Harun Soltanov,

 "Ədəbiyyat və incəsənət" portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Gecə yarısıdır. Stolun üstündə yarımçıq qalmış stəkan var. İçində nə olduğu fərq etmir. Pəncərənin kənarında siqaret tüstüsü. Telefonun enerjisi bitib, onu da o biri otağa atıbsan. İçində nə varsa, hamısı eyni anda qaynayır...

Sevgi? Qardaşının səsi, yoxsa bacının? Artıq deyəsən unudursan. Ancaq bir stəkan çay, qardaşının bir vaxtlar boyuardındaki tükləri kəsməsi, bir vaxtlar "sən mənim zirəng oğlumsan" deyən ananın səsi. İndi o səs stəkanın dibinə çöküb..

 Nifrət? Əslində heç kəsə deyil, özünə. Axı niyə o gün susdun? Niyə o an "qəbul edirəm" demədin? Niyə bu qədər ağırsan, niyə bu qədər düşüncəli, niyə heç vaxt kifayət qədər yüngül deyilsən?

 Darıxmaq? Bu, ən qarışığıdır. Nəyi? Kimi? Haranı? Bəlkə də heç yaşamadığın bir günçün, heç açmadığın bir qapı üçün darıxırsan.

Qorxu? Sabah yenə eyni olacaq. Oyanacaqsan, yenə eyni küçədən keçəcəksən, yenə eyni boşluğu çiyinlərində daşıyacaqsan. Heç nə dəyişməyəcək. Heç kim gəlib "səni başa düşürəm"  deməyəcək.

Və bütün bunlar eyni anda. Bir stəkanın dibində bir ailənin kölgəsindədir. Bir siqaretin tüstüsündə evdən qaçdığın gün. Bir pəncərənin qarşısında bütün ömrünün bir kino lentinə yığılıb sürətlə keçməsidir. Sən isə sadəcə oturmusan. Heç nə etmirsən. Amma içində bir orkestr var, hər alət başqa bir şey çalır. Kimisi sevgi, kimisi ağrı, kimisi susqunluq. Biri skripka, biri piano. Və dirijor yoxdur.

Təklikdə belə başlayır. Küçədə addımlayırsan, yağış yağır. Paltarın islanır, amma fərqinə varmırsan. Ayaqqabılarının altında su sıçrayır, şəhərin işıqları yağışda bulanıqlaşır. Birdən xatırlayırsan, beş il əvvəl, başqa bir şəhər, başqa bir yağış. O zaman da belə islanmışdın. Yanında əsgər yoldaşların idi, silahın çiynində, soyuq amma güvənli. İndi o silahı xatırlayırsan, amma nömrəsini unutmusan. Necə olur? O silahi saniyələr içində söküb yığırsan, amma nömrəsi nə idi? Unutdun.

 Bu, təkliyin mikslənməsidir.. həqiqətlə xəyalın, xatirələrlə indinin arasında sərhəd silinir. Sən artıq bilmirsən. Bu ağrı indinin ağrısıdır, yoxsa keçmişin? Bu sevgi hələ də içindədir, yoxsa sadəcə vərdişdir?

 Teatra tək gedirsən. Tamaşa başlayır, səhnədə bir qadın ağlayır. Həqiqi ağlayır, yoxsa rolla? Fərq etmir. Sən də ağlayırsan. Sənin göz yaşın tamaşanın bir hissəsidi, heç kim bilmir, heç kim görmür. Amma sən bilirsən. Səhnədəki qadının hər fəryadı sənin içində bir nağara vurur. Tamaşa bitir, alqışlayırsan. O qadın səhnədə təzim edir, gülümsəyir, o isə hələ də ağlayırdı bir az əvvəl. Foyedə gəzirsən. İnsanlar danışır, gülür, şəkil çəkir. Sən divara söykənib heç nə edə bilmirsən. İçində dəniz var, dalğalar, fırtına, qayalar. Amma üzün sakitdi. Heç kim bilmir. Heç kim görmür.

 Bu da qarışıqlığın bir şəkli, içində fırtına qoparkən, üzündə bahar küləyi əsməsidir.

 Şəhərin məşhur barlarının birinin küncündə tək içirsən. Stəkanın içində viski, yoxsa vodka? Fərq etmir. Yanındakı stulda heç kim oturmur. Amma sən baxanda ora, bəzən birinin oturduğunu görürsən, kölgə, xəyali, bəlkə də sabahkı özün. O sənə susur, sən ona baxırsan. Bir qurtum alırsan, keçmişin bir parçası boğazından aşağı enir. İkinci qurtum, sabahın qorxusu bir anlıq əriyir. Üçüncü qurtum, heç nə yoxdur. Sadəcə sükut. Stəkan, işıq, nəfəs. Və sonra başlayır qarışıqlıq. Əsl qarışıqlıq. Niyə burdayam? Niyə təkəm? Niyə bunu seçdim, yoxsa seçmədim?  Hardayam? Dostlarım hardadı? Niyə heç kim zəng eləmir? Niyə zəng eləmirlər, axı mən də eləmədim? Günah kimindi? Heç kimin. Hamının. Özümün. Birdən ağlamaq gəlir içindən, amma ağlamırsan. Birdən gülmək gəlir, amma gülmürsən. Birdən qalxıb getmək, birdən oturub qalmaq. Stəkanı stolun üstünə qoyursan. Barmaqların stəkanın ətrafında dolaşır. Soyuqdur. Sən də soyuqsan. Bu, təkliyin ən dərin anıdır heç nə olmur, amma hər şey olur. Səssizlik ən yüksək səslə danışır. Boşluq ən ağır yükü daşıyır.

