Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

MÜTALİƏ MƏDƏNİYYƏTİNİ NECƏ FORMALAŞDIRMALI?

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının təqdim etdiyi bu silsilə yazılar Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Ədəbiyyat Fondunun Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən “Qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi” çərçivəsində həyata keçirdiyi “Yeniyetmə və gənclərdə mütaliə mədəniyyətinin formalaşdırılması” layihəsinin tərkib hissəsi olaraq nəşr edilir.

Sizlər üçün çağdaş yazıçı və şairlərimizin ən yaxşı ədəbi nümunələrini seçərək təqdim edirik.

Azərbaycan Ədəbiyyat Fondu@

POEZİYA

NƏRİMAN HƏSƏNZADƏ,

Xalq şairi

                   AZƏRBAYCAN

Sən əbədi bir ocaqsan, Azərbaycan!

Yaşadıqca yanacaqsan, Azərbaycan!

Beşiyin bir ana qoynu,

Doğma, isti bir qucaqsan, Azərbaycan!

Ruhum mənim, laylam mənim, Azərbaycan!

Bu dünyada dünyam mənim, Azərbaycan!

Bu dağ mənim, o dağ mənim vətənimdi,

Tüstülənən ocaq mənim vətənimdi.

Sərhəd-sərhəd bölübdülər,

Bölünməyən torpaq mənim vətənimdi.

Sən mənimsən, mən də sənin, Azərbaycan!

Övladıyıq bir vətənin, Azərbaycan!

Zaman! Səs ver, bu günlərin harayına,

Xan Arazın, Ana Kürün harayına.

Biz çatmasaq, kim çatacaq

Qaçqınların, köçkünlərin harayına?!

Sən arxasan, sən dayaqsan, Azərbaycan!

"Qalx"! – deyəndə, qalxacaqsan, Azərbaycan!

Gəmilərin göy Xəzərdə üzər keçər,

Şahinlərin səmalarda süzər keçər.

Körpülərin, binaların

paytaxtımı yollar boyu bəzər keçər.

Keçmək olmaz amma səndən, Azərbaycan!

İşıq alır dünya səndən, Azərbaycan!

Bir nəğməsən, oxuyuram bu torpaqda,

"Can!" – dedikcə can duyuram bu torpaqda –

Ey ilhamlı səhərlərim,

Sən ki varsan, mən də varam bu torpaqda.

Yellənəcək bayrağımız, Azərbaycan!..

Müqəddəsdi torpağımız, Azərbaycan!..

 BU DÜNYA NƏRDİVANDI

Bu dünya nərdivandı,
qalxanda mehribandı,
enəndə nə yamandı...
Görüşdük pillələrdə,
yolun yarısında biz.
Sən qalxırdın bu dəmdə,
mən enirdim xəbərsiz.
Səni arzularına
qaldırırdı nərdivan.
Məni xatirələrə
endirirdi bu zaman.
Birimiz – günçıxana,
birimiz – günbatana.
Qalxa bilməzdim daha,
nə o güc, nə o taqət.
Sən də enə bilməzdin,
haqlı, haqsız vermişdi
öz hökmünü təbiət.
Gərək ya düşməyəydi
bu görüş heç araya,
Ya sən əvvəl gələydin,
ya mən sonra, dünyaya.

ŞƏHİDLƏR XİYABANI

Dayanın, Şəhidlər Xiyabanıdı,

yas toya qarışıb, toy yasa burda.

Qızıl qumaşlarda qara xonçalar,

nişan gətiriblər bir qıza burda.

Nigaran gedənlər yatır xəbərsiz,

yatağı boş qalıb, atı yəhərsiz.

Analar oğulsuz, gəlinlər ərsiz,

nəydi bu müsibət, bu cəza burda?

Qızıl qan ləkəsi qalır gül üstə,

bir qurğu qurdular fıtnə-fel üstə.

İl təhvil olubdu qərənfil üstə,

verib öz yerini qış yaza burda.

Kim bilir, nə qədər ölən-qalan var,

Vətəndə bir vətən şəhid olan var.

Hələ bir-birini xəbər alan var,–

dil yox, sual verir, göz-gözə burda.

Çağırın Babəki bu yasa gəlsin,

Şəhriyar əlində bir əsa gəlsin,

qisas istəyəni qisasa gəlsin,

Yer özü çağırır qisasa burda.

Kim belə qarğadı bu bağça-bağa,

qaralar bağlandı min bir budağa.

Sürtüb ağ saçını qara torpağa,

dəyməyin, Nəriman ağlasa burda.

                                   Fevral, 1990

NƏ QƏRİBƏDİR

Elə dayanırsan, elə baxırsan,
Elə bil qarşında quru bir daşam.
İpək saçlarını bir vaxt oxşayan
Elə bil hardasa mən olmamışam.

Səni dostlarımla, tanışlarımla,
Mən tanış edərdim nə vaxtsa bir-bir .
İndi özgələri, yad ehtiramla,
Deyirlər tanış ol. Nə qəribədir ?!

Yuxuda görərdin nə vaxtsa hər dəm,
Yolumu gözlərdin yollardan uzaq.
Mən sənin yuxundan çıxıb gəlmişəm,
Bu da bir yuxudur, gəl tanış olaq.

Qoluna girərdim, bu, yadındadır,
Gedərdik, yolumuz, arzumuz şərik.
Qolum qollarının lap yanındadır,
Toxunsa, biz indi üzr istəyirik.

Hayanda oldumsa səhər, ya axşam,
Aradın sən məni, gördün sən məni.
İndi gözlərinin qabağındayam,
Hayanda durum ki, görəsən məni?

"GƏZƏYƏN QIZ”

R.Həmzətova

Səni görübdülər dağüstü parkda,

gün bir az aşağı əyilən vaxtda.

Kinodan çıxanda görüblər səni,

ötürüb harasa bir nəfər səni.

Sonra bir avtobus duracağında,

sonra bir metronun çıxacağında,

sonra bir taksiyə mindiyin yerdə,

sonra da evə gec döndüyün yerdə,

haraya gedibsən göz qoyubdular,

adını “gəzəyən qız” qoyubdular.

Məni gözləyibsən dağüstü parkda,

gün bir az aşağı əyilən vaxtda.

Səni o kinoya mən aparmışam,

özüm ötürmüşəm sonra, qadası.

Od tutub yanağın, üzün yanmasın,

yenə görüşmüşük gedib bir axşam:

əvvəl bir avtobus duracağında,

sonra bir metronun çıxacağında,

sonra bir taksiyə oturmusan sən,

mənim görüşümə gecikdiyindən.

Özüm saxlamışdım bir dəfə səni,

bir az gec ötürdüm mən evə səni.

