Super User
Cənub həsrətinin daşıyıcısı
İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Cənubi Azərbaycan həsrəti, nisgili poeziyamıza şox dərin hopub. Onun əsas nümayəndələri sırasında isə onun da adı var – Balaş Azəroğlunun.
Balaş Abızadə - Azəroğlu 1921-ci il noyabrın 11-də Bakıda anadan olub. Orta təhsilini Bakıda 21 saylı məktəbdə alıb. Məktəbli ikən Respublika Pionerlər Evində ədəbiyyat dərnəyinə üzv olub. "Dnepr" adlı ilk şeiri 1936-cı ildə "Pioner" jurnalında dərc olunub.
Stalin repressiyaları dövründə 1938-ci ilin fevral ayında əvvəlcə atası daha sonra isə özü həbs olunub. 2 ay həbsdə qaldıqdan sonra Ərdəbilə sürgün olunub. Bura ondan əvvəl sürgün olunan ailə üzvləri ilə birlikdə Səlim Qışlağı kəndinə köçüb. Burada fars dilini öyrənmək üçün gecə kurslarına getməyə başlayıb
1947–1952-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində təhsil alıb. 1948–1953-cü illərdə ADF MK-nın mətbuat orqanı olan "Azərbaycan" qəzetinin ədəbi-bədii şöbəsinin müdiri, 1953–1956-cı illərdə isə məsul redaktoru olub. 1956–1958-ci illərdə ADF MK-da təbliğat şöbəsinin müdiri, 1958–1959-cu illərdə Bakı Ali Partiya məktəbində xüsusi fakültənin dekanı olub.
1959–1963-cü illərdə isə ADF MK-nın sədr müavini olub. 1966-cı ildə "Məhəmməd Əmaninin yaradıcılığı" mövzusunda elmi işi müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi adını alıb. 1958-ci il oktyabrın 14-də Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvlüyünə, həmin ilin dekabr ayında isə idarə heyətinin üzvlüyünə seçilib.1981-ci ildə 60 illik yubileyi münasibətilə "Xalq şairi" adını alıb.
1981–1991-ci illərdə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibi vəzifəsində işləyib. 1991-ci ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Ağsaqqallar Şurasının üzvü seçilib. 1991-ci ildən 2011-ci ilədək Azərbaycan Yazıçılar Birliyində Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı üzrə baş müşavir olub. Nizaminin "Yeddi gözəl" poemasını, Füzulinin qəzəllərini, Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın şeirlərini farscadan Azərbaycan dilinə tərcümə edib
Nizaminin "Yeddi gözəl" poemasını, Füzulinin qəzəllərini, Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın şeirlərini farscadan Azərbaycan dilinə tərcümə edib. Müxtəlif illərdə "Şeirlər", "Savalan", "Mübarizə yollarında", "Gənclik dostlarım", "Mənim nəğmələrim", "Səhər şəfəqləri", "Sənətin qüdrəti", "Hafizin qəbri üstündə", "Elə oğul istəyir Vətən", "Dünənim, bu günüm, sabahım", "Gəl, ay bahar", "Sinəm Savalan dağıdır", "Bir kürsü istəyirəm" adlı kitabları nəşr olunub. Əsərləri ingilis, rus, fars, özbək, fransız, gürcü, ukrayn və latış dillərinə tərcümə olunub
Fəaliyyətinə görə iki dəfə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri fərmanı ilə, "Şərəf nişanı", "Xalqlar dostluğu", "Şöhrət" ordenləri ilə, "21 Azər", "Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı ilə təltif olunub.
Kitabıları
1. Şeirlər.
2. Savalan.
3. Mübarizə yollarında
4. Gənclik dostlarım
5. Mənim nəğmələrim
6. Səhər şəfəqləri
7. Sənətin qüdrəti.
Balaş Azəroğlu 2011-ci il aprelin 24-də Bakıda vəfat edib. İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.
Allah rəhmət eləsin!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(11.11.2026)
Məktubunu götürməyə də ərinən cəmiyyət
“Biz niyə beləyik” seriyasından
Fatimə Məmmədova,
"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Bir neçə gün əvvəl anamın adına bir təşkilatdan məktub gəlmişdi. Məktubu götürmək üçün poçta getdim. Sənədi alıb çıxmaq istəyərkən poçt əməkdaşı mənə təşəkkür etdi. Səbəbini soruşanda bildirdi ki, bəzən məktublar gəlir, amma insanlar onları götürməyə belə gəlmirlər.
Açığı, bu cavab məni təəccübləndirdi. Bir məktubu götürməyə gələn insana niyə təşəkkür edilməlidir? Məgər bu, bizim adi məsuliyyətimiz deyil? Ünvanımıza məktub göndərilibsə, heç olmasa onunla maraqlanmaq lazım deyilmi?
Deyilənə görə, əvvəllər poçt insanların ən çox yolunu gözlədiyi yerlərdən biri olub. Kimisi uzaqda yaşayan övladından, kimisi əsgərlikdəki qardaşından, kimisi də doğmalarından, sevdiyindən xəbər gözləyib. Bir məktubun gəlməsi insanları sevindirib. Zərflər açılıb, məktublar dəfələrlə oxunub, bəzən illərlə saxlanılıb. İndi isə hər şey başqadır.Telefonlarımızdan bir an belə ayrılmırıq. Gün ərzində onlarla, bəlkə də yüzlərlə mesaj alırıq. Sosial şəbəkələrdə saatlarla vaxt keçiririk. Amma poçtdan gələn məktubu götürmək üçün vaxt ayırmırıq. Bəziləri üçün poçt sanki artıq mövcud olmayan bir qurumdur.
Bəli, zaman dəyişib. Elektron poçt, mesajlaşma proqramları, sosial şəbəkələr, instagram "direct" həyatımızı asanlaşdırıb. Amma texnologiyanın inkişaf etməsi məsuliyyətsizliyə bəraət qazandırmır. Axı hər məktub reklam vərəqəsi deyil. Bəzən orada vacib məlumat, rəsmi bildiriş, insanın bilməli olduğu bir xəbər olur. Onu görməzdən gəlmək heç də düzgün davranış deyil.
Onu da deyim ki, insanlar bəzən telefonlarına gələn mənasız bildirişləri belə yoxlamağa tələsirlər, amma öz adlarına göndərilmiş məktubun taleyi ilə maraqlanmırlar. Bir neçə dəqiqəlik diqqət ayırmaq bu qədər çətindir?
Biz təkcə məktubları deyil, bir çox vərdişimizi də itirmişik. Gözləməyi, səbir etməyi, yazılan sözə dəyər verməyi... Hər şeyin bir toxunuşla əldə olunduğu dünyada kağız üzərində gələn bir xəbərə marağımız qalmayıb.