Geri dönəndə evə, telefon hələ də susur. Açmırsan. Oturub qaranlığa baxırsan. İçindəki qarışıqlıq yavaş-yavaş durulur. Sevgi çökür dibə. Qorxu üzür üstə. Darıxmaq arada qalır. Sən isə onların arasında, bir adada təksən. Amma bu ada, sənin adandır. Çöldə şəhər hələ də nəfəs alır. Hardasa kimsə gülür, hardasa kimsə söyüş söyür, hardasa kimsə sənin kimi tək oturub stəkanın dibində özünü izləyir. Bilmirsən onu, o da səni bilmir. Amma bu an, eyni təklik, eyni qarışıqlıq,sizi hardasa toxundurur.

Və bəlkə də təkliyin ən qəribə tərəfi budur. Tək olanda heç vaxt tamamilə tək olmursan. Çünki içinə doldurduğun bütün o səslər, o üzlər, o toxunuşlar, o sözlər hamısı səninlədir. Hamısı birdən. Eyni anda.

Bir stəkan, bir pəncərə, bir nəfəs. Və içində yığılmış kainat..

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Buillərdə onunişitəkcə teatrlabitməyib. Axırıncı 30 illikyaradıcılığındaKazımAbdullayevonbeşdən çoxkinofilmdə, ondanartıqteleviziyafilmlərində və televiziyatamaşalarında çəkilib. Çəkildiyisonkinofilmlər- “Seçilən” də ZoriBabayan, “ Narbagı”ndaManafkişi, Almaniyanınistehsalı olan “Absurdstan” filmində Çoban, Almaniyanınistehsalı olankinofilm “Məhəbbətsərgüzəştləri”ndə Atarolları tamaşaçılarındaha çoxxoşunagəlib...” – Əməkdar artist Kazım Abdullayev barədə Əməkdar İncəsənətXadimiAğalar İdrisoğlubelə deyib.

Kazım Abdullayev 6 aprel 1953-cü ildə dünyaya gəlib. 1974-cü ildə M. A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun "Dram və kino aktyorluğu" fakültəsini bitirib. 1976-cı ilin yanvar ayından H. Ərəblinski adına Sumqayıt Dövlət musiqili-dram teatrının truppasına qəbul olunub. 1996-cı ilin yanvar ayına qədər orada çalışıb.

Sumqayıt Dövlət Dram Teatrında oynadığı rollar bunlardır:

(Cəfər Cabbarlı "Oqtay Eloğlu") Oqtay, (Hüseyn Cavid "Afət") Ərtoğrul, (Rüstəm İbrahimbəyov "Park") Marat, (Anar "Təhminə və Zaur") Muxtar, (Nazim Hikmət "Bayramın birinci günü") Şadi, (Nəriman Həsənzadə "Bütün şərq bilsin") Əzizbəyov, (Əkrəm Əylisli "Vəzifə") Nazim, (Rəşad Nuri Güntəkin "Müvəqqəti ər") Şərif, (Ş. Arif "Qınamayın məni") Kəlbi Kəhər.

1996–2004-cü illərdə Bakı Bələdiyyə Teatrında çalışıb. Bu teatrında oynadığı rollar:(Nəriman Nərimanov "Nadir şah") Şah Təhmaz, (Altay Məmmədov "Dəli Domrul") Dəli Dondar, (J. Anuy "Medeya") Yazon, (O. Altunbay "Tomris") Kir, (Cəfər Cabbarlı "Dönüş") Mirzə Camal, (Cəlil Məmmədquluzadə "Ölülər") Şeyx Əhməd, (Nazim Hikmət "Domoklun qılıncı") Aptekçi, (Süleyman Rəşidi "Mənim Ərdəbilim") Nadir, (Ə. Pəhləvan "İnsan və İblis") Şair, (Nigar Rəfibəyli "Natəvan") Şair və s.

2005-ci ildən Azərbaycan Dövlət Milli Dram Teatrının artist heyətinə qəbul edilən Kazım Abdullayev aşağıdakı rollar oynayıb: Hacı Bəxşəli (Cəlil Məmmədquluzadə, "Ölülər"), Aleksas (Nazim Hikmət, Uilyam Şekspir, Məmməd Səid Ordubadi, "Misir gecələri"), Şəmistan ağa (İsmayıl Şıxlı, "Ölüləri qəbiristanlıqda basdırın"), Fətulla bəy (Əli Əmirli, "Mesenat"), Nostradamus (Ramiz Novruz, "Hələ sevirəm deməmişdilər"), İkinci Rəşad (Bəxtiyar Vahabzadə, "İkinci səs")

Aktyor bir çox filmlərə də çəkilmişdir: "Arvadım mənim, uşaqlarım mənim" adlı filmdə Şamil, "İsmayıl bəyin mücrüsü"ndə Ata, "Qorxma, mən səninləyəm"də Məmməd, "Atları yəhərləyin"də Qurd Kərim, "Alman klinikasına şəxsi səfər"də Qafarov, "Yük"də aktyor, "Sonuncu döyüş"də Polis mayoru və sairə…

2002-ci ildə K. Abdullayev Əməkdar Artist fəxri adına layiq görülmüşdür. 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə, 1 may 2017-ci ildə, 9 may 2018-ci ildə, 7 may 2020-ci ildə və 7 may 2021-ci ildə  Prezident Mükafatına, 2017-ci ildə Cəfər Cabbarlı mükafatına, 10 may 2022-ci ildə Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb

Filmoqrafiya

- Absurdistan - çoban

- Ağ dünya

- Alman klinikasına şəxsi səfər -rol: Qafar Qafarov

- Anamın kitabı

- Arxadan vurulan zərbə

- Arvadım mənim, uşaqlarım mənim

- Ayrılıq imiş

- Azərbaycan xanlıqları. Naxçıvan və İrəvan xanlıqları. 5-ci film

- Başmaq

Ağalar İdrisoğlu yazır: “Kazım həddindən artıq sadə, ürəyi yumuşaq, pak, həttə öz düşməninə belə kin saxlamağı bacarmayan böyük insandır. Dahi şairmiz Əfzələddin Xaqaninin məhz bu sözlərini bütövlükdə Kazım Abdullayevə aid etmək olar.

