Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

O kamançanı dinləndirəndə bu ilahi səsə biganə qalan kimsə tapılmazdı. Onun barmaqları, mizrabı, kamanının telləri – hamısı sehirliydi və bu sehirləri bir-birinə ötürərək birlikdə mükəmməl ifa ərsəyə gətirirdilər.

Çox-çox illər ötəcək, çox musiqçilər, kamança ifaçıları dünyaya gələcək. Amma inanmıram ki, Habil Əliyevin yerini tutan kimsə olsun...

Azərbaycan SSR xalq artisti, dahi Habil Əliyev 28 may 1927-ci ildə Ağdaş rayonunun Üçqovaq kəndində anadan olub. Yeddinci sinfi və həm də musiqi məktəbini bitirəndən sonra pedaqoji məktəbə daxil olub.

1952-ci ildə Bakıya gəlib Asəf Zeynallı adına orta ixtisas musiqi məktəbinin kamança şöbəsinə daxil olub. Görkəmli tarzən Qurban Pirimovdan və məşhur müğənni Xan Şuşinskidən muğam sənətinin sirrlərini öyrənməyə başlayıb. Habilin ifaçılığı bəstəkar Soltan Hacıbəyovun da diqqətindən yayınmayıb. Bəstəkar, Habilin potensial imkanlarını nəzərə alıb ona filarmoniyada işləməyi məsləhət görüb.

 1953-cü ildə Habil Əliyev Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında əvvəlcə rəqs ansamblında müşayiətçi, sonra isə trioda kamança çalan kimi fəaliyyətə başlayıb.

 "Segah", "Bayatı-Qacar", "Bəstənigar", "Bayatı-Şiraz", "Rahab", "Bayatı-Kürd", "Cahargah", "Rast", "Zabul" muğamlarına yeni kamança həyatı verib. Beləliklə, Habil Əliyev əllinci illərin sonu, altmışıncı illərin əvvəllərində mahir kamança ustası kimi formalaşıb el arasında geniş şöhrət tapıb. Habil Əliyevin virtuoz çalğısını musiqi biliciləri, tez-tez Nikkolo Paqanininin ifaçılığı ilə müqayisə edirlər.

Ustad sənətkar virtuoz ifaçılığı ilə yanaşı gözəl mahnıların da müəllifidir. Onun bəstələdiyi 15-dən artıq mahnı bu gün də tanınmış musiqiçilər tərəfindən sevilə-sevilə ifa olunur. Habil Əliyevin ABŞ, Fransa, Yaponiya, İtaliya və Yunanıstanda Azərbaycan muğamlarından və xalq mahnılarından ibarət kompakt diskləri də buraxılıb.

Fəxri adları

"Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

"Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

"Şöhrət" ordeni

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

"İstiqlal" ordeni

Filmoqrafiya

- Qanun naminə

- Dəli Kür

- Günlərin bir günü...

- Nəğməkar torpaq

- Habil Kaman

- Sarı gəlin

- Qızıl fonddan seçmələr

- Kamanın naxış sehri

- Muğamat var olan yerdə

- Heydər Əliyev

- Kamançanamə

Habil Əliyev 2015-ci il sentyabrın 8-də vəfat edib. Bakıda, I Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.09.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

* Dünyada təqribən 130 milyon addan çox fərqli kitab mövcuddur.

* Dünyada ən qədim kitab “Prissanın papirusu”hesab edilir. Bu kitab bizim eradan əvvəl 3350-ci ildə yazılıb. Bu kitabı Fiv şəhərindəki piramidalardan birində tapıblar. Kitabın məzmunu bu gün də aktual olan bir mövzuya həsr olunub. Bu,nəsillərin konfliktidir. Kitabın müəllifi gənclərin əxlaqsız,tənbəl və tərbiyəsindən şikayətlənir. Göründüyü kimi,5000 ildən də artıq bir müddət ərzində heç nə dəyişməyib.

* Dünyada ən çox oxunan kitab Bibliyadır. Onun ümumi titajı 6 milyard nüsxədir. İkinci yeri Mao Tszedunun sitatları tutur. Üçüncü yer isə hələ ki, ingilis yazıçısı Con Ronald Ruel Tolkienin ”Üzüklərin hökmdarı”na məxsusdur.

* Dünyanın ən böyük kitabı “Dəniz quldurlarını toplusu” adlanır.Onun hündürlüyü insan boyundan uzun,eni 1 metr,qalınlığı yarım metrdən çoxdur. Kitab Amsterdam muzeyində saxlanılır.

* Ən uzun adlı kitab 1633-cü ildə Londonda nəşr olunub. Kitabın adı 45 sətirdən ibarətdir.

* Ən böyük ensiklopediya kitabı “Universal Avro-Amerika ensiklopediyası”dır. 104 cildli və 105 min səhifəli ensiklopediyada 165 milyon sözün izahı verilib.

* Ən böyük lüğət sayılan “Alman lüğət”inin hazırlanması 1854-cü ildən başlayaraq,1971-ci ildə tamamlanmışdır. Kitab 33 cilddən,33519 səhifədən ibarətdir.

* Ən ağır çəkili kitab Stokholmun Kral Kitabxanasında saxlanılan “Şeytan bibliyası”kitabıdır. Kitabın çəkisi təqribən 350 kiloqramdır. Bu kitabın perqamentini hazırlamaq üçün 100 eşşəyin dərisi lazım olmuşdur. Kitabın vərəqləri bir-birinə metal bəndlərlə bərkidilmişdir.

* Dünyada ən böyük kitab cildi “Britaniya parlamentinin 1800-1900-cu illəri aktları”dır. Bu cildlərin çəkisi 31 tondur. Bunu ancaq vərəqləməyə 6 il vaxt lazımdır.

* Dünyanın ən bahalı kitabı “Mormon”kitabı sayılır. Bu kitabın ikinci əlyazması 2017-ci ildə 35 milyon dollara satılıb. Həmin kitab İsa Peyğımbərin adını daşıyan Müqəddəs Kilsə tərəfindən alınıb. Bundan əvvəl isə dünyanın ən bahalı kitabı “Lesterin kodeksi”idi. Leonardo da Vinçi tərəfindən yazılmış elmi əsərlərin toplusu olan bu kitabı Bill Geyts 1994-cü ildə 30 802 500 ABŞ dollarına almışdı...

* Kitaba görə ən böyük qonorarı şair Oppian alıb. O,iki poemasının –“Balıq ovu” və “Ov”-un hər sətrinə bir qızıl sikkə qazanıb. Kitabdakı sətirlərin ümumi sayı isə iyirmi min idi. Pul Roma imperatoru Mark Avreliy tərəfindən ödənilib.

* Dünyanın ən böyük kitabxanası isə Vaşinqtonda yerləşən Amerika Birləşmiş Ştatları Konqresinin kitabxanasıdır. Bu kitabxanada 470 dildə 30 milyondan artıq kitab,dünyanın müxtəlif ölkələrinin milyondan artıq qəzet-jurnalları, 6 milyon əlyazma, 5 milyona yaxın xəritə, 12 milyon şəkil və s. saxlanılır. İl ərzində bu kitabxanadan istifadə edənlərin sayı 2 milyona yaxındır. Kitabxanada 3600 əməkdaş çalışır. 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.09.2026)

Xanım Aydın,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəzi insanlar həyatdan gedəndə arxalarında boşluq qoyurlar. Bəziləri isə əksinə — yoxluqları ilə belə bir yeri doldurmağa davam edirlər. Onların səsi filmlərdən gəlir, baxışları ekrandan boylanır, gülüşləri illər keçsə də tanış qalır. Zaman onları uzaqlaşdırdıqca qəribə bir şey baş verir: insanın özü gedir, obrazı isə böyüyür.

Şahmar Ələkbərov da belə sənətkarlardan idi.

Bu gün onun adını çəkəndə qarşımıza təkcə aktyor, rejissor, Xalq artisti çıxmır. Qəzənfər dayanır qarşımızda. İman, Məzahir, Gündüz Kərimli, Qatır Məmməd, Cavidan... Bir-birindən fərqli talelər, fərqli xarakterlər, fərqli adamlar. Amma hamısının üzündə bir tanışlıq var: Şahmar Ələkbərovun insanı – obrazı...

