”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi
Bəzən insan ömrünün ən dərin düşüncələri böyük hadisələrin içində deyil, ən sadə anlarda doğulur. Bir pəncərənin qarşısında dayanarkən, yağış damcılarının şüşə üzərində süzülüşünü izləyərkən, qatarın pəncərəsindən uzaqlaşan kəndləri seyr edərkən və ya təyyarə havaya qalxarkən şəhərin işıqlarının kiçilib yoxa çıxmasına baxarkən insan həyat haqqında uzun-uzadı kitabların deyə bilmədiyi həqiqətləri anlayır.
Pəncərə sadəcə baxış nöqtəsi deyil. O, insanla dünya arasındakı sərhəddir. Həm ayırır, həm birləşdirir. Həm qoruyur, həm də həsrət yaradır. İnsan bəzən pəncərədən dünyaya baxır, bəzən isə dünyadan öz daxilinə.
Uşaqlıqda pəncərə bizim üçün marağın məkanı idi. Küçədən keçən insanlar, uzaqda görünən yollar, qışın ilk qarı, yazın ilk yağışı – hamısı pəncərədən görünən dünyanın bir hissəsi idi. O zaman həyat sonsuz görünürdü. Heç kim zamanın nə qədər sürətlə keçəcəyini düşünmürdü. Heç kim bir gün həmin küçələrdən, həmin evlərdən və həmin insanlardan uzaq düşəcəyini təsəvvür etmirdi.
İllər keçir.
İnsan böyüyür.
Bir gün o, ilk dəfə təyyarənin pəncərəsi qarşısında əyləşir.
Təyyarə hərəkət etməyə başlayır. Hava limanının işıqları geridə qalır. Sonra sürət artır. Bir neçə saniyə sonra təkərlər yerdən ayrılır. Həmin an qəribə hiss yaşanır. Sanki insan yalnız torpaqdan deyil, həyatının müəyyən bir mərhələsindən də ayrılır.
Şəhər getdikcə kiçilir.
Yollar nazik xətlərə çevrilir.
Evlər oyuncaq kimi görünür.
Bir vaxtlar həyatın mərkəzi hesab etdiyin küçələr gözlə görünməyəcək qədər balacalaşır.
Və insan anlayır ki, yerdə qalan hər şey əslində nə qədər kiçikdir.
Təyyarə yüksəldikcə insanın baxışı da dəyişir. Yuxarıdan baxanda sərhədlər görünmür. İnsanların bir-biri ilə bölüşə bilmədiyi torpaqlar görünmür. Nə siyasi mübahisələr, nə gündəlik çəkişmələr seçilir. Görünən yalnız bütöv bir mənzərədir. Dağlar, çaylar, dənizlər və sonsuz üfüq...
Bəlkə də insanın ən böyük problemi budur: o, çox vaxt həyata həddindən artıq yaxın baxır.
Yaxınlıq detalları göstərir, amma bütövlüyü gizlədir.
Məsafə isə bütövlüyü göstərir.
Təyyarənin pəncərəsi qarşısında oturarkən insanın ağlına çox vaxt geridə qalanlar gəlir. Hava limanında əl edən insanlar. Ayrılıq zamanı deyilə bilməyən sözlər. Qucaqlaşarkən gizlədilən göz yaşları. Bir müddət sonra həmin insanlar buludların altında qalır. Onları görmək mümkün olmur. Amma qəribədir ki, insan uzaqlaşdıqca onları daha çox düşünməyə başlayır.
Bəlkə də məsafə sevginin görünən formasıdır.
İnsan yaxınında olanların dəyərini həmişə tam hiss etmir. Uzaqlaşdıqca isə xatirələr aydınlaşır. Bir vaxtlar adi görünən söhbətlər qiymət qazanır. Hər gün eşidilən səs üçün darıxmağa başlayırsan. Hər gün gördüyün küçə birdən-birə xüsusi məna kəsb edir.
Təyyarə pəncərəsindən baxan insan yalnız şəhərləri deyil, öz keçmişini də seyr edir.
