XALQ ŞAİRİ VAQİF SƏMƏDOĞLUYA İTHAF OLUNUR

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı  Nüşabə Babayeva-Vəkilovanın həyat yoldaşına – mərhum Xalq şairi, milyonların sevimlisi Vaqif Səmədoğluna ithaf etdiyi “Mən sənin yuxunam” əsərini hissə-hissə təqdim edir.

Burada onların tanışlıq səhnəsindən başlayaraq bir ömür qədər uzun görünən dolu-dolu yaşadıqları birgə günlər və əli xəncərli gələn amansız ayrılıq barədə hər şey var.

Əsərdə Vaqif Səmədoğlu ilə yanaşı Nüşabə Babayeva-Vəkilova özü də qəhrəman qismindədir. Onların hər birinin birgə hekayətlərindən başqa, həm də ayrı-ayrılıqdakı hekayətləri də əsərdə dolğun şəkildə yer alıb.

26—CI DƏRC                                                          

Gündəliyində bu yazı diqqətimi çəkir: “Vurğunun oğlu olmasaydım, mütləq sirk məktəbinə gedib, kloun olardım. Usta sənətkar çıxardı məndən”.                           

Kabinetini səfərlərdən gətirdiyin klounlar bəzəyirdi. Rəngarəng geyimli klounlar. “Köhnə yəhudi mahnısı” kinopovestindəki kloun Əsədə vurulmamaq mümkün deyil. Çox təəssüf ki, 1971-ci ildə yazdığın bu bənzərsiz kinopovest Moskvada məzmunsuz Dövlət Kinemotoqrafiya Komitəsinin yaramaz məmurunun yeşiyində ilişib qaldı. 

Alabəzək, qurama,

zınqırovlu papağı başında

dar ağacından asılmış təlxək kimi

görünür mənə

bu günlərin hər gülüşü, hər sevinci...

Uşaqlıqda kim əlvan geyimli klounları sevməyib ki. Mən də uşaqlıqda sirkə getməyi çox xoşlayırdım. Bakıya qastrola gələn bütün sirk tamaşalarına mütləq getməliydim. Atam sirkə bilet alan gün mənim üçün bayrama çevrilirdi. Yenidən sirkə məxsus o spesifik qoxunu duymaq, dövrün məşhur illüziyanisti – Kionu, jonqlyor Xosrov Abdullayevi, məşhur klounlar “Karandaş”ı, Oleq Popovu, Nikulini sirk arenasında görmək... Güldürən və düşündürən klounların çıxışı həmişə səbirsizliklə gözlənilib. Kloun sənəti ən demokratik, eyni zamanda mürəkkəb sənətlərdən biridir. Onlarlın ifasında improvizə çox güclüdür. Güldürən insanın çox vaxt gülüşünün arxasında yalqız insan, onun qəmli gözləri gizlənir. Sənin də daxilində o tənha insan oturur...

              İyirmi üçüncü il olaydı.

             Olaydım Çikaqoda.           

             bir kafedə

             qəlyan çəkə-çəkə oturaydım.

             Və mütləq

              bir svinq çalınaydı orda.

             Çalınaydı 

             kökdən düşmüş qəhvəyi royalda.

             Çalanı özüm,

             həm də zənci olaydım mütləq...

Afrika ritmlərinin, Avropa musiqisinin əsasında, afroamerika folklor elementlərinin təsiri altında yaranan cazı “dünyanın xalq musiqisi” adlandırmısan. Cazda azadlıq, sərbəstlik var. Caz improvizədir. Həm də özünüifadədir. Buna görə də totalitar rejimlər həmişə cazdan qorxub. Ona yad münasibət həmişə hiss olunub...

-Caz mənimçün nədir? 40-50-60-cı illərin özünəməxsus, təkrarsız mədəni həyatı. Xüsusi musiqi davranışı olan Bakı. Və, nəhayət, Azadlıq həsrəti. Gizli, özümün də, əlbəttə ki, o vaxt dərk etmədiyim bir həyat tərzi. Bakının diktaturaya qarşı yönəlmiş musiqi etirazı.

Babək Qurbanov Sənin gənclik çağlarında caza olan marağın haqda danışırdı ki, Vaqifin caz sənətinin ölkəmizdə düşkün sənət nümunəsi kimi qəbul edildiyi, yasaqlandığı bir zamanda bu sənətə olan marağı və onun bir çox örnəklərini məharətlə ifa edə bilməsi, bu baxımdan olduqca səciyyəvi görünməkdədir. Onun bu sahədə bir çoxlarına olan təsirindən, o cümlədən, tanınmış caz ustası və bəstəkar Vaqif Mustafazadəyə olan təsirindən danışmaq mümkündür. Belə ki, mən Vaqifin Mustafazadə Vaqiflə (o zamanlar o musiqi texnikumunda məşhur pedaqoq Şaroyevin tələbəsi idi) olan yaradıcılıq söhbətlərinin şahidi olmuşam. Onun göstərişlərinin və məsləhətlərinin (müxtəlif müasir caz akkordları, ifa üsulları, forma xüsusiyyətləri və s.) Vaqif Mustafazadə tərəfindən məmnuniyyətlə qarşılandığını görmüşəm. O dönəmdə Vaqif  Səmədoğlu caz ustalarına və onların əsərlərinə yaxşı bələd idi.

Gündəliyində oxuyuram: “İndi Amerika radiosundan Uillis Konoverin apardığı “Caz vaxtı” verilişinə qulaq asıram. Rəhmətlik Vaqif Mustafazadə düşdü yadıma. Fağırın qulağı onun-bunun maqnitofonunda qalmışdı. Gözünə öz evində içindən caz çıxara biləcək bir şey dəymirdi. Əlbəttə ki, öz barmaqlarından, öz royalından savayı... Sten Hats indi elə bil saksafonda caz yox, mərsiyə çalır yazıq Vaqifə...”.

- 50-ci ilin ortalarında Bakının klublarında, mədəniyyət saraylarında caz musiqisi sel kimi axmağa başlamışdı. Dəmiryolçular klubunda ən yaxşı caz orkestrimiz özünə yuva qurdu. Mən özüm də yığma musiqiçilər dəstəsiylə belə rəqs axşamlarında caz çalmışam. Pianoçu kimi.

- Evdə bilirdilər?

- Məktəbin son sinfində oxuyarkən Rauf Hacıyevin rəhbərlik etdiyi “Vətən” kinoteatrının caz orkestrində işləyəcəkdim. Bir yandan atam, o biri yandan musiqi müəllimim qoymadılar.

- Axı o zaman cazın nə maqnitofon yazısı, nə də not yazısı var idi.

- Caz üstündən qadağan götürüləndən sonra Bakıya qastrola caz kollektivləri də gəlməyə başladı. On konsert verirdilərsə, hamısına gedərdik. Bundan əlavə müharibədən sonra “trofeyni” adlanan xeyli amerikan filmləri göstərilirdi. Hansında ki, caz musiqisi oldu, o musiqini ertəsi gün musiqi məktəbində hər kəs öz bacarığına görə qulağında qaldığı kimi çalmağa çalışırdı. Hər təzə eşitdiyimiz musiqini bir-birimizi əvəz eləyə-eləyə pianoda çalardıq. Məşq etmədən, bəzən heç bir-birləri ilə tanış olmayan musiqiçilər... Poeziyada da improvizə prinsipindən qorxmaq lazım deyil. Musiqidəki kimi.

İstedadlı aktyor, teatr rejissoru Cahangir Zeynalov danışırdı ki, biz Vaqiflə görüşəndə onun söylədiyi şeirlərin heç  birini şeir kitablarında görmədim. O şeirləri Vaqif ekspromt, bədahətən söyləyirdi.

