Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Uşaqların Bəhram əmisi, bizlərinsə, sadəcə, Bizim Bəhramımız – hamının sevimlisi, şən, nikbin, mehriban, bol istedadlı Bəhram Bağırzadə!

Bu gün onun doğum günüdür, anadan olmasının 54-cü ildönümüdür. Gəlin hamılıqla onu təbrik edək, ona sağlamlıq, bol enerji, tükənməz yaradıcılıq həvəsi arzulayaq.

Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti Bəhram Bağırzadə 1972-ci il sentyabrın 4-də Bakıda ziyalı ailəsində anadan olub. O, 1979–1989-cu illərdə Bakı şəhəri 189 saylı məktəbdə oxuyub. 1989-cu ildə M. A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutuna qəbul olub və 1994-cü ildə həmin institutu bitirib. İxtisası teatr rejissorudur. 1991-ci ildən "Bakılı oğlanlar" ŞHK (KVN) komandasının üzvü kimi tanınıb..

1992-ci ildə ŞHK çempionu, 1995-ci ildə ŞHK Yay Kubokunun sahibi və 2000-ci il ŞHK "Əsrin Çempionu" olmuşdur. MDB ŞHK yığmasının üzvüdür. 1992-ci ildən karikatura çəkir, karikaturaları "Kirpi" satirik jurnalında çap olunub. Respublikada keçirilən bir çox sərgilərin iştirakçısıdır. 2006-cı ildən Azərbaycan "Karikaturaçı Rəssamlar Birliyi"nin üzvüdür.

FECO (Beynəlxalq Karikaturaçılar Təşkilatları Federasiyası) Azərbaycan qrupunun üzvüdür.

Bakıda fərdi sərgisi açılıb.

2004-cü ildən "Qalereya" jurnalının naşiridir. Bağırzadənin tanınmasında müstəsna rolu Şən və Hazırcavablar Klubunda yarışlarında "Bakılı Oğlanlar" komandasında çıxışları olub. 2006-cı ildən "Planet Parni iz Baku" KVN Teatrının aktyoru olub. "Qorod" jurnalının naşiridir. Üstəlik, uşaqlar üçün kitablar yazır. Paytaxtımızdakı bütün kitab sərgilərində özü öz kitablarını təbliğ edir və satır. Həmişə də ətrafı qələbəlik olur.

2005-Bəhram Bağırzadə 2012-ci il aprelin 26-da Kitab nominasıyasında "Humay" milli mükafatına layiq görülüb. 14 sentyabr 2015-ci ildə Azərbaycanın əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb.

Filmoqrafiya

1. Hər şey yaxşılığa doğru

2. Yerlə göy arasında

3. Yuxu

4. Milli bomba

5. Yoxlama

6. Bir dəfə Qafqazda

7. Halal pullar

8. Adam

9. Vəkil hanı?

10. 3 bacı

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.09.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

Salam, dəyərli izləyicilərimiz, "Ruhun pıçıltısı" rubrikası bir-birindən fərqli qonaqları ilə yenə də görüşünüzə gəlib.

Bu dəfə də fərqli bir mövzu ilə qarşınızdayıq. Bu dəfə siyasi lirikaya köklənmiş şeirlər təqdim ediləcək sizlərə.

Beləliklə, qonağımız jurnalist, yazar, tərcüməçi və şair  Oktay Hacımusalıdır.

Şeirlərin orfoqrafiyasına toxunulmayıbdır, böyük hərflərin olmaması sizi təəccübləndirməsin, şairin üslubu budur.

Anam babam ərdəbil

1

Bir buludun uzatdığı əllərindən tutub keçirəm küçələrindən ötükənin

cibimdə ay ulduzlu bir qolbağı

tapsam bir asenanın alnından öpüb qoluna taxmalıyam

aç aç qapılarını ey ərdəbil

mən savalanda yuxuya gedən sevgilinəm

tanrılar səni mənə yazıblar

uçmağım sənsən

minsəm atıma can boğazıma çatana kimi kin qusmadan gülməliyəm

sunsam sənə ən bilgə sevdalarımı

abbas lisani yumruqlarımı sıxıb ayaqda durmalıyam

ən sarsaq nağılını danışıb yağı illərlə

dinlə

mək

dən

dən

dən düşüb saçlarıma

dan dan ağarmağımı

gözləmişəm sabahlarımı

don don vurub

keyiyib ciyərlərim

soluq soluğa qalmışam

qırmızı almalarını mən almışam

ərdəbil

qapının üstündə asdığım qoçbaşının altında gizlətmişəm

anam babam

ərdəbil

sel suyunda yuyunan qoroğlular

tamusuna qonaq getməz

tamusundan tikə parça çıxarar qısır zəhmini yağının

Mənim ötükənim sənsən ərdəbil

2.

burur buram buram

burulur burma burma

budundan bucaq bucaq

busatlanır budaq budaq

bayraqların

babam ərdəbil

ayı ayırıb ayrılıqlardan

arındırmışam

damdar dalanlarından daşıb

dağının daşının dolaylarında dizginlərimi

darandırmışam

öy öy öyrədib

köy köy göyrədib

soy soy söylədib

bağrımın başında

barındırmışam

babam ərdəbil

nənəmin nənni nənni

yelləyib yellə yuğladığı

bitiklərim bəlləyində bağlanar

saxsı saxsı salar sağuları saxlanar

oxay oxay ovurdları

oğlanların ovuclarında oxlanar

yadım yaddaşım

qurdum qurddaşım

yazımsan yazıtımsan

babam ərdəbil

üzündən üzüntüləri

silmək saatıdır

BABAM ƏRDƏBİL

3.

Bir qatar gedirdi yolçuların tanrıları əllərində

 bir kölgə sürünürdü arxalarınca turuncu axşam üstülərində

Bir vağzalın alnından öpürdüm özümə sıxıb

kənardan baxanlar deyirdilər dəlidi e

əllərini gicgahlarına qoyub

açar kimi iki dəfə də bururdular hələ üstəlik

bilmirdilər ki mən sənə həsrətimdən belə edirəm

ah anam babam ərdəbil

qara gəlsin yığvalları

boş qalsın qara qara çalmaları

həsrət qoydular səni mənə

küçəmdən bir maşının keçsə tozuna bələnirəm

toxum düşür bədəninə

qaçışır bitiklərim evlərinin arasıynan

qələmim qapılarından söz dilənir

bir maşın pul verirlər saçı saqqalı pırtdaşıq bu qoca qorçubaşına

ehhhhhh çalmaları boş qalsın

almaları dərilməsin

çürüsün budaqlarında

anam babam ərdəbil

məni sənə həsrət qoyublar

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.09.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Təbii ki, hər ifaçı musiqiyə yeni nəfəs gətirəmməz. Bunun üçün bəstəçilik və ifaçılığın, ya da ın azı oranjimançılıq ilə ifaçılığın vəhdəti olmalıdır. Azərbaycan televiziyasının və radiosunun solisti Fuad Musayevdə məhz bu keyfiyyətlər birləşibdir. O musiqimizin pop janrına həqiqətən də yeni nəfəs gətirib.

