Super User

Super User

Çərşənbə, 18 Noyabr 2026 09:02

Sevinc Qəribin "Sonra..."sı işıq üzü gördü

Ülviyyə Əbülfəzqızı,

 "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

 

Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, şair Sevinc Qəribin yeni şeirlər kitabı nəşr olunub.

 

 "Sonra..." adlı kitabda müəllifin əsasən yeni və seçmə şeirləri yer alıb. "Adiloğlu" nəşriyyatında çap olunan kitabın redaktoru AYB və AJB üzvü, şair Namiq Dəlidağlı, ön söz müəllifi ədəbiyyatşünas, yazıçı, BDU-nun Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasının doktorantı İlahə Səfərzadədir.

"Sonra..." şeirlər toplusu S.Qəribin oxucularla üçüncü görüşüdür. Bundan əvvəl şair oxuculara "Hardasa o uzaqlarda..." (2017), "Ovcun əllərimin isti yuvası..." (2021) adlı şeir kitablarını təqdim edib.

Qeyd edək ki, Sevinc Qərib "Dəlidağ" Ədəbi Birliyinin sədr müavini, eyniadlı saytın ədəbiyyat şöbəsinin redaktoru, həmçinin "Manevr.az" saytında baş redaktorun müavini kimi fəaliyyət göstərir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.11.2026)

Çərşənbə, 18 Noyabr 2026 08:29

Doğum gününüz mübarək, ölümsüzlər!

ki qız övladına məktub əmanət qoyan qəhrəman: Şəhid Mayor Xəyal Məmmədov

 

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

 

Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda canını fəda edən peşəkar hərbçilər sırasında mayor Xəyal Ağabəy oğlu Məmmədovun özünəməxsus yeri var. Onun həyat yolu ilk dərs günündən - 1993-cü ilin payızında Qubadlının işğal olunduğu günlərdən başlayaraq, 27 il sonra məhz Qubadlı torpaqlarının azadlığı uğrunda şəhidlik zirvəsinə ucalması ilə tamamlanan böyük bir Vətən sevgisi dastanıdır.

 

Həyatı və hərbi təhsili

Xəyal Ağabəy oğlu Məmmədov 1986-cı il noyabrın 18-də Şəki şəhərində Ağabəy və İlfat Məmmədovların ailəsində dünyaya göz açıb. 1993-2001-ci illərdə Şəki şəhər 5 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil alıb. Uşaqlıqdan hərb sənətinə olan dərin marağı onu 2001-ci ildə Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyə gətirib.

2004-2008-ci illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində ali hərbi təhsil alan Xəyal Məmmədov peşəkar zabit kimi ordu sıralarında xidmətə başlayıb. Xidmət etdiyi illər ərzində bilik və bacarıqlarını daim təkmilləşdirən zabit bir sıra xarici ölkələrdə keçirilən beynəlxalq hərbi təlimlərdə də Azərbaycanı uğurla təmsil edib. O, özü kimi hərbçi olan Röyalə xanımla ailə qurmuşdu və onların Aylin və Selin adlı iki qız övladı yadigar qalıb.

 

Döyüş yolu və əfsanəvi son məktubu

2020-ci il sentyabrın 27-də Vətən müharibəsi başlayanda mayor Xəyal Məmmədov ailəsinə bildirmədən ön cəbhəyə yollanıb. O, Cəbrayıl rayonunun, Hadrut qəsəbəsinin, Füzulinin, Zəngilanın və Qubadlının işğaldan azad olunması uğrunda gedən ağır döyüşlərdə komandir və döyüşçü kimi böyük mərdlik göstərib. Döyüşlərin gedişində bir neçə yaralı hərbçini atəş altından çıxararaq onların həyatını xilas edib.

Şəhidimizin 2020-ci il oktyabrın 7-də döyüşdən əvvəl ailəsinə ünvanladığı vida məktubu xalqımızın yaddaşında dərin iz buraxıb. Həmin məktubda o, Vətən borcunu yerinə yetirməyə getdiyini və şəhid olacağı təqdirdə övladlarının başını dik tutmasını vəsiyyət etmişdi. 2020-ci il oktyabrın 20-də Qubadlı istiqamətində gedən şiddətli döyüşlərdə mayor Xəyal Məmmədov düşmən snayperinin gülləsinə tuş gələrək qəhrəmancasına şəhid olub. O, doğulduğu Şəki şəhərindəki Çöl qəbiristanlığında dəfn edilib.

 

Təltifləri və xatirəsinin əbədiləşdirilməsi

Xidmət dövründə "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi" və "100 illiyi" yubiley medalları, eləcə də 3-cü dərəcəli "Qüsursuz xidmətə görə" medalı ilə təltif edilən mayor Xəyal Məmmədov ölümündən sonra Prezident İlham Əliyevin sərəncamları ilə aşağıdakı orden və medallara layiq görülüb:

3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni. Döyüş tapşırıqlarını yüksək peşəkarlıqla yerinə yetirdiyinə görə.

"Vətən uğrunda" medalı. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsində göstərdiyi igidliyə görə.

"Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı. Cəbrayıl rayonunun azadlığı uğrunda döyüşlərdə iştirakına görə.

"Füzulinin azad olunmasına görə" medalı. Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsində göstərdiyi şücaətə görə.

"Qubadlının azad olunmasına görə" medalı. Uğrunda canını fəda etdiyi Qubadlı rayonunun azad olunması əməliyyatlarına görə.

 

Hazırda mayor Xəyal Məmmədovun ailəsinə yazdığı son məktubu və şəxsi əşyaları Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Vətən müharibəsi fondunda qorunub saxlanılır. Bundan əlavə, qəhrəman zabitimizin həyat və döyüş yoluna həsr olunmuş "Vətənin Xəyalı" adlı kitab nəşr edilərək ictimaiyyətə təqdim olunub.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.11.2026)

Çərşənbə, 18 Noyabr 2026 11:06

Günün ədəbiyyat adı - Marqaret Etvud

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Marqaret Etvud (Margaret Atwood) — kanadalı yazıçı, şair, ədəbiyyatşünas, esseist və ədəbi tənqidçidir. O, müasir dünya ədəbiyyatının ən tanınmış qadın yazıçılarından biri hesab olunur. Əsərlərində qadın hüquqları, cəmiyyət, siyasət, hakimiyyət, insan azadlığı, ekologiya və gələcəyin mümkün təhlükələri kimi mövzulara geniş yer verir. Xüsusilə distopiya janrında yazdığı əsərlərlə dünya şöhrəti qazanıb.

 

Marqaret Eleanor Etvud 18 noyabr 1939-cu ildə Kanadanın Ottava şəhərində anadan olub. Atası Karl Edmund Etvud entomoloq, yəni həşəratları öyrənən alim, anası Marqaret Doroti Killam isə dietoloq olub. Atasının elmi fəaliyyəti ilə əlaqədar uşaqlığının bir hissəsini Kanada meşələrində keçirib. Təbiətlə erkən yaşlarından tanış olması onun yaradıcılığına da təsir göstərib.