Buludların üzərində uçarkən bəzən uşaqlığını xatırlayır.
Bir vaxtlar böyük hesab etdiyi problemləri.
İlk uğursuzluqlarını.
İlk sevinclərini.
İlk ayrılıqlarını.
İlk arzularını.
Həyat qəribə şəkildə təyyarə səyahətinə bənzəyir. İnsan doğulduğu gündən etibarən bir istiqamətdə hərəkət edir. Yol boyu müxtəlif insanlar onun həyatına daxil olur. Bəziləri qısa müddət qalır, bəziləri uzun illər. Sonra stansiyalar dəyişir. İnsanlar ayrılır. Yeni insanlar gəlir.
Lakin heç kim bütün yolu birlikdə getmir.
Bu həqiqət bəzən kədərli görünür.
Amma həyatın gözəlliyi də elə bundadır.
Əgər hər şey əbədi olsaydı, heç nəyin dəyəri qalmazdı.
İnsan məhz faniliyin içində mənanı axtarır.
Buludların arasında uçarkən aşağıda görünməyən şəhərlərdə milyonlarla insan öz həyatını yaşayır. Kimsə sevinir. Kimsə ağlayır. Kimsə yeni həyata başlayır. Kimsə hansısa hekayəni bitirir.
Və birdən insan anlayır ki, onun həyatı da bu böyük dünyanın yalnız kiçik bir hissəsidir.
Bu düşüncə bəzilərinə qorxulu görünə bilər.
Amma əslində azadlıq da burada başlayır.
Çünki insan hər şeyin mərkəzi olmadığını qəbul etdikdə daha sakit yaşayır.
Daha çox bağışlayır.
Daha az inciyir.
Daha çox sevir.
Daha az nifrət edir.
Təyyarənin pəncərəsindən baxarkən bəzən günəş buludların üstündən doğur. Həmin mənzərəni ilk dəfə görən insan heyrətlənir. Çünki yerdə hava qaranlıq və yağışlı ola bilər, amma buludların üstündə günəş parlayır.
Bu mənzərə həyatın özünə bənzəyir.
Bəzən insan yaşadığı çətinliklərin bütün dünyanı əhatə etdiyini düşünür. Halbuki bir qədər yüksəklik, bir qədər zaman və bir qədər səbir lazım olur ki, buludların arxasındakı işıq görünsün.
Pəncərədən görünən dünya hər yaşda fərqlidir.
Uşaqlıqda maraqdır.
Gənclikdə arzudur.
Yetkinlikdə düşüncədir.
Qocalıqda isə xatirə.
Lakin bütün hallarda pəncərə eyni missiyanı daşıyır: insana dayanıb baxmağı öyrətmək.
Müasir insanın ən böyük problemlərindən biri də məhz budur. O, baxır, amma görmür. Dinləyir, amma eşitmir. Yaşayır, amma hiss etmir. Həyatın sürəti insanın müşahidə qabiliyyətini əlindən alır. Halbuki bəzən bir neçə dəqiqəlik səssizlik, bir pəncərənin qarşısında dayanmaq və üfüqə baxmaq uzun illərin düşüncəsindən daha çox həqiqət göstərə bilər.
Bəlkə də buna görə pəncərələr həmişə insan həyatında xüsusi yer tutur. Onlar bizə dünyanın necə dəyişdiyini göstərir. Daha önəmlisi isə özümüzün necə dəyişdiyimizi göstərir.
Təyyarə enməyə başlayanda insan yenidən yerə yaxınlaşır. Şəhərlər böyüyür. Yollar aydın görünür. İnsanlar yenidən görünməyə başlayır. Həyat davam edir.
Lakin həmin səyahətdən sonra insan artıq əvvəlki insan olmur.
Çünki o, bir müddət də olsa, dünyaya yuxarıdan baxmağı öyrənmiş olur.
Və bəzən insanın bütün ömrü boyu ehtiyac duyduğu şey elə budur — həyata bir az uzaqdan baxmaq, geridə qalanları qiymətləndirmək və qarşıda uzanan yola daha böyük anlayışla davam etmək.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(05.06.2026)
