İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

1912-ci ildə Tiflisdə Azərbaycan teatrı üçün "Auditoriya" binasının açılış mərasiminin təşkilində Hüseyn bəy Məhəmmədrəfi bəy oğlu Mirzəcamalov da fəal iştirak edib. "Zakavkaziye" qəzetinin 3 aprel 1912-ci il tarixli nömrəsində yazılıb:

"Müsəlman teatr cəmiyyətinin "Auditoriya" binasının açılışı olmuşdur. Şəhər qlavası Xatisov, generallardan Koxanovski və Əmir Kazım Mirzə, mətbuat, ictimai təşkilatların nümayəndələri, Axund Mollazadə, xəzinədar M.M.Əhmədov, Y.Tahirov, H.Köçərlinski, Ə.Haqverdiyev, H.Mirzəcamalov, səhnə xadimi İ.Volkov, knyaz Eristov, Baratov və Belyayev truppasının nümayəndələri təbrik nitqi söyləmişlər…"

Hüseyn bəy "Auditoriya"da keçirilən tədbirlərdə iştirak edib, maarifləndirmə işi aparırmış. Professor Əziz Şərif "Keçmiş günlərdən" xatirə əsərində yazıb:

""Auditoriya"da və Zubalov teatrında tez-tez tamaşa və konsertlər verilir, bəzən də pulsuz mühazirələr oxunurdu. Bu mühazirələrdən biri 1912-ci il aprelin 29-da universitet tələbəsi Hüseyn bəy Mirzəcamalov və gimnaziyanın yeddinci sinif şagirdi Həbib Köçərlinski tərəfindən oxunmuşdu…"

"Baku" qəzetinin 3 may 1912-ci il tarixli sayında isə onunla bağlı belə bir xəbər verilib: "Tiflisdən verilən xəbərlərə görə, Qafqaz Mətbuat Komitəsi M. Əlibəyovun "Məhkəmələr qapısında tökülən göz yaşları" və Hüseyn Mirzəcamalovun birpərdəli "İşgilli Məmo" əsərlərinin Qafqaz səhnələrində oynanmasına icazə vermişdir"…

Bu qəzetin həmin il başqa bir sayında isə Hüseyn bəyin gürcü yazıçısı İosif Gedevanişvilinin "Xain" pyesinin Azərbaycan dilinə tərcüməsi üzərində işləməsi barədə məlumat verilib. Hüseyn bəy İosif Mçedlişvilinin "Qaçaq Kərəm" pyesini, İlya Çavçavadzenin də bir əsərini dilimizə tərcümə edib.

Bəli, haqqında danışdığım şəxs - Hüseyn bəy Məhəmmədrəfi bəy oğlu Mirzəcamalov 20-ci əsrin əvvəllərində Azərbaycanda mədəniyyətin və ictimai fikrin oyanışında böyük xidmətlər göstərmiş bir şəxsdır.

O, 17 fevral (köhnə təqvimlə 5 fevral) 1890-cı ildə Şuşada kasıb bəy ailəsində anadan olub. 1906–1910-cu illərdə Şuşa şəhər real məktəbində, 1910-1911-ci illərdə Novoçerkas şəhərindəki Aleksey Don Politexnik İntitutunda (indiki Cənubi Rusiya Dövlət Texniki Universitetində) və 1913-1915-ci illərdə Moskva Kommersiya İnstitutunda oxuyub.

Fərqli ixtisasda təhsil alsa da, Hüseyn bəy şair, publisist, dramaturq kimi tanınıb.

H.Mirzəcamalov dönəmin ziyalıları ilə yaxın münasibətdə olub. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Yusif Vəzir Çəmənzəminli, Abdulla Sur kimi şəxslərlə dostluq edib.

Hüseyn Cavid gənc yaşda vəfat edən Abdulla Surun dəfni ilə bağlı yazdığı məqaləsində ("İqbal" qəzetinin 16, 17 və 18 may 1912-ci il tarixli sayları) ondan da bəhs edib:

"Cənazəni Tiflisdən Gəncəyə gətirmək üçün gedən əfəndilərin dediyinə görə, dost olmaq münasibətilə yalnız Mirzəcamalov Hüseyn bəy əfəndinin, o aliqəlb və həssas arxadaşımızın bu müddətdə çəkdiyi zəhmətlər, mərhumun haqqında ibraz etdiyi insaniyyət və nəcabətlər Gəncə camaatını ixtiyar, gənc mühafizəkar təcəddüdpərəst hamısının mərhum Mirzə Abdulla haqqında olan etina və ehtimamatına min dəfə faiqdir.        "

Təhsilini bitirib Bakıya qayıtdıqdan sonra Hüseyn bəy milli hərəkata qoşulub, Müsavat firqəsinə üzv olub. Bakıda siyasi, iqtisadi, ədəbi, sosial mövzularda mühazirələr oxuyub. Müsavat firqəsinin Bakı komitəsi təşkil edildiyi zaman komitənin sədri Abbasqulu Kazımzadə, müavinləri isə Hüseyn bəy Mirzəcamalov və Mirzəbala Məmmədzadə seçiliblər.

Fevral inqilabından sonra "Kaspi" qəzetinin 18 oktyabr 1917-ci il tarixli 233-cü sayənda Müəssislər Məclisinə seçkilərə hazırlıqdan söhbət gedən məqalədə Qafqazın müxtəlif bölgələrindən Məclisə 19 nəfər namizədin siyahısında Karyagin qəzasının komissarı Mirzə Hüseyn Mirzəcamalovun da adı çəkilib.

Cümhuriyyət dönəmində, 1 noyabr 1918-ci ildən 22 yanvar 1919-cu ilə qədər Ziraət və Dövlət Əmlakı Nəzarətində (Əkinçilik və Dövlət Əmlakı Nazirliyində) nazirinin şəxsi katibi olub. O, AXC Parlamentinin Dəftərxanasında Qanunvericilik (Ləvayihi-qanuniyyə) şöbəsinin müdiri olub.

1919-cu il dekabrın 7-də sənətşünas-alim Məhəmməd Ağaoğlunun və Hüseyn bəy Mirzəcamalovun təşəbbüsü ilə Azərbaycanın ilk rəsmi muzeyi – İstiqlal muzeyi təsis olunub. Onların təşəbbüsünü dəstəkləyən "Azərbaycan" qəzeti 23 sentyabr 1919-cu il tarixli sayında yazıb:

"... sənələrdən bəri bəslədiyimiz bir arzu var ki, o da Vətənimiz Azərbaycanda bir milli muzey təsisidir. Sabiq Rusiya zamanında təsis edəcəyimiz muzeyin adını "milli muzey" qoymaq fikrində idiksə də, bu gün fərdimizin köksünü qabardan istiqlal şüarı olmasına görə, "Muzeyi-İstiqlal" olmasını əhəmiyyətli görürüz."

Ağaoğlu və Mirzəcamalovun yaxından iştirakı ilə hazırlanmış "Həmişəlik Azərbaycan Parlaman İmarətində təsis edilən İstiqlal muzeyi adına müəssislər tərəfindən toplanmış şeylərin birinci Parlaman Divani-Rəyasətinə təhvil verilməsi haqqında şərait" adlı sənədi AXC Parlamenti sədrinin müavinləri Həsən bəy Ağayev, Sultan Məcid Qənizadə də imzalayıblar

Sənəd 1919-cu il noyabrın 6-da, muzeyin açılışına hazırlıq ərəfəsində tərtib olunub. Həsən bəy Ağayev İnventar komissiyasına muzey üçün bir otaq ayrılması haqqında sərəncam verib və komissiya belə bir qərar çıxarıb: "Muzeyin saxlanma xərclərini Parlament öz üzərinə götürür, bu şərtlə ki, muzey eksponatları yalnız parlamentə məxsus olmalıdır".

İstiqlal muzeyi 1919-cu il dekabrın 7-də AXC Parlamentinin quruluşunun birinci ildönümü münasibətilə elə parlamentin binasında təşkil edilib. Muzeyə təhvil verilən ilk eksponatların siyahısında Azərbaycanın istiqlalına dair sənəd və materiallar, tarixi və maddi mədəniyyət nümunələri, arxeoloji tapıntılar, silahlar, rəsm əsərləri, xalça və xalça məmulatları, bədii tikmələr, mis qablar, bəzək əşyaları və digər sənət əsərləri, Qurani-Kərimin nadir nüsxələri, müxtəlif əlyazmalar var olub.

"Yaşıl qələm" cəmiyyətinin fəal üzvü olan H. Mirzəcamalov muzeydə "Fransa və Rusiyada böyük inqilablar, onları doğuran amillər haqqında" və b. mövzularda məruzələr edib, dövri mətbuatda mühüm ictimai-siyasi məsələləri vətəndaş mövqeyindən işıqlandıran yazıları çap olunub.

Hüseyn bəy Mirzəcamalov AXC Xarici İşlər Nazirliyinin diplomatik korpusu içində 14 dekabr 1919-cu ildən "Cənubi Qafqazda rus siyasəti ilə bağlı materiallar" xüsusi komissiyanın üzvü olaraq işləyib və bu vəzifəni 27 aprel istilasınadək davam etdirib. Bu materiallar 1920-ci ildə Bakıda "Rusiyanın Zaqafqaziyada siyasətinə dair sənədlər. Birinci buraxılış" (rus. Документы по русской политике в Закавказье. Выпуск первый) adı ilə çap edilib.