Toronto Universitetində təhsil alıb, daha sonra Harvard Universitetində magistratura səviyyəsində oxuyub. Etvud yaradıcılığa şeirlə başlayıb. Sonralar roman, hekayə, esse və ədəbi tənqid sahəsində fəaliyyət göstərib. Marqaret Etvud əsərlərində qadınların cəmiyyətdəki mövqeyini, insanın azadlıq mübarizəsini, totalitar idarəetməni və texnologiyanın gələcəkdə yarada biləcəyi problemləri araşdırır.

Onun ən məşhur əsərlərindən biri 1985-ci ildə nəşr olunan The Handmaid's Tale romanıdır. Əsərdə qadınların hüquqlarının məhdudlaşdırıldığı, dini və siyasi hakimiyyətin insan həyatına tam nəzarət etdiyi distopik cəmiyyət təsvir olunur. Etvudun əsərləri bir çox dillərə tərcümə edilib və dünya miqyasında geniş oxucu kütləsi qazanıb.

 

Marqaret Etvudun ən tanınmış romanları:

The Edible Woman (1969) — Yeməli qadın

Surfacing (1972) — Səthə çıxmaq

Lady Oracle (1976) — Xanım Orakul

Life Before Man (1979) — İnsandan əvvəlki həyat

Bodily Harm (1981) — Bədənə vurulan zərər

The Handmaid's Tale (1985) — Hekayəçi qadının nağılı

Cat's Eye (1988) — Pişik gözü

The Robber Bride (1993) — Quldur gəlin

Alias Grace (1996) — Qreys adı ilə

The Blind Assassin (2000) — Kor qatil

 

Şeir kitabları

The Circle Game (1966) — Dairəvi oyun

The Animals in That Country (1969) — O ölkənin heyvanları

Power Politics (1971) — Hakimiyyət siyasəti

You Are Happy (1974) — Sən xoşbəxtsən

True Stories (1981) — Həqiqi hekayələr

Morning in the Burned House (1995) — Yanmış evdə səhər

The Door (2007) — Qapı

Dearly (2020) — Əzizim.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.11.2026)

Çərşənbə, 18 Noyabr 2026 09:32

Unudulmaz rəssam...

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Unudulmaz rəssam...

Onun haqqında sənət yoldaşları belə deyirlər...

 

Akif Əsgərov 1 may 1940-cı ildə Naxçıvan şəhərində anadan olub. O, 1958–1963-cü illərdə Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbində, 1963–1969-cu illərdə indiki Leninqrad indiki Sankt-Peterburq şəhərində M. K. Anikuşinin emalatxanasında təhsil alıb. Onun 1978-ci ildə tuncdan tökülən "Su içərkən" adlı heykəl kompozisiyası Rəssamlıq Akademiyasının diplomuna layiq görülüb. Akif Əsgərovun yaradıcılığının əsasını dəzgah və monumental heykəltəraşlıq təşkil edib.

 

 Akif Əsgərov "İblis", "Topal Teymur", "Şeyx Sənan", "Su içərkən", "Rəfiqələr"(1986), "Oturan qız"(1992), "Qız fikir dünyasında", "Oğlan uşaqları xalça üstündə"(1994), "Ayaq üstündə duran çılpaq qız" və s. dəzgah heykəllərinin yaradıcısı olub. Heykəltəraş "General şəhidlərə abidə" (1996, Urmiya), Yusif Məmmədəliyevin abidəsi (1998, Bakı), Bülbülün abidəsi(2012, Bakı), Nizami Gəncəvinin büstü (2001, Kişnyov), Əli Mərdan bəy Topçubaşovun Qəbirüstü abidəsi(2002, Paris) və.s heykəllərin müəllifi, "Xocalı"(2011, Berlin), "Dostluq" (2012, Qnezno) abidələrinin həmmüəllifidir.

Akif Əsgərov 1970–1972-ci illərdən SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü, 2016-cı ildən Rusiya Rəssamlıq Akademiyasının fəxri üzvü olub. 1986-cı ildə Zaqafqaziya Respublikaları Biennalisində qızıl medala layiq görülüb. Heykəltaraşın işləri nəinki Azərbaycan muzeylərində, həmçinin müxtəlif ölkələrin muzeylərinin daimi ekspozisiyalarını bəzəyib. Əsərlərləri Fransa, Almaniya, ABŞ da, Türkiyədə, İngiltərədə şəxsi kolleksiyalarda saxlanılıb.

Bunlardan Volqoqrad İncəsənət muzeyində saxlanılan "Mənim qızım" və Moskvada Tretyakov qalereyasında saxlanılan "Hüseyn Cavid" heykəllərinin adını çəkmək olar.  Bakı şəhərində yerləşən akademik Yusif Məmmədəliyevin abidəsinin müəllifi olan Akif Əskərovun heykəlləri İranda və Türkiyədə də (Balerina, Səhnə) yerləşir.

 

Müxtəlif sərgilərdə iştirak edən heykəltaraşın şəxsi sərgisi 1997-ci ildə Bakıda keçirilib. Ekspozisiyada rəssamın "Balerina", "Bahar" əsərləri nümayiş etdirilib.

 

Mükafatları

- Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi

- Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı

- Azərbaycan Respublikasının 2-ci dərəcəli Əmək ordeni

 

Akif Əsgərov 18 noyabr 2023-cü ildə 83 yaşında vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.11.2026)

Çərşənbə, 18 Noyabr 2026 08:07

Mahnıları dillərdə dolaşan bəstəkar

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Azərbaycanın mahnı janrı bəstəkarlarından ən məşhurlarından birinin – Emin Sabitoğlunun bu gün 89 illiyidir.

 

Emin Sabitoğlu 2 noyabr 1937-ci ildə Bakı şəhərində yazıçı Sabit Rəhmanın ailəsində anadan olub. Musiqi məktəbindən sonra 1954-cü ildə Konservatoriyaya Qara Qarayevin sinfinə daxil olub. İki ildən sonra isə Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasına Yuri Şoporinin bəstəkarlıq sinifinə keçirilib.

1961-ci ildə "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında musiqi redaktoru vəzifəsində çalışıb. Sonrakı illərdə Dövlət Filarmoniyasında bədii rəhbər,Üzeyir Hacıbəyov adına Dövlət Konservatoriyasında (indiki Bakı Musiqi Akademiyası) müəllim işləyib.Bəstəkar 1 simfoniya, 3 simfonik poema, 3 kantata, simli kvartet, skripka və fortepiano üçün poema yazıb. Lakin bir neçə musiqi janrı onun yaradıcılığının əsasını, müəyyənedici hissəsini təşkil edib.

