cəzasız qalmır. Cinayət törədən hər kəs bir gün “Ədalət məhkəməsi” qarşısında cavab verir. Xalqımıza qarşı yüz illər boyu onlarla cinayət törədən, günahsız insanları qətlə yetirən Ermənistan silahlı qüvvələri bu məhkəməyə 2020-ci ildə çıxdılar. Onları qarşılayan bu dəfə Qafqazın ən güclü ordusu və ən mübariz xalqı idi.

44 günlük Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycan Ordusu 30 illik həsrətə son qoydu. Həm Vətən müharibəsi, həm də antiterror əməliyyatı xalqımızın birliyini və Ali Baş Komandanımızın sarsılmaz iradəsini bütün dünyaya sübut etdi. Biz cəbhədə zəfər çaldıq! 30 il əvvəl başımıza gətirilən müsibətlərin cavabını səngərdə verdik. Ballıqaya, Xocalı və digər faciə qurbanlarının qanı yerdə qalmadı.

Bu gün azad Laçının mövcudluğu faciədə doğmalarını itirən insanlar üçün ən böyük təsəllidir.

Bizə bu günləri yaşadan bütün şəhidlərimizi hörmətlə anır, qazilərimizə şəfa diləyirik.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.09.2026)

Rəqsanə Babayeva,

”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Bəzən insanın deməyə o qədər çox sözü olur ki, heç birini deyə bilmir. Sözlər boğazında düyünlənir, cümlələr beynində yarımçıq qalır. Sonra susur. Qarşısındakı isə bu sükutu çox vaxt yanlış anlayır. Halbuki bəzi sükutlar boşluq deyil, əksinə, deyilməmiş minlərlə cümlənin daşıdığı ağır mənadır.

İnsan hər zaman danışaraq anlatmır özünü. Bəzən gözləri ilə danışır, bəzən üzündəki yorğunluqla, bəzən bir qapını səssizcə örtməsi ilə, bəzən də əvvəlki kimi zəng etməməsi, əvvəlki kimi soruşmaması ilə... Və bəzən susmaq “artıq deyəcək sözüm yoxdur” demək deyil. “Dediklərimin heç nəyi dəyişməyəcəyini anladım” deməkdir.

İnsan ən çox da anlaşılmadığı zaman susur. Dəfələrlə özünü izah edib. Nə hiss etdiyini, nəyə incidiyini, niyə uzaqlaşdığını, niyə əvvəlki kimi olmadığını... Hər dəfə bir az daha danışıb, bir az da özündən verib. Amma qarşısındakı onu anlamaq əvəzinə yalnız cavab verməyi seçib. Bir müddət sonra insan danışmaqdan yorulur. Çünki anlatmaq başqa şeydir, anlaşılmaq başqa.

Bəzən insanın ehtiyacı cavab deyil. Sadəcə eşidilmək istəyir. Dediklərinin qarşılığında müdafiə, ittiham və ya bəhanə yox, bir az anlayış gözləyir. Amma bunu tapa bilməyəndə susur.

Sükut bəzən bir vaz keçişdir. Əvvəllər uzun-uzadı danışdığın şeyləri artıq bir neçə sözlə keçişdirməyə başlayırsansa, bu laqeydlik deyil. Bəlkə də içində dəfələrlə qurduğun söhbətlərin sonuna gəlib çıxmısan. Artıq eyni şeyi təkrar-təkrar danışmağa gücün yoxdur.

İnsan bəzən susaraq deyir: “Daha çox izah etməyəcəyəm.” “Daha çox özümü müdafiə etməyəcəyəm.” “Məni anlamaq istəyən onsuz da anlayacaq.”

Bir insanın əvvəlki kimi sual verməməsi, əvvəlki qədər maraqlanmaması, mübahisə etməməsi, incidiyi halda belə cavab verməməsi bəzən ən böyük cümlədir. Çünki insan həqiqətən dəyər verdiyi yerdə mübarizə aparır. Danışır, əsəbiləşir, ağlayır, suallar verir, nəyinsə düzəlməsini istəyir. Amma bir gün bütün bunları dayandırırsa, bəlkə də içində nəsə çoxdan bitib.

Bəzən susmaq qarşısındakı insanı cəzalandırmaq deyil, özünü qorumaqdır. Çünki bəzi söhbətlər yaranı sağaltmaq əvəzinə yenidən qanadır. Bəzi insanlara nə desən də, səni anlamağa deyil, özünü haqlı çıxarmağa çalışırlar. Belə bir yerdə sükut insanın özünə göstərdiyi son mərhəmətdir.

Həyatımızda səssizcə uzaqlaşan insanlar olur. Bir gün fərq edirsən ki, əvvəllər hər gün danışdığın biri ilə artıq həftələrlə danışmırsan. Əvvəllər sənə danışacaq yüzlərlə sözü olan insan artıq həyatından bircə cümlə belə paylaşmır. Sən isə hələ də onun niyə dəyişdiyini anlamağa çalışırsan.

Bəlkə də dəyişən o deyil. Bəlkə sən onun sükutunu çox gec hiss etmisən.

Çünki insanlar bir anda uzaqlaşmırlar. Əvvəl içlərində uzaqlaşırlar. Sonra davranışları dəyişir. Daha az danışırlar, daha az gözləyirlər, daha az soruşurlar. Bir gün fiziki olaraq hələ yanındadırlar, amma ruhları çoxdan başqa bir yerə gedib.

Bəzi ayrılıqlar belə başlayır. Səssizcə. Hay-küysüz. Son bir mübahisə belə yaşanmadan. Bəzən bir insanın həyatındakı ən böyük vida “sağ ol” və ya “əlvida” demədən getməsidir.

Amma sükut yalnız incikliyin dili deyil. Bəzən sevginin də dilidir. Bir ananın övladına baxışında, bir atanın demədən etdiyi fədakarlıqda, yaşlı bir insanın qapıda gözləməsində, bir-birini illərdir tanıyan iki insanın eyni otaqda danışmadan otura bilməsində səssiz bir sevgi var.

Çünki həqiqi yaxınlıqda hər şeyi sözlərlə anlatmağa ehtiyac olmur. Bəzən bir baxış kifayətdir. Bəzən bir əlin çiyinə toxunması... Bəzən yanında səssizcə oturan bir insan... Bəzən də heç nə soruşmadan gətirilən bir fincan çay... Bəzi sevgilər cümlə qurmur, amma insanın qəlbinə toxunur.