Azərbaycan Cümhuriyyəti devrildikdən sonra Azərbaycan SSR Xalq Maarif Komissarlığının Məktəbəqədər Tərbiyə Şöbəsinin müdiri olub. Həmin şöbədə onunla birgə Abbasqulu Vəlixanov, Şəfiqə Qaspıralı, Yusif Qazıyev, Gülməryəm Tahirova, Əsgər Axundov və başqaları çalışıb. Daha sonra Xalq Maarif Komissarlığının 22 iyun 1920-ci tarixli 84 saylı əmri ilə Arslan Kriçinski, Hüseyn bəy Mirzəcamalov və Məhəmməd Ağaoğlu 24 may 1920-ci ildən XMK nəzdindəki abidələrin qorunması alt bölməsi Kollegiyasının üzvləri təyin ediliblər

Bakıda "Azərnəşr"də 1924-cü ildə "Müxtəsər istatistik: tarixçə və nəzəriyyəsi", 1926-cı ildə "Keçmiş günlər" kitabları çap edilib. 1954-cü il sentyabrın 18-də Azərbaycan SSR-in yeni daxili işlər naziri Quskov Azərbaycan KP MK-nın birinci katibi Mir Teymur Yaqubova məktub göndərərək kitabxanalarda siyasi cəhətdən ziyanlı kitabların olması haqda məlumat verərək onların dərhal yığışdırılmasını təklif edib.

 1954-cü il oktyabrın 9-da qəbul edilmiş qərara əsasən aralarında Hüseyn bəy Mirzəcamalovun da olduğu 21 müəllifin kitabları kitabxanalardan yığışdırılıb. Bolşevik işğalından bir müddət sonra bu quruluşu hem cür qəbul etməyən Hüseyn bəy də Azərbaycanı tərk edib, Türkiyəyə sığınıb. Hüseyn bəy bacısı Xeyransanı və onun üç qızı (Sürəyya, Qəmər, Dilşad) ilə bir oğlunu da özü ilə aparıb. Çünki bacısının əri, Qarabağ xanlarının nəslindən olan Talıbxan bəy Talıbxanbəyov (1859–1920) həm çar hakimiyyəti, həm Cümhuriyyət dövründə müxtəlif qəzalarda polis pristavı və qəza rəisi kimi çalışıb, ona görə də ilk qətlə yetirilənlərdən olub. Mənbələr qeyd edirılər ki, Hüseyn bəy Türkiyəyə gəldikdən sonra dolanışıq məqsədilə siqaret və içki istehsal edən bir idarədə çalışıb, ərəb və fars dillərini bildiyi üçün Mövlananın tədqiqatı ilə məşğul olub.

Eyni zamanda siyasi fəaliyyətini da davam etdirib. Müsavat Firqəsinin Xarici Bürosunun qərarı ilə 1924-cü ildə Mədəniyyət Komitəsi nəzdində qurulan Azəri Türk Gənclər Birliyində təmsil olunub. 1929-cu ildə təşkilatın ümumi qurultayında ali heyətin üzvü kimi hesabat verib. Mühacirətdə çap olunan "Azərbaycan" jurnalında yeni imzayla - Hüseyin Camal Yanar imzasıyla "Analara ithaf", "Yuxusuz bir gecənin məhsulu", "Söyləmə belə", "Həyat çeşməsi", "Neylərəm" kimi şeirləri dərc olunub.

Hüseyn bəy mühacirətdaxili qalmaqallardan uzaq bir həyat yaşayıb, fərqli baxışları olan liderləri daim birliyə səsləyib. Azərbaycan Milli Birliyinin Münxendə çap etdiyi "Azerbaycan" dərgisinin 1952-ci ildə çap olunan 6-7-ci qoşasayında "Bitərəf azərinin səsi" başlıqlı yazı dərc olunub. Yazıda Hüseyn Camal Yanarın İstanbuldan göndərdiyi 20 oktyabr 1952-ci il tarixli məktubu yer alıb. Məktubda yazıb:

Möhtərəm vətəndaşlarım,

Bu günə qədər bitərəf qalaraq bir çox səbəblərdən dolayı Vətən məsələlərində iştirak etməsəm də, əziz yurdumuz Azərbaycanın sevgi və ağrılarını bağrımda hifz etdim. Yurdumun qurtuluşu uğrunda çox ağır şərtlər daxilində fəraqətlə çalışmış və çalışan vətəndaşlarımı da təqdir etməkdən bir an ayrılmadım...

Azərbaycanın qurtuluş və istiqlalı üçün çalışmış və çalışanlar arasında xoşniyyətli, ideallarına sadiq və fədakarlıqları ilə tanınmış olanlar az deyildir. Hər yerdə, hər zaman olduğu kimi çalışanlar arasına fəna niyyətlə, fəna fitrətli əməkdaşlar da qarışa bilər, fəqət sağlam bünyəli təşəkkül belələrini həzm edə bilməz və içərisindən atar...

Partiya və zümrələrin üstündə bir Azərbaycan İstiqlal və Qurtuluş Mücadiləsi heyətinə bu gün hər zamandan daha çox ehtiyac var. Yalnız belə bir təşəkkül dünya demokratiya cəbhəsi ilə işbirliyi edər və dünya ilə birlikdə də arzusuna nail ola bilər.

Parol: "Hamımız birimiz üçün, birimiz də hamımız üçün" olmalıdır.

Hüseyn Camal Yanar

Hüseyn bəy 13 aprel 1974-cü ildə vəfat edib. 15 apreldə Kadıköydə Osmanağa məscidində cənazə namazı qılınıb, Qaracaəhməd qəbiristanlığında dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.04.2026)

Aynur İsmayılova.

”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Səhər açılmadan gözlərim açılmışdı.

Nə günəş məni salamlayırdı, nə də gecə mənə layla çalırdı.

Divardakı saata baxdım — o da dayanmışdı. Nə səsi vardı, nə də hərəkəti.

Sanki zaman durmuşdu.

Əlimi atıb yanımdakı saata baxdım: yox, o dayanmamışdı. Saat dördə yaxınlaşırdı. Sanki bu yarımlıq mənə gizli qalmış yanımdan xəbər verirdi. Pərdə çəkib görməzdən gəldiyim, boylanmaq istəyəndə basdırmağa çalışdığım yadlığı xatırladırdı. Ortanı görməz olmuşdum. Mənim üçün ya səhər vardı, ya da gecənin qaranlığı. Həyat bu ikilinin arasında gəlib-keçirdi. Amma sən demə, bir boşluq da varmış. Və mənim oyandığım an bu boşluğun varlığından xəbər verirdi. Bu sakitlik, bu yarımlıq mənə çox şey anladırdı. Mən isə özümü anlamağa nə qədər yad olduğumu gördüm.

Mən var idim, amma bir o qədər də görünməz idim. Görünməyən tərəfim — boşluqda sıxılıb qalan həqiqi mən, varlığım isə gerçəyə bənzəyən bir illüziya…

Saat altıya yaxınlaşdıqca səma aydınlaşmağa başlayır. Səhər yeni bir illüziyanın başlanğıcıdır. Və mən artıq bu illüziyaya inanmıram. Çünki gerçəyi gördükdən sonra başqa cür yaşamaq mümkün deyil…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.04.2026)

Fatimə Məmmədova,

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Ötən gün yayılan xəbər bəzi insanları heyrətləndirdi. Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyinin açıqlamasına görə, Azərbaycanda xeyli sayda kişinin həyat yoldaşının soyadını qəbul etdiyi məlum olub.

Əslində isə bu, cəmiyyət üçün tamamilə gözlənilməz bir hal deyil. Müxtəlif səbəblərdən, o cümlədən hüquqi və sosial motivlərlə belə seçimlərə rast gəlinir. Bu baxımdan məsələ yalnız fərdi qərar deyil, həm də dəyişən sosial münasibətlərin bir göstəricisi kimi diqqət çəkir. Amma bu tendensiyanın arxasında duran səbəblər və onun cəmiyyətə təsiri daha geniş müzakirə mövzusudur…

Sosioloq, fəlsəfə doktoru Hüseyn İbrahimov “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalına açıqlamasında bildirib ki, qadın soyadlarının kişilər tərəfindən qəbul edilməsi halları bir çox ölkələrdə var:

“Düzdür, çox geniş yayılmır. Ancaq bu var.

Maraqlısı budur ki, bu halın özü Qərbi Avropanın bəzi ölkələrində var. Xüsusən 20-ci əsrin 50-ci illərindən sonra onlarda bu kimi hallar olub. Xüsusən onların bir çoxunun tarixi ənənələrində də bu olub ki, bəzən zadəgan əsilliliyə görə daha nüfuzlu nəsillərlə qohumluq zamanı kişilər həmin soyadla davam ediblər ki, bu da nəslin soyadının qorunması baxımından əhəmiyyət daşıyıb. Ancaq Azərbaycan ənənəsində bu hal demək olar ki, olmur.