O, 600-dən artıq mahnı, 9 musiqili komediya, 40-a yaxın filmə musiqi bəstələyib. "Şükriyyə", "Bakı, sabahın xeyir", "Uzaq yaşıl ada", "Payız gəldi", "Aman ayrılıq" mahnıları çoxsaylı əsərlərindən bəziləridir. Tamaşalara yazdığı musiqilərsə o qədər çoxdur ki, sayını heç bəstəkarın özü də doğru-dürüst bilməyib. Paytaxt teatrları ilə yanaşı Sumqayıt, Gəncə, Lənkəran, Mingəçevir, Naxçıvan teatrlarının tamaşalarına musiqi bəstələyib. Bəstəkar 2000-ci ildə vəfat etməsinə baxmayaraq hələ də əsərləri ilə yaddaşlarda qalıb.

 

- Səs operatoru kimi

Dağlarda zavod

 

- Musiqi tərtibatçısı kimi

1. 150 il. Mirzə Fətəli Axundov

2. Möhtəşəm tikintinin adamları

3. Paltar fabriki

 

- Bəstəkar kimi

1. Azərbaycanın subtropiklərində

2. Kür

3. Yollar və küçələrlə

 

- Əsərlərindən istifadə olunan filmlər

1. Oxuyur Şövkət Ələkbərova

2. Payız melodiyaları

3. Azərbaycan elləri

 

Təltif və mükafatları

1. "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı

2. "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

3. Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı

4. Lenin komsomolu mükafatı

5. "Şöhrət" ordeni

6. Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının "Qızıl Dərviş" mükafatı

 

Emin Sabitoğlu 18 noyabr 2000-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.11.2026)

Hörmətli “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının redaksiya heyəti.

 Mən bu məktubla sizə qələmə aldığım  fəlsəfi və ədəbi təhlil janrındakı esse-məqaləni təqdim edirəm. Yazının sizin nüfuzlu platformanızda dərc olunmasını xahiş edirəm.

“Kamilliyin paradoksu: İnsan özündə olanı niyə axtarır?” başlıqlı bu yazıda Hermann Hessenin ölməz “Siddhartha” romanı mərkəzi xətt kimi götürülüb. Əsər vasitəsilə insanın həqiqəti, müdrikliyi və kamilliyi niyə bütün dünyanı dolaşaraq xaricdə axtarması, halbuki cavabın əzəldən onun öz daxilində olması fəlsəfi müstəvidə araşdırılıb. Mətndə Siddhartanın daxili metamorfozu, təcrübə və mənəvi axtarışlar intellektual prizmadan təhlil olunub.

Yazının portalınızın oxucu kütləsinin maraq dairəsinə tam uyğun gələcəyini ümid edirəm.

Öncədən təşəkkür edirəm və işlərinizdə uğurlar arzulayıram!

Hörmətlə, Jalə Hüseynzadə. 

 

 

Jalə Hüseynzadə,

Kamilliyin paradoksu: İnsan özündə olanı niyə axtarır?                

 

-------------

İnsan həyatının müəyyən bir mərhələsində özündə nəyinsə çatışmadığını düşünməyə başlayır. Bəzən bu çatışmazlığı bilikdə, bəzən təcrübədə, bəzən də hələ əldə edə bilmədiyi bir həqiqətdə axtarır. Beləliklə, onun həyatı indiki halından olmaq istədiyi şəxsə doğru uzanan bir axtarışa çevrilir. Lakin bu axtarışın özündə bir paradoks gizlənir: əgər insan əvvəldən həyatın bütövlüyünün bir hissəsidirsə, onun uzun müddət axtarmasına, dəyişməsinə və müxtəlif təcrübələrdən keçməsinə nə üçün ehtiyac var? Bəlkə də insanın əsas problemi həqiqətdən məhrum olması deyil, özünü daim nəyəsə möhtac və natamam hesab etməsidir. O, çatacağı bir kamilliyin varlığına inandığı müddətdə yaşadığı anı həmin məqsədə aparan müvəqqəti mərhələ kimi görə bilər. Belə olduqda kamilliyə çatmaq arzusu insanı elə kamilliyin mümkünlüyünü axtardığı indiki andan uzaqlaşdıra bilər.

Hermann Hessenin Siddhartha romanı bu ziddiyyəti insanın mənəvi axtarışı fonunda araşdırır. Siddhartha həyatı başqalarının öyrətdiyi həqiqətlərlə anlamaq istəmir. O, müxtəlif yollardan keçir, öz inanclarını sorğulayır, yanlış seçimlər edir, sevir və itirir. Lakin onun yolçuluğunun mənası yalnız sonda müəyyən bir həqiqətə çatmasında deyil. Əsas məsələ bu təcrübələrin onun özünə və həyata münasibətini necə dəyişdirməsidir. Çünki bir bütövlüyün içində yaşamaqla həmin bütövlüyü dərk etmək eyni şey deyil. İnsan həyatın ayrılmaz hissəsi olduğu halda belə, özünü ondan ayrı, nəyəsə çatmalı və nəyisə əldə etməli olan bir varlıq kimi görə bilər. Siddharthanın axtarışı da məhz bu məsafənin necə yarandığını və insanın onu necə dərk edə biləcəyini düşündürür.

Siddharthanın mənəvi yolçuluğu onun Brahman ailəsində yaşadığı həyatla başlayır. O, dini biliklərə yiyələnir, ibadətləri və ənənələri öyrənir, ətrafındakı insanların hörmətini qazanır. Buna baxmayaraq, daxilindəki narahatlıq aradan qalxmır. Çünki sahib olduğu biliklə yaşadığı təcrübə arasında məsafə hiss edir. O, həqiqət haqqında öyrəndiklərinin həqiqətən onun öz anlayışına çevrilib-çevrilmədiyinə əmin deyil. Bu vəziyyət göstərir ki, həqiqəti bilmək haqqında məlumat sahibi olmaqla onu öz varlığında dərk etmək arasında fərq var. Başqasının təcrübəsi insana yol göstərə bilər, amma həmin təcrübəni onun əvəzinə yaşaya bilməz.

Burada bütövlük və kamillik anlayışlarını bir-birindən ayırmaq vacibdir. Bütövlük həyatın müxtəlif tərəflərinin, hətta bir-birinə zidd görünən hadisələrin də eyni varlığın içində mövcud olmasıdır. Kamillik isə insanın çox vaxt çatmağa çalışdığı ideal vəziyyət kimi təsəvvür edilir. İnsan özünü natamam hesab etdikdə kamilliyi gələcəyə aid edir və indiki halını dəyişdirilməli, geridə qoyulmalı bir mərhələ kimi qəbul edir. Halbuki bütövlüyə aid olmaq üçün ondan kənara çıxıb başqa bir yerə çatmaq lazım deyil. İnsan artıq həyatın içindədir; onun dərk etməli olduğu məsələ bu həyatla münasibətidir. Siddharthanın axtarışını da belə anlamaq mümkündür: o, bütövlüyü yaratmağa deyil, özünün həmin bütövlükdəki yerini anlamağa çalışır. Ancaq bu fərqi hələ dərk etmədiyi üçün həqiqəti özündən kənarda və ya gələcəkdə əldə edəcəyi bir nəticədə axtarır.

