Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Dünyanın ən nüfuzlu kino festivallarından biri olan Venesiya Beynəlxalq Film Festivalının 83-cü buraxılışı dünən gecə saatlarında başa çatdı. Sentyabrın 2-dən 12-dək İtaliyanın Lido adasında keçirilən festivalın final gecəsində əsas mükafatların sahibləri elan olundu. Bağlanış-mükafatlandırma mərasimi Venesiyanın Palazzo del Cinema kompleksindəki Sala Grande zalında keçirdi.

Bəri başdan deyim ki içi mən qarışıq mütləq əksəriyyət qalib film kimi başqa filmi gözləyirdik. Odur ki “Euronews”la izlədiyim mükafatlandırma mərasimi məni bir qədər təəccübləndirdi.

“Qızıl şir” – “Naməlum qadın”

Gecənin əsas mükafatı – “Qızıl Şir” (Leone d’Oro) Danimarka rejissoru May el-Toukhynin (qapaq şəklində onu mükafatla görürsünüz) “Woman Unknown” (“Naməlum qadın”) filminə təqdim olundu. Beləliklə, festivalın ən böyük mükafatı II Dünya müharibəsindən sonrakı Danimarkada qadınların üzləşdiyi sosial və siyasi təzyiqləri araşdıran dram əsərinə verildi.

Filmin əsas mövzularından biri müharibədən sonra alman əsgərləri ilə münasibətdə olmaqda ittiham edilən qadınların taleyidir. “Woman Unknown” həm tarixi dram, həm də qadın kimliyi, ictimai qınaq və siyasi utanc məsələlərini araşdıran əsər kimi diqqət çəkib.

Maraqlıdır ki, May el-Toukhy festivalın əsas müsabiqəsində iştirak edən 21 rejissor arasında yeganə qadın rejissor idi. Onun filminin baş mükafata layiq görülməsi Venesiya festivalının builki ən mühüm nəticələrindən biri kimi qiymətləndirilir. Yəni baxın, bizdə patriarxat yoxdur, 20 kişi 1 qadına təslim olub.

Gümüş Şir - “Mümkün sevgi”

Böyük Münsiflər Heyətinin “Gümüş Şiri” (“Silver Lion – Grand Jury Prize”) Cənubi Koreyanın məşhur rejissoru Lee Chang-dongun “Possible Love” (“Mümkün sevgi”) filminə verildi.

Film sosial təbəqələr arasındakı fərqlər, münasibətlər və insan istəklərinin mürəkkəbliyi üzərində qurulmuş hekayədir. Yeri gəlmişkən, Lee Chang-dong müasir Cənubi Koreya kinosunun ən tanınmış rejissorlarından biri hesab olunur.

Ən yaxşı rejissor – Ilya Khrzhanovsky

Ən yaxşı rejissor üçün “Gümüş Şir” Ilya Khrzhanovsky-yə təqdim olunub. Rejissor bu mükafata “DAU” filmi ilə layiq görülüb.

“DAU” Sovet fiziki, bakılı Lev Landau ətrafında qurulan, genişmiqyaslı və qeyri-ənənəvi kino layihəsidir. Filmin çəkiliş üsulu və bədii yanaşması festivalda xüsusi maraq doğurub.

Ən yaxşı qadın aktrisa – Mathilde Arcel

“Volpi kuboku” – ən yaxşı qadın aktyor işi mükafatı “Woman Unknown” filmindəki roluna görə Mathilde Arcelə verilib.

Beləliklə, May el-Toukhy-nin filmi Venesiyadan iki əsas mükafatla – “Qızıl Şir” və ən yaxşı qadın aktyor mükafatı ilə ayrılıb.

Ən yaxşı kişi aktyor – John Malkovich

Ən yaxşı kişi aktyor nominasiyasında “Volpi kuboku” amerikalı aktyor John Malkovichə təqdim edilib.

Malkovich bu mükafata Martin McDonaghın “Wild Horse Nine” filmindəki roluna görə layiq görülüb. Film festival zamanı tamaşaçılardan uzunmüddətli alqış alaraq ən çox müzakirə olunan ekran əsərlərindən birinə çevrilib.

Ən yaxşı ssenari

Ən yaxşı ssenari mükafatı Fransanın “A Good Little Soldier” (“Yaxşı balaca əsgər”) filminin müəllifləri Stéphane Brizé, Coralie Amedeo və Olivier Gorcea verilib.

Film festivalın əsas müsabiqəsində təqdim olunan fransız ekran əsərləri arasında diqqət çəkən filmlərdən biri olub.

Münsiflər heyətinin xüsusi mükafatı “NAZA”ya

Festivalın Xüsusi Münsiflər Heyətinin mükafatı Yuval Abraham və Rachel Szorun rejissoru olduğu “NAZA” sənədli filminə verilib.

Film müasir Yaxın Şərq münaqişəsinin siyasi və humanitar aspektlərinə toxunur və İsrailin Qəzzadakı hərbi fəaliyyəti ilə bağlı araşdırma xarakterli materialları kino dili ilə təqdim edir. “NAZA” festivalda ən çox müzakirə olunan siyasi filmlərdən biri olub.

Gənc istedadın mükafatı

“Marcello Mastroianni” mükafatı – ən yaxşı gənc aktyor və ya aktrisa üçün nəzərdə tutulan xüsusi mükafat – Malou Khebiziyə verilib. O, Fransanın “A Place To Heal” (“Sağalmaq üçün yer”) filmindəki çıxışına görə mükafatlandırılıb.

Venesiyanın xüsusi “Qızıl Şirləri”

Festivalın əsas müsabiqə mükafatlarından əlavə, 83-cü Venesiya Film Festivalında kino sənətinə uzunmüddətli töhfəyə görə xüsusi “Qızıl Şir” mükafatları da təqdim olunub.

Amerikalı aktyor, rejissor və prodüser George Clooney festivalın açılış mərasimində “Kinematoqrafiyaya ömürlük töhfəyə görə Qızıl Şir” mükafatına layiq görülüb.

Eyni fəxri mükafat amerikalı aktrisa Ellen Burstynə də təqdim edilib.

Əlvida, 83-cü Venesiya!

12 sentyabrda başa çatan 83-cü festival yalnız ulduzların qırmızı xalça çıxışları ilə deyil, müxtəlif ölkələrdən olan rejissorların siyasi, sosial və fərdi mövzulara müraciət edən filmləri ilə də yadda qaldı.

Nəticələr göstərdi ki, Venesiya hələ də dünya kinosunda ilin ən mühüm festivallarından biri olaraq qalır. “Woman Unknown” filminin “Qızıl Şir” qazanması isə festivalın 83-cü buraxılışının əsas hadisəsi kimi tarixə düşdü. Yəni, fantastika, fentezi, ekşn, kriminal kimi mövzular meydan sulasa da əsas diqqət sadə insan və onun iztirablardan yoğrulmuş taleyinə verilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

İndi çox-çox uzaq illərə - 16-cı əsrə güzar edəcəyik, mövzumuz əlbəttə ki ədəbiyyatdır. Zaman 1580-ci il, məkan İspaniya.

Futbol və zəngin mədəniyyət ölkəsində 14 sentyabr gününün öz özəlliyi var. Bu gün “Kevedo günü”dür.

Francisco de Quevedo y Villegas İspaniyanın Qızıl əsrinin (Siglo de Oro) ən mühüm şairlərindən, nasirlərindən, satiriklərindən və mütəfəkkirlərindən biridir. O, iti zəkası, söz oyunları, kəskin satirası, fəlsəfi düşüncələri və cəmiyyətin qüsurlarını amansız şəkildə tənqid etməsi ilə məşhurlaşıb. Onun yaradıcılığı poeziya, roman, siyasi-fəlsəfi nəsr, dini əsərlər və satirik yazıları əhatə edir.

Fransisko de Kevedo 14 sentyabr 1580-ci ildə Madriddə anadan olub. Ailəsi İspaniyanın şimalındakı Kantabriya bölgəsindən gələn zadəgan mənşəli hidalqolar nəslinə mənsub idi. Atası sarayda katib vəzifəsində çalışır, anası isə kraliça sarayında xidmət edirdi. Buna görə Kevedo uşaqlıqdan İspaniya sarayının siyasi və sosial mühiti ilə yaxından tanış olub.