Azərbaycan ənənəsində ailə təsərrüfatında əsas söz sahibi kişidir və nikaha daxil olan şəxslər məhz ərinin soyadını götürüblər. Xüsusən Sovet dövründə bu, ümumilikdə belə olub. Qeyd etmək lazımdır ki, son dövrlərdə qadınların ailə qurarkən həm öz əvvəlki soyadını, həm də ərinin soyadını eyni vaxtda daşıması halları da yayılıb. Bu isə bir qədər mürəkkəb tendensiyadır. Çünki ya birini seçmək lazımdır – ya öz soyadını, ya da ərinin. İki soyadın eyni vaxtda şəxsiyyət vəsiqəsində qeyd olunması o qədər də məqbul hesab edilmir.

Ancaq fakt odur ki, bu hallar əvvəllər az idisə, indi bir qədər artıb. Məncə, bu, daha çox kişi və qadın rollarının dəyişməsi ilə bağlıdır. Yəni kişilər ailə təsərrüfatında qadın rolunu daha çox qəbul edir və ümumilikdə cəmiyyətdə rolların bərabərləşməsi prosesi gedir. Digər tərəfdən isə kişi rollarının azalması və qadın rollarının genişlənməsi müşahidə olunur”.

Sosioloq qeyd edib ki, bu proses ailə daxilində rol bölgüsünə də təsir göstərir:

“Çünki ailə qurulduqda götürülən öhdəliklər ənənəvi olaraq daha çox kişiyə aid olub. Hüquqi baxımdan bərabərlik olsa da, sosial öhdəliklər daha çox kişinin üzərində dayanıb. Lakin indi bu öhdəliklərin bərabərləşməsi prosesi gedir və bəzi hallarda qadın rolları kişi rollarını üstələyir.

Biz buna öyrəşmişik ki, qadınlar kişi soyadını daşısın, kişilər isə əksinə, bunu etməsin. Amma bu, cəmiyyətdə rolların sürətlə dəyişməsi ilə bağlıdır və müəyyən mənada kişi rollarının zəifləməsi fonunda ortaya çıxır.

Bu dəyişikliklər hər zaman müsbət nəticə verməyə də bilər. Qadın soyadlarının kişilər tərəfindən qəbul edilməsi hallarının artması sosial, sosial-psixoloji və sosio-mədəni baxımdan müəyyən suallar yaradır. Xüsusilə milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və gələcək nəslin dünyagörüşünün formalaşması baxımından bu tendensiya o qədər də müsbət təsir göstərmir.

Bu, müəyyən mənada uşaqlar arasında kosmopolitizmə meyli artırır, qlobal vətəndaşlıq anlayışını gücləndirir. Lakin bu, milli və yerli vətəndaşlıq məsuliyyətlərinin zəifləməsinə də səbəb ola bilər. Bununla belə, bu prosesin bütövlükdə neqativ nəticə verəcəyini də qəti demək olmaz. Söhbət daha çox cəmiyyətin makro və mikro səviyyədə gələcək harmoniyasından gedir”.

H. İbrahimov əlavə edib ki, bu gün bu tendensiyanın neqativ nəticələri açıq şəkildə hiss olunmaya bilər:

“Amma məsələ gələcəkdə – bir neçə onillikdən sonra daha aydın görünə bilər. Bu baxımdan, bir tərəfdən bu, insanın hüquqi azadlığı və şəxsi seçimi kimi qəbul olunur. Digər tərəfdən isə ümumi tendensiya olaraq o qədər də proqressiv meyilləri əks etdirmir”.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.04.2026)

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Dünəndən bəri dayanmadan yağan yağış şəhərin üzərinə yalnız su deyil, bir ağırlıq, bir düşüncə, bir səssiz etiraf kimi çökürdü. Sanki göy özünü illərlə saxlamış, heç kimə açmadığı dərdlərini birdən-birə dilə gətirmişdi. Bu etirafın dili söz deyildi — damla idi. Hər damla isə bir cümlə, bir hiss, bir xatirə idi.

Şəhər bu yağışa öyrəşmiş kimi görünürdü. Küçələr yaş, asfalt parlaq, ağaclar yuyulmuş, sanki yenidən doğulmuş kimi… Amma bu zahiri sakitliyin arxasında hər kəs öz içində başqa bir yağış yaşayırdı. Hər kəsin içində bir bulud vardı və o bulud da bəzən belə — xəbərsiz, səbəbsiz — boşalmaq istəyirdi.

Aylin pəncərənin qarşısında dayanmışdı. Dünəndən bəri eyni yerdə, eyni düşüncələr içində… Yağış damcılarının şüşəyə toxunub süzülməsini izləyirdi. Hər damla ona nəyisə xatırladırdı. Bəzən bir gülüşü, bəzən bir ayrılığı, bəzən də heç vaxt yaşanmamış, amma ürəyində həmişə var olan bir ehtimalı.

Onun üçün yağış həmişə sadəcə təbiət hadisəsi olmamışdı. Yağış onun üçün danışan bir varlıq idi. O, yağışın səsini anlayırdı. Hər damlanın içində bir söz, bir hiss, bir sirr olduğunu hiss edirdi.

— Bu gün də dayanmır… — deyə pıçıldadı Aylin.

Səsi elə incə idi ki, sanki otağın içində belə itə bilərdi. Amma yağış onu eşitdi. Çünki bu, iki sükutun dialoqu idi — biri göydən, biri insanın içindən gələn.

Dünən axşamdan başlayan yağış gecə boyu davam etmişdi. Şəhərin işıqları damcıların arasında bulanıq görünür, hər şey sanki bir xatirənin içində baş verirmiş kimi hiss olunurdu. Aylin gecə yatmamışdı. O, bu yağışı qaçırmaq istəməmişdi. Çünki belə yağışlar tez-tez olmur. Bu, sadəcə hava deyil — bir haldır, bir duyğudur, bir çağırışdır.

Onun yaddaşında belə bir yağış daha vardı.

İllər əvvəl… Yenə belə aramsız yağış yağırdı. O zaman Aylin daha gənc idi, daha saf, daha inanan… O yağışlı gündə o, ilk dəfə sevmişdi. Ya da elə bilmişdi ki, sevib.

Elcan…

Bu ad onun yaddaşında yağış kimi yaşayırdı — sakit, amma dərin. O, Elcanı bir yağış günündə tanımışdı. Onlar təsadüfən eyni sığınacaqda dayanmışdılar. Küçənin ortasında, ani başlayan yağışdan qorunmaq üçün eyni kölgəyə sığınmış iki yad insan…

— Görünür, bu gün göy danışmaq istəyir, — demişdi Elcan.

Aylin o zaman bu cümlənin mənasını tam anlamamışdı. Amma səs tonu, baxışları, o anın özü… hər şey yaddaşına yazılmışdı.

Onlar həmin gün çox danışmamışdılar. Amma bəzən sözlər lazım olmur. Bəzən iki insanın arasında bir baxış, bir sükut kifayət edir.

Sonra yağış dayanmışdı.

Və sanki onunla birlikdə o an da bitmişdi.

Amma bəzi anlar bitmir. Onlar sadəcə zamanın içində gizlənir. Lazım olan anda yenidən üzə çıxmaq üçün…

Aylin bu gün həmin hissi yenidən yaşayırdı. Bu yağış ona yalnız keçmişi xatırlatmırdı. Bu yağış sanki onu çağırırdı.

O, pəncərəni açdı. Soyuq hava içəri doldu. Yağışın səsi daha aydın eşidildi. Hər damla artıq uzaqdan gələn bir səs deyil, birbaşa onunla danışan bir varlıq kimi idi.

— Nə demək istəyirsən? — deyə pıçıldadı.

Cavab sözlə gəlmədi.

Amma hisslə gəldi.

Bir çağırış…

Aylin palto götürüb evdən çıxdı. Yağışın altında addımlamaq istəyirdi. Bu yağışdan qaçmaq yox, onunla birlikdə olmaq istəyirdi.

Küçələr demək olar ki, boş idi. İnsanlar sığınacaqlara çəkilmiş, bu uzun yağışdan qorunmağa çalışırdı. Amma Aylin üçün bu yağışdan qorunmaq yox, onun içində itmək daha doğru idi.

Hər addımında ayaqları suya batırdı. Amma bu, ona narahatlıq vermirdi. Əksinə, sanki hər damla onun içindəki ağırlığı yuyurdu.

O, fərqinə varmadan eyni küçəyə gəlib çıxmışdı.

O küçə…

O sığınacaq…

Hər şey dəyişmişdi, amma eyni zamanda heç nə dəyişməmişdi. Sığınacaq hələ də orada idi. Sadə, köhnə, amma yaddaş yüklü.

Aylin dayanıb baxdı.

Və birdən…

— Görünür, bu gün göy yenə danışmaq istəyir.

Bu səs…

Aylin donub qaldı. Yavaş-yavaş başını çevirdi.

Elcan.

İllər sonra, eyni yağışda, eyni yerdə…

Sanki zaman bir dövrə vurmuş, hər şeyi yenidən bir araya gətirmişdi.