Samanalara qoşulması Siddharthanın özündən və əvvəlki həyatından uzaqlaşaraq həqiqətə çatmaq cəhdidir. O, bədəninin və istəklərinin təsirindən azad olmağa, özünü məhrumiyyət və iradə vasitəsilə dəyişdirməyə çalışır. Lakin bu təcrübə ona gözlədiyi rahatlığı vermir. Özündən uzaqlaşmaqla özünü tanımaq arasında düşündüyü qədər sadə əlaqənin olmadığını anlayır. İnsan istəklərini susdura, vərdişlərini dəyişdirə və fərqli həyat tərzi seçə bilər, amma bütün bunlar onun özünü dərk etdiyini göstərmir. Bəzən insan özündən qaçmaq cəhdini mənəvi yüksəliş hesab edir, halbuki qaçdığı şey elə özünün anlamadığı tərəfləri ola bilər.

Qautama ilə qarşılaşması Siddharthanın bu axtarışını daha mürəkkəb hala gətirir. O, Qautamanın mənəvi kamilliyinə hörmət edir və onun təcrübəsini inkar etmir. Bununla belə, başqasının həqiqətini qəbul etməklə həmin həqiqəti öz həyatında yaşamağın eyni olmadığını düşünür. Buna görə də Qautamanın yanından ayrılır. Romanın bu mərhələsində Siddhartha artıq yalnız həqiqəti başqalarından öyrənmək istəmir; özünü tanımağa və həyatla birbaşa münasibət qurmağa başlayır. Ancaq bu, onun axtarışının tamamilə sona çatması və ya doğru istiqaməti tapması demək deyil. Qautamadan ayrıldıqdan sonra Kamalaya doğru yönəlməsi onu başqa bir həyatın, maddi dünyanın və dünyəvi həzzlərin içinə aparır. Beləliklə, o, bir təlimin təsirindən uzaqlaşsa da, hələ özünü tanımağa aparan yolu tapmış olmur. Həqiqəti kənardan hazır şəkildə qəbul etməkdən uzaqlaşsa da, bu dəfə də başqa bir istiqamətdə özündən uzaqlaşmağa başlayır.

Kamala və Kamasvami ilə qarşılaşmasından sonra Siddharthanın həyatının istiqaməti dəyişir. O, əvvəllər uzaq durduğu maddi dünyanın, arzuların, münasibətlərin və gündəlik həyatın içinə daxil olur. Lakin bu yol onu mənəvi axtarışında irəli aparan düzgün yol kimi təqdim edilə bilməz. Əksinə, Siddhartha tədricən maddi dünyanın çuxuruna düşür. Kamala ilə münasibəti, var-dövlətə və rahatlığa alışması, qumar və digər dünyəvi həzzlərə aludə olması onu özündən uzaqlaşdırır. Bir vaxtlar istəklərdən xilas olmağa çalışan Siddhartha indi həmin istəklərin təsiri altında yaşayır. O, həyatının bu mərhələsində öz mahiyyətinə yaxınlaşmaq əvəzinə, ondan getdikcə uzaqlaşır. Sonradan bu vəziyyətdən çıxsa da, həyatının müəyyən bir hissəsini həmin çuxurun içində keçirir. Bu dövr onun yolçuluğunda sadəcə ötüb keçdiyi bir mərhələ deyil, maddi dünyanın insanı necə dəyişdirə və özündən uzaqlaşdıra bildiyinin göstəricisidir.

Bununla belə, Siddharthanın dünyəvi həyatda yaşadıqlarını yalnız sonradan əldə edəcəyi anlayışa aparan vasitələr kimi görmək düzgün olmazdı. Onun həzzləri, iztirabları, münasibətləri və itkiləri yalnız gələcəkdəki nəticəyə görə dəyər qazanmır; bunlar həyatının özüdür. Ancaq bir təcrübənin insan həyatının ayrılmaz hissəsi olması onun mənfi nəticələrini aradan qaldırmır və həmin təcrübə zamanı etdiyi hər davranışı doğru etmir. Siddharthanın maddi dünyaya aludə olması da həyatının bir hissəsidir, lakin bu, onun özündən uzaqlaşmasını və yaşadığı mənəvi tənəzzülü müsbət hala gətirmir. Əsas məsələ bu təcrübəni nə tamamilə rədd etmək, nə də onun yanlış tərəflərini görməzdən gəlməkdir. Əgər insanın yaşadığı hər şeyi yalnız sonradan əldə edəcəyi məqsədə xidmət etdiyi üçün əhəmiyyətli hesab etsək, yenə də indiki anı gələcəyin kölgəsində qoymuş olarıq. Siddharthanın əvvəlki həyatını sonrakı anlayışından daha az həqiqi hesab etmək də bu baxımdan yanlışdır. Onun təcrübələrinin mənası yalnız sonda nəyə çevrilməsində deyil, yaşanmış həyatın bir hissəsi olmasındadır. Bəlkə də bütövlüyü dərk etmək hər şeyi geridə qoymaq deyil, əvvəlcə rədd etdiyin təcrübələrin də həyatın ayrılmaz hissəsi olduğunu anlamaqdır.

Siddharthanın çayla qarşılaşması bu düşüncəyə yeni məna verir. Əvvəllər o, həyatını bir mərhələdən digərinə keçid, bir məqsəddən başqa məqsədə doğru irəliləyiş kimi qəbul edirdi. Çay isə ona həyatın yalnız bir istiqamətdə hərəkət edən hadisələr ardıcıllığından ibarət olmadığını göstərir. Onun axınında müxtəlif səslər, hərəkətlər və vəziyyətlər bir araya gəlir. Çayın bütövlüyü ayrı-ayrı səslərin eyniləşməsində deyil, onların hamısının eyni axının içində mövcud olmasındadır. Bu, Siddharthanın həyatına da aid edilə bilər: sevinc və kədər, mənəvi axtarış və dünyəvi istəklər, qazanc və itki bir-birini tamamilə ləğv etmir. İnsan həyatının yalnız müəyyən tərəfini həqiqi, digərlərini isə səhv hesab etdikdə bütöv mənzərəni görməkdə çətinlik çəkir.