O, uşaqlıq illərində valideynlərini itirib və təhsilinə yezuitlərin idarə etdiyi Madrid İmperator Kollecində davam edib. Daha sonra Alkala de Enares Universitetində təhsil alıb, fəlsəfə, ilahiyyat və klassik dillərlə maraqlanıb. Onun latın, yunan və müxtəlif müasir dillərlə maraqlandığı, geniş humanitar biliklər qazandığı məlumdur.

Kevedo yalnız ədəbiyyatla kifayətlənən insan deyildi. O, siyasət, din, fəlsəfə, tarix və dövlət idarəçiliyi ilə də ciddi şəkildə maraqlanırdı. Saray mühitində yaşaması ona həm hakimiyyətin imkanlarını, həm də onun arxasında gizlənən korrupsiya və sosial problemləri yaxından görmək imkanı verib. Kevedo İspan ədəbiyyatının ən parlaq dövrlərindən birində yaşayıb. Bu dövr İspaniyanın Qızıl əsri adlandırılıb.

Həmin dövrdə Migel de Servantes, Lope de Veqa, Luis de Qonqora, Pedro Kalderon de la Barka kimi böyük sənətkarlar fəaliyyət göstəriblər.  Kevedo da bu nəhəng ədəbi mühitin ən seçilən nümayəndələrindən idi. Onun yaradıcılığında həmin dövrün ziddiyyətləri aydın görünür: bir tərəfdə İspaniyanın siyasi və mədəni qüdrəti, digər tərəfdə isə yoxsulluq, korrupsiya, sosial bərabərsizlik və siyasi böhran. Kevedo öz əsərlərində məhz bu ziddiyyətləri kəskin şəkildə göstərib.

Kevedo çox məhsuldar müəllif idi. O, təxminən 875 şeir yazmış və dövrünün demək olar ki, bütün əsas poetik janrlarında qələm sınayıb. Onun şeirləri satirik, məhəbbət, dini, fəlsəfi, əxlaqi və elegik mövzuları əhatə edib.  Onun yaradıcılığında xüsusilə satira mühüm yer tutur. Kevedo insanların xəsisliyini, riyakarlığını, tamahkarlığını, savadsızlığını və hakimiyyət hərisliyini lağa qoyub

Lakin onu sadəcə "gülüş ustası" adlandırmaq düzgün olmazdı. Onun satirasının arxasında ciddi fəlsəfi fikir dayanıb. Kevedo insan həyatının keçiciliyi, ölüm, zaman, mənəvi zəiflik və insanın öz ehtiraslarına məğlub olması haqqında da yazıb. Kevedonun ən məşhur əsərlərindən biri “Historia de la vida del Buscón”, yaxud qısa şəkildə “El Buscón”dur.

Əsərin əsas qəhrəmanı Pablos adlı yoxsul bir gəncdir.  O, cəmiyyətdə özünə daha yüksək mövqe qazanmağa çalışıb və bunun üçün müxtəlif yollar sınayır. Əsər pikaresk roman ənənəsinin mühüm nümunələrindən hesab olunur. Kevedo Pablosun macəraları vasitəsilə İspaniya cəmiyyətinin müxtəlif təbəqələrini göstərib. Burada yoxsulluq, sosial fərqlər, saxta zadəganlıq, tamahkarlıq və insanın yüksəlmək üçün hər cür hiyləyə əl atması satirik dillə təsvir edilib.

“El Buscón” Kevedonun həm yumor, həm də sosial tənqid baxımından ən mühüm əsərlərindən biridir. Kevedonun digər məşhur əsəri “Los Sueños” — “Yuxular” silsiləsidir. Bu əsərlərdə müəllif sanki yuxu görür və yuxular vasitəsilə müxtəlif insanlarla, günahkarlarla, korrupsionerlərlə, riyakarlıq edənlərlə və cəmiyyətin başqa nümayəndələri ilə qarşılaşıb. Əslində isə "yuxu" Kevedo üçün cəmiyyəti müşahidə etmək vasitəsidir.

O, insanların real həyatda gizlətdikləri xüsusiyyətlərini satirik və bəzən çox sərt şəkildə üzə çıxarıb. Əsərin ilk çapı 1627-ci ildə Barselonada olub. Kevedo xüsusilə sonetləri ilə məşhurdur. Onun poetik dili çox sıx, obrazlı və mənaca zəngindir.

Şeirlərində tez-tez:

zamanın sürətlə keçməsi

ölüm

insan həyatının qısalığı

məhəbbət

qocalıq

vətən

din

insanın mənəvi mübarizəsi

cəmiyyətin qüsurları

kimi mövzulara müraciət edir. Onun məşhur şeirlərindən biri “Miré los muros de la patria mía” (“Vətənimin divarlarına baxdım”) əsəridir. Burada şair həm öz ölkəsinin, həm də insan həyatının tənəzzülü və keçiciliyi haqqında düşünüb. Şeirlərinin böyük hissəsi ölümündən sonra toplu halında nəşr edilmişdir. Məsələn, “El Parnaso español” 1648-ci ildə çap olunub.

Əsas əsərləri

Kevedonun yaradıcılığından ən mühüm nümunələr:

- “El Buscón” — pikaresk roman

- “Los Sueños” — satirik-fəlsəfi əsərlər silsiləsi

- “La Hora de Todos” — sosial satira

- “Política de Dios” — siyasi-fəlsəfi əsər

- “España defendida” — İspaniya və onun mədəniyyəti haqqında əsər

- “Providencia de Dios” — dini-fəlsəfi əsər

- “El Parnaso español” — şeirlər toplusu

- “Miré los muros de la patria mía” — ən tanınmış poetik nümunələrindən biri

Kevedonun həyatının ən ağır mərhələlərindən biri uzunmüddətli həbs dövrü olub. 1639-cu ilin sonlarında o, San-Markos de Leon monastırında həbs edilib. Həbsinin səbəbləri siyasi xarakter daşıyıb və onun hökumətə qarşı satirik yazının müəllifi olması ilə əlaqələndirilib.  O, burada təxminən dörd il keçirib. Həbs illəri onun sağlamlığına ciddi təsir göstərib.

Buna baxmayaraq, bu dövrdə klassik müəllifləri yenidən oxuyub, fəlsəfi və dini əsərlər üzərində işləyib. 1643-cü ildə azadlığa çıxdıqdan sonra əvvəlki həyatına tam şəkildə qayıda bilmədi. Səhhəti zəifləyib. Son illərini daha sakit həyat sürərək keçirib. Fransisko de Kevedo 8 sentyabr 1645-ci ildə Villanueva de los İnfantesdə vəfat edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.09.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Çox illər bundan əvvəl Amerika Birləşmiş Ştatlarının şərq sahilindən olan bir yepiskop qərb sahilində kiçik bir dini kollecə görüşə gəlir. Onu kollecin prezidentinin - mütərəqqi bir adam, fizika-kimya elmləri professoru olan bir gəncin evində yerləşdirirlər.

Bir gün prezident kafedra üzvlərini yepiskopla nahar etməyə dəvət edir ki, onlar müdrik, təcrübəli bir insanın yanında olmaqla,onun maraqlı söhbətlərindən həzz ala bilsinlər. Nahardan sonra söhbət bəşəriyyətin Qızıl əsrindən düşür. Yepiskop onun çox tezliklə gələcəyini söyləyir. Buna sübut kimi o, təbiətdəki hər şeyin artıq tədqiq edildiyini və bütün mümkün kəşflərin edildiyini göstərir.

Prezident nəzakətlə etiraz edir. Onun fikrincə, bəşəriyyət, əksinə, ən böyük kəşflərin astanasındadır. Yepiskop prezidentdən ən azı birinin adını çəkməyi xahiş etdi. Prezident cavab verdi ki, onun hesablamalarına görə, yaxın əlli il ərzində insanlar uçmağı öyrənəcəklər.