Onlar bir neçə saniyə sadəcə baxdılar. Bu baxışda illərin sükutu, deyilməmiş sözlər, yaşanmamış anlar vardı.

— Sən… — dedi Aylin.

— Mən… — dedi Elcan və gülümsədi.

Yağış onların ətrafında daha da sıxlaşdı. Sanki göy bu görüşü gizlətmək, onu yalnız onlara aid etmək istəyirdi.

— Maraqlıdır, — dedi Elcan, — bəzi insanlar həyatımızdan gedir, amma yaddaşımızdan heç vaxt çıxmır.

— Bəlkə də onlar heç getmir, — dedi Aylin. — Sadəcə doğru zamanı gözləyir.

Bu dəfə onlar susmadılar.

Onlar danışdılar. Keçmişdən, indidən, həyatdan, itkilərdən, qazanclardan… Amma ən çox da hisslərdən.

Yağış isə onları dinləyirdi.

Göy artıq ağlamırdı.

O, danışırdı.

Və bu dəfə onun sözləri yerə yox, iki insanın qəlbinə düşürdü.

Saatlar keçdi, amma heç kim fərqinə varmadı. Yağış yavaş-yavaş səngiməyə başladı.

Bu, bir son deyildi.

Bu, bir başlanğıc idi.

Çünki bəzi yağışlar yalnız torpağı yox, insanın taleyini də dəyişir.

Aylin başını qaldırıb göyə baxdı.

— Sağ ol, — dedi sakitcə.

Çünki o artıq anlayırdı…

Yağış sadəcə göydən düşən su deyil.

Yağış — danışa bilməyənlərin dilidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Azərbaycanmədəniyyətinə ağıritki üzvermişdir. SSRxalqartistiMaqsudMəmmədov 13 aprel 2026-cı ildə, ömrünün 97-cibaharındavəfatetmişdir. Onun vəfatı ilə bağlı Mədəniyyət Nazirliyi məlumat yaymışdır.

Qeyd edək ki, Xalq artisti Maqsud Məmmədov baletmeyster kimi, onun həyat yoldaşı, Xalq artisti Rəfiqə Axundova isə balerina kimi Azərbaycan baletinin inkişafına bir ömür həsr etmişlər.

Maqsud Məmmədov 30 may 1929-cu ildə Gəncədə anadan olub. 1950-ci ildə Moskva Xoreoqrafiya Məktəbini bitirib (Nikolay Tarasovun sinfi). Bakıya qayıtdıqdan sonra 1951-ci ildən Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında solisti işləyib.

 Sənətkarın ifa yaradıcılığının əsasını Polad ("Qız qalası", Əfrasiyab Bədəlbəyli), Mənzər, Lenni ("Yeddi gözəl" və "İldırımlı yollarla", Qara Qarayev), Fərhad ("Məhəbbət əfsanəsi", Arif Məlikov), Azad ("Gülşən", Soltan Hacıbəyov), Pərviz ("Qaraca qız", Əşrəf Abbasov), Albert ("Jizel", Adolf Adan), Dezire, Ziqfrid, Şahzadə ("Yatmış gözəl", "Sonalar gölü" və "Şelkunçik" Pyotr Çaykovski), Xli Şan Fu və Ma Li Çen ("Qırmızı lalə", Reynqold Qlier), Pyero ("Qızıl açar", Boris Zeydman), kolen ("Arlekinada", Rikardo Driqo), Vatslav ("Bağçasaray fəvvarəsi", Boris Asafyev), Frondoso ("Laurensisa", Aleksandr Kreyn), Qəhrəman ("Şopeniana", Frederik Şopen), Bazil ("Don Kixot", Lüdviq Minkus) obrazlarının ifası təşkil edir.

Maqsud Məmmədov həm milli baletlərimizdə, həm də dünya klassiklərinin əsərlərində mürəkkəb partiyaları böyük uğur və şərəflə ifa edib. Arif Məlikovun "Məhəbbət əfsanəsi" baletindəki Fərhad rolu onun ən uğurlu işlərindəndir. O, Azərbaycan Opera və Balet Teatrının Monte-Karlo, Fransa, Lüksemburq qastrollarında qalib olub.

1972–1973-cü illərdə Əlcəzairdə baletmeyster və pedaqoq işləyib. 1979-cu ildən Sov. İKP üzvü olub.

Təltif və mükafatları

"Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

"Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

"Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

"Şöhrət" ordeni

"Teatr Xadimi" qızıl medalı

Filmoqrafiya

- Doğma xalqıma

- Dədə Qorqud

- Qayınana

- Yeddi gözəl

- Qərib cinlər diyarında

- Bəyin oğurlanması

- Bir qəlbin iki dastanı

Quruluş verdiyi baletlər

Rəfiqə Axundovayla birgə

1. Xəzər balladası

2. Qobustan kölgələri

3. Yallı (balet) xoreoqrafik miniatürü

4. Ləzgihəngi (balet) xoreoqrafik miniatürü

5. Azərbaycan süitası

6. Kaleydoskop

7. Muğam  xoreoqrafik miniatürü

8. Üç inqilab

9. İldırımlı yollarla

10. Yeddi gözəl

11. Babək

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.04.2026)

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

İstəkli oxucularımıza daha bir istedadlı gənci tanıtmaq istəyirəm. Gənc şair, qəzəlxan Barat Salman oğlu Qasımovu.

Barat Qasımov 23 dekabr 1996-cı ildə Abşeron rayonunda anadan olmuşdur. 2014–2018-ci illərdə Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin Tikintinin İqtisadiyyatı fakültəsində təhsil almışdır.

Şeirlərini “Sacid” təxəllüsü ilə yazır. Yaradıcılığında heca və əruz vəznində qələmə alınmış şeirlər üstünlük təşkil edir.

Gənc şairə yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayır və bir neçə şeirini dəyərli oxuculara təqdim edirəm.

QORXURAM

Bir gün borc alsaydım Tanrıdan əgər,

O gün də göz yaşı tökərdim sənə.

Başqa bir zamanda gəlsəm dünyaya,

Yenə də gözümü dikərdim sənə.

Bəlkə də lap əvvəl yaranmışıq biz,

İkinci həyatdır verilib bizə.

Bəlkə birincidə xoşbəxt olmuşuq,

Biz gələ bilmirik indi üz-üzə.

Nəysə xatırladır bu yerlər mənə,

Elə bil, lap əvvəl var olmuşam mən,

Bəlkə bu yerlərə başqa dünyadan,

Bir səhvin üstündə qovulmuşam mən.

İlahi, qəribə hisslərdi bunlar,

Görən baş açırmı kimsə özündən?

Qorxuram, bu dünya məni aldadar,

Qorxuram, düşərəm sənin gözündən.

BELƏ OLMALIYMIŞ…

Belə olmalıymış bəlkə də, belə,

Bəlkə də bitirib getməli idin.

Ən gözəl anların rəsmini cizib,

Özünsə gözümdən itməli idin.

Bir bahar mehitək yanaqlarımdan,

Payız yağışıtək dodaqlarımdan,

Həzin musiqitək qulaqlarımdan,

Bir göz qırpımında ötməli idin.

Belə olmalıymış bəlkə də, belə,

Göz-gözə, üz-üzə, sənlə əl-ələ,

Sənlə nəfəs-nəfəs, biz gülə-gülə,

Ən gözəl an kimi bitməli idin.

Sən yoxsan indi mən sahilsiz gəmi,

Bəs hansı limanda atım bu qəmi,

Bəlkə də, mən səni, sən də ki məni,

bir pis vərdiş kimi tərgitməliydin.

Belə olmamalıydı, bəlkə də belə.

YAŞAMAĞA DƏYƏR

Səndən özgə gözlərimə bir gözəllik görünmür,

Ümidlərim qanad açıb, daha yerlə sürünmür,

Əgər, gülüm, bir ürək ki, boş boşuna döyünmür,

Yaşamağa dəyər onda.

Yaşamağa dəyər onda

Fəsillər tək dəyişkəndi həyatdakı qayğılar,

Gülüşlərin yaz gətirdi, çiçəkləndi arzular,

Addım-addım yaxınlaşır bir-birinə duyğular,

Yavaş-yavaş coşur qan da.

Yaşamağa dəyər onda

Təsəvvür et, bir yaz günü sərin külək əsəndə,

Həyəcanın nəfəsini aram-aram kəsəndə,

Sahil yanı, isti qumlar, günəş yerə küsəndə,

Bir musiqi arxa fonda.

Yaşamağa dəyər onda

Rəqs eləyir saçlarınla əsən dəli küləklər,

Uçur göyə ovucundan qanadlanan diləklər,

Seyr etdikcə mənzərəni əlvan-əlvan çiçəklər,

Mən kostyumda, sən ağ donda.

Yaşamağa dəyər onda.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Hə düzdür, o öləndə "Lenindən sonra Şərqin ən böyük ikinci itkisi" demişdi görkəmli inqilabçı Lev Trotski. "Partiyamızın Şərqdəki ən böyük nümayəndəsi" deyə onu tərif etmişdi digər görkəmli inqilabçı - Serqo Orconikidze. Düzdür, o kommunist partiyasına, bolşevizmə xidmət edirdi. Amma öz nüfuzu və səlahiyyəti ilə bolşevik-daşnak qudurğanlarının xaslqımıza qarşı yürüdülən məhvetmə siyasətinin qarşısında məhz Nərimanov dayanmışdı, gəlin bunu unutmayaq.