İstəsən güzgü tək saf olsun ürək,

Sinədən on şeyi atasan gərək.

Haram, qiybət, kin, paxıllıq, tamah,

Kibr, riya, həsəd, ədavət, kələk.

Yadımdadır ki, Kazım Abdullayev Akif Həsənoğlunun mənim quruluşumda “Yanmış evin nağılı” tamaşasında Həmid obrazında çıxış edən vaxt, daş ürəkli tamaşaçı belə onun istirablarına, sarsıntılarına kövrəlirdi. Bu tamaşa, həmin vaxtı məmləkətimizdə Qarabağ müharibəsinə həsr olunan ilk peşəkar səhnə əsəri idi. Və burada ermənilərin böyük hiyləsinin qurbanı olan Həmidin həyat yoldaşı və qızları, gavurlar tərəfindən evdə yandırılmışdı.

Həmid, axşam erməni kəndlərinə yaxın olan kəndlərini dostları ilə gavurlardan qoruyub, səhər evə qayadanda və bu faciə ilə rastlaşanda, aktyor bu səhnəni elə böyük məharətlə yaradırdı ki, tamaşaçılar elə bil heç nəfəslərini də dərmədən onun oyununa, hər bir hərəkətinə tamaşa edir, monoloqunu dinləyir və həyat yoldaşının, qızlarının surəti ilə danışmasına böyük üzüntülərlə, göz yaşları ilə tamaşa edirdilər.

Bu epizodlarda hətta kişilərin tamaşaçı zalında nesə hönkürtü ilə ağlamasının mən dəfələrlə şahidi olurdum. Sonra Həmid özünü toparlayıb, düşməndən intiqam almaq üçün döyüşə atılanda, hamı onu alqışlayırdı.

O vaxt bu tamaşa respublika teatrları arasında Sumqayıt Dövlət Musiqili-Dram Teatrları aktyorları tərəfindən oynanılan Qarabağ müharibəsi ilə bağlı Azərbaycan teatr tarixində ilk peşəkar səhnə əsəri olduğundan və yüksək peşəkarlıqla hazırlandığına görə Mədəniyyət Nazirliyinin pul mükafatına və Osman Mirzəyev adına respublika mükafatına layiq görülmüşdü.

Əlbəttə, baş rolun ifaçısı Kazım Abdullayevin bu tamaşada zəhməti daha çox böyük idi. Beləliklə, roldan- rola başqalaşma Kazımın oynadığı hər tamaşada çox aydın görünürdü.  O, Hüseyn Cavidin “ Afət” tamaşasında Ərtoğrulun faciəsini, Rəşad Nuri Güntəkinin “Müvəqqəti ər” tamaşasında Şadinin maymaqlığını, Mövlud Süleymanlının “Dəyirman” tamaşasında Qızıl oğlanın kef- damaqda olmasını, Cəfər Cabbarlının “Almaz” tamaşasında Fuadın meşşanlığını, Abdulla Şaiqin “Bir saatlıq xəlifə” tamaşasında Harun Ər-Rəşidin özündən razılığını böyük ustalıqla tamaşaçılara göstərə bilirdi

O, bu rolların hər birini obraz səviyyəsinə qaldırmaqla tamaşaçı məhəbbəti qazanırdı. Ona görə də teatr mütəxəssisləri Kazım Abdullayevin oynadığı hər bir rolu yüksək qiymətləndirir və akytorun peşəkarlığından, sənətkar ustalığından razı qalırdılar. Bu haqda respublika mətbuatında da maraqlı ressenziyalar yazılırdı.

Bu da teatrın rəhbəri kimi məni Kazım Abdullayevin daha çox inkişaf etməsinə görə və yaxşı rollar oynaması üçün dərindən düşünməyə vadər edirdi. Çünki teatr məhz belə aktyorların çiynində dayanırdı. Tarix boyu o teatr qazanıb ki, teatr rəhbəri aktyorların inkişafını fikirləşib. Repertuarı çox vaxt belə aktyorlara və zamanın tələbinə uyğun qurub.

Bəli. Mən fəxrlə deyə bilərəm ki, dostum Kazım Abdullayev bu gün Azərbaycan teatr və kino sənətində artıq fitri istedadı və böyük zəhməti nəticəsində ustad sənətkar olub. O, artıq elə bir sənətkardır ki, onun özünün öz yolu, öz dəsti-xətti var. O, öz yradıcılığı ilə heç bir aktyoru təkrar etmədən öz məktəbini yaratmağa çalışır. İnanıram ki, bir vaxt gələcək, Kazım Abdullayev öz məktəbini yaratmış sənətkar kimi Azərbaycan teatr tarixində qalacaq”.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

AzərbaycanınXalqartistiFuadPoladovonunbarəsində belə deyib:“Ətayə xanımoaktrisalardandırki, onunhaqqındatəkcə sənətkarkimidanışmaqdüzgünolmazdı. O, həm də çox mehriban bir insan idi. Qastrol səfərlərində olanda mən bu qadında özümə qarşı bir doğmalıq hiss edirdim. Yalnız bir həmkar kimi yox, bir ana kimi. Onun gözlərində elə bir məhəbbət, elə bir ünsiyyət, elə bir istilik var idi ki, bu, yaratdığı obrazlara da keçirdi. Belə bir xanım, belə bir gözəl insan nə vaxtsa Azərbaycan teatrına gələcəksə, o teatr özünü xoşbəxt saya bilər”

