Tanınmış ictimai-siyasi xadim, yazıçı-publisist, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, mərhum Sadıq Murtuzayev, publisist, Əməkdar hüquqşünas Müzəffər Ağazadə və yazıçı-rejissor, publisist-jurnalist, Əməkdar incəsənət xadimi Ağalar İdrisoğlu səmavi insanların, dünya dahilərinin  və Azərbaycan mütəfəkkirlərinin on mindən çox  kəlamlarını, sitatlarını, aforizmlərini toplayıb, tərcümə  eləyib və  “Sözdən  yaranan incilər” adlı çox qalın bir kitabı  çapa hazırlayırlar. 

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı olaraq belə qərara gəldik ki, bu  sayımızdan başlayaraq həmin kəlamlardan, sitatlardan, aforizmlərdən bəzilərini səhifələrimizdə çap edək. İnanırıq ki, sözdən yaran bu incilər sizin də xoşunuza gələcək və onları öz yaddaşınıza köçürəcək, gündəliyinizə yazacaq, dostlarınızla, yaxınlarınızla bölüşəcəksiniz.

Çünki bu incilər, hər insana  lazım olan ən qiymətli sözlərdir. Onun daha yaxşı, mükəmməl  kamilləşməsi üçün əvəzsiz və  lazımlı  bir məktəbdir.

  AĞALAR   İDRİSOĞLU  (1950), yazıçı, dramaturq, rejissor,

                                  jurnalist, publisist, esseist

-  Milyonçunun qızını alan oğlan, həmişə qapıda qulluqçu kimi dayanacağını əvvəlcədən  bilməlidir.

- İnsan o deyil ki, savadlıdır. Əslində insan  o ali varlığa deyirlər ki, keçmişilə gələcək arasında özünün yerini müəyyənləşdirə bilsin.

- Gəlmək getmək üçündür. Getmək də gəlmək üçündür. Amma əslində nə gəlməklər var, nə də getməklər. Sadəcə bir şey var. İnsan yaşamaq xatirinə özü-özünü aldadaraq, yaşayır.

- Dövlət, o zaman qüdrətli olur ki, onun hər bir vətəndaşı Milli birlik üçün öz varlığı kimi çalışır və Vətəni öz namusu, əqidəsi, ailəsi kimi qoruyur.

- Vəzifə insanın boynunda başqalarına xidmət etməkçün müqəddəs bir yükdür. O yükü də hər adam apara bilməz. Gərək o yükü daşımağa layiq olasan və bu yüklə hamıya xeyir verməyi bacarmalısan.

- Rüşvət, insanın üstünə düşən və heç vaxt getməyən qara bir ləkədir.  Əgər rüşvətxorun bir az da olsa vucdanı varsa, o ləkə onu  ömrü boyu təqib  edir və bir adam ona  diqqətlə baxanda fikirləşir ki, həmin adam onun  rüşvətxor olduğunu bilir.

-  Ziyalı, məddəahlıqdan uzaq olmalı və hər an hökmdarın yox, millətin, xalqın yanında olmalıdır. Hökmdarı da  buna inandırmalıdır. Belə olduqda o, ziyalı ola bilər.

  “Ədəbiyyat və incəsənət” 
(30.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Zahirə Cabirin nağıllarını təqdim edir. Nağıllar uşaqlar üçün yaradılır. Amma bu nağılları böyüklər də məmnuniyyətlə oxuyurlar və bəyənirlər.

Növbəti təqdim edilən nağıl Canyataq-Gülyataq qızılı adlanır.

Hamam hamam içində, xəlbir saman içində, dəvə dəlləklik eylər köhnə hamam içində, balçının bal tası yox, baltaçının baltası, burdan bir tazı keçdi, onun da xaltası yox. Nağıl-mağıl bilmərəm, bilsəm də söyləmərəm, xandan gəlmiş nökərəm, dinmə böyrünü sökərəm.

Biri vardı, biri yoxdu. Bir padşah vardı. Onun Can adlı aman-zaman bir oğlu vardı. Can igidləri başına yığıb ova gedər, at çapıb, ox atardı. Bir gün ov dalınca düşərkən meşədə çırpı yığan gözəl bir qızla rastlaşdı. Qız nə qız, görən bunun camalına heyran qalardı, qaş qara, gözlər sürməyi, boyu sərv.  Qız onu görçək ürkək baxışları ilə tez şələsini götürüb getmək istədi. Can atdan düşüb qızdan hansı obadan olduğunu sordu. Qız heç bir söz demədi. Yalnız qorxu, həyəcanla icazə istəyib ordan uzaqlaşdı. Can xeyli vaxt qızın gözəlliyi qarşısında donub qaldıqdan sonra özünü birtəhər ələ alıb və evə dönür. Qızın dərdindən rəngi saralır, solur, bir an belə onu unutmur.  Xəstələnir. Padşah məmləkətin loğmanlarını sarayına dəvət edir, oğlunun dərdinin əlacını soruşur. Onlar xəstəliyi ilə bağlı heç bir söz deyə bilmirlər. Bir dərviş gəlir, Cana baxır və padşaha bildirir ki, oğlunun xəstəliyi sevgi xəstəliyidir. Oğlunu sevən ata Candan onun kim olduğunu sorur. Can isə gördüklərini danışır, qızın hansı obadan olduğunun bilmədiyini deyir. Atası söz verir ki, o qızı tapıb, onunla Canı evləndirəcək. Atasının ona mərhəmət göstərdiyi görən Can o qızı axtarmaq eşqilə sağalır, ayağa durur. Yenə də  meşəyə üz tutur, axtarır, taqətdən düşür, yorulur. Yaxınlıqdakı çaya gedib yuyunmaq, bir az dincliyini almaq istəyir.

Hə, sizə kimdən deyim, Canın meşədə rast gəlib, gördüyü qızdan. Bu qızın adı Gül idi. Körpəlikdən anasını itirmiş, atası dul qadınla evlənmişdi. Analığ ona gün verib, işıq vermirdi. Gününü göy əskiyə döndərmişdi. Evin bütün ağır işlərini ona gördürərdi. Gül hər gün çaya gəlib, ağır səhənglə evlərinə su daşıyardı. Ögey ana Gülün günü- gündən gözəlləşdiyini görüb daha da qəddarlaşırdı. Bütün günü onu işlətməkdən, söyməkdən, təhqir etməkdən həzz alırdı.

Gül də meşədə cavanı gördüyü gündən könlün ona salmışdı. Hər cün çaya gəlir, çayın kənarında məskən salmış salxım söyüdün altında oturub dərdini caya danışır, dərdləşirdi. Və yenə də çaya gəlib səhəngini doldurdu. Gözlərini qaldıranda qarşısında Canı gördü. Gül özünü bir anlıq itirib, çaş-baş qalır. Can onu axtardığını, onu gördüyü gündən yalnız onun eşqilə yaşadığını, sevdiyini bildirir. Gül də ona biganə qalmadığını söyləyir. Nəhayət, Can padşaha istədiyi qızdan danışır, ona bir könüldən min könülə aşiq olduğunu deyir. Padşah oğlu ilə razılaşır və Gülü oğlu üçün istəməyə elçi göndərir. Ögey ana padşahın oğlunun Gülü sevdiyini eşitcək hikkəsindən, paxıllığından az qalır ki, çatlasın. Dərdə düşür. Bütün günü fikirləşir ki, nə etsin. Axır ki, tapır. Gələn elçilərə qızının əvəzində qızıl yatağı istəyir və bu yataqların yalnız Canın əli ilə tapılmasını istəyir. Əri nə qədər onu bu fikrindən daşındırmaq istəyirsə əl çəkmir.