Fuad Musayev 4 sentyabr 1975-ci ildə Gəncə şəhərində musiqiçi Elmidar Musayev və Ofeliya Musayevanın ailəsində dünyaya göz açıb. 1982–1992-ci illərdə orta məktəbi bitirib. Orta ixtisas musiqi məktəbində və texnikumunda fortepiano üzrə təhsil allb. 21 yaşında olarkən Rusiyanın Moskva şəhərinə köçüb və orada musiqi fəaliyyətini davam etdirib. 8 il Moskvada çalışıb.

2006-cı ildə Bakıya qayıdan müğənni, elə həmin il " FM Express" adlı qrup yaradıb, xalq artisti Nazpəri Dostəliyeva ilə " Ayrılıb gedirəm bu şəhərdən " adlı ilk duetini və ona çəkilən klipini Azərbaycan auditoriyasına təqdim edib. Müğənniyə populyarlıq qazandıran digər dueti isə Xalq artisti Alim Qasımovla birlikdə ifa etdiyi "Ürək" adlı kompozisiya olub. Mahnı tamaşaçılar tərəfindən sevilərək qarşılanıb.

Müğənni müxtəlif illərdə əsgərlər üçün təşkil olunan konsertlərdə də çıxış edib.

2016-cı ildə DTX-nın peşə bayramına həsr olunan təntənəli mərasimin bədii hissəsində təqdirəlayiq iştirakına görə, 2016-cı ildə hərbi qulluqçuların ictimai siyasi həyatında fəal iştirakına görə, 2018-ci ildə milli qəhrəman Albert Aqarunovun xatirəsinə həsr olunan "Qaradəniz və Xəzəryanı ölkələrarası karate üzrə beynəlxalq turnirin" keçirilməsində göstərdiyi dəstəyə görə, 2018-ci ildə "Gənc nəslin hərbi vətənpərvərlik təbliğatında" fəal iştirakına görə, Azərbaycan silahlı qüvvələrinin yaradılmasının 98 illiyinə həsr olunan "Ordumuz qürurumuz" adlı tədbirdə fəal iştirakına görə, mədəniyyət və incəsənət sahəsində əvəzolunmaz xidmətlərinə görə, "Silahlı Qüvvələrin yaradılmasının 100 illik yubileyi" münasibətilə keçirilən tədbirdə iştirakına görə, 2017-ci ildə "Zirvə ziyalılar təşkilatı" nın 25 illik ildönümü münasibətilə "Ilin ən yaxşı müğənnisi", 2019-cu ildə " Multikultural dəyərlərin təbliğatı" nda fəal iştirakına görə diplom və mükafatlara layiq görülüb.

2021-ci ildə Xalq artisti Eyyub Yaqubovun təşəbbüsü ilə "Big Band Sound Pro" (orkestr) yaradılıb. Həmin ilin noyabrında ifaçı "Big Band Sound Pro" ilə DTX mədəniyyət mərkəzində iki gün, 2022-ci ilin yanvar ayında Heydər Əliyev sarayında dörd gün, fevral ayında Gəncə şəhərində bir günlük böyük konsert proqramı ilə çıxış edib.

2023-cü ilin fevral ayında Laçında N saylı hərbi hissədə, mart ayında isə Zəngilanda çıxışları olub. 2023-cü ilin mart ayının 25-i və 26-sı "Big Band Sound Pro"nun müşayiəti ilə Xalq artistləri Eyyub Yaqubov və Cavan Zeynallı ilə birlikdə Heydər Əliyev sarayında 2 günlük anşlaqla keçən konsert proqramının təşkilatçısı olub, eyni zamanda konsert proqramı ilə çıxış edib.

2024 ilin avqust ayında işğaldan azad olunan Laçın şəhərində şəhər gününə həsr olunan konsertdə çıxış edib. 2024 ilin 31 dekabrda Almaniyada Dünya azərbaycanlıların həmrəylik gününə həsr olunan konsert proqramı ilə çıxış edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.09.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bu sitat Nelson Mandelaya – Cənubi Afrika Respublikasının aperteid əleyhinə ən barışmaz mübarizəçisi və ölkənin ilk qaradərili prezidentinə məxsusdur. Düşünürəm ki, sizlər üçün çox faydalı olacaq.

Prezident olandan sonra cangüdənlərimdən şəhərə gəzintiyə çıxmalarını xahiş etdim. Gəzintidən sonra nahar etmək üçün restorana getdik. Mərkəzi restoranların birində oturduq və hər birimizdən nə istədiyimizi soruşdular. Qısa gözləmədən sonra bir ofisiant menyumuzu gətirdi. Bu zaman mən düz bizim qarşısımızdakı stolda oturmuş və sifarişini gözləyən bir adamı gördüm. Onun sifarişi gələndə,cangüdənlərdən birinə dedim ki, o adamdan xahiş elə, gəlib bizə qoşulsun. Cangüdən ona yaxınlaşaraq,mənim xahişimi ona çatdırdı. Həmin adam ayağa qalxdı, boşqabındakı yeməyi götürüb yanımda oturdu. Yemək yeyərkən əlləri titrəyirdi, başını bir dəfə də olsun qaldırmırdı. Yeməyini yedikdən sonra üzümə belə baxmadan,əlini mənə yellədi. Mən onun əlini sıxdım və o çıxıb getdi.

Cangüdənim mənə dedi:

- Madiba, bu adam yəqin ki,bərk xəstələnib, yemək yeyərkən əlləri titrəyirdi.

- Heç də yox! Onun sarsıntısının səbəbi başqadır, - deyə cavab verdim. Onlar mənə qəribə tərzdə baxdılar. Mən onlara dedim:

- Bu adam mənim həbsdə qaldığım həbsxananın gözətçisi idi. Tez-tez məruz qaldığım işgəncələrdən sonra qışqırıb su istəyirdim, o isə məni alçaltmağa gəlirdi, mənə gülürdü,ələ salırdı. Hətta bir dəfə mənə su vermək əvəzinə başımı öz sidiyi ilə murdarlamışdı da. O xəstə deyildi, qorxurdu və titrəyirdi, bəlkə də ehtiyat edirdi ki, indi Cənubi Afrikanın prezidenti olduğum üçün onu həbsxanaya göndərəcəm və mənə etdiyi işgəncə və alçaldıcı şeyləri mən də ona edəcəyəm. Amma bunu mən etmərəm. Bu davranış mənim xarakterimə və etikama uyğun deyil. İntiqam axtaran ağıllar dövləti məhv edir, barışıq axtaranlar isə millət yaradır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.09.2026)

Redaksiyamız oxucumuz Ülviyyə Fərmayılqızından məktub alıb. Məktubla bərabər Ülviyyə xanım 2 essesini də göndərib. Dünən bu esselərdən birincisini dərc etmişdik. Maraqlı və oxunaqlı olduğundan, bu gün 2-ci esseni də oxucularımızın ixtiyarına veririk.