O, ekranda özündən başqa heç kimi oynaya bilməyən aktyorlardan deyildi. Əksinə, müxtəlif adamları oynayırdı. Amma oynadığı hər adamın içində bir az Şahmar qalırdı. Bəlkə də buna görə onun qəhrəmanları bizə yad görünmürdü. Onlar sanki kinodan çıxıb həyatın içindən gəlmişdilər.

Şahmar Ələkbərov 1943-cü il avqustun 23-də Gəncədə dünyaya gəlmişdi. Atası Zülfüqar kişi Cəbrayıldan, anası İzulət xanım Tiflisdən idi. Doqquz yaşında ailəsi ilə Bakıya köçdü. Anası oğlunun gələcəyini başqa cür təsəvvür edirdi. Şərqşünas olacağını düşünürdü. Amma Şahmarın ürəyində başqa bir yol vardı. Səhnənin yolu.

O yolun başlanğıcında isə üç dost dayanırdı: Şahmar Ələkbərov, Həsən Əbluc və Tariyel Qasımov.

Onlar əvvəlcə sənət məktəbinin tələbələri deyildilər. Biri başqa institutda oxuyurdu, digəri başqa bir yerdə. Sonra dram dərnəyində yolları kəsişdi. Dostluq etdilər. Və bir gün qərar verdilər: aktyor olacaqlar.

Beləcə, üç gəncin həyatını dəyişdirən bir qərar verildi.

Tariyel Qasımov illər sonra deyəcəkdi ki, Şahmar olmasaydı, bəlkə də aktyor ola bilməzdi. Atası onun aktyor olmasına qarşı çıxanda Şahmar dostunu öz evinə gətirmiş, düz dörd il yanında saxlamışdı.

Bu, onun haqqında yazılmış hər hansı mükafat siyahısından daha çox şey deyir. Çünki insanın böyüklüyünü bəzən səhnədə deyil, səhnədən kənarda görürsən. Şahmarın sənəti də elə öz xarakterindən gəlirdi: sakit, təmkinli, səmimi, amma içəridən güclü.

Azərbaycan İncəsənət İnstitutunda Rza Təhmasibin kursunda oxuyurdu. Hələ üçüncü kursda ikən Akademik Milli Dram Teatrına qəbul edildi. Teatrda ilk addımlarını atdı, tamaşaçı qarşısına çıxdı. Sonra Adil İsgəndərov onu özünün yaratdığı “Kino aktyorluğu” studiyasına dəvət etdi. Sanki Şahmarın qarşısında iki yol açılmışdı: səhnə və kino. O isə hər ikisinin adamı olmaq istəyirdi. Kinoda ilk böyük addımı “Dağlarda döyüş” filmi ilə atdı. 1967-ci ildə çəkilən filmdə Fərrux obrazını yaratdı. Bu, sadəcə debüt deyildi. Sanki gənc aktyor ilk rolundan etibarən özünün kino dilini tapmışdı. Sonra obrazlar bir-birini əvəz etməyə başladı. “Yeddi oğul istərəm...”də Qəzənfər, “İntizar”da Oğul, “Axırıncı aşırım”da İman, “Bakıda küləklər əsir”də Azad, “Firəngiz”də Feyzi, “Arxadan vurulan zərbə”də Gündüz Kərimli, “Babək”də Cavidan, “Qəribə adam”da Nuru, “Gözlə məni”də Tahir, “Qatır Məmməd”də Qatır Məmməd...

Adları sadalamaq asandır. Amma bu adların arxasında bir ömrün zəhməti dayanır. Şahmar Ələkbərovun aktyor kimi ən böyük üstünlüklərindən biri o idi ki, qəhrəmanını şişirtmirdi. Onu “aktyorlaşdırmırdı”. Adam kimi göstərirdi. Ona görə də Məzahir güləndə biz doğrudan da onunla gülürdük, Qəzənfər yaralananda isə sanki tanıdığımız bir adamın başına iş gəlmişdi.

“Mən ki, gözəl deyildim” filmindəki Məzahir buna yaxşı nümunədir. Sadə sürücü, zarafatcıl, nikbin, həyatın ağırlığına baxmayaraq içində işıq saxlamağı bacaran bir insan. Müharibənin kölgəsində belə gülə bilən adam. Bəlkə də Şahmarın özündə də həmin işıq vardı. Çünki onu tanıyanların xatirələrində xəstəliklə mübarizə aparan ağır taleli sənətkardan əvvəl şən, mehriban, zarafatcıl, dostuna əl uzadan bir insan görünür. Tariyel Qasımov onu sakit, mədəni, çox yaxşı oxuyan və son dərəcə istedadlı biri kimi xatırlayır.

Amma Şahmar Ələkbərovun sənətində bir məqam var ki, onun xarakterini bəlkə də bütün rollarından daha yaxşı açır. “Yeddi oğul istərəm...” filminin o məşhur səhnəsi.

Qəzənfər yaralıdır. Qəqəni onu qucaqlayaraq fəryad edir: “Ölmə, Qəzənfər dayı, ölmə!” Səhnənin içində ölüm var. Ağrı var. Faciə var. Amma qəribədir — tamaşaçı həmin anın içində bir təbəssüm də tapır. Şahmar Ələkbərov bunu bacarırdı. Faciənin içində insanı göstərməyi. Ölümün yanında həyatın nəfəsini saxlamağı. Bəlkə də böyük aktyorluq elə budur.

Onun aktyorluqdan rejissorluğa keçməsi isə təsadüfi deyildi. Şahmarın içində həmişə başqa filmlər vardı. Başqa hekayələr. Demək istədiyi sözlər. Bir gün kinostudiyanın direktoru Adil İsgəndərovun yanına ssenari ilə getdi: “Adil müəllim, film çəkmək istəyirəm”. Adil İsgəndərovun cavabı isə özünəməxsus oldu. Onun kostyumuna baxıb parçanı sığalladı və dedi ki, materialı gözəldir, birini də ona tikdirsinlər. Bu, əslində, bir növ razılıq idi. Şahmar artıq rejissor yoluna da çıxırdı.

İlk işlərindən biri Gülbəniz Əzimzadə ilə birgə çəkdiyi “İmtahan” oldu. Ardınca “Sahilsiz gecə” gəldi. 1989-cu ildə ekranlara çıxan “Sahilsiz gecə” sadəcə film olmadı. O, dövrün susmaq istədiyi mövzuların üstünə işıq saldı. Müharibənin insan taleyinə, xüsusilə qadınların həyatına vurduğu yaraları göstərirdi. Film ciddi etirazlarla qarşılandı, nümayişi məhdudlaşdırıldı və uzun müddət mübahisə mövzusu olaraq qaldı. Amma Şahmar geri çəkilmədi. Çünki o, kino ilə yalnız əyləndirmək üçün danışmırdı. Kino onun üçün danışmaq idi.

Bəzən də hamının eşitmək istəmədiyi həqiqəti demək. Tariyel Qasımov sonralar həmin filmin çəkilişlərini xatırlayarkən Şahmarın ağır xəstə olmasına baxmayaraq, işini davam etdirdiyini söyləyirdi. Onun sözlərinə görə, Şahmar ağrılar içində belə peşəkarlığından geri çəkilmirdi.

Ən qəribəsi isə budur:

Şahmar Ələkbərov xəstələndikcə daha çox işləyirdi. Sanki zamanın onunla yarışdığını hiss edirdi. Sanki harasa tələsirdi. Yeddi il davam edən xəstəlik onun bədənini yordu, amma arzularını öldürmədi. Müalicələr, əməliyyatlar, ağrılar... Hamburq səfəri... Ümidlərin bir-bir azalması... Amma kamera qarşısında dayananda, çəkiliş meydançasına girəndə, sanki xəstəliyini bir kənarda qoyurdu. Dostlarının onu xəstə vəziyyətdə görməsini istəmirdi. Bəlkə də onların yaddaşında ağrı çəkən Şahmarı yox, gülən Şahmarı saxlamaq istəyirdi. Elə ona görə də həyatının son illərində belə işləyirdi. Və ən böyük arzusuna — Əliağa Vahidin həyatını ekranlaşdırmağa — sarıldı.

“Qəzəlxan”...

1990-cı ildə işə başladı. Şahmar özü xəstə idi. Amma film çəkirdi. Baş rola gənc Loğman Kərimovu dəvət etmişdi. 1991-ci ildə ekranlara çıxdı. “Qəzəlxan” onun kino ilə vidalaşması oldu. Amma bunu o özü bilmirdi. Bəlkə də bilirdi. Bunu heç vaxt dəqiq bilməyəcəyik.