Çayın Siddharthaya öyrətdiyi daha dərin məqamlardan biri isə zamanın adi ardıcıllığının aşılmasıdır. Biz həyatı adətən keçmiş, indi və gələcək şəklində ayırırıq. Keçmişi geridə qalmış, indini yaşadığımız an, gələcəyi isə hələ çatmadığımız bir zaman kimi qəbul edirik. Lakin çay nümunəsində bu sərhədlər öz mənasını itirir. Çayın mənbəyi və mənsəbi bir-birindən ayrı zamanlara aid deyil; onlar eyni bütövün daxilində eyni anda mövcuddur. Çay üçün mənbə yalnız keçmiş, mənsəb isə yalnız gələcək deyil. Onun bütün axını bir bütövlük təşkil edir. Bu baxımdan, zamanın illüziya olması hər şeyin sadəcə bir-birini izləməsi deyil, fərqli zamanlar kimi qəbul etdiyimiz halların əslində eyni bütövlük daxilində mövcud olması fikridir. Siddhartha da həyatına yalnız keçmişdəki səhvlər və gələcəkdə çatacağı məqsədlər arasındakı məsafə kimi baxmaqdan uzaqlaşır. O anlayır ki, həyatın mənası yalnız gələcəkdə əldə ediləcək bir nəticədə deyil; keçmiş, indi və gələcək adlandırdığımız bütün təcrübələr varlığın bütövlüyünə daxildir. Beləliklə, kamillik yalnız yolun sonunda əldə edilən bir nəticə kimi görünməkdən uzaqlaşır.

Vasudevanın Siddharthaya münasibəti də bu anlayışın formalaşmasında mühüm rol oynayır. O, qəhrəmana hazır cavablar vermir, onun yerinə həqiqəti müəyyənləşdirməyə çalışmır. Daha çox, Siddharthanın diqqətini dinləməyə və müşahidə etməyə yönəldir. Çünki bəzi həqiqətlər izah olunmaqla deyil, insanın öz təcrübəsi ilə münasibətində açılır. Vasudeva Siddharthanın əvəzinə düşünmədiyi üçün onun azadlığını məhdudlaşdırmır; əksinə, dünyanı əvvəlcədən müəyyənləşdirdiyi qəliblərə uyğunlaşdırmadan dinləməsinə imkan yaradır. Burada dinləmək passivlik deyil. Bu, hadisələrə yalnız öz gözləntilərimizə uyğun məna verməkdən uzaqlaşmaqdır. Siddhartha daim cavab axtardıqda dünyanı cavabsızlıq və çatışmazlıq içində görə bilərdi. Çayı dinlədikcə isə yalnız özü üçün axtardığı şeyi deyil, həyatın özündə mövcud olan əlaqələri də görməyə başlayır. Vasudevanın rolu ona həqiqəti vermək deyil, həmin həqiqəti öz təcrübəsində dərk edə bilməsi üçün şərait yaratmaqdır.

Siddharthanın oğlu ilə münasibəti onun başqa insanları anlama tərzində daha ağrılı bir dəyişiklik yaradır. O, oğlunu sevir, onun əzab çəkməsini istəmir və onu qorumağa çalışır. Lakin bu sevgi tədricən oğlunun həyatını öz istəyinə uyğun müəyyənləşdirmək cəhdinə çevrilir. Siddhartha oğlunun çəkəcəyi ağrını aradan qaldırmaq, onun özündən uzaqlaşmasının qarşısını almaq istəyir. Halbuki oğlu öz yolu ilə yaşamaq, seçimlərini özü etmək istəyir. Atasının yaşadığı təcrübələr onun oğlunun təcrübəsini əvəz edə bilməz. Bu hadisə Siddharthaya başqasını sevməklə onu tam anlamağın və ya onun həyatına nəzarət etmək haqqına sahib olmağın eyni olmadığını göstərir.

Oğlundan ayrılıq Siddharthanın yalnız öz itkisi ilə üzləşməsi deyil, başqasının azadlığını qəbul etmək məcburiyyətidir. O, bir zamanlar başqalarının onun yerinə həqiqəti müəyyənləşdirməsini qəbul etmədiyi kimi, indi də oğlunun öz yolunu seçməsinə mane ola bilmir. Bu bənzərlik onun özünü və başqalarını anlamağında mühüm məqamdır. İnsan öz təcrübəsini başqasına ötürə bilər, amma onu həmin təcrübəni yaşamağa məcbur edə bilməz. Siddharthanın ağrısı da buradan yaranır: o, oğlunu öz yolunda qorumaq istəyir, lakin sevgi qarşı tərəfin yolunu onun əvəzinə seçmək gücü vermir.

Bu ayrılıq Siddharthanın atasını tərk etdiyi dövrü də xatırladır. İndi o, bir vaxtlar atasının yaşadığı vəziyyətə başqa tərəfdən baxır. Öz atası onun getməsinin qarşısını ala bilməmişdi; Siddhartha da oğlunu saxlaya bilmir. Bu təkrarlanma insan təcrübəsinin nəsillər arasında necə davam etdiyini göstərir. Siddhartha əvvəllər yalnız öz azadlığını düşünürdüsə, indi başqasını sevməyin və onu itirməyin nə demək olduğunu yaşayır. Beləliklə, iztirab yalnız onu özünə qaytarmır, başqalarının da öz daxili dünyası, arzuları və seçimləri olduğunu daha dərindən anlamağa kömək edir. Lakin bu ağrını yalnız mənəvi inkişaf üçün zəruri vasitə kimi qiymətləndirmək olmaz. Ayrılıq həqiqi itkidir və onun dəyəri yalnız Siddharthaya nəsə öyrətməsində deyil. Bəzən insanın həyatında mənalı olan hadisə həm bir itki, həm də yeni anlayışın başlanğıcı ola bilər.

Romanın sonunda Govinda ilə qarşılaşma Siddharthanın yolçuluğunun mənasını bir daha düşünməyə imkan verir. Govinda hələ də həqiqəti axtaran insandır. Siddhartha isə artıq həyatın müxtəlif təcrübələri arasında əvvəllər görə bilmədiyi əlaqələri anlamağa başlayıb. Onların fərqi birinin həqiqətə sahib olması, digərinin isə ondan məhrum qalması deyil. Daha çox, həqiqətə münasibətlərinin fərqli olmasıdır. Siddhartha yaşadıqlarını vahid həyat təcrübəsi kimi qavramağa yaxınlaşdığı halda, Govinda hələ də həqiqətin nə olduğunu anlamağa çalışır. Son qarşılaşmada Govindanın Siddharthanın simasında müxtəlif varlıq şəkillərini və həyatın bir-birinə bağlı tərəflərini görməsi bu fikri tamamlayır. Həqiqət burada tək bir sözə və ya hazır təlimə sığmır. Onu anlamaq üçün insanın həyatın ayrı-ayrı tərəflərini bir-birindən ayırmadan görə bilməsi tələb olunur.