 Hörmətli "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının redaksiyası,

​Mən Ülviyyə Fərmayılqızı, yüzlərlə şeirin, yeni nəşr olunmuş "Səssiz fırtına" və yaxın gələcəkdə işıq üzü görəcək "Sevginin kölgəsində" povestlərinin müəllifiyəm. Həmçinin hazırda 3-cü povestim üzərində tamamlama işləri aparıram.

​Geniş oxucu kütləsinə ünvanlanan yaradıcılıq nümunələrimdən iki yeni bədii-fəlsəfi essəmi portalınızda dərc olunması üçün diqqətinizə təqdim edirəm:

​"Özünü seçmək eqoizm deyil" (İnsanın özünədəyəri və mənəvi sərhədlərini qoruması haqqında)

​"Ağ da qaraya ziddir, amma əən çox ona yaraşır..." (Ziddiyyətlərin ahəngi və fərqliliklərin bir-birini tamamlaması haqqında)

Materialları dəyərləndirməyinizi və portalınızda dərc olunmasına şərait yaratmağınızı rica edirəm.

​Qiymətli vaxtınız və diqqətiniz üçün öncədən təşəkkür edirəm.

​Hörmətlə, Ülviyyə Fərmayılqızı

ÜLVİYYƏ FƏRMAYILQIZI

 "Ağ da qaraya ziddir, amma ən çox ona yaraşır..."

​

Təbiətin özü bizə bunu illərdir pıçıldayır. Gecə gündüzə ziddir, amma biri olmadan o birinin gözəlliyi görünmür. Ay qaranlıq səmanın qoynunda daha gözəl görünür. Qar ağ torpağa yox, qaranın üzərinə düşəndə möcüzəyə çevrilir.

Həyatda bəzi insanlar da ağ və qara kimidir. Bir-birinə tam zidd... Birinin içində işıq var, o birinin içində kölgə. Birinin səsi sakitlik gətirir, o birinin baxışları fırtına qopardır. Amma qəribədir ki, bütün ziddiyyətlərə baxmayaraq, ən çox da onlar bir-birinə yaraşırlar.

Ağ rəng qaranın yanında daha parlaq görünür. Qara isə ağın yanında öz dərinliyini göstərir. Bəlkə də sevgi elə budur... Bir-birinə bənzəmək yox, fərqlərə baxmayaraq bir-birini tamamlamaq.

Bəzən insan elə bir qəlbə rast gəlir ki, onunla heç bir oxşarlığı olmur. Düşüncələri başqa, xəyalları başqa, dünyaya baxışı başqa... Amma yenə də ürək məhz onu seçir. Çünki ürək məntiqin görə bilmədiyini görür.

Ağ qaraya ziddir, amma ən gözəl tablo onların birlikdə yaratdığı tablodur. Çünki həyatın bütün rəngləri təkbaşına gözəl olsa da, ən dərin mənanı ziddiyyətlərin ahəngi yaradır.

Bəlkə də buna görə bəzi insanlar həyatımıza dərs kimi yox, tamamlanmamış bir misra kimi gəlirlər. Onlar bizə göstərirlər ki, fərqli olmaq uzaq olmaq demək deyil. Bəzən ən böyük yakınlıq məhz ən böyük fərqlərin arasında yaranır.

Ağ qaraya ziddir... Amma ən çox da ona yaraşır. Eynilə bəzi ürəklərin bir-birinə yaraşdığı kimi...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Əzizə Çəfərzadə yaddaşlarda tək yazıçı, dəyərli tarixi romanlar müəllifi kimi qalmayıb. O həm də gözəl pedaqoq, xeyirxah insan kimi tanınıb.

Bu gün onun anım günüdür.

Yazıçı, ədəbiyyatşünas, ictimai xadim Əzizə Cəfərzadə 1921-ci il dekabrın 29-da Bakı şəhərində anadan olub. İbtidai təhsilini 25 saylı məktəbdə alıb, sonra teatr texniki məktəbində və ikiillik müəllimlər institutunda oxuyub, Ağsu rayonundakı Çaparlı kəndində müəllim işləyib. 1946–1947-ci illərdə ekstern yolu ilə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirib.

Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında ssenari şöbəsinin rəisi,  teatr texniki məktəbinin müdiri, pedaqoji institutda dosent, kafedra müdiri işləyib. Kamçatka Pedaqoji İnstitutunda dosent,  Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Əlyazmalar İnstitutunda baş elmi işçi, şöbə müdiri, 1974-cü ildən isə Bakı Dövlət Universitetinin professoru vəzifələrində çalışıb.

 Əzizə Cəfərzadə XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinin bilicisi kimi tanınıb və bu sahədə 1950-ci ildə "XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatında maarifçi-ziyalı surətləri" mövzusunda namizədlik, 1970-ci ildə "XIX əsr Azərbaycan poeziyasında xalq şeiri üslubu" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə edib.

Ədəbi fəaliyyətə 16 yaşında başlayıb və "Əzrayıl" adlı ilk hekayəsini 1937-ci ildə "Ədəbiyyat" qəzetində çap etdirib. İlk kitabı 1948-ci ildə çap edilib, lakin Moskvanın xüsusi qərarı ilə satışa çıxmamışdan əvvəl qadağan olunub yandırılıb. Yazıçının nəsr əsərləri əsasən tarixi roman janrında yazılıb. O, müasir Azərbaycan nəsr tarixində bu janrı yenidən həyata gətirib.

 Onun "Sahibsiz ev" (1966), "Əllərini mənə ver" (1970), "Sənsən ümidim" (1984), "Xəyalım mənim" (2002) kimi bir sıra povestlərinin mövzusu müasir həyatdan götürülüb. "Qızımın hekayələri" (1964), "Anamın nağılları" (1982), "Çiçəklərim" (1988), "Pişik dili" (2001) və sair uşaqlar üçün yazdığı hekayə və nağıllardır.

Elmi tədqiqatçı kimi bir sıra aşıq və şairlərin əsərlərini toplayıb çap etdirib, bunlara "Fatma xanım Kəminə" (1971), "Könül çırpıntıları" (1972), "Azərbaycanın aşıq və şair qadınları" (1974, 1991), "Azərbaycanın şair və aşıq qadınları" (II nəşr 2003), "Şirvanın üç şairi" (1971), "Mücrüm Kərim Vardani. Sünbülstan" (1978), "Abdulla Padarlı.