“Qəzəlxan” ekranlara çıxanda Şahmar Ələkbərov artıq çox ağır xəstə idi. Filmin taleyini görə bilmədi. Özü yazdığı, özü çəkdiyi, ürəyindən keçirdiyi bir hekayənin tamaşaçı ilə görüşünə şahid ola bilmədi. 1992-ci il avqustun 12-si...

Bakıda bir evə sükut çökdü. Bir ailənin atası getdi. Bir dostun dostu getdi. Azərbaycan kinosu aktyorlarından birini itirdi. Və Şahmar Ələkbərov əlli yaşına çatmadan dünyadan köçdü. Ömrünün sonuna qədər yanında olan həyat yoldaşı Kəmalə xanım və əkiz qızları İzulət və Ləman ondan yadigar qaldılar. Bəlkə də insanın həyatda qoyduğu ən böyük iz elə budur: sənin yoxluğunda belə adını yaşadan insanlar.

Amma Şahmarın yarımçıq qalan bir arzusu da vardı. Ağa Musa Nağıyevin həyatından film çəkmək istəyirdi. Ssenarisini yazmışdı. Filmi özü çəkə bilmədi.

Ölümündən sonra həmin ssenari ekranlaşdırıldı. Sanki Şahmarın əli çəkiliş meydançasından çəkilsə də, sözü orada qaldı. Bu, onun həyatının qəribə taleyidir: Başladığı işlərin bəzisini özü tamamladı, bəzilərini isə zaman tamamladı. Amma heç biri yarımçıq görünmədi. Çünki Şahmar Ələkbərov sənətdə sayla deyil, izlə ölçülən adamlardan idi.

Onun haqqında danışanda dostluqdan danışmamaq mümkün deyil. Tariyel Qasımovun xatirələrində Şahmarın başqa bir portreti var. Kino və teatrın böyük aktyoru yox, dostunun ehtiyac duyduğu anda yanında olan Şahmar. Tariyel Qasımovun aktyor olmaq qərarına ailəsi qarşı çıxanda Şahmar onu evinə gətirib. Dörd il yanında saxlayıb. Hətta sonralar onun ailə qurmasında da Şahmarın ailəsinin rolu olub. Belə insanlar haqqında “yaxşı adam idi” demək bəzən çox azdır. Çünki yaxşılıq onun üçün ayrıca bir xüsusiyyət deyildi. Xarakteri idi.

Bəlkə də elə buna görə yaxınları ona “Canlı trio” deyirdilər — Şahmar, Həsən, Tariyel. Onların dostluğu sadəcə tələbəlik xatirəsi yox, bir ömrün yoldaşlığı idi.

Şahmar gedəndən sonra bu üçlükdən biri artıq yox idi. Və dostlarının dediyi kimi, sanki onların yarısı getmişdi.

Bu gün Şahmar Ələkbərov haqqında yazarkən onun aldığı fəxri adları sadalamaq asandır: Əməkdar artist, Xalq artisti, Dövlət mükafatı laureatı... Amma Şahmarı bunlarla izah etmək mümkün deyil. Çünki fəxri adlar insanı tarixə yazmır. İnsan özü tarixə yazılır. Bir aktyorun böyüklüyünü illər sonra anlamağın ən yaxşı yolu onun filmlərinə yenidən baxmaqdır. Şahmarın filmlərinə baxanda zaman qəribə şəkildə geri qayıdır. Qəzənfər yenə ölür. Məzahir yenə gülür. İman yenə mübarizə aparır. Qatır Məmməd yenə at belində görünür. Gündüz Kərimli yenə həqiqətin izinə düşür.

Və biz ekranın qarşısında oturub bir daha anlayırıq: Şahmar Ələkbərov getməyib. Sadəcə, həyatdan kinoya keçib.

Bəzi aktyorların şəkilləri köhnəlir, səsləri arxivlərdə qalır. Bəzilərinin isə zamanla səsi daha aydın eşidilir. Şahmar Ələkbərov ikincilərdən idi. Onun ömrü qısa oldu. Amma sənəti qısa olmadı. O, əlli ilə çatmayan bir ömrə bir neçə insanın ömrünə sığmayacaq qədər iş, dostluq, sevgi, ağrı və sənət sığdırdı. Bəlkə də buna görə onun haqqında “öldü” demək adama çətin gəlir. Çünki hər dəfə “Yeddi oğul istərəm...” filminə baxanda Qəzənfər yenidən ölür. Hər dəfə “Mən ki, gözəl deyildim” filmini izləyəndə Məzahir yenidən gülür. Hər dəfə “Qəzəlxan”a baxanda Şahmarın arzusunun ekranda necə yaşadığını görürük...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.09.2026)

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının birgə layihəsində - Türk ədəbiyyatı müntəxabatındayıq. Yolumuz qardaş Türkiyəyədir. Sizlərə Lətif Gülerin şeirlərini təqdim edəcəyik.

Şeirləri Azərbaycan türkcəsinə Həyat Şəmi uyğunlaşdırıb.

LƏTİF GÜLER  -  1953-cü il Bayburt doğumlu. Milli Təhsil Nazirliyindən müəllim olaraq təqaüdə çıxmış. 23 il Azərbaycanda iş insanı və qəzetəçi olaraq çalışmış.  Şeir və ədəbi çalışmalarıyla yola davam etməkdədir.

MƏN AZƏRBAYCANAM

​Mən ulduzam, ayam, günəşəm,

Varılığım qara qızıllı Xəzər,

Qara naxışlı torpağam.

Dumanlı gecələrdən qorxmadan

yürüyər,

qaçar ümid daşım,

gələcəyə sevdalı yoldaşam.

​Mən küləyəm, yağışam, buludam,

Sevda məğmələrini alıb yara götürən.

Şamaxı dağlarında yaslı qərənfil,

Bülbül avazındakı kədər,

Ərgənəkondakı ülküdaşam,

Təbrizdə bacınam, Arazda qardaşam.

​Füzuliyəm, Laçınam, Şuşayam,

ağ gündən qara günə qalan,

öyülən-söyülən qaçqınam.

Dönüb-dönüb arxasına baxan,

alın tərindəki çiləli yaşam,

ürəyimdəki acılara sirdaşam.

​Qafqazam, Anadoluyam, Naxçıvanam,

sinəsindən xəncər dəyib bölünən,

parça-parça bir canam,

alan kim, satan kim, bilmədiyim.

​Xainlərə əbədi kindaşam,

Dəli-doluyam, fikirdaşam.

​Mən Bayburtam Qop dağından,

Zihniyəm, ayrılmışam yurdumdan.

Dədə Qorqudam, soyum bəllidir,

Cəlaliyəm, İrşadiyəm, Sümmaniyəm.

qalanın bürclərindəki daşam.

Dağındadır, dașındadır göz yaşım.

​Maviyəm, qırmızıyam, yaşılam,

Xıyabanda sıra-sıra düzülmüş

Duayam, ibrətəm, nifrətəm,

Dərs almışam əsarətdən, səfalətdən,

Təşvişlərin zirvəsinə qayğıdaşam.

​Bəxtiyaram, Cavidəm, Şəhriyaram,

Səsi göyləri titrədən Rəşid bəyəm.

Tikdiyi daş saraylarda dustaq edilən Hacı Zeynalabdınam,

Enməz bayrağım, Rəsulzadəyəm.

Eşq ilə yoğrulmuş könüldaşam,

Düşmən anlasın, dikdir başım!

​Mən Atatürkəm, Şamiləm, Heydərəm.

Elçibəyəm, azadlıqda öncül mənəm,

Alqışlarda Zeynəb, şəhidlərdə anayam,

Önündəykən iyirmi birinci əsrin,

Şərqdən qərbə çağdaşam,

Geri dönüşü yoxdur, arxadaşam.

​Mən dünənəm, bu günəm, səhərlərəm,

Qarabağda axan çay deyil, qanımdır.

Xaincəsinə şah damarından vurulub,

yenidən doğulan, yenidən oyanan

milyonlarla canam.

Şimaldan Cənuba Azərbaycanam.

İki ruhda bir candaşam,

Bil ki, əbədiyyən Sənə qandașam.

SENTYABRI SEVƏRƏM

​Yayla vidalaşma öpüşü qoyaraq,

çırpınır ürəyim.

Sahildə rüzgar saçlarımı oxşayır,

yay sevgimi arayır dumanlı gözlərim.