Bu, yepiskopu gülüşünə səbəb olur:

-Cəfəngiyatdır, əzizim - deyə yepiskop deyir- Allah bizim uçmağımızı istəsəydi, bizə qanad verərdi. Səma ancaq quşlara və mələklərə verilib.

Bu yepiskopun soyadı Rayt idi. Onun iki oğlu var idi. Birinin adı Orvil, digərinin adı Uilber idi. Və təsəvvür edin ki məhz onlar bəşər tarixində “uçuş erası”nın başlanğıcını qoymaqla ilk təyyarəni icad edənlər olmuşlar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.09.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

2022-ci il sentyabrın 12-dən 14-nə qədər Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədində baş vermiş genişmiqyaslı hərbi toqquşmalar, tarixə Sentyabr Döyüşləri kimi düşmüşdür. Bu döyüşlər Ermənistan silahlı qüvvələrinin növbəti revanşist cəhdlərinin Azərbaycan Ordusu tərəfindən qətiyyətlə darmadağın edilməsi ilə nəticələnmişdir. Cəmi iki gün davam edən bu unikal hərbi cavab əməliyyatı regionda yeni strateji reallıqlar formalaşdırmışdır.

Təxribatın pərdəarxası: Ermənistanın məkrli planı

2022-ci ilin sentyabr ayında Ermənistan hərbi-siyasi rəhbərliyi, 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra yaranmış sülh gündəmini sarsıtmaq, delimitasiya və demarkasiya proseslərini ləngitmək məqsədilə genişmiqyaslı təxribat planlaşdırmışdı.

Gizli minalama əməliyyatı: Sentyabrın 12-si gecə saatlarında erməni diversiya qrupları ərazinin dağlıq relyefi və dərə boşluqlarından istifadə edərək Daşkəsən, Kəlbəcər və Laçın istiqamətlərində Azərbaycan Ordusunun mövqeləri arasındakı əraziləri və təminat yollarını minalamağa cəhd göstərmişdir.

Mövqe itki cəhdləri: Eyni zamanda qarşı tərəf strateji yüksəklikləri ələ keçirmək və Azərbaycanın bölgədəki infrastruktur layihələrinə zərbə vurmaq məqsədilə hərbi mövqelərimizi müxtəlif çaplı silahlardan və artilleriyadan atəşə tutmuşdur.

"Qətiyyətli cavab": Azərbaycan Ordusunun ildırım əməliyyatı

Azərbaycan Silahlı Qüvvələri düşmənin bu təxribatının qarşısını dərhal və amansızcasına almaq üçün unikal əks-həmlə əməliyyatına başlamışdır. Cəmi bir neçə saat ərzində Ermənistan ordusunun uzun müddət hazırlaşdığı planlar alt-üst edilmişdir.

Strateji yüksəkliklər nəzarətdə: Əməliyyat nəticəsində sərhəd boyu bir çox mühüm strateji yüksəkliklər, o cümlədən Göyçə gölü hövzəsinə və Ermənistanın daxilindəki nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinə vizual nəzarət imkanı verən mövqelər Azərbaycan Ordusunun tam nəzarətinə keçmişdir.

Hərbi infrastrukturun dağıdılması: Ermənistan silahlı qüvvələrinin hava hücumundan müdafiə sistemləri, raket qurğuları, silah-sursat anbarları və onlarla hərbi postu dəqiq zərbələrlə sıradan çıxarılmışdır.

Düşmənin ağır itkiləri: Rəsmi etiraflara görə 224, real təhlillərə əsasən isə 400-ə yaxın erməni hərbçisi məhv edilmiş, yüzlərlə canlı qüvvəsi yaralanmışdır. Ermənistan tərəfi növbəti dəfə kapitulyasiya şərtlərini qəbul edərək atəşkəs xahiş etməyə məcbur olmuşdur.

Şəhidlərimizin qisası və zəfərin qiyməti

Düşmən təxribatının qarşısını qəhrəmancasına alarkən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin və Dövlət Sərhəd Xidmətinin 80 hərbi qulluqçusu şəhidlik zirvəsinə ucalmış, 282 döyüşçümüz isə müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri almışdır. Şəhidlərimizin qanı yerdə qalmamış, düşmənə qat-qat artıq itki yaşadılaraq layiq olduğu dərs verilmişdir.

Siyasi və hərbi nəticələr

12-14 sentyabr döyüşləri Azərbaycan dövlətinin və ordusunun sarsılmaz gücünü növbəti dəfə bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Bu qalibiyyət:

İrəvanın "revanş" xülyalarını tamamilə iflasa uğratdı.

Sərhədlərin delimitasiyası prosesində Azərbaycanın mövqelərini hərbi-strateji baxımdan daha da möhkəmləndirdi.

Ermənistan rəhbərliyinə sübut etdi ki, Vətən müharibəsindən sonra bölgədə yaradılmış yeni reallıqları dəyişmək cəhdləri onların özləri üçün fəlakətlə nəticələnəcək.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Klassik musiqiyə hamı meyl salmaz. Əksəriyyət yalnız musiqi deyərkən pop musiqini qavraya bilir. Odur ki, klassik musiqini seçənlər seçilmişlərdir.

Lalə Cəfərova 14 sentyabr 1966-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. Ailədə bir musiqi sevgisi duyub uşaqlığından. Bu səbəbdən də ilk musiqi təhsilini Bakı şəhəri Rauf Hacıyev adına 15 saylı uşaq musiqi məktəbi Alla Timofeyevna-Mustafayevanın fortepiano sinfində alıb. Orta musiqi təhsilini isə 1982–1986-cı illərdə Bakı Musiqi Kollecində Həbib Həbibovun fortepiano sinfində başa vurub.

Bakı Musiqi Kollecini bitirib, Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyası, fortepiano fakültəsində 1986–1988-ci illərdə Validə Muradovanın və 1988–1991-ci illərdə professor Oqtay Abasquliyev sinfində təhsilini davam etdirib, fortepiano sinfini fərqlənmə diplomu ilə bitirib.  Daha sonra 1993-cü ildə professor Arif Məlikovun bəstəkarlıq sinfinin 2-ci kursuna qəbul olunaraq, təhsilini davam etdirib.

1997-ci ildə diplom işi kimi, ilk iri həcmli əsərini — fortepiano və simfonik orkestr üçün konsertini təqdim edərək bəstəkarlıq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1999-cu ildə Arif Məlikovun sinfində bəstəkarlıq ixtisası üzrə aspirant-stajorluğu bitirərk, elə həmin ildən Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvlüyünə qəbul olunub. 1992-ci ildən Bakı Musiqi Akademiyasında pedaqoq kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb.

2007-ci il 14 noyabrda "A. Məlikovun balet musiqisində tembr və faktura xüsusiyyətləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir və Azərbaycan Respublikası yanında AAK-nın 2008-ci il tarixli 20/k saylı protokol qərarına əsasən sənətşünaslıq namizədi diplomunu alıb. 2012-ci il 10 yanvar tarixli (protokol № 16-K) nəfəs ve zərb alətləri kafedrası üzrə, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Yanında Ali Attestasiya Komissiyasi tərəfindən Dosent elmi adı verilib.

23 – 23 aprel 1991-ci ildə "Musiqi pedaqogikası və ifaçılıq məsələləri" adlı Ümumittifaq elmi-praktik konfransında "Aşıq ifaçılığının uşaqların musiqi tərbiyəsində rolu" mövzusu ilə çıxış edib. 17 – 19 dekabr 1991-ci ildə Birinci Respublika elmi konfransında "Şərq musiqisinin dünya musiqi mədəniyyəti tarixində yeri" mövzusu ilə çıxışı edib. Hər iki materialın tezisləri nəşr olunub.

Lalə Cəfərova bəstəkar kimi fəaliyyətə başlayandan bir çox müəllif konsertləri verib. İlk müəllif konserti 31 mart 1994-cü il Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Kollecində baş tutub. Burada müəllifin fortepiano üçün prelüdləri və 3 hissəli sonatası, 1997-ci ildə Bəstəkarlar İttifaqının plenumunda 4 hissəli simli kvarteti səslənib.