- Yeniyetmə vaxtı Sən yaxşı meyxana deyirmişsən. Özün də meyxana yazmısan. Meyxana da improvizədir. Sovetlər dönəmində siyasi mövzulu, duzlu-məzəli, xalqın ovqatını əks etdirən meyxanalar çox populyar idi. Onunçün də o zaman bu janr arzuolunmaz sayılırdı.

- Sabir bağında İçərişəhərin ceyilləri yığışıb, mənə, Vaqif Mustafazadəyə, Rəfiq Zəkaya pul verib, meyxana dedizdirirdilər. Hamımızdan yaxşı Vaqif Mustafazadə deyərdi.

Bu üç sənəti – cazı, meyxananı və kloun sənətini daxili azadlıq və improvizə, spontanlıq birləşdirir. ( Sənin bu üç sənətə marağın çox təbiidir.) Və bu üç sənəti Sən özündə birləşdirirsən.

Sənə improvizədə yaşayan insan da demək olar – improvizə insan.   

Gündəliklərini oxuyuram. 80-cı illərin yazıları. Səliqəylə günbəgün, aybaay, ilbəil yazdığın yazıları. Ömrünün səhifələridir. Yaşadığın real həyat. Gündəliklərini çap etmək qismət olsa, adı belə olacaq yəqin: “Kağız üzərində yaşanılan ömür”. Əslində, Sən bütün ömrünü kağız üzərində yaşamısan. Şeirlərində, pyeslərində. Sənin yanında həmişə bloknot və karandaş olub. Yanında da pozan. Pozanı vaxtaşırı təmizləyərdin.

Gündəlikdən: “Pozanı spirt yaxşı təmizləyir. Amma qorxuram öz əlimlə öz pozanımı alkoqolik eləyim”.

Sənin monoloqundur gündəliklər. Özünlə söhbətin, dərdləşməyindir. Gün ərzində etdiklərin, gördüklərin, düşündüklərin haqdadır. Həyat tərzin haqdadır. Əslində, bizim ömrümüz elə içimizlə söhbətdə, dərdləşməkdə keçir. Yəni ömrümüz monoloqlardan ibarətdir. Bir dəfə Səndən soruşdum: “Öz içiylə söhbət edən adama boşboğaz demək olarmı?” Gülümsündün...

Gündəlikdə yazmaq istədiyin şeirlərin misralarını, pyeslərdən dialoqları, pritçalardan hissələr oxuyuram. Burada xatirələrə dalırsan, arzularını dilə gətirirsən. Bəzən dostların biganəliyindən sarsıldığını da yazırsan...

Yenə həyata qaytarmaq istəyirəm

köhnə dostları.

Xatirəmdə külə dönmüş ötən günləri

dirildib,

keçirtmək istəyirəm yenə

“Metropol” restoranının qapısından...

Aman Allah,

necə tanışdır mənə

bu sözləri yazan əl...

Bir-iki həftə yaşayıb o günlərdə,

yenə bu evə qayıtmaq istəyirəm.

Kömək umuram o köməksiz zamandan...

Ancaq bir-bir getdi o dostlar...

Kimi qapıdan, kimi özündən,

kimi yadımdan çıxıb...

Deyirdin: “Vaxt baxımından seytnotdayam... Vaxt, Zaman çatışmazlığı”. Əslində, insan daim seytnot vəziyyətindədir. Bir də görürsən həyat əldən gedir, etmək istədiklərin isə qalır, nə çata bilirsən, nə də ayaqlaşa bilirsən Vaxtla, Zamanla... 

Bəlkə biz Vaxt, Zaman xaricində yaşayırıq?

Gündəlikdən: “Nə qədər yazırsan yaz, nə qədər yaşayırsan yaşa, ömrün də, yaradıcılığın da yarımçıq qalacaq...”.

Neçə-neçə yazılmamış romanların, povestlərin, pyeslərin qaldı. Onların siyahısını gündəliyində oxuyuram...

Gündəlikdən:“Bədii əsər də mənim üçün canlı məfhumdur. Onlar da bəzən körpə çağında, südəmər vaxtında ölürlər. Doğulmamış ölən yazılar da var bu dünyada...”.

Sənin beynin ideyalar xəzinəsi idi. Düşündüklərini yazsaydın...

“Beynimdəki fikirləri kaş bir kəs tapılıb, yaxşı qiymətə özəlləşdirəydi. İşlədib mənə də pul-para verəydi...”.

“Mənim işim yazmaqdır” – deyirdin. Bəs sonra? Yox, sonrasını fikirləşmirdin. 

1999-cu ildə mən “Uzaq yaşıl ada” kitabını nəşrə hazırlayanda evə əlində qovluq gəldin. İçində saralmış vərəqlərdə yazı makinasında çap edilmiş şeirlərin. Dedin: “Nuşa, mən bu şeirlərimi ölmüş hesab edirdim. Elə bilirdim ki, onlar da 70-ci illər yaradıcılığımın aqibətinə uğrayıb. Anar öz arxivində saxlayırmış, mənə qaytardı...”.    

Gənclik illərində Anar Sənin bəzi şeirlərini, poemalarını makinada çap edib, özündə saxlamasaydı, onlar da itib-batacaqdı...

Kitaba girişdə yazdın: “...Xoşbəxtlikdən yer üzündə Dostluq, Qayğıkeşlik, Məhəbbət və Etibar varmış. Anar varmış yer üzündə. Dost şeirlərini öz arxivində saxlayan, özünün yaradıcılıq, ictimai fəaliyyət, ailə qayğıları vaxtından kəsib, bu yazıları makinada köçürən, sahmana salan Anarım varmış...

Kitabın tərtibatçısı və redaktoru ömür-gün yoldaşım Nüşabə xanımdır. Bu işi gördüyü üçün, əziz oxucum, sənin gözlərinin qabağında diz çöküb, sevgilimin əllərini öpürəm...”.

Yaxşı ki, yazdıqlarını bir yerə yığıb, çap edə bildim. Axı mən gəlməyə də bilərdim Sənin həyatına (İndi bunu təsəvvür etmək belə mümkün deyil). Axı bu nə biganəlikdir yazdıqlarına? Ağayana arxayınçılıqdırmı bu?

Bununla bağlı yadıma 1994-cü ildə alman dilinə tərcümə edilmiş şeirlərini Berlində Ədəbiyyat evində qoymağın, onların aqibətiylə maraqlanmamağın düşdü: “Mənim 43 şeirimi alman dilinə tərcümə etdilər. Dinləyiciləri əsasən orta yaşlı almanlardan ibarət 150-200 adamlıq bir zalda keçirilən gecədə auditoriyanı şeirin orijinalda səslənməsiylə tanış etmək üçün Azərbaycan dilində bir şeirimi oxudum və düşündüm ki, bu kifayət edər. Tərcüməçiyə də dedim ki, şeirlərimi almanca oxumağa davam etsin. Gecənin aparıcısı Tomas təəccüblə mənə baxaraq: “Nayn, nayn”, - dedi. Yəni bütün şeirləri orijinalda oxumaq lazımdır. Mən elə də etdim. Məni heyrətləndirən auditoriya oldu. Almanların mədəniyyəti, səbri... Onlar nəinki mənə diqqətlə qulaq asırdılar, hətta ayrıca sözləri başa düşürlərmiş kimi qarşılayır, dəfələrlə əl çalırdılar. Sonra isə şeirlərin almanca tərcüməsi səsləndi. Mən başa düşdüm ki, Almaniya dünyada yeganə ölkədir ki, burada dünyanın başqa ölkələrindən fərqli olaraq Rixard Vaqnerin operaları ixtisarsız, bütöv şəkildə qoyula bilər. Gecədən sonra mənə orta yaşlarda bir alman yaxınlaşdı. Velvet gödəkçədə, sürtülmüş cins şalvarda. O, şeirlərə görə öz minnətdarlığını bildirdi və almanca kitabımın olub-olmadığını soruşdu. Mən deyəndə ki, yoxdur, öz vizit kartını verdi və xahiş etdi ki, kitabım çıxanda öz imzamla ona göndərim, o da dərhal onun dəyərini mənə ödəyəcək. Sonradan məlum oldu ki, bu adam Almaniyanın varlı, nüfuzlu iş adamlarından biridir”.