Gör, necə yerbəyer, necə adbaad,

məni görməyiblər,

                    ay dadi-bidad!

Kinoda iki yer boş qaldı bu gün,

iki tamaşaçı azaldı bu gün.

Getdik... ikimizi itirdi bağlar.

Kinoya getmişdik,

soruşacaqlar:

desələr necəydi?.. De ki, qiyamət!

Desələr nə idi?.. De ki, məhəbbət!

Düz desən qorxuram... axı, söz olar.

Bu dəfə yalan de, qoy inansınlar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.09.2026)

Xanım Aydın,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Bakıda bir bina var. Bəlkə də, qarşısından min dəfə keçmişik. Heç binanın tarixini düşünmüşükmü? O binada şəhərin müxtəlif dövrləri bir-birinin ardınca yaşayır.

Bir vaxt həmin divarlar arasında təntənəli ballar keçirilib, tacirlər dükan açıb, mehmanxana qonaqları gecələyib, dövlət adamları iclas keçirib. Sonra isə eyni bina Azərbaycan ədəbiyyatının yaddaşına çevrilib. Bəli, söhbət bu gün İstiqlaliyyət və Məmməd Əmin Rəsulzadə küçələrinin kəsişməsində ucalan Nizami Gəncəvi adına Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin binasından gedir. Onun tarixini vərəqlədikcə məlum olur ki, bu bina yalnız bir memarlıq nümunəsi deyil. O, Bakının XIX əsrdən bu günə qədər keçdiyi yolun canlı salnaməsidir.

Binanın muzeydən əvvəlki taleyi...

Bu binanın tarixi haqqında müxtəlif mənbələrdə fərqli məlumatlar dolaşır. Bəzən onu karvansara adlandırır, tikintisini isə Qasım bəy Hacıbababəyovun adı ilə bağlayırlar. Lakin dövrün sənədləri və 1866-cı ildə, binanın inşasından az sonra dərc olunmuş məlumatlar başqa mənzərə yaradır.

Hər şey 1863-cü ildə, Bakı İctimai Məclisinin çətin vəziyyətə düşməsi ilə başlayır. Məclisin nəinki yeni və rahat binası, hətta fəaliyyətini davam etdirmək üçün kifayət qədər vəsaiti belə yox idi. Qarşıda böyük xərclər dayanırdı və qurumun gələcəyi sual altında idi.

Məsələyə Bakı hərbi qubernatoru Mixail Kolyubakin müdaxilə etdi. Bu işə dəstək verən bəylər də oldu. Yeni binanın tikilməyi, onu yeddi il müddətinə məclisin istifadəsinə pulsuz verilməyi, sonrakı beş il ərzində isə illik 1000 rubl müqabilində icarəyə təqdim edilməyi, üstəlik, şəhər torpağından ayrılan 800 kvadrat sajenlik sahənin müqabilində şəhərin kirayələdiyi mehmanxana üçün 11 otaqlı pulsuz məkan yaradılmağı da planlaşdırıldı. Beləcə, Bakının tarixində uzun illər yaşayacaq bir binanın təməli qoyuldu.

Mənbələrdən birində layihənin müəllifi kimi Bakı şəhər memarı Karl Qustav Hippius göstərilir. Tikintinin 1865-ci il noyabrın 8-dək başa çatdırılması nəzərdə tutulmuşdu. Və bina vaxtında hazır oldu.

İlk gecə: dua, zəng və bal

1865-ci il noyabrın 8-i binanın tarixində xüsusi gün idi. Səhər burada dua mərasimi keçirildi. Daha sonra hərbi qubernatorun, binanın sahibinin, məclisin rəhbərlərinin və üzvlərinin şərəfinə xoş arzular səsləndirildi. Həmin gün Bakıda başqa bir hadisə də diqqət çəkirdi: dəniz yolu ilə şəhərə yeni zəng gətirilmişdi və onun gur səsi şəhərə yayılırdı.  Axşam isə yeni binanın qapıları tamam başqa bir mənzərəyə açıldı. Saat 8-də təntənəli bal başladı. O dövrə aid yazılara görə, qonaqları ən çox binanın genişliyi, rahatlığı və dəbdəbəsi heyran etmişdi. Beləcə, sonralar minlərlə əlyazmanın qorunacağı bu divarlar ilk böyük gecəsini musiqi, işıq və bal səsləri ilə keçirdi.

“Metropol” mehmanxanası, “Fransız mağazası”, “Hacı, bəri bax” manufaktura mağazası

Bakı İctimai Məclisi 1890-cı ilədək bu binada fəaliyyət göstərdi. Sonra məclis Musa Nağıyevin Krasnovodsk və Birjevaya küçələrinin küncündə inşa etdirdiyi yeni binaya köçdü. Köhnə bina isə başqa bir həyata qədəm qoydu. İkinci mərtəbədə mehmanxana fəaliyyətə başladı. Adı “Metropol” idi.

Mənbələrdə mehmanxananın ilk sahibi kimi tacir Omentseterin adı çəkilir. Birinci mərtəbə isə Bakının canlı ticarət məkanlarından birinə çevrilmişdi. Burada müxtəlif mağazalar yerləşirdi. Onlardan biri Fərhadzadənin “Hacı, bəri bax” manufaktura mağazası idi. Burada ən zərif və bahalı ipəklər, yun və pambıq parçalar satılırdı.

Başqa bir mağaza isə “Fransız mağazası” adlanırdı. Burada dəbli qalateriya malları satılırdı. Mağazanın sahibi Hacı Ağa bəy Əliyev idi.

Beləliklə, birinci mərtəbə şəhərin ticarət həyatını, ikinci mərtəbə isə qonaqları, səyyahları və şəhərə gələnləri qəbul edən “Metropol”u özündə birləşdirirdi.

1915-ci ildə bina memar Nikitin tərəfindən yenidən quruldu və üçüncü mərtəbə əlavə edildi. Bu isə tikilinin simasını bir qədər də dəyişdi.

Toyların, qonaqlıqların və böyük adların ünvanı

“Metropol” digərləri kimi gecələmək üçün adi bir mehmanxana deyildi. Mənbələrdə onun Bakının ən tanınmış mehmanxana-restoranlarından biri olduğu qeyd edilir. Şəmsi Əsədullayev, Hacı Zeynalabdin Tağıyev kimi neft milyonçularının oğlanlarının toy məclislərinin burada keçirildiyi bildirilir. Lakin “Metropol”u başqa mehmanxanalardan fərqləndirən daha bir xüsusiyyət vardı. Burada qumar oynanılmadığı, içki verilmədiyi və əldə olunan gəlirin xeyriyyə məqsədlərinə yönəldildiyi barədə məlumatlar var.

Bu detal xüsusilə maraqlıdır.