2000-ci ildə Bəstəkarlar İttifaqının plenumunda Fortepiano və simfonik orkestr üçün konsert № 2 əsəri Xalq artisti Rauf Abdullayevin dirijorluğu ilə Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Simfonik orkestrinin müşayiəti ilə səslənib. Bəstəkar bu əsərini atasının əziz xatirəsinə ithaf edib və solist kim səhnə alıb.

2002-ci ildə Azərbaycan Gənclər, İdman və Turizm Nazirliyi və Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının birgə keçirdiyi gənc bəstəkarların əsərlərindən ibarət konsertdə "Tar və Fortepiano üçün rəqslər"ləri ilə çıxış edib. 2003-cü ilin dekabrında professor Tofiq Aslanova həsr etdiyi, viola üçün solo "Xatirə" poemasını bəstələnib. Kapellhauzda Tofiq Aslanovun ifasında tamaşaçılara təqdim olunub. (ilk ifa)

2004-cü ildə oktyabrda "Tar və simfonik orkestr üçün rəqslər"i və simfonik orkestr üçün "Bu gecə" romansı Azad Əliyevin dirijorluğu ilə Azərbaycan Televiziyası və Radiosunun Simfonik orkestrinin ifasında lentə yazılıb. 2004-cü ildə "Qız Qalası" və ya digər adıyla "Məbədin ürəyi" sənədli filmi üçün əsərlər yazıb. Bəstəkar bu sənədli filmdə qədim musiqi alətləri ilə elektron musiqini sintez edib.

2005-ci ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının 70 illik yubileyinə həsr olunmuş kamera musiqi festivalında kamera əsərləri səslənib. 20 may 2005-ci ildə "A. Məlikovun məhəbbət əfsanəsi baletində rəqs nömrələrində tembr və faktura xüsusiyyətləri təvsirində" adlı metodik tövsiyələr yazıb. Həmən il 15 sentyabrda "Nəfəs və zərb alətləri" kafedrasının bakalavr pilləsi üçün "Partitura qiraəti" fənni üzrə proqram hazırlayıb.

13 iyun 2007-ci ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının VIII qurultayında "Bir Xəzər Əfsanəsi" balet süitasından nömrələr (Adagio və döyüş səhnəsi) ifa olunub. 24 iyul 2014-cü ildə Qəbələ VI Beynəlxalq Musiqi Festivalında fortepiano və simfonik orkestr üçün bəstələdiyi 2 saylı konserti, Xalq artisti Fəxrəddin Kərimovun dirijorluğu ilə Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinin ifasında səslənib. Bəstəkar solist kimi səhnə alıb.

5 noyabr 2014-cü ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının 80 illiyinə həsr olunmuş Musiqi Festivalında, simfonik orkestr üçün bəstələdiyi "Marş" və "Daimi hərəkət" əsərlərini Əməkdar artist Əyyub Quliyevin dirijorluğu ilə M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının səhnəsində səslənib. 22 dekabr 2015-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti Nərgiz Əlyarova, Lalə Cəfərovanın bəstələdiyi "Fortepiano Prelüdləri"ni, Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasınıı Kamera və Orqan Musiqi zalında dinləyicilərə təqdim edib.

 Lalə Cəfərova, Qara Qarayevin "Yeddi Gözəl" baletindən "Adagio" və "Vals" musiqi nömrələrini, fortepiano və kamera orkestri üçün işləyib.  Bu əsərlər 6 fevral 2016-cı ildə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında Qara Qarayevin xatirəsinə həsr olunmuş konsertdə, Xalq artisti Teymur Göyçəyevin dirijorluğu və Qara Qarayev adına Dövlət Kamera orkestrinin müşayiəti ilə, Respublikanın Əmakdar artisti Nərgiz Əlyarovanın ifasında tamaşaçılara təqdim olunub.

29 may 2018-ci ildə Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin 100 illiyinə həsr olunmuş "Azərbaycan" əsərinin klip təqdimatı Azərbaycan Milli Konservatoriyasının konsert zalında keçirilib. Klipi rejissoru Məzahir Haşımovdur. 25 dekabr 2018-ci ildə Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasında bəstəkarın "Bəstəkar Lalə Cəfərovanın əsərlərindən ibarət müəllif konserti" adlı konserti keçirilib.

5 mart 2019-cu ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasında "Azərbaycan bəstəkarlarının Xalq Çalğı Alətləri orkestri üçün yazdığı əsərlərdən ibarət konsert"də bəstəkarın Ramiq Muxtarın sözlərinə yazdığı "Əbədiyaşar Heydər" əsəri, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti Ağaverdi Paşayevin dirijorluğu ilə Azərbaycan Respublikasının xalq artistləri Gülnaz İsmayılova və Fəxri Kazım-Nicatın ifasında təqdim olunub.

19 aprel 2019-cu ildə YARAT Müasir İncəsənət Məkanınında bəstəkarın "Musiqinin sehri" adlı konserti baş tutub. 2019-cu ildə dodekafoniya sistemi ilə sonata janrında əsər yazıb. 25 oktyabr 2019-cu ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının 85 illiyinə həsr olunmuş musiqi festivalında simfonik orkestr üçün yazdığı "Adagio "və "Rəqs" əsərlərini Mustafa Mehmandarov dirijorluğu ilə, Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinin ifasında Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında səslənib.

9 may 2020-ci ildə "Evdə qal, evdə yarat" təşəbbüsü çərçivəsində keçirilən tədbirlərin sırasında "Böyük Vətən müharibəsi"ndə qələbənin 75 illiyinə həsr olunmuş vətənpərvərlik mahnı müsabiqəsində Ramiq Muxtarın sözlərinə bəstələdiyi "Qələbə Bayramı" marşına görə, qaliblərdən biri olub. 2020-ci ilin avqust ayında "Qafqazın bu üzündə" sənədli filminə musiqi bəstələyib. Filmin 25 dekabr 2021-ci ildə təqdimatı keçirilib.

Kitabları

- "Bakalavr pilləsi üçün Nəfəs alətləri orkestrinin "Partitura qiraəti" fənni üzrə proqram"

- "Arif Məlikovun balet musiqisində tembr və faktura xüsusiyyətləri".(Dərs vəsaiti)

- "Orkestrləşdirmə" fənni üzrə proqram

- "Alətşünaslıq" fənni üzrə proqram

- "Fortepiano və simfonik orkestr üçün konsert № 2"

- "Fortepiano prelüdləri və sonatasının ifaçılıq problemlərinə dair"

- "Kamera instrumental əsərləri və onların ifa xüsusiyyətləri" (Dərs Vəsaiti)

Əsərləri

- Fortepiano üçün 12 prelüd

- Fortepiano üçün 3 hissəli sonata

- 4 hissəli simli kvartet

- Simfonik orkestr üçün "Süita"

- Fortepiano və simfonik orkestr üçün konsert № 1

- Fortepiano və simfonik orkestr üçün konsert № 2

- "Ata" mahnısı (sözləri:Sərvər Şahbəyli)

Mükafatları

- 2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi və Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının birgə keçirdiyi müsabiqədə "Kiçik həcmli simfonik əsər" nominasiyası üzrə "Gənclər mükafatına" layiq görülərək "İlin bəstəkarı" adını qazanıb.

- 2 avqust 2002-ci ildə 2 avqust Ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin sərəncamı ilə keçirilən "Azərbaycan Sərhəd qoşunları bu gün" adlı müsabiqəsinə təqdim etdiyi solist, nəfəs alətləri orkestri və xor üçün "Sərhədçi" marşına görə diplom və mükafata layiq görülüb (dirijor Xalq artisti, professor, general-mayor Yusif Axundzadə)

- 2005-ci ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı və Azərenerji ASC-nin birgə keçirdiyi müsabiqəyə təqdim etdiyim "İşıqçılar" (sözləri: Ramiq Muxtar) mahnısına görə laureat olaraq mükafat və diplomla təltif olunub.