Sükut həm də yetkinliyin bir formasıdır. Hər eşitdiyinə cavab verməməyi öyrənmək, hər mübahisəyə qoşulmamaq, hər yanlış anlaşılmanı düzəltməyə çalışmamaq, özünü hər kəsə izah etmək məcburiyyətində olmadığını anlamaq... İnsan böyüdükcə bəzi mübarizələrin qazanılmağa dəymədiyini öyrənir.

Əvvəllər saatlarla izah edəcəyin bir şeyi artıq bir baxışla keçirsən. Çünki bilirsən ki, səni həqiqətən tanıyan insanın hər şeyi səndən eşitməsinə ehtiyac yoxdur. Səni yanlış anlamaq istəyən isə ən doğru cümləni belə yanlış anlayacaq. Ona görə bəzən susmaq məğlub olmaq deyil, özünü lazımsız bir mübarizədən çəkib çıxarmaqdır.

Amma bir sükut da var ki, insanın içini ən çox o ağrıdır: demək istəyib deyə bilmədiyi sözlərin sükutu...

“Qal.”

“Getmə.”

“Sənə ehtiyacım var.”

“Məni buraxma.”

“Sənin üçün darıxmışam.”

“Kaş bir az da qalaydın.”

Bəzən bu cümlələrin heç biri deyilməz. İnsan qürurundan susar, qorxusundan susar, rədd edilməkdən qorxduğu üçün susar. Sonra illər keçər və o deyilməmiş cümlələr insanın içində yaşamağa davam edər.

Bəlkə də həyatımızdakı ən böyük peşmanlıqların bir qismi dediklərimizdən deyil, deyə bilmədiklərimizdən yaranır. Vaxtında söyləmədiyimiz “səni sevirəm”lərdən, təxirə saldığımız görüşlərdən, “sonra danışarıq” deyib keçdiyimiz söhbətlərdən, bir az yorğun olduğumuz üçün qucaqlamadığımız insanlardan...

Həyat hər zaman “sonra”ya zəmanət vermir. Bəzən sonraya yalnız xatirələr qalır.

Ona görə hər sükutu doğru anlamaq lazımdır. Susmaq hər zaman “mənə fərqi yoxdur” demək deyil. Bəzən əksinə, “mənə o qədər fərqi var ki, artıq danışa bilmirəm” deməkdir.

Bir insanın sükutunu kiçik görmək olmaz. Çünki sükut bəzən insanın verə biləcəyi son cavabdır.

İnsan danışarkən sözlərini seçir. Amma susarkən qarşısındakı insanın anlamasını gözlədiyi hər şeyi sükutunun içinə buraxır.

Bəlkə də buna görə bəzi sükutlar unudulmur. Bir otaqda deyilməyən söz... Bir qapının arxasından gəlməyən səs... Artıq zəng etməyən telefon... Bir insanın əvvəlki kimi “Necəsən?” deməməsi... Bunların hər biri öz-özlüyündə bir cümlədir.

Yetər ki, dinləməyi bilək.

Çünki bəzən insanın ən böyük fəryadı heç bir səs çıxarmadan susmasıdır.

Və bəzən, həqiqətən də, susmaq danışmaqdan daha çox şey deyir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.08.2026)

Murovdağ zirvələrinin əyilməz komandiri: Şəhid baş leytenant Rahim Mikayılov

Murad Vəlixanov, «Ədəbiyyat və incəsənət» portalının İncəsənət şöbəsi

44 günlük Vətən müharibəsində misilsiz şücaət göstərək Murovdağın keçilməz zirvələrində dastan yazan qəhrəman zabitlərimizdən biri baş leytenant Rahim Qalib oğlu Mikayılovdur. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin peşəkar həmlə bölüyü komandiri olan Rahim Mikayılov, müharibənin ilk günlərindən etibarən ən strateji və mürəkkəb dağlıq relyefdə Kəlbəcər və Murovdağ cəbhəsində düşmən istehkamlarının darmadağın edilməsində şəxsən iştirak etmiş, şərəfli vətənpərvər ömür yolu ilə hərb tariximizə silinməz iz qoymuşdur.

Şəxsi həyatı və hərbi bioqrafiyası

Doğum tarixi: 3 sentyabr 1990-cı il

Doğum yeri:  Quba rayonu, İkinci Nügədi kəndi

Şəhadət tarixi: 27 sentyabr 2020-ci il 44 günlük müharibənin ilk günü

Nəşinin tapılması və dəfn tarixi:  Şəhadətindən 118 gün sonra nəşi tapılmış və 23 yanvar 2021-ci il tarixində doğma kəndində izdihamla dəfn edilmişdir.

Hərbi rütbəsi: Baş leytenant

Vəzifəsi: Göygöldə yerləşən "N" saylı hərbi hissənin tabeliyindəki həmlə qruplarında bölük komandiri

Erkən həyatı, intellektual təhsili və hərbə keçid

Rahim Mikayılov 1990-cı ildə Qubanın ən böyük kəndlərindən olan İkinci Nügədi kəndində dünyaya göz açmışdır. 2007-ci ildə İkinci Nügədi kənd 3 saylı tam orta məktəbini bitirdikdən sonra, hərbi sahəyə gəlişi birbaşa mülki ali təhsildən sonra reallaşmışdır. O, Gəncə şəhərində yerləşən Azərbaycan Texnologiya Universitetində ATU ali təhsil alaraq məzun olmuşdur.

Ali təhsilini tamamladıqdan sonra müddətli həqiqi hərbi xidmətə yollanan Rahim, daxilindəki vətən sevgisi və nizam-intizam həvəsinə görə həyatını tamamilə orduya bağlamaq qərarı verir. Müdafiə Nazirliyinin xüsusi zabit hazırlığı kurslarını uğurla başa vuraraq leytenant rütbəsi alır. Göygöl rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissədə əvvəlcə taqım komandiri, qüsursuz xidmətindən sonra isə baş leytenant rütbəsi ilə həmlə qruplarında bölük komandiri təyin olunur.

Döyüş təcrübəsi: Aprel döyüşlərindən Murovdağ yürüşünə

Rahim Mikayılovun hərbi bioqrafiyasında 2016-cı ilin Şanlı Aprel döyüşləri xüsusi yer tutur. O, cəbhə xəttindəki gərgin əməliyyatların aktiv iştirakçısı olmuş, düşmən təxribatlarının qarşısının alınmasında fərdi mərdlik nümayiş etdirmiş və döyüşlərdə fərqləndiyinə görə komandanlıq tərəfindən Fəxri Fərmanla mükafatlandırılmışdır.