Çünki Bakı tarixində milyonçuların xeyriyyəçilik fəaliyyəti haqqında çox danışılır, amma onların şəhərdəki mülklərinin özlərinin də necə bir sosial həyat məkanı olduğu barədə az yazılır. “Metropol” həmin dövrün Bakısında həm də belə bir məkan idi.

Cümhuriyyətin səs-səssiz şahidi

1918-ci ildə Bakının siyasi həyatı dəyişəndə binanın divarları qarşısında yeni bir tarix açıldı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə burada bir sıra nazirliklər yerləşirdi. Nazirlər Kabinetinin əməkdaşları bu binada çalışırdılar. Mənbələrdə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ilk iclasının da məhz burada keçirildiyi bildirilir. Bir vaxtlar bal musiqisinin eşidildiyi salonlar indi yeni yaranmış dövlətin taleyinin müzakirə olunduğu məkanlara çevrilmişdi.

Bəlkə də bu binanın tarixində ən təsirli məqam elə budur: eyni divarlar bir neçə onillik ərzində əvvəlcə imperiya dövrünün ictimai həyatını, sonra müstəqil Azərbaycanın dövlət quruculuğunu, daha sonra isə sovet dövrünü müşahidə etmişdi. Bəzi xatirələrdə daha bir maraqlı epizod da qorunub.

Deyilənə görə, təqiblər dövründə Cümhuriyyət tərəfdarlarından bəziləri Dadaşovların himayəsi ilə “Metropol”da gizlədilirmiş. Yalan, ya doğru! Hər halda bu fakt da binanın yaddaşında qalan hekayələrdən biri kimi onun tarixinin nə qədər mürəkkəb olduğunu göstərir.

Daşın içində yaşayan Dadaşov hekayəsi

Bakı milyonçularının böyük hissəsi neftdən varlanmışdı. Dadaşovlar haqqında isə başqa mənzərə danışılır. Onların sərvətinin əsasını ticarət, gəmiçilik və daşınmaz əmlak təşkil edirdi. Bakının müxtəlif yerlərində onların tikdirdiyi və sahib olduğu çoxsaylı binalara rast gəlmək mümkündür.  “Metropol”un da Dadaşovlarla bağlı adı çəkilir. Mənbələrdə Hacı Ağa Dadaşovun binanı Tiflisdə keçirilən auksionda 99 min rubla aldığı barədə məlumat verilir.

Bu məlumatı digər tarixi sənədlərlə tutuşdurmaq vacibdir. Çünki binanın ilkin tikintisi və XIX əsrin ikinci yarısındakı mülkiyyət tarixi ilə bağlı mənbələr arasında fərqlər mövcuddur.

Amma bir fakt dəyişmir:

Bu tikili bir sahibin əlində qalıb donmuş bina olmayıb. O, hər dövrdə başqa bir həyat yaşayıb.

Bir ağac – bir uşaq

Dadaşovlar haqqında danışılan xatirələr arasında xüsusi maraq doğuran bir detal da var. Deyilənə görə, ailədə hər uşaq dünyaya gələndə bir ağac əkilirdi. Bu gün binanın ətrafındakı ağacların bir qisminin həmin dövrlərlə bağlı olduğu söylənilir. Əgər bu ənənənin izləri həqiqətən həmin ağaclarda qalıbsa, onda bu bağın özü də ailə tarixinin bir kitabına çevrilir.

Bir uşağın doğulması ilə bir ağacın əkilməsi... Bakı kimi daş şəhərdə bundan daha gözəl yaddaş təsəvvür etmək çətindir.

“Metropol”un yerində ədəbiyyat məbədi

1939-cu ildə Nizami Gəncəvinin 800 illiyi ilə əlaqədar memorial muzey yaradılması qərara alındı. Və vaxtilə “Metropol” kimi tanınan bina yeni taleyinə hazırlaşmağa başladı. Memarlar Sadıq Dadaşov və Mikayıl Hüseynov binanın yenidən qurulmasına rəhbərlik etdilər. Onlar neoklassik memarlığı Azərbaycan memarlıq ənənələri ilə birləşdirdilər. Nəticədə əvvəlki tikili tamamilə başqa bədii-estetik məna qazandı. Binanın fasadında Azərbaycan ədəbiyyatının böyük simalarının heykəlləri göründü:

Məhəmməd Füzuli.

Molla Pənah Vaqif.

Mirzə Fətəli Axundzadə.

Xurşidbanu Natəvan.

Cəlil Məmmədquluzadə.

Cəfər Cabbarlı.

Bir vaxtlar burada tacirlər parça satırdı. Sonra mehmanxana qonaqları otaqlara yerləşirdi.  İndi isə binanın fasadında Azərbaycan sözünün böyük adları dayanır.

1945-ci ildən sonra başqa bir həyat

Nizami Gəncəvi adına Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi 14 may 1945-ci ildə fəaliyyətə başladı. Bununla bina, sanki, özünün ən uzunömürlü missiyasına qovuşdu. Burada Azərbaycan ədəbiyyatının əsrlər boyu topladığı xəzinə qorunmağa başladı.

Nizaminin “İskəndərnamə”si, Füzulinin “Bəngü-Badə” əsərinin XVI əsrə aid əlyazma nüsxəsi, Mirzə Fətəli Axundzadənin “Puşkinin ölümü haqqında Şərq poeması”, müəllif avtoqrafları, qədim əlyazmalar, nadir kitablar, miniatürlər... Muzeyin 26 zalında minlərlə qiymətli eksponat qorunur. Beləcə, vaxtilə şəhərin sosial və ictimai həyatının səs-küylü məkanlarından biri olan bina indi Azərbaycan sözünün səssiz xəzinəsini qoruyur.

Və bir gün saatlar yox oldu...

Binanın tarixində ən kövrək hekayələrdən biri isə onun saatları ilə bağlıdır.

Vaxtilə İstiqlaliyyət və Məmməd Əmin Rəsulzadə küçələrinin kəsişməsində üç siferblatlı böyük saat asılmışdı. Bu saat bakılıların görüş yeri idi. Axşamlar sevgililər “saatın altında görüşərik” deyirdilər. Saat İsveçrə istehsalı idi. Onun mexanizmi isə adi mexanizmlərdən fərqlənirdi. Binanın daxilində, direktorun kabinetində yerləşən xüsusi mexanizm divarın içindən keçən ox vasitəsilə küçədəki siferblatlarla birləşirdi. Deyilənlərə görə, saatlar 1970-ci illərə qədər qüsursuz işləyib. Və sonra bir gün yoxa çıxıb. Saatlar sökülüb, hara aparıldığı isə məlum olmayıb...

Bu bina nə qədər tarix görüb?