- 17 sentyabr 2021-ci ildə "Əməkdar müəllim" fəxri adına layiq görülüb.

- 21 mart 2023-cü ildə Türkiyənin İğdır universitetində keçirilən "Həmrəyli Konserti"nin təşkilatçısı kimi universitetin rektoru professor Mehmet Hakkı Alma tərəfindən təşəkkür sertifikatına layiq görülüb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Müstəqillik hərəkatı başlayanda – 80-lərin sonu, 90-ların əvvəlində o “Ayrılıq” mahnısını oxudu, bir mahnı ilə ruhən ikiyə bölünmüş xalqı birləşdirdi, quzeydə güney tüzgarları əsdirdi...

Yaqub Zurufçu 8 aprel 1956-cı ildə Təbriz şəhərinin Çərandab məhəlləsində anadan olub. 7 yaşında Fərvərdin Mədrəsəsində ilk təhsilə başlayan Yaqub elə o illərdə Təbrizdə uşaq proqramlarında iştirak edib və məşhur "Cücələrim" mahnısı ilə həm Azərbaycanda, həm də İranda dillər əzbəri olub.

11 yaşında Azərbaycanın xalq mahnıları və bəstəkar mahnılarıyla tanış olan və onları məharətlə, şövqlə ifa edən Yaqub Zurufçu 15 yaşında Təbrizin Milli Televiziyasında ilk dəfə çıxış edərək, tamaşaçılar tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanan "Evləri var xana-xana", "De, gülüm gəlsin, ay nənə", "Dilbər" mahnılarını ifa edib.

Müğənni özünün musiqiyə olan böyük həvəsini, istedadını və oxumaq istəyini hər zaman atasının bir vaxtlar Bakıda yaşaması və Azərbaycan musiqisinə olan böyük sevgisi ilə izah edib. Tamaşaçıların, çoxsaylı musiqi həvəskarlarının xahişi ilə onu sonralar da vaxtaşırı Təbriz və Tehranın Radio və Televiziyaları öz musiqili proqramlarında çıxış etməyə dəvət ediblər.

 Ailədə 8 uşaqdan biri olan gənc Yaqub musiqi ilə yanaşı sonralar daha bir sənətə yiyələnmək üçün Tehran Universitetinin iqtisad fakültəsində ali təhsil almağa başlayıb, eyni zamanda Tehran Operasının xorunda öz musiqi fəaliyyətini davam etdirib.

İran İslam İnqilabı 1979-cu ildə İranda Xalq İnqilabından 1 il sonra — 1980-ci ildə İranı tərk edib, Almaniyaya köçməli olub. O, öz peşəkar musiqi təhsilinə Hamburq şəhərində başlamış və vokal sənəti üzrə diplomlu musiqiçi kimi daha sonra Amerikanın Florida ştatının Myami Universitetində vokal sənəti üzrə ali mütəxəssis diplomuna layiq görülüb.

Hər zaman ürəyində milli musiqi sevgisi yaşadan Yaqub Zurufçunun ən böyük, müqəddəs arzusu illərlə həsrətində olduğu, qəlbində böyük bir sevgi kimi yaşatdığı Azərbaycana gəlmək olub.

Nəhayət, 1989-cu ilin əvvəllərində Azərbaycanın məşhur müğənnisi, Xalq artisti Gülağa Məmmədov Almaniyada olarkən təsadüfən Yaqub Zurufçunun "Ayrılıq" mahnısına çəkilən sadə bir klipi görüb, adını ilk dəfə eşitdiyi gənc müğənninin ecazkar ifasından heyrətə gəlib.

Başı min-bir bəlalar çəkən Azərbaycanın 200 il əvvəl (1813-cü ildə) rus və fars şovinistləri tərəfindən "Gülüstan" müqaviləsi üzrə qəsdən iki yerə bölünərək, Güney və Quzey adlanan iki hissəyə ayrılmasına həsr edilən "Ayrılıq" mahnısını Yaqub Zurufçunun ifasında çox bəyənən Gülağa Məmmədov həmin klipi Azərbaycana gətirib və respublika televiziyasında yayımlanmasına nail olub.

Yaqub Zurufçunun o taylı — bu taylı Azərbaycanın birləşmə istəyinin ağrı-acı və böyük sevgi, həsrətlə dilə gətirildiyi "Ayrılıq" mahnısı qısa bir zamanda çox sevilərək, dillər əzbəri olub və ötən əsrin 90-cı illərində xalqımızın milli-mənəvi dirçəlişinə mühüm bir dayaq olmaqla ona sanki yön verərək, milli-azadlıq hərəkatının manifestinə çevrilib.

1989-cu ildə Gülağa Məmmədovun təşəbbüsü və "Vətən" Cəmiyyətinin dəvəti ilə Vətən eşqli, Vətən həsrətli Yaqub Zurufçu ilk dəfə olaraq doğma Azərbaycana gəlib. Həmin il oktyabrın 29-da Azadlıq meydanında dəniz kimi dalğalanaraq, kükrəyib-coşan izdihamın sürəkli alqışları altında Yaqub Zurufçu azadlıq eşqli doğma xalqımızı tribunadan böyük sevgi və ehtiramla salamlayıb.

Sonra da izdiham qarşısında diz çöküb, "Ayrılığ"ı oxuyub, birlik, həmrəylik çağırışı kimi səslənən bu mahnını Azərbaycanın azadlıq hərəkatında bir inqilabi "Marselyoza"ya, müstəqillik yolunda sönməz bir məşələ çevirərək, hamını kövrəldib. O vaxt Yaqub bəy çox cavan bir oğlan olub, cəmi 33 yaşı olub, ancaq artıq bütün Azərbaycan onu "Ayrılıq" və digər vətən eşqli mahnıları ilə tanıyıb və sevib.

Həmişə doğma Azərbaycanda, onun yanında olmağı, xalqımızın ağır günlərində ona kömək durmağı, onun qayğıları ilə yaşamağı arzulayan Yaqub Zurufçu 1989-cu ilin dərdli-həyəcanlı günlərində təşkil edilən konsertlərindən yığılan böyük həcmdə vəsaiti bütünlüklə azğın düşmən təfəfindən yaşadıqları doğma torpaqlardan — Qərbi Azərbaycandan və Qarabağdan qovulan, didərgin salınan evsiz-eşiksiz həmvətənlərimizə yardım fonduna köçürülüb — Yaqub Zurufçunun xahişi, öz təşəbbüsü ilə!..

Təsadüfi deyildi ki, həmin günlərdə Xalq hərəkatına rəhbərlik edən Əbülfəz Elçibəy fars əlifbası ilə ona təşəkkür məktubu yazıb.

 Xalqımızın unudulmaz, dahi sənətkarı Rəşid Behbudov hələ 1985-ci ildə Almaniyada konserti zamanı Gülağa Məmmədovun təklifi ilə söz verilən 29 yaşlı Yaqub Zurufçunun "Ayrılıq" mahnısına heyranlıqla qulaq asaraq, 29 yaşlı gənc müğənnini elə səhnədəcə, tamaşaçıların gurultulu alqışları altında bağrına basıb, öpərək fəxrlə, qürurla deyib:

"daha arxayınam ki, məndən sonra davamçım var!".

Yaqub Zurufçu Azərbaycanın, bütün türk-müsəlman dünyasının görkəmli sənətkarı olaraq, milli musiqimizi Avropada – Almaniya, İngiltərə, Fransa, İspaniya ilə yanaşı ABŞ-da, Kanadada, Braziliyada, Cənubi Afrika Respublikasında, Misirdə, Mərakeşdə, hətta uzaq Yaponiya və Avstraliyada da uğurla təbliğ edərək, milyonlarla tamaşaçıya, dinləyiciyə sevdirə bilib.

Azərbaycanın görkəmli şəxsiyyətlərinin adını daim uca tutan Yaqub Zurufçu 2015-ci ilin sentyabrında Azərbaycanın professional musiqi sənətinin banisi, bütün Şərq dünyasının ilk opera yaradıcısı, dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin 130 illik yubileyinə öz sanballı töhfəsini verib.