Can, bu yolun gedər-gəlməz olduğunu bilsə də, sevdiyi qızın yolunda qızıl yatağı əldə etmək üçün yola düşür.  Yorulmadan, gecə, gündüz bilmədən çayın qırağındakı qayalarda qızıl yatağı axtarır.  Gülün eşqiylə sıldırım, adamkeçməz qayalarda külüng vurur. Nəhayət ki, tapır. Həmin vaxt Gül Canı görmək ümidilə çayın kənarına gəlmişdi. Çayın kənarındakı qayalardan Canın külüngünün səsini eşidir. Can həmin vaxt artıq qızıl yatağını tapmışdı. Külüng səsi ara verəndə Gül aşağıdan onu səslədi. Can Gülün səsin eşitdi, tez sevgilisinə qovuşmaq istədi. Qayaların üstündən sanki uça-uça ona qızıl yatağını tapdığını söyləmək istədi. Elə bu vaxt ayaqları yerdən üzüldü, qayadan sürüşdü, ölümcül halda çaya düşdü. Gül onu dizləri üstə aldı, sevgilisinə son anda doyunca baxdı, qayaların üstünə çıxdı, özünü qayadan atmaq istədi. Bu vaxt bir pəri peyda oldu. Onun əllərindən tutub, qayadan aşağı endirdi. Qıza dedi ki, yaxınlıqdakı qalanın arxasında yerdən bir bulaq çıxır, dirilik suyudur. Get o bulaqdan su götür, Canın yaralarına tök, Can sağalacaq. Gül pərinin dediyi kimi etdi, axtarıb bulağı tapdı, dirilik suyundan gətirib Canın yaralarına tökdü. Can gözlərini açdı. İki sevgili yenidən bir-birinə qovuşdu.

Bəli, padşah bu xəbəri eşidən kimi bütün şəhəri xalça-xalı ilə bəzədi. Böyük sevinc, coşqu ilə çıxdı oğlunun, gəlninin qabağına. Analığ bunları gördükdə qan başına vurdu, paxıllıqdan bağrı çatlayıb öldü.

Padşah oğluna qırx gün, qırx gecə toy elədi. Onlar yedi, içdi, yerə keçdilər. Siz də yeyin, için, kama çatın. Göydən üç alma düşdü. Biri mənim, biri özümün, biri də nağıl danışanın.

İllər keçir. Həmin qızıl yatağı Canyataq-Gülyataq adı ilə məşhurlaşır. Onların sevgi dastanı dillərdə gəzir. Can və Gül bir-birini sevən bütün aşiqlərə bu qızıl yatağından pay verir.

Danışdığım nağıl Kəlbəcərdəki Canyataq-Gülyataq qızıl yatağı haqqındadır. O yer sevgililərin qovuşduğu yerdir. Ordan nə qədər qızıl daşısalar da, həmin yataqdan qızıl tükənməz, cünki o müqəddəs yer - əbədi sevginin yatağıdır. Oradan çıxan qızıldan həmin yerlərin insanları xeyir görər. Xaincəsinə əl uzadanların apardıqları qızıl isə onlara xeyir gətirməz, gilə dönərək ayaqlara yapışar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

Rəqsanə Babayeva,

BeyləqanrayonMədəniyyətmərkəzininrejissoru, "Gənclik" xalqteatrınınrəhbəri,yazıçı. “Ədəbiyyat və İncəsənət” üçün

Sənət haqqında danışanda adətən ilk deyilən söz “azadlıq” olur. Rəssamın azadlığı, yazıçının azadlığı, rejissorun azadlığı, aktyorun azadlığı… Sanki sənət anlayışının öz kökündə sərhəd tanımamaq, qayda qəbul etməmək, çərçivələrə sığmamaq dayanır. Digər tərəfdən isə tarix boyunca sənətə yönəlmiş ən böyük iradlardan biri də məhz bu olub: “Sənət məsuliyyət daşımalıdır.” Cəmiyyətə, mənəviyyata, gələcək nəsillərə, dəyərlərə qarşı məsuliyyət. Bu iki anlayış — azadlıq və məsuliyyət — çox zaman bir-birinə zidd kimi təqdim edilir. Halbuki məsələ o qədər də sadə deyil.

Bir sual ortaya çıxır: sənətkarın əsas borcu öz daxili həqiqətini ifadə etməkdirmi, yoxsa cəmiyyətin qəbul edəcəyi çərçivədə qalmaqmı? Əgər sənət yalnız məsuliyyətlə ölçülürsə, o zaman təbliğata çevrilmək riski varmı? Əgər sənət yalnız azadlıqla ölçülürsə, o zaman dağıdıcı təsir yaratmaq təhlükəsi varmı? Bu yazıda məqsəd hökm vermək deyil. Əksinə, bu mübahisənin iki tərəfini də açmaq, üstünlükləri və çatışmazlıqları göstərmək, nəticəni isə oxucunun öz düşüncəsinə buraxmaqdır.

Azad sənət ideyasının cazibəsi

Sənətin azad olması ideyası ilk baxışdan çox güclü və inandırıcı görünür. Çünki sənət insanın daxili dünyasının ifadəsidir. Daxili dünya isə qanunla, qayda ilə, göstərişlə yaranmır. O, hissdən, təcrübədən, ziddiyyətdən, ağrıdan, sevinclə qarışıq qorxudan doğur. Bir rəssamın fırçasını, bir şairin misrasını, bir rejissorun səhnə quruluşunu öncədən müəyyənləşdirmək mümkündürmü? Əgər mümkündürsə, bu artıq sənət sayılırmı?

Azad sənətin üstünlüklərindən biri onun həqiqəti üzə çıxarma gücüdür. Tarixdə bir çox əsər var ki, ilk yarandığı dövrdə qəbul edilməyib, tənqid olunub, hətta qadağan edilib. Amma zaman keçdikcə həmin əsərlər cəmiyyətin güzgüsünə çevrilib. Azad ifadə olmasaydı, bəlkə də o həqiqətlər heç vaxt səslənməyəcəkdi.

Azadlıq sənətkara risk etmək imkanı verir. Yeni forma, yeni dil, yeni baxış bucağı yaradır. Bütün böyük üslub dəyişiklikləri — modernizm, avanqard, eksperimental teatr, yeni dalğa kinosu — məhz azadlıq mühitində doğulub. Əgər hər yaradıcı addım əvvəlcədən “uyğundurmu?” süzgəcindən keçməli olsaydı, bəlkə də bu yeniliklərin heç biri ortaya çıxmazdı.

Azad sənətin başqa bir üstünlüyü də onun dürüstlük iddiasıdır. Senzura qorxusu olmayan sənətkar daha səmimi ola bilər. O, bəzəmək, gizlətmək, yumşaltmaq məcburiyyətində qalmır. Daxilində nə varsa, onu təqdim edir. Bu isə tamaşaçı və oxucu ilə daha birbaşa əlaqə yaradır.

Azadlığın kölgə tərəfi

Lakin azadlıq anlayışı romantik səslənsə də, onun praktik tərəfi mürəkkəbdir. Tam sərhədsiz sənət mümkündürmü və mümkündürsə, həmişə faydalıdırmı? Bu sual tez-tez mübahisə doğurur.

Azad sənətin əsas risklərindən biri məsuliyyətsiz ifadə ehtimalıdır. Sənət böyük təsir gücünə malikdir. Kino, teatr, ədəbiyyat, musiqi — bunlar yalnız estetik obyekt deyil, eyni zamanda düşüncə formalaşdıran vasitələrdir. Bir obraz, bir səhnə, bir fikir minlərlə insanın dünyagörüşünə təsir edə bilər. Bu təsirin nəticələri isə həmişə neytral olmur.