Bu görüşdə daş nümunəsi də Siddharthanın həyata münasibətini anlamaq baxımından xüsusi məna daşıyır. Daşın dəyəri onun gələcəkdə hansı formaya çevriləcəyindən, hansı başqa varlığın bir hissəsi olacağından asılı deyil. Daş yalnız gələcəkdə başqa bir şeyə çevriləcəyi üçün dəyər qazanmır; onun indiki halı da özlüyündə əhəmiyyətlidir. Bu fikri insan həyatına tətbiq etdikdə belə bir nəticəyə gəlmək mümkündür: insanın dəyəri yalnız gələcəkdə çatacağı kamilliklə ölçülməməlidir. İnsan indiki həyatında da dəyərlidir. Onun keçmişdəki səhvləri, yaşadığı uğursuzluqlar və hələ tamamlanmamış axtarışları gələcəkdə kim olacağına görə qiymətləndirilməməlidir. Siddharthanın maddi dünyaya aludə olduğu dövr də bu baxımdan həyatının inkar edilməli bir parçası deyil. Bu, onun həyatında baş vermiş, lakin mənfi nəticələri də olmuş bir təcrübədir. Daşın indiki varlığını gələcəkdə çevriləcəyi başqa bir formaya görə ölçmədiyimiz kimi, insanın indiki həyatını da yalnız gələcəkdə çatacağı kamilliklə müəyyənləşdirmək doğru olmazdı. Beləliklə, bütövlük yalnız həyatın müxtəlif mərhələlərinin bir-biri ilə əlaqəsini deyil, hər bir mərhələnin öz varlığı daxilində dəyər daşımasını da ifadə edir.

Bu səhnə məqalənin başlanğıcındakı suala da cavab verir: insan özündə olanı niyə axtarır? Çünki bir bütövlüyün içində olmaqla onu dərk etmək arasında fərq var. İnsan həyatın içində yaşadığı halda özünü ondan ayrı hesab edə, həqiqəti gələcəyə təxirə sala və indiki halını daim natamam görə bilər. Siddharthanın dəyişməsi bütövlüyün yalnız yolun sonunda yaranması deyil; onun özünü və həyatı anlama tərzinin dəyişməsidir. Govindaya yaşatdığı təcrübə də bununla bağlıdır: Siddhartha ona həqiqəti sadəcə izah etməklə kifayətlənmir, çünki həqiqət sözlərlə ötürülən məlumatdan daha genişdir. İnsan başqasına yol göstərə bilər, amma onun yerinə dərk edə bilməz.

Bununla belə, Siddharthanın sonda qazandığı anlayışın onun uzun axtarışı və yaşadığı iztirablar olmadan mümkün olub-olmadığı sualı açıq qalır. Əgər bütövlük əvvəldən mövcud idisə, onun keçdiyi yol zəruridirmi? Məncə, bu yolu hər kəs üçün mütləq zəruri hesab etmək olmaz. İnsan özünü dərk etmək üçün mütləq eyni səhvləri etməli, eyni itkiləri yaşamalı deyil. Lakin Siddhartha üçün həmin təcrübələrin əhəmiyyətini də inkar edə bilmərik. Onun həyatında bu təcrübələr əvvəlki təsəvvürlərini dəyişdirdi, özündən nə gözlədiyini və həqiqəti necə axtardığını sorğulamağa imkan verdi. Deməli, onun yolu bütövlüyü yaratmaq üçün deyil, artıq həyatının içində olan bütövlüyü dərk edə bilməsi üçün əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan axtarışın mənası mütləq bir nəticəyə çatmaqda deyil, insanın öz baxışlarının sərhədlərini tanımasındadır.

Siddharthanın yolçuluğunun əsas paradoksu da burada üzə çıxır: o, həqiqəti tapmaq üçün illərlə axtarır, lakin sonda dəyişən təkcə həqiqət haqqında bildikləri deyil, həqiqəti axtarmaq ehtiyacına münasibətidir. Bəlkə də onun problemi kamil olmaması deyil, özünü daim kamilləşməli olan natamam bir varlıq kimi görməsidir. Bu, insanın heç vaxt dəyişməməli və ya özünü inkişaf etdirməyə çalışmamalı olduğu demək deyil. Əksinə, insan dəyişə və yeni şeylər öyrənə bilər, amma bunu indiki varlığını dəyərsiz hesab etdiyi üçün etməməlidir. Çünki həyat yalnız gələcəkdə çatılacaq məqsəddən ibarət deyil; insanın yaşadığı təcrübələr, münasibətlər, sevinclər və ağrılar da həmin həyatın özüdür.

Beləliklə, Siddharthanın axtarışı kamilliyin əldə edilməsi üçün hamıya aid olan mütləq zərurət deyil. Onun üçün bu yol özünü natamam hesab etməsinə səbəb olan düşüncələri tanımaq və həyatın müxtəlif tərəfləri arasındakı əlaqəni görmək imkanı yaradır. Zamanın illüziya olması da bu yolun mənasızlığı deyil, keçmişi yalnız geridə qalmış, indini müvəqqəti, gələcəyi isə yeganə məqsəd kimi qiymətləndirməyin dəyişməsidir. İnsan həqiqəti yalnız gələcəkdə çatacağı bir nəticə kimi görməkdən uzaqlaşdıqda, yaşadığı həyatın özündə də onun izlərini görməyə başlayır. Bəlkə də Siddharthanın yolunun sonunda qazandığı yeni bir həqiqət deyil, həqiqətlə özü arasında əvvəldən qurduğu məsafəni dərk etməkdir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.11.2026)

 

Sevda Tahirli,

Mirzə Ələkbər Sabir Fondunun prezidenti.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Noyabrın 14-də Xətai Sənət Mərkəzində görkəmli Azərbaycan satirik şairi Mirzə Ələkbər Sabirin vəfatının 115-ci ildönümünə həsr olunmuş “Sabirin sözü, zamanın gözü” adlı kitabın təqdimat mərasimi və eyniadlı sərginin açılışı keçirilib. Tədbirdə mədəniyyət və incəsənət xadimləri, elm adamları, ziyalılar, QHT və media nümayəndələri, tələbə və gənclər iştirak ediblər.

 

“Sabirin sözü, zamanın gözü” adlı layihə çərçivəsində Mirzə Ələkbər Sabir Fondu tərəfindən hazırlanan nəşr şairin zəngin ədəbi irsinə həsr olunmaqla yanaşı, onun yaradıcılığının Azərbaycan təsviri sənətində yaratdığı bədii əks-sədaları özündə birləşdirir.