Ətayə Əliyeva 1920-ci il mayın 2-də Türkmənistanın paytaxtı Aşqabadın Poltoratsk qəsəbəsində anadan olub. Səhnə fəaliyyətinə həvəskar kimi başlayıb. İlk dəfə 1933-cü ildə Rza Əfqanlının Aşqabad musiqili dram teatrında tamaşaya qoyduğu "Aşıq Qərib" tamaşasında Qəribin bacısı rolunu oynayıb. Bakı Teatr Texnikumunda ixtisas təhsili alıb. Burada Fatma Qədrinin təşəbbüsü ilə dram dərnəyində bir neçə rollarda çıxış edib.

1934-cü ildə texnikumun birinci kurs tələbəsi olan Ətayə Əliyeva M. Füzuli adına Azərbaycan Dövlət Akademik Dram Teatrına dəvət edilib. 1936-cı il Ətayə xanım teatrın bir qrup aktyoru ilə birlikdə İrəvana gedib və burada İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrı on il işləyib. O, İrəvan teatrında həm milli, həm də xarici əsərlərinin tamaşasında onlarla səhnə obrazları ifa edib

1948–1949-cu illərin teatr mövsümündə Gəncə Dram Teatrına dəvət edilib. Ətayə xanımın səhnə fəaliyyəti Cəfər Cabbarlı yaradıcılığı ilə sıx əlaqədardır. Sevil və Dilbər, Yaqut və Tanya, Sona və Solmaz (İrəvan teatrında), Almaz, Sara, Gültəkin (Gəncə teatrında) obrazları üzərindəki işi aktrisa üçün böyük bir məktəb olub. 1956-cı ildə Ətayə Əliyeva yenidən M. Füzuli adına Azərbaycan Dövlət Akademik Dram Teatrına qayıdıb.

 Burada klassik və müasir Azərbaycan dramaturqlarının, eləcə də tərcümə əsərlərinin tamaşalarında çıxış edib. Pəri (Pəri Cadu), Sona (Hacı Qara), Fatmanisə (Ölülər), Validə (İliç buxtası), Nəzakət (Sən həmişə mənimləsən), Rəfiqə (Yalan), Məlahət (İkinci səs) və onlarla başqa səhnə obrazları aktrisanın son illərdə oynadığı rollardır. Ətayə Əliyeva radio və televiziya verilişlərində və kinodada bir çox rolları ifa edib.

 C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının istehsal etdiyi "Bizim küçə" filmində "Bəyim xala", "Dağlarda döyüş" filmində "ana", "Telefonçu qız" filmində "Simuzər", "Uşaqlığın son gecəsi" filmində "Mənsurə" rollarında çıxış edib. Rejissor Rza Təhmasibin 1959-cu ildə ekranlaşdırdığı "Onu bağışlamaq olarmı?" filmində aktrisa iki rolda "leytenant Qarayeva" və "Sara xala" rollarında çıxış edib.

Filmoqrafiya

1. Alma almaya bənzər

2. Qaraca qız

3. Qanun naminə

4. Telefonçu qız

5. Körpə

6. İnsan məskən salır

7. Gün keçdi

8. General

9. Əsl dost

10. Analar

11. Arşın mal alan

12. Bizim küçə

13. Dağlarda döyüş

14. Topal Teymur

15. Sürpriz

Ətayə xanımın xatirələrindən: “Günlərin bir günü Həsən Seyidbəyli mənə dedi: “Oyunun çox xoşuma gəldi. Səni “Telefonçu qız” filminə çəkəcəyəm. Qoy bu da mənim sənə hədiyyəm olsun”. Sonralar “Uşaqlığın son gecəsi”, “Dağlarda döyüş” filmlərində də çəkildim. Mən özümü kino aktrisası saymıram, amma tamaşaçının yadında qalmışamsa, demək nəsə bacarmışam”.

Aktrisa 1995-ci il aprelin 6-da Bakıda dünyasını dəyişib. Yasamal qəbiristanlığında dəfn edilib

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Bəstəkarlıq çox böyük sənətdir. Bu sənətə yiyələnmək üçün çox çalışmaq lazımdır. Yüksək səviyyəyə nail olmaq üçün onlar ömürlərinin sonunadək öyrənməli, çox dinləməli, mütaliə etməlidirlər. Yalnız bu zaman yüksək səviyyəli əsərlər yarana bilər”, -deyirdibəstəkar Nəriman Məmmədov.

Nəriman Məmmədov 1927-ci il dekabr ayının 28-də Naxçıvan şəhərində doğulub. Kiçik yaşlarından musiqinin vurğunu olub. Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Texnikumunun xalq çalğı alətləri və musiqi nəzəriyyəsi şöbələrini bitirən Nəriman bu illər xalq çalğı alətləri üçün "Suita"sını bəstələyib. Suita görkəmli bəstəkar və dirijor Səid Rüstəmovun rəhbərlik etdiyi xalq çalğı alətləri orkestrinin ifasında səslənib.