Gündəliyində oxudum ki, oradakı cənubi azərbaycanlılardan kimsə Sənin almanca kitabını çıxarmağa boyun olub. Lakin nəinki alman dilində kitabın çıxdı, üstəlik tərcümələrin də orada qaldı. Təəccüblənmərəm, nə vaxtsa o şeirlər alman şairi, səyyahı Bodenştedt kimisinin imzasıyla çıxsa, Mirzə Şəfi Vazehin başına gələn Sənin də başına gəlsə... 

“Bu dünyanın nəyi var, nəyi yox? Bir yatmağı var, yatıb yuxu görməyi, yuxu qara gələrsə, diksinib oyanmağı, oyanıb dünyanı görməyi var, yəni özü ilə üz-üzə durmağı var. İnsan da eləcə. Mənimki də belə gəldi, beləcə gətirdi. Nə az, nə çox, gəlib durdum öz qabağımda, dirəndim taleyimə...”.

Bəlkə belə başlayacaqdı yazmaq istədiyin xatirələr? Təəssüf ki, bunu heç vaxt bilməyəcəm. Ancaq onu dəqiq bilirəm ki, Sən xatirələrini bir neçə variantda yazmışdın beyninə. Saf-çürük də etmişdin onları. Qalmışdı onları vərəqə köçürmək. Nə özün etdin, nə məni qoydun, nə də kiminsə bu işdə Sənə yardımçı olmasına razılıq verdin. Dedin: “Nuşa, bunu ancaq özüm yazmalıyam. Diktə edib, yazdırmaq mənlik deyil”.

Ad da fikirləşmişdin xatirələrinə – “Sınıq güzgünün qırıntıları”...

2011-ci ildə Bakıda Səni müayinə edən alman həkiminə verdiyin: “Beş il yaşayacağam?” sualını o cavabsız qoyudu və sualına sualla cavab verdi: “Beş il Sizə nə üçün lazımdır?” “Xatirələrimi yazmaqçün...”.   

Xatirələr yazılmadı. İki ay sonra ürəyindən əməliyyat keçirdin, iki il sonra xərçəng və ...        

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.10.2026) 

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bir gün Afina bazarında kimsə Sokrata:

- Sən əclaf, cahil və içki düşkünüsən !-deyərək onu təhqir edir.

Sokrat ona baxaraq cavab vermir, sadəcə gülümsəyir...

Onu tanıyan varlı bir adam bu səhnəni izləyərkən ondan soruşur:

- Belə təhqirlərə necə dözürsən? Özünü pis hiss etmirsən?

Sokrat yenə gülümsəyərək ona deyir:

-Gedək mənimlə ...

Həmin adam onunla köhnə, tozlu bir anbara qədər gedir...

Sokrat bir məşəl yandırır və yararsız, cırıq bir plaşı tapana qədər ətrafa baxmağa başlayır... Sonra o, tapdığı bu plaşı həmin adama verir və deyir:

-Bunu geyin, sənə çox yaraşacaq.

Kişi plaşa baxaraq hirsli halda:

-Dəli olmusan, Sokrat? Mən köhnə, yırtıq plaşımı geyinəcəyəm?-deyə o, plaşı Sokratın üstünə atır.

-Bax, -Sokrat deyir - sən çirkli və köhnə plaşı geyinməyi rədd etdin. Eynilə, həmin adamın absurd və kobud sözləri məni də təsirləndirmədi...

Kimsə sənə istəmədiyin bir şeyi verəndə və sən onu qəbul etmədiyin zaman rədd edilən hədiyyəni kim alır?

Başqalarının təhqirlərinə üzülmək və qəzəblənmək, onların atdıqları cır-cındırı geyinməyi qəbul etmək kimidir...

Sınaqsız həyat yaşamağa dəyməz...

Ən ağıllı insan bilmədiyini bilən insandır...

Mən heç kimə heç nə öyrədə bilmərəm, sadəcə düşünməyə vadar edə bilərəm...

Yalnız bir yaxşılıq var: Bilik...

Yalnız bir pislik var: Cahillik...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.10.2026)

Mahir Hüseyn,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

15 oktyabr 2020-ci il | Müharibənin 19-cu günü

Döyüş gündəliyimdən...

Gecəni təpənin zirvəsində keçirmişdik. Gecənin qaranlığı çəkilsə də, soyuğu hələ canımızdan çıxmamışdı. Səhər açılmışdı, amma müharibədə səhərin açılması heç də yeni bir günün başlanması demək deyildi.

Bəzən bu, sadəcə gecədən sağ çıxanların növbəti təhlükəyə doğru yola düşməsi idi.

Ermənilərdən qalan ərzaqla səhər yeməyimizi etdik. Sonra səngərin içi ilə aşağıya, taborun dayandığı yerə doğru qayıtmağa başladıq.

 Saat təxminən səkkiz-səkkiz yarısı olardı. Yorğunluq çiyinlərimizdən asılmışdı. Addımlarımız ağır, fikirlərimiz isə gecənin içində ilişib qalmışdı. Hər kəs öz düşüncəsinə çəkilmişdi. Sanki bir azdan başımıza nə gələcəyini bilmədiyimiz üçün heç nə haqqında düşünməməyə çalışırdıq.

Birdən başımızın üstündən dəhşətli bir uğultu keçdi.

Sanki görünməz bir burulğan göyü yarıb üstümüzə çökdü. Ardınca partlayışın səsi gəldi. Tank əleyhinə idarə olunan raket idi. Atəşin haraya yönəldiyini görməmişdik. Bir neçə saniyəlik qeyri-müəyyənlik yaşandı. Müharibədə bəzən ən uzun zaman elə həmin bir neçə saniyə olur: hələ heç nə bilmirsən, amma artıq nəyinsə baş verdiyini bütün varlığınla hiss edirsən.

Bir az sonra təpələrin arxasından qara tüstü qalxdı.

Artıq hər şey aydın idi.

Bizim BTR-lərdən birini vurmuşdular.

Yanımdakı leytenanta altı nəfəri dərhal taborun yanına aparmağı əmr etdim. Özüm isə tüstünün qalxdığı istiqamətə qaçdım.

Müharibədə bəzən insan düşünmədən qaçır. Çünki düşünməyə vaxt ayırsa, qorxunun ona çatacağından ehtiyat edir. Qaçanda isə elə bilir ki, təhlükəyə yaxınlaşmaqla onu nəzarət altına ala bilər. Halbuki təhlükənin qarşısına keçmək onu məğlub etmək demək deyil. Bəzən sadəcə başqalarının görə bilmədiyi bir məsuliyyəti öz üzərinə götürürsən.

Tüstüyə doğru qaçırdım.

Həmin an ağlımda nə öz həyatım vardı, nə də ölüm haqqında düşünməyə vaxtım. Sadəcə orada nə baş verdiyini bilməliydim.

Bəzən insanın içindəki məsuliyyət hissi öz canından daha ucadan danışır.

Vurulan BTR-dən təxminən əlli metr aralıda başqa bir BTR dayanmışdı. Maşının üstü RPQ mərmiləri ilə dolu idi. Sürücü isə qarşıdakı hadisənin şokundan özünə gələ bilmirdi. Bir neçə başqa BTR sürücüsü də hadisə yerinə gəlmişdi.

Onlardan biri irəli çıxıb dedi ki, maşını sürətlə sürüb həmin ərazidən keçirəcək.