Vətən müharibəsi: Camışdağ və Murov zirvələrinin fəthi

27 sentyabr 2020-ci ildə Vətən müharibəsi başlayanda, baş leytenant Rahim Mikayılovun komandirlik etdiyi həmlə bölüyü müharibənin ən mürəkkəb relyefə malik olan və düşmənin 30 il ərzində keçilməz strateji istehkamlar qurduğu şimal Murovdağ cəbhəsinə yerləşdirildi.

Hərbi şücaəti və son döyüşü:

Strateji hücum: Rahim Mikayılov müharibənin ilk saatlarında bölüyü ilə birlikdə dəniz səviyyəsindən minlərlə metr yüksəklikdə yerləşən, Kəlbəcərin və Murov silsiləsinin ən mühüm strateji nöqtələrindən sayılan Murov zirvəsinin və ətraf strateji yüksəkliklərin azad olunması əməliyyatına rəhbərlik etdi.

Şəhadət anı: 27 oktyabr 2020-ci il tarixində Kəlbəcər rayonu ərazisindəki Camışdağ zirvəsi uğrunda gedən olduqca şiddətli və qanlı döyüşlər zamanı baş leytenant Mikayılov və onun bölüyü düşmənin böyük qüvvəsi ilə qeyri-bərabər döyüşə girdi. O, tabeliyindəki əsgərləri qoruyaraq irəli atılmış, düşmənin bir neçə mühüm atəş nöqtəsini şəxsən sıradan çıxarmış və Camışdağ yüksəkliyində qəhrəmancasına şəhidlik zirvəsinə ucalmışdır.

118 günlük səssiz gözləntinin sonu: 

Murovdağ silsiləsindəki kəskin iqlim şəraiti, sıldırım qayalıqlar və ağır döyüş şəraiti səbəbindən şəhid komandirin nəşini dərhal döyüş meydanından çıxarmaq mümkün olmamış və o, uzun müddət "itkin düşmüş hərbçi" kimi axtarışda qalmışdır. Dövlət qurumlarının intensiv fəaliyyəti nəticəsində şəhadətindən tam 118 gün sonra nəşi tapılaraq doğulduğu Quba rayonunun İkinci Nügədi kəndinə gətirilmiş və böyük insan izdihamı ilə torpağa tapşırılmışdır.

Vətənə əmanət qalan körpə: Görülməyən üz

Baş leytenant Rahim Mikayılovun hekayəsini Azərbaycan xalqının qəlbinə daimi olaraq həkk edən ən kövrək və unudulmaz fakt onun ailəsi ilə bağlıdır. Rahim cəbhəyə yollananda evli idi. O, şəhid olandan təxminən bir ay sonra ailəsinin ondan xəbər gözlədiyi o çətin günlərdə şəhid komandirin Əhməd adlı körpə oğlu dünyaya göz açmışdır. Rahim öz doğma övladının üzünü heç vaxt görə bilməsə də, balaca Əhməd bu gün bütün Azərbaycan xalqına və dövlətinə əbədi bir qəhrəman əmanəti kimi yadigar qalmışdır.

Ali dövlət təltifləri

Murovdağ fatehi baş leytenant Rahim Mikayılovun döyüş meydanındakı misilsiz rəşadəti və komandirlik şərəfi Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin müvafiq sərəncamları ilə ölümündən sonra ən yüksək ali hərbi mükafatlarla qiymətləndirilmişdir:

3-cü dərəcəli "Rəşadət" ordeni — Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində göstərdiyi xüsusi xidmətlərinə və fədakarlığına görə.

"Vətən uğrunda" medalı — Azərbaycanın dövlət sərhədlərinin bərpası və döyüş tapşırıqlarını şərəflə yerinə yetirdiyinə görə.

"Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı — Kəlbəcər rayonunun və Murov silsiləsinin işğaldan təmizlənməsi əməliyyatındakı komandirlik şücaətinə görə.

Rahim Mikayılov və onun rəhbərlik etdiyi aslan ürəkli həmlə bölüyünün canı bahasına bu gün Murovdağın dumanlı zirvələrində və azad Qarabağda Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağı qürurla dalğalanmaqdadır. Ruhu şad olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının birgə layihəsində bu gün sizlərə məşhur qırğız yazıçısı Qasıməli Bayalinov barədə danışacağıq. Bu gün onun anım günüdür.

Qasıməli Bayalinov köçəri maldarlıqla məşğul olan bir ailədə 1902-ci ilin 15 senyabr günü dünyaya gəlib. Erkən yaşlarında valideynlərini itirmiş və qohumlarının himayəsində böyüyüb. 1916-cı ildə Orta Asiyada baş verən üsyan zamanı çoxsaylı qaçqınlarla birlikdə Çinə keçib, Oktyabr inqilabından sonra isə ölkəsinə geri dönüb.

O, müəyyən müddət muzdlu işçi kimi çalışıb, 1918-ci ildə piyada Tokmak şəhərinə gələrək müxtəlif gündəlik işlərlə məşğul olub.  Burada aptekdə kuryer, mehtər və ordu kazarmasında aşpaz köməkçisi vəzifələrini icra edib. 1919-cu ildə komsomol sıralarına daxil olan Qasıməli Daşkənddə altıaylıq diyar sovet-partiya məktəbini bitirib. 1920-ci ildə yenidən Daşkəndə, altıaylıq pedaqoji kurslara göndərilib.

1921–1925-ci illərdə Alma-Atada Qazax Pedaqoji Texnikumunda, 1929–1933-cü illərdə isə Moskvada İ. V. Stalin adına Şərq Zəhmətkeşlərinin Kommunist Universitetində təhsil alıb. 1920-ci ildə Narın kantonunun komsomol komitəsində çalışıb, 1925-ci ildə isə Moskvada Mərkəzi Nəşriyyatın qırğız bölməsinə redaktor vəzifəsinə göndərilib.

 Bayalinov 1926–1928 və 1935–1937-ci illərdə "Qırğızdövlətnəşr"in baş redaktoru, 1933–1935-ci illərdə İssık-Kul vilayətinin Ceti-Öğuz rayon qəzetinin redaktoru, 1940-cı ildən "Sovettik Qırğızstan" jurnalının baş redaktoru, 1941-ci ildən isə "Isıkköl pravdası" vilayət qəzetinin redaktoru vəzifələrində çalışıb. O, 1944–1947 və 1949–1955-ci illərdə Qırğızıstan Yazıçılar İttifaqı idarə heyətinin sədri olub.