​Bir yanımda sevdalarımın hərarəti,

digər yanımda qulağıma pıçıldayan payız nəğmələri,

ovcumda ayrılığın dərin acısı.

​Üsküdarda yavaş-yavaş tökülən çinar yarpaqları,

Mən sentyabrı sevərəm...

​Qızmar günəş daha yandırmaz bizi,

təbiət yavaş-yavaş hazırlaşır,

yeni bir fəslin doğum sancısı ilə.

​Yeni ümidlərə yelkən açıram,

ömürlük nəğmələr qulaqlarımda,

Bir payız yağmuru başlayır,

ardından göyqurşağı doğulur.

Mən sentyabrı sevərəm,

​gün batanda qırmızıya dönər üfüq,

​Kəndimizdə bir başqa olar payızın bərəkəti,

üzüm yığımı başlayar,

xırmanlar bərəkətlə qovuşar,

kənd ortasında qurular toy-büsat:

toylar, gəlinlər, yallı gedərlər,

Coşar nağaralar, zurnalar; bax mən buna görə sentyabrı sevərəm.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.09.2026)

“İKİ QARDAŞ ÖLKƏ BU İLİ QURUCULUQ FƏLSƏFƏSİ İLƏ YAŞAYIR”

Ülviyyə Əbülfəzqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

Özbəkistanın Aniq.uz portalında “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru, Özbəkistan Yazıçılar Birliyinin fəxri üzvü, “Alaş” Beynəlxalq Ədəbiyyat Mükafatı laureatı Əkbər Qoşalı ilə geniş müsahibə yayımlanıb. “İki qardaş ölkə bu ili quruculuq fəlsəfəsi ilə yaşayır” sərlövhəli müsahibəni jurnalist Sevinc Xoşnəzərova aparıb.

Müsahibədə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistana son dövlət səfəri, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin yeni mərhələsi, Əbədi dostluq haqqında Müqavilənin tarixi-siyasi mənası, 2026-cı ilin hər iki ölkədə daşıdığı simvolik məzmun, Yeni Daşkənd layihəsi, Azərbaycanın işğaldan qurtulmuş torpaqlarında aparılan quruculuq işləri, eləcə də iki qardaş ölkə arasında mədəni-humanitar əlaqələrin Türk dünyasının inteqrasiyasındakı rolu ətraflı şərh olunub.

Əkbər Qoşalı Azərbaycanla Özbəkistanın artıq “bir-birini yenidən kəşf edən iki ölkə” olmadığını, tarixi-mənəvi yaxınlığın çağdaş dövlətçilik institutlarına, iqtisadi gücə, ortaq layihələrə və gələcək nəsillərin yaşayacağı gerçəkliyə çevrilməsi mərhələsinə qədəm qoyduğunu bildirib. O, Əbədi dostluq haqqında Müqavilənin imzalanmasını münasibətlərin mahiyyətini ifadə edən tarixi hadisə kimi dəyərləndirərək belə bir tezis irəli sürüb: “Dünən bizi tarix yaxınlaşdırırdısa, bu gün dövlət iradəsi birləşdirir, sabah isə birlikdə qurduğumuz ortaq gələcək birləşdirəcək”.

Müsahibədə 2026-cı ilin Azərbaycanda “Şəhərsalma və Memarlıq İli”, Özbəkistanda isə “Məhəlləni inkişafetdirmə və cəmiyyəti yüksəltmə ili” elan olunması xüsusi mənəvi uyğunluq kimi şərh edilib. Əkbər Qoşalı bu paraleli “bir tərəfdə insanın yaşayacağı məkanın qurulması, digər tərəfdə həmin məkanda yaşayacaq cəmiyyətin yüksəldilməsi fəlsəfəsi” kimi xarakterizə edib: memarlıq insana ev, məhəllə isə həmin evə qonşu verir; şəhərsalma küçə yaradır, cəmiyyət isə o küçəyə həyat bəxş edir.

Söhbətdə Prezident İlham Əliyevin Yeni Daşkənd layihəsi ilə tanışlığı da Azərbaycanla Özbəkistanın çağdaş quruculuq fəlsəfəsinin praktik və rəmzi qovuşması kimi təqdim olunub. Müəllif Yeni Daşkəndlə yenilənən Qarabağ arasında maraqlı fəlsəfi paralel apararaq hər iki məkanda söhbətin XXI yüzilin yeni yaşayış keyfiyyətinin, yeni sosial münasibətlərin və insan üçün daha layiqli mühitin qurulmasından getdiyini vurğulayıb.

Əkbər Qoşalı Yeni Daşkənddə “Azərbaycan” parkının təməlinin qoyulmasını, Bakıda isə “Özbəkistan” parkının salınmasını iki ölkənin münasibətlərinin “şəhərsalma metaforu” adlandırıb. O bildirib ki, gələcəkdə Daşkənddə bir uşağın “Azərbaycan” adını görərək ölkəmizlə maraqlanması diplomatiyanın ən uzunömürlü nəticələrindən biri ola bilər: beləliklə, “Daşkənddə Azərbaycan, Bakıda Özbəkistan yaşayacaq”.

Müsahibədə Füzulidə Özbəkistan tərəfindən inşa edilmiş Mirzə Uluqbəy adına məktəb, Daşkənddə Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitet, “Azərbaycan” və “Özbəkistan” parkları ayrıca mədəni-siyasi rəmzlər kimi dəyərləndirilib. Əkbər Qoşalı həmin məkanları “ortaq türk mədəni coğrafiyasının yeni ünvanları” adlandırıb.

Türk dünyasının gələcək inteqrasiyasından danışan Əkbər Qoşalının qənaətinə görə, dövlət rəhbərlərinin yaratdığı böyük siyasi memarlığın içində xalqlar öz mədəni evlərini qurmalıdır.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin son illərdə yaratdığı yeni münasibətlər modelini isə o belə səciyyələndirib: “Onun təməli tarixi qardaşlıq, sütunları qarşılıqlı güvən, damı isə ortaq gələcəkdir”.

Müsahibənin sonunda Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin hazırkı mərhələsi üç anlayışla ümumiləşdirilib: “yaddaş – quruculuq – gələcək”. Əkbər Qoşalının fikrincə, yaddaş xalqların haradan gəldiyini unutmağa imkan vermir, quruculuq bugünü dəyişir, gələcək isə bütün bunların kimlər üçün yaradıldığını göstərir.

Söhbət Hüseyn Cavidin ünlü “Turana qılıncdan daha kəskin, ulu qüvvət – yalnız mədəniyyət, mədəniyyət, mədəniyyət!” fikrinin anılması ilə tamamlanıb. Əkbər Qoşalı Bakı ilə Daşkəndin bu gün Hüseyn Cavidin böyük mədəniyyət idealını dövlət siyasəti və ortaq quruculuqla gerçəyə çevirdiyini vurğulayıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.09.2026)

Rəqsanə Babayeva,

”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Aysel hər səhər eyni saatda oyanırdı. Telefonunun zəngi çalmamışdan bir neçə dəqiqə əvvəl gözlərini açır, tavana baxaraq bir müddət hərəkətsiz qalırdı. Sonra tələsik yatağından qalxır, mətbəxə keçib çay qoyur, pəncərənin qarşısında dayanaraq küçəyə baxırdı. Hər şey əvvəlki kimi idi. Evin divarları, masanın üstündəki fincan, pəncərədən görünən küçə, hətta səhərlər eşidilən uzaq maşın səsləri belə dəyişməmişdi. Dəyişən yalnız Ayselin özünə münasibəti idi.

Bir vaxtlar səhərlər oyananda günün necə keçəcəyini düşünərdi. Görəcəyi işlər, görüşəcəyi insanlar, oxuyacağı kitablar, getmək istədiyi yerlər vardı. İndi isə gözlərini açan kimi beynində yalnız bir sual yaranırdı: “Bu gün də hər şeyə necə çatacağam?”

Bu sualı özünə nə qədərdir verdiyini xatırlamırdı.

Aysel həmişə məsuliyyətli insan olmuşdu. Ailədə kiminsə işi düşəndə ilk ona müraciət edirdilər. Dostlarından biri çətinliyə düşəndə gecənin hansı saatı olmasından asılı olmayaraq telefonunu açırdı. İşdə hamının çatdıra bilmədiyi işi də üzərinə götürürdü. “Sən bacararsan” deyirdilər və Aysel həqiqətən də bacarırdı.