Bu, adi bir təklif deyildi. Qarşıda düşmənin atəş aça biləcəyi açıq sahə, arxada isə nə baş verdiyini bilmədiyimiz vurulmuş maşın vardı. İrəli çıxan adamın nə qədər qorxduğunu bilmirdim. Bəlkə də qorxurdu. Bəlkə də o an qorxmağa vaxtı yox idi. Ancaq onun irəli addım atması kifayət etdi.

Bəzən cəsarət bir insanın içində doğulur, amma ətrafındakıların hamısına yayılır.

Düşmənə açıq olan ərazini sürətlə keçdik. Hər şey bir neçə anın içində baş verdi. Sonra özümüzü təhlükəli sahənin o biri tərəfində gördük.

Sevinirdik.

Elə bil böyük bir döyüşü udmuşduq. Bir az əvvəl bizi ölümə yaxınlaşdıran həmin məsafəni keçmək bizə qəribə bir qələbə hissi yaşatmışdı. Bəlkə də insanın müharibədəki qələbələri elə belə xırda anlardan ibarətdir: sağ qalmaq, birini xilas etmək, tapşırığı yerinə yetirmək, növbəti səhərə çıxmaq...

Sülh dövründə əhəmiyyətsiz görünən bir neçə metr müharibədə həyatla ölüm arasındakı sərhədə çevrilə bilər.

O gün bunu bir daha anladım: insanın həyatı bəzən nə qədər kövrək, yaşamaq sevinci isə nə qədər böyük olur.

Gecəni oyaq qaldığımızdan yorğunluq məni əldən salmışdı. Bir-iki saat yatmaq üçün uzandım və bərk yuxuya getdim.

Müharibədə yuxu da qəribə bir şeydir. Evdə yatanda sabaha oyanmaq üçün yatırsan. Müharibədə isə bəzən sadəcə bədəninin daha bir günə tab gətirməsi üçün gözlərini yumursan. Sənin yerinə kimsə növbə çəkir, kimsə ətrafa nəzarət edir, kimsə silahını hazır saxlayır.

Sən isə bir neçə saatlıq özünü dünyanın səsindən ayırırsan.

Amma müharibə insanı heç vaxt tamamilə azad buraxmır. Yuxuda belə onun görünməz əli çiynində qalır.

Müharibədə yuxu da qəribə bir şeydir. Evdə yatanda sabaha oyanmaq üçün yatırsan. Müharibədə isə bəzən sadəcə bədəninin daha bir günə tab gətirməsi üçün gözlərini yumursan. Sənin yerinə kimsə növbə çəkir, kimsə ətrafa nəzarət edir, kimsə silahını hazır saxlayır.

Sən isə bir neçə saatlıq özünü dünyanın səsindən ayırırsan.

Amma müharibə insanı heç vaxt tamamilə azad buraxmır. Yuxuda belə onun görünməz əli çiynində qalır.

Yuxudan oyananda döyüş əmri verilməyəcəyinə əmin idim. Ətrafı bir az gəzməyə qərar verdim. Əsgərlərdən biri də mənə qoşuldu.

Ermənilərin səngərlərində axtarış aparırdıq. Su, siqaret, kofe, sənədlər, kitablar... Hər şey bir-birinə qarışmışdı. Bir vaxtlar kiminsə gündəlik həyatının parçası olan əşyalar indi müharibənin ortasında sahibsiz qalmışdı.

Baxırdım və qəribə bir hiss keçirirdim.

Bu səngərlərdə də kimsə oturmuş, su içmiş, siqaret çəkmiş, kofe hazırlamışdı. Bəlkə, kimsə evindən gələn məktubu dönə-dönə oxumuşdu. Bəlkə, kimsə cibindəki şəklə baxıb müharibənin tez bitəcəyinə inanmışdı. Bəlkə də gecələr yatmazdan əvvəl sabah evə qayıdacağını düşünmüşdü.

İndi isə həmin əşyalar bizim əlimizdə idi.

Müharibə insanı düşmənə çevirir.

Amma bir insanın arxada qoyduğu əşyalara baxanda anlayırsan ki, onun da bir vaxtlar sənin kimi adi həyatı olub. Müharibənin ən acı həqiqətlərindən biri budur: bir-birini heç tanımayan insanlar bir-birini öldürmək məcburiyyətində qalırlar. Onların hərəsinin bir adı, ailəsi, qorxuları, xəyalları var.

Ancaq səngərdə bunların hamısının üstündən bir ad keçir: düşmən.

Bəlkə də müharibənin bitməsi üçün ilk növbədə insanın içindəki bu adın arxasında nə dayandığını xatırlamaq lazımdır.

Bir qədər aralıda ermənilərə məxsus BMP dayanmışdı.

Yanımdakı əsgər dedi ki, gəlin içinə baxaq, bəlkə 7,62 millimetrlik pulemyot üçün güllə lentləri tapa bildik. Təklif məntiqli idi. Əlimizdə olan PK pulemyotu üçün sursat ehtiyatı lazım idi.

BMP-yə yaxınlaşdıq. İki ədəd, hər biri iki min patronluq güllə lentini götürüb bədənimə sarıdım.

Ağır idi. Həm də xeyli ağır.

Amma o an ağırlığın nə olduğunu düşünmürdüm. Sursatın bizə lazım olacağını bilirdim. Müharibədə bəzən sabahın təhlükəsizliyini bu gün daşıdığın yük müəyyən edir.

Üstümdə ermənilərdən götürdüyüm zenit binoklu da vardı. Onu əsgərə verdim ki, özü ilə gətirsin.

Əsgər binoklu orada unutdu.

Adını çəkməyəcəyəm. Amma indi bu yazını oxuyursa, bilsin ki, həmin binokl yadıma düşəndə ürək sözlərimi deməkdən də qalmıram.

Müharibənin ortasında belə insanın yaddaşında özünə yer edən xırda hadisələr olur.

 İllər keçir, böyük partlayışların səsi uzaqlaşır, ağır günlərin bəzi təfərrüatları silinir. Amma bir binoklun unudulması, bir fincan kofenin dadı, bir əsgərin dediyi zarafat yaddaşda ilişib qalır.

Bəlkə də yaddaş bizi qorumaq üçün belə edir. Ağrının içindən xırda gülüşlər seçir ki, insan keçmişə yalnız itkilərin gözü ilə baxmasın.

Güllə lentlərini bədənimə sarıyıb taborun yanına qayıtdım.

Ayaqlarım qırılırdı. Hər addımda yükün ağırlığını daha çox hiss edirdim. Ancaq uşaqlar məni yaxşı bir sürprizlə qarşıladılar.

Kofe dəmləmişdilər.

Bir fincan kofe.

Bu qədər.

Nə dəbdəbəli süfrə vardı, nə rahat kreslo, nə də pəncərədən görünən sakit bir mənzərə.

 Müharibənin ortasında, əlimizin altında nə vardısa, onunla özümüzə bir neçə dəqiqəlik rahatlıq yaratmışdıq.

Kofedən içə-içə silahlarımızı təmizlədik, sursatlarımızı yerbəyer etdik. Hər kəs öz işi ilə məşğul idi. Kimsə silahını yoxlayır, kimsə patronları qaydaya salır, kimsə kofesindən bir qurtum alırdı.

Həyat qəribə şəkildə davam edirdi.

Bir neçə saat əvvəl raket başımızın üstündən keçmiş, BTR-miz vurulmuş, ölümün nəfəsini hiss etmişdik.

İndi isə bir fincan kofenin ətrafında sakitcə oturmuşduq. Elə bil bir-birinə zidd iki ayrı dünya eyni yerdə yaşayırdı: biri insanı hər an öldürə biləcək müharibə, digəri isə onu həyata bağlayan adi vərdişlər.

Bir neçə dəqiqəlik sakitlik.

Yanında sağ-salamat oturan silahdaşın.