Bəzən “azad ifadə” adı altında zorakılığın romantikləşdirilməsi, mənəvi aşınmanın normallaşdırılması, nifrətin estetikləşdirilməsi baş verir. Sənət əsəri bəzən reallığı tənqid etmək əvəzinə onu cazibədar göstərir. Tamaşaçı isə tənqidlə təbliğat arasındakı fərqi hər zaman ayırd edə bilmir.

Digər problem isə şok effekti üzərindən qurulan yaradıcılıqdır. Diqqət çəkmək üçün sərhədi aşmaq, qalmaqal yaratmaq, dəyərləri bilərəkdən təhqir etmək bəzən “cəsarətli sənət” kimi təqdim olunur. Halbuki sual açıq qalır: məqsəd düşündürməkdir, yoxsa sadəcə sarsıtmaq?

Tam azad sənət mühitində güclü olan səs daha çox eşidilir. Bu da bərabər imkan məsələsini gündəmə gətirir. Maliyyə, media, platforma gücü olan yaradıcı daha çox görünür, digərləri isə kölgədə qalır. Beləliklə, “azad bazar” modeli sənətdə də bərabərsizliyi artıra bilər.

Məsuliyyətli sənət anlayışı

Məsuliyyətli sənət ideyası isə başqa bir məntiqə söykənir. Bu yanaşmaya görə sənətkar cəmiyyətin üzvüdür və onun yaratdığı məhsul sosial təsir doğurur. Deməli, bu təsir nəzərə alınmalıdır. Burada məsuliyyət senzura anlamında yox, etik şüur kimi təqdim olunur.

Məsuliyyətli sənətin üstünlüklərindən biri onun qurucu gücüdür. Bu cür sənət dəyərləri qorumağa, insanı yüksəltməyə, düşüncəni dərinləşdirməyə çalışır. O, dağıtmaqdan çox inşa etməyi hədəfləyir. Xüsusilə teatr və kino kimi kütləvi təsir vasitələrində bu yanaşma tez-tez müdafiə olunur.

Məsuliyyət anlayışı sənətkarı daha diqqətli edir. O, obrazın, sözün, vizualın yaratdığı mənəvi nəticəni düşünür. Bu, yaradıcılıqda səthi sensasiyaçılığı azalda bilər. Dərinlik, ölçü, balans kimi keyfiyyətlər güclənə bilər.

Məsuliyyətli sənət həm də mədəni yaddaşın qorunmasına xidmət edir. Dilin, ənənənin, tarixi yaddaşın incə qatları sənət vasitəsilə gələcək nəsillərə ötürülür. Bu nöqtədə sənət yalnız fərdi ifadə deyil, kollektiv yaddaşın daşıyıcısına çevrilir.

Məsuliyyətin riskləri

Ancaq məsuliyyət anlayışı da problemsiz deyil. Ən böyük təhlükə onun sərt normaya çevrilməsi riskidir. Kim müəyyən edəcək ki, hansı sənət məsuliyyətlidir, hansı deyil? Bu sualın cavabı subyektivdir və çox vaxt ideoloji çalar daşıyır.

Məsuliyyət tələbi bəzən yaradıcılığı ehtiyatlı və qorxaq edə bilər. Sənətkar özünü senzura etməyə başlayar. Riskdən qaçar, kəskin suallardan uzaq durar, təhlükəsiz mövzulara yönələr. Nəticədə sənət tədricən canlılığını itirə bilər.

Digər tərəfdən “ictimai məsuliyyət” adı ilə tətbiq olunan məhdudiyyətlər bəzən fərqli düşüncəni sıxışdırır. Halbuki sənətin mühüm funksiyalarından biri də məhz narahat suallar verməkdir. Narahat sual isə hər zaman rahat cavab doğurmur.

Tarix göstərir ki, həddindən artıq nəzarət altında olan sənət tez bir zamanda şablonlaşır. Mövzu, obraz, süjet təkrarlanır. Estetik müxtəliflik azalır. Tamaşaçı isə bir müddət sonra bu təkrardan yorulur.

Sənətkarın daxili senzurası

Bəlkə də mübahisənin mərkəzində “xarici nəzarət” yox, “daxili ölçü” dayanır. Yəni sənətkarın öz etik kompası. Xaricdən tətbiq olunan sərt qaydalarla yox, daxildən gələn şüurla qurulan məsuliyyət modeli.

Daxili senzura qorxu deyil, düşünülmüş seçimdir. Sənətkar sual verir: “Mən bunu edə bilərəm, amma etməliyəmmi?” Bu sual yaradıcılığı öldürmür, əksinə dərinləşdirə bilər. Çünki məqsəd yalnız ifadə etmək yox, mənalı ifadə etmək olur.

Bu yanaşmada azadlıq və məsuliyyət düşmən deyil, tərəfdaş kimi görünür. Azadlıq ideyanı doğurur, məsuliyyət isə onu formalaşdırır. Azadlıq enerjidir, məsuliyyət istiqamət.

Tamaşaçı və oxucunun rolu

Bu müzakirədə çox vaxt unudulan tərəf isə tamaşaçı və oxucudur. Sənətin təsiri təkcə yaradandan asılı deyil, qəbul edəndən də asılıdır. Tənqidi düşüncə qabiliyyəti olan cəmiyyətdə sənət daha sərbəst ola bilər. Çünki qəbul edən tərəf gördüyünü analiz etməyi bacarır.

Əgər media savadlılığı, estetik düşüncə, mədəni təhsil zəifdirsə, sənətin təsiri daha kəskin və bəzən daha təhlükəli ola bilər. Bu zaman məsuliyyət yükü təkcə sənətkarın üzərində qalmır — təhsil sisteminin, mədəni institutların, ictimai mühitin də üzərinə düşür.

Sərhəd harada başlayır?

Ən çətin sual budur: sərhəd harada başlamalıdır? Açıq zorakılıq təbliğatı? Nifrət nitqi? Mənəvi dəyərlərin bilərəkdən alçaldılması? Yoxsa heç bir sərhəd olmamalıdır?

Bu suallara universal cavab yoxdur. Mədəniyyətlərə, cəmiyyətlərə, dövrlərə görə dəyişir. Dünən qadağan edilən bu gün klassika ola bilər. Bu gün normal sayılan sabah problemli görünə bilər. Sənət və cəmiyyət arasındakı dialoq daim hərəkətdədir.

Açıq qalan nəticə

Sənət azad olmalıdırmı? Bəli — çünki azadlıq olmadan yaradıcılıq nəfəs ala bilmir.

Sənət məsuliyyət daşımalıdırmı? Bəli — çünki təsir gücü olan hər söz və obraz nəticə doğurur.

Azadlığın üstünlüyü — həqiqəti qorxmadan demək, yenilik yaratmaq, səmimi olmaqdır.

Azadlığın çatışmazlığı — ölçüsüzlük, səthi şok effekti və dağıdıcı təsir riskidir.

Məsuliyyətin üstünlüyü — dərinlik, etik ölçü, qurucu təsirdir.

Məsuliyyətin çatışmazlığı — sərt normaya çevriləndə yaradıcılığı boğa bilməsidir.

Bəlkə məsələ seçim etməkdə deyil, tarazlıq tapmaqdadır. Bəlkə də hər dövr, hər cəmiyyət, hər sənətkar bu tarazlığı yenidən qurmalıdır. Qəti hökm vermək asandır, sualı açıq saxlamaq isə daha çətindir.

Qərarı isə — həmişə olduğu kimi — sənətin qarşısında dayanan tamaşaçı verir. Oxucu verir. Dinləyici verir. Sən verirsən.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı sizlərə Pərvanə Bayramqızının “Oğurlanan şamdanlar, dirilən adamlar” essesini təqdim edir.