Məncə, poçtun qapısından içəri girib məktub götürmək böyük bir iş deyil. Amma bir insanın öz adına gələn məktuba belə laqeyd yanaşması düşündürücüdür. Çünki həmin məktubu göndərən tərəfdə də bir zəhmət, bir məsuliyyət var. Məsələn, mənə bir məktub gəlsə idi tez gedib götürərdim. Çünki, maraqlıdır, kim nə yazıb?
Poçt əməkdaşının mənə təşəkkür etməsi onlar üçün normal idi.Yəgin hər məsuliyyətliyə bu sözü deyirlər. Amma bu cümlə mənə bir sual verdi: Görəsən, biz nə vaxtdan özümüzə aid olan bir məsuliyyəti yerinə yetirəndə belə təşəkkürə layiq görüləcək qədər laqeyd olmuşuq?
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(11.11.2026)
"Ruhun pıçıltısı" Qalibə Cəfərova ilə
Ülviyyə Əbülfəzqızı,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi
Salam, dəyərli izləyicilərimiz, bu dəfə "Ruhun pıçıltısı" rubrikamızın qonağı AYB-nin üzvü Qalibə Cəfərovadır. Hazırda 6-cı dəfə təntənə ilə qeyd etdiyimiz Zəfər bayramının təəssüratları altında yaşayırıq, odur ki, Qalibə xanımın vətənpərvərlik mövzusunda yazdığı şeirləri Sizə təqdim edirik.
TÜRK TARİXİN QANI İLƏ YAZANDI
Nə yorular, nə dayanar, nə susar
Biz tarixi, təkrar -təkrar yazarıq,
Bəzisinə dərd olarıq, həm yara
Qanımızı sızar -sızar yazarıq.
Əslimizi danmadıq, türk doğulduq
Bayrağı, hilalı qanla yoğurduq,
Ön cərgədə, yerimizdə dayandıq
Turk oğluyuq, türkəm dedik, Turanıq.
Qurd südüylə bəsləndik, qurda döndük
Cəbhələrdə ölməz, ər igidlərik,
Bir ölsək də, min -min doğar, artarııq
Cəng tutarıq, gürz atar, bərkiyərik .
Qaçar bizi görən də, yağı yad da
Türk oğluna ,türk qoşar bu minvalda,
Od qoyarıq, can alarıq üstəlik
İki qardaş birləşib bir arada.
Ayağımıza iynə - tikan batmaz ki
Qurd oğlu qurd kölgələrdə yatmaz ki,
Biz çıxanda gün doğulur cahana
Qarı düşmən meydanlara çıxmaz ki .
Yeni- yeni tariximiz yazarıq
Biz tarixik, tarix olar yaşarıq
Qorxumuz yox, kimsədən kimsələrdən
Pozammazlar, biz yenidən yazarıq .
Türk tarixin, qanı ilə yazandı
Qismət, tale, bəxti belə yazandı
Bir yumruqda, bir oldu məmləkəti
Qələbəni qanı ilə qazandı.
Qələbəni qanı ilə qazandı.
XARI BÜLBÜL DASTANI
44 günlük Qələbə qəhrəmanlarımıza ithaf edirəm
Döndülər cərgələrə
Sıralandı igidlər,
Düşmənin ürəyinə
Dağ üstən dağ çəkdilər.
Ön cəbhə, arxa cəbhə
Bir oldu, birgə vurdu
Vətənin sərhəddində
İgidlər, səf-səf durdu.
Durdu, səfərbər oldu,
Canlandı, cana döndü
Dünya, cahana döndü,
Qarabağdan dolandı
Azərbaycana döndü.
Xarı bülbül dastanı
Dillərdə əzbər oldu ,
Vətənin igidləri
Vurdu düşməni vurdu.
İllərlə çəkən savaş
44 gün bitər oldu .
Tarixə yeni tarix
Görünməmiş dərs oldu.
Qan istədi torpaqlar
İstədi, Şəhid qanı,
Yazıldı tarixlərə
Xarı bülbül dastanı.
Yerdən, göydən, səmadan
Yağdılar, düşmən üstə,
İgidlərim vurdular,
Qondular, köksün üstə.
Nəfəs ala bilmədi
Nəfəsi tıxanmışdı ,
O mənfur düşmənimin
Tamahı koşalmşdı .
Keçdilər dağdan, daşdan
Keçdilər, candan, başdan
Qazandılar qələbə
Bu, təkrarsız savaşdan .
Açıldı, Xarı bülbül
Açdı Qarabağımda,
Əfsanələr yaşandı
Hər ləçək, yarpağında.
Gəlişindən, min-min şəhid
Boylandı, baxdı, güldü,
Vətənin hər qarışı
Xarı bülbül bitirdi .
Salam verdi şəst ilə
Vətənin sərhəddinə
Qanlarıyla, can vermiş
Şəhid igidlərinə .
Ona can, nəfəs verdi
Şəhidlərimin qanı ,
Ölmüşdü, o dirildi
Oyandı yataqları .
Vətənə, oğul verdi
Mərd oğul, mərd analar,
Xarı bülbül dastanı
Dünya durduqca yaşar.
Xarı bülbül dastanı
Dünya, durduqca yaşar.
AZƏRBAYCAN TURKİYƏ
Ər oğluyuq ərlərik
Vətəncün şəhidlərik,
Düşmənə can vermərik
Azərbaycan Türkiyə.
Bir ağızda bir dadıq
Deməyin biz yadlarıq.
Dünya yaşar, biz varıq
Azərbaycan Türkiyə.
Qopuz çalar əlimiz
Nəğmə söylər dilimiz.
Yallı gedər elimiz
Azərbaycan Türkiyə .
Ucalıb günə-aya
Səs salıb bu dünyaya
Yetişərik haraya
Azərbaycan Türkiyə.
Qalibiyyət bizdədir
Allah qəlbimizdədir,
Birlik cümləmizdədir
Azərbaycan Türkiyə.
MƏN TÜRK OĞLUYAM TÜRKƏM
Mən türk oğluyam türkəm
Azad bir yurdda kökəm,
Əcdadımdan güc alan
Göylər oğlu, Göytürkəm .
Bayrağım göyəbülənd
Himnim də min cür ahəng,
Turanlardan bu yana
Mən türk oğluyam, türkəm.
Sözümdə var hikmətim
Müstəqildi dövlətim
Şanlıdır məmlkətim
Mən türk oğluyam, türkəm.
Türkəm, türkdür, türk adım
Tükənməz alov, odum
Ana, vətən ilk andım
Mən türk oğluyam, türkəm.
Türkmən, oğuz yoldaşım
Qazax, qırqız qardaşım
Türk elim dost, sirdaşım
Mən türk oğluyam, türkəm.
Uyğur, tatara həyan
Qaraqalpağı duyan
Əhdi-peymanı sayan
Mən türk oğluyam, türkəm.
Hər bir yerdə var səsim
Hər qəlbdə var nəfəsim
Məhəmməddir ümmətim
Mən türk oğluyam, türkəm.