Ən azı hamı belə düşünürdü.

O da buna inanırdı.

İllər boyu insanları məyus etməmək üçün əlindən gələni etmişdi. Kimsə ondan nəsə xahiş edəndə “yox” deməyə utanırdı. Kiminsə xətrinə dəyməsin deyə öz istəyindən keçirdi. Evdə sakitlik olsun deyə haqlı olduğu məsələlərdə belə susurdu. Dostlarının problemlərini dinləyir, onların dərdini öz dərdi kimi yaşayır, amma özünün nə hiss etdiyini heç kimdən soruşmurdu.

Əvvəllər bunları fədakarlıq hesab edirdi.

Sonralar isə bunun yavaş-yavaş özündən uzaqlaşmaq olduğunu anlayacaqdı.

Bir axşam işdən qayıdanda yağış yağırdı. Küçələrdə adam azalmışdı. Aysel çantasını çiyninə keçirib avtobus dayanacağına tərəf gedirdi. Yolun kənarındakı mağazaların işıqları islanmış asfaltın üzərində əks olunurdu. Birdən vitrində öz əksini gördü.

Dayandı.

Bir neçə saniyə özünə baxdı.

Üzündə qəribə bir ifadə vardı. Yorğun idi, amma bu yorğunluq təkcə işdən deyildi. Gözlərinin içində əvvəlki Ayseldən çoxdan əsər qalmadığını ilk dəfə həmin axşam hiss etdi.

Öz-özünə pıçıldadı:

“Mən nə vaxt belə oldum?”

Cavab gəlmədi.

Həmin gecə evə çatanda anası zəng etdi. Qohumlardan birinin problemi vardı. Aysel yenə sakitcə qulaq asdı, məsləhət verdi, “narahat olma, hər şey düzələr” dedi. Telefonu bağladıqdan sonra bir müddət əlində saxladı.

Sonra güzgünün qarşısına keçdi.

Uzun müddət özünə baxdı.

“Bəs mən necə?”

Bu dəfə sual daha ağır gəldi.

Çünki Aysel uzun illər idi ki, hamının necə olduğunu soruşurdu. Anasının, atasının, bacısının, dostlarının, iş yoldaşlarının...

Amma heç vaxt özündən soruşmamışdı.

O gecə yata bilmədi.

Uşaqlıq illərini xatırladı. Məktəbdən qayıdanda otağına girib musiqi dinlədiyi günləri düşündü. Bir gün mütləq səyahət edəcəyinə inanırdı. Yazmaq istəyirdi. Kitab oxumağı sevirdi. Bəzən heç kimə demədən şəhərin küçələrində tək gəzməkdən zövq alırdı. Hətta bir vaxtlar kiçik bir evinin, böyük bir pəncərəsinin və səhərlər sakitcə içəcəyi çayın xəyalını qurmuşdu.

Bəs bütün bunlar hara getmişdi?

Aysel birdən anladı ki, arzularından heç biri birdən-birə yox olmayıb.

O, sadəcə onları hər dəfə başqa bir günə təxirə salıb.

“İndi vaxtım yoxdur.”

“Sonra edərəm.”

“Bu işlər bitsin.”

“Hamının işi düzəlsin.”

“Bir az rahatlaşım.”

İllər belə keçmişdi.

İnsan özünü bir gündə itirmir.

Özünü hər gün bir az unudur.

Bir az başqasının istəyi üçün.

Bir az qorxusundan.

Bir az “el nə deyər?” düşüncəsindən.

Bir az ailəsi üçün.

Bir az sevdiyi insanı itirməmək üçün.

Bir az da hamını razı salmaq üçün.

Sonra bir gün güzgüyə baxıb özünü tanımadığını hiss edir.

Aysel həmin gecə qəribə bir qərar verdi. Səhər işə gedəndə heç kimə heç nə demədi. Sadəcə masasının qarşısında oturub boş bir vərəq çıxardı. Vərəqin yuxarısına bir cümlə yazdı:

“Mən əslində nə istəyirəm?”

Əvvəlcə heç nə yaza bilmədi.

Sonra bir söz yazdı.

“Yaşamaq.”

Bir az düşündü və ikinci sözü əlavə etdi:

“Yorulmadan.”

Sonra üçüncünü:

“Özüm kimi.”

Bu sözləri yazdıqca gözləri doldu.

Çünki insan bəzən özünü itirdiyini anlayanda ağlamır. Özünü yenidən tapmaq üçün hələ bir şansının olduğunu hiss edəndə ağlayır.

Həmin gündən sonra Aysel həyatını bir gündə dəyişmədi. İşini atmadı, hamı ilə əlaqəsini kəsmədi, başqa bir şəhərə köçmədi. Sadəcə kiçik şeylərdən başladı.

İlk dəfə ona uyğun olmayan bir xahişə “yox” dedi.

Əvvəl çətin oldu.

Sonra rahatladı.

Həftələrlə təxirə saldığı kitabı açdı. Bir axşam telefonu kənara qoyub təkbaşına çay içdi. Uzun müddətdən sonra sevdiyi musiqiyə qulaq asdı. Bir bazar günü heç kimə söz vermədən şəhərdə gəzməyə çıxdı.

Əvvəl bunların çox adi şeylər olduğunu düşündü.

Sonra anladı ki, insan bəzən özünə qayıtmaq üçün böyük dəyişikliklərə ehtiyac duymur. Bəzən sadəcə öz səsini yenidən eşitməlidir.

Aylar keçdikcə Aysel dəyişməyə başladı.

Daha az izah edirdi.

Daha az özünü günahlandırırdı.

Hər kəsi razı salmağa çalışmırdı.

Kiminsə ondan narazı qalmasını dünyanın sonu hesab etmirdi.

Və ən əsası, özünü başqalarının ehtiyaclarının arasında yenidən görməyə başlamışdı.

Bir gün yenə həmin yağışlı küçədən keçirdi. Vitrinin qarşısında dayandı.

Bu dəfə öz əksinə baxanda başqa bir şey gördü.

Tamamilə dəyişmiş bir qadın yox.

Sadəcə özünə qayıtmağa başlamış bir qadın.

Gülümsədi.

Sonra sakitcə yoluna davam etdi.

İnsan özünü nə vaxt itirir?

Bəlkə də başqalarının gözündə yaxşı görünmək üçün öz içindəki səsi susdurduğu gün.

Bəlkə hər “yox” demək istəyəndə “olar” dediyi gün.

Bəlkə sevmədiyi həyatı sırf hamı razı olsun deyə yaşamağa başladığı gün.

Bəlkə də öz arzularını daim “sonra”ya saxladığı gün.

Amma insanın özünü itirməsi qədər, özünü yenidən tapması da mümkündür.

Bunun üçün bəzən böyük bir qərar lazım deyil.

Sadəcə bir gün dayanıb özündən soruşmaq kifayətdir:

“Hamı üçün bu qədər şey etdim... Bəs özüm üçün nə etdim?”

Bəlkə cavab ilk dəfə gəlməyəcək.

Bəlkə susacaqsan.

Bəlkə uzun müddət heç nə hiss etməyəcəksən.

Amma sualı vermək belə başlanğıcdır.

Çünki insan özünü bir gündə itirmir.

Və çox vaxt özünü bir gündə də tapmır.

Özünə qayıdış səssiz başlayır.

Bir “yox”la.

Bir fincan çayla.

Bir kitabın səhifəsində.

Tək qalmaqdan qorxmamaqla.

Özünü bağışlamaqla.

Və nəhayət, başqalarının səsinə deyil, öz ürəyinin səsinə qulaq asmaqla.

Bəlkə də insanın özünü tapdığı an, həyatında ilk dəfə heç kimə nəyisə sübut etməyə ehtiyac duymadığı andır.

Sadəcə özün olmaq kifayət edir.

Və onda insan anlayır:

Özünü itirmək başqalarına çevrilmək deyil.

Özün ola-ola özünü unutmaqdır.

Özünə qayıtmaq isə çoxdan içində susmuş o səsi yenidən eşitməkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.09.2026)

Vətən səngərinin cəsur tuşlayıcısı: Şəhid çavuş Elməddin Pənahovun ömür vərəqi

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpası və torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi uğrunda 44 günlük Vətən müharibəsində misilsiz rəşadət nümayiş etdirmiş hərbçilərimizdən biri — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin müddətdən artıq həqi hərbi xidmət qulluqçusu, çavuş Elməddin Məqsəd oğlu Pənahovdur. Peşəkar ağır texnika tuşlayıcısı kimi cəbhənin cənub dəhlizində düşmənin müdafiə xətlərinin darmadağın edilməsində yaxından iştirak edən Elməddin Pənahov, nizam-intizamlı xidmət yolu və şərəfli şəhadəti ilə hərb tariximizə adını əbədi həkk etmişdir.