Mətnə başqa bir ad da vermək olar – ““Mumu”dan dərs almayanlar...”

Qriqori Petrovun “Ağ zanbaqlar ölkəsi” əsərinin “Karokep” hissəsində adamı riqqətə gətirən epizod var. Həmin hissəni oxuyanda oxumağa fasilə verir, düşü­nürsən: “İlahi, vicdan hissini oyatmağın necə gözəl yolları varmış. Vicdanlısansa, oxuduğun qəlbini təzədən gözəlləşdirəcək, düşüncənin dərin qatlarına enəcəksən”.

Finlandiyada quldurluğu ilə insanları həyəcanlandıran Karokep adlı şəxs cina­yətkarlıqda ad çıxarır. Onu ruhi xəsətəxanaya salsalar da, oradan qurtula bilir. Uşaqlıqda olduqca məsum, həssas olan qulduru cinayətlər törətməyə təhrik edən cəmiyyətin çirkabı olur. Yanında işlədiyi tacirin malını kəndlilərə paylayıb özünü də kötəkləməyinə səbəb tacirin tərəzidə fırıldaq edib insanları aldatmasıdır. O, insanların tamahkarlığını, ədalətsizliyini, yalan danışmaqlarını qəbul edə bilmir. Qəzəb, nifrət hissi onu qatilə çevirir. Sonda isə keşişin təsiri ilə cinayətdən çəkinib doğru yola qayıdır. L.Tolstoyun təbirincə desək, dirilmə bir gecənin içində baş ve­rir.

Quldur ruhi xəstəxanadan qaçıb yaraladığı keşişin yanına gəlir. Keşiş onu içəri buraxanda ona sual verir ki, sizi yenə öldürə biləcəyimdən qorxmursunuzmu? “Qorxmuram”, – deyir keşiş. Quldur səbəbini soruşanda verdiyi cavab oxucunu tə­sirləndirir: “Gözləri belə olan insanlar heç vaxt kimisə öldürməzlər”.

Quldur:

– Mənim gözlərim necədir?

Keşiş:

– Hüznlü. Dərin kədər var içində.

Keşiş rəftarı ilə quldurun içində közərən işığı üzə çıxarır, üfürüb alovlandırır. Quldur ağlayır, diz çöküb üzr istəyir. Keşişin təsiri ilə yenidən uşaqlıqdakı kimi saflaşmağa can atır. Nəticə həssas oxucuların ürəyincədir. Cinayətkar üç övladına mükəmməl təhsil verən ataya çevrilir.

Toyuğun cücələrini qanadı altına yığıb saxladığını görəndə qatilin qolları boşa­lıb silahı əlindən düşərsə, dünyanın düzələcəyinə inamımız artar. Onda müharibə də olmaz. Neçə ki bu mənzərə laqeyd qarşılanıb, sadəcə ev quşunun adi günlərin­dən biri kimi dəyərləndiriləcək, bəşəriyyət çox bəla çəkəcək.

Kədərin hikməti var. Həddən çox eyforiya vecsizliyə aparır. Kefcillik milləti özünüdərkdən uzaqlaşdırır. Kədər insanı özünü dərk etməyə sövq edir.

Mahiyyəti eyni olan başqa bir əsərdən göstərəcəyim nümunə də hissiyyatsız insanlarda bayılmış vicdan üçün naşatır spirti effekti verəcək.

Oğurluğa düşən kişi ilə ev sahibi qadının dialoqu:

Qadın:

– Bir az da qalın, söhbət edək. Elə maraqlıdır ki, istəyirəm, izah edəsiniz nə üçün oğurlamaq – sizə çatası şeyi götürməkdir?

Oğru səmimiyyətlə həyatını danışır. Oxucuya məlum olur ki, o, əslində, öz haq­qı olanı istəyir. (Əhatəli yazmayacağam, əsəri tapıb oxuyun. Aşağıda adını qeyd edəcəyəm). Qadın dinləyir. Qəfildən xidmətçilər otağa daxil olurlar. Oğru Lyük qa­dından nə vaxt zəng etdiyini soruşur. O, zəngin düyməsinin stolun altında oldu­ğunu deyir. Özünün səmimiyyəti, qadının hiyləgərliyi onu təəssüfləndirir. Əslində, yardım istəmək zərərçəkənin haqqıdır, amma oğrunun izahına və rəftarına görə bu hərəkəti tədbir yox, hiyləgərlik saymaq olar. Qadın tapançanı onun əlindən almağa nail olsa da, öldürə bilmir. Oğrunun sözlərinin təsirindən cəsarətini itirir. İnsanı mənən öldürmək cismən məhv etməkdən asandır. Qadının hiyləsi artıq oğrunu mənən öldürür, səmimiyyətə inamını itirir. Yazıçı cismani ölümü ona qıymır. Bəlkə də, qadını qatil etmək istəmir. Cek London “Martin İden”də qadının bir kişini mə­nən öldürdüyünün əvəzini burada – “İnsan öldürmək” hekayəsində çıxmağa çalı­şır. Ruf Martini mənəvi boşluğa itələmişdi. Oradan xilas ola bilməyən Martinin inti­harı seçməsində əsl günahkar Ruf idi, amma ona cinayət işi açmaq mümkün deyil. Mənəviyyat qatilləri məsuliyyətdən azaddırlar, ona görə istədikləri şəraitdə qur­banlarını istədikləri rəftarla, sözlə məhv edə bilirlər. Yazıçı hekayədə qadına cəsa­rətsizlik verib oğrunun səmimiyyətinə təslim edir. İnsanı mənən diriltmək, yenidən həyata qaytarmaq onu öldürməkdən çətindir. Lev Tolstoyun “Dirilmə”si də möv­zuya gözəl nümunədir. O qədər böyük əsərdir ki, özünü ayrıca təhlil etməyə ehti­yac var. Orada kişi keçmişdə buraxdığı səhvi düzəltməklə özü özünü dirildir, qadı­nı da xilas edir. Jan Valjanı xatırlamaq da təbiidir. Yepiskopun gümüş şamdanını oğurlasa da, şamdan sahibi onu bağışlayır. Bundan sonra Valjan tövbə edib ləya­qətli insan olur.

Xatırlamağa çalışaq: neçə gözə kədər, neçə qəlbə ümid, inam vermişik? Hesa­batını aparıb, xəcalət çəkib, yaxud məmnun olmuşuqmu? Neçə qulduru bağışlayıb vicdan hissini oyatmışıq? Neçə səhv sahibini cəmiyyətə qaytarmışıq? Bir insanı doğru yola qaytarmaqla müqayisədə nəinki gümüş, heç qızıl şamdanın da dəyəri yoxdur. Sağlam mənəviyyata zərbə vuranların sayının azalması üçün ən gözəl əsərlərin oxunması, yazılması vacibdir. Ədəbiyyatın tərbiyəedici funksiyasına ina­nıram. Şamdanımız oğurlansa da, təki kimisə mənən dirildək. Onda bütün əşya­larımız özümüzdə qalacaq.

Elə buradaca öz fikrimi təkzib edən ötənilki paylaşımımı xatırladım: ““Mu­mu” Putinin ölkəsində yazılıb”.

Pessimistlik olmadı ki?

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

Rubrikanı təqdim edir: Könül, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Yaxın müddətdə rubrikamızda bir ad çəkiləcək – Davud Nəsib adı.

Azərbaycan poeziyasının görkəmli nümayəndələrindən olan Davud Nəsib (Davud Məcid oğlu Nəsibov (1942-2003)) SSRİ dönəmində gəncliyin ən sevilən şairlərindən biri olub. Eləcə də gənclik çağında ümumittifaq miqyasında ən böyük uğurlara imza atmış şairimiz olub.