Tədbirdə çıxış edən Mirzə Ələkbər Sabir Fondunun prezidenti Sevda Tahirli bildirib ki, “Sabirin sözü, zamanın gözü” kitabı şairin ölməz irsinə müxtəlif dövrlərdə rəssamların fırçasından süzülən bədii baxışları əks etdirən dəyərli sənət toplusudur. Nəşrdə 1906-cı ildən bu günə qədər müxtəlif illərdə tanınmış rəssamlar tərəfindən Mirzə Ələkbər Sabirin şeirlərinə çəkilmiş illüstrasiyalar, qrafik əsərlər və digər vizual materiallar bir araya gətirilib.

Qeyd olunub ki, uzun illər ərzində müxtəlif kitabların səhifələrində, dövri mətbuatda pərakəndə şəkildə qorunub saxlanılan, yaxud ayrı-ayrı nəşrlərdə yalnız qismən təqdim olunan bu bədii irs ilk dəfə sistemli şəkildə toplanaraq ümumiləşdirilib. Nəşr yalnız Sabirin yaradıcılığını deyil, həm də müxtəlif nəsil Azərbaycan rəssamlarının onun poeziyasına münasibətini, şairin əsərlərindəki ictimai motivlərin və satirik düşüncənin təsviri sənətdə təcəssümünü izləmək baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Sevda Tahirli vurğulayıb ki, layihənin əsas məqsədlərindən biri Sabir irsinin daha geniş auditoriyaya çatdırılması, şairin yaradıcılığının müxtəlif sənət sahələri ilə əlaqəsinin nümayiş etdirilməsi, eyni zamanda, onun əsərlərinə çəkilmiş illüstrasiyaların qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsidir.

Kitabın təqdimatı ilə yanaşı, nəşrdə yer alan illüstrasiya və qrafik əsərlərdən ibarət eyniadlı sərgi də nümayiş olunub. Sərgi ziyarətçilərə Sabir poeziyasının rəssam təxəyyülündə qazandığı müxtəlif bədii ifadə formaları ilə tanış olmaq, şairin satirik fikirlərinin və obrazlarının təsviri sənətdə necə canlandırıldığını görmək imkanı yaradıb.

Tədbir çərçivəsində Azərbaycan Respublikası Qeyri - Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin  Müşahidə Şurasının sədri Fuad Məmmədov, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun elmi katibi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Aygün Bağırlı, Azərbaycanın Xalq rəssamı Arif Hüseynov, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Həmkarlar təşkilatının sədri, kitabın redaktoru, şair Faiq Balabəyli, tanınmış ədəbiyyatşünas alim, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, Bakı Avrasiya Universitetinin dosenti Seyfəddin Altaylı, kitabda əsərləri yer alan yeganə xanım rəssam Vəfa Allahyarova kitab və sərgi ilə bağlı öz fikir və mülahizələrini bölüşərək, həyata keçirilən layihənin əhəmiyyətini, əldə olunan nəticələri diqqətə çatdırıblar. Çıxış edənlər Mirzə Ələkbər Sabirin Azərbaycan ədəbiyyatı və ictimai fikir tarixindəki müstəsna  rolundan bəhs ediblər. Qeyd olunub ki, şairin yaradıcılığı öz dövrünün ictimai-sosial problemlərini əks etdirməklə yanaşı, bu gün də aktuallığını qoruyur, cəmiyyəti düşünməyə,maariflənməyə və milli-mənəvi dəyərlərə sahib çıxmağa çağırır. Çıxışlarda belə layihələrin görkəmli ədiblərin irsinin yaşadılması, ədəbiyyatla təsviri sənət arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi, xüsusilə gənc nəslin milli-mədəni irsə marağının artırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdığı diqqətə çatdırılıb.Həmçinin kitabın və sərginin Sabir yaradıcılığının yeni aspektlərdən tanıdılmasına, onun bədii irsinin gələcək nəsillərə ötürülməsinə dəyərli töhfə olduğu bildirilib.

Təqdimat və sərgi Azərbaycan ədəbiyyatı ilə təsviri sənət arasında mövcud olan yaradıcı əlaqələrin nümayişi, milli mədəni irsin təbliği və Mirzə Ələkbər Sabirin zəngin yaradıcılığının müasir dövrdə də aktual olduğunu bir daha diqqətə çatdırmaq baxımından əlamətdar hadisə olub.

Qeyd edək ki, “Sabirin sözü, zamanın gözü” layihəsi Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə həyata keçirilib.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.11.2026)

 

 

 

Çərşənbə axşamı, 17 Noyabr 2026 15:33

İgidin başını kəs, haqqını yemə..."

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Əlbəttə, mən onu yaxından bələd olanlar qədər tanıya bilmərəm. Nə onunla yol yoldaşı olmuşam, nə də iş yoldaşı. Heç aramızda duz çörək də olmayıb. Amma bilirəm ki, sözünü deməyi bacaran kişilərdəndir. Öz xarizması, əqidəsi, öz yolu var...

 

1974-cü ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirdikdən sonra, Moskvada Ali rejissorluq və ssenaristlər kursunun ssenari bölməsində təhsil alıb. 1979–1981-ci illərdə "Mosfilm", M.Qorki adına kinostudiyalarda, Ostankino Televiziya Mərkəzində təcrübə keçib. 1981-1987-ci illərdə "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında redaktor, redaksiya kollegiyasının, bədii şurasının, dövlət film qəbulu komissiyasının üzvü olub. 1987-1992-ci illərdə "Debüt" studiyasının baş redaktoru, 1993-1996-cı illərdə "Azərkinovideo" İstehsalat birliyinin baş redaktoru, 1999-cu ildə isə ABA televiziya şirkətinin baş redaktoru vəzifəsində işləyib...

Onun "Üçatılan", "Tilsimli dairə", "Təpəgöz" (Rolşa Respublikasında, "Mürşüd kişi niyə susur?", "İstək" və s. dram əsərləri isə Azərbaycan teatrlarında tamaşaya qoyulub. 1985-ci ildə "Ağ yuxu" hekayələr toplusu), 1998-ci ildə "Kölgəsiz adam" hekayə və povestlər və 1999-cu ildə "Rasim Balayev" kitabları nəşr olunub. 31-dən çox bədii, sənədli və qısametrajlı filmin yaradıcılarından biridir...

Nə isə, indi nə olsun ki, Milli Məclisə bir neçə dəfə namizədliyini irəli sürüb və Ramiz Mehdiyevin müdaxiləsilə səs həddini keçə bilməyib. Nə olsun ki, Milli Şurada qısa müddət təmsil olunub? İndi nə edək? Onun Azərbaycan kinosuna verdiyi töhfələri, yaratdığı ssenariləri, bənzərsiz yaradıcılığını, xidmətlərini tarixdən silək? Bu düzgün olarmı? Bu heç Allahdandımı? Əlbəttə yox!..