Mən türk oğluyam, türkəm.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(11.11.2026)
Həmin o Leonardo
İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Görkəmliaktyorbugün 52 yaşını qeyd edir
Leonardo DiKaprio (Leonardo DiCaprio) — amerikalı aktyor, film prodüseri və ekoloji fəaldır. O, Hollivudun ən tanınmış aktyorlarından biri hesab olunur. Xüsusilə Titanik, Başlanğıc, Uoll-Strit canavarı, Diriliş və Bir vaxtlar... Hollivudda filmlərindəki rolları ilə dünya şöhrəti qazanıb. DiKaprio mürəkkəb xarakterli obrazları canlandırmaq bacarığı, emosional aktyorluğu və müxtəlif janrlarda uğurlu çıxışları ilə seçilir.
O, aktyorluq fəaliyyəti ilə yanaşı, ətraf mühitin qorunması və iqlim dəyişiklikləri ilə mübarizə sahəsində də fəaliyyət göstərir. Leonardo Vilhelm DiKaprio 11 noyabr 1974-cü ildə ABŞ-ın Kaliforniya ştatının Los-Anceles şəhərində anadan olub. Atası Corc DiKaprio komiks müəllifi, naşir və distribütor, anası İrmelin İndenbirken isə hüquq katibi olub. O, ailənin yeganə övladıdır. Leonardo uşaqlıq illərindən incəsənətə, kino və aktyorluğa maraq göstərib.
Hələ kiçik yaşlarından reklam çarxlarında və televiziya proqramlarında çəkilməyə başlayıb. Aktyorluq karyerasının ilk mərhələsində müxtəlif televiziya layihələrində iştirak edib. Bu təcrübələr onun gələcəkdə kino sənayesində tanınmasına zəmin yaradıb. Leonardo DiKaprio 1990-cı illərin əvvəllərində televiziya layihələri və filmlərdə rol almağa başlayıb. İlk diqqətçəkən çıxışlarından biri 1993-cü ildə çəkildiyi This Boy's Life filmi olub.
Həmin il What's Eating Gilbert Grape filmindəki Arni Qreyps obrazı ilə böyük maraq doğurub. Bu filmdəki performansına görə 19 yaşında ilk dəfə Akademiya Mükafatına namizəd göstərilib. Beləliklə, gənc yaşlarından Hollivudun perspektivli aktyorlarından biri kimi tanınıb. 1996-cı ildə Romeo + Juliet filmində Romeo obrazını canlandırıb. 1997-ci ildə isə Ceyms Kemeronun rejissoru olduğu Titanik filmi onun dünya miqyasında şöhrət qazanmasına səbəb olub. Filmdə Cek Douson obrazını canlandıran aktyor milyonlarla tamaşaçının sevimlisinə çevrilib.
Ən məşhur filmləri
1. Titanik (Titanic) (1997)
Cek Douson obrazını canlandırıb. Film onun beynəlxalq şöhrətini daha da artırıb.
2. Bacarsan, məni tut (Catch Me If You Can) (2002)
Frenk Ebaneyl obrazında çıxış edib.
3. Aviator (The Aviator) (2004)
Məşhur aviasiya maqnatı Hovard Hyuzun həyatını canlandırıb.
4. Dönüklər (The Departed) (2006)
Gizli polis əməkdaşı Billi Kostiqan rolunda çəkilib.
5. Qanlı almaz (Blood Diamond) (2006)
Denni Arçer obrazını canlandırıb.
6. Lənətlənmişlər adası (Shutter Island) (2010)
Teddi Deniels obrazında psixoloji triller janrında maraqlı performans göstərib.
7. Başlanğıc (Inception) (2010)
Dom Kobb rolunu ifa edib.
8. Azad edilmiş Canqo (Django Unchained) (2012)
Mənfi obraz olan Kalvin Kendini canlandırıb.
Leonardo DiKaprio kino sənayesindəki fəaliyyətinə görə bir çox nüfuzlu mükafatlara layiq görülüb.
- Oskar mükafatı: 2016-cı ildə Diriliş filminə görə ən yaxşı kişi aktyor nominasiyasında qalib olub.
- Qızıl Qlobus: Üç dəfə qalib gəlib.
- BAFTA: Diriliş filminə görə ən yaxşı aktyor mükafatını qazanıb.
- Aktyorlar Gildiyası mükafatı: Diriliş filmindəki roluna görə mükafatlandırılıb.
2026-cı ildə One Battle After Another filminə görə yenidən Oskarın ən yaxşı kişi aktyor nominasiyasına namizəd göstərilib Leonardo DiKaprio. O, yalnız aktyor kimi deyil, həm də ekoloji problemlərə diqqət yetirən ictimai fəal kimi tanınır. O, iqlim dəyişiklikləri, meşələrin qırılması, okeanların çirklənməsi və nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən heyvanların qorunması məsələlərinə xüsusi diqqət ayırır.
1998-ci ildə Leonardo DiCaprio Foundation adlı fondunu yaradıb. Bu fond ətraf mühitin mühafizəsi, biomüxtəlifliyin qorunması və iqlim problemləri ilə bağlı layihələrə dəstək verib. 2014-cü ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Sülh Elçisi təyin olunub. O, müxtəlif beynəlxalq tədbirlərdə çıxış edərək ekoloji problemlərin həllinə çağırışlar edib.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(11.11.2026)
Xalq şairi Məmməd Arazın şıltaq qızı...
Elman Eldaroğlu,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Deyir ki:- “Lap balaca vaxtımdan atamla anama fərq qoyurdum. Atamı həmişə artıq istəmişəm, indi də elədir. Özü də onun xatirəsi ölmüş adamın xatirəsi deyil, canlıdır, yenidir. Atam mənim yadıma bilirsən necə düşür? O fotoda “vspışka” olur e, yanıb-sönür, bax elə bir şey kimi gəlir gözümün qabağına. Ya bir söz, ya bir qoxu uşaqlığımdakı atamı canlandırır. An da deyil bu, qarşına çıxır və onu xatırlayırsan. Mən çox səfər edən adamam. Xeyli ölkədə olmuşam. Hara getsəm çox qəribədir, düşünürəm ki, atamın bu yerlə bağlı yazdığı nəsə varmı. O, ömrünün böyük hissəsini xəstə olub, gəzə də bilməyib. Bəzi yerlər var ki, mən ora gedəndə mütləq atamı xatırlayıram. Məsələn, Lvova getmişdik. Düşəndə birinci yadıma gələn o oldu ki, Məmməd Arazın “Əsgər qəbri haqqında ballada” poeması var, Lvovda yazıb. Orada böyük bir qəbiristanlıq var. Müharibədə ölən əsgərlərin məzarlığı. Atam həmin qəbiristanlıqda İbrahimov soyadlı birisinin məzarını görüb. Bundan doğan o təəssüratları qələmə alıb. Çox qəribə bir poemadır, janr olaraq maraqlıdır, poemanın dramaturgiyası var.”