Bu gün görkəmli dövlət xadiminin doğum günü, 156 illiyidir.

Nəriman Nərimanov 14 aprel 1870-ci ildə Tiflis şəhərində anadan olub. Onun ata tərəfdən babası indiki İranın Urmiya şəhərindəndir. 1890-cı ildə Qori seminariyasını, 1908-ci ildə İmperator Novorosiysk (Odessa) Universitetinin Tibb fakültəsini bitirib. 1905-ci ildə Sosial-Demokrat "Hümmət" təşkilatınnın rəhbərliyinə daxil olub, Rusiya Sosial-Demokrat Fəhlə (bolşeviklər) Partiyasının (RSDF(b)P) məramnaməsini Azərbaycan dilinə çevirib.

 1909-cu ildə həbs olunaraq Həştərxan şəhərinə sürgün edilib. 1913-cü ildə Bakıya qayıdan Nərimanov fəhlələr arasında təbliğatla məşğul olub. Artıq 1917-ci ildə Nəriman Nərimanov "Hümmət" Təşkilatı Mərkəzi Komitəsinin sədri və RSDF(b)P Bakı Komitəsinin üzvü, "Hümmət" qəzetinin baş redaktoru olub.

Nəriman 1919-cu ildə Moskvaya çağırılaraq RSFSR Xalq Xarici İşlər Komissarlığında (XİN) Şərq məsələləri üzrə Xalq komissarının müavini vəzifəsinə təyin edilib. 28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti süqut etdikdən və Azərbaycan SSR elan edildikdən sonra  Nərimanov Azərbaycan SSR Müvəqqəti İnqilabı Komitəsinin Sədri və Xalq Komissarları Sovetinin Sədri vəzifəsini tutub.

1890-cı ildə Qori müəllimlər seminariyasını bitirən 20 yaşlı Nərimanov pedoqoji fəaliyyətinə Tiflis quberniyası Borçalı qəzasının Qızılhacılı kənd ibtidai məktəbində bir rus dili müəllimi kimi öz pedaqoji fəaliyyətinə başlayıb. Lakin gələcək ədib və dövlət xadiminə yalnız bir tədris ili işləmək müyəssər olub. Maddi imkan ucbatından məktəb bağlanıb. Bakıya getməli olub.

O zamankı Azərbaycan kəndinə məxsus olan cəhətlər- savadsızlıq və fanatizm, hüquqsuzluq və dözülməz istismar məhz bu kənddə bütün dəhşəti ilə Nərimanovun gözü qarşısında canlanıb və çox sonralar özünün yazdığı kimi "bəşəriyyətin geridə qalmış hissəsinə qüvvəsi çatdığı qədər kömək etmək" fikri onda ilk dəfə həmin kənddə yaranıb. Qızılhacılıda dərs dediyi müddət "Nadanlıq" əsərini qələmə almağa başlayıb.

Bir il sonra yeni məktəb açmaq niyyəti ilə Bakıya köçən Nərimanov çox genişmiqyaslı ictimai-pedoqoji fəaliyyətə başlayıb. Məktəb açmaq ona müyəssər olmayıb və Nəriman S. M. Qənizadənin köməyi ilə A. İ. Pobedonostsevin 6 sinifli progimnaziyasının hazırlıq sinfinin aşağı şöbəsinə müəllim qəbul edilib. Bu məktəb xüsusi məktəb olduğundan orada işləyənlər dövlət qulluqçusu hesab edilməyiblər.

Onlar dövlət məktəblərində çalışan müəllimlər üçün ayrılmış imtiyazlardan istifadə etmək hüququndan məhrum olublar. Maddi vəziyyətin ağır keçməsinə baxmayaraq, o, bu məktəbdə 5 il fəaliyyət göstərib, azərbaycanlı balalarının təhsilə cəlb edilməsinə, şagirdlərin sayının artmasına çalışıb.  Bakı şəhər pedoqoji ictimaiyyətinin və əhalinin dərin hörmətini qazanan Nərimanov Bakı realnı məktəbinin direktoru tərəfindən 1896-cı ilin əvvəllərində həmin məktəbə Azərbaycan dili müəllimi və sinif mürəbbilərinin köməkçisi vəzifəsinə dəvət edilir.

Az sonra, 1896-cı il sentyabrın 1-də Bakı şəhər dumasının qərarı ilə Probedonostsevin progimnaziyasının bazasında Bakı oğlan klassik gimnaziyası təşkil edilib və artıq dövlət qulluqçusu vəzifəsinə təsdiq edildiyindən həmin gimnaziyada eyni vəzifəyə dəyişilib. O, burada fasiləsiz olaraq 1902-ci ilədək çalışır və özünü işguzar, nümunəvi müəllim kimi göstərib. Yüksəksəviyyəli pedaqoji xidmətlərinə görə əvvəlcə medalla, daha sonra üçüncü dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeniilə təltif edilib.

Onun pedaqoji fəaliyyəti təkcə müəllimliklə məhdudlaşmayıb. O həm də ictimai xadim kimi Azərbaycanda maarif və mədəniyyətin yayılmasına ciddi təsir göstərib. Həmin dövrdə  Bakı şəhərinin müxtəlif tədris müəssisələri nəzdində fəaliyyət göstərən bazar günü məktəbləri və axşam kurslarında da pulsuz olaraq dərs deyib, dövrünün digər mütərəqqi ziyalıları ilə birlikdə yaşlı əhaliyə savad öyrədir, mütərəqqi fikirlər yayıb, bu məktəb və kursların xeyrinə teatr tamaşalarının göstərilməsində iştirak edib.

O, ruspərəst şovinistlərin mövqeyinə qarşı öz mövqeyini də izah edərək deyirdi:

 "Türk (azərbaycanlı) uşaqları tək Puşkini deyil, həm də Şekspiri, Şilleri bilməlidir. Ancaq türk (azərbaycanlı) uşağı özünə doğma olan əsl proletar şairi Sabirin odlu-alovlu şeirlərini, xalq şairləri Vaqifin, Zakirin, Vidadinin şeirlərini biləndən sonra bunları bilməlidir".

 Onun tövsiyəsi bu idi ki, "türk (Azərbaycan) dilinin tədrisini azaltmaq təklifini irəli sürənlər özləri bu dili öyrənsinlər ki, Sabiri anlasınlar".

Xalqımızın milli dirçəlişi naminə gördüyü işlərin sayı olduqca çoxdur. Bu yolda onun qətiyyətini sübut edən daha bir fakt:

1924-cü il martın 20-də Moskvada partiyanın siyasi bürosunda N. Nərimanovun təklifi ilə məsələ müzakirə olunub. O, F. Dzerjinskinin fikrinin əleyhinə gedərək neftdən gələn gəlirin böyük hissəsinin Azərbaycanda maarifin və səhiyyənin inkişafında xərclənməsi məsələsini qoyub. N. Nərimanov buna nail olub və öz tövsiyələrini XKS sədri Q. Musabəyova yazıb.

Nərimanov 1902-ci ildə 32 yaşında Odessadakı Novorossiysk İmperator Universitetinin tibb fakültəsinə qəbul olub, 1908-ci ildə buranı bitirib.

4-cü kursda oxuyarkən "Tibb və İslam" əsərini yazıb. Həştərxanda sürgündə olarkən ictimai-siyasi fəaliyyətlə yanaşı həkimliklə də məşğul olub. Həştərxan "Xalq Universitetləri Cəmiyyəti"nin sədri olan Nərimanov Həştərxan quberniyası həkimlərinin II qurultayında "Şurayi — İslam" cəmiyyəti adından çıxış edib. 1918-ci ildə Nərimanov Bakı şəhər təsərrüfatı komissarı kimi şəhərin sanitar vəziyyəti, eləcə də xəstəxanaların vəziyyəti ilə bağlı bir çox lazımi tədbirlər görüb.

1914-cü ildən Nərimanov Bakının Qara şəhər rayonunda pulsuz müalicəxanasında işləyib, neft mədənlərində işləyən xəstə fəhlələri və xəstəxanaya yaxın kəndlərin camaatını müalicə edib. O, öz mənzilində də xəstələri pulsuz müalicə edib. 1909-cu ildən 1918-ci ilə qədər N. Nərimanov Həştərxanda və Bakıda "Xolera-vəba", "Şaxotka-vərəm", "Traxom", "Qadınlar aləmi", "Tibb və İslam", "Əyyaşlıq" və başqa bu kimi faydalı elmi-publisistik mövzularda mühazirələr oxumuş, məqalələr və kitabçalar çap etdirib.

Nərimanov hər mühazirədən sonra "Tibb və islam" kitabçasını yoxsul fəhlələr arasında yaymaq üçün pulsuz paylayıb. (Bax: həmin illərdə Həştərxanda nəşr olunan "Burhani-tərəqqi", "İdel", "Astraxanskiy kray" və s. eləcə də Bakıda nəşr olunan "İqbal", "Baku", "Sədayi-həqq" və s qəzetlər) Bu elmi-kütləvi mühazirələr ən çox yayılan vəba, çiçək, traxoma, malyariya, revmatizm, mədə-bağırsaq xəstəliklərinə qarşı təcili profilaktik tədbirlərin görülməsində böyük rol oynayıb.