1947–1949-cu illərdə isə SSRİ Elmlər Akademiyasının Qırğızıstan filialı nəzdindəki Dil, Ədəbiyyat və İncəsənət İnstitutunun elmi işçisi kimi fəaliyyət göstərib. 1955-ci ildən etibarən isə tamamilə ədəbi yaradıcılığa diqqət yetirib. Qasıməli Bayalinov dördüncü çağırış Qırğızıstan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilib.

Qasıməli Bayalinovun əsərləri 1923-cü ildən etibarən çap olunmağa başlayıb. O, Orta Asiya üsyanı dövründə qadınların faciəvi taleyindən bəhs edən "Ajar" (1928) povesti ilə qırğız nəsrində ilk realist əsərin müəllifi kimi tanınıb. 1929–1940-cı illərdə yazıçı Sovet Qırğızıstanının yeni həyatını əks etdirən "Murad" və "Xoşbəxt ilxıçı" kimi hekayələr qələmə alıb.

Müharibə mövzusu isə müəllifin "Atəş içində" hekayələr silsiləsində öz əksini tapıb. Sənətkarın 1948-ci ildə yazdığı "Cənab Poyntona bəzi təkliflər" adlı məqaləsi SSRİ-də milli mədəniyyətlərin çiçəklənməsinin inkar edilməsinə qarşı yönəlmişdir. 1947-ci ildə işıq üzü görmüş "İssık-Kul sahillərində" povestində müharibə illərində kolxoz kəndinin həyatı təsvir edilib.

Müəllifin "Kurman vadisi" (1958) povesti 1916-cı il üsyanının epizodlarından birini canlandırır. Onun genişmiqyaslı romanları, povest və hekayələri, o cümlədən "Qardaşlıq" ("Boordoştor", 1962), "İssık-Kul sahillərində" ("Kel boyunda", 1952), "Murad" (1929-cu il) və digər əsərləri qırğız xalqının mənəvi və mədəni həyatında mühüm yer tutub.

Qasıməli Bayalinovun yaradıcılığı müvafiq xrestomatiyalara daxil edilib. Onun əsərləri respublikanın ümumtəhsil məktəblərində, ali təhsil müəssisələrinin humanitar fakültələrində və elmi müəssisələrində tədqiq olunur. Yazıçının süjetləri əsasında "İssık-Kul sahillərində" operası, habelə müxtəlif janrlarda bir çox musiqi əsərləri bəstələnib.

Sənətkarın əsərləri Azərbaycan, rus, özbək, qazax, tatar, moldav, fransız, ingilis, alman, çex və digər dillərdə nəşr edilib. O həmçinin, dövrünün aktual problemlərini işıqlandıran çoxsaylı publisistik məqalə və oçerklərin müəllifidir.

Qasıməli Bayalinov qırğız oxucusunu A. S. Puşkin, M. Y. Lermontov, L. N. Tolstoy və A. M. Qorki kimi görkəmli yazıçıların yaradıcılığı ilə tanış edən ilk peşəkar tərcüməçilərdən biri olub. Sənətkar 3 sentyabr 1979-cu ildə vəfat edib və Bişkekdə yerləşən "Ala-Arça" qəbiristanlığında dəfn olunub.

Qasıməli Bayalinovun fəaliyyəti dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilib və o, aşağıdakı orden və medallarla təltif olunub:

- "Oktyabr İnqilabı" ordeni (22 sentyabr 1972-ci il)

- İki dəfə "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni (o cümlədən 1 noyabr 1958-ci il)

- "Şərəf nişanı" ordeni

- "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı

- "Rəşadətli əməyə görə (V. İ. Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə)" medalı

- Qırğızıstan SSR-in Xalq yazıçısı (1968-ci il)

- Qırğızıstan SSR-in Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adı

- Qırğızıstan SSR Ali Sovetinin Fəxri fərmanları

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Nədənsə, kimdən soruşuram, hamısı eyni cavab verir – Yaşar Nurinin yatardığı ən sevimli obraz Elçin obrazıdır. “Səni axtarıram” tamaşasında Firəngiz Mütəllimova ilə tərəf-müqabili olmuşdular, Elçinlə Gülnarın qara sevdasını canlandırmışdılar...

Bu gün Xalq artisti, korifey sənətçi Yaşar Nurinin 75 illik yubileyidir.

Yaşar Nuri 1951-ci il sentyabr ayının 3-də Bakıda tanınan aktyor Məmmədsadıq Nuriyevin ailəsində dünyaya gəlib.  Səhnəyə ilk dəfə 11 yaşında ADMKT-də "Toy kimindir?" (dramaturq Məhərrəm Əlizadə) tamaşasında Tapdıq rolunda çıxıb. Məktəbli vaxtlarında dövlət televiziyasının "Yelkən" verilişinin aparıcılarından olub.

Bundan başqa O, "Buratino", "Qaranquş", "Pioner" uşaq verilişi-teatrlarında müntəzəm iştirak edib. Müxtəlif dram dərnəklərinə gedib, 26-lar adına mədəniyyət sarayı xalq teatrının tamaşalarında çıxış edib.

Şagird Yaşar gözəgörünən fitri istedada malik olub. O, cəld, çevik olub, sıxılmayıb, improvizə edə bilib. Səsi aydın və yapışıqlı, çöhrəsi şirin, xoşagəlimli olub. Uşaq Yaşar rol apararkən gözləri gülüb. O, özü də öz oyunundan zövq alıb.

10 yaşından Azərbaycan televiziyasında uşaq verilişlərində çəkilən və teatr səhnələrində uşaq rollarını ifa edən aktyor 1968-ci ildə Bakıdakı 173 nömrəli orta məktəbi bitirib Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsinə daxil olub. Orada kurs rəhbərləri, tanınan səhnə xadimləri Rza Təhmasib və Əliheydər Ələkbərovdan aktyorluq sənətinin incəliklərini öyrənib.

İnstitutda, fakültədə, kursda Yaşar qeyri-formal lider olub. Tələbəlik çağlarında hamı ondan çox şey gözləyib, hamı onu "hazır aktyor" sayıb. Yaşarın istedadı yaşından yaşlı olub. İnstitut dövründə "Sevil"də Balaş, "Toy"da Salmanov, "Günahsız Müqəssirlər"də Neznamov və s. obrazları yaradıb.