Və içindəki o inadkar fikir: hələ buradayam.

Bəzən insanın yaşamaq səbəbi bundan artıq olmur.

Bəlkə də buna görə müharibədən qayıdanlar ən adi şeylərin qədrini başqalarından fərqli bilirlər. Sakit bir səhər, evin qapısının açılması, doğmalarının səsi, masanın üstündəki çaydan qalxan buxar...

Bunlar əvvəllər həyatın adi təfərrüatları idi. Sonra anlayırsan ki, əslində həyat elə həmin təfərrüatların özüdür.

İnsan onları itirmək təhlükəsi ilə üzləşəndə başa düşür ki, yaşamaq böyük arzuların ardınca qaçmaqdan ibarət deyil. Bəzən yaşamaq elə bir fincan kofeni rahatlıqla içə bilməkdir.

Bəlkə də cəsarət qorxmamaq deyil. Bəlkə də cəsarət sabahın necə olacağını bilmədiyin halda bu günü məsuliyyətlə yaşamaqdır.

O axşam mən də öz yerimdə dayanıb gecəni gözləyirdim.

Təpənin zirvəsindəki adamlar kimi, mənim də sabaha dair heç bir zəmanətim yox idi.

Amma bir işim vardı.

Və müharibədə bəzən insanı ayaqda saxlayan elə budur: sabah sağ qalacağına əmin olmaq deyil, bu gün yerinə yetirməli olduğu bir məsuliyyətin olduğunu bilmək.

15 oktyabr 2020-ci il.

Müharibənin on doqquzuncu günü.

Bir fincan kofe içdik.

Silahlarımızı təmizlədik.

Sursatımızı hazırladıq.

 Sonra yenidən gecənin içinə çəkildik.

Çünki müharibədə həyat dayanmasa da, insan heç vaxt tam rahat nəfəs ala bilmir.

Və biz hələ bilmirdik ki, növbəti səhər bizə nə gətirəcək.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.10.2026)

Ölməzlərin hekayəsi: Vətən Müharibəsi Şəhidi İbrahim Əsgərov

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

İbrahim Əsgərov 27 oktyabr 1995-ci ildə Beyləqan rayonunda anadan olmuşdur. İbrahim Əsgərov Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət edirdi...

Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan İbrahim Əsgərov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Xocavəndin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. İbrahim Əsgərov 3 noyabr 2020-ci ildə Xocavənd rayonu istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı şəhid olmuşdur.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İbrahim Əsgərov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İbrahim Əsgərov ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin  Sərəncamına əsasən İbrahim Əsgərov ölümündən sonra III dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" medalı ilə təltif edildi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.10.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Tibb dünyasını fərqli və emosional prizmadan təqdim edən, dünya miqyasında böyük rəğbət qazanmış məşhur tibbi dram serialı "The Good Doctor" (Yaxşı Doktor) ekran işinə aiddir. bu serial bir vaxtlar Türkiyə və Azərbaycan ekranlarında böyük izlənmə rekordları qıran "Mucize Doktor" serialı ilə tamamilə eyni mövzuya malikdir. çünki hər iki serial əslində 2013-cü il Cənubi Koreya istehsalı olan orijinal "Good Doctor" serialının rəsmi adaptasiyalarıdır.

"The Good Doctor" serialı haqqında ümumi icmal

ABC telekanalında 2017-ci ildə yayımlanmağa başlayan serial, 2024-cü ildə 7-ci mövsümlə final etmişdir. ümumilikdə 126 epizoddan ibarətdir. serialda autizm və Savant sindromlu dahi cərrah Dr. Şon Merfi (Shaun Murphy) obrazını ingilis aktyor Freddie Highmore möhtəşəm şəkildə canlandırır.

Şon Merfi çətin uşaqlıq illərindən sonra tibb fakültəsini bitirir və mənəvi atası, həmçinin mentoru olan Dr. Aaron Qlassmanın dəstəyi ilə San Jose St. Bonaventure prestijli xəstəxanasında cərrah asistanı kimi işə düzəlir. xəstəxana rəhbərliyinin və digər həkimlərin böyük ön mühakimələrinə baxmayaraq, Şon özünün qeyri-adi vizual yaddaşı, tibbi dühası və insan anatomiyasını 3D formatda görmə qabiliyyəti sayəsində ən ümidsiz xəstələrin belə həyatını xilas edir.

"The Good Doctor" və "Mucize Doktor" seriallarının müqayisəsi

Mövzu eyni olsa da, hər iki serial çəkildiyi ölkənin televiziya standartlarına, mədəniyyətinə və tamaşaçı kütləsinə uyğun olaraq müəyyən fərqliliklərə malikdir:

Tibbi reallıq və dinamika: ABŞ versiyası olan "The Good Doctor" daha çox tibbi keyslərə, elmi reallıqlara, xəstəxana daxili bürokratiyaya və tibbi etikaya fokuslanır. hadisələr çox sürətlə inkişaf edir. videoçarxda gördüyünüz hava limanındakı dəm-dəstgah üsulla edilən ilk tibbi müdaxilə səhnəsi, hər iki serialın ilk bölümünün başladığı ikonik səhnədir.

Emosional və dramatik dərinlik: Türkiyə versiyası olan "Mucize Doktor" isə xalis Şərq dramaturgiyasına əsaslanır. Ali Vəfanın uşaqlıqda yaşadığı travmalar, cəmiyyət tərəfindən kəskin xor görülməsi, ailəsinin onu rədd etməsi kimi dramatik və emosional səhnələr musiqilərin müşayiəti ilə daha qabarıq və duyğusal verilir.

Sevgi xətti: ABŞ versiyasında Şon Merfi xəstəxanadan kənarda tanış olduğu Lea adlı qızla evlənir və tam fərqli bir ailə həyatı qurur. Türkiyə versiyasında isə Ali Vəfa xəstəxanadakı həmkarı asistan Nazlıya aşık olur və hekayə daha çox xəstəxana daxili eşq dramı üzərində köklənir.

Aktyorluq ustalığı: həm Freddie Highmore, həm də Taner Ölmez autizmli bir dahi obrazını canlandırmaq üçün aylarla xüsusi mərkəzlərdə araşdırmalar aparıblar. Taner Ölmezin emosional çıxışları Türkiyədə ona bir çox mükafat qazandırdığı kimi, Freddinin ifası da Hollivudda Qızıl Qlobus (Golden Globe) namizədliyi gətirmişdir.

Nəticə olaraq, əgər daha qısa, sürətli və tibbi elmi detallarla zəngin bir gedişat sevirsinizsə "The Good Doctor"; yox, əgər insan münasibətləri, uzun emosional dialoqlar və göz yaşları ilə zəngin bir dram axtarırsınızsa "Mucize Doktor" sizin üçün ideal seçimdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.10.2026)

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

Məktəb insana elm, bilik, savad öyrədir, dünyanı tanıdır, gələcək həyatına yol açır. Ancaq insanın xarakterini formalaşdıran, vicdanına istiqamət verən, ona mərhəməti, dürüstlüyü, ədaləti, böyüyə hörməti, kiçiyə qayğını aşılayan ilk ocaq ailədir. Bu ocağın başında isə çox vaxt atanın sözü, davranışı və şəxsiyyət nümunəsi dayanır. Xoşbəxt ailə odur ki, ata özünü ailənin xidmətçisi bilir, amma bütün ailə üzvləri onu ailənin şahı sayır. Yaxşı atanın verdiyi tərbiyəni heç bir məktəb verə bilməz.

Çünki məktəb insana həyatın qaydalarını öyrədir, yaxşı ata isə həmin qaydalarla yaşamağın nümunəsini göstərir. Müəllim dürüstlükdən danışa bilər, ata isə bunu övladına öz nümunəsi ilə öyrədir. Müəllim zəhmətin əhəmiyyətini izah edə bilər, ata isə alın təri ilə qazandığı çörəyi süfrəyə qoyaraq zəhmətin müqəddəsliyini övladının qəlbinə həkk edir.