Xalq şairi Məmməd Arazın yadigarıdır. 1959-cu ildə Bakıda anadan olub. BDU-nun jurnalistika fakültəsini bitirib. Hazırda “Ədalət” qəzetində baş redaktor vəzifəsində çalışır. Olduqca mükəmməl xanımdr. Onu təəccübləndirmək elə də asan deyil. İncə yumor hissi var. Hətta nəyisə tənqid edəndə, adama elə gəlir ki, zarafat edir. Onun üçün insanlarda ən gözəl xüsusiyyət mərhəmət, ən nifrət etdiyi isə, yalandır. Peşəsini çox sevir, amma söyləyir ki, rəssamlığı da bacarsaydı özünü xoşbəxt sayardı. Düşündüklərini bəzən sözə çevirə bilmədiyini, çox bəyəndiyi pis cəhəti hesab edir. Qəhrəmanı Çe Gevara olan bu xanım, qanunların pozulmadığı yerdə özünü daha rahat hiss edir. Heç zaman jarqon ifadələri dilə gətirmir. Anlayışsız mühitdə yaşamağı bədbəxtlik sanır. Çox ölkələrə səfər edib, çox xalqların mədəniyyəti ilə yaxından tanış olub, bəyəndiyi isə Azərbaycan mədəniyyətidir...
“Bu gün cəmiyyət böyük yazıları, böyük məlumatları, necə deyərlər, həzm edə bilmir. Ona görə də mətləbi oxucuya yığcam şəkildə çatdırmaq lazımdır. Blez Paskal hələ XVII əsrdə bir məktubunda yazmışdı ki, bu məktubu həmişəkindən uzun yazdım, çünki daha qısa yazmağa vaxtım yoxdur. Yəni əgər sən bir mətni lokanikləşdirə bilmirsənsə, deməli, o barədə məlumatın ya yoxdur, ya da yetərli deyil. Əgər toxunduğun mətləbi oxucuya, necə deyərlər, həzm elətdirə bildinsə nə yaxşı, əks halda oxuyan olmayacaq. Çox çalışırsan ki, oxucuların sayı artsın, amma baxanda görürsən ki, bir xəbərə maksimum 400-500 baxış olur. 10 milyonluq respublika üçün bu, dəhşətli mənzərədir. Amma təəssüf ki, reallıq belədir...”- söyləyir.
Gözəl qələmi, özünəməxsus üslubu var. Düşündürməyi bacarır. Araşdırma qabiliyyəti, tədqiqat səriştəsi, daim öz üzərində işləmək səyi yüksək səviyyədədir. Müsbət xüsusiyyətləri çoxdur. Yaxşıya “yaxşı”, pisə “pis” deməkdən çəkinmir. Zövqlü geyinməyi xoşlayır, davranışında səmimidir. Ailəsinə bağlı xanımdır- mehriban həyat yoldaşı, qayğıkeş ana və nənədir. Ömür-gün yoldaşı Aqil Abbasla həm də ayrılmaz dostdurlar.
Deyir ki:- “Adam atasını özü seçməsə də, həyat yoldaşını özü seçir, amma burada taleyin, qismətin rolu var. İnsanın ailəsində hər cür hadisə ola bilər. Həyatdır. O qədər sürprizləri var ki! Çalışırsan münasibəti qoruyub-saxlayasan. O da çalışır, sən də çalışırsan. Bəlkə, bundan sonra gələn nəsillər bizim qədər çalışmayacaqlar, bilmirəm. Mən bu barədə çox düşünmüşəm. Məcnuna deyirlər, özünün və Leylinin rəsmini çək. O, yalnız özünü çəkir. Səbəbini soruşanda, deyir, kişi qadının örtüyüdür, qadın görünməməlidir. Bəli, biz ikimiz bir candayıq, daha çox görünən isə odur. Necə deyərlər, Aqil xalq adamıdır, xalqın arasında olmağı xoşlayır...”
Mətbuatımızın bu günü onu narahat edir. Gənc jurnalistlərin daha çox mütaliə etməsini arzulayır və bu yolda əlindən gələni əsirgəmir...
“Özümə müəllim hesab etdiyim şəxsiyyətlər olub. Mütaliəmi beynimdə sistemləşdirə bilmişəm. Adam var ki, çox oxuyur, lakin tətbiq edə bilmir. Amma mən hər kəsin yerinə də bir söz deyə bilmirəm. Həmişə çalışmışam ki, gənclərə nəsə kömək edim. Özümüzü qorumağı bacarmalıyıq. Bunun əsas yollarından biri də mətbuatdır. Leninin gözəl bir fikri var: "Oxumaq, oxumaq, yenə də oxumaq". İstərdim ki, gənclərimiz çox oxusunlar, oxumağa ərinməsinlər. Arzu edirəm ki, hər şey yaxşı olsun. Bu gün yazılı mətbuatda da, teleməkanda da eyni proses gedir. Ağıllı sözü eşidə biləcək tamaşaçı bu gün yox səviyyədədir. Bizim dövrdə həmişə şairə, sözə inanmaq kimi bir ənənə var idi. Bəzən nəsrin populyar olmadığı dönəmlərdə böyük elmi əsərlər şeir dilində yazılardı. Biz bu gün mədəni mühitdən uzaqlaşırıqsa, düşünürəm ki, o zaman həbsxanalar tikmək üçün vəsait ayırmalıyıq. Əxlaqdan naqis adamların yetişdiyi cəmiyyət qorxulu cəmiyyətdir. Ona görə də mütləq şəkildə ideoloji əsaslar yaratmalıyıq. Təəssüflər olsun ki, televiziyalar şəxsi meyarları nəzərə alır. Amma birinci növbədə milyonların sevgisini qazanmaq lazımdır...”- söyləyir.
Bəli, qarşılıqlı hörmət olmayan mühitdə yaşamağı bədbəxtlik hesab edən bu xanım, öz həyatından nümunə gətirərək, adamları təhsil və mütaliənin insan həyatında önəmli rol oynadığına inandırmağa çalışır. Onun “Facebook” sosial platformasında dodaqaçıran paylaşmaları isə bir başqa aləmdir. Bir də görürsən ki, elə bir fikir paylaşır ki, adamı həm güldürür və həm də düşündürür. Onlardan bir neçəsini sizinlə də bölüşmək istəyirəm:
“Gerçək- görünənlərin arxasında gizlidir...”
Və ya:
“Daxilindəkipotensialınrealizə olunmaması insanidepressiyayasalan ənmühümamillərdənbiridi. Sosial şəbəkələrinbirtəyinatı dabudur- burdaqışqırıb-bağırsınlar, asıb-kəssinlər, cızmaqaralarını paylaşıbdahiolduqlarinifikirləşsinlər. Ammabaxırsanki, yenə alınmır. Diqqət çəkən, diqqətmərkəzində olmağı bacaranyenə öndə gedir. Və kimsə də bundanqəzəblidi. İçindəkizəhəritökməyə potensialgunahkaraxtarır. Ağır dərddi doğrudan. Allah şəfa versin...”