O, təhsilini davam etdirərək Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının tarix-nəzəriyyə, sonralar isə bəstəkarlıq şöbələrini uğurla bitirib. O, yeddi simfoniyanın müəllifidir. Bunlardan ikisi proqramlı əsərlərindəndir. 3-cü simfoniya orqan üçün yazılmış və Riqada müvəffəqiyətlə səslənib. Dördüncü simfoniya Hüseyn Cavidə, 7-ci simfoniya Xocalı faciəsinə həsr olunub

Onun yeddi konsertindən dördü fortepiano ilə simfonik orkestr, 7-ci konsert fleyta ilə orkestr üçün yazılıb. Fortepiono üçün yazdığı konsertlərin ikisi Moskva radiosunun fondunda saxlanılıb. Səməd Vurğunun eyni adlı poeması əsasında yazılmış "Humay" baleti 80-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet teatrında səhnə təcəssümü tapıb. "Humay" baletində muğam janrından istifadə edilib. Respublikanın xalq artisti Cövdət Hacıyev o zaman deyib:

 "Nəriman Məmmədov "Humay" ilə balet tariximizin yeni parlaq səhifəsini açdı".

Nəriman Məmmədov Hüseyin Cavidin "Şeyx Sənan" baleti üzərində işini başa çatdırıb. Musiqili komediyaları — "Altı qızın biri Pəri", "Məmmədəli kurorta gedir", "Qız görüşə tələsir" (Tofiq Bakıxanovla birgə) və eləcə də dördüncü musiqili komediya "Olacağa çarə yoxdur" (Ramiz Abdullayevin librettosu əsasında) bəstəkarın uğurlarındandır. Nəriman Məmmədov bir neçə simfonik poema, kamera orkestri üçün pyeslər və instrumental əsər-kvartet, trio və sonata bəstələyib.

Onun yaradıcılığında mahnı janrı da xüsusi yer tutur. Nəriman Məmmədovun 700-ə yaxın mahnısı Azərbaycanın görkəmli müğənnilərinin ifasında lentə yazılmışdır. Müəllif mahnılarının mətnləri üçün şairlərdən Rəaul Rza, Bəxtiyar Vahabzadə, Fikrət Qoca, R. Heydər, R. Muxtar, Nüsrət Kəsəmənli, R. Abdullayev, Musa Urud və Xuraman Vəfanın sözlərinə müraciət edib.

O, 1959-cu ildən bu günədək AMEA-nın Memarlıq və İncəsənət İnstiutunda elmi işçi kimi fəaliyyət göstərib. Bu illərdə onun respublikanın müxtəlif güşələrində topladığı xalq mahnıları və oyun havaları (Ə. İsazadə ilə birlikdə hazırlanmış məcmuə) çap olunub. Muğamın sirlərini mahir bilicisi, görkəmli tarzən, pedaqoq, əməkdar incəsənət xadimi və əməkdar müəllimi Əhməd Bakıxanovdan öyrənib

Nəriman Məmmədov muğamların nota yazılmasında çox işlər görüb. Müxtəlif illərdə Əhməd Bakıxanovun ifasında "Bayatı-Şiraz", "Şur" muğamları Moskvada çar olunub. Azərbaycanda "Rast", "Çahargah", "Humayun", "Segah-zabul", "Şahnaz" və "Rahab" muğamları nəfis şəkildə çıxıb.

Vokal dəstgah formasında partitura Bəhram Mansurovun və xanəndə Hacıbaba Hüseynovun, Yaqub Məmmədov və Bəhram Mansurovun ifasında çap olunub. Bu muğamlara zəmanəmizin ən görkəmli sənətkarları Qara Qarayev, Tofiq Quliyev rəylər yazıblar. N. Məmmədovun işləməlrilə İslam Rzayevin ifasında "Bayatı-Şiraz" dəstgahı, Zülfü Adıgözəlovun ifasında "Segah-Zabul" nota alınıb. Qeyd eləmək lazımdır ki, bəstəkar tamaşaya qoyulmuş xeyli əsərə də musiqi yazıb.

Əsərləri

Baletlər

- "Humay (balet)" (1981)

- "Şeyx Sənan (balet)" (2012)

Musiqili komediyaları

- Altı qızın biri Pəri (Tofiq Bakıxanovla birgə)

- Məmmədəli kurorta gedir (Tofiq Bakıxanovla birgə)

- Qız görüşə tələsir (Tofiq Bakıxanovla birgə)

Digər

- 7 simfoniya (dördüncüsü Hüseyn Cavidə, yeddincisi isə Xocalı faciəsinə həsr olunub)

- bir neçə simfonik poema, kamera orkestri üçün pyeslər və instrumental əsər-kvartet, trio və sonata

- 700-ə yaxın mahnı

Mahnıları

- Baba Mahmudoğlu — Arpa çayı, sözləri Gülhüseyn Kazımındır

- Elmira Rəhimova — Darıxmışam, sözləri Rəfiq Zəkanındır

- Mirzə Babayev — Döyünən ürəyim, sözləri Ramiz Abdullayevindir

- Yusif Savalan — Azad edəcəyəm, sözləri Ramiz Abdullayevindir

- Yusif Savalan — İki dövlət bir millət, sözləri Ramiz Abdullayevindir

- İlhamə Quliyeva — Yenə peşman olmaram, sözləri Dəmir Gədəbəylinindir

- Zaur Rzayev — Gözüm axtarır səni, sözləri Bəşir Əmiroğlunundur

- Zaur Rzayev — Sənin eşqin, mənim eşqim, sözləri Tofiq Mütəllibovundur

- Bilal Əliyev — Gözüm qalıb o baxışda

Naxçıvan televiziyasının baş redaktoru Nihad Bayramlı bəstəkar barəsində yazır: “Ötən əsrin 50-ci illərində şifahi peşəkar musiqinin bilicisi, bəstəkar Nəriman Məmmədov muğam dəsgahlarının silsilə şəkildə yazılması işinə başlayır. Bunun nəticəsində müxtəlif illərdə “Bayatı-Şiraz”, “Şur” instrumental, “Çahargah” və “Rast” vokal instrumental muğam dəsgahları Moskvada, “Rast”, “Şahnaz”, “Çahargah”, “Humayun”, “Segah”, “Zabul” və “Rahab” instrumental muğamları isə Bakıda nəşr olunur. Bu nəşrləri Azərbaycan musiqi irsinin mənimsənilməsində və öyrənilməsində mühüm bir mərhələ saymaq olar. Bütün bunlar bəstəkar-musiqişünas Nəriman Məmmədovun milli musiqimiz qarşısında qiymətli xidmətləridir. Nəriman Məmmədov həm də gözəl lirik mahnılar müəllifi idi.