Seçilmiş əsərləri" (1979), "Hər budaqdan bir yarpaq" (1983) daxildir. Onun bir çox toplayib çap etdirdiyi əsərlərin əsas hissəsini ana və qadın mövzusu təşkil edir ki, bunlar da Əzizə xanıma romanlarından az şöhrət gətirməyib.

Bu kitablar vasitəsilə o, ta qədim dövrlərdən Azərbaycanda yüksək poetik səviyyəli yazılı və şifahi qadın yaradıcılığının mövcud olduğunu və dünya ədəbiyyatında öndər olduğunu sübut edib. Bu əsərlərlə yanaşı onun yüzlərlə məqalə, oçerk, elmi tədqiqat və publisistik məqalələri dövrü mətbuatda çap edilib.

O, "Natavan" adli kinossenari, çoxlu sayda radio-televiziya pyesləri, xatirat və saysız hesabsız bayatı yazıb. Əzizə xanım folklorumuzun vurğunu idi, "Bayatı düşüncələrim", "Xızır Nəbi", "Novruz" və başqa Azərbaycan adət-ənənələri, etnoqrafiyası ilə bağlı yazıları, televiziya-radioda çıxışları onu xalqın sevimlisi edib.

Bir çox xarici ölkələrdə, o cümlədən Yuqoslaviya, Suriya, Kipr, Hindistan, Sinqapur, Malaziya, İsrail, İraq və Türkiyədə beynəlxalq əhəmiyyətli tədbirlərin iştirakçısı olub. Bu ölkələrin kitabxanalarından tarixi əsərlərlə bağlı məlumatlar toplayıb və səyahət gündəlikləri yazıb. Bunlardan birində 1965–1966-cı illərdə həyat yoldaşının işi ilə bağlı Qanaya səfərinin gündəlikləri "Qızıl sahilə səyahət" (1968) xatiratını yazmasıdir.

Əzizə xanım bir sıra xarici müəlliflərin o cümlədən S. Smirnovun "Brest qalası", Ş. Rəşidovun "Güclü dalğa", A. Lixanovun "Mənim generalım", Ə. Kabaklənin "Əjdaha daşı", S. Çokumun "Bizim diyar" və sair əsərləri Azərbaycan dilinə tərcümə edib, bir çox kitabın redaktoru olub.

Onun əsərləri də bir sıra xarici dillərə, o cümlədən rus, fars, tacik, ərəb, qazax və sair tərcümə edilib, xaricdə nəşr edilib. Fasiləsiz olaraq televiziya və radioda müxtəlif mövzularda çıxışlar edib, televiziyada "Klassik irsimizdən", "Aşıq Pəri" və sair çoxsayı proqramların müəllifi və aparıcısı olub. Bu verilişlər vasitəsilə xalqa Azərbaycan klassik və müasir ədəbi irsini təbliğ edib.

Bununla yanaşı o radioda Cənubi Azərbaycan üçün verilən proqramların və "Ana" radio jurnalının uzun illər daimi iştirakçısı olub.  2003-cü il sentyabrın 4-də ömrünün 82-ci ilində uzun sürən ağır xəstəlikdən sonra haqqın dərgahına qovuşub və vəsiyyətinə əsasən Hacıqabul rayonunun Tağılı kəndində valideynləri, həyat yoldaşı və qardaşları ilə bir məzarlıqda dəfn edilib.

Əsərləri

1. "Natəvan haqqında hekayələr" (1963) – bu hekayələrdə yazıçı Qarabağın son xanı Xurşidbanu Natəvanın (XIX əsr) həyatını qələmə alıb

2. "Aləmdə səsim var mənim" (1973–1978)- ilk tarixi romanı XIX əsrdə Şamaxıda yaşayıb-yaratmış məşhur şair Seyid Əzim Şirvaninin ədəbi həyatı haqqındadır

3. "Vətənə qayıt" (1977) – XVIII əsrdə rus qoşunlarının Azərbaycana ilk gəlişi fonunda şair Nişat Şirvaninin həyatı və Şirvanın Salyan bölgəsində baş verən hadisələr

4. "Yad et məni" (1980) – XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində romantik şair Abbas Səhhətin həyat və yaradıcılığı ilə bağlı roman

5. "Sabir" (1989) – XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində yaşayıb-yaradan məşhur satirik şair Mirzə Ələkbər Sabirə həsr edilən əsər;

6. "Eldən elə" (1992) – XIX əsrdə 37 il dünya səyahətində olan coğrafiyaşünas Zeynalabdin Şirvaninin həyatı haqqında roman

7. "Rübabə-sultanım" (2001) – XX əsrdə baş verən ictimai-siyasi hadisələr fonunda yarı bioqrafik romanı

8. "Xəzərin göz yaşları" (2003) – 1938-ci ildə Azərbaycanda yaşayan İran azərbaycanlılarının Stalin rejimi tərəfindən 3–4 gün ərzində İrana məcburi deportasiyası haqqında povest

9. "Eşq sultanı" (Ölümündən bir az əvvəl bitirmişdir)- XV–XVI əsrdə yaşayıb-yaratmış böyük Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzulinin həyatı haqqında roman

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.09.2026)

Əsgərlərinin canını qorumaq üçün özünü fəda edən komandir: Şəhid baş leytenant Ruslan Abbasov

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Azərbaycan Respublikasının suverenliyinin tam bərpa olunması ilə nəticələn 19–20 sentyabr 2023-cü il lokal antiterror tədbirlərinin və 44 günlük Vətən müharibəsinin peşəkar zabiti, baş leytenant Ruslan Əbilfət oğlu Abbasov, hərb tariximizə sarsılmaz iradəsi, yüksək komandirlik şərəfi və böyük fədakarlığı ilə həkk olunmuş əfsanəvi hərbçilərdən biridir. Döyüş meydanındakı rəşadəti ilə bərabər, şəxsi həyatında üzləşdiyi ağır ailə faciələri qarşısında göstərdiyi mətanət onu hər bir Azərbaycan vətəndaşının qəlbində əbədi bir qəhrəmanlıq simvoluna çevirmişdir.

Şəxsi həyatı və hərbi bioqrafiyası

Doğum tarixi: 4 sentyabr 1995-ci il

Doğum yeri: Mingəçevir şəhəri

Şəhadət tarixi: 19 sentyabr 2023-cü il 28 yaşında, Ağdam rayonu istiqaməti

Dəfn yeri: Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı, 20 sentyabr 2023

Hərbi rütbəsi: Baş leytenant

Vəzifəsi: "N" saylı hərbi hissənin batareya bölük komandir

Erkən həyatı və peşəkar hərbi təhsili

Ruslan Abbasov 1995-ci ilin payızında Mingəçevir şəhərində dünyaya göz açmışdır. 2002-ci ildə Mingəçevir şəhər 15 saylı tam orta məktəbində ibtidai təhsilinə başlamış, nizam-intizama və hərb sənətinə olan sonsuz sevgisi onu hələ erkən yaşlarında bu sahəyə yönəltmişdir.