Şəxsi həyatı və hərbi bioqrafiyası

Doğum tarixi: 7 sentyabr 1983-cü il

Doğum yeri: Qazax rayonu, Ürkməzli kəndi

Şəhadət tarixi: 13 oktyabr 2020-ci il, 37 yaşında, Füzuli cəbhəsi

Dəfn yeri: Qazax rayonunun Ürkməzli kənd qəbiristanlığı, 15 oktyabr 2020

Hərbi rütbəsi: Çavuş, MAHHXHQ

Vəzifəsi: "N" saylı hərbi hissənin zirehli döyüş maşını/artilleriya tuşlayıcısı

Erkən həyatı, təhsili və ideal seçimi

Elməddin Pənahov 1983-cü ilin payızında Qazax rayonunun Ürkməzli kəndində zəhmətkeş bir ailədə, evin sonbeşiyi və qardaşların yaşca ən kiçiyi olaraq dünyaya göz açmışdır. 1991–1999-cu illərdə doğma kəndində yerləşən Saqif Nəsirov adına Ürkməzli kənd tam orta məktəbində təhsil almışdır.

Onun uşaq yaşlarından hərb sənətinə, zabit şərəfinə böyük marağı var idi. Bunun əsas səbəbi ailədə olan canlı örnək idi. Belə ki, Elməddinin özünə ideal seçdiyi və hər vəchlə oxşamaq istədiyi insan — öz doğma böyük qardaşı, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin polkovnik-leytenantı Pənah Pənahov idi. Qardaşının hərbi geyimi, nizam-intizamı gənc Elməddinin gələcək taleyini ordu sıraları ilə bağlamasında mühüm mayak rolunu oynadı.

Ordu sıralarına qədəm: müddətli xidmətdən peşəkar çavuşluğa

2001-ci ilin oktyabr ayında Qazax Rayon Hərbi Komissarlığı tərəfindən həqiqi hərbi xidmətə çağırılan Elməddin, 2003-cü ilin aprel ayına qədər orduda əsgəri borcunu uğurla yerinə yetirir. Müddətli xidmətdən sonra mülki həyatda müəyyən müddət fəaliyyət göstərsə də, daxilindəki hərb sənətinə olan bağlılıq onu yenidən orduya səsləyir.

MAHHXHQ fəaliyyəti (2014): 2014-cü ilin mart ayından etibarən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətdən artıq həqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu kimi fəaliyyətə başlayır və çavuş rütbəsinə layiq görülür.

Nümunəvi xidmət: Xidmət etdiyi "N" saylı hərbi hissədə ağır silahların, zirehli texnikaların dərindən mənimsənilməsində yüksək peşəkarlıq göstərək "tuşlayıcı" vəzifəsini icra edir. Nizam-intizamı və tabeliyindəki hərbçilərə qayğısı ilə rəhbərliyin hər zaman rəğbətini qazanır, "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı ilə təltif olunur.

Vətən müharibəsi və Füzuli savaşlarında şəhadəti

27 sentyabr 2020-ci ildə cəbhə boyu əks-hücum əməliyyatları başlayanda çavuş Elməddin Pənahov peşəkar tuşlayıcı kimi cənub dəhlizində ön xəttə yerləşdirildi.

O, müharibənin ilk günlərindən etibarən Füzuli, Cəbrayıl və Xocavənd rayonları istiqamətində düşmənin illərlə qurduğu mühəndis-istehkam istehkamlarının, ağır artilleriya mövqelərinin və zirehli texnikalarının sərrast atəşlə məhv edilməsində şəxsən iştirak etdi.

Son döyüşü: 13 oktyabr 2020-ci ildə Füzuli istiqamətində gedən, müharibənin ən mürəkkəb və qanlı qarşıdurmalarından birində düşmənin genişmiqyaslı əks-hücumunun qarşısını alarkən, öz mövqeyini bir addım da olsun tərk etməyən çavuş Elməddin Pənahov qəhrəmancasına şəhidlik zirvəsinə ucaldı. 15 oktyabrda doğma Ürkməzli kənd qəbiristanlığında hərbi ehtiramla dəfn olundu.

Vətənə əmanət qalan övladlar və irsi

Elməddin Pənahov ailəli idi. Ondan geriyə Azərbaycan xalqına və dövlətinə əbədi qəhrəman yadigarı kimi İlkin və Ömər adlı iki azyaşlı oğul övladı əmanət qalmışdır. Qazax rayon İcra Hakimiyyəti və yerli ictimaiyyət tərəfindən hər il şəhidimizin övladlarının ad günləri, ailəsinin sosial və məişət qayğıları nəzarətdə saxlanılır, xatirəsi əbədiləşdirilir. Qeyd edək ki, şəhidimizin atası Məqsəd Pənahov övlad nisgili ilə müharibədən bir müddət sonra vəfat etmişdir.

Ali dövlət təltifləri

Göstərdiyi şəxsi igidlik, cəsarət və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş strateji tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcuna sonadək sadiq qaldığı üçün çavuş Elməddin Məqsəd oğlu Pənahov, ölümündən sonra Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamları ilə aşağıdakı medallarla təltif olunmuşdur:

"Vətən uğrunda" medalı - 15.12.2020

"Döyüşdə fərqlənməyə görə" medalı - 18.12.2020 

"Füzulinin azad olunmasına görə" medalı - 25.12.2020

Elməddin Pənahov və onun kimi qorxmaz Azərbaycan əsgərlərinin canı bahasına azad olunan Füzulidə bu gün dövlət bayrağımız qürurla dalğalanır. Onun əziz xatirəsi Qazaxda və bütün Azərbaycan xalqının yaddaşında əbədi yaşayacaqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.09.2026)

N. HÜSEYNLİNİN “OĞUZ RAYONU VƏ TANINMIŞ İNSANLARI” KİTABININ TƏQDİMAT MƏRASİMİ KEÇİRİLMİŞDİR

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

“Elm və təhsil” nəşriyyatında  Oğuz rayonunun tanınmış yazarlarından Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər birliklərinin üzvü, Prezident təqaudçüsü, “Oğuz xəbərləri” qəzetinin məsul redaktoru Nazim Hüseynlinin  Oğuz rayonunun təşkil olunmasının 95 illiyinə həsr olunmuş “Oğuz rayonu və tanınmış insanları” adlı kitabı çap olunmuşdur.

Bu günlərdə Oğuz şəhərində həmin kitabın təqdimat mərasimi olmuşdur. Təqdimat mərasimində Oğuz Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Cavid Əbdul-Qədirov, şəhid ailələrinin nümayəndələri, YAP Oğuz rayon təşkilatının sədri Saleh Məhərrəmov, Baki şəhərindən, Şəki və Qəbələ rayonlarından, digər yerlərdən gələn qonqaqlar və yerli ziyalıların nümayəndələri iştirak etmişlər.

Əvvəlcə Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin və Vətən uğrunda canından keçmiş şəhidlərin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad olunmuşdur.

Tədbir AYB Oğuz bölməsinin sədri Vüsal Oğuzun moderatorluğu ilə keçirilmişdir. O, qeyd etmişdir ki, “Elm və təhsil” nəşriyyatında çap olunmuş, Oğuz rayonunun təşkil olunmasının 95 illiyinə həsr olunmuş “Oğuz rayonu və tanınmış insanları” adlı kitabı rayonun mədəni həyatında əlamətdar hadisədir. 444 səhifədən və 5 bölmədən ibarət olan kitabda rayonun keçdiyi tarixi yol, bugünkü inkişafı, Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Oğuza səfərləri, Oğuzun Sloveniyanın Nova Gorica şəhəri ilə qardaşlaşması, 44 günlük Vətən müharibəsində oğuzluların iştirakı, şəhidlərimiz, Oğuzun tanınmış insanları, rayon ərazisində təhsil, səhiyyə, mədəniyyət və digər sahələrin yaranması və keçdiyi yolla bağlı ətraflı məlumatlar, tanınmış şəxslərin Oğuz haqqındakı təəssüratları əks olunub.