“Nə zaman darıxmışam”, “Döyünən ürək”, “Yenə peşiman oluram”, “Gözüm axtarır səni”,“Sənin eşqin mənim eşqim”,“Səndə çoxdan gözüm var”, “Kaş güləydi bəxtimiz”, “Ulduzun olaydım”, “Küsmüşəm, dindir”, “Ayrılıq olmasaydı”, “Tez səni axtarıram”, “Mən səni axtarıram”, “Mən səninəm”-oxunsa yenə xəyalımızda ölümsüz bəstəkar canlanacaq.

Qeyd edək ki, bəstəkarın mahnılarını bütün dövrlərin ən məşhur müğənniləri oxuyub - Rəşid Behbudov, Şövkət Ələkbərova, Gülağa Məmmədov, Flora Kərimova və digərləri. Təbii ki, bu siyahını uzatmaqda olar, ancaq bəstəkarın əsərləri kim tərəfindən oxunursa oxunsun, daim müəllifinin ünvanına gur alqışlar qazandırıb. Hər dəfə bu mahnıları dinləyəndə bəstəkar qəlbinin həzin pıçıltıları, kövrək hissləri, zərif duyğuları aydınca hiss olunur.

Görkəmli bəstəkarın yaradıcılığında qırmızı xətt kimi keçən və bəstəkara böyük şöhrət gətirən üç musiqili komediyası Azərbaycan musiqisinin qızıl fondunu bəzəyir. “Altı qızın biri Pəri”, “Məmmədəli kurorta gedir”, “Qız görüşə tələsir” musiqili komediyaları Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında uğurla tamaşaya qoyulub.

Bəstəkarın böyük şairimiz Səməd Vurğunun “Komsomol” poemasının motivləri əsasında yazdığı  “Humay” baleti 1981-ci ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında uğurla səhnəyə qoyularaq müəllifinə böyük şöhrət gətirib.Qeyd edək ki, bəstəkarın müəllimi olan Cövdət Hacıyev adını çəkdiyimiz balet haqqında yazırdı ki, “Nəriman Məmmədov Humay baleti ilə balet tariximizdə yeni bir parlaq səhifə açmışdır”.

Görkəmli bəstəkar həm də elmi-pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olaraq ömrünün sonunadək Azərbaycan Dövlət Musiqi Akademiyasının professoru olub. Azərbaycan xalq yaradıcılığının örnəklərinin toplanıb nəşr edilməsində onun böyük xidmətləri var. “Azərbaycan Xalq Mahnıları və Təsnifləri” kitabı bu cəhətdən diqqətə layiqdir…”

Qeyd edək ki, bəstəkarın əməyi dövlətimiz tərəfindən də yüksək qiymətləndirilib. “Əməkdar incəsənət xadimi”, “Xalq artisti” kimi  fəxri adlara layiq görülüb.

Görkəmli bəstəkar 6 aprel 2015-ci ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Başlığa çıxardığım onun əmək və nəticə qoyduğu sahələrdir. Hər birində uğurlu olmağı bacarıb.

Söhbət Tofiq İsmayılovdan gedir.

Kinorejissor, yazıçı, publisist, alim, məmur... Və ən əsası – uğur yolunun ən gözəl bələdçisi...

Tofiq İsmayılov 6 aprel 1939-cu ildə Bakı şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olub. 190 saylı Bakı şəhər orta məktəbini bitirib. M. A. Əliyev adına Teatr İnstitutunun Aktyorluq fakültəsində, sonra rejissorluq fakültəsində təhsilini davam etdirib. Əmək fəaliyyətinə orta məktəbdə oxuyarkən Gənc Tamaşaçılar Teatrında aktyorluqdan başlayıb. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Soveti Yanında Radio və Televiziya Verilişləri Komitəsində rejissor köməkçisi, rejissor, "Azərbaycanfilm" studiyasında rejıssor köməkçisi, orada bədii təlimlər rejissoru vəzifələrində çalışıb.

Moskvada kinorejissor və kinossenaristlərin ikiillik ali kurslarında təhsil alıb. Sonra "Azərbaycanfllm" studiyasında bədii filmlərin quruluşçu rejissoru vəzifəsində işləyib. Tofiq İsmayılov bir müddət "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının nəzdində fəaliyyət göstərən kinoaktyor teatr studiyasının bədii rəhbəri olub. 1971-ci ildən M. A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun rejissorluq kafedrasında müəllim kimi çalışıb, kafedranın müdiri olub.

1994–2006-cı illərdə dəvətlə Türkiyənin Memar Sinan adına Gözəl Sənətlər Universitetində professor işləyib. İstanbulun Böyük Şəhər Bələdiyyəsində mədəniyyət işləri üzrə müşavir olub.  "Müasir Azərbaycan kinosunda tipik xarakter" mövzusunda namizədlik dissertasiyası üzərində işləyib. Son illər "Sənətkarlığımızın portreti" silsilə bədii-sənədli filmləri Tofiq Quliyev, Əminə Dilbazi, Gülxar Həsənova, Xəyyam Mirzəzadə haqqında çəkilib.