Və ya da ki:
“Hansı tərəfə baxırsan bax; qeyri-peşəkarlıq peşəkar səviyyədədir.”
Nə isə, noyabrın 9-u, Bayraq Günündə İradə xanım ömrünün yeni təntənəsini yaşadı. Ürəkdən təbrik edirik!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(11.11.2026)
“Maraqlı söhbətlər”də repressiyanın gizli sənədi
Nemət Tahir,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi
Stalinin repressiyalarından danışarkən, çox vaxt bu represiyalarda bir məntiq axtarırıq - görünür, hər həbsin arxasında hətta saxta da olsa bir səbəb var. Lakin, məxfilikdən çıxarılmış arxivlər dəhşətli bir həqiqəti ortaya qoyur: bu repressiyalar insan talelərinin quru hesabatlara məruz qaldığı soyuq, bürokratik bir planın məhsulu idi. Məhz belə arxiv sənədlərinin birində o dövrün ən açıq və dəhşətli Böyük Terrorun mexanizmini ortaya qoyur.
1937-ci il oktyabrın 22-də Kirov Vilayət Partiya Komitəsinin katibi M.N. Rodinin rəsmi tələbi ilə bir sənəd İosif Stalinin masasına qoyulur. Burada yerli rəhbərlik Moskvadan repressiv tədbirlər üçün "limiti" (kvota) artırmağı xahiş edirdi: "birinci kateqoriya"ya (edam) daha 300 nəfər və "ikinci kateqoriya"ya (QULAQ düşərgələrində həbs) 1000 nəfər əlavə olunması istənilirdi. Stalinin bu sənədin kənarlarında qalın qırmızı karandaşla yazılmış cavabı tarixə insan həyatının heç bir dəyəri olmayan simvolu kimi daxil olur: "Birinci kateqoriyadakı insanların sayını 300 yox, 500, ikinci kateqoriyadakıların sayını isə 800 artırın."
Dövlət başçısına elə gəlir ki, yerli hakimiyyət orqanlarının kifayət qədər effektiv işləməyir və qələminin bir hərəkəti ilə daha 200 tamamilə təsadüfi və günahsız insanı ölümə məhkum etməklə, onları statistik hesabata çevirdi.
NKVD-nin 00447 nömrəli əmrinə əsasən, ölkə daxilində ciddi "planlaşdırma qaydaları" var idi. Regionlar "xalq düşmənləri", casuslar və təxribatçıların axtarışı üçün yuxarıdan tətbiq edilən kvotaları yerinə yetirməyə məcbur idilər. Lakin yerli NKVD şöbələrinin rəhbərləri rəqəmlərdən qorxmaq əvəzinə, bir-biri ilə rəqabət apararaq, sanki sosialist yarışına girmişdilər: onlar müntəzəm olaraq Kremlə kvotaların artırılmasını xahiş edən teleqramlar göndərirdilər. Bu, həmvətənlərinin həyatı hesabına başa gələn dəhşətli bir karyera yarışı idi.
Qərarlar isə şahidlər, vəkillər və ya apelyasiya hüququ olmadan bir neçə dəqiqə ərzində "üçlük" adlanan şəxslər tərəfindən qəbul edilirdi. İnsanlar sadəcə Moskvada təsdiqlənmiş bir planı yerinə yetirmək üçün həbs olunurdular.
22 oktyabr 1937-ci il tarixli sənədi həm də Stalinin terrorunun yalnız sui-qəsdçilərə, partiya elitasına və ya "casuslara" yönəldiyi mifi tamamilə rədd etdi. Çünki, adi kəndlilər, müəllimlər, mühəndislər və fəhlələr də bu repressiyanın qurbanları oldular.
Bu tarix, bürokratik maşının və bir nəfərin iradəsinin qanundan üstün olduğu və insan həyatının "birinci kateqoriya limitli" qrafına yerləşdirməklə bir dövlətin nə qədər təhlükəli ola biləcəyi bir xatırlamadır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(11.11.2026)
Günün ədəbiyyat adı - Fyodor Dostoyevski
İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
BU GÜN BÖYÜK ƏDİBİN ANADAN OLMASININ 205-Cİ İLDÖNÜMÜDÜR
Zaman dəyişir, ədədbi meyarlar da dəyişir, amma Fyodor Mixayloviç Dostoyevskinin dünyanın az qala hər bir guşəsində “ən çox oxunan” reytinqindəki ön yeri dəyişmir.
Dostoyevski dünya ədəbiyyatının ən böyük nümayəndələrindən biri, rus yazıçısı, filosofu və publisistidir. O, insan psixologiyasını, mənəvi ziddiyyətləri, vicdan, günah, əzab, inam, azadlıq və ədalət məsələlərini dərindən araşdıran əsərləri ilə tanınır. Dostoyevski XIX əsr rus ədəbiyyatının və dünya psixoloji roman janrının ən mühüm simalarından hesab olunur.
Onun əsərlərində insanın daxili aləmi, yaxşılıq və pislik arasındakı mübarizə, yoxsulluq, cəmiyyətin ədalətsizliyi, mənəvi məsuliyyət və insanın öz vicdanı qarşısında hesabat verməsi kimi mövzular xüsusi yer tutur.
Fyodor Dostoyevski 11 noyabr 1821-ci ildə Rusiya imperiyasının Moskva şəhərində anadan olub.
Atası Mixail Dostoyevski həkim, anası Mariya Dostoyevskaya isə evdar qadın idi. O, uşaqlıq illərindən ədəbiyyata böyük maraq göstərib, rus və xarici yazıçıların əsərlərini oxuyub. Dostoyevski Sankt-Peterburqdakı Hərbi-Mühəndislik Məktəbində təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra bir müddət mühəndis kimi çalışsa da, sonradan həyatını ədəbiyyata həsr etmək qərarına gəlib.
1846-cı ildə nəşr olunan ilk romanı “Yoxsul insanlar” ona böyük ədəbi şöhrət qazandırıb. Əsərdə yoxsul insanların həyatı, cəmiyyət qarşısında acizliyi və mənəvi dünyası təsvir olunur.
1849-cu ildə siyasi dairələrlə əlaqəsinə görə həbs edilərək ölüm cəzasına məhkum edilib. Lakin edam mərasiminin son anında cəza Sibirə katorqa və sürgünlə əvəz olunub. O, bir neçə il ağır həbs şəraitində yaşayıb.
Bu hadisələr onun dünyagörüşünə və sonrakı yaradıcılığına ciddi təsir göstərib. Sürgündən qayıtdıqdan sonra ədəbi fəaliyyətini davam etdirib və dünya ədəbiyyatının ən məşhur romanlarından bir neçəsini qələmə alıb.