Ata tərbiyəsi uzun-uzadı nəsihətlərdən ibarət deyil. Bəzən bir baxış, bir davranış, vaxtında deyilmiş bir kəlmə övladın yaddaşında ömürlük iz qoyur. Atanın haqsızlıq qarşısında susmaması, verdiyi sözə əməl etməsi, çətinliklərdən qorxmaması, ailəsinə sədaqəti övlad üçün ən təsirli dərsdir. Çünki uşaq çox vaxt atasının dediklərindən daha çox etdiklərinə baxır. Ata nə qədər gözəl sözlər söyləsə də, davranışı həmin sözlərə uyğun gəlmirsə, tərbiyənin təsiri zəifləyir. Əksinə, sözü ilə əməli bir olan ata övladının qəlbində etibar və hörmət qazanır.

Yaxşı ata övladına yalnız necə yaşamağı deyil, necə insan olmağı da öyrədir. Ona başqasının haqqına girməməyi, çörəyini bölüşməyi, çətinliyə düşənə əl uzatmağı, zəifə zülm etməməyi aşılayır. Öyrədir ki, insanın böyüklüyü vəzifəsi, var-dövləti, geyimi ilə deyil, mənəviyyatı, əməlləri və insanlara münasibəti ilə ölçülür. Çünki var-dövlət itirilə bilər, vəzifə əldən gedə bilər, zahiri şöhrət unudula bilər. Ancaq insanın qazandığı mənəvi dəyərlər onun şəxsiyyətinin ayrılmaz hissəsinə çevrilir. 

Atanın övladına verdiyi ən qiymətli miras da elə budur: halal ad, təmiz vicdan və ləyaqətli həyat yolu. Bəzən ata övladına böyük bir sərvət qoyub gedə bilmir. Ona ev, torpaq, qızıl-gümüş miras qalmır. Amma əgər ona dürüstlük, zəhmətkeşlik, mərdlik və insanlıq öyrədibsə, övladına dünyanın ən qiymətli xəzinəsini verib. Çünki düzgün tərbiyə alan insan öz yolunu tapmağı, çətinliklərə sinə gərməyi və qazandığı uğurları halal zəhməti ilə əldə etməyi bacarır.

Təbii ki, məktəbin və müəllimin insanın yetişməsində rolu əvəzsizdir. Lakin məktəb ailədə qoyulan təməlin üzərində ucalan bir binadır. Təməl möhkəm olarsa, bina da davamlı olar. Ailədə sevgi, hörmət, məsuliyyət və mənəvi dəyərlər üzərində tərbiyə alan övlad məktəbdə öyrəndiklərini daha düzgün mənimsəyər, biliklərini xeyirxah məqsədlərə yönəldər. Ailə ilə məktəb bir-birini tamamladıqda isə cəmiyyət üçün savadlı, vicdanlı və məsuliyyətli insanlar yetişər.

Ancaq yaxşı atanın tərbiyəsi ilə bağlı bir həqiqət də var: onun bəhrəsi həmişə dərhal görünmür. Ata bəzən övladının anlamadığı bir sözü deyir, qəbul etmək istəmədiyi bir məsləhəti verir, onu səhv addımdan çəkindirməyə çalışır. İllər keçir, həyat öz dərslərini öyrədir və bir gün övlad atasının vaxtilə dediyi sözləri xatırlayır. Onda anlayır ki, atasının sərt görünən xəbərdarlığının arxasında qəzəb deyil, qayğı; qadağalarının arxasında hökmranlıq deyil, qorumaq istəyi; nəsihətlərinin arxasında isə övladının xoşbəxt gələcəyinə bəslədiyi ümid dayanırmış.

İnsan yaşa dolduqca atasının qədrini daha dərindən anlayır. Bir vaxtlar adi hesab etdiyi məsləhətlərin həyatın sınaqlarında necə böyük məna daşıdığını görür. Atasının zəhmətini, fədakarlığını, demədiyi sözləri, gizlətdiyi qayğıları dərk edir. Bəzən ata həyatdan köçəndən sonra onun bir kəlməsi insanın ən çətin anında yol göstərən işığa çevrilir. Ata artıq yanında olmur, amma onun öyrətdiyi dəyərlər övladının qəlbində yaşamağa davam edir.

Bəlkə də, atanın böyüklüyü elə bundadır: o, övladının həyatında həmişə görünməyə bilər, amma onun şəxsiyyətində yaşayır. Övlad haqsızlıq qarşısında dayananda atasının mərdliyi, çörəyini ehtiyacı olanla bölüşəndə onun mərhəməti, verdiyi sözə əməl edəndə onun dürüstlüyü yada düşür. Beləcə, ata təkcə bir insanın deyil, özündən sonrakı nəsillərin də mənəvi həyatında iz qoyur.

Yaxşı ata övladına sadəcə həyat vermir, ona ləyaqətlə yaşamağın yolunu göstərir. Onun ən böyük uğuru övladının yüksək vəzifəyə çatması, varlanması və ya şöhrət qazanması deyil. Əsl uğur övladının harada olursa-olsun insanlığını qoruması, halal zəhmətlə yaşaması, valideyninə hörmət etməsi və cəmiyyətə fayda verməsidir.

Çünki illər keçər, məktəbdə öyrənilən bəzi biliklər unudular, kitabların səhifələri bağlanar, müəllimlərin adları yaddaşdan silinə bilər. Ancaq yaxşı atanın övladının qəlbinə yazdığı mənəvi dərslər ömür boyu yaşayır. O dərslər bəzən bir qərarda, bəzən bir yaxşılıqda, bəzən də insanın heç kimin görmədiyi yerdə belə vicdanına sadiq qalmasında özünü göstərir.

Yaxşı atanın əsl abidəsi ucaldılan baş daşında deyil, böyütdüyü övladın şəxsiyyətindədir. Onun adı övladının halal əməlində, mərdliyində, insanlara münasibətində yaşayır. Ata həyatdan köçsə də, öyrətdiyi dəyərlər ölmür. Çünki yaxşı ata öz övladına yalnız yaşamağı deyil, özündən sonra da yaxşılıqla xatırlanmağı öyrədir.

Unutmayaq ki, dünyadakı vicdanlı, mərd, dürüst və xeyirxah insanların hər birinin arxasında vaxtilə onlara insan olmağı öyrədən yaxşı bir atanın əməyi, zəhməti və duası dayanır.  

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.12.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Roberto Benigni (Roberto Benini) — italyan aktyoru, komediya ustası, ssenarist və kinorejissordur. O, dünya kinosunda xüsusilə Həyat gözəldir (La vita è bella) filmi ilə tanınır. Bu ekran əsəri ona beynəlxalq şöhrət və nüfuzlu kino mükafatları qazandırıb.

Roberto Benigni 27 oktyabr 1952-ci ildə İtaliyanın Toskana bölgəsində dünyaya gəlib. O, sadə ailədə böyüyüb. Atası müxtəlif fiziki işlərdə çalışıb, anası isə ailənin qayğısına qalıb. Benigni kiçik yaşlarından səhnəyə və əyləncə sənətinə maraq göstərib. Uşaqlıq dövründə mahnı və şeir ifaçılığı ilə məşğul olub. Sonralar Romaya köçərək teatrda, televiziyada və kinoda fəaliyyətə başlayıb.

Onun sənətində komediya xüsusi yer tuturdu. Benigni mimikaları, çevik hərəkətləri, enerjili çıxışları və özünəməxsus danışıq tərzi ilə seçilirdi. O, təkcə aktyor kimi deyil, həm də öz filmlərinin ssenarisini yazan və onları rejissor kimi ərsəyə gətirən sənətkar kimi tanınıb. Benigninin kino karyerası 1970-ci illərdə başlayıb. İlk illərdə İtaliya filmlərində və televiziya layihələrində iştirak edib. Zaman keçdikcə onun şöhrəti ölkə sərhədlərini aşaraq beynəlxalq səviyyəyə çatıb.