Uşaqlar üçün pyeslər, hekayələr dərc etdirib. Əsərləri xarici ölkə xalqlarının dilində nəşr olunub. 100-ə yaxın elmi-publisistik məqaləsi var. İlk hekayəsi – "Ağ dəsmal" 1962-ci ildə "Göyərçin" jurnalında çap edilib. Tofiq İsmayılov uzun sürən xəstəlikdən sonra 25 mart 2016-cı ildə Bakı şəhərində vəfat edib. Məzarı Yasamal qəbiristanlığındadır.

Əsərləri

1. Qonşular

2. Sevinc yuxusu

3. Şəkil teatrı

4. Şəkil kino

5. Diş ağrısı

6. Kinoya gedən pişik

Filmoqrafiya

- Şəhərimizin daşları

- İntizar

- Oxuyur Müslüm Maqomayev

- Yoxlanılmış, inanılmış

- Gilas ağacı

- Yaşıl işıq

- Yollar

- Bizim küçənin oğlanları

- Hədiyyə

- Yeni üsul

- Vulkana doğru

- Lahıc

- Əzablı yollar

- Son tamaşa

- Xüsusi vəziyyət

- Musiqi müəllimi

- Maestro

- İstanbul reysi

- Özüm və zaman haqqında

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.04.2026)

Nail Zeyniyev,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Sənətdə yarımçıq qalan əsərlər təsadüfi hal deyil. Bir çox tanınmış sənətkarın işlərində bitməmiş kətanlar, yarıda saxlanmış ideyalar var. Bu vəziyyətin arxasında sadə səbəblərdən çox, daxili gərginlik və düşüncə dayanır.

Rəssam işə başlayanda ağlında müəyyən bir obraz olur. Bu obraz adətən tam, aydın və qüsursuz görünür. Amma onu kətana köçürdükcə bu ilkin təsəvvürlə real nəticə arasındakı fərq üzə çıxır. İş irəlilədikcə bu fərq daha çox hiss olunur. Çünki rəssamın özü də prosesi dərinləşdirdikcə daha tələbkar olur.

Bu mərhələdə seçim yaranır. Ya əsəri tamamlayıb onun qüsurlarını qəbul etmək, ya da onu yarımçıq saxlayıb içindəki idealı qorumaq. Bəzi rəssamlar ikinci yolu seçir. Çünki tamamlanmış əsər artıq dəyişməz olur və onun qeyri-kamilliyi aydın görünür. Yarımçıq qalan isə hələ də ehtimal olaraq qalır.

Qorxu amili burada rol oynayır. Əsər tamamlananda o, başqalarının qarşısına çıxır. İnsanların reaksiyası, tənqidi, qəbul edib-etməməsi artıq rəssamdan asılı olmur. Bu, bir növ özünü ortaya qoymaqdır. Yarımçıq saxlanılan iş isə bu mərhələdən keçmir, daha təhlükəsiz zonada qalır.

Amma məsələ təkcə qorxu ilə izah olunmur. Bəzi rəssamlar üçün tamamlanma anlayışı özü şübhəlidir. Onlar düşünür ki, sənət prosesi heç vaxt bitmir. Hər iş sadəcə müəyyən nöqtədə dayandırılır. Bu baxışa görə “bitmiş əsər” anlayışı nisbi və şərtidir.

Belə yanaşmada rəssam əsər üzərində uzun müddət işləyə, ona qayıda, dəyişə bilər. Bitirmək isə bu prosesi dayandırmaq deməkdir. Bəziləri üçün bu, inkişafın kəsilməsi kimi görünür. Ona görə də işi açıq saxlayırlar.

Digər tərəfdən, bu düşüncə bəzən özünü qoruma vasitəsinə çevrilə bilər. Rəssam kamilliyə inanmadığını deyir, amma əslində qiymətləndirilməkdən çəkinir. Bu iki hal çox vaxt bir-birinə qarışır və onları ayırmaq asan olmur.

Cəmiyyətin və mühitin təsiri də az deyil. Bəzi yerlərdə sənətkar üzərində “bitir, göstər, təqdim et” kimi təzyiq olur. Bu halda yarımçıq işlərə yer qalmır. Amma bu yanaşma da hər zaman sağlam nəticə vermir. Bəzən əsər hazır olmadan tamamlanmış kimi təqdim edilir.

Nəticədə məsələ tək bir səbəblə izah edilmir. Rəssamın əsəri tamamlamaması həm qorxu ilə, həm də kamillik anlayışına münasibəti ilə bağlı ola bilər. Bu iki amil çox vaxt eyni anda mövcud olur. Hər əsərdə, hər yaradıcı insanda bu balans fərqli şəkildə ortaya çıxır.

"Ədəbiyyat və incəsənət"

(06.04.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Son zamanlar o hər şeyə üzülürdü. Küləyin səsinə belə… Elə bil hər əsən külək onda qopmuş boşluqları oyadırdı. Sakit bir səs belə ürəyinə toxunurdu. Bəzən də insanlar,elə ətrafındakılar. Heç fərqində olmadan sözləri ilə incidirdilər onu. Gülüşlərin içində gizlənən laqeydlik, zarafat adı ilə deyilən ağır sözlər...

O isə susurdu... Çünki o inanırdı ki, haradasa bir nəfər var- köhnə dost. Elə bil onu cibində daşıyırmış kimi yaxın hiss edirdi. Düşünürdü ki, bir zəng qədər yaxındır hər şey. Telefonu açsa, o səsi eşitsə, hər şey bir az yüngülləşər. Zəng vursam, götürər, dərdləşərik… mən deyərəm niyə belə pisəm, o isə həmişəki kimi deyər: “fikir vermə onlara…”

Amma heç vaxt o zəng edilmədi. Pis olanda yazmadılar, ürək sıxılanda zəng etmədilər. Nə o addım atdı, nə də bu. Bəlkə də o artıq unutmuşdu, bəlkə də həyatında başqa bir dərd ortağı və dostu vardı, bəlkə də artıq onun üçün heç kim deyildi.