1972-ci ildə institutu bitirdikdən sonra 1 il orduda xidmət edib və institutun tədris teatrında aktyor işləyib. 1974-cü il dekabr ayının 1-də Akademik Milli Dram Teatrının baş rejissoru Tofiq Kazımovun dəvətilə bu kollektivin aktyor truppasına qəbul olunub.

Teatr aktyoru kimi görkəmli sənətkar olan Yaşar Nuri həm də məşhur kino ustasıdır. Əlliyə yaxın bədii filmə çəkilib, Azərbaycan Dövlət Televiziyasında hazırlanmış yüzdən çox tamaşada, bədii kompozisiyada, satirik səhnəciklərdə iştirak edib. Onun əsasən baş rolları ifa etdiyi teletamaşalar televiziyanın fondunda daimi sənət nümunələri kimi qorunur.

Bunlardan Ramiz Həsənoğlunun hazırladığı Ruhəngiz Qasımovanın "Yollar görüşəndə…", "Ömrün yolları", İsi Məlikzadənin "Qatarda", Anarın "Evləri köndələn yar", Mövlud Süleymanlının "Kökdən düşmüş piano", Hüseyn Cavidin "Topal Teymur", Aslan Qəhrəmanovun əsərləri əsasında Tariyel Vəliyevin lentə aldığı "Səni axtarıram", "Bağışla", "Səndən xəbərsiz" trilogiyası, İslam Səfərlinin "Göz həkimi", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin əsərləri əsasında "Ac həriflər" və s. televiziya tamaşalarını misal göstərmək olar.

Aktyor nəinki televiziya, həmçinin radio və kinostudiyanın dublyaj sektoru ilə də əməkdaşlıq edib, radioda "Sabahınız xeyir", "Gülüş axşamı" yumoristik verilişlərinin, radio tamaşalarının iştirakçısı olub. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında isə saysız-hesabsız yerli filmləri səsləndirmiş, əcnəbi filmləri dublyaj edib.

Yaşar Nuri cəsarətli aktyor kimi qəliz rəqs nömrələrini, muğam və ya estrada, yaxud aşıq musiqisi üzərində qurulan satirik, dramatik, psixoloji, komik, qroteskli, karnaval estetikasına uyğun obrazların ifasında uğur qazana bilib.

Aktyor özünü həm kinoda, həm də teatrda rejissor kimi sınayıb. Teatrda İsi Məlikzadənin "Subaylarınızdan görəsiniz" əsərinə quruluş verib, kinoda isə "Spasibo" filmini çəkib. 2008-ci ildə aktyor hamını sarsıdaraq, taleyinin ən çətin filmində aldığı baş rolu da adlayıb ötüşdürüb.

Bu qorxulu rolda Yaşarı yaşadan və yaşamaq eşqini artıran yenə xalq məhəbbəti, tamaşaçı sevgisi olub. Çətin və ağır əməliyyatdan sonra ilk dəfə böyük sənət yoldaşı, unudulmaz Həsənağa Turabovun 70 illik yubileyində səhnəyə çıxan Yaşar Nuri yenə də uzun-uzadı alqışlarla qarşılanıb.

Akademik Milli Dram Teatrının tamaşaçı zalına H. Turabov sənətini sevənlər və mədəni ictimaiyyətin elitası toplanıb. Xalqın öz sənətkarına verdiyi qiymətə heç kəsin şübhəsi yoxdur, amma əksər hissəsi sənətkarlardan, incəsənətimizin elitasını təşkil edənlərdən ibarət bu auditoriya da Yaşarın qorxunc xəstəliyə qalib gəlib yenidən səhnədə görünməsinə böyük səmimiyyətlə sevindiyini göstərib. Bəzi məqamlarda elitanın içində yaşayan eqoizm də sənətkarın ayaq üstə dura bilməsindən doğan sevincə güc gələ bilməyib.

Yaşarın istər teatrda, istərsə də kino və telekrandakı rolları həcmindən asılı olmayaraq tamaşanın "ağırlıq nöqtəsi"nə dönüb. Həmin tamaşalarda aktyorun yanında layiqli yöndaşı olmayanda səhnə əsəri müvazinətini itirib. İlk tamaşası 1988-ci il sentyabr ayının 24-də göstərilən "Qanlı Nigar" tamaşasında sözün əsl mənasında iki qütb var: birisi Abdi, digəri Nigar. Məhz bu iki personajin ətrafında gedən mürəkkəb, çalpaşıq, təzadlı, yumorlu hadisələr-ümumbəşər məna kəsb edib, düşündürüb, güldürüb, həyəcanlandırıb, ağladıb.

Vaqif İbrahimoğlunun yüksək məharətlə, milli teatr poetikası əsasında orijinal quruluş verdiyi bu folklor mənşəli pyes Yaşar Nuri (Abdi) və Amaliya Pənahovanın (Qanlı Nigar) benefisinə, sənət bayramına çevrilib. Rejissor Vaqif İbrahimoğlu sürət-ritmi yüksək olan "Qanlı Nigar"ın kompozisiyasını bütovlükdə Abdinin üzərində qurub. Abdi tamaşa ilə tamaşaçılar, Qanlı Nigarla əleyhdarları, reallıqla şərtilik, hətta hər bir obrazın zahiri ilə əsl mahiyyəti arasında əlaqəçidir. Onsuz heç bir əhvalat mövcud deyildir.

Cəmil Əlibəyovun "Gülüstanda qətl" pyesi əssında Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi Ağakişi Kazımovun hazırladığı eyniadlı tamaşada mənfidən də mənfi personaj, son dərəcə qılaflı, mafiya başçılarından biri Şahməmməd İsmiyeviçdir. O zaman belə bir rolun Yaşara tapşırılmasının düzgün olub olmadığı barədə uzun mübahisələr düşüb. Lakin müəllif Cəmil Əlibəyov teatrla birgə işin başlanğıcından çox mübahisə etdi, dəlillər gətirib. Budəfəki müəllif "inadkarlığı" özünü tam doğruldub. Tamaşa gözəl aktyor rolu ilə zənginləşib, bədii publisistikamızda yeni bir baxım bucağı həyat hüququnu tapıb.

Kinorejissor Şamil Mahmudbəyovun ekranlaşdırdığı "Dörd Bazar Günü" filmində yaratdığı Seyran obrazı Yaşarın kinoda ilk işi olub. Bunun ardınca isə o, irili-xırdalı onlarla filmdə müxtəlif xarakterli sadə insanların, müftəxorların, nakəslərin, yaramazların, fırıldaqçıların obrazlarını kinolentin yaddaşında yaşadıb.