O, əbədiyaşar musiqi korifeyimizin və onun davamçıları olan bəstəkarlarımızın əsərlərindən ibarət maraqlı mahnı albomu hazırlayıb və respublikanın musiqi ictimaiyyətinin iştirakı ilə dahi bəstəkarın Ev-muzeyində onun təqdimatını keçirərək, klassik Azərbaycan mahnılarını böyük sənətkarlıqla, məftunluqla ifa edib.

Ulu öndər Heydər Əliyev də türk dünyasının sevimli müğənnisi Yaqub Zurufçu sənətinin böyük pərəstişkarı olub. Xalqımızın unudulmaz xilaskarı Amerikada müalicə olunarkən müğənninin ona baş çəkərək, o böyük şəxsiyyətin sevdiyi mahnıları pianinoda özü çalaraq, böyük sevgi ilə ifa etməsi dahi rəhbərin çox xoşuna gəlib. İlk müalicədən sonra Bakıya qayıdan Heydər Əliyev Prezident Aparatında Yaqub bəyi qəbul edərkən ona olan rəğbətini, sevgisini dilə gətirərək deyib:

"Mən səni, sənin sənətini çox sevirəm. Təbiidr, səni məndən başqa da Azərbaycanda çoxları, hamı sevir. Çünki sən Azərbaycanın o ağır illərində xalqımıza öz mahnılarınla, öz sənətinlə çox qürur vermisən, mənəvi dayaq olmusan!"

Doğma Odlar Yurdunu bütün varlığı ilə sevən Yaqub Zurufçu uzun illər xaricdə yaşadığına baxmayaraq, Azərbaycan musiqisini dünyada ən çox təbliğ edən bir sənətkar olub. Onun Almaniyada, ABŞ-də, Kanadada, Azərbaycanda və digər ölkələrdə 30-dan çox musiqi albomu işıq üzü görüb.

Azərbaycan musiqisinin həm respublikada, həm də xarici ölkələrdə pərəstişkarlarının daha çox olmasını arzulayan Yaqub Zurufçu 1995-ci ildə respublikada ilk professional səsyazma studiyası yaradıb. Xalqımızın unudulmaz, sevimli şairi Səməd Vurğunun adını verdiyi həmin səsyazma studiyası bir-neçə il uğurla fəaliyyət göstərib, tanınan musiqi sənətkarlarının böyük tirajla mahnı albomlarının buraxılmasına nail olub.

Hələ gənclik illərindən Bakının həsrətini çəkən görkəmli sənətkar Qarabağın, Azərbaycanın musiqi beşiyi, həm də akademiyası olan Şuşanın azad olunmasında Milli Ordumuzun gücünə, qələbə əzminə inanaraq, bu müqəddəs amala tezliklə nail olunması üçün özünün sənətkar töhfəsini verib.

Son 20–25 il ərzində Müdafiə Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə əsgər və zabitlərimizin vətənpərvərlik ruhunun gücləndirilməsi məqsədilə 35-ə qədər hərbi hissədə geniş konsert proqramı ilə çıxış edib. Azərbayacanı bütün varlığı ilə sevən Yaqub Zurufçu Qarabağımızın işğaldan azad edilməsi uğrunda canlarından keçmiş Vətən şəhidlərini daim ehtiramla yad edib.

Bakıda, Mingəçevirdə, Masallıda və digər rayonlarımızda Şəhidlər xiyabanlarına gedərək, torpaqlarımıza azadlıq bəxş edən igid oğulların müqəddəs məzarlarını ziyarət edib, şəhid ailələrinə yardım göstərib.

Ölməz qəhrəmanlarımızın ruhuna onların şərəfli adına layiq çox təsirli və kövrək duyğulu "Ağlama, anam, mənə…" mahnı-elegiyasını bəstələyib və qəlb ağrısıyla ifa edib. Bununla o, Vətənə böyük Qələbə sevincini bəxş edən oğul və qızlarımıza öz sənətkar minnətdarlığını ifadə edib, sanki onlarla qəlbən vidalaşıb.

Yaqub Zurufçunun 2019-cu il oktyabrın 12-də Heydər Əliyev adına Respublika sarayında təşkil edilən konserti onun son solo-konserti kimi sənətsevərlərin yaddaşına əbədi həkk olunub.

Dahi Üzeyir Hacıbəylinin əsərlərinin, Bülbülün, Rəşid Behbudovun repertuarlarından klassik mahnıların, bütöv Azərbaycana, doğma Təbrizə və Bakıya həsr edilən musiqi əsərlərinin səsləndirildiyi, respublikamızın görkəmli mədəniyyət və incəsənət xadimlərinin, yüzlərlə pərəstişkarın iştirak etdiyi həmin möhtəşəm konsert sanki Yaqub Zurufçunun öz doğma xalqı ilə heç vaxt unudulmaycaq son, vida konserti olub

Yaqub bəy 2021-ci ilin iyun ayında xalqımızın Bütöv Azərbaycan həsrətinə — Güney və Quzey Azərbaycanın 200 illik birləşmə arzusuna həsr etdiyi, Xalq şairi Söhrab Tahirin "Daha" şeirinin motivləri əsasında iki hissəli klipin layihəsi üzərində işləyib.

Klipin 30 il əvvəl Arazın o tayından tikanlı məftillər arxasından milyonlarla ürəkləri alovlandıran "Ayrılıq" mahnısının təkrarsız ifası ilə çəkilən ilk klipə "cavab" olaraq Arazın bu tayından, bir zamanlar hələ parçalanmayan Azərbaycanın Xudafərin körpüsü üzərindən xalqımızın azad, sərbəst el-oba gediş-gəlişinin yenidən bərpasını, Vətənin iki sahilinin birləşməsini tərənnüm edəcək maraqlı bir klip ssenarisi hazırlayıb.

Görkəmli sənətkar 14 sentyabr 2021-ci ildə 65 yaşında Bakıda ağır xəstəlikdən sonra vəfat edib

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Düşür yadıma hərdən
Məktəb həyətində mən
Yoluna göz dikərdim,
Qəlbim sızlardı birdən
Sən dərsə gəlməyəndə…

Durub-durub anardım,
Gizli-gizli yanardım.
Neçə dostun içində
Özümü tək sanardım.
Sən dərsə gəlməyəndə…

Zəng səsi ucalardı,
Uşaqlar söz alardı.
Gözlərim boş masanda.
Fikrim səndə qalardı
Sən dərsə gəlməyəndə…

Dözməyib buna bəzən
Düşüb gah da həvəsdən
Nə danım həqiqəti,
Qaçardım mən də dərsdən
Sən dərsə gəlməyəndə…

Bu gözəl lirik şeir Xalq şairi Hüseyn Arifin dillər əzbəri olmuş şeiridir.

Bu gün şairin anım günüdür.

Hüseyn Arif 1924-cü il iyunun 15-də Qazax qəzasının Yenigün kəndində anadan olub. Bakı Pedaqoji Məktəbində, ADU-nun Şərqşünaslıq fakültəsində təhsil alıb. Moskvada Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunun aspiranturasında təhsilini davam etdirib. Xarici ölkələrlə Dostluq və Mədəni Əlaqələr Azərbaycan Cəmiyyətində şöbə müdiri, "Azərnəşr"in Bədii Ədəbiyyat Redaksiyasında böyük redaktor işləyib.

"Gənclik" nəşriyyatında bədii ədəbiyyat redaksiyasının müdiri, Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin sədri vəzifələrində işləyib. 1991-ci ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Ağsaqqallar Şurasının üzvü seçilib.

Ədəbi fəaliyyətə İkinci Dünya müharibəsi illərində başlayıb. Onun ribrettosu əsasında 1957-ci ildə "Azad" tamaşası M. F. Axundov adına Opera və Balet teatrında, "Yolda" poması əsasında yazdığı eyniadlı pyesi 1974-cü ildə M. Qorki adına Gənc Tamaşaçılar Teatrında tamaşaya qoyulub.