Amma ən ağırı insanın bir vaxt “ən yaxınım” dediyi birinin yavaş-yavaş yadlaşmasını izləmək idi.

Vəfa… nə qəribə sözdür. Vəfa bəzən insanı xilas etmir, əksinə, ən çox yaxşı insanları yaralayır. Çünki onlar gözləyir, çünki onlar unutmur, çünki onlar “bəlkə” ilə yaşayır. Hələ vicdanı demirəm. Vicdan var ha, insanın içində səssizcə danışır. 

Beləcə, o hər dəfə üzüləndə, hər dəfə ürəyi dolanda yenə də yazmadı, amma bu dəfə dözmədi.  Vacib bir söhbət əsnasında sadəcə bir cümlə yazdı: “Yorulmuşam…” Əslində çox şey demək istəyirdi, amma bütün ağrısını bir sözə sığışdırdı. Və cavab gəldi - soyuq, uzaq, tanımadığı qədər yad bir səslə: “Allah köməyin olsun, əzizim…”

O an bir insanı yox, bir xatirəni itirdiyini anladı.

Şairin də dediyi kimi:

İstərəm qayıdam uşaqlığıma

Oynayım, yıxılım dizim qanasın.

Ağlaya-ağlaya tez qaçım evə,

Yaramı zaman yox,anam bağlasın.

Artıq anlayırıq ki, heç kim heç kimin yarasını bağlamır. Bağlayan varsa, o da anadır. Bəzən isə ən çox ehtiyacımız olanı özümüz verməli oluruq: özümüzü qucaqlamaq, özümüzü başa düşmək, özümüzü bağışlamaq… Çünki heç kim sənin yaralarını tam olaraq bağlaya bilməz,  bunu yalnız sən özün edə bilərsən.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.04.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Azərbaycan kinosunda bəzən ən sadə məişət hadisəsi böyük ictimai və mənəvi məna daşıyan hekayəyə çevrilir. 1987-ci ildə ekranlaşdırılan "Pirverdinin xoruzu" adlanan bu ekran əsəridə məhz belə filmlərdəndir. Zahirdə komik süjetə malik olan bu ekran əsəri əslində insan xarakterini, xırda maraqları və cəmiyyətin gündəlik problemlərini incə yumorla təqdim edir.

Filmin rejissoru aktyor və rejissor kimi tanınan Ramiz Əzizbəylidir. O, bu film vasitəsilə sadə kənd həyatını, insan münasibətlərini və məişət içində gizlənən xarakter xüsusiyyətlərini tamaşaçıya düşündürücü və eyni zamanda gülüş doğuran formada çatdırmağı bacarıb.

Bir xoruz və bir kəndin sükutu

Filmin hadisələri kənd mühitində cərəyan edir. Pirverdi adlı sadə, bir qədər də tərs xarakterli bir insanın həyatı gözlənilməz bir hadisə ilə dəyişir. Onun xoruzu kəndin sakit həyatında sanki yeni bir “məsələ” yaradır.

Xoruzun banlaması adi bir məişət detalı kimi görünsə də, bu səs ətrafdakı insanları narahat edir, mübahisələrə səbəb olur və nəticədə kənddə münasibətlər gərginləşir. Hər kəs bu məsələni öz prizmasından qiymətləndirir – kimisi bunu adi hal sayır, kimisi isə böyük problemə çevirir.

Beləliklə, sadə bir xoruz kənddə insanların xarakterini üzə çıxaran bir “sınağa” çevrilir.

Yumorun arxasında gizlənən həqiqət

Rejissor Ramiz Əzizbəyli filmi yumor üslubunda təqdim etsə də, ekran əsərinin alt qatında ciddi sosial mesaj gizlənir. Burada söhbət təkcə xoruzdan getmir.

Film göstərir ki, bəzən insanlar böyük problemlər qarşısında susur, amma xırda məsələləri böyüdərək münasibətləri gərginləşdirirlər. Bu isə cəmiyyətin psixologiyasını açan incə müşahidədir.

Pirverdi obrazı sadə kənd adamının tipik nümunəsidir. O, öz doğrularına inanır, geri çəkilmək istəmir və nəticədə kiçik bir məsələ ətrafında böyük mübahisələrin mərkəzinə çevrilir.

Məişət komediyasından sosial mesaj

"Pirverdinin xoruzu" Azərbaycan kinosunda məişət komediyasının maraqlı nümunələrindən biri sayılır. Film tamaşaçını güldürür, lakin eyni zamanda düşündürür.

Burada hər bir personaj real həyatın içindən götürülüb. Kəndin ağsaqqalı, qonşular, narazı insanlar – hamısı tanış obrazlardır. Bu tanışlıq isə filmin təsir gücünü daha da artırır.

Son söz

Bəzən bir xoruzun səsi bütün kəndi ayağa qaldıra bilir. Amma əslində o səs insanların daxilində gizlənən narazılıqları, xırda eqoları və münasibətlərdəki gərginliyi üzə çıxarır.

“Pirverdinin xoruzu” filmi bizə sadə bir həqiqəti xatırladır:

Bəzən böyük mübahisələr ən kiçik səbəblərdən başlayır, amma onların arxasında insan xarakteri dayanır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.04.2026)

Sərtyel, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Gülüş klubunda növbəti görüşümüzdə ənənəni pozub Şəmil Sadiqdən eşitdiyim bir pritçanı sizlərə danışacağam. Açması nədir, özünüz tapacaqsınız.

Bir