Dostoyevskinin yaradıcılığında xüsusilə aşağıdakı əsərlər mühüm yer tutur:
1. Yoxsul insanlar (Poor Folk, 1846) – yoxsulluq, sosial bərabərsizlik və insan ləyaqətindən bəhs edir.
2. Oxşar (The Double, 1846) – insanın şəxsiyyəti və daxili parçalanması mövzusunu araşdırır.
3. Ağ gecələr (White Nights, 1848) – tənhalıq, sevgi və qarşılıqsız hisslər haqqında romantik povestdir.
4. Ölülər evindən qeydlər (The House of the Dead, 1861–1862) – Sibir həbsxanasındakı həyat və məhbusların taleyini təsvir edir.
5. Alçaldılmışlar və təhqir olunmuşlar (The Insulted and Injured, 1861) – insan əzabları, mərhəmət və ədalətsizlikdən bəhs edir.
6. Yeraltından qeydlər (Notes from Underground, 1864) – insan şüuru, azad iradə və cəmiyyətlə ziddiyyətləri araşdırır.
7. Cinayət və cəza (Crime and Punishment, 1866) – qətl törədən tələbənin vicdan əzabı, psixoloji sarsıntıları və mənəvi mübarizəsindən bəhs edir.
8. Qumarbaz (The Gambler, 1866) – qumar asılılığı, ehtiras və insanın zəifliklərini təsvir edir.
Dostoyevskinin əsərlərini fərqləndirən əsas cəhət insan psixologiyasına dərindən nüfuz etməsidir. O, qəhrəmanlarını yalnız xarici hadisələrin iştirakçısı kimi deyil, daxili mübarizə aparan mürəkkəb şəxsiyyətlər kimi təqdim edir.
Onun yaradıcılığında bir neçə mühüm mövzu xüsusi diqqət çəkir:
- Vicdan və günah: İnsan etdiyi əməllərə görə mənəvi məsuliyyət daşıyır.
- İnam və şübhə: İnsanların dini və fəlsəfi axtarışları.
- Ədalət və haqsızlıq: Cəmiyyətdə sosial bərabərsizlik və insan hüquqları.
- Yaxşılıq və pislik: İnsan xarakterindəki ziddiyyətlər.
- Tənhalıq: İnsanların cəmiyyət içərisində belə özlərini tənha hiss etməsi.
- Azadlıq və məsuliyyət: İnsanın seçimləri və həmin seçimlərin nəticələri.
Fyodor Dostoyevski yalnız rus ədəbiyyatına deyil, dünya fəlsəfəsinə, psixologiyasına və müasir roman sənətinə də böyük təsir göstərib. Onun yaradıcılığı Fridrix Nitsşe, Ziqmund Freyd, Albert Kamü, Jan-Pol Sartr və bir çox digər mütəfəkkir və yazıçıların diqqətini cəlb edib. Dostoyevski insan ruhunun qaranlıq tərəflərini, daxili ziddiyyətlərini və mənəvi axtarışlarını ədəbiyyatda misilsiz ustalıqla əks etdirib.
Onun romanları bu gün də dünyanın müxtəlif ölkələrində oxunur, təhlil edilir və ekranlaşdırılır.
Fyodor Dostoyevski 9 fevral 1881-ci ildə 59 yaşında Sankt-Peterburqda vəfat edib. O, Aleksandr Nevski monastırının Tixvin qəbiristanlığında dəfn olunub. Onun ədəbi irsi insanı, onun mənəvi dünyasını və həyatın ən mürəkkəb suallarını anlamaq baxımından dünya ədəbiyyatının ən qiymətli xəzinələrindən biri hesab olunur.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(11.11.2026)
Məşhur türklər – Nene Hatun
Nigar Xanəliyeva,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi layihələr şöbəsi
Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı ilə birgə layihəsində mövzumuz yenə məşhur türklərdir. Bu dəfə Nene Hatun barədə danışacağıq.
Tarix elə şəxsiyyətlər yetişdirir ki, onların adları yalnız yaşadıqları dövrün hadisələri ilə deyil, bütöv bir xalqın mənəvi yaddaşı ilə birləşir. Belə insanlar üçün qəhrəmanlıq nə şöhrət qazanmaq vasitəsi, nə də tarixdə adını əbədiləşdirmək cəhdidir. Onlar təhlükə qarşısında öz mənsub olduqları torpağın, xalqın və gələcək nəsillərin taleyini şəxsi rahatlıqlarından üstün tuturlar. Türk tarixində bu mənəvi iradənin qadın simalarından biri də Nene Hatundur. Onun adı 1877–1878-ci illər Osmanlı-Rusiya müharibəsinin, xalq arasında işlədilən adı ilə 93 Harbinin, Erzurum müdafiəsinin və Aziziye tabyalarında baş verən döyüşlərin yaddaşında xüsusi yer tutur.
XIX əsrin ikinci yarısı Osmanlı imperiyası üçün siyasi və hərbi baxımdan olduqca mürəkkəb bir dövr idi. İmperiyanın müxtəlif ərazilərində baş verən münaqişələr, xarici müdaxilələr və ərazi itkiləri dövlətin müdafiə imkanlarını ciddi şəkildə sarsıdırdı. 1877-ci ildə başlayan Osmanlı-Rusiya müharibəsi də bu böhranın ən ağır mərhələlərindən biri oldu. Müharibənin Qafqaz cəbhəsində Erzurum şəhəri strateji mövqeyinə görə xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Şəhərin müdafiəsi üçün inşa edilmiş hərbi istehkamlar, xüsusilə Aziziye tabyaları, Rus ordusunun irəliləməsinin qarşısını almaq baxımından mühüm rol oynayırdı. Erzurum İl Mədəniyyət və Turizm İdarəsinin tarixi məlumatlarına əsasən, Aziziye tabyaları 1867–1872-ci illərdə Sultan Əbdüləzizin hakimiyyəti dövründə inşa edilmiş, 1877–1878-ci illər müharibəsində isə ağır döyüşlərə səhnə olmuşdu.
1877-ci il noyabrın 8-dən 9-na keçən gecə Rus qüvvələrinin Aziziye tabyalarına hücumu Erzurumun taleyini müəyyənləşdirən hadisələrdən birinə çevrildi. Müdafiə mövqelərinin bir hissəsinin düşmən əlinə keçməsi şəhər əhalisi arasında böyük təşviş yaratdı. Səhər azanından sonra minarələrdən yayılan çağırış xalqı müdafiəyə səslədi. Bu çağırış yalnız silah tuta bilən kişilərə deyil, bütün şəhər əhalisinə ünvanlanmışdı. İnsanlar əldə edə bildikləri silahlarla, baltalarla, dəyənəklərlə və digər vasitələrlə Aziziye istiqamətinə üz tutdular. Kimi yaralı əsgərlərə kömək edir, kimi döyüşənlərə dəstək göstərir, kimi isə bilavasitə düşmənlə üz-üzə gəlirdi. Nəticədə Erzurum əhalisinin Osmanlı hərbi qüvvələri ilə birlikdə göstərdiyi müqavimət Aziziye tabyalarının geri alınmasında mühüm rol oynadı. Bu hadisə bir daha göstərdi ki, vətənin müdafiəsi yalnız ordunun deyil, öz torpağının taleyinə biganə qalmayan bütöv bir xalqın məsuliyyətidir.