Fəaliyyətində milli təmayül və millətin mənafelərini qorumaq üstünlük təşkil edib, o, Azərbaycanda baş verən inqilabi proseslərə digər bolşeviklərdən fərqli münasibət bəsləyib, yerli xüsusiyyətləri nəzərə alıb və milli birliyə xüsusi diqqət yetirib. Beləliklə, N. Nərimanovun ictimai, siyasi, dövlətçilik fəaliyyətində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda mübarizə başlıca yerlərdən birini tutub.

Onun bu mövqeyi Bakı, Zəngəzur, Naxçıvan, Dağlıq Qarabağ və Zaqatala məsələlərinin həlli zamanı özünü göstərib. Azərbaycanın ərazi problemləri N. Nərimanovun zamanında deyil, ondan əvvəl meydana çıxıb. Bu problemlər Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə də xarici siyasətin ən ağrılı və mürəkkəb məsələləri olaraq qalmış və həll edilməyib

Əsərləri

1. Nadanlıq

2. Şamdan bəy

3. Bahadır və Sona

4. Nadir şah

5. Tibb və İslam

6. Vərəm

7. Traxom

8. Bir kəndin sərgüzəşti

Nəriman Nərimanov 1925-ci ildə müəmmalı şəkildə ölüb və Moskvada Kremlin divarları yaxınlığında dəfn edilib. Bakı şəhərində Nəriman Nərimanovun adını daşıyan metrostansiya, rayon, məktəb, küçə, prospekt, kinoteatr, Xatirə Muzeyi, park mövcuddur. Lənkəran rayonunun Liman şəhərində Nəriman Nərimanovun adını daşıyan park və küçə mövcuddur.

Lənkəran, Şəmkir, Goranboy, Biləsuvar, Qobustan, Gədəbəy və Sabirabad şəhərlərində Nəriman Nərimanov adına kənd və qəsəbələr mövcuddur. Füzulinin Horadiz şəhərində Nəriman Nərimanov adına küçə mövcuddur.

Şuşa, Gəncə, Şirvan şəhərində Nəriman Nərimanov adına park və küçə, Neftçala şəhərində Nəriman Nərimanov Stadionu, Gürcüstanın paytaxtı Tblisi şəhərində Nəriman Nərimanovun Ev Muzeyi açılıb.

Belarusiyanın Qomel şəhərindəki bir kənd, Qazaxıstanın Kostanay şəhərindəki Kostanay Hava Limanı, Rusiyanın Həştərxan şəhərində rayon, Zimovnikovski şəhərində qəsəbə, Nurlatski şəhərində yaşayış məntəqəsi, Tümen şəhərində kənd, Şaturadakı mədəniyyət mərkəzi, Moskva Volqoqrad, Çernyanka və Belqorod şəhərlərindəki küçələr Nəriman Nərimanovun adını daşıyır.

"Bolşevik Nərimanov" gəmisi 1957-ci ildə düzəldilərək istifadəyə verilib, 1982-ci ildə isə istifadə müddəti bitib. Gəmi istismardan çıxarıldıqdan sonra Sumqayıt sahilində saxlanılıb, iaşə obyekti kimi istifadə olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Milli səhnəmizin ilk peşəkar aktrisalarından olan, yüksək səhnə mədəniyyəti örnək sayılan, zəngin dünyagörüşlü, geniş mütaliəli ziyalı, ciddi xarakterli ifaçısı FatmaQədri özgündəliklərində yazırdı: “37-ciildə məniişdən çıxardılar, heç kimqorxusundansalamımı almırdı, hansı tanışıma, dostumarastgəlirdimsə, üzünü yana çevirirdi. Ancaqbirgünküçədə Mirzə İbrahimovlarastlaşdım. O, məniyanına çağırdı, halımı soruşdu, vəziyyəti öyrənəndənsonraköməkəliniuzatdı, beləliklə Dramteatrınaqayıtdım...”

Fatma xanım Qədir qızı 14 aprel 1907-ci ildə Rusiya imperiyasının qərbində - Ukraynanın Odessa şəhərində doğulub. Rus dilində təhsil alıb və yeniyetmə yaşlarından ailəsi Bakıya köçən Fatma xanım Azərbaycan Teatr Texnikumunun ilk buraxılışında aktyor diplomu alıb.

Fatma Qədir qızı Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunu bitirib. Səhnə fəaliyyətinə 1926-cı ildə Bakı Türk İşçi Teatrında başlayıb, burada Nübar ("Cancur Səməd", M. Əfəndiyev; J. B. Molyerin "Zorən xəstə" əsərinin təbdili), Sürucuin ("Hind qızı", Ə. Hamid), Oa-Şen ("Çin tanrısı", F. Pavlovun "Tunc büt" əsəri üzrə), Gülüş və Sevil ("Sevil", C. Cabbarlı), Xumar ("Şeyx Sənan", H. Cavid) kimi səhnə obrazları ifa edib.

1932–1935-ci illərdə Bakı Rus Dram Teatrının aktrisası olmuş, 1936-cı ildən Azərbaycan Milli Dram Teatrında işləyib. Əsas rolları: Maşa ("Dubrovski", A. S. Puşkin), Xuraman ("Vaqif", S. Vurğun), Cülyetta, Emiliya ("Romeo və Cülyetta", "Otello", U. Şekspir), Luiza ("Məkr və məhəbbət", F. Şiller), Larisa, Katerina ("Cehizsiz qız", "Tufan", A. Ostrovski), Polina ("Ögey ana", O. Balzak), Gültəkin ("Aydın", C. Cabbarlı), Məhəbbət ("Məhəbbət", M. İbrahimov). 1933-cü ildən pedaqoji fəaliyyət göstərib.

Fatma Qədri barədə danışırıqsa onun çox ağır bir həyat yolu keçdiyini mütləq vurğulamalıyıq. Və qayıdaq uşaqlığına. O, ailələrinin 10-cu qız övladı olaraq dünyaya gəlib. Oğula həsrət bu ailənin 10-cu qız övladı olmaq Fatmanın qara taleyini müəyyənləşdirib. Valideynləri onun adını Artıq qoyublar. Fatmanın ailəsi çörəkpulu ardınca Cənubi Azərbaycanın Sərab şəhərindən bu şəhərə gəlmişdilər. Atası Qədir kişi şəkər zavodunda fəhlə işləyirdi.

Fatmadan sonra daha 3 uşaq dünyaya gətirən bu 13 uşaqlı ailəni dolandırmaq gün-gündən çətinləşir, bir qarın yemək məşəqqətə çevrilirdi. Fatmanın on iki yaşı olsa da, o yoxsulluq ucbatından məktəbə gedə bilmir, yaşıdlarından geri qalırdı. Fatma Qədri sonralar həmin günləri belə xatırlayır: “Gecə-gündüz Allaha yalvarırdım ki, ya tezliklə canımı alsın, ya tezliklə bəxtimi açsın!”

Qızının oxumaq arzusunu hiss edən anası günlərin birində Fatmanın əlindən tutub onu tanıdıqları bir evə gətirir. O, on iki yaşlı qızını bu ailəyə qulluqçuluğa verir. Fatma burada ailənin qulluqçuluğunu edir, ona verilən əməkhaqqını isə məktəb pulu kimi yığıb toplayır. Fatma əvvəlcə mollaxana dərslərinə gedir.

Lakin sonradan o, buradan bezib şəhərdəki Xalq Məktəbinə getməklə rus dilində təhsilə başlayır. Şəhər mühitində açıq havada göstərilən teatr tamaşalarının birini də ötürmür. Bir gün isə valideynləri onu uşaqsız-soysuz olan varlı həştərxanlı qadına övladlığa verirlər. Fatma isə ailəsindən ayrılmaq, başqa mühitdə yaşamaq istəmədiyindən yarı yoldan qaçıb öz kasıb daxmalarına qayıdır. Günlərin bir günü Fatma Odessada çekist işləyən Əhəd Axundzadə ilə qarşılaşır. Axundzadə Fatmaya aşiq olur. Və onu özü ilə Bakıya gətirir. Bununla da Fatmanın həyatı dəyişir. Burada o, özünün Artıq adı ilə vidalaşıb Fatma adını götürür, soyadını isə atasının adını yazdırır.

Axunzadələrin qohumu məşhur opera sənətkarı Şövkət Məmmədova onların evində tez-tez qonaq olurdu. Çox keçmir ki, o, Fatmaya köməklik etməyi öz boynuna götürür. Fatma Şövkət xanımın təşəbbüsü ilə yenicə yaradılmış Bakı Azərbaycan Pedaqoji institutuna daxil olur. O, ailəsindən gizlin həm də Dövlət Teatr Texnikumuna daxil olur. Burada Aleksandr Tuqanovla, Cəfər Cabbarlı ilə tanış olur.