Davud Nəsib 1984-cü ildə Azərbaycan gənclərinin ən böyük təşkilatı olan Azərbaycan komsomolunun ən ali mükafatının – Azərbaycan komsomolu mükafatının laureatı olub. Cəmi 2 ildən sonra bu dəfə artıq SSRİ-nin ən ali gənclik mükafatına – Ümumittifaq Komsomolu mükafatına layiq görülüb. O, həm də hər iki qurumun Fəxri Fərmanları ilə təltif edilib, Ümumittifaq komsomolunun qurultayında Azərbaycanı təmsil edib.

Vətənə, valideyinlərə ülvi məhəbbət, saf sevgi hissləri, nəcibliyin, xeyirxah əməllərin tərənnümü Davud Nəsib poeziyasının leytmotivini təşkil edib. Müstəqillik dönəmində isə şair qələmini süngüyə çevirərək erməni millətçiliyi ilə mübarizəyə qalxıb, bir-birindən sanballı əsərlər ortaya qoymaqla gənc nəslin vətənpərvərlik, qəhrəmalıqn ruhunda yetişməsinə öz töhfələrini verib.

Bu gün sizlərə “Azərbaycan” şeirini təqdim edəcəyik.

AZƏRBAYCAN

Səhərəm, səhərin sorağındayam,
Zəfərəm, zəfərin sorağındayam,
Mən Babək, Koroğlu oylağındayam,
Torpağı əzizdir Azərbaycanın.

Bir ucu Xəzərdir, bir ucu Xram,
Təbrizsiz kim gülər, sevinər haram.

Cərrah istəyirəm, kəsilsin yaram,
Kədəri dənizdir Azərbaycanın.

Soruş hər obadan, soruş hər eldən,
Mən ki qorxmamışam tufandan, seldən.

Yadlar tüfəngindən, yadlar əlindən
Dağları göz-gözdür Azərbaycanın.

Düşmən qarşısında enən deyildir,
Hər şeyə danışan, dinən deyildir.

Oduyla oynansa sönən deyildir,
Ürəyi qor, közdür Azərbaycanın.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan Poeziyası Antologiyası layihəsində Təbriz təmsilçimiz Əli Çağlanın növbəti təqdim etdiyi şair Təbrizdə yaşayan Mehdi Səhəndidir.

Mehdi Səhəndi

Urmiya

TİKANLI GÜL

Bu boyda dağ içində,

Təki mənəm bitən gül.

Bəlkə elə o mənəm,

Çiçəklikdən itən gül.

Dağ allahın gücüdür,

Mən allahın əsiri.

Heç bilmirəm olmuşam,

Nə günahın əsiri?

Üzdü bu həsrət məni,

Biri məni dərmədi.

Kiçik məktub içində,

Birinə göndərmədi.

Bəlkə acı çiçəyəm,

Bunu bu dağ demədi.

Məni nədən burada,

Bir ac quzu yemədi?

Yadam bu dağ içində,

Bura necə ev deyim?

Çevrəmdə bir bülbül yox,

Ona, məni sev deyim.

Qayğı necə çəkməyim?

Mənəm vaxtsız yetən gül.

Bu boyda dağ içində,

Təki mənəm bitən gül.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

Şuşa yaxınlığında mülki helikopterin ermənilər tərəfindən vurulmasında 34 il ötür.

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

34 il əvvəl - 1992-ci il yanvarın 28-də, Qarabağ hadisələrinin ən qızğın vaxtında, Şuşanın Xəlfəli kəndi yaxınlığında göyərtəsində 44 nəfər olan mülki helikopter ermənilər tərəfindən vurulub. Bütün sərnişinlər, əksəriyyəti qadın və uşaqlar olmaqla 41 mülki şəxs və üç ekipaj üzvü faciəvi şəraitdə həlak olub. Bu, Azərbaycanın görkəmli dövlət xadimlərinin və jurnalistlərinin həyatına son qoyan Qarakənd faciəsindən (20 noyabr 1991-ci il) sonra ikinci analoji faciə idi. Bir ay keçməmiş Xocalı soyqırımı baş verdi…

O uzaq yanvar günü daha sonra erməni silahlıları tərəfindən nişana alınan Azərbaycan mülki aviasiyasına məxsus Mİ-8 helikopteri Ağdamdan mühasirədə olan Şuşaya uçuşlar edirdi. Saat 16:20-də iki uğurlu uçuşdan sonra helikopter yenidən havaya qalxsa da, eniş zamanı o, Xankəndi istiqamətində zenit-raket kompleksindən buraxılan “Stringer” termal raketi ilə vuruldu. Ekipaj komandiri Viktor Seryogin enən yanan bortu Şuşa şəhərinin yaşayış məntəqələrindən uzaqlaşdıraraq, rayona çatdırmağa nail olub.

Azərbaycanın Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi helikopterin qəzaya uğramasını terror aktı kimi xarakterizə edib. Erməni tərəfi, raketin buraxılması faktını inkar etməyərək, öz hərəkətlərini erməni yaşayış məntəqələrinə hücum üçün helikopterlə silah daşınmasının mümkünlüyü ilə izah edib.

Helikopterin ekipaj üzvləri - Viktor Seryogin (komandir), Səfa Axundov (pilot) və Arastun Mahmudov (bortmexanik) ölümündən sonra Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülüblər. Hər üçü Bakıdakı Şəhidlər xiyabanında dəfn olunub, onların xatirəsi məktəb, küçə və abidələrin adlarında əbədiləşdirilib.

Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı tanınmış tənqidçi Vaqif Yusiflinin gənc Süleyman Muradlının şeir yaradıcılığına həsr etdiyi “Ayrılığın büstü” məqaləsini təqdim edir və nikbin notlarla da bəyan edir ki, qocaman tənqidçimiz gözündə yaranmış problemə baxmadan tamamilə təmənnasız olaraq səylə gəncləri oxuyub yaradıcılıqlarını təhlil edir, onlara yol göstərirsə, demək, ədəbiyyatımız yaşayır.

 Söylə görüm, hardasan,

 Necə keçir günlərin?

 Yenə təzə-tərmisən?

 Sən məndən ayrılalı

 Bir qucaq qazanmısan,

 Bir çiyini itirmisən.

Bu şeirin müəllifi Süleyman Muradlıdır. Mənim heç tanımadığım, üzünü görmədiyim belə bir şair. Amma bunrun məsələyə – mənim onu tanıyıb-tanımadığıma heç bir dəxli yoxdur. Şairi şeirlərindən tanıyarlar. Həmin bu müəllifin “Ayrılığın büstü” kitabında 17 şeiri təqdim olunur və dörd dildə (Azərbaycan, rus, türk və ingilis dillərində) oxuculara çatdırılır. Amma əsas orijinalda yazılanlardır. Bu 17 şeirin 14-ü sevginin ayrılıq-hicran motivlərini əks etdirir.