Bir düşünək. 1865-ci ildə burada ilk böyük bal keçirilib. 1890-cı illərdə “Metropol” mehmanxanasının qapıları açılıb.  Birinci mərtəbədə parça və qalateriya mağazaları fəaliyyət göstərib.  Bakının imkanlı ailələri burada toy məclisləri keçirib. 1918-ci ildə Azərbaycan Cümhuriyyətinin dövlət adamları bu divarlar arasında çalışıb. Sonra sovet dövrü gəlib.  1939-cu ildə bina yenidən qurulmağa başlayıb. 1945-ci ildə isə Azərbaycan ədəbiyyatının ən böyük xəzinələrindən birinin ünvanına çevrilib. Və bütün bu dəyişikliklərin arasında küçədəki saat sevgililərə vaxt göstərib. Bu gün bunların heç biri yoxdur. Amma xatirələr və Ədəbiyyat muzeyi var...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.09.2026)

Şərəf Cəlilli,

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Həmidə xanım Cavanşir: “Ya bu gecə Ağdam-Şuşa yolu açılmalıdır, ya da lazım gəlsə, mən də şəhid olacam!”

Qüdrəti, əzəməti, xeyirxahlıq, yaxşılıq missiyası ilə Qarabağın “Dəmir ledi”si titulunu alan, Pənahəli xanım törəsi, Şuşa qalasının zinəti, Əhməd bəy Cavanşirin möhnəti, Kərim bəy Mehmandarovun həsrəti, Cəlil Məmmədquluzadənin kədəri kimi tarixdə qalan, Qarabağa maarif işığı gətirənlərin, qızları təhsilə cəlb edən Hacı Zeynalabdin Tağıyev, Mirzə Nəsrulla bəy Əmirov kimi milləti millət edən dahilərin sırasında dayanan Həmidə xanım Cavanşirin iradəsinin, vətən sevgisinin sınağa çəkildiyi tarixi məqam 1918-ci ilin adına yazıldı. Soyqırımı zamanı Ağdam-Şuşa yolunu erməni daşnaklarından təmizlətdirən bu qüdrətli qadın “Difai” təşkilatının qurucuları – Əhməd bəy Ağaoğlu, Kərim bəy Mehmandarov və laçınlı Sultan bəy kimi təkcə ermənilərin tifağını dağıtmadı, Andronik Ozanyana elə bir dərs verdi ki, tarix minillər bundan sonra da ondan danışacaq.

Kərim bəy Mehmandarov: “O, Əhməd bəy Cavanşirin qızıdır!”

Erməni daşnaklarının Qarabağda qanı su yerinə axıtdığı o müdhiş günlərdə “Ya bu gecə Ağdam-Şuşa yolu açılmalıdır, ya da lazım gəlsə, mən də şəhid olacam!” nidası ilə tarix yaradan ictimai xadim Əhməd bəy Cavanşirin qızı, xeyriyyəçi,  Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü, yazıçı, publisist, mütərcim, Qarabağın “Dəmir ledi”si Həmidə xanım Cavanşirə xəbər çatır ki, erməni dansaqları Ağdam-Şuşa yolunu tutub. Kəhrizlidən at üstündə şaxə qalxan Həmidə xanım Cavanşir 200 atlı götürüb ora gəlir və əhaliyə üz tutaraq deyir: “Ya bu gecə Ağdam yolu açılmalıdır, ya da hamımız birlikdə şəhid olmalıyıq!” Həmidə xanımı ehtiramla dinləyən Qarabağ igidləri ondan geridə dayanıb savaşı izləməsini təvəqqe edərək, hücuma keçirlər. Bir göz qırpımında Andronik Ozanyanın on mindən çox quldurunu yerə sərirlər. Bir ordunun üzərinə düşən vəzifəni Qarabağın 200 atlı igidi, daha doğrusu, Həmidə xanımın cəngavərləri bir anın içərisində yerinə yetirir. Xəbər Qarabağ Müdafiə Komitəsinə, “Difai”nin qurucularına çatır. Kərim bəy Mehmandarov vüqarla üzünü iclas iştirakçılarına tutaraq deyir: “O, Əhməd bəy Cavanşirin qızıdır! Ölümü gözə almaq, quldurların üstünə yerimək, dədə-baba yurdunu qorumaq onun üzərinə vəzifədir!”

Həmidə xanım Cavanşirin “Ya bu gecə Ağdam-Şuşa yolu açılmalıdır, ya da lazım gəlsə, mən də şəhid olacam!” nidasını gerçəyə çevirən Azərbaycan ordusu Ali Baş Komandan İlham Əliyevin iradəsi ilə “Qarabağ Azərbaycandır!” hikmətini gerçəyə çevirən, Azərbaycan bayrağını Şuşa qalasına, Şahbulaq qalasına sancan zaman tarix təkrarlandı. Düşmən gəldiyi yerə qədər qovuldu. 44 Günlük Vətən Müharibəsində on minlərlə Qarabağ fədaisi kimi Həmidə xanım Cavanşirin də ruhu hüzura qovuşdu.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.09.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

“Mənim iki yolum var idi. Birinci yol, dövlətin sərvətini oğurlamaqla dostlarımı və ailəmin adını nüfuzlu “Forbes” yurnalının siyahısına salmaq və xalqımı taleyin ümidinə buraxmaq idi. İkincisi, xalqıma xidmət etmək və ölkəni dünyanın ən yaxşı 10 ölkəsi sırasına daxil etmək idi. Mən ikinci yolu seçdim.”

Bu sözıər Sinqapuru 30 il idarə edmiş Li Kuan Yuya məxsusdur. Li Kuan Yu adı dünya siyasəti tarixinə əbədi həkk olunmuş bir insandır. O, müasir Sinqapurun memarı, kiçik, kasıb və idxaldan asılı bir dövləti dünyanın ən çiçəklənən və texnoloji cəhətdən inkişaf etmiş mərkəzlərindən birinə çevirməyi bacaran insan adlanır. Bir neçə onillik hakimiyyəti ərzində o, bütün bəşəriyyətə intizamın, dürüstlüyün və uzaqgörənliyin bütün bir ölkəni necə dəyişdirə biləcəyini nümayiş etdirdi.

Li Kuan Yu Baş nazir olanda Sinqapur çətin vəziyyətdə idi: təbii sərvətlərin olmaması, işsizlik, cinayətkarlıq və korrupsiyanın yüksək səviyyəsi. Ölkə içməli suyu belə xaricdən alırdı. Lakin Sinqapur möcüzəsinin hekayəsi məhz bu xarabalıqlardan başladı. Bu gün Sinqapur nizam-intizamın, qanunun və iqtisadi sabitliyin hökm sürdüyü və həyat səviyyəsinin Asiyada ən yüksək səviyyədən biri hesab edildiyi bir ölkədir.