Fatmanın təhsil almasında baldızlarının və qayınlarının rolu çox böyük olur. Ailə və həyat yoldaşı onun təhsil almasını dəstəkləyir, ancaq onun aktrisa olmasını qəti şəkildə istəmirlər. Bir müddət sonra Axundzadə ilə Fatma arasında soyuqluq yaranır. Dörd ildən sonra isə cütlük yollarını ayırır. Fatma ərindən boşandıqdan sonra 1926-cı ildə Teatr texnikumunu müvəffəqiyyətlə bitirib aktyor diplomu ilə Türk İşçi Teatrına işə göndərilir. Səhnə fəaliyyətinə Mirzə Cəlilin “Anamın kitabı” dramında gənc Gülbahar rolunu ifa etməklə başlayır. Hər iki dildə mükəmməl sənət nümunələri yaratmaqla bir sıra bədii xarakterlərin daha da dolğun təcəssümünə nail olur.

Fatma Qədri 1932-ci ilədək Türk İşçi Teatrında çalışır, 1933-cü ildən Bakı Rus DramTeatrı, habelə Gəncə Şəhər Teatrı və 1936-cı ildən isə Azərbaycan Dövlət Akademik Dram Teatrı səhnəsində fəaliyyət göstərir. Elə həmin illərdə Xalq Deputatları sovetinə deputat seçilir.

O aktrisalıq fəaliyyəti müddətində “Sevil”, "Şeyx Sənan", "Paris Notrdam kilsəsi", "Anamın kitabı", "Dubrovski", "Vaqif", "Romeo və Cülyetta", "Otello", "Məkr və məhəbbət", "Cehizsiz qız", "Tufan", "Aydın" tamaşalarında aparıcı rollar ifa edir.

37-ci ilin repressiyasından Fatma Qədri də öz nəsibini alır. Onun keçmiş əri Əsəd Axundzadə Təhlükəsizlik komitəsində, yüksək vəzifədə işləyirdi. Onu xalq düşməni kimi həbs edəndə Fatma da istintaq altına düşür. “O mənim keçmiş ərim olub, sonra başqasıyla ailə qurub” desə də təqiblərdən canını qurtara bilmir. Fatmanı işdən kənarlaşdırırlar, dolanışığı ağırlaşır. Kitab pasajında Şekspirin kitablarını məhəcərə qoyub satdığı günlər olub.

Əvvəldə qeyd etdim, Fatmanı 37-ci illər represiyası məngənəsindən Xalq yazıçısı Mirzə İbrahimov çıxarıb. Sonra yenə teatr, yenə rollar, yenə şöhrət… Və yüksək mükafatlar…

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Şərəf nişanı" ordeni

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni.

Amma sonradan Fatma Qədri yenidən qəzəbə düçar gəlir, onu yenidən təqib edir, süni maneələr yaradırlar.

Teatrlarda çıxış etmək qadağası aldıqdan sonra ağır depressiyadan çıxa bilməyən sənətçi 1968-ci ildə, 60 yaşında  mənzilində intihar edir.

Bax belə bir tale.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Teatrın ilk dönəmləri. Cəhalət onu küfr sayır. Aktyorlar təqib edilir. Aktrisalar isə əsla yoxdur. Qadın rollarını kişilər ifa edir.

Belə bir ağır zamanda özlərini teatra həsr edən ilk fədailər, qaranquşlar sırasında Qaflan Muradov da yer almaqdadır.

Qaflan Məmmədrza bəy oğlu Muradov 22 mart 1890-cı ildə Ağdamın Muradbəyli kəndində anadan olub. Bəzi araşdırmalarda göstərilir ki, o, 1908-ci ildə Ağdamda ikisinifli rus-tatar məktəbində oxuyub. Azərbaycan teatr sənətində yaddaqalan obrazlar ifa edib.

 Məktəb illərində direktor Əhməd bəy Abbasovun rəhbərliyi ilə məktəbdə ilk dəfə olaraq Nəcəf bəy Vəzirovun "Yağışdan çıxdıq, yağmura düşdük" komediyası əsasında tamaşa hazırlanır. Yetər rolu məktəbin şagirdi Qaflan Muradova həvalə olunub.

İlk tamaşa böyük səs-küyə səbəb olur: Əhməd bəy Abbasov, həmçinin tamaşanın yaradıcı heyəti cahillər tərəfindən təhqir hədəfinə çevrilir. Qaflan Muradov küçədə ələ salınır, "Qız Qaflan", — deyə lağa qoyulur, lakin heç bir təhqir, hədə-qorxu və başqa maneələr bu həvəskarların teatra, səhnəyə marağını, məhəbbətini azalda bilmir.

1910-cu ildə Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev Ağdamda yeni dram kollektivi yaradıb. "Ac həriflər", "Dağılan tifaq", Mirzə Fətəli Axundzadənin "Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah" və digər səhnə əsərləri əsasında tamaşalar hazırlayıb. Bu tamaşalarda Qaflan Muradov kimi səhnə həvəskarlarının gücündən bacarıqla istifadə edib.

Həmin tamaşalarda Sona və Şəhrəbanu rolları Qaflan Muradova tapşırılıb. Gənc aktyor Sonanı ifa edəndə anasının, Şəhrəbanu obrazında isə böyük bacısının bir dəst paltarını gizlincə gətirib səhnədə geyinib. O, daha sonra "Məşədi İbad"da Sənəmi, "Evliykən subay"da Pərzadı, "Leyli və Məcnun"da Məcnunun anasını və başqa obrazları da peşəkarlıqla ifa edib.

Ə. Haqverdiyev sonra Şuşada Əhməd Ağdamski, Xosrov Mamayev, Hüseynqulu Sarabski, Qaragöz Zülfüqarov və İsa Şuşinski kimi istedadlı səhnə həvəskarlarının qüvvəsi ilə maraqlı teatr kollektivi yaradıb. Həmin vaxtlar Qaflan Muradov da bir neçə ağdamlı sənət dostu ilə Şuşaya gəlib və onlara qoşulub. Sonralar teatrın bacarıqlı aktyoru kimi tanınıb.

Qardaşı Murad Muradov həmişə Qaflana və onun sənət dostlarına teatr sənəti ilə bağlı dəyərli məsləhətlər verib. İmkan olduqca Abbas Mirzə Şərifzadə, Ülvi Rəcəb, Mirzəağa Əliyev, Əbülhəsən Anaplı, Əli Qurbanov və başqa görkəmli sənətkarlarla tanış edib. Bütün bunlar gənc səhnə aşiqinin gələcək həyat yolunun müəyyənləşməsində böyük rol oynayıb

Azərbaycanın sovetləşməsindən (1920) sonra Qaflan Muradov yaxın dostu Əhməd Ağdamski ilə Ağdama qayıdıb. Fəhlə-kəndli klubunun nəzdində Cəmil Muradov, Xosrov Mamayev, Heydər Şəmsizadə, Baxış Kələntərli, Ayaz Köçərli, Ələsgər Məmmədov kimi istedadlı səhnə həvəskarlarından ibarət teatr kollektivi yaratmağa müvəffəq olub.

Bu sənət aşiqləri klubun səhnəsində F. Şiller, M. F. Axundzadə, N. Vəzirov və Ü. Hacıbəylinin əsərlərini böyük həvəslə tamaşaya hazırlayıb. Qarabağın ən ucqar yaşayış məntəqələrində belə tamaşa göstəriblər. 1937-ci ildə Ağdamda Dövlət Dram Teatrı açılanda Qaflan Muradov artıq xalq arasında tanınan bir sənətkar olub. O, teatrda cəmi üç il işlədikdən sonra, 1940-cı ildə "Əməkdar artist" fəxri adına layiq görülüb.

Araşdırmalarda göstərilir ki, Qaflan Muradov teatra-səhnəyə çox möhkəm tellərlə bağlı olub. Bu fikri ifadə edəcək bir hadisə də xatırlanıb. Qeyd olunur ki, 1941-ci ilin qanlı-qadalı günlərinin birində sənətkarın ailəsində bir faciə baş verib. On doqquz yaşlı oğlu Tofiq qəflətən dünyasını dəyişib. Bu hüzrün üçüncü günü "Leyli və Məcnun" tamaşası oynanılan vaxta təsadüf edib. Məcnunun atasının ifaçısı Qaflan Muradov çoxlarının təəccüb və etirazını eşitməyib. Tamaşanın təxirə salınmasına razı olmayaraq səhnəyə çıxıb. O, səhnədə tək Məcnunun deyil, əzizi Tofiqin də faciəsinə göz yaşı töküb.

Hər iki faciəni birgə yaşayıb və ürəyini boşaldıb. Qaflan Muradovun obraza girmək, onu yaşamaq istedadı çox güclü idi. İstər ciddi, istərsə də gülüş boyaları ilə ifa etdiyi Kərəmov, Məşədi İbad, Soltan bəy, Hacı Qara, dramatik cizgilərlə canlandırdığı Məcnunun atası, Göyüş kişi, Veysəl Mirzə və digər rolları uzun müddət tamaşaçı yaddaşından silinməyib.