Süleyman Muradlının bu şeirləri barədə söz açmamışdan əvvəl istəyirəm belə bir müqəddimə ilə «bərdaşt» edim. XXI əsrdə  «sevgi varmı?» sualını vermək və bu sual üzərində baş sındırmaq çox qəribə səslənər. Bəlkə də sevgini hicran-vüsal çərçivəsində anlayanlar üçün həmin suala  «hə» ya «yox» cavabını vermək mümkün olardı. Ancaq bu gün Sevgi daha geniş anlamları ifadə edir. Sevgi insanın özünü dərk etməsi, mənən durulması, daxilən yeniləşməsi, zənginləşməsi deməkdir. Sevgi Həqiqətdir, Vicdandır, Xoşbəxtlikdir. Sevgi ağılla ürəyin vəhdətidir, daha doğrusu «ağıllı ürək»dir.  Görəsən, müasir poeziyada  sevgi öz aliliyini, müqəddəsliyini saxlaya bilibmi? Axı, əsrlərdən bəridir sevgi ilə poeziya qoşa qanad kimi dərk olunub, sevən adam ən gözəl hisslərini poeziya vasitəsilə ifadə edib, köksün dar qəfəsindən dünyaya boylaeıb. Yaxşı cəhətdir ki, Füzulinin yandırdığı şam hələ sönməmişdir, bu şamın ətrafındakı pərvənələr bir-bir həlak olur, amma o şam  hər təzə aşiqin can atdığı, yanmaq istədiyi bir alov kimi işığını əsirgəmir. Sözün Füzuli ucalığına tapınan şairlərimiz sevgi mövzusunda da təzə söz deməyə, öz hisslərini orijinal təsvir vasitələri ilə ifadə etməyə çalışırlar. Mən  Azərbaycan poeziyasında, xüsusilə keçən əsrdə yüzlərlə şeir nümunəsi misal gətirə bilərəm. Ancaq bircə misal gətirsəm, kifayətdir: Xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadə yazır:

Dərdimin bağrını yararsan, gülüm,

Yoxsa həyat mənə əzab olardı.

 Yaxşı ki, dünyada sən varsan, gülüm,

 Könlüm işığını hardan alardı? 

Burada sevgi insanı ucaldan mənəvi bir qüvvə kimi dəyərləndirilir.

Təbii ki, hər şairin sevgiyə münasibəti eyni ola bilməz. Əgər eynilik olarsa, onda sevgi cütlüyü və onların dünya baxışı  arasında heç bir fərdilikdən söhbət gedə bilməz Ona görə də  Bəxtiyar Vahabzadənin bu sevgi şeiri «sevgi nədir» sualının min cavabınddan biri ola bilər.

İndi keçirəm Süleyman Muradlının şeirlərinə. Onun lirik qəhrəmanı bütün varlığı ilə sevir. Amma belə məlum olur ki, ortada ayrılıq küləkləri əsir. Bu da təbiidir. Əksər sevənlərin başına gəlir, onları küskünlüə, bədbinliyə, hətta mənəvi intihara  səsləyir ayrılıqlar. Məgər bütün poeziymızın əsrlər boyu yazılan sevgi şeirlərində AYRILIQ sindromuna azmı təsadüf etmişik? Və sevgi cütlüyündə –Aşiq-Məşuq münasibətlərində həmişə hicran alovlarında yanıb-yaxılan aşiqlər olub. Elə XX-XXI əsrdə də: «Gecə də, gündüz də fikrimdə sənsən, Mən kimi fikrində yaşayım, söylə? De hansı bir ürək qəbul eləyər, Məni sən ünvanlı dərdlə, gileylə (Əli Kərim). Yox buna taqətim, yox buna tabım, Əlimi əlindən üzmək əzabım Sonra bu əzaba dözmək əzabım (Musa Yaqub). Süleyman Muradlının lirik qəhrəmanı da məhz bu ayrılıq əzabına məhkum olunub. 

    Getmisən, eybi yox, burda nə var ki,

    Heç olmasa, danma mənim adımı.

    Nə cavab verərsən dosta, tanışa,

   Soruşsalar, doğmadımı, yaddımı?

   O vaxt bir sən vardın, bir də mən idim,

   Bir kimsə çatmırdı dadına onda.

   İndi hər tərəfin adamla dolu,

   Hamısı yalandı bir ayrı donda.

  Bir də soruşsalar, qurbanın olum,

  Gəl danma sən məni, burda nə var ki?

  Böyük Süleymana heç nə qalmayıb,

  Kiçik Süleymana de, nə qalar ki?!

Aşiqin-lirik qəhrəmanın həsrəti, sevgi yolunda çəkdiyi əzəblar yetərincədir. Görürük, hiss edirik. Burada yalan yoxdu, yanan var. Lirik qəhrəmanın monoloqunda onun düşdüyü vəziyyət doğrudan da belə bir ayrılığa büst qoyulmalıymış, –  deyirik.

Hər adın çəkiləndə

   «Allah, aman!» deyirəm.

    Qorxuram gülüşümlə

    Səni nişan verərəm.

  Nə gərək, kimsə bilsin,

 Mən bilirəm, bəsimdi.

 «Gücüm nanə yarpağı,

  Ürəyim bir əsimdi»

Əlbəttə, ayrılıq bəzən hədsiz pessimizmə də yol açır. Bunu biz indiyəcən yazılan sevgi şeirlərində də görmüşük. Bu ifrat bədbinlik bəzən Ölüm-İntihar-Məzar qutblərinə də aparır.

    Hərdən gəlib xatırla,

    Hərdən baş çək könlümə.

    Gül çiçəklə qonaq ol,

    Bir məzarlıq ömrümə.

Lirik qəhrəmanın «bir məzarlıq ömrü» hədsiz pessimizmin ifadəsidir və əlbəttə, şəxsən mən buna haqq qazandırmıram. «Yaşamağa hazırdım, ölməyə də hazırdım, indi» etirafınını da həmçinin. Niyə? Çünki Süleyman Muradlı lirik qəhrəmanın diliylə deyir: «Şükr ki, axtarıb tapmışam səni... İzn ver, yanında əyləşim bir az Ruhumu telinin üstünə qoyum». Əgər itkin düşən o sevgili tapılıbsa, o zaman bu ikiliyə son qoymaq… Amma burada günah kimdədir sualı da meydana çıxır. «Adlayıb üstündən qəbahətimin Ürək sındırmırsan… ürək alırsan» etirafı gəlir. Burada lirik qəhrəmanın etirafını da təbii qəbul edək.

Süleyman Muradlının sevgi şeirlərində ayrılığın səbəblərini aramadım, çünki niyə ayrıldılar sualına cavab yoxdur. Sadəcə bu ayrılığın bir insan qəlbində necə həyəcanlar doğurduğunun şahidi olduq.

Qoy Süleyman Muradlı yenə sevgi şeirləri yazsın, yenə Ayrılıqdan söz açsın, amma bu ayrılığın səğbəbləri üzərində düşünsün. Qoy onun lirik qəhrəmanının sevgilisi günlərin bir günü qayıtsın. Və o lirik qəhrəman –  o bəlalı Aşiq duysun ki, həyat və sevgi təkcə ayrılıqlar üzərində bərqərar olmayıb. Bir də onu arzulayıram ki, Süleyman Muradlı şeirlərinin obrazlı ifadə tərzinə daha çox diqqət yetirsin. UĞURLAR  ARZULAYIRAM!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Min doqquz yüz çoxdanıncı illərin söhbətidir, onda yeniyetmə idim. Yardımlı rayonunda yaşayan ana babamgilə istirahətə getmişdim. O vaxt məndən yaşca beş il böyük xalam oğlu Fikrət səyyar tərəvəz alveri ilə məşğul idi. Daha dəqiqi, avtomobili ilə kəndbəkənd rayonu gəzib tərəvəz satırdı. Bir dəfə təklif etdi ki, onunla birlikdə gedim. Kəndləri tanımaq üçün bundan gözəl şans ola bilməz deyə razılaşdım və yola düşdük...

Bilnə kəndindən keçib, Hamarkənd kəndinə çatanda xalam oğlu bir evə yaxın yerdə avtomobilini saxladı və yüksək səslə müşətəriləri səsləməyə başladı. Çox keçməmişdi ki, kimsə ona yaxınlaşıb irad tutdu. Söylədi ki, səsini azaltsın, qışqırmasın və aralarında mübahisə yarandı. Elə bu vaxt qonşuluqdakı evdən bizə tərəf səliqəli geyinmiş bir cavan oğlan gəldi və onun gəlişi ilə mübahisəyə son qoyuldu. Həmin adam Zahir müəllim idi. Söhbət əsnasında məlum oldu ki, biz əmioğluyuq. Sadəcə, babam ikinci dünya müharibəsi illərində qonşu Zenqaran kəndindən rayonun girişində yerləşən Sırıq kəndinə köç edib və orada məskunlaşıb...