Hərbi lisey illəri: 2010-cu ildə orta məktəbin 8-ci sinfini bitirdikdən sonra sənədlərini Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyə təqdim edərək qəbul olunmuş və 2013-cü ildə buradan məzun olmuşdur.

Ali hərbi akademiyası: 2013-cü ildə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbinə AAHM daxil olaraq peşəkar hərbi biliklərə yiyələnmişdir.

Təhsil illəri zamanı, 2014-cü ildə atasını itirən Ruslan, ailənin böyük məsuliyyətini çiyinlərində daşımağa başlayır. 2017-ci ildə hərbi akademiyanı leytenant rütbəsi ilə bitirərək ordunun ön xətt bölmələrində taqım komandiri kimi peşəkar fəaliyyətinə qədəm qoyur. 2018-ci ildə qüsursuz xidmətinə görə "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi 1918–2018" yubiley medalı ilə təltif olunur. 2020-ci ilin yay aylarında isə vaxtından əvvəl baş leytenant rütbəsinə yüksəldilərək bölük batareya komandiri təyin edilir.

44 günlük Vətən müharibəsi və ağır mənəvi sınaq

27 sentyabr 2020-ci ildə Vətən müharibəsi başlayanda baş leytenant Ruslan Abbasov öz bölüyü ilə birlikdə cənub cəbhəsində ön xəttə atıldı. O, müharibə müddətində Füzuli, Cəbrayıl, Xocavənd və Qubadlı rayonlarının işğaldan azad edilməsi əməliyyatlarında taktiki savadı ilə tabeliyindəki əsgərləri minimal itki ilə idarə etdi.

"Döyüşdən gəlib anasını dəfn edən komandir": 

Müharibənin ən şiddətli getdiyi günlərdə, oktyabrın 30-u axşam saatlarında Ruslanın arxa cəbhədə intizarla yolunu gözləyən anası qəfildən vəfat edir. Komandanlıq dərhal Ruslana cəbhədən icazə verərək onu arxaya göndərir. 31 oktyabrda birbaşa döyüş meydanından gələn baş leytenant anasını torpağa tapşırır. Dəfndən dərhal sonra yaxınları və komandirləri ona "Bir az gözlə, özünə gəl, sonra qayıdarsan" desələr də, Ruslan Abbasov tarixin yaddaşına qızıl hərflərlə yazılacaq bu məşhur və sarsılmaz cavabı verir:

"Xeyr, mən burada qala bilmərəm. Cəbhədə mənim əsgərlərim vuruşur. Mən gedib hansısa əsgərimin valideyninə “Övladın şəhid oldu'” deyə bilmərəm. Mən onların başında durmalıyam".

Bu böyük mənəvi qətiyyətlə anasının yas mərasimindən birbaşa atəş xəttinə qayıdan Ruslan, müharibəni böyük Zəfərlə başa vurur və ölümünə qədər "Qubadlının azad olunmasına görə", "Xocavəndin azad olunmasına görə" və "Vətən müharibəsi iştirakçısı" medalları ilə təltif edilir.

Sentyabr döyüşləri və lokal antiterror tədbirləri

Vətən müharibəsindən sonra da xidmətini dayandırmayan cəsur zabit, 2021-ci və 2022-ci illərdə baş verən sərhəd toqquşmalarında da ön cəbhədə döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirmişdir.

19 sentyabr 2023-cü ildə Qarabağdakı qanunsuz erməni silahlı birləşmələrinin və separatçıların terror fəaliyyətinə son qoymaq məqsədilə başladılan lokal antiterror əməliyyatında Ruslan Abbasovun batareyası ilk saatlardan etibarən düşmənin Ağdam rayonu istiqamətindəki ağır hərbi infrastrukturunu sıradan çıxarmaq əmri alır.

Əsgərlər üçün fəda olunan can: 

Əməliyyat zamanı separatçı rejim tərəfindən mövqelərimiz ağır artilleriya və minaatan atəşinə tutulur. Bu gərgin anlarda komandir kimi öz canını yox, tabeliyindəki şəxsi heyəti düşünən baş leytenant Ruslan Abbasov, intensiv atəş altında bölüyünü və əsgərlərini təhlükəsiz sığınacağa köçürməyə başlayır. Bütün əsgərlərinin sığınacağa daxil olmasını təmin etdikdən sonra, özü içəri keçmək istəyərkən yaxınlığına düşən düşmən mərmisinin qəlpələrindən qəhrəmancasına şəhidlik zirvəsinə ucalır.

Atasını və anasını illər öncə itirən qəhrəman şəhidimizdən geriyə sadəcə bir qardaşı qalmışdır.

O, 20 sentyabr 2023-cü ildə böyük izdihamla doğma şəhəri Mingəçevirin Şəhidlər Xiyabanında valideynlərinin ruhuna layiq hərbi ehtiramla torpağa tapşırılmışdır.

Ali dövlət təltifləri

Baş leytenant Ruslan Abbasov ölümündən sonra göstərdiyi igidliyə görə Azərbaycan Prezidentinin sərəncamları ilə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni, "Vətən uğrunda" medalı və 3-cü dərəcəli "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif olunmuşdur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Beyons — müasir pop və R&B musiqisinin ən məşhur simalarından biri, müğənni, bəstəkar, prodüser, aktrisa, rəqqasə və sahibkardır. O, güclü vokalı, möhtəşəm səhnə performansları və musiqidə müxtəlif janrları birləşdirməsi ilə dünya miqyasında böyük nüfuz qazanıb.

Beyoncé Giselle Knowles 4 sentyabr 1981-ci ildə ABŞ-ın Texas ştatının Hyuston şəhərində anadan olub. Uşaqlıqdan musiqiyə böyük maraq göstərib və çox erkən yaşlarında səhnəyə çıxmağa başlayıb. O, cəmi 9 yaşında qızlardan ibarət musiqi qrupuna qoşulub. Qrup əvvəlcə Girl's Tyme adlanıb və 1993-cü ildə Star Search televiziya proqramında iştirak edib. Daha sonra bu kollektiv Destiny's Child qrupuna çevrilib.

Destiny's Child 1990-cı illərin sonlarında dünyanın ən uğurlu qadın qruplarından birinə çevrilib. Beyoncé qrupun aparıcı vokalçısı kimi xüsusilə seçilib. “Bills, Bills, Bills”, “Say My Name”, “Survivor” və “Bootylicious” kimi mahnılar qrupun ən məşhur əsərlərindəndir. Beyoncé Destiny's Child ilə ilk üç Grammy mükafatını qazanıb.