Yaşarın maraqlı rollarından biri də "Əzablı Yollar" nağıl-filmindəki kiçik div obrazıdır. Müasirləşdirilmiş və bir qədər də sosiallaşdırılmış filmdə mifik obraz yaradan aktyor oynadığı divin faciəsini, onun gücünün tükənməsini, insan ağlı qarşısındakı acizliyini son dərəcə məharətlə və maraqlı yarada bilib. Bu film ekranlarda az-az göstərilməsinə baxmayaraq, Yaşar Nurini bu mifik amplualı obrazda görən tamaşaçı, yəqin ki, onu heç vaxt unutmaz.

Aktyorun maraqlı və yaddaqalan obrazlarından biri də "Yol Əhvalatı" filmindəki Makintoş roludur. Bu film tamaşaçılar tərəfindən o qədər sevilib ki, ekranda hər nümayişi böyük rəğbətlə qarşılanır. Filmdəki maraqlı aktyor ansamblını tamamlayan Makintoş obrazının yaradıcısı Yaşar Nuri hər bir hərəkəti, mimikası, yalnız onun özünəməxsus danışıq tərzi, ciddiliklə qeyri-ciddiliyin arasında olan anlaşılmaz xarakteri ilə 30 ilə yaxın bir zaman kəsiyində hər kəsin sevimli obrazlarından birinə çevrilib.

Vaqif Mustafayevin müştərək işlərindən olan "Musiqili Xaş" və "Bəyin Oğurlanması"(rəhmətlik Ceyhun Mirzəyevlə birlikdə) filmlərində də Yaşar tipik obrazlarla yadda qalır və bunların arasında İsrafil ("Bəyin Oğurlanması") obrazının xüsusi yeri var. Evə girərkən hər dəfə təkrarlanan ayaqqabının kənara atılması, özünəməxsus yeriş və davranış, ölümünə fərman verilmiş sevginin əzabları və bir çox başqa çalarlar İsrafil obrazının əsl dəyərini açır və Yaşar Nuri bu maraqlı obrazı yenə də baxımlı edə bilir.

Yaşarın obrazlar kolleksiyasından söz açdıqda onun "Yaramaz"dakı Maşallahını, "Lətifə"dəki Məmmədini, "Qətl Günü"ndəki Mahmud doktorunu, "Nə gözəldir bu dünya…"dakı Asim Əliyeviçi, "Hər Şey Yaxşılığa doğru", "Nakəs", ""Fransız"", "Yoxlama" filmlərindəki bir-birindən maraqlı və yaddaqalan rollarını mütləq xatırlamalıyıq. Bu rolları tamaşaçılara sevdirən də məhz aktyorun böyük sənətkarlıq istedadı və çəkdiyi sonsuz zəhmətdir.

Teatr səhnəsindəki rolları

1. Tapdıq

2. Bədəl

3. Silva

4. Pərviz

5. Neznamov

6. Cığatay

7. Səlim

8. Namiq

9. Milan

10. Rəhim

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- Azərbaycan SSR Lenin komsomolu mükafatı

-  "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Qızıl dərviş" mükafatı

- Cəfər Cabbarlı mükafatı

- "Şöhrət" ordeni

- Milli Kino Mükafatı

Yaşar Nuri uzun sürən xəstəlikdən sonra 22 noyabr 2012-ci ildə Mərkəzi Gömrük Hospitalında vəfat edib. Novxanıdakı bağ evində xatirə muzeyi fəaliyyət göstərir. 2012-ci ildə “Yaşadan, yaşayan Yaşar” adlı tammetrajlı sənədli televiziya filmi həsr olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bir dəfə SSRİ rəhbəri Leonid Brejnev küçə ilə gedirmiş, Lev Tolstoyun abidəsini görür. Soruşur, bu kimdir. Deyirlər, dahi yazıçı Lev Tolstoy. Soruşur, bu YƏQİN “Mumu” əsərini yazan şəxsdir? Deyirlər, yox, “Mumu”nu Turgenev yazıb, busa Tolstoydur. Belədə Brejnev təəccüblənərək deyir:

-Çox qəribədir, “Mumu”nu Turgenev yazıb, amma heykəli Tolstoya qoyublar.

İnanın ki lətifə deyil, olmuş hadisədir.

Bu gün həmin o “Mumu”nu yazan Turgenevin anım günüdür.

İvan Turgenev 1818-ci il noyabrın 9-da Oryol şəhərində dünyaya gəlib. Atası Sergey Nikolyayeviç o dövrün tanınmış zabitlərindən olub. Anası Varvara Petrovna isə varlı bir saray ailəsindən olub. 1827-ci ildə Sergey Tugenev övladlarına təhsil vermək üçün Moskvaya köçüb.

1833-cü ildə 15 yaşlı Turgenev Moskva universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olub. Bir il sonra onlar Peterburqa köçüb və buna görə Turgenev təhsilini Peterburq universitetində davam etdirməli olub. 1838-ci ildə elmlər namizədi dərəcəsinə yiyələnən şair Almaniyaya köçür. Berlində məskunlaşan Turgenyev qədim latın və yunan dillərini yaxından öyrənib.

1842-ci ildə vətəninə qaytmaqla yazıçı, ədəbiyyat sahəsində fəaliyyətə başlayıb. 1846-cı ildə "Bretter" və "Üç portret" povestlərini qələmə alıb. Daha sonra o "Mumu", "Yakov Pasınkov", "Sakitlik" kimi əsərləri ilə oxucularını sevindirib. O ən böyük romanları toplandığı "Nov" adlı kitabını 1860-cı ildə artıq Parisə köçdüyü zaman dərc etdirib.

Bədii əsərləri

- Atalar və oğullar

- Faust

- Asya

- Artıq adamın gündəliyi

- İlk məhəbbət

- Yalquzaq

- Bretter

- Üç portret

- Mumu

- Yakov Pasınkov

- Sakitlik

- Ərəfə

- Dvoryan ocağı.

Yazıçı 3 sentyabr 1883-cü ildə elə Parisdə dünyasını dəyişib. Və sağlığında qədrini bilməyən Çar höküməti hədsiz təəssüflənib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bakının mərkəzi klinikaların birində Tamilla xanım müalicə alarkan mərhum bəstəkarımız Süleyman Ələsgərovla tanış olur. Qızının istedadı haqqında ona danışanda bəstəkarımız balaca qızcığazla tanış olmaq istəyir.  Beləcə, Tamilla xanım balaca Aytəni Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına professor Süleyman Ələsgərovun yanına aparır. Professor Aytəni dinlədikdən sonra anasına deyir:

 "Bu qızın yeməyini, içməyini piano arxasına gətirin ki, o daim məşğul olsun! Bu uşağın çox böyük gələcəyi var!".