Bəs onda nə etməliyik? Bir neçə aydan sonra Eldəniz Quliyevin 75 yaşı tamam olur. Bəlkə bu barədə əlaqədar təşkilatlara nəyisə xatırlatmaq lazımdır? Bəlkə dostlarını hərəkətə gətirib, bu barədə düşünməyə çağırmaq lazımdır? Bilmirəm, amma xalqımızın belə bir gözəl deyimi var: "İgidin başını kəs, haqqını yemə..."

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.11.2026)

 

 

Çərşənbə axşamı, 17 Noyabr 2026 10:48

Tanhalqıda özünü tapırsan, yoxsa itirirsən? - ESSE

Nail Zeyniyev,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

 

Müasir dünya bizi davamlı olaraq başqaları ilə əlaqədə olmağa məcbur edir. Sosial şəbəkələr, messengerler, telefon görüşləri... Biz heç vaxt təklikdə deyilik. Amma paradoks budur. Bu qədər əlaqəli olduğumuz bir dövrdə özümüzü heç vaxt bu qədər tənha hiss etməmişik.

 

Tənhalıq və təklik fərqli anlayışlardır. Təklik əslində fiziki vəziyyətdir, ətrafında heç kimin olmaması. Tənhalıq isə psixoloji vəziyyətdir, daxili boşluq hissi. İnsan minlərlə insanın arasında ola bilər, amma özünü tənha hiss edə bilər. Və indi əsas sual yaranır: tənhalıq pisdirmi?

Qərb fəlsəfəsində uzun müddət tənhalıq mənfi fenomen kimi qəbul edilirdi. Aristotel deyirdi ki, insan sosial varlıqdır, cəmiyyət xaricində yaşaya bilməz. Amma XX əsrdə eksistensializm meydana çıxdı və tənhalığa yeni mənada yanaşdı. Heidegger yazırdı ki, insan "dünyaya atılmışdır" biz bu dünyaya öz istəyimizlə gəlməmişik, sadəcə buradayıq. Və bu fundamental tənhalıqdır. Heç kim bizim yerimizə ölə bilməz, heç kim bizim yerimizə təcrübə yaşaya bilməz. Deməli, tənhalıq insan varlığının əsas şərtidir.

Amma bu məhkumluq deyil, azadlıqdır. Çünki tənhalıqda biz özümüzlə üz-üzə qalırıq. Başqalarının rəyləri, cəmiyyətin gözləntiləri, sosial maskalar bunların hamısı aradan çıxır. Və biz əsl özümüzlə görüşürük.

Rilke, böyük alman şairi, gənc bir şairə məktubunda yazırdı: "Tənhalıq sənin ən böyük xəzinəndir. Onu qoru. Tənhalıqda sənət doğulur". Və bu doğrudur bütün böyük əsərlər tənhalıqda yaranıb. Dostoyevski Sibirdə sürgündə "Cinayət və cəza"nı yazırdı. Kafka gecələr, hamı yatandan sonra yazırdı. Frida Kahlo xəstə yatağında, təklikdə özünü kəşf etdi.

Tənhalıq bizi özümüzlə qarşılaşdırır. Və bu qarşılaşma qorxuludur. Çünki biz öz içimizdəki qaranlığı görürük, qorxularımızı, komplekslərimizi, zəifliklərimizi. Ona görə də insanlar tənhalıqdan qaçır. Televizoru açırlar, telefonla oynayırlar, hər hansı bir səs-küylə özlərini məşğul edirlər. Amma tənhalığı qəbul etməyi öyrənən insan böyük güc qazanır. O, artıq başqalarının təsdiqinə, diqqətinə, rəyinə ehtiyac duymur. O, özü ilə dostdur. Və bu, ən böyük azadlıqdır. Nitşe yazırdı: "Mən tək qaldım və öz-özümlə yaşamağı öyrəndim. İndi özümlə yaşamaq mənə ən böyük xoşbəxtlik verir".

Deməli, tənhalıq nə yaxşıdır, nə də pisdir. Tənhalıq əslində bir güzgüdür. O, bizi olduğumuz kimi göstərir. Və bu güzgüyə baxmaq cəsarət tələb edir. Amma bu cəsarəti göstərən insan özünü tapır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.11.2026)

Çərşənbə axşamı, 17 Noyabr 2026 18:04

Unudulmaz tenor

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Musiqi tariximizdə elə adlar olub ki onları unutmağa haqqımız yoxdur. Bu gün anım günü olan bir vaxtkların məşhur tenoru Əlövsət Sadıqov belələrindəndir. Ən ağır dönəmlərdə - SSRİ-nin qırmızı terror illərində sənətə atılıb parlamaq sizə zarafat gəlməsin.

 

Əliövsət Sadıqov 21 dekabr 1906-cı ildə Nuxa (indiki Şəki) şəhərində doğulub. Səs tembri lirik tenor idi. 1928–1930-cu illərdə konservatoriya təhsili alıb. Təhsilini bitirən ili Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrına solist götürülüb. Üzeyir bəy Hacıbəyovun klassik operalarının lirik məhəbbət qəhrəmanlarının partiyaları Əliövsət Sadıqovun yaradıcılığında daha mühüm yer tutub.

Əliövsət Sadıqovun ADOBT-də Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" (Məcnun, İbn Səlam və Zeyd), "Əsli və Kərəm" (Kərəm), "Koroğlu" (Eyvaz), Zülfüqar bəy Hacıbəyovun "Aşıq Qərib" (Qərib), Reynqold Qlierin "Şahsənəm" (Aşıq Qərib və Aşıq Səməd), Müslüm bəy Maqomayevin "Şah İsmayıl" (Şah İsmayıl), "Nərgiz" (Molla Mütəllim), tərcümə olunmuş "Səfa" (Aşıq Musa) operalarında və Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Arşın mal alan" (Süleyman), "Məşədi İbad" (Hambal və Sərvər) operettalarında yaratdığı obrazlar daha diqqətçəkəndir.

Yaradıcılıq nailiyyətlərinə görə Əliövsət Sadıqov 17 iyul 1943-cü ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti, 20 dekabr 1956-cı ildə xalq artisti fəxri adlarına layiq görülüb. Sənətkar ömrünün son illərində opera teatrında məsləhətçi pedaqoq kimi çalışıb.

 17 noyabr 1970-ci ildə Bakıda vəfat edən Əliövsət Sadıqov ikinci Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.11.2026)

9 -dən səhifə 3206

Sayt Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən 2024-cü ildə “Qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi” çərçivəsində Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun həyata keçirdiyi “Yeniyetmə və gənclərdə mütaliə mədəniyyətinin formalaşdırılması” layihəsinin tərəfdaşı olaraq yenilənmiş, yeni bölmələr əlavə ediımiş, layihənin təbliği üzrə funksional fəaliyyət aparılmışdır.