Li Kuan Yu ilə tez-tez əlaqələndirilən prinsiplərdən biri qanunun hər kəs üçün eyni olması idi. Bu məşhur sitat ona məxsusdur: "Korrupsiyanı məğlub etmək istəyirsinizsə, dostlarınızı və ailənizi həbsxanaya göndərməyə hazır olmalısınız." Onun üçün korrupsiya ilə mübarizə effektiv bir dövlət qurmağın vacib bir hissəsi idi.

Onun rəhbərliyi dövründə məmurların hərəkətlərinin monitorinqinə və sui-istifadə hallarının qarşısının alınmasına diqqət yetirilirdi. İstintaqlar hətta yüksək vəzifəli dövlət qulluqçularını da əhatə edə bilərdi. Korrupsiyaya qarşı mübarizə mexanizmləri və dövlət qulluqçularının maliyyə fəaliyyətinə ciddi nəzarət əsas rol oynadı. Əgər bir məmurun xərcləri rəsmi gəlirlərindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənirsə, bu, istintaq üçün əsas ola bilər. Bu yanaşma qanunsuz varlanma vasitələrinin cəlbediciliyini azaltmaq məqsədi daşıyırdı.

"Uşaqlarımıza düşünməyi öyrətmək çox vacib idi", - deyə Li Kuan Yu bildirirdi. O, ölkənin sərvətinin neftdə və ya qızılda deyil, vətəndaşlarının zehnində olduğunu başa düşürdü. Buna görə də təhsil sisteminə xüsusi diqqət yetirildi. İngilis dilinə, intizama, mühəndislik və texniki elmlərə üstünlük verirdi.

Nəticədə yeni nəsil Sinqapurlular qlobal əmək bazarında rəqabətədavamlı oldular. Gənc mütəxəssislər xarici şirkətlərdən dərs aldılar və sonra öz startaplarını və texnologiya şirkətlərini yaratdılar. Bu gün Sinqapur İT və innovasiya sahəsində qlobal liderdir.

Li Kuan Yu başa düşürdü ki, dövlət müəssisələri yalnız bürokratlar tərəfindən deyil, peşəkarlar tərəfindən idarə olunarsa, gəlirli ola bilər. Bunun nəticəsi olaraq, Sinqapur Hava Yolları kimi nəhənglər - qüsursuz xidməti və düşünülmüş rahatlığı ilə tanınan bir aviaşirkət yaranır. Bu brend Sinqapurun simvoluna və keyfiyyətin və müştəriyə hörmətin milli ideyaya çevrilə biləcəyinə dair bir nümunəyə çevrildi.

Enerji, nəqliyyat və telekommunikasiya sahələrində digər müəssisələr də oxşar şəkildə yaradıldı. Onların hamısı bürokratiya naminə deyil, səmərəlilik və milli inkişaf naminə işləyirdi.

Otuz illik hakimiyyəti dövründə Li Kuan Yu Sinqapuru "üçüncü dünya ölkəsindən" ən inkişaf etmiş və ən hörmətli millətlərdən birinə çevirdi. O, təkcə güclü iqtisadiyyat deyil, həm də intizam, ədalət və zəhmətkeşlik mədəni kodeksini geridə qoydu. Bu gün Sinqapur təmizliyin, nizamın və ağıllı idarəetmənin simvoludur, sağlam siyasətin bir millətin taleyini necə dəyişdirə biləcəyinin bir nümunəsidir. Li Kuan Yu bir çox dünya lideri üçün ilham mənbəyinə çevrildi. Onun metodları universitetlərdə öyrənilir və ideyaları inkişaf və rifah uğrunda mübarizə aparan ölkələr üçün aktual olaraq qalır. Təsadüfü deyildir ki, bir vaxtlar dünyanın ən böyük və iqtisadi cəhətdən geridə qalmış ölkəsi olan Çin məhz Sinqapur medodundan istifadə edərək, dünyanın ən inkişaş etmiş ölkəsinə çevrilmişdir.

 Bu gün Sinqapur Cənub-Şərqi Asiyada elm və yüksək texnologiyalar sahəsində lider, Nyu-York və Londondan sonra dünyanın üçüncü ən böyük qlobal maliyyə mərkəzi, neft və neft məhsullarının emalı və satışına görə dünyada 3-cü, eləcə də dünyanın ən böyük ticarət limanı və dünyanın ən təmiz ölkələrindən biri kimi tanınır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.09.2026)

İLK DƏRS GÜNÜNÜN DÜŞÜNCƏLƏRİ

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

15 sentyabr. Universitetlərin qarşısı yenə valideyn və tələbə səsi ilə dolu idi. Birinci kurs tələbələri həyəcanla universitetə gəlirdilər. Kiminin əlindən uşaq kimi anası tutmuşdu, kiminin yanında atası vardı. Kimisi ilk günün həyəcanını gizlətməyə çalışır, kimisi də valideyninin yanında uşaq kimi görünürdü. Dərsim bitmişdi. Bakı Dövlət Universitetinin qarşısında bir kişi mənə yaxınlaşdı. “Qızımla məni çəkə bilərsiniz?” Telefonu götürüb onları çəkdim. Elə həmin vaxt kənarda dayanan başqa bir ata bunu gördü. Bir qədər gözlədi. Sonra o da yaxınlaşıb: “Məni də qızımla çəkərsiniz?” Çəkdim. Sonra başqa biri gəldi. Bir ata, bir qız..

Amma o kadrların içində mənim gördüyümdən daha böyük bir şey var idi. Ataların qızlarını universitetə gətirməsi... Bəlkə də onlar üçün adi bir şey idi. Amma həmin gün düşündüm ki, bu adi görünən səhnə heç də hamının payına düşmür. Elə qızlar var ki, ilk universitet günündə yanında atası yoxdur. Elə oğlanlar var ki, anası onların çantasını düzəldib qapıya qədər yola salmayıb. Elə uşaqlar var ki, “ilk günün mübarək” deyən, həyəcanını bölüşən, universitetin qapısında dayanıb şəklini çəkən heç kimləri yoxdur. Bəzilərinin atası yoxdur. Bəzilərinin anası yoxdur. Bəzilərinin isə valideyni var, amma yanında olmağın nə demək olduğunu heç vaxt yaşatmayıb. Və onlar yenə də gedirlər. Öz ayaqları ilə. Çantalarını bellərinə keçirib, heç kimə söykənmədən. Bəlkə də yol boyu yanlarından keçən hansısa ata qızının əlindən tutub. Onlar baxıb susurlar. Sonra yoluna davam edirlər. Çünki həyat hər kəsə eyni başlanğıcı vermir.