Beləcə bu istedadlı qızın ilk xeyir-duası verilir.

Aytən Nuru qızı İsmixanova 1968-ci ilin 3 sentyabr tarixində Bakıda ziyalı ailəsində anadan olub. Uşaqlıqdan musiqiyə çox böyük həvəsi olduğundan valideynləri ona kiçik bir elektropiano alıb. Bu pianoda Aytən eşitdiyi musiqiləri dəqiqliyilə təkrar edəndə hamı təəccüblənib. Qonşuluqda iki bacı Asəf Zeynallı adına musiqi texnikumunda təhsil aldığından Aytən ifalarını dinləmək üçün tez-tez onlara qonaq gedib. Evə qayıdanda o, eşitdiklərini dərhal öz pianosunda təkrar edib.

1974-cü ildən Aytən İsmixanova musiqilə ciddi məşğul olmağa başlayıb. Əvvəl Asəf Zeynallı adına musiqi texnikumuna bir il hazırlığa gedib, sonra isə 1975-ci ildə Bül-Bül adına orta ixtisas musiqi məktəbinə əla nəticələrlə daxil olub. 1975-1986-cı illərdə Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində təhsil alıb. Məktəbi bitirdikdən sonra Aytən İsmixanova Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının fortepiano şöbəsinə ən yüksək balla daxil olub.

Burada o, professor Fəridə Quliyevanın sinfində öz istedadını inkişaf elətdirib. Fəridə xanım Tofiq Quliyevin doğma bacısı olduğundan Aytənin öz əsərlərini ona dinlətdirib və xahiş etdi ki, Tofiq müəllim onunla bəstəkarlıqdan məşğul olsun. Lakin Fəridə xanım təəssüflə: “ Tofiq müəllim xəstədir və artıq heç kimlə məşğul ola bilmir”, - deyə Aytəni Dmitri Şostakoviçin yetirməsi olan professor Cövdət Hacıyevin yanına aparıb.

Həmin ildən Aytən bəstəkarlıq fakültəsində də təhsilini almağa başlayıb. Bu illərdə Aytən fortepiano, skripka, klarnet, kamera orkestri  üçün bir sıra əsərlər, trio və kvartetlər yaradıb. 1991-ci ildə Aytən İsmixanova Konservatoriyanı fərqlənmə diplomu ilə bitirib və musiqi müəllimi kimi fəaliyyətə başlayıb. Əvvəl 2 saylı musiqi məktəbində, sonra isə öz doğma Bül-Bül adına orta ixtisas musiqi məktəbində müəllim işləyib.

Həmin illərdə o, Tofiq Quliyevin bir neçə mahnılarını 2 fortepiano üçün işləyir. Korifey bəstəkarımızın 70 illik yubileyində “Qızıl üzük” mahnısını 2 fortepiano üçün işləməsini ifa edəndə Aytəni Tofiq müəllim şəxsən özü tərifləmiş və həmin işləmə çox xoşuna gəldiyini etiraf edib. Aytən bəlkə də Tofiq Quliyevi və onun mahnılarını çox sevdiyindən özü də mahnı yazmağa daha çox üstünlük verirdi. Beləliklə, onun ilk ifa olunan “Vəfasızım” adlı mahnısı olub.

Həmin ildə Vaqif Gərayzadənin rəhbərliyi altında “Aypara”qrupunun ilk albomu olan "Oriental" işıq üzü görüb. Bu alboma Aytən İsmixanovanın “Mənzərə” adlı instrumental əsəri daxil edilib. Aytən İsmixanova Respublikanın Əməkdar artistləri Gülyaz və Gülyanaq Məmmədova bacıları ilə birgə İndustrial Muğam layihəsini işləyib və milli sərvətimiz olan muğamımızın 7 əsas muğamını yeni müasir tərzdə aranjiman edib

Aytən İsmixanova “Dəyirman” qrupunun Az@rimeyk və Qurd adlı ilk 2 albomunun müəllifidir. Onların ifasında vətənpərvərlik mövzusunda olan “Ya Qarabağ, ya ölüm!” mahnısı bəstəkarın fəxr etdiyi əsəridir. Aytən İsmixanova 2012-ci ildə Bakıda keçirilən FİFA U-17 qadınlararası futbol üzrə Dünya çempionatının bağlanış mərasimi üçün musiqi bəstələyib.

2013-cü ildə Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü, AtaHolding-in dəstəyi və Peachline şirkəti tərəfindən Ü. Hacibəyovun eyniadlı operettası əsasında 1945-ci ildə şəkilmiş rejissor Rza Təhmasibin “Arşın mal alan» filminin bərpasında və rənglənməsində fəal iştirak edib. Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə “Ölkəmizi tanıyaq” devizi altında keçirilən maarifləndirici tur-aksiyaya həsr olunmuş "Ölkəmizi tanıyaq" adlı mahnının həm musiqisi, həm sözlərinin müəllifidir.

2018 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycanı Belarusun paytaxtı Minskdə təmsil edən Fidan Hüseynovanın ifa etdiyi mahnının Azərbaycan dilindəki versiyasının sözlərini yazıb. 2018-ci ildə Tanınmış müğənni Emin Ağalarovun "Живи, родной Азербайджан" mahnısının Azərbaycan dilindəki versiyasının sözlərini yazıb. 2019-cu ilin 30 iyununda Heydər Əliyev Mərkəzində UNESCO-nun Ümumdünya İrs Komitəsinin 43-cü sessiyasının açılış mərasimində dünyaşöhrətli musiqiçi Sami Yusufun ifa etdiyi "Azərbaycan" mahnısının sözlərinin müəllifi olub.

Filmoqrafiya

- Məhəllə

- Məhəllə 2

- Moskva-Bakı qatarı

- Ayna

- Biz qayıdacağıq

- Şəhidliyin zirvəsi

- "...Azərbaycanlı olmaq böyük şərəfdir!"

- Həddən artıq uyğunluq

- Məhəllə 3

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.09.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Adətən yaşı 40-ı keçəndən sonra aktyorlar məşhurlaşırlar. Əlbəttə, söhbət komedik aktyorlardan, “bozbaş”sayaqlardan getmir. Ölkəmizdə bir düşük gülüş sevgisi vardır, kassa filmlərimiz də adətən bir qayda olaraq belə düşük filmlər olur. Kinoda, teatrda isə tanınmaq üçün uzun illər lazım olur.