2003-cü ildə Beyoncé ilk solo albomu Dangerously in Love-ı buraxıb. Albom onun qrupdan kənarda da böyük ulduza çevriləcəyini göstərib. Albomdan çıxan “Crazy in Love” mahnısı Jay-Z ilə əməkdaşlığın nəticəsi olub və böyük beynəlxalq hitə çevrilib. “Baby Boy” da ABŞ Billboard Hot 100 siyahısında birinci yerə yüksəlib. Albom Beyoncé-yə bir gecədə 5 Grammy qazandırıb

Sonrakı illərdə o, ardıcıl olaraq uğurlu albomlar təqdim edib:

- Dangerously in Love — 2003

- B'Day — 2006

- I Am... Sasha Fierce — 2008

- 4 — 2011

- Beyoncé — 2013

- Lemonade — 2016

- Renaissance — 2022

- Cowboy Carter — 2024

Xüsusilə “Single Ladies (Put a Ring on It)”, “Halo”, “If I Were a Boy”, “Run the World (Girls)”, “Love on Top”, “Drunk in Love”, “Formation”, “Break My Soul” və “Texas Hold 'Em” onun ən tanınmış mahnıları sırasındadır.

“Beyoncé” albomu – böyük dəyişiklik

2013-cü ildə çıxardığı Beyoncé albomu musiqi sənayesində fərqli təqdimat üsulu ilə yadda qalıb. Albom əvvəlcədən geniş reklam kampaniyası olmadan qəfil yayımlandı və hər mahnıya uyğun vizual materiallar hazırlanıb. Bu yanaşma sonrakı illərdə digər böyük sənətçilərin albom təqdimatlarına da təsir göstərib.

“Lemonade”

2016-cı ildə yayımlanan Lemonade Beyoncé yaradıcılığının ən mühüm əsərlərindən hesab olunur. Albomda sevgi, ailə, xəyanət, qadınlıq, şəxsi ağrı, tarix və afroamerikalı kimliyi kimi mövzular ön plana çıxır. Beyoncé albomu sadəcə mahnılar toplusu kimi deyil, həm də vizual hekayə kimi təqdim edib. “Formation”, “Sorry”, “Hold Up”, “Freedom” və “All Night” albomun ən diqqətçəkən mahnılarındandır.

“Renaissance”

2022-ci ildə Beyoncé Renaissance albomunu təqdim edib. Albomda pop, R&B, house, disco və dance musiqisinin elementləri birləşdirilib. “Break My Soul” albomun ən böyük hitlərindən biri olub. 2023-cü ildə Renaissance Beyoncé-yə Best Dance/Electronic Music Album Grammy mükafatını qazandırıb və onun Grammy tarixində ən çox mükafat qazanan sənətçi kimi rekord yaratmasına imkan verib.

“Cowboy Carter” və country musiqisinə keçid

Beyoncé-nin karyerasında ən maraqlı dönüşlərdən biri 2024-cü ildə yayımlanan Cowboy Carter albomu olub.

Albom country, Americana, blues, R&B və pop elementlərini bir araya gətirirdi. Albomun əsas mahnılarından biri “Texas Hold 'Em” olub. Beyoncé bununla country musiqisinin tarixində afroamerikalı sənətçilərin roluna da diqqət çəkib. “Texas Hold 'Em” onun country musiqisi istiqamətində yeni mərhələsinin başlanğıcı olub

Sahibkarlıq fəaliyyəti

Beyoncé musiqi ilə yanaşı biznes sahəsində də fəaliyyət göstərir. O, müxtəlif dövrlərdə moda, kosmetika, ətir və digər istehlak məhsulları ilə bağlı layihələr həyata keçirib. Onun IVY PARK adlı geyim markası xüsusilə məşhurlaşıb. Beyoncé öz brend və layihələrinin yaradılmasında yalnız reklam siması kimi deyil, yaradıcı tərəf kimi də iştirak edib.

Xeyriyyəçilik və sosial fəaliyyəti

Beyoncé müxtəlif xeyriyyə layihələrində iştirak edib və təhsil, gənclərin inkişafı, sosial yardım və təbii fəlakətlərdən zərər çəkən insanlara dəstək kimi istiqamətlərdə fəaliyyət göstərib. Onun BeyGOOD təşəbbüsü müxtəlif sosial layihələri dəstəkləyir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Hər ilin 4 sentyabrında İngiltərənin ədəbi dairələri, eləcə də Sasseks qraflığı matəmə batır. Niyə? Çünki həmin gün vəfat etmiş yazıçıya yas saxlayır, ruhuna dualar oxuyur, şamlar yandırır. Kimdir o yazıçı?  Con Eyken — əsl adı Joan Delano Aiken olan, XX əsrin tanınmış ingilis yazıçılarından biri.

O, xüsusilə uşaq ədəbiyyatı, fantastika, fövqəltəbii hekayələr, tarixi-fantastik romanlar və alternativ tarix janrlarında yazıb. Yaradıcılığı yalnız uşaqlarla məhdudlaşmayıb, böyüklər üçün də çoxsaylı roman və hekayələr qələmə alıb. Ümumilikdə 100-dən çox kitabın müəllifi olub.

Joan Aiken 4 sentyabr 1924-cü ildə İngiltərənin Sasseks qraflığının Rye şəhərində anadan olub. O, ədəbiyyatla sıx bağlı ailədə böyüyüb. Atası məşhur amerikalı şair Conrad Aiken, anası isə kanadalı əsilli Jessie McDonald Aiken idi. Ögey atası da yazıçı Martin Armstrong olub. Bacısı Jane Aiken Hodge və qardaşı John Aiken də ədəbiyyatla məşğul idilər. Beləliklə, Joan uşaqlıqdan kitabların, hekayələrin və yazıçılığın içində böyüyüb.

Onun yaradıcılığa marağı çox erkən yaşlarda yaranıb. Mənbələrə görə, Aiken beş yaşından yazmağa başlayıb. Uşaqlıq illərində ətrafındakı dünyanı təxəyyülündə dəyişdirərək müxtəlif hekayələr qurub. Aiken ənənəvi universitet təhsili almayıb. Buna baxmayaraq, geniş mütaliəsi və yazıçılıq istedadı onun peşəkar fəaliyyətinə erkən başlamasına imkan verib.

O, müxtəlif dövrlərdə: BBC-də,

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnformasiya Mərkəzində,

jurnal və nəşriyyat sahəsində,

Argosy jurnalında redaktor kimi

çalışıb. Daha sonra reklam sahəsində də fəaliyyət göstərib. Bu təcrübələr onun yazıçılıq üslubunun formalaşmasına ciddi təsir göstərib. Joan Aikenin ilk kitablarından biri The Kingdom and the Cave olub və 1960-cı ildə nəşr olunub.