Qaflan Muradov, sözün həqiqi mənasında, teatr üçün doğulan, səhnədə nəfəs alan alovlu sənət carçısı olub. Ağdamda Dövlət Dram Teatrının açılması onu çox sevindirib. Artıq yaşlansa da, tez-tez teatra baş çəkib, məşqlərə tamaşa edib, gənc aktyorlara Azərbaycan teatrının görkəmli sənətkarlarından və özünün səhnə həyatından maraqlı xatirələr danışıb.

O, 80 illik ömrünün 60 ildən çoxunu səhnəyə həsr edib. Azərbaycan SSR əməkdar artisti Qaflan bəy Muradov 14 aprel 1970-ci ildə Ağdam şəhərində vəfat edib. Gəlin onu anaq və rəhmət diləyək.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Müslüm Maqomayev Azərbaycan musiqi mədəniyyətində böyük iz qoymuş bəstəkarlardan biridir. Əsərin çox zəngin musiqisi var. Burada müəllif rəqs, muğam, təsnif və rəng kimi bir çox musiqi janrlarından geniş istifadə edib. Ariyanı çox böyük həvəslə ifa etmişəm. “Nərgiz” operasına yeni quruluşda tamaşa etmək ən böyük arzumdur. Ümid edirəm ki, yaxın gələcəkdə bu operaya yenidən Opera və Balet Teatrının səhnəsində baxa biləcəyik”, - belə deyir İnarə Babayeva.

İnarə Əhməd qızı Babayeva 1977-ci il aprel ayının 14 Bakı şəhərində anadan olub. 1996-2002-cü illərdə Üzeyr Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının solo oxuma fakültəsində ali təhsil alıb və Akademiyanı magistratura pilləsi üzrə 2005 ci ildə isə akademiyanın Asperanturasını fərqlənmə ilə bitirib və  kamera ifaçısı,vokal müəllimi,ixtisası üzrə bitirib.

O, akademiyada təhsil aldığı müddət ərzində, 1999- cu ildən Azərbaycan Akademik Musiqili teatrın aparıcı solisti kimi fəaliyyətə başlayıb. O teatrda çalışdığı müddət ərzində teatrın rus bölməsində: İ.Kalmanın – “Silva”, “Bayadera”, “Maritsa”,”Qaraçı- Premyer”, F.Leqarın - “Şən dul qadın”, Q.Qarayevin- “Çılğın qasqonçu”,  Ü.Hacıbəylinin- “O Olmasın bu olsun” operettalarında baş qəhrəman obrazlarını ifa edib.

İnarə Babayeva 2002-ci ildən Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının aparıcı solistidir. O, Opera və Balet Teatrının repertuarında milli və klassik dünya bəstəkarlarının yaradıcılığına məxsus bir sıra tamaşalarda əsas partiyaları ifa edib.

İfa etdiyi partiyalar:

- Gülnaz - «O olmasın bu olsun» Ü.Həcibəyli

- Gülçöhrə- «Arşın mal alan»Ü.Həcibəyli

- Humay- «İntizar» F.Əlizadə

- Zoluşka-«Zoluşka» L.Vaynştey

- Cırtdan- «Cırtdan» N.Əliverdibəyov

- Rozina- «Sevilya bərbəri» C.Rossini

- Serpina -“Hammı elə edir” V.Mozart

- Adina -“Sevgi şərbəti” Donizetti

- Süzanna -“Don-Juan” V.Mozart

- Oskar-“Bal-Maskarad” D.Verdi

- Pamina-“Sehirli-tetək” V.Mozart

- Dilbər-“Sevil” F.Əmirov

- Amur-“Orfey və Evredika” Gluk

- Məhsəti-“Məhsəti” P.Axundova

Rolların öhdəsindən özünəməxsus gələrək, yüksək professionallıqla ifa edib. Gügüclu səs tembri ilə yanaşı, gözəl səhnə görkəminə, yüksək artistizm qabliyyətinə malikdir. İnarə Babaeva Azərbaycan Mədəniyyətini təmsil edərək, Ölkəmizin hüdudlarından kənarda,bir sıra müsabiqə və festivallarda iştirak edib, laureat və diplomant adına layiq görülüb.

Mükafatları:

- Gənc vokalçıların Respublika müsabiqəsinin laureatı-1 yer(1994)

- Opera ifaçılarının Respublika müsabiqəsi laureatı-2 yer(2000)

- “Türksoy” (Türkiyə) beynalxalq festivalının iştirakçısı(2002)

- Vokalçıların Yaltada keçirilən müsabiqəsinin diplomantı(2006)

- Opera ifaçılarının Tuluza şəhərində (Fransa) keçirilən müsabiqəsinin diplomantı (2008)

- Operetta ifaçılarınin Yekaterinburqda (Rusiya) keçirilən festivalının iştirakçısı.

2005-ci ildən Yaponiya, Çin, İngiltərə, Fransa, İtaliya, Almaniya, Gürcüstan, Belorusiya, Kazakistan, Qırgızıstan, Makidoniya, Serbiya, Mərakeş keçirilən Azərbaycan mədəniyyəti günlərinin iştirakçısı olub, bir sıra dövlət və yubiley tədbirlərində iştirak edib. İnarə Babayeva 2006 cı ildən Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti vokal müasir estrada ifaçılığı fakültəsinin müəllimi olub.

2013 cü ildən baş müəllimi, 2019- cu ildən isə Kafedaranın dosentidir. O, vokal müasir estrada ifaçılığına aid 5 məqalənin, “Azərbaycan vokal Nümunələri Soprano səsi üçün “Antaloğiya” kitabının müəllifidir.  İnarə Babayeva 2-ci təhsil olaraq 2014 cü ildə Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin rejissorluq fakültəsinə daxil olub. Elə həmin ildə Akademik opera və Balet Teatrının səhnəsində dünya klassik opera inciləri sırasında olan, Perqolezinin “Qulluqçu- xanım” operasına quruluş verib. 2018- ci ildə müvəfəqiyyətlə 2 təhsilini başa vuran İ.Babayeva Heydər Əliyev sarayında Azərbaycanda ilk dəfə Mədəniyyət kanalının təşkilatçılığı ilə, keçirilən uşaq müziklin “Ələddin” tamaşasına quruluş verib.

Paralel olaraq, İ.Babayeva 2016-cı ildən Azərbaycan Televiziya və Radiosunun solistidir. Onun ifasında,dünya və Azərbaycan  klasssik musiqi inciləri Televiziyanın musiqi kollektivlərinin müşayiəti  ilə, lentə alınaraq,radionun qızıl fondunda saxlanılır.

İnarə Babayeva 27 sentyabr 2019-ci il tarixində Akademik opera və Balet teatrında Dahi Məhsəti Gəncəviyə həsr olunan, musiqisi Pikə Axundovaya, libretto müəllifi Leyla Qədirzadəyə məxsus “Məhsəti” operasında baş rolu, eyni zamanda operanın quruluşunu tamaşaçılara uğurla təqdim edib. İnarə Babayevanın bütün bu xidmətləri Ölkə rəhbərliyi tərəfindən yüksək qiymətləndirilərək, 2009-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti fəxri adına, Prezident mükafatına layiq görülüb.

Mədəniyyət TV tamaşaçılarına yeni musiqi nömrəsi təqdim edib. Azərbaycan klassik musiqisinin banilərindən biri, Əməkdar incəsənət xadimi Müslüm Maqomayevin 135 illiyi ərəfəsində bəstəkarın “Nərgiz” operasından “Nərgizin ariyası” musiqili çarx şəklində hazırlanıb. Ariyanı İnarə Babayeva ifa edib. “Nərgiz” operası Azərbaycan musiqisi tarixində Avropa üslubunda yazılmış ilk operadır. Onun premyerası 1935-ci ilin dekabrında baş tutub. Ağır xəstə olmasına baxmayaraq, operanı dirijor pultu arxasında müəllif özü idarə edib.  Premyeradan sonra Müslüm Maqomayev gündəliyində bunları qeyd edib: “Əsərin belə maraqla qarşılanması bəstəkar üçün böyük şərəfdir. Bu, həyatımın ən xoşbəxt günüdür”. Operanın libretto müəllifi Məmməd Səid Ordubadidir. Xatırladaq ki, Müslüm Maqomayevin Ordubadinin “Çobanlar” radio tamaşası üçün bəstələdiyi musiqi ilə sonradan “Nərgiz” operasının əsası qoyulub. Əsər kəndlilərin mülkədarlara, ədalətsizliyə qarşı mübarizəsindən bəhs edir.

Və məhz “Nərgiz” operasında “Nərgizin ariyası” İnarə Babayevanı məşhurlaşdırıbdır. Ariya ilə bağli İnarə Babayevanın fikirlərini isə sizlərə lap əvvəəldə çatdırdım: “Ariyanı çox böyük həvəslə ifa etmişəm. “Nərgiz” operasına yeni quruluşda tamaşa etmək ən böyük arzumdur. Ümid edirəm ki, yaxın gələcəkdə bu operaya yenidən Opera və Balet Teatrının səhnəsində baxa biləcəyik”.

Bu açıqlama 2020-ci ildə olub. Düzü, dəqiqləşdirə bilmədim, “Nərgiz” operası bu keçən 6 ildə yeni quruluşda nümayiş olundumu.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.04.2026)