Karyerasında mühüm yer tutan filmlərdən bəziləri bunlardır:

- Down by Law (1986) — Cim Carmuşun (Jim Jarmusch) rejissorluğu ilə çəkilmiş, Benigninin beynəlxalq auditoriya tərəfindən tanınmasına kömək edən film.

- The Little Devil (1988) — komediya janrında çəkilmiş ekran əsəri.

- Night on Earth (1991) — müxtəlif şəhərlərdə taksi sürücülərinin həyatını təsvir edən film.

- Johnny Stecchino (1991) — Benigninin həm baş rolda oynadığı, həm də rejissorluq etdiyi komediya.

- Son of the Pink Panther (1993) — onun Hollivud kino sənayesindəki tanınmış layihələrindən biri.

- The Monster (1994) — rejissor və aktyor kimi iştirak etdiyi komediya.

- Life Is Beautiful (1997) — onun yaradıcılığının ən məşhur əsəri.

- Pinocchio (2002) Pinokkio obrazını canlandırdığı film.

- The Tiger and the Snow (2005) — həm rejissoru, həm də baş rol ifaçısı olduğu romantik dram-komediya.

- To Rome with Love (2012) — Vudi Allenin (Woody Allen) rejissorluğu ilə çəkilmiş film

1999-cu ildə keçirilən 71-ci Oskar mükafatlandırma mərasimində Həyat gözəldir filmi Roberto Benigniyə dünya şöhrəti qazandıran əsas hadisəyə çevrilib.

O, aşağıdakı nailiyyətləri əldə edib:

- Ən yaxşı kişi aktyor — Həyat gözəldir filminə görə Oskar mükafatı.

- Ən yaxşı xarici dildə film — həmin filmin rejissoru və yaradıcılarından biri kimi mükafat qazanan komandanın üzvü olub.

- Kann Film Festivalının Münsiflər Heyətinin Böyük Mükafatı — Həyat gözəldir filminə görə 1998-ci ildə.

- BAFTA mükafatı — filmdəki roluna görə ən yaxşı kişi aktyor nominasiyasında qalib olub.

- Benigninin Oskar mərasimində sevincini qeyri-adi və enerjili şəkildə ifadə etməsi də kino tarixinin yadda qalan anlarından biri olub. O, ingilis dilində olmayan bir filmdəki roluna görə baş kişi aktyor nominasiyasında Oskar qazanan ilk aktyordur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.10.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Nikkolo Paqanini (Niccolò Paganini) — dünya musiqi tarixinin ən məşhur italyan skripkaçılarından biri, bəstəkar və virtuoz musiqiçi olmuşdur. O, skripkada ifaçılıq texnikasını yeni səviyyəyə yüksəltmiş, qeyri-adi istedadı və mürəkkəb əsərləri ilə XIX əsrin musiqi həyatında böyük iz qoymuşdur. Paqanini bəzən skripkanın tarixində ən böyük virtuozlardan biri kimi təqdim edilir.

Paqanini 1782-ci il oktyabrın 27-də İtaliyanın Genuya şəhərində, Antonio və Tereza Paqanininin ailəsində dünyaya gəlib. Atası Antonio musiqiyə maraq göstərir, mandolina və digər musiqi alətlərində ifa edirdi. Məhz atası Niccolònun musiqiyə yiyələnməsində mühüm rol oynayıb.

Paqanini hələ kiçik yaşlarından skripka çalmağa başlayıb. Onun musiqi qabiliyyəti erkən yaşlarda özünü göstərib və o, qısa müddətdə yaşıdlarından fərqlənib. Sonralar Genuyada və Parmada musiqi təhsili alaraq ifaçılıq bacarıqlarını inkişaf etdirib.

Gənc yaşlarında verdiyi konsertlər ona şöhrət qazandırıb. O, yalnız başqalarının əsərlərini ifa etməklə kifayətlənməyib, öz musiqi əsərlərini də yaratmağa başlayıb.

Paqanininin musiqi karyerası XIX əsrin əvvəllərində sürətlə inkişaf edib. O, əvvəlcə İtaliyanın müxtəlif şəhərlərində konsertlər verib, daha sonra Avropanın ən böyük musiqi mərkəzlərində çıxış edib.

1828-ci ildən etibarən onun Avropa turneləri xüsusilə böyük uğur qazanıb. Vyana, Paris və London kimi şəhərlərdəki konsertləri tamaşaçılarda güclü təəssürat yaradıb. İfaçılığındakı sürət, dəqiqlik və emosional ifadə onu dövrünün ən çox danışılan musiqiçilərindən birinə çevirib.

Paqanini skripkada çox mürəkkəb texniki üsullardan istifadə edirdi. O, eyni vaxtda bir neçə simdə ifa edir, simlərin üzərində qeyri-adi səslər yaradır, sol əlin barmaqları ilə simləri dartaraq xüsusi effektlər əldə edirdi. Bu üsullar onun ifasını dinləyicilər üçün unudulmaz edirdi.

Ən məşhur musiqi əsərləri

1. 24 Kapris (24 Caprices, Op. 1)

Paqanininin ən məşhur əsərlərindən biridir. Skripka üçün yazılmış 24 müstəqil musiqi parçasından ibarətdir. Xüsusilə 24-cü kapris mürəkkəb variasiyaları və təsirli melodiyası ilə tanınır.

2. Birinci skripka konserti (Violin Concerto No. 1)

Skripka ilə orkestr üçün yazılmış əsərdir. Burada virtuoz ifa, parlaq melodiyalar və orkestrin müşayiəti birləşir.

3. La Kampanella (La Campanella)

Adı italyan dilindən “Kiçik zəng” kimi tərcümə olunur. Paqanini bu adı daşıyan, zəng səslərini xatırladan musiqi mövzusu ilə məşhurlaşıb. Onun skripka konsertinin üçüncü hissəsi bu musiqi ilə əlaqələndirilir.

4. Le Streghe — “Cadugərlər”

Skripka və orkestr üçün variasiyalar şəklində yaradılmış əsərdir. Burada Paqanininin texniki məharəti və səhnə təsiri xüsusilə nəzərə çarpır.

Paqanininin həyatını əhatə edən ən maraqlı hadisələrdən biri onun ətrafında yaranmış əfsanədir. İfa zamanı göstərdiyi qeyri-adi məharət, uzun barmaqları, arıq görünüşü və səhnədəki dramatik davranışı insanlarda heyrət doğururdu. Bəzi dinləyicilər onun bu qədər möhtəşəm ifa etməsini adi insan qabiliyyəti ilə izah edə bilmirdilər. Beləliklə, onun guya şeytanla müqavilə bağladığı barədə şayiələr yayılmağa başladı.

Lakin bu, xalq arasında yaranmış əfsanə idi; Paqanininin şeytanla müqavilə bağladığını təsdiqləyən etibarlı tarixi sübut yoxdur. Bu əfsanə onun adının musiqi tarixində daha da sirli və yaddaqalan olmasına səbəb olub.

Niccolò Paganini 1840-cı il mayın 27-də Fransanın Nitsa şəhərində, 57 yaşında vəfat edib. Həyatının son illərində səhhətində ciddi problemlər yaşayırdı. Onun dəfn məsələsi də qeyri-adi hadisələrlə yadda qalıb. Dini mərasimlə dəfn edilməsinə dair yaranmış çətinliklər səbəbindən cənazəsinin torpağa tapşırılması illərlə gecikib.