1971-ci ildə "Dağ Kəndi" poemasına görə "Qızıl Oraq" mükafatina layiq görülüb. Əsərləri keçmiş SSRİ və bir sıra xarici ölkə xalqlarının dillərinə tərcümə olunub. Mahnılarına musiqi bəstələnib. 1976-cı ildə Yuqoslaviyada (Sarayevo) Beynəlxalq poeziya günlərinin, 1979-cu ildə Liviyada SSRİ günlərinin iştirakçısı olub.

Kitabları:

- Yeni həyat yollarında (şerlər)

- Mən sülhə səs verirəm

- Rus dili müəlliməsi (şerlər)

- Məhəbbət nəğmələri

- Dostluq telləri (şerlər)

- Yolda (poema)

- Ömür çeşməsi

- Sibir töhfələri (şerlər)

- Torpaq eşqi

- Yollar və xatirələr

Məqalələri

- Mən Alını axtarıram

- Hüseyn Hüseynzadə. // Aşıq Alı

Mükafatları

- 2-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni

- Azərbaycan SSR xalq şairi

- Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi

- Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı

Hüseyn Arif  34 il bundan əvvəl - 1992-ci il sentyabrın 14-də Bakıda vəfat edib, doğulduğu kənddə dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.09.2026)

Adilə Nəzər,

filologiya üzrə fəlsəfə doktoru,

şair-publisist

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Əkbər Qoşalının "Dərvişə sual" poeması klassik Şərq təsəvvüf fəlsəfəsi ilə çağdaş fəlsəfi-kulturoloji düşüncənin özünəxas poetik kəsişməsidir.

​

Şeir sərbəst vəznin dinamikasından bəhrələnsə də, daxili ritmi və qafiyə ahəngini itirmir. Müəllif folklor elementlərindən – məsələn, saqqalın yorğanın üstünə, yoxsa altına qoyulması haqqında məşhur lətifə-məsəldən və Aşıq Veysəlin “Uzun incə bir yoldayam” poetik-fəlsəfi motivindən assosiasiya yaradaraq, mətni folklor yaddaşına bağlayır.

​Dialoq quruluşu – sual verən lirik qəhrəman ilə hikmət sahibi Dərviş arasındakı təzadlı və tamamlayıcı nitq mətni dramatik poetik monoloq-dialoqa çevirir.

Şeirin ən orijinal leksik və məna tapıntılarından biri dərvişə “dərdiş” deyə müraciət edilməsidir. Şeir kontekstində “dərdiş” sözü “dərd” və “dərviş” arasında yaranan səs və məna yaxınlığını xüsusilə aktuallaşdırır.

“Dərdiş" semantik bütövlük kimi gəldi mənə. ("Dərdiş" ən çox Tovuz-Qazax bölgəsində işlənsə də, artıq çoxumuza tanış və doğmadır. Onun orfoqrafik sözlüyə düşməsini təklif edərdim.) Şair mövcud dialektal (şivə) sözünü yeni poetik-semantik yükdə işlədib.

Bəlli olduğu kimi, irfan fəlsəfəsində dərd adi kədər olmaqdan çıxaraq, Həqiqətə olan ilahi həsrət, axtarış və ehtiyacdır. Müəllif “dərdiş”lə dərvişliyin, belə demək mümkünsə, sadəcə xirqə (zahir) hadisəsi olmadığını, daxili bir "dərd" halı olduğunu göstərir. Eyni zamanda, bu ifadə irfan əhli arasındakı doğmalığı, dərdortaqlığını da vurğulayır; lirik qəhrəmanla dərviş arasındakı rəsmi, uzaq məsafəni qaldıraraq onları eyni mənəvi səfərin səmimi yol yoldaşlarına çevirir.

​Şeirdə irəli sürülən hər bir sual və dərvişin verdiyi cavab insan varlığının fərqli tərəflərinə işıq tutur.

Örnək verək:

-Lirik qəhrəmanın məişət səviyyəsində göründüyü "saqqal yorğanın üstündə, yoxsa altında?" sualına Dərviş cismani yox, zaman baxımından cavab verir: “Mən onu qoymuşam illərin üstə...” Burada saqqal yaşlanmağın yox, qazanılmış təcrübənin simvoludur.

-“Atı tərsinə nallayan hara getsə, izi başqa səmtə çəkər...” obrazı öz həqiqətindən qaçan və özünü başqa cür göstərməyə çalışan insan tipajıdır. Dərvişin “Yol ayağı tanıyar” cavabı isə aldadıcı izlərin qarşısında mütləq həqiqətin və mahiyyətin qalib gələcəyini vurğulayır.

-Oğruluq və doğruluq anlayışı fiziki və mənəvi baxımdan ayrılır. Qapı qırıb könül sındıran – oğrudur, amma öz arzusu ilə açılan ürəyə daxil olmaq – oğruluq sayılmır. “Kilidi iç üzdədi” ifadəsi irfan ədəbiyyatında qəlbin yalnız insanın öz iradəsi və sevgisi ilə açıla biləcəyinə işarədir.

-Gül və Su ayrı-ayrılıqda iki müstəqil varlıqdır - biri ətri, biri təmizliyi təcəlli, tərənnüm edir. Onların bir araya gəlib "Gül suyu"na çevrilməsi təsəvvüfdəki fəna (özündən keçmə) və vəhdət (birolma) anlayışları ilə yozula bilər: “Birisi özündən keçib, o birisi özgə qatıb özünə…”

-Fiziki məsafə ilə ruhani məsafənin təzadı burada çox dəqiq qoyulur. Yanında olub uzaq olanlarla, aralarında dənizlər, böyük çöllər olub hər addımda nəfəsi duyulanlar – insanın maddi dünyadan daha çox ruhi aləmdə yaşadığının göstəricisidir.

​Şeirin ən pik, fəlsəfi cəhətdən ən dərin nöqtəsi Dərvişin son sözləridir:

​“...düz cavabı axtaranlar bir gün əlbət dayanar.

Düz sualı axtaransa ömrü boyu yol gedər…”

Burada "Yol" anlayışı təsəvvüfün özüdür – seyri-sülukdür. Cavab tapan insan dayanır, çünki axtarışı bitir; amma doğru sualı axtaran insan daim mənəvi hərəkətdə, təkamüldədir.

Təsəvvüfdə seyri-süluk nəfsin tərbiyəsi və qəlbin təmizlənməsi yolu ilə mənəvi kamilliyə doğru daxili yolçuluqdur. Bu baxımdan şeirin “yol”u insanın öz içinə və Həqiqətə doğru bitməyən səfəridir...

Əkbər Qoşalının bu şeiri sadə dildə yazılmış, lakin dərin irfani, fəlsəfi və insani qatları olan kamil bir poetik mətndir. Şeirdəki səmimiyyət, obrazların oynaqlığı və fikrin dərinliyi oxucunu mənəvi bir “yola çıxmağ”a və özünün Dərvişə (məncə, özünə!..) suallarını verməyə təhrik edir…

Bəlkə də şeirin ən gizli dialoqu elə buradadır: lirik qəhrəman Dərvişə üz tutur, amma verdiyi hər sualın əks-sədası öz içinə qayıdır. Beləcə, Dərviş ayrıca bir obraz olmaqla yanaşı, insanın öz içindəki sorğu, vicdan və hikmət səsinə çevrilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.09.2026)

Aytac Quliyeva,

NDU-nun Filologiya ixtisası üzrə II kurs tələbəsi

Biz dünyaya gələndə heç nəyi özümüz seçmirik.Nə adımızı,nə ailəmizi,nə də bizə bəxş edilən həyatı.Sonra böyüyürük və seçim etməyi öyrəndiyimizi düşünürük. Lakin qəribə olan budur ki,seçimlərin çoxu artıq bizə "qəlib"olaraq gəlmişdir. Bizə necə yaşamalı olduğumuzu deyirlər.Nəyi günah,nəyi savab hesab edəcəyimizi,nə vaxt sevməli,nə vaxt evlənməli olduğumuzu,nəyin normal,nəyin "anormal" olduğunu.Sonra bütün bunlara bir ad verirlər:

"AZADLIQ"

Guya "biz azad dünyada yaşayırıq" deyirlər.