 Kiminsə universitetə ilk gəlişi atasının maşınının arxa oturacağından başlayır. Kiminsəki isə avtobus dayanacağından. Kiminsə çantasını anası hazırlayır. Kiminsə çantasında isə yalnız özü üçün yığdığı bir neçə əşya olur. Amma ən ağırı budur: bəziləri çox şeyi itirsə də, ümidini itirmir. Qəzzada ailəsini itirən uşaqlar kimi... Dünyanın dağıntılarının arasında məktəb çantasını belinə keçirib dərsə getməyə çalışan balaca uşaqlar kimi. Onların da bəlkə yanında atası yoxdur. Bəlkə anası yoxdur. Bəlkə evləri yoxdur. Amma hələ arzuları var. Çünki insanın əlindən çox şeyi almaq olar. Evini, rahatlığını, uşaqlığını, sevdiklərini. Amma o, ümidini qoruyursa, deməli hələ ayaqdadır. 15 sentyabrda universitetin qarşısında atası ilə şəkil çəkdirən o qızlara baxanda bunu düşündüm. Bəlkə də həmin şəkillər illər sonra onlar üçün çox qiymətli olacaq. Atasının yanında dayandığı, ilk universitet günündə onunla birlikdə olduğu bir şəkil. Amma həmin gün kənarda səssizcə universitetə gedən başqa bir tələbə də vardısa, onun şəklini "olmayab atası" ilə kim çəkəcək? Bəlkə heç kim. Amma o da gedəcək. Çünki bəzən insanı universitetə ata aparmır. Bəzən insanı universitetə aparan tək şey öz ayaqları və içində hələ ölməyən ümiddir. Həyatın ən böyük cəsarəti elə budur: heç kimin əlindən tutmadığı halda, yenə də yoluna davam etmək. Bəlkə də biz universitetlərin qarşısında yalnız sevinən valideynləri və həyəcanlı tələbələri görürük. Amma hər kəsin görünməyən bir hekayəsi var. Kimsə ilk dərsinə gedərkən atasının “hər şey yaxşı olacaq” sözünü eşidir. Kimsə isə həmin cümləni öz-özünə deyir. Kimsə dərsdən çıxanda telefonunun o biri başında “Necə keçdi ilk günün?” deyə soruşacaq bir anası olduğunu bilir. Kimsə isə telefonuna baxır və heç bir mesaj görmür. Buna baxmayaraq sabah yenə dərsə gedir. Çünki həyat dayanmağı sevmir. Bəzən insanın içi dayanır, amma ayaqları yenə yol gedir. Bəzən insanın ürəyi çoxdan yorulub, amma çantası yenə çiynindədir. Bəzən insanın yanında heç kim yoxdur, amma qarşısında böyük bir həyat var. Və o həyatın içində özünə bir yer açmaq məcburiyyətindədir.

 Məncə, valideynin övladını universitetə aparması çox gözəl bir şeydir. O şəkilləri çəkərkən ataların gözündəki qüruru da gördüm. Qızlarının yanında dayanıb şəkil çəkdirmək istəmələri əslində sadəcə bir foto deyildi. Bəlkə də həmin ata üçün bu, “qızım böyüdü də universitetə girdi” deməyin başqa forması idi. Dünən məktəbli olan qızı bu gün universitetə qədəm qoyurdu. O ata da istəyirdi ki, bu an yaddaşda qalsın. Və yaxşı ki, qalır.

Amma bütün bunların arasında bir şeyi də unutmayaq: hər kəsin arxasında onu alqışlayan bir ailə olmur. Bəziləri öz uğurlarını özləri qeyd etməyi öyrənirlər. İmtahandan yaxşı nəticə alanda ilk olaraq özləri sevinirlər. Universitetə qəbul olanda özləri ağlayırlar. İlk dərsə girəndə özləri həyəcanlarını sakitləşdirirlər. İlk uğurlarında “afərin” sözünü öz içlərindən eşidirlər. Bu, onları daha az dəyərli etmir. Əksinə, bəzən insanın ən böyük gücü heç kimin onun üçün qurmadığı yerdə özünə yol qurmağından gəlir.

Mən Qəzzadakı uşaqları düşünürəm. Ailəsini, evini, uşaqlığını itirən, amma yenə də çantasını götürüb məktəbə getməyə çalışan uşaqları. Onların üzündə bəzən yaşlarından çox böyük bir yorğunluq görünür. Amma gözlərində hələ bir sabah olur. Bəlkə də həmin sabah onları ayaqda saxlayır. Bəlkə məktəbə getmək onlar üçün sadəcə dərs deyil. Bəlkə məktəbə getmək “mən hələ buradayam, yaşayıram, hər şeyə rəğmən dayanıram, bu müharibə məni bitirə bilməz” deməyin bir yoludur. Dünyanın bütün ağrısına baxmayaraq, insanın gələcəyə doğru bir addım atmasıdır. Biz isə bəzən sahib olduğumuz şeylərin qiymətini yalnız onları itirəndə anlayırıq.

 Yanımızda olan valideynin “gecikmə”, “özünə fikir ver”, “çatanda xəbər elə” deməyinə əsəbiləşirik. Çantamıza qoyulan yeməyə, səhər oyadılmağımıza, universitetə qədər yola salınmağımıza bəzən adi bir şey kimi baxırıq. Halbuki kiminsə bütün ömrü boyu arzuladığı şey bəlkə də elə həmin adi səhnədir. Bir ata ilə qızının universitet qarşısında çəkdirdiyi bir şəkil. Bir ananın övladının yaxasını düzəltməsi. Bir valideynin qapıda dayanıb “dərsdən sonra zəng elə” deməsi. Bizim üçün adi olan, başqası üçün əlçatmaz ola bilər. Ona görə də bəlkə bir az daha qədirbilən olmaq lazımdır. Yanımızda olan insanların varlığını adiləşdirməmək lazımdır. Çünki bəzi yoxluqlar sonradan heç nə ilə dolmur. 15 sentyabr mənə bir daha bunu xatırlatdı.