Həmin xalq müqavimətinin ən yaddaqalan simalarından biri gənc ana Nene Hatun idi. O, Erzurum yaxınlığındakı Çeperli kəndində dünyaya gəlmişdi. Onun doğum tarixi ilə bağlı uzun müddət 1857-ci il göstərilsə də, Erzurum Texniki Universitetinin tarixçisi professor Murat Küçükuğurlunun Osmanlı və Cümhuriyyət dövrü arxiv sənədləri əsasında apardığı araşdırmalar nəticəsində 1854-cü il daha əsaslı tarix kimi müəyyənləşdirilmişdir. Deməli, Aziziye müdafiəsi zamanı onun təxminən 23 yaşı var idi. Həmin günlərdə o, kiçik yaşlı uşaqlarının anası idi. Lakin şəhərin təhlükə ilə üz-üzə qaldığını eşidəndə ana qayğısı ilə vətənə bağlılıq arasında seçim etmək məcburiyyətində qalan bu qadın xalqın müdafiəsinə qoşuldu.
Haqqında yayılan tarixi rəvayətlərdə onun körpəsini evdə qoyaraq döyüşə getdiyi, bu qərarı ilə ana sevgisinin və vətən məsuliyyətinin ziddiyyət təşkil etmədiyini göstərdiyi bildirilir. Xalq yaddaşında onun adı ilə bağlı yaşadılan fikirlərdən biri də körpəsini Allaha əmanət edərək müdafiəyə yollandığını ifadə edən sözlərdir. Bu ifadələrin hər birinin sözbəsöz tarixi sənədlə təsdiqləndiyini iddia etmək düzgün olmazdı. Lakin onların belə bir qadın obrazının formalaşmasında və xalqın yaddaşında yaşamasında mühüm yeri var. Onun qəhrəmanlığının mahiyyəti də məhz burada üzə çıxır: o, vətənini yalnız özünün deyil, övladlarının da gələcəyinin yaşadığı torpaq kimi dərk edirdi.
Onun mübarizəsi bir qadının fərdi cəsarətindən daha böyük məna daşıyırdı. Çünki o, həmin gün silaha sarılan, yaralılara yardım edən, əsgərlərə dəstək göstərən çoxsaylı Erzurum qadınlarından biri idi. Tarixin diqqətini onun üzərində cəmləşdirən isə xalq müqavimətinin rəmzinə çevrilməsi oldu. Bu baxımdan onun haqqında danışarkən onu yalnız döyüş meydanına çıxmış bir ana kimi təqdim etmək kifayət deyil. O, türk qadınının ictimai məsuliyyətini, milli iradəsini və çətin məqamlarda tarixə təsir göstərmək gücünü təcəssüm etdirən şəxsiyyətdir.
Türk tarixində qadının mövqeyi yalnız ailə və məişət çərçivəsi ilə məhdudlaşmayıb. Qədim türk dövlətçilik ənənələrində xatunların siyasi və ictimai həyatda iştirakı, Tomris kimi qadın hökmdarların hərbi-siyasi fəaliyyəti, müxtəlif tarixi dövrlərdə qadınların xalqın müdafiəsində üzərinə götürdüyü vəzifələr bu ənənənin fərqli nümunələridir. Nene Hatun da həmin geniş tarixi yaddaşın XIX əsrdəki simalarından biri kimi dəyərləndirilə bilər. Ayşegül Zencirkıran və Yunus Berkli müəlliflərinin 2022-ci ildə EKEV Akademi Dərgisində dərc olunmuş araşdırmasında Erzurumda Nene Hatun və digər qadın qəhrəmanların heykəl və barelyeflər vasitəsilə ictimai yaddaşda yaşadılması xüsusi qeyd olunur. Bu, bir xalqın qəhrəmanlıq anlayışında qadının da özünəməxsus yer tutduğunun göstəricisidir.
Həyatının sonrakı mərhələsi də diqqətəlayiqdir. O, döyüş meydanındakı qəhrəmanlığı ilə tanınsa da, ömrünün qalan hissəsini rahatlıq və firavanlıq içində keçirməmişdi. Anadolu Ajansının arxiv sənədlərinə əsaslanan araşdırmasında bildirilir ki, Nene Hatun 1943-cü ildə maddi və sağlamlıq vəziyyətinin ağır olduğunu ifadə edən müraciət etmiş, 1953-cü ildə ona aylıq 170 lirə təqaüd ayrılmışdı. Bu fakt qəhrəmanların həyatının yalnız təntənəli xatirələrdən ibarət olmadığını, onların da gündəlik həyatın çətinlikləri ilə üzləşdiyini xatırladır. Nene Hatun 1955-ci il mayın 22-də Erzurumda vəfat etmiş və qəhrəmanlıq göstərdiyi Aziziye ərazisində dəfn olunmuşdur. 1952-ci ildə NATO qüvvələrinin baş komandanı general Metyu Ridqveyin onu ziyarət etməsi və əlini öpməsi də onun qəhrəmanlığının beynəlxalq səviyyədə diqqət çəkən hadisələrindən biri olmuşdur.
Nene Hatunun tarixi əhəmiyyətini yalnız bir döyüşdə göstərdiyi şücaətlə ölçmək olmaz. Onun adı xalqın təhlükə qarşısında necə birləşə bildiyini, adi insanların tarixin gedişinə necə təsir göstərə bildiyini xatırladır. Aziziye tabyaları bu gün sadəcə hərbi istehkam qalıqları deyil. Onlar bir xalqın müqavimət iradəsinin, fədakarlığının və yaddaşının maddi izləridir. Həmin istehkamların tarixində Nene Hatunun adı isə qadın qəhrəmanlığının xüsusi bir səhifəsi kimi yaşayır.
Bəlkə də tarixdə ən böyük qəhrəmanlıq insanın özündən böyük bir məsuliyyəti dərk etdiyi anda başlayır. Nene Hatun üçün bu məsuliyyət doğulduğu torpağın müdafiəsi, övladlarının gələcəyi və xalqının azad yaşamaq haqqı idi. O, imperiyaların müharibələr apardığı, orduların geri çəkildiyi və şəhərlərin taleyinin həll olunduğu bir dövrdə sadə bir Erzurum qadını kimi meydana çıxdı, lakin öz iradəsi ilə tarixin yaddaşına yazıldı. Bu gün Nene Hatunun adı çəkiləndə yalnız bir qadının cəsarəti deyil, vətən sevgisinin insanı necə böyük bir gücə çevirə bildiyi də xatırlanır. Çünki vətən müdafiəsi bəzən bir ordunun gücündə, bəzən bir xalqın birliyində, bəzən də övladının beşiyindən qalxıb torpağının müdafiəsinə gedən bir ananın ürəyində təcəssüm edir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(11.11.2026)
Doğum gününüz mübarək, ölümsüzlər!