Lakin insanın seçimi başqaları üçün qəbuledilməzdirsə, həmin seçim həqiqətən azad sayıla bilərmi? Niyə insan mütləq bir qəlibə sığmalıdır? Niyə hər kəs kor-koranə bir kütlənin arxasınca getməlidir?

Bir insanın sakitliyi başqasının səs-küyüdür. Birinin arzuladığı həyat digərinin qaçmaq istədiyi həyat ola bilər. Azadlıq hamının eyni yolu seçməsi deyil. Azadlıq öz seçdiyin həyat üçün yalnız özünə cavabdeh olmaqdır.

İnsanın qərarları bəzən onu yanıldır, bəzən heç kimə izah edə bilmədiyi bir yolu seçir. Bunun üçün üzr istəməli deyil. Çünki həyat bizdən qüsursuz seçimlər tələb etmir. Biz yaşayırıq, seçirik, itiririk, yenidən başlayırıq. Və bütün bunlar yalnız bizim həyatımızdır.

Bəzən bir insanın ömrü başqasının həyatında qoyduğu kiçik bir izdən ibarət olur. Bir ömrün mənası onun sahibinə yox,toxunduğu insanlara məlum olur. Ona görə həyatın məqsədinin arxasınca qaçmadan öncə onu yaşamaq lazımdır. Başqasının yazdığı cümlələri əzbərləmədən,başqasının sərhədlərini öz həbsxanamıza çevirmədən, "belə yaşamalısan" deyən səslərin arasından öz səsini eşidərək.

Həə, bir də hələ də bitmək bilməyən günah-savab mübarizəsi var..

Doğulmamışdan əvvəl belə hansı əməlin günah, hansı əməlin savab olduğunu deyiblər. Biz isə onları sorğulamadan mənimsəmişik. Çünki insanoğlu əvvəlcə inanır, inandığı yerdən qırılandan sonra şübhə edir.

Amma günah həqiqətən nədir?

Şablonlarmı var nəyin günah, nəyin savab olduğu barədə?

Əgər günah insanın etdiyi hərəkətdirsə, onda onu günah edən nədir-niyyət ,nəticə, yoxsa əvvəlcədən müəyyən olunmuş "qaydalar"?

Məgər bir insanın niyyəti yaxşı, etdiyi hərəkətin nəticəsi pisdirsə,o günahkardırmı?

Günah insanın azadlığı ilə məsuliyyəti arasındakı ziddiyyətdir. İnsanın ən böyük günahı özünü seçməməkdir. Kim olacağını, nə edəcəyini, necə davranacağını seçməmək...

Və insanı bu günah savab anlayışıyla yaşamağa alışdırırlar.

Ölüm qapını döyəndə insanın əlində tonlarla günah və savab yox,bütün ömrü boyu qaçdığı həqiqət qalır.

Ölümü eşidəndə qorxuruq. Çünki onu son kimi qəbul edirik. Amma doğulanda nə ilə qarşılaşacağımızı bilmirdik. Qorxduğumuz ölüm deyil, nə olduğunu bilməməkdir. Və bilinməyən hər şey qorxunc olmaq məcburiyyətində deyil.

Ona görə yaşamaq yalnız ölməmək deyil. Yaşamaq öz həyatına sahib çıxmaqdır. Heç kimin müdaxiləsi olmadan sadəcə öz həyatına sahib çıxmaq.

Qorxulu olan ölüm deyil.

Qorxulu olan dünyanın qəlibləri içində özünü unutmaqdır.

Qorxulu olan yaşamaq üçün verilmiş ömrü sadəcə mövcud olaraq başa vurmaqdır.

Ölüm son deyil.

Sadəcə bilmədiyimiz qapıdır.

Amma bir şey dəqiqdir: o qapıya çatana qədər,bu tərəfdə həqiqətən, qəlibləri sındıraraq yaşamaq lazımdır.

Həyatınızı doya-doya yaşayın. Kim olacağınızı, necə davranacağınızı, nə istədiyinizi özünüz seçin.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.09.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Təqvim rubrikamızda istirahət gününə düşməsi səbəbindən bir yazını bu günə saxladım. Bu yazı elə bir qələm əhli nümayəndəsindən gedir ki, cəmi bir kitabla yatanları oyadıb, beyinləri duruldub, milyonlarla insana keçmişini xatırladıb, acı və qürurlu tarixdən olduğu kimi bəhs edib. “Eşitdiklərim, oxuduqlarım, gördüklərim” – bu kitabı tanımayan varmı?

Şənbə günü onun anım günü idi.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü Manaf Süleymanov 1912-ci il martın 3-də Azərbaycanın İsmayıllı rayonunun Lahıc qəsəbəsində anadan olub. Pedaqoji təmayüllü 18 saylı Bakı şəhər məktəbini bitirib, sonra M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft-Kimya İnstitutunun Geoloji kəşfiyyat fakültəsində təhsil alıb. İnstitutu birinci dərəcəli fərqlənmə diplomu ilə bitirib kəşfiyyatçı-dağ mühəndisi adını alıb.

Əmək fəaliyyətinə Qaradağ neftqaz mədənləri idarəsində mühəndislikdən başlayıb. Azərbaycan Sənaye İnstitutunda assistent, dosent, institutun neft-qaz yataqları geologiyası axtarışı kafedrasının dosenti olub. Ədəbi yaradıcılığa 1947-ci ildə "Azərbaycan" jurnalında dərc olunan "Yerin sirri" romanı ilə başlayıb. İngilis dilindən bədii tərcümələr etmiş, dövri mətbuatda məqalələrlə də çıxış edib, bəzən onları "Fərəcoğlu" imzası ilə çap etdirib.

Oxucular onun tərcüməsində Cek London, Con Steynbek, O’Henri, M. Kopelen, A. Qrasi, Oqoto, Aleks La Çuma, Y. A. Makmani, Piter Abrahams, R. Riv, A. Paton, Fillis Altman, Somerset Moem kimi görkəmli ingilis yazıçılarının əsərləri ilə tanış olublar. Azərbaycan Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri fərmanı və bir medalla təltif edilib.

Manaf Süleymanov ingilis, fars, ərəb dillərini bilməklə yanaşı, rus dilində də yazıb. Onun əsərlərinin ilk əlyazmaları sözsüz doğma Azərbaycan dilindədir, lakin ərəb əlifbasındadır. Süleymanovun zəngin ədəbi irsi arasında onun xatirələri xüsusi yer tutur. Məqalə, hekayə və təsviri sənədləri, fotoşəkilləri də şəxsi fondunda olan maraqlı sənədlərdəndir. "Şagirdlik illərim" adlı xatirəsi daha maraqlıdır. "Azərbaycan diyarı. Lahıc" ədibin Vətən, ocaq sevgisinin parlaq təsviridir.

Onun 636 saylı şəxsi fondunda məşhur Bakı milyonçusu Hacı Zeynalabdin Tağıyev haqqında topladığı arxiv sənədləri, Azərbaycan klassik musiqisinin atası, məşhur musiqiçi, bəstəkar, Şərqdə ilk operanın banisi Üzeyir Hacıbəyovun məktubunun surəti və s. arxiv sənədləri də qorunur. Romanları, povestləri, ssenariləri oçerk, hekayə, xatirə və tərcümələri müəllifin arxivdəki 2-ci elmi siyahısında rəsmiləşdirilib.

Əsərləri

1. Yerin sirri

2. Fırtına

3. Dalğalar qoynunda

4. Zirvələrdə

5. Eşitdiklərim, oxuduqlarım, gördüklərim

6. Neft milyonçusu (sənədli roman)

7. Şagirdlik illərim

8. Son bahara çatdıq

Tərcümələri

- Ana heykəli

- Ernest Heminquey, Qoca və dəniz

Təltifləri

1. "Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

2. "Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adı

3. Hacı Zeynalabdin Tağıyev adına xatirə medalı

Manaf Süleymanov 2001-ci il sentyabrın 12-də Bakıda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.09.2026)