Lakin onun geniş oxucu auditoriyasına tanınmasını təmin edən əsas əsər The Wolves of Willoughby Chase olub. 1962-ci ildə nəşr edilən bu roman Aikenin ən məşhur əsərlərindən birinə çevrildi. Əsərdə XIX əsr İngiltərəsini xatırladan, lakin real tarixdən fərqli şəkildə inkişaf edən alternativ bir dünya yaradılıb. Aiken məhz belə əsərləri ilə alternativ tarixlə uşaq macəra ədəbiyyatını birləşdirən özünəməxsus üslub formalaşdırıb

“The Wolves of Willoughby Chase”

Bu əsər Aiken yaradıcılığının ən mühüm nümunələrindən biridir.

Romanın hadisələri uydurma, alternativ İngiltərədə cərəyan edir. Burada adi tarixi reallıqla fantastika birləşir. Əsərin əsas qəhrəmanları uşaqlar Bonnie Green, Sylvia Green və Simondur. Roman macəra, təhlükə, dostluq, ailə, cəsarət və ədalət mövzularını əhatə edir. Əsərin uğurundan sonra Aiken həmin dünyada keçən bir sıra başqa romanlar yazıb. Bu əsərlər sonradan Wolves Chronicles adı ilə tanınan silsiləni formalaşdırıb

Silsilənin əsas kitabları

- The Wolves of Willoughby Chase

- Black Hearts in Battersea

- Nightbirds on Nantucket

- The Stolen Lake

- The Cuckoo Tree

- Dido and Pa

- Is

- Cold Shoulder Road

- Midwinter Nightingale

"Dido Twite obrazı"

Aikenin yaratdığı ən yaddaqalan obrazlardan biri Dido Twitedır.

Dido ağıllı, cəsur, enerjili və macərapərəst qız obrazıdır. O, müxtəlif təhlükəli vəziyyətlərə düşür, lakin öz zəkası və cəsarəti ilə onların öhdəsindən gəlməyə çalışır. Aiken uşaqlar üçün yazdığı əsərlərdə uşaqları passiv qəhrəman kimi deyil, hadisələrin gedişatına təsir edən fəal və müstəqil şəxsiyyətlər kimi təqdim etməyə xüsusi diqqət yetirib.

“The Whispering Mountain”

Aikenin mühüm əsərlərindən biri də The Whispering Mountain romanıdır. Əsər 1968-ci ildə nəşr olunub və yazıçıya böyük nüfuz qazandırıb. Roman üçün Aiken Guardian Children's Fiction Prize mükafatını qazanıb. Əsər həmçinin Carnegie Medal mükafatında fəxri qeyd olunan kitablar sırasında yer alıb. Bu əsərdə tarix, macəra, əfsanə və fantastik elementlər bir-birinə qarışır. Aikenin əsas xüsusiyyətlərindən biri də məhz budur: o, real tarixi atmosferi götürərək onu tamamilə yeni və fantastik dünya ilə birləşdirib.

“Night Fall” və Edgar Allan Poe mükafatı

Joan Aiken detektiv və sirr elementlərinə də xüsusi maraq göstərib. Onun Night Fall əsəri bu baxımdan diqqətəlayiqdir. Əsər 1972-ci ildə Mystery Writers of America tərəfindən Edgar Allan Poe Award mükafatına layiq görülüb. Bu mükafat Aikenin yalnız uşaq yazıçısı olmadığını, həm də sirli və gərgin süjetlər qurmaq bacarığına malik müəllif olduğunu göstərib.

Jane Austen yaradıcılığına münasibəti

Aiken klassik ədəbiyyata da böyük maraq göstərib. Xüsusilə Jane Austen yaradıcılığı onun diqqətini çəkib. O, Austen əsərlərinin bəzi personajları və dünyası əsasında yeni romanlar yazıb.

Məsələn:

- Jane Fairfax

- The Youngest Miss Ward

- Emma Watson

- Mansfield Revisited

kimi əsərləri bu marağın nəticəsidir. Beləliklə, Aiken klassik romanların dünyasını öz fantaziyası ilə davam etdirən yazıçılardan biri kimi də tanınır.

Uşaqlar üçün digər məşhur əsərləri

Aikenin yaradıcılığı çox genişdir. Onun məşhur kitabları arasında:

- A Necklace of Raindrops

- The Kingdom and the Cave

- The Wolves of Willoughby Chase

- Black Hearts in Battersea

- Nightbirds on Nantucket

- The Whispering Mountain

- Midnight Is a Place

- The Kingdom Under the Sea and Other Stories

- The Cockatrice Boys

- The Arabel and Mortimer seriyası

xüsusi yer tutur.

Mükafatları

Joan Aiken yaradıcılığına görə müxtəlif mühüm mükafatlara layiq görülüb:

- Lewis Carroll Shelf Award — The Wolves of Willoughby Chase üçün, 1965

- Carnegie Medal fəxri kitabı — The Whispering Mountain, 1968

- Guardian Award — The Whispering Mountain, 1969

- Edgar Allan Poe Award — Night Fall, 1972

- New York Times Outstanding Book — Midnight Is a Place, 1974

- MBE (Member of the Order of the British Empire) — 1999, uşaq ədəbiyyatına xidmətlərinə görə.

1999-cu ildə ona verilən MBE Britaniya ədəbiyyatında uzun illər davam edən fəaliyyətinin rəsmi tanınması olub. 4 yanvar 2004cü ildə vəfat edib

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.09.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Azərbaycanın müstəqillik və milli azadlıq hərəkatı tarixində xüsusi, cəsur və dramatik bir səhifənin müəllifi rejissor, dissident və milli fədai Cahid Hilal oğlu Şirinovdur Cahid Hilaloğlu. O, Sovet İttifaqının ən qəddar və vahiməli dövrlərində, Kommunist rejiminin qadağalarına meydan oxuyaraq Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin üçrəngli bayrağını Bakının mərkəzində, Qız qalasının zirvəsində dalğalandıran ilk şəxsdir. Onun apardığı gizli mübarizə, çəkdiyi sürgün əzabları və müəmmalı ölümü onu müasir tariximizin ən parlaq istiqlal rəmzlərindən birinə çevirmişdir.