Vətən sevgisi ilə döyünən ürək: Şəhid Gizir İsaxan Qəniyev
Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Azərbaycanın müasir hərb tarixinə şanlı səhifələr yazan 44 günlük Vətən müharibəsində qəhrəmanlıq dastanı yaradan igidlərimizdən biri də gizir İsaxan İsaman oğlu Qəniyevdir. O, 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan əks-hücum əməliyyatlarının elə ilk günündə Tərtər və Talış kəndi istiqamətində gedən şiddətli döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhidlik zirvəsinə ucalmışdır.
Erkən illəri və vətənə bağlılığı
İsaxan Qəniyev 11 noyabr 1985-ci ildə qədim Şamaxı şəhərində anadan olmuşdur. İki oğlan və iki qız övladının böyüdüyü zəhmətkeş bir ailədə tərbiyə alan İsaxan, uşaqlıqdan vətənpərvərliyi, mərdliyi və böyüklərə hörməti ilə seçilmişdir. Hərb sənətinə olan sonsuz sevgisi onu Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarına gətirmiş, o, Vətənə xidmət yolunu peşəkar hərbçi - gizir kimi davam etdirməyi seçmişdir.
Atası İsaman Qəniyevin xatirələrinə görə, ailəsi əvvəlcə onun uzaq cəbhə bölgəsinə getməsinə narahatlıqla yanaşsa da, İsaxanın ən böyük arzusu işğal altındakı torpaqlarımızın azadlığı uğrunda döyüşmək olmuşdur. Ailəli olan qəhrəmanımızın Vətənə əmanət olaraq Fatimə, Adəm və Səid adlı övladları yadigar qalmışdır.
İlk gün şücaəti və şəhadəti
2020-ci il sentyabrın 26-da atası ilə son dəfə danışarkən böyük sevinc və ruh yüksəkliyi ilə "Ata, sabah başlayırıq" deyən gizir İsaxan Qəniyev, sentyabrın 27-si səhər saatlarından etibarən ön cəbhədə döyüşlərə atılmışdır.
O, Tərtər rayonu və strateji əhəmiyyətli Talış kəndinin azad olunması uğrunda gedən ağır döyüşlərdə kəşfiyyat qrupunun tərkibində xüsusi rəşadət göstərmişdir. Döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən qrupu ilə birlikdə düşmən səngərinə daxil olmuş və düşmənin canlı qüvvəsini (4 müşahidəçi əsgərini) məhv edərək irəliləmişdir. Döyüş yoldaşlarının bildirdiyinə görə, ağır yaralanmasına baxmayaraq son nəfəsinə qədər mübarizə aparan İsaxan, gözlərini əbədi yummazdan əvvəl "Vətən, sənə canım fəda!" sözlərini dilə gətirmişdir.
Suqovuşan fatehlərindən biri kimi tarixə düşən İsaxan Qəniyev sentyabrın 28-də doğma yurdu Şamaxı Şəhidlər Xiyabanında böyük izdiham və ehtiramla torpağa tapşırılmışdır.
Dövlət təltifləri və əbədi xatirəsi
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarında göstərdiyi şəxsi igidlik və şücaətə görə gizir İsaxan Qəniyev Prezident İlham Əliyevin müvafiq sərəncamları ilə ölümündən sonra yüksək dövlət mükafatlarına layiq görülmüşdür:
"Vətən uğrunda" medalı
"İgidliyə görə" medalı
"Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı
"Laçının azad olunmasına görə" medalı
Bu gün İsaxan Qəniyev təkcə Qəniyevlər ailəsinin deyil, bütün Azərbaycan xalqının qürur mənbəyidir. Qəhrəmanımızın əziz xatirəsini əbədiləşdirmək məqsədilə doğma Şamaxı şəhərində onun adını daşıyan xatirə bulaq kompleksi ucaldılmış, şəhərin küçələrindən birinə və təhsil aldığı məktəbin sinif otağına adı verilmişdir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(11.11.2026)
Çarizm dövrü aktyoru
İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Haqqında söhbət açacağım aktyor İsmayıl Hidayətzadə milli teatrımızın təşəkkül tapdığı dövrlərdə dünyaya gəlib. Çarizm ucqarlarda müstəmləkə siyasəti aparsa belə mədəniyyətin çiçəklənməsinin qarşısını ala bilmədiyi dövrlər idi.
O, 1901-ci ildə Bakıda dənizçi ailəsində anadan olub. İsmayıl 1909-cu ildən etibarən "İttihad" məktəbində oxuyub. Burada oxuduğu illər İsmayıl Hidayətzadənin gələcək həyatını müəyyənləşdirib. Vaxt tapan kimi gedib baxdığı tamaşalar onda dərin təəssürat oyadıb. Uşaqlıqdan canında olan aktyorluq həvəsi gündən-günə qüvvətlənib. Gənc həvəskar aktyor az keçmir ki, "balaca Ərəblinski" adı ilə şöhrətlənib.
O vaxt sənətə gələn gənclərin əksəriyyətini bu adla çağırıblar. Hüseyn Ərəblinskinin təsiri altına düşən bu gənclər hər vəclə ona oxşamağa, səhnədə onu təqlid etməyə çalışıblar. İsmayıl Hidayətzadə də belə gənclərdən biri olub.
İsmayıl, eyni zamanda rejissorluq sənətinə də maraq göstərib. Azərbaycan teatrında çalışan rus rejissorlardan olan İvanovun yanında müavin işləyib. 1926-ci ildə arabir özünü rejissorluqda sınayıb. Bu sınaqlar onu teatr ictimaiyyətinə rejissor kimi tanıdıb. 1934-cü ildə "Siyavuş" əsərini səhnələşdirmək ona tapşırılıb. Teatr tənqidçilərinin bəyəndiyi "Siyavuş"dan sonra Opera və Balet Teatrında "Koroğlu" və "Karmen" operalarını səhnələşdirib. Rus Dram Teatrında "1905-ci ildə", "Vaqif" tamaşalarını qoyub.
İsmayıl Hidayətzadənin Azərbaycan mədəniyyəti qarşısında xidmətləri yalnız yaratdığı zəngin rol qalereyası və uğurlu rejissor işi ilə tamamlanmır. O, ilk milli baletimizin — "Qız qalası"nın librettosunu yazıb. Opera studiyası da onun səyi ilə yaradılıb.
Bütün ömrü boyu teatrda çalışan sənətkar "Qız qalası", "Almaz" və "Altıncı duyğu" filmlərində də çəkilib. 2001-ci ildə altyorun 100 illik yubileyi təntənəli şəkildə qeyd edilib.
Təltif və mükafatları
1. "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı
2. "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı
3. "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
4. "Şərəf nişanı" ordeni
Filmoqrafiya
1. Qız qalası əfsanəsi
2. Bismillah
3. Altıncı hiss
4. Almaz
İsmayıl Hidayətzadə 11 noyabr 1951-ci ildə vəfat edib. Ruhu şad olsun.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(11.11.2026)