Bəli, biz Zahir müəllimlə eyni soydanıq. Onun da ulu babası Şeyx Hüseyn, ulu nənəsi isə, xan qızı Nigar xanımdır, mənim də. Söhbət Zahir Məliklidən gedir. O Zahir Məliklidən ki, həm rəssam-heykəltaraş, həm yazıçı-publisist, həm tərcüməçi və həm də pedaqoqdur. Sonralar biz gec-gec də olsa görüşürdük, amma oturub geniş söhbət etməyə vaxtımız olmurdu. Bu hadisədən xeyli zaman ötəndən sonra oğlu Elçin Zahiroğlu ilə də tanış olduq. Daha doğrusu, bu tanışlığın tarixi təsisçisi olduğum “Tək Dam” qəzetindən başlayır. O vaxt “Vətəndaş Həmrəyliyi” qəzetində çalışan Elçin, həm də bizim “Tək Dam”ın bir il baş redaktoru oldu...

Bütün böyük kişilər kimi, Zahir müəllim də özünəməxsus xarizması olan kişilərdəndir. Mərd, sözü üzə deyən, cəsarətli və cəsurdur. Güclü yaddaşı var. Məsuliyyətli və çox bacarıqlıdır. Enerjisini boş yerə sərf etmədən səmərəli və müntəzəm xərcləyə bilir. Xəyallara və fantaziyalara önəm vermir. Polad iradəsi ilə özünü idarə edə və istədiyi zaman mükəmməl nəticəyə nail olmağı bacarır. Ürəyi yumşaq olsa da, bəzən güzəştə getməkdən qaçır və qənaətindən imtina etməyi xoşlamır. Digər tərəfdən də, sevdiklərinə qarşı həddindən artıq dözümlülük və səbir göstərə bilir...

...O, 1962-ci ilin fevral ayının 1-də Yardımlı rayonunun Hamarkənd kəndində müəllim ailəsində dünyaya gəlib. 1978-1983-cü illərdə indiki ADPU- nun Kimya-biologiya fakültəsində ali təhsilə yiyələnib və oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1983-2013-cü illərdə Hamarkənd kənd orta məktəbində müəllim işləyib. Altı kitab müəllifidir. Yaradıcılığı bir çox diplomlara, fəxri fərmanlara layiq görülüb. Sənət əsərləri dəfələrlə ölkədə və xaricdə keçirilən sərgilərdə nümayiş olunub. Bakı şəhərində 3 fərdi sərgisi keçirilib. Beynəlxalq müsabiqələr laureatıdır...

Filologiya elmləri doktoru, professor İlham Tahirov onu belə xarakterizə edir: “O, Zahir Məlikli imzası ilə ictimai-mədəni mühitdə tanınmış ziyalılarımızdandır. Zahir Məlikli nadir istedadı, intellekti, fəaliyyəti ilə seçilən, insan yetişdirmək kimi ən çətin peşə sahibi olan müəllim-pedaqoqdur. Yetişdirdiyi şagirdlər indi də kimya-biologiya fənnini tədris etmiş Zahir müəllimi görəndə papaqlarını çıxarırlar. Zahir Məlikli müxtəlif ölçülü və formalı adi daş parçalarını və ağac kötüklərini gözoxşayan heykəllərə çevirən mahir tişə ustası- heykəltəraşdır, yurdumuzun əsrarəngiz gözəlliklərindən ilhamlanaraq təbiət mənzərələrini, insan surətlərini rənglər vasitəsilə çərçivələrə köçürən, “sel qucağından sahilə çırpılan əyri bir yemişan budağını gözəl bir sənət əsərinə çevirən” sehrli fırça ustası- rəssamdır. Mahir rəssam- heykəltaraş kimi Zahir müəllim, bir çox diplomlara, fəxri fərmanlara layiq görülüb, onun sənət əsərləri dəfələrlə ölkədə və xaricdə keçirilən sərgilərdə nümayiş olunub, fərdi sərgiləri keçirilib, beynəlxalq müsabiqələrin laureatıdır.”

...Həyatında ən vacib sahə onun iş həyatıdır. İşləməyi çox sevir. Kreativliyinə söz ola bilməz. Evdə, işdə, qonaqlıqda, hətta yatarkən də yalnız yeni bir nəsə yaratmaq barədə düşünür. Özü etibarlı insan olduğu üçün, sadiqliyə, inama böyük əhəmiyyət verir. Xəyanəti, ikiüzlülüyü, riyakarlığı xoşlamır...

Şair İdris Babayev onun haqqında söyləyir: “Zahir fərqli adamdır, hamıya bənzəmir. Onun hamıdan fərqləndirən ən ali xüsusiyyət isə xeyirxahlığıdır. O, yaxşılığı nümayiş üçün etmir, qarşılıq gözləmir, ad-san axtarmır. Zahir üçün yaxşılıq həyatın təbii axarıdır. Zahir yaxşılıq edəndə bunu borc bildiyi üçün yox, bundan zövq aldığı üçün edir. Başqasının sevincində öz sevincini tapan nadir insanlardandır. Onun yanında olanda anlayırsan ki, hələ bu dünyada saf niyyətli, təmənnasız insanlar var. O, başqasının yükünü yüngülləşdirəndə öz ruhunun ağırlaşmadığını, əksinə, işıqlandığını hiss edir. Bu, hər kəsə nəsib olmayan bir kamillik halıdır...”

...Ağıllı və sistemli insandır. Əsas xüsusiyyətlərindən biri də azadlığı sevməsi və fərqli düşüncəyə sahib olmasıdır. Nə qədər optimist olsa da, azadlıq onun qırmızı xəttidir. O, bunun üçün daim mübarizə aparmağa hazırdır. Duyğularını, hisslərini elə də bildirən adam deyil. Buna görə də bəzi adamlar onu düzgün anlamaqda çətinlik çəkirlər. Elə düşünürlər ki, təkəbbürlü və inadkardır. Ancaq o, təkəbbürlü, inadkar yox, qürurlu və məğrurdur. Məhz bu xarakterinə görə də ətrafdakılar tərəfindən çox sevilir...

Bunlar isə iş adamı Hacı Gülhüseyn Cəfərovun Zahir müəllim haqqında dediklərindəndir: “Əziz dostum, qardaşım Zahir Məliklinin rəssamlıq və ədəbi yaradıcılığını çoxdan izləyirdim. 2020-ci ildə, 44 günlük vətən müharibəsi günlərində Cəlilabadın Privolnoye kəndində şəhidlərin dəfn mərasimində iştirak etdiyini görmüşdüm. Yaxından tanışlığımız isə 5-6 ay bundan əvvələ təsadüf edir və ötən zaman kəsiyində müxtəlif tədbirlərdə dəfələrlə görüşüb söhbət etmişik. Sevinirəm ki, bu münasibət qardaşlıq səviyyəsinə yüksəlib. Zahir müəllim çox qiymətli insandır...”

...Xeyirxahlıq, nəzakət onun müsbət xüsusiyyətlərindəndir. Hər zaman başqalarına kömək etmək və nəyisə öyrətmək üçün həvəslidir. Məntiq onun düşüncələrinin qayəsini təşkil edir. Elə məntiqlə hərəkət etdiyi üçün də çox vaxt uğur qazanır. Xoşbəxt adamdır, ailə və iş həyatı arasında heç vaxt dilemmada qalmır. Hər ikisinə ayrılıqda lazımi dəyəri verməyi bacarır...