Mən  başa düşdüm ki, əslində bir neçə ailənin yaddaşına kiçik bir xatirə əlavə etmişəm. Amma  başqa bir şeyi də düşündüm. Bəlkə həmin qapıdan içəri girən və heç kimin şəkilini çəkmədiyi insanlar da var idi. Onlar da birinci kurs idi. Onların da ürəyi döyünürdü. Onların da qorxuları vardı. Onların da böyük arzuları vardı. Sadəcə yanında “mən səninləyəm” deyən biri yox idi. Buna baxmayaraq içəri girdilər. Bəlkə heç kim görmədi. Bəlkə heç kim onların cəsarətini alqışlamadı. Amma onlar girdilər. Çünki bəzən ən böyük qəhrəmanlıqlar səssiz baş verir. Heç kim şəkil çəkmir. Heç kim paylaşmır. Heç kim “afərin” demir. İnsan sadəcə çantasını çiyninə keçirir, dərindən nəfəs alır və yoluna davam edir. Bəzilərini  həyatın bütün ağırlığına baxmayaraq, öz ayaqları aparır. Və məncə, o ayaqların getdiyi yol bəzən ən uzun yoldur. Çünki onların qarşısında təkcə universitetin qapısı deyil, keçmişin bütün yoxluqları dayanır. Amma yenə də addımlayırlar. Çünki insanın hər şeyi itirdiyi yerdə belə ümidini qoruması mümkündür. Bəlkə də ümid elə budur: sabahın necə olacağını bilmədən, yenə də sabaha getmək. Heç kimin əlindən tutmadığı halda, öz əlindən tutub ayağa qalxmaq. Heç kim “sən bacararsan” demədiyi halda, bunu özünə demək. Və heç kim səni universitetə aparmasa belə, çantanı belinə keçirib o qapıdan içəri girmək. Çünki bəzən insanı irəli aparan ailəsinin gücü olur. Bəzən isə itirdiklərinin içindən yaratdığı öz gücü. Hər ikisi qiymətlidir. Sadəcə biri daha görünəndir, digəri isə səssiz....

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Dünyaşöhrətlilərdəndoğum günü bugünə təsadüf edənlərdən daha birini seçdim -JamesAlanMcPherson(CeymsAlanMakferson).

O, 73 il yaşamış(1943–2016) amerikalı yazıçı, esseist, qısahekayələrmüəllifivə ədəbiyyatprofessoruidi. O, xüsusilə afro-amerikalı insanların həyatını, irqi münasibətləri, yoxsulluğu, sosial ayrı-seçkiliyi və insanın cəmiyyət içində öz yerini axtarmasını ədəbiyyatında araşdırması ilə tanınırdı.

Ceyms Alan Makferson 16 sentyabr 1943-cü ildə ABŞ-ın Corciya ştatının Savannah şəhərində anadan olub. Atası Ceyms Alan Makferson Corciyada ilk afro-amerikalı elektrik ustalarından biri idi. Makferson irqi ayrı-seçkiliyin hələ güclü olduğu bir dövrdə böyüyüb. O, Morris Brown College-də təhsil alıb, daha sonra Harvard Universitetində hüquq, ardınca isə Ayova Universitetində yaradıcı yazıçılıq üzrə təhsil alıb.

Gəncliyindən ədəbiyyata böyük maraq göstərən Makferson qısa hekayələr yazmağa başlayıb. Onun ilk mühüm uğurlarından biri “Gold Coast” hekayəsi olub; əsər 1965-ci ildə Atlantic Monthly Firsts mükafatını qazanıb.

Ən məşhur əsəri —

“Elbow Room”

Makfersonun yaradıcılığında ən mühüm əsər “Elbow Room” adlı hekayələr toplusudur. Kitab 1977-ci ildə nəşr olunub və 12 qısa hekayədən ibarətdir. Əsərlərdə müxtəlif afro-amerikalı insanların həyatı, münasibətləri, sosial problemləri və cəmiyyətdə qarşılaşdıqları ziddiyyətlər təsvir olunur

1978-ci ildə “Elbow Room” Ceyms Alan Makfersona Bədii ədəbiyyat üzrə Pulitzer mükafatını qazandırıb. O, bu mükafatı qazanan ilk afro-amerikalı yazıçı olub. Pulitzer münsifləri kitabı insan təbiətinə qarşı “möhkəm zəka və mərhəmət” nümayiş etdirdiyinə görə yüksək qiymətləndiriblər.

Makferson əsasən qısa hekayələri və esseləri ilə tanınırdı. Onun mühüm əsərləri arasında:

- “Hue and Cry” — ilk hekayə toplusu

- “Elbow Room” — Pulitzer qazanan hekayələr toplusu

- “Railroad” — Amerika mədəniyyətində qatarların və dəmir yollarının yeri haqqında əsər

- “Crabcakes: A Memoir” — xatirə kitabı

- “A Region Not Home: Reflections on Exile” — sürgün, aidiyyət və Amerika kimliyi mövzularına həsr olunmuş esse kitabı

- “Fathering Daughters” — ata-qız münasibətlərinə həsr olunmuş toplu.

Pulitzerdən başqa Makferson Guggenheim Fellowship, MacArthur Fellowship kimi nüfuzlu mükafat və təqaüdlərə layiq görülüb. 1995-ci ildə American Academy of Arts and Sciences üzvü seçilib. 1981-ci ildə MacArthur Fellowship alan ilk qrup sənətçilər arasında olması da onun Amerika ədəbiyyatındakı nüfuzunu göstərir. Ceyms Alan Makferson 27 iyul 2016-cı ildə Ayova ştatının Ayova-Siti şəhərində vəfat edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

İndi də sizləri bürkülü Bakıdan sərin və dumanlı Albiona aparacağam. Julia Donaldson (Culya Donaldson) adlı bir xanım barədə danışacağam.

O, 16 sentyabr 1948-ci ildə Londonda, Hampstead bölgəsində anadan olmuş məşhur ingilis uşaq yazıçısı, dramaturq, şair və mahnı müəllifidir. O, xüsusilə “The Gruffalo” (“Qruffalo”) əsəri ilə dünya şöhrəti qazanıb. Donaldsonun kitabları dünyanın bir çox dillərinə tərcümə olunub və onun əsərləri əsasında animasiya filmləri, teatr tamaşaları və müxtəlif səhnə layihələri hazırlanıb.

Donaldson Londonun Hampstead ərazisində, Viktoriya dövrünə aid böyük bir evdə böyüyüb. Ailəsi nənəsi, xalası və dayısı ilə eyni evdə yaşayırdı. Yazıçının uşaqlıq yaradıcılığında nənəsinin xüsusi rolu olub. Nənəsi istifadə olunmuş böyük zərflərin arxa tərəflərini ona və bacısına verər, onlar həmin kağızlarda hekayələr və şəkillər çəkərdilər.

Donaldsonun yazıçılığa marağı hələ məktəb illərində başlayıb. Xatırladığı ilk hekayələrdən biri narıncı qulaqları kökə bənzəyən dovşan haqqında olub. Məktəbi bitirdikdən sonra Bristol Universitetində dram və fransız dili üzrə təhsil alıb. Universitet illərində gələcək həyat yoldaşı Malcolm Donaldson ilə tanış olub. Malcolm tibb tələbəsi idi və gitara çalırdı.