Təqdimat mərasimində çıxış edən Oğuz Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Cavid Əbdul-Qədirov tədbir iştirakçılarını salamlamış, kitabın müəllifinə rayonun 95 illiyinə həsr olumuş belə bir kitabın yazılmasına görə təşəkkür etmişdir.

Kitabın ön sözünün müəllifi, texnika elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, dosent İlyar Vahabov, kitabın redaktoru, texnika elmləri doktoru, professor Məhəmməd Əhmədov, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı N.İbrahimlinin anası Aqibət İbrahimova, Tehranda türkcə və farsca nəşr olunan ”Xudafərin” jurnalının təsisçisi və Baş redaktoru Hüseyn Soytürk, Azərbsaycan Dövlət İqtisad Universitetinin professoru Müslümat Allahverdiyevaya, YAP Oğuz rayon təşkilatının sədri Saleh Məhərrəmov, “Şəki Ensklopediyası” MMC-nin və “Oğuz xəbərləri” qəzetinin təsisçisi Aydın Məmmədov, Milli Elmlər Akademiyası Şəki Elmi Mərkəzinin şöbə müdiri, tarix elmləri namizədi Rahim Həsənov, pedaqoji elmlər namizədi Nuralı Çələbiyev, Oğuz MKS-nın direktoru Nəzakət Qasımova tədbirdə çixış edərək kitabı yüksək qiymətləndirmiş, Oğuz rayonunun 100 illiyi ərəfəsində bu kitabın yenidən nəşr olunacaq variantının hazırlanması ilə bağlı təkliflərini vermiş, müəllifə uğurlar arzulamışlar.

Kitabın müəllifi N.Hüseynli çıxış edərək təqdimat mərasiminin təşkilinə görə Oğuz Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Cavid Əbdul-Qədirova minnətdarlığını bildirmiş, qonaqlara, bütün tədbir iştirakçılarına mərasimə qatıldıqlarına görə təşəkkür etmişdir.

Kitab RİH Başçısına, qonaqlara, Heydər Əliyev Mərkəzinə, rayon Mərkəzi Kitabxanasına və tədbir iştirakçılarına təqdim edilmişdir.

Kitabın müəllifi N.Hüseynliyə Oğuz Rayon İcra Hakimiyyətinin təşəkkürnaməsi, “Şəki Ensklopediyası” MMC-nin Fəxri fərmanı, “Xudafərin” jurnalının təqdirnaməsi təqdim edilmişdir.

Sonda xatirə şəkli çəkilmişdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.09.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bu fotonu ilk görəndə düşündüm ki, yəqin, yenə hər zaman gördüyümüz yerlərdən biridir. Divarlarına müxtəlif yazılar yazılan, kiminsə adının, kiminsə sevgisinin, kiminsə keçici hisslərinin iz buraxdığı adi məkanlardan... Belə mənzərələrə çox rast gəlirik. İnsanlar bəzən yaşadıqları şəhərlərin, küçələrin, binaların divarlarına öz adlarını yazır, ürəklər çəkir, tarix qoyur, müxtəlif işarələr buraxırlar...

Etiraf edim ki, bəzən belə şeylər mənim gözümdə də o qədər böyümür. Bir divara yazılmış bir neçə hərf və ya çəkilmiş bir şəkil mənə dünyanın sonu kimi görünmür.

Amma sonra bir neçə məqalə oxudum və fotolardakı yerin Şuşaya aid olduğunu anladım. Məhz bundan sonra həmin şəkillərə baxışım dəyişdi.

Çünki söhbət artıq hansısa şəhərin adi divarından getmir. Söhbət Şuşadan gedir. Orada bir tarix var, bir həsrət var, dağıntılar var, illərlə çəkilən ayrılıq var. Və nəhayət, bu torpağın azadlığı üçün canından keçən insanların xatirəsi var. Ona görə də Şuşanın tarixi binalarının, abidələrinin üzərinə belə yazıların çəkildiyini görəndə insanın ağlına istər-istəməz başqa suallar gəlir: Biz nəyi qoruyuruq? Nəyi qorumağa borcluyuq? Azad etdiyimiz şəhərə münasibətimiz necə olmalıdır?

Bəlkə də kimsə deyəcək ki, “Nə var ki bunda? Silərlər, təmizləyərlər”. Bəli,  silmək mümkündür. Amma məsələ təkcə yazının silinməsi deyil. Məsələ bizim həmin daşa necə baxmağımızdır.

Çünki bəzi daşların üzərində boya izi olmamalıdır. Bəzi divarlar insanın ürəyindən keçənləri yazacağı yer deyil. Bəzi məkanlarda “mən də burada olmuşam” demək üçün divara adını həkk etməyə ehtiyac yoxdur. Şuşa belə yerlərdəndir.

Düşünürəm ki, bu fotolara baxanda hər birimizin ağlına bir ehtimal gəlməlidir. Bəlkə də şəhidlərimizdən biri məhz bu yerdə döyüşüb. Bəlkə də bu küçədə irəliləyib. Bəlkə də bu daşın bir neçə metrliyində yaralanıb. Bəlkə də elə bu torpağın üstündə son nəfəsini verib. Biz bunu dəqiq bilmirik. Amma bilməməyimiz o yeri dəyərsiz etmir. Əksinə, bilmədiyimiz üçün daha çox ehtiram göstərməliyik.

Çünki müharibə zamanı ölən hər bir insanın son addımının harada olduğunu, son baxışının hansı divara, hansı küçəyə, hansı daşa tuş gəldiyini bilmirik. Bəlkə də bu gün üstündə kiminsə adını yazdığı həmin divar bir zamanlar bir əsgərin son dayandığı yer olub.  Bəlkə də o daşların yanında kimsə Vətən uğrunda həyatını itirib.  İndi həmin divarın üzərinə ürək çəkib, ad yazıb, rəqəm qeyd etmək necə görünür?

Biz bəzən vandalizmdən danışanda yalnız daşın, divarın, binanın zədələnməsini düşünürük. Halbuki tarixi abidəyə münasibət həm də cəmiyyətin öz keçmişinə münasibətidir. İnsan tarixi məkana necə davranırsa, əslində öz yaddaşına da elə davranır. Şuşanın divarına yazılan bir adın özü bəlkə çox kiçik məsələdir. Bir neçə dəqiqəyə çəkilib. Bir neçə dəqiqəyə də silinə bilər. Amma bu davranışın arxasında dayanan düşüncə daha böyük problemdir: “Mənim izim bu tarixi məkandan daha vacibdir". Əslində isə belə deyil.

Sənin adın da, mənim adım da, bizim şəxsi xatirələrimiz də həmin şəhərin tarixindən böyük deyil. Şuşa bizim şəxsi gündəliyimiz deyil. Ora gedib “burada olmuşam” demək istəyən insan bunu başqa cür edə bilər. Şəkil çəkə bilər, xatirə yaza bilər, həmin şəhər haqqında danışa bilər, onun tarixini öyrənə bilər, başqasına öyrədə bilər. Hətta ən sadə formada həmin divara toxunmadan, ona zərər vermədən oradan keçə bilər. Bəzən heç nə etməmək ən böyük hörmətdir.

Maraqlıdır ki, küçə qrafitisi haqqında dünyada uzun illərdir müzakirələr aparılır. Bəzi qrafitilər artıq küçə sənətinin nümunəsi kimi qəbul olunur. Rəssamların yaratdığı əsərlər şəhərlərin vizual kimliyinin bir hissəsinə çevrilir. Amma bununla tarixi abidənin üzərinə təsadüfi yazı yazmağı eyniləşdirmək olmaz. Çünki sənət üçün də məkanın özünün bir dili var.

Rəssamın qarşısında boş bir divar ola bilər. O divarı öz yaradıcılığı üçün kətana çevirə bilər. Amma tarixi abidənin divarı boş deyil. Onun öz hekayəsi var. Orada artıq əsər var. Sadəcə, həmin əsəri bir rəssam deyil, tarix yaradıb. Eynilə də Şüşa. Şuşanın divarları kətan deyil. Orada bizim şəxsi imzamızdan əvvəl şəhid öz imzasını qoyub. Biz Şuşaya illərlə həsrət qaldıq. O şəhərin adını eşidəndə kövrəldik. Şuşanın işğaldan azad olunmasını gözlədik. Şəhidlərin, qazilərin, əsgərlərin hesabına bu şəhərə qayıtdıq. İndi isə qarşımıza çıxan məsuliyyət yalnız oraya getmək deyil. Orada nə qoyub getdiyimiz də önəmlidir. Divara yazdığımız ad yox. Daşa vurduğumuz cızıq yox. Şəhərə münasibətimiz.