Bu gün Paqanini romantizm dövrünün ən mühüm skripkaçılarından və bəstəkarlarından biri hesab olunur. Onun yaratdığı texniki yeniliklər sonrakı nəsil skripkaçılara təsir göstərib. Onun musiqisi xüsusilə Frans List (Franz Liszt) kimi virtuoz musiqiçilərə ilham verib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.10.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

90-larda populyar “Dəyirman” qrupu vardı, həmin o qrupdan çıxan Mirbabayev Miryusif  çox məşhurlaşdı, hətta Xalq artisti oldu. Bu gün onun doğum günüdür, 49-u tamam edib 50-nin yoluna çıxır.

Mirbabayev Miryusif  27 oktyabr 1977-ci ildə Bakı şəhəri, Nizami rayonu, 8-ci kilometr qəsəbəsində anadan olub. Uşaqlıq illəri yaşadığı 8-ci kilometr qəsəbəsi ilə bağlıdır. Onun "Bakılı Sərçələr" mahnısı və ona çəkilmiş klip məhz həmin yerlə bağlı xatirələrinə həsr olunub.

Məktəb illərindən sonra ABŞ-yə gedir. Burada bir çox işdə çalışır. Özünün "karantin" adlandırdığı bu dövrdə yeni ruhda, yeni tərzdə mahnılar yazmağa başlayır. Vaxt keçir və onun həyatı öz axarına düşməyə başlayıb. Ona Amerikada yaxın dostu Teymur Nuriyev dəstək olub. Artıq o, arada bir Bakıya gələ bilib.

Musiqi karyerasına 1996-cı ildə "Dəyirman" qrupunun tərkibində başlayıb. Dəyirman bir-birini öncədən tanıyan bir dostluq qrupu idi. Dəyirman qrupunun, daha sonra isə solo karyeraya başlayan Miri Yusifin prodüseri Emin Əfəndidir. Emin də Dəyirman qrupunun digər üzvləri kimi bu dostluq komandasının bir parçası idi. Emin Əfəndi və Miri Yusifin iş birliyi indiyə qədər davam edir.

Dəyirman — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən bir rep qrupu olub. Əvvəlcə qrup "GGG-ailəsi" adlandırılsa da, sonralar onun adı "Dəyirman"a dəyişdirilib. Azərbaycan tamaşaçıları qrupu müğənni Leyla ilə birlikdə "Sarı gəlin" mahnısına çəkdirdikləri klip ilə tanıyıb. Sonralar "Dəyirman" Azərbaycanın bəzi xalq və uşaq mahnılarını rep üslubunda remiks edib. Qrupun ən uğurlu mahnılarından biri "Ya Qarabağ, ya ölüm" sayılır.

"Məktub" mahnısı isə avqust ayında kliplə bir yerdə internetdə yayımlananıb. Məhz buna görə də bu mahnı 2012-ci ildə Miri Yusifə "Fəxri Fərman" mükafatını qazandırıb.

Nailiyyətləri

1. İlin hit mahnısı – Səndən Olmaz

2. Fəxri Fərman – Məktub

3. İlin Kişi müğənnisi

4. İlin mahnısı – İki doğma insan

5. Azərbaycanın əməkdar artisti

6. Azərbaycanın xalq artisti

Konsertlər

Azərbaycanda

1. "Adınla Bağlı"

2. "Səndən Olmaz"

3. "Deja Vu"

4. "Nirvana"

5. "Miri Yusif & Nigar Jamal"

6. "Yaşıl Teatr"

7. "Ağ Qarğa"

Xaricdə

1. Kanada

2. "Я-Никто"

Turnelər

- Kanada

Videoqrafiya

1. Bir Siqaret         2010

2. Bura Bakıdır ft. PRoMete

3. Karma

4. Petrol (duet Aygün Kazımova)      

5. Qınama   

6. Mən Heç Kiməm

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.10.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Sovetlər dönəmində inkişaf üçün yazıçıya mütləq böyük qardaşın – Moskvanın hansısa nəşriyyatında kitab çıxarmaq lazım gəlirdi, bu işdə də tərcüməçi Alla Axundova böyük əmək qoyur, yazıçılarımıza dəstək olurdu.

Başlığa qayıdaq. Hamının sevdiyi “Şərikli çörək” filminin ssenari müəllifi bilirsiniz kimdir? Əlbəttə ki, o da Alla Axundovadır.

Alla Axundova 27 oktyabr 1939-cu il oktyabr ayının 27-də Moskvada qulluqçu ailəsində anadan olub. 1964-cü ildə Moskvada Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunu və 1967-ci ildə Ali rejissorluq və ssenaristlər kursunun ssenari bölməsini bitirib. 1957-ci ildən etibarən şeirlərini dövrün qəzet və jurnallarında nəşr etdirməyə başlayıb.

A. Axundova "Ağ şəfəq", "Bazar günü bağçası", "Həvvanın sözü", "Təbiət mənzərələri", "Pillələr", "İstirahət bağı", "Üzün cizgiləri, beş povest" kimi şeir kitabları ilə yanaşı, qədim türk eposları ilə birlikdə ingilis, ərəb və gürcü dillərindən nümunələri rus dilinə peşəkarlıqla tərcümə edib, əsərləri bir çox dünya xalqlarının dillərində nəşr olunub.

Həmçinin Vaqif Səmədoğlu, Bəxtiyar Vahabzadə, Kamal Abdulla, Fikrət Xoca, İsa İsmayılzadə və digər Azərbaycan ədiblərinin əsərlərini rus dilinə çevirib. A. Axundovanın şeirləri ingilis, rumın, fransız, azərbaycan, ərəb və yapon dillərinə tərcümə olunub. "Sirr. Sirr. Sirr" pyesi, "Çöhrənin ifadəsi" nəsr əsəri onun qələminin məhsuludur. Alla Axundova bir sıra qısametrajlı, eyni zamanda cizgi filmlərinin müəllifidir. "Şərikli çörək" onun ilk ekran işidir.

Tərcümələri

1. "Nəvazişli nəğmələr. Azərbaycan xalq poeziyasından." — M.: Uşaq ədəbiyyatı, 1967.

2. N. Bakozoda. "Gör necə də dəcəlsən!" / Tacik dilindən tərcümə edən Alla Axundova. — M.: Uşaq ədəbiyyatı, 1974.

3. "Şən bahar. Azərbaycan folklorundan." — M.: Uşaq ədəbiyyatı, 1975.

4. "Gül deyərəm, lalə deyərəm: Azərbaycan xalq mahnıları, bayatılar, saymacalar, təmsillər və tapmacalar." — Bakı: Gənclik, 1987

5. Qədim türklərin eposunu, ingilis, ərəb və gürcü şairlərinin şeirlərini tərcümə etmişdir. Türkdilli xalqların epos abidəsi "Kitabi-Dədə Qorqud" əsərini rus dilinə çevirib.

6. Hamlet İsaxanlı. "Kontrastlar" / Alla Axundovanın tərcüməsində şeirlər kitabı (Azərbaycan dilindən). — M.: İzograf, 2006.

Filmoqrafiya

1. Biz oynadığımız dəniz sahilində (1967)

2. Cırtdan (film, 1969)

3. Şərikli çörək (film, 1969)

4. Var olun, qızlar... (film, 1972)

5. Şahzadə-qara qızıl (film, 1974)

6. Alma almaya bənzər (film, 1975) (tammetrajlı bədii film)-ssenari müəllifi

7. Avtomobil, skripka və xallı it (1975)

8. Şir evdən getdi (film, 1977)

9. Bizi bağışlayın (film, 1979)

10. Uşaq və külək (film, 1982)

Mükafatları

1. Azərbaycanın SSR əməkdar incəsənət xadimi (1988)

2. Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1970)

Azərbaycanın tanınmış şairi, ssenarist və tərcüməçi Alla Axundova 17 sentyabr 2026-cı ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.10.2026)