Professor İlham Tahirov daha sonra qeyd edir ki: “Zamanı Allah yaratmayıb. O, Zamanı yaratmaq iznini insana verib. Zamanı insanın özündə, fəaliyyətində, əməllərində, mövqeyində, sosial məsuliyyətində, sonrakı nəsillər üçün saxlayacağı mənəvi mirasda axtarmaq gərəkdir. Bu da həqiqətdir ki, cismani ömrünü yaşayan hər bir insan da Zaman yarada bilmir. Buna müvəffəq olanlar yaşadığı mühitdə, cəmiyyətdə, fəaliyyət sahəsində yaddaşlarda qalır, xatırlanır, təbliğ edilirlər. İctimai-mədəni mühitimizdə elmi-pedaqoji, rəssam-heykəltəraş, yazıçı-publisist, tərcüməçi-tədqiqatçılıq fəaliyyəti ilə birgə Zahir müəllim sadə, ziyalı şəxsiyyət, məsuliyyətli vətəndaş, sözü qarşılığında söz deyilməyən ailə başçısı, övladları üçün yüksəklikdə qərar tutan ata, nəvələri üçün qayğıkeş baba olaraq da öz Zamanını yaratmışdır...”

Fevralın 1-i haqqında söhbət açdığım yazıçı-publisist, rəssam-heykəltaraş, tərcüməçi Zahir Məliklinin 64 yaşı tamam olur. Mələk numeraloğiyasında 64 rəqəmi tarazlıq, nizam, daxili güc və praktikliklə əlaqələndirilir. Bu rəqəm həm də işlərin sistemli şəkildə tamamlanmasını və təməlin möhkəmləndirilməsini ifadə edir. Zahir müəllimi 64 yaşı münasibətilə təbrik edir, möhkəm can sağlığı, yaradıcılıq uğurları arzulayırıq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

Əkbər Qoşalı, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

“Liverpul” - “Qarabağ” 6:0. - Bəli, ağır məğlubiyyətin ağrısı var; amma məğlubiyyət həmişə tam anlamı ilə, bütün parametrlər üzrə məğlubiyyət sayılmaya bilər - o, bəzən (necə deyərlər) varılmış yolun ölçüsünü, çəkini, məsuliyyəti də göstərir. Yanvarın 28-dən 29-na keçən gecə Liverpulda baş verən də məhz bu olsa gərək…

Biz “Qarabağ”dan qələbə gözləyirdikmi? - Bəli, şəxsən mən “Qarabağ”a qələbə, ən azından heç-heçə  yaraşdırırdım. Bu yaraşdırma, bu gözlənti romantikadan, xəyaldan yox, “Qarabağ”ın özünün bizə aşıladığı inamdan doğmuşdu. Çünki bu komanda artıq təkcə Azərbaycan çempionu olmaqla yetinməyən, Avropada öz adını dişi-dırnağıyla yazmağı bacarmış əzmli komandadır.

Biz bilirdik ki, qarşıda “Liverpul” var. Danılmaz ənənə, çox bahalı heyət, dünya ulduzları, kuboklar, final xatirələri… - Bunları bilirdik, əlbəttə; amma bilə-bilə də inandıq. Bakıdan Liverpula qanadlanırdıq, öz sözümüz, duamız, ümidimiz-inamımızla kainatın ruhuna ismarıclar göndərərək “Qarabağ”a kömək olmaq istəyirdik. Gücümüz nəyə çatırdısa, onu etməyə çalışır, mənəvi dəstək nümayiş etdirirdik. Dilimiz nəinki böyük hesabla uduzmağı, ümumən uduzmağı ifadə etmək istəmirdi - hiss-həyəcan ağlın gerçəklikləri qəbuletmə mexanizmini işləməyə macal vermirdi…

Bəli, bu oyun “Qarabağ” üçün “ölüm-dirim” deyildi. Turnir cədvəli, kart riski, növbəti mərhələ hesabları vardı. “Liverpul” isə ilk səkkizliyi həll edirdi - və bunu final kimi, var gücüylə, ən əsas heyəti ilə, dünya ulduzlarını meydana çıxararaq oynadı. Onlar öz meydanlarında oynasa da, çoxsaylı parametrlərlə üstün olduqları bəlliykən, yenə də ehtiyatı qətiyyən əldən vermədilər və bununla da “Qarabağ”ı xəfifə almadıqlarını etiraf etmiş oldular. Bir ehtiyat oyunçusunun futbol bazarındakı maddi dəyəri qədər büdcəsi olan kluba qarşı var gücüylə oynamaq qərarının, 3:0-dan, 4:0-dan, hətta 5:0-dan sonra belə dayanmamağın, müdafiəyə çəkilib, oyunu söndürməməyin başqa nə yorumu, yozumu var? Bu detallar çox şeyi çatdırır.

Bəli, 6:0 ağırdır; amma bu hesab “Qarabağ”ın yolunu kəsmədi; əksinə, onun haraya gəlib çıxdığını hamı görür. Bir baxın, ilk 8-likdəki klubların 5-i məhz İngiltərə futbol mühitini təmsil edir.

Bu mərhələdə, Avropa futbol coğrafiyasının ilk 24-lüyündə keçmiş SSRİ-dən, hətta Şərqi Avropa daxil postsosialist məkanından “Qarabağ”dan başqa klub varmı? Türk-müsəlman ölkələrinin klublarından isə yalnız, bizimlə eyni xal toplamış “Qalatasaray” var. Bəs bu mənzərə təsadüf sayıla bilərmi? - Əsla! Bu, illərin zəhmətidir. Qurban Qurbanovun təmkinidir, klubun yaddaşıdır, bütün “Qarabağ”sevərlərin, elə Qarabağsevərlərin inamıdır.

Xalq şairi QABİL demiş: “Alqış təsəlliyə”!

“Qarabağ” növbəti mərhələdədir; dünənkindən daha yaxşı da ola bilərdi, ancaq daha pis də ola bilərdi.

Bəli, psixoloji məqam var. Dövlətlərarası münasibətlərdə necə ki, güc balansı həmişə nəticəni müəyyən etmir, futbolda da ad, büdcə, tarix hər şey demək deyil. Əks halda, futbol çoxdan maraqsız oyun olardı.

“Qarabağ” bu mövsüm “Benfika”nı, “Ayntraxt”ı, “Kopenhagen”i udub. “Qarabağ”ın gedib öz meydanında udduğu “Benfika” “Kral klubu”nu - Madridin “Real”ını uddu və “Real” ilk 8-liyə düşə bilmədi... Bunlar sıradan adlar deyil. Bunlar Avropa futbolunun öz çəkisi olan klublarıdır. Deməli, “Liverpul”a qarşı inamımız əsassız deyildi. Bu inam “Qarabağ”ın öz əzmli qələbələrindən doğmuşdu.

İndi qarşıda “Nyukasl” (Newcastle United və ya PSG (Paris Saint Germain) var.

PSG - bizə daha çətin ola bilər;

“Nyukasl” isə bizə daha gerçəkçi imkanlar vəd edir.

Və ingilis klubuna ağır məğlubiyyətin cavabı yenə bir ingilis klubuna qalib gəlməklə verilə bilər... Onda deyərik: “Bax, bu, futbolun ədalətidir. Bu, “Qarabağ”ın uğur hekayəsidir”.

Biz qələbəyə köklənməliyik. Çünki azad Ağdamın “Qarabağ”ı bizi buna öyrədib. Gecə uduzduq - amma gündüz yolumuza davam edirik. İrəli!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)