Şəxsi profili və həyat xronologiyası

Doğum tarixi və yeri: 1928-ci il, Ağdam şəhəri, Azərbaycan SSR

Vəfat tarixi və yeri: 30 may 1991-ci il 63 yaşında, Ağdam şəhəri Müəmmalı avtoqəza nəticəsində

Dəfn yeri: Ağdam rayonunun Mərzili kənd qəbiristanlığı

Peşəsi və fəaliyyəti: Teatr rejissoru, milli hərəkatçı, siyasi dissident

Ailəvi bağlılığı: Xalq artisti, tanınmış aktrisa Naibə Allahverdiyevanın ögey atasıdır

Arazı keçən 13 yaşlı körpə və milli düşüncənin oyanışı

Cahid Hilaloğlu 1928-ci ildə Ağdamda doğulsa da, kiçik yaşlarında ailəsi ilə birgə Bakıya köçmüşdür. Atası neft mədənlərində çalışarkən, Cahid paytaxtın 13 saylı məktəbində təhsil alırdı. Onun taleyini dəyişən ilk böyük hadisə 1941-ci ilin avqustunda baş verir: Sovet ordusu Cənubi Güney Azərbaycanı işğal edərkən, 13 yaşlı Cahid valideynlərindən gizli şəkildə qoşun birləşmələrinə qoşulub Arazı keçir.

İki il boyunca Cənubi Azərbaycanda qalan və buradakı xalqın məşəqqətlərinə, eyni zamanda vətənin iki yerə bölünməsi faciəsinə canlı şahid olan Cahid, Bakıya tamamilə fərqli bir milli təfəkkürlə qayıdır. 1947-ci ildə Bakıdakı 1 saylı orta məktəbi bitir və Azərbaycan Teatr İnstitutunun rejissorluq fakültəsinə qəbul olur. İnstitut illərində ətrafına özü kimi milli düşüncəli fikirdaşlarını toplayaraq gizli anti-sovet ideyalarını bölüşməyə başlayır.

Qız qalasında dalğalanan istiqlal: 28 may 1957-ci il

1952-ci ildə institutu bitirən Cahid, M.F.Axundov adına Opera və Balet Teatrında işə düzəlir. 1956-cı ildə Sovet ordusunun Macarıstandakı azadlıq hərəkatını və Tiflisdəki daxili nümayişləri qan içində boğması Cahid və dostlarının rejimə qarşı nifrətini pik həddə çatdırır. Onlar xaricə qaçıb mühacirətdəki Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin liderləri ilə birlikdə fəaliyyət göstərməyi planlaşdırsalar da, sərhədlərin bağlılığı buna imkan vermir.

Cahid Hilaloğlu və dostu Çingiz Abdullayev həmin dövrün milli fədaisi sovet rejiminin gözünü qorxutmaq və xalqa mübarizə mesajı vermək üçün tarixi bir qərar qəbul edirlər: 28 may 1957-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranmasının 39-cu ildönümündə Bakının ən mühüm simvolu olan Qız qalasının üzərinə üçrəngli, ay-ulduzlu milli bayrağı sancmaq.

Hadisənin icrası və həbs: 

Cahid öz əlləri ilə tikdiyi Azərbaycanın üçrəngli bayrağını gizlicə Qız qalasının zirvəsinə qaldırır və dalğalandırır. Səhər açılarkən Bakı sakinləri sovet qırmızısının fonunda müstəqil Azərbaycanın bayrağını görərək böyük şok və qürur yaşayırlar. Lakin bu hadisə SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsini KQB dərhal hərəkətə keçir. Genişmiqyaslı axtarışlardan sonra Cahid Hilaloğlu və onun fikirdaşları həbs olunur.

Sürgün və işgəncələr: 

1957-ci ildə rus və erməni müstəntiqlərin rəhbərliyi ilə keçirilən saxta və ağır məhkəmə prosesi nəticəsində Cahid Hilaloğlu 10 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilərək Rusiya ucqarlarına, Mordoviya həbs düşərgələrinə sürgün edilir bəzi ilkin sovet qeydlərində cəzanın 4 ili rəsmiləşdirilsə də, ümumi məhrumiyyət və nəzarət illəri onun bütün gəncliyini əhatə etmişdir.

Sürgündən sonra: Bitməyən KQB təqibi və teatr fəaliyyəti

Ağır həbs və sürgün həyatından sonra Bakıya dönən Cahid Hilaloğluna paytaxtda fəaliyyət göstərməyə, böyük layihələrə rəhbərlik etməyə icazə verilmir. Xüsusi xidmət orqanları KQB onun hər addımını izləyir, iş yerlərindən süni bəhanələrlə uzaqlaşdırırdılar.

1976-cı ildə Bakıdan uzaqlaşmaq məcburiyyətində qalan cəsur rejissor doğma yurduna Ağdama qayıdır və orada yeni açılmış Ağdam Dövlət Dram Teatrında rejissor kimi fəaliyyətə başlayır. Ömrünün sonunadək bu teatrda milli ruhlu pyeslərə quruluş verir, gənc aktyor nəslinin yetişməsində rol oynayır.

30 may 1991: Müəmmalı və faciəvi ölüm

Cahid Hilaloğlu Azərbaycanın müstəqilliyə doğru getdiyini, 1988-ci ildə başlayan Meydan hərəkatını və üçrəngli bayrağın yenidən meydanlarda dalğalandığını böyük qürurla izləyirdi. Lakin Sovet imperiyasının xüsusi xidmət orqanları onun bu müstəqillik gününü canlı görməsinə imkan vermədilər.

30 may 1991-ci ildə Ağdam şəhərində Cahid Hilaloğlunu dövlət nömrə nişanı və kimliyi bilinməyən, qəfil peyda olan bir "Volqa" avtomobili vurur. Ağır xəsarətlər alan böyük sənətkar və fədai hadisə yerindəcə dünyasını dəyişir. Dönəmin dissidentləri və müasir tarixçilər bu hadisənin sıradan bir qəza olmadığını, KQB-nin milli düşüncəli insanları aradan qaldırmaq üçün tez-tez istifadə etdiyi xüsusi planlaşdırılmış sui-qəsd olduğunu vurğulayırlar. O, Ağdamın Mərzili kəndində torpağa tapşırılmışdır.

Ali dövlət ehtiramı və irsi

Cahid Hilaloğlunun ölümündən cəmi bir neçə ay sonra Azərbaycan öz müstəqilliyini elan etdi və onun vaxtilə canı bahasına Qız qalasına qaldırdığı bayraq dövlətin rəsmi simvoluna çevrildi. 2026-cı ilin iyun ayında onun Mərzili kəndindəki məzarı dövlət və media nümayəndələri, Xalq artisti Naibə Allahverdiyeva və qohumlarının iştirakı ilə rəsmi olaraq ziyarət edilmişdir. Hazırda onun xatirəsini yaşatmaq üçün "Cahid Hilaloğlu" adına xüsusi mükafatlar təsis olunmuş, həyatından bəhs edən bədii əsərlər və pyeslər hazırlanmaqdadır.

Cahid Hilaloğlu, qaranlıq sovet illərində sönməyə qoymadığı istiqlal məşəli ilə Azərbaycan xalqının qəlbində əbədi yaşayacaqdır. Ruhu şad olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.09.2026)