Gəlin 40 yaşa kimi olan aktyorları da təbliğ edək, tanıdaq.

Niyə də yox?

Məsələn, indi haqqında söhbət açacağım aktyorun bu gün doğum günüdür. Məncə, kimisə tanıtmaq üçün doğum günündən gözəl fürsət ola bilməz.

Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktyoru Vahid Orucoğlu 1986-cı il sentyabr ayının 2-də Bakı şəhərində doğulub. 2008-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin «Dram və kino aktyorluğu» fakültəsini bitirib. 2007-ci ildən Azərbaycan Dövlət Gənclər teatrında aktyor kimi çalışıb. 2009-cu il may ayının 1-dən Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar teatrının aktyorudur.

Teatr səhnəsində yaratdığı rollara gəlincə, teatr xadimləri onu tarixi tamaşalar aktyoru hesab edirlər. Hüseyn Cavidin ölməz “İblis” və “Şeyx Sənan” tamaşalarından rol almaq əlbəttə ki, az iş deyil.

Oynadığı əsas rolları

1. Mim - ("İmperator", Elçin)

2. Savalan - ("Məhv olmuş gündəliklər", İ.Əfəndiyev)

3. Vasif - ("İblis", H.Cavid)

4. Tülkü - ("Tülkü Həccə gedir", A.Şaiq)

5. Şir - ("Cəsur qurbağa balası", L.Ustinov)

6. Dəvəçi - ("Şeyx Sənan", H.Cavid)

7. Həbəş - ("Ezop", G.Fiqeyredo)

8. Banda üzvü - ("Oliver Tvistin macəraları", Ç.Dikkens)

9. Şagird - ("Mənim ağ öyərçinim", T.Vəliyeva)

10. Müəllim - ("Əcəl atı", V.Əlixanlı)

Düşünürəm ki, bu yazı vəsilə olacaq, oxuculardan kimsə yolunu Gənc Tamaşaçılar Teatrından salıb Vahid Orucoğlunun ifasına baxacaqlar.

Düşünürəm ki, bəyənəcəklər də.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.09.2025)

Kamran Murquzov,

Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında elə söz sənətkarları var ki, onların ictimaiyyətə təqdim olunmasına bu gün də ehtiyac yoxdu. Heç şübhəsiz ki, Türk dünyasının böyük şairi-Ustad sənətkar, Xalq şairi Zəlimxan Yaqub belə qələm sahiblərindən biridir.

Yaşadığı 65 illik şərəfli həyat yolunda bir çox uğurlara imza atmışdır. Məsələn, uzun müddət Azərbaycan Aşıqlar Birliyinə (2008-2016-cı illər) rəhbərlik edən Xalq şairi Zəlimxan Yaqubun yaradıcılığının mühüm hissəsini Türk-Müsəlman əxlaqı, Türkçülük-Turançılıq ideologiyasının təşkil etdiyini nəzərə alaraq, böyük məmnunluq hissi ilə deyə bilərik ki, Ankaradakı Türk Dünyası Araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının Beynəlxalq Ödül Komitəsinin 7 fevral 2014-cü il tarixli qərarıyla Zəlimxan Yaqubun Türk ədəbiyyatına yüksək xidmətlərinə görə Beynəlxalq Nazim Hikmət Şeir Mükafatı ilə təltif olunması ədəbiyyatımızın növbəti uğurları kimi xarakterizə olunmalıdır

Müxtəlif illərdə dünyanın bir çox ölkələrində kütləvi tirajlarla yeni şeirlər kitabı işıq görmüşdü. Milyonlarla oxucunun qəlbində əbədi olaraq taxt qurmağa müvəffəq olan qüdrətli söz sənətkarı, Azərbaycanın, o cümlədən Türk xalqlarının Fəxri, qürur yeri kimi səciyyləndirilməyə layiq olan, ömrünü-günü xalqının, millətinin, elinin, obasının içində keçirən, mövzu-məzmun baxımından bir-birindən daha gözəl, rəngarəng sənət əsərləri ərsəyə gətirməyə müəssər olan, heç şübhəsiz ki, Sevimli Xalq şairimiz Zəlimxan YAQUBdur!!!

Özünü həmişə doğma bildiyi xalqından ayrı bilməyən, nəfəsi qədər təmiz, sözü qədər dərin, baxışı qədər pak olan bir millətin-AZƏRBAYCANIMIZIN böyük şairi olduğunu dəfələrlə istər ədəbi məclislərdə, istərsə də əsərlərində fəxrlə, qürur hissi ilə qeyd etməsi ədəbi bir fakt olaraq, bu gün biz oxucuları sevindirir.

 XX əsrin 90-cı illərində ədəbiyyatımızda öz dəsti-xətti ilə seçilən, Azərbaycan xalqının azadlıq və mücahid şairi-Xalq şairimiz Xəlil Rza ULUTÜRKun “Zəlimxan yeganə şairdir ki, Azərbaycanda heç bir təbliğata ehtiyacı yoxdur” kəlməsi bu gün də özünün təsdiqini tapıb. Eyni zamanda, böyük ümman, söz sənətində bənzəri olmayan Zəlimxan Yaqubu “Əbədi Prometey, əbədi Səməndər quşu”  adlandırması isə heç də təsadüfi deyildir.

 2016-cı ildə Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin katibi, Əməkdar mədəniyyət işçisi, "Ozan dünyası" jurnalının Baş redaktoru Musa Nəbioğlunun nəşrə hazırladığı "Əbədi Prometey" kitabında müəllif-Ustad şair Xəlil Rza ULUTÜRK böyük coşqu ilə şair Zəlimxan Yaqubu şeirimizin, poeziyamızın, Azərbaycan xalqının başucalığı olmasını ədəbi ictimaiyyətin nəzərinə çatdırılmışdır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 12 iyul 2005-ci il tarixli sərəncamına əsasən Azərbaycan Respublikasının Xalq şairi fəxri adına layiq görülməsi isə Zəlimxan Yaqubun şəxsi həyatında, zəngin bədii yaradıcılıq fəaliyyətində bir çox yeniliklərin müşahidə olunmasına rəvac verdi.

Ümumilikdə isə, hansı mövzuda yazmasından asılı olmayaraq, həmişə öz səmimiyyəti, kövrək misraları ilə seçilən söz sənətkarlarımızdan biridir Zəlimxan YAQUB.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.08.2026)