Onlar birlikdə müxtəlif yerlərdə küçə musiqisi ilə məşğul olur, mahnılar oxuyurdular. Donaldson həmin dövrdə müxtəlif ölkələrə uyğun xüsusi mahnılar da yazıb.  Cütlük 1972-ci ildə evlənib. Donaldson uzun müddət yalnız kitab yazıçısı olmayıb. O, müxtəlif nəşriyyatlarda və radio stansiyasında işləyib, daha sonra orta məktəbdə ingilis dili müəllimi kimi fəaliyyət göstərib.

Eyni zamanda folk klublarında mahnı oxuyurdu. Daha sonra BBC üçün uşaqların televiziya proqramlarında istifadə olunan mahnılar yazmağa başlayıb. Ona müxtəlif mövzularda mahnılar sifariş edilib. Bu mahnılardan biri sonradan onun yazıçılıq karyerasının başlanğıcında mühüm rol oynayıb.

1993-cü ildə Donaldsonun BBC üçün yazdığı mahnılardan birinin sözləri əsasında “A Squash and a Squeeze” adlı uşaq kitabı nəşr edilib.

Kitabın illüstratoru Axel Scheffler idi. Bu əməkdaşlıq sonradan uşaq ədəbiyyatının ən məşhur müəllif-illüstrator əməkdaşlıqlarından birinə çevrilib. Donaldsonun əsl böyük uğuru 1999-cu ildə “The Gruffalo” kitabının nəşri ilə başlayıb.

Əsərin əsas qəhrəmanı balaca, ağıllı bir siçandır. Siçan meşədə gəzərkən tülkü, bayquş və ilanla qarşılaşır. Onların onu yeməsindən qorxaraq öz təxəyyülündə qorxunc bir məxluq — Qruffalo haqqında danışır. Lakin hadisələrin ən maraqlı tərəfi odur ki, siçanın uydurduğu Qruffalo sonda həqiqətən qarşısına çıxır. Əsərin ideyası Çin xalq nağılına bağlıdır. Donaldson həmin nağılda ağıllı bir qızın pələngi aldatmasından ilhamlanıb.

“Pələng” sözünə uyğun qafiyə tapmaq çətin olduğundan yazıçı özünəməxsus yeni məxluq yaradıb və onun adını Gruffalo qoyub. Donaldsonun yaradıcılığında rəssam Axel Scheffler xüsusi yer tutur. Schefflerin çəkdiyi obrazlar Donaldsonun mətnlərini vizual baxımdan tamamlayıb.

Onların birlikdə yaratdığı əsərlər arasında:

The Gruffalo

The Gruffalo’s Child

Room on the Broom

The Snail and the Whale

Stick Man

Zog

Superworm

və başqa kitablar var.

Culya Donaldsonun yaradıcılığında çoxlu məşhur əsər var. Əsaslarından bəziləri:

“The Gruffalo” — onun ən məşhur əsəri.

“The Gruffalo’s Child” — Qruffalonun qızının macərasından bəhs edir.

“Room on the Broom” — cadugər və onun müxtəlif heyvan dostları haqqında yumorlu hekayədir.

“Stick Man” — özünü adi ağac budağından fərqli görən və müxtəlif hadisələrlə qarşılaşan Stick Man haqqında əsərdir.

“The Snail and the Whale” — kiçik bir ilbizlə böyük balinanın səyahətindən bəhs edir.

“Zog” — əjdaha məktəbində oxuyan Zog adlı balaca əjdahanın macəralarını təsvir edir.

“The Highway Rat” — oğurluq edən və başqalarını qorxudan quldur siçovul haqqında satirik uşaq hekayəsidir.

“What the Ladybird Heard” — uğurlu başqa bir kitab seriyasıdır.

Donaldson 2011–2013-cü illərdə Böyük Britaniyanın Children's Laureate — Uşaq Ədəbiyyatı Laureatı vəzifəsini daşıyıb. Bu müddət ərzində ölkə üzrə kitabxanaların və uşaqların mütaliəsinin əhəmiyyətini təbliğ edib.

Mükafat və fəxri adları

Ədəbiyyata xidmətlərinə görə Donaldson CBE (Commander of the Order of the British Empire) fəxri adına layiq görülüb. O, həmçinin Royal Society of Literature təşkilatının üzvüdür.  Onun əsərləri müxtəlif uşaq ədəbiyyatı mükafatlarına layiq görülüb və bir çox kitabları səhnəyə və ekrana uyğunlaşdırılıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.09.2026)

Aynur İsmayılova,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Həyat bir filmdir. Biz də bu filmin oyuncularıyıq. Bu cümləni bəlkə də çox duymuşuq. Bəlkə də ilk dəfə. Amma həqiqət burasındadır ki, həyatın bizə verdiyi rolları bəzən yenidən yaradıb, bir başqa filmin oyuncusu oluruq.

Düşünürsən ki, kənardan izləyən tamaşaçılar səni həyat filmində rol gedən bir oyuncu kimi görür. Əslində, sən çoxdandır qurduğun filmin rejissoru olmusan. Rol getməkdən daha çox səhnəni idarə edirsən. Tamaşaçı sıxılmasın, yorulmasın, narazı qalmasın deyə. Çünki insan səhnədə qazandığı obrazı yaratmaq üçün onu yaşatmalıdır. Hər addımda, hər kəlmədə, hər baxışda yalnız bir obraz var olmalıdır. Amma rejissoru olduğumuz filmi özümüz oynayarkən bu qədər asanlıqla tək bir obraza sığa bilmirik.

Çünki biz yaratdığımız filmin həm rejissoruyuq, həm də aktyoru. Bəzən özümüzə belə etiraf etmədiyimiz rolları oynayırıq. Bir yerdə güclü qadın, başqa yerdə yorğun bir uşaq, kiminə sevgili, kiminə dost, tanış, bəzən isə hamıdan gizlətdiyimiz özümüz oluruq. Bəlkə də insanı ən çox yoran budur: hər zaman səhnədə qalmaq. Hamının qarşısında obraz qurmaq, bəzən qurduğun obraza özünü belə inandırmaq. Və tək qalanda hansı obraz olduğunu unutmaq. Tamaşaçı “bəyənmədim” deməsin deyə bütün bəyəndiklərini özündə birləşdirən bir obraz yaratmağa çalışırsan. Amma sonda elə bir obraz yaranır ki, hamı onu bəyənir, yalnız sən onu tanımırsan.

Həyat film deyil. Burada hər səhnənin dublyoru yoxdur, hər səhvin yenidən çəkilişi mümkün deyil. Və bəzən ən böyük cəsarət yaxşı oynamaq yox, nəhayət, obrazı kənara qoyub özün olmaqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.09.2026)