Çünki Şuşa bizdən sonra da qalacaq. Bizim yazdığımız adlar bir gün silinəcək. Çəkilən ürəklər yağışda, günəşdə yox olacaq.  Amma həmin divar qalacaq. Həmin küçə qalacaq. Həmin tarix qalacaq. Və bir gün bizdən sonra gələn nəsil həmin daşlara baxacaq. O zaman onlara nə deyəcəyik?

Deyəcəyik ki, bu şəhəri qorumaq üçün müharibə etdik, şəhid verdik, illərlə həsrət çəkdik, azad etdik, sonra isə onun divarlarını öz əllərimizlə mənası olmayan yazılarla doldurduq?

Yoxsa deyəcəyik ki, biz bu şəhəri yalnız düşməndən geri qaytarmadıq, həm də ona sahib çıxmağı öyrəndik?

Ona görə bu fotoya indi əvvəlki kimi baxa bilmirəm. Əvvəl sadəcə yazılmış bir divar görürdüm. İndi isə həmin divarın arxasında başqa bir sual görürəm:

Bəlkə bu daşların altında, bu küçələrin yaddaşında bizim bilmədiyimiz bir şəhid hekayəsi var? Əgər belə bir ehtimal varsa, vicdan susur. Çünki Şuşanın hər divarında öz adımızı yazmağa yox, şəhidlərimizin adını yaşatmağa ehtiyacımız var. Bəzilərimiz isə bunu bacara bilmirik.

Övladının məhz bu məkanın qarşısında şəhid olduğunu bilən bir ana həmin divarı belə görəndə məhv olmazmı? Olar. Siz isə gəlin, özünüzə ayrıca bir taxta, bir lövhə alın, istəyirsiniz adınızı yazın, ürək çəkin, nə istəyirsiniz edin. Amma bura o yer deyil. Bura sizin şəxsi iz buraxacağınız yer deyil. Bura kiminsə son nəfəsini verdiyi, kiminsə övladını itirdiyi, bir xalqın illərlə həsrətində qaldığı yerdir. Burada öz adınızı yox, o torpağın yaddaşını qorumaq lazımdır. Düşmənlərimizi sevindirməyək!!!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.09.2026)

Meltem Demirkıran / İstanbul,

“Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

Azərbaycan dilinə uyğunlaşdırma: Rəqsanə Babayeva

Tony Gatlif 2006-cı ilin noyabrında verdiyi müsahibəsində öz kinosunu bu sözlərlə ifadə edirdi:

“Mənim xoşuma gələn şeylər duyğular, yola çıxmaq, kəşflərdir... Mənim üçün kino insanları səyahətə çıxarmaqdır, amma təşkil olunmamış bir səyahətə.”

Mənsubiyyətsiz məkanlarda kök salmağa və özünə bir vətən tapmağa çalışan insanların həyata musiqi ilə bağlanması onun kinosunun ən səciyyəvi xüsusiyyətlərindən biridir. Filmlərində qəhrəmanların həm coğrafi sərhədləri, həm də öz daxili dünyalarını kəşf etdikləri fiziki və mənəvi səyahətlər ön plana çıxır.

Avtomobil həm bir nəqliyyat vasitəsi, həm də köçərinin daimi evidir. O, mənsubiyyətsizliyin simvoludur. Bir yerə aid ola bilməyən insan isə daim yollara çıxır. Yollar qəhrəmanların bir yerdən digərinə çatmaq məqsədindən başqa, özünü axtarışlarının da əksidir. O yollar bəzən sevgiyə, bəzən ümidsizliyə, bəzən isə çıxılmazlığa aparır. Amma nə olursa-olsun, insanın özü ilə daşıdığı ürəyi kimi onun ayrılmaz hissəsinə çevrilir.

Yol onun üçün sadəcə coğrafi istiqamət və ya iki nöqtə arasındakı məsafə deyil, başlı-başına müstəqil bir ölkədir. Bu ölkənin rəsmi dili isə musiqidir və Gatlif musiqini hekayənin əsas ünsürünə çevirir. Kamerasını sabit bir anlatının hüdudlarından kənara daşıyan Gatlif üçün kino ekranda donub qalan bir hekayə deyil, daim hərəkətdə olan canlı bir orqanizmdir. Dünya kinosu təşkil olunmamış səyahətlərin, köksüzlüyün və mənsubiyyətsizliyin ən gur səsini onun coşqun və üsyankar ritmlərində tapır.

Roman mədəniyyətinin kinodakı səsi: Tony Gatlif

“Qara torpaq, açıl, məni də oğlumun yanına al! Həyatımı al! Çox uzun müddət yollarla getdim. Hətta xoşbəxt qaraçı insanlara da rast gəldim.”

Tony Gatlif 1948-ci ildə Əlcəzairdə dünyaya gəlib. Uşaqlığını yoxsulluq içində və islah müəssisələrində keçirdikdən sonra Fransaya köçüb. Həyatını köçərilərə, Roman mədəniyyətinə və əzilən azlıqlara həsr edən ustad rejissor 2 sentyabr 2026-cı ildə Fransada yeni bir tarixi film layihəsi üzərində çalışarkən keçirdiyi səhhət problemi səbəbindən 77 yaşında dünyasını dəyişib.

“Film haqqında düşünməyə başlayanda musiqini də düşünürəm. Musiqi filmin onurğa sütunudur. Ssenarini yazarkən və çəkiliş məkanlarını müəyyənləşdirərkən musiqini də eyni vaxtda qururam”, — deyən Gatlif üçün musiqi səhnəni müşayiət edən bir vasitə deyil, filmin birbaşa baş qəhrəmanı idi. Bəzən bir hayqırtı, bəzən isə bir sözə çevrilirdi.

Bu anlayışın ən konkret və möhtəşəm nümunəsi Roman musiqisinin Hindistandan Fransaya qədər uzanan çoxəsrlik köç yolunu həm ağı, həm də bayram ovqatında təqdim etdiyi “Latcho Drom” (1993) sənədli filmi oldu. Film yalnız bir mədəniyyəti tanıtmaqla kifayətlənmir, musiqinin coğrafi sərhədləri aşan bir müqavimət forması olduğunu da bəyan edirdi.

Dinləyicinin yaddaşına həkk olunan və demək olar ki, şah əsər hesab edilən “Vengo” (2000) filminin saundtrekində yer alan “Naci en Alamo” mahnısına Kudsi Ergunerin neyi ilə müşayiət etməsi onun Şərqlə Qərb, flamenko ilə ənənəvi melodiyalar arasında yaratdığı qüsursuz bağın göstəricisi idi.

Şərqdən Qərbə uzanan bu kədərli və üsyankar bağ 2017-ci ildə çəkilən “Djam” (Aman, həkim) filmində İstanbul küçələrinə və rebetiko musiqisinin ritmlərinə qədər gəlib çatdı. Türkiyədən Melike Şahin kimi güclü səslərin melodiyaları ilə zənginləşən bu film onun sərhədləri musiqi vasitəsilə aşmaq fəlsəfəsinin ən coşqun nümunələrindən biri kimi yaddaşlarda qaldı.

Rejissorun bədii yaradıcılığının şah əsəri hesab edilən “Gadjo Dilo” (Dəli yadelli – 1997) və “Swing” kimi filmlərində qaraçı musiqiçilərə geniş yer verməsi musiqinin gücü ilə mövcud stereotipləri və qərəzləri aradan qaldırmağa xidmət edirdi.

Köklərini kəşf etmək istəyən iki gəncin Fransadan Əlcəzairə səyahətindən bəhs edən “Exils” (Sürgünlər – 2004) filmi Gatlifə Kann Film Festivalında “Ən yaxşı rejissor” mükafatını qazandırdı. Baş rolunda Birol Ünelin də yer aldığı “Transylvania” isə yol və axtarış mövzuları ilə ön plana çıxırdı. Film 2006-cı il Kann Film Festivalının bağlanış filmi kimi kino tarixinə düşdü.

Gatlif üçün kino pasportların öz əhəmiyyətini itirdiyi, insanların yalnız ürəkləri və musiqiləri ilə danışa bildikləri, təşkil olunmamış bir azadlıq məkanı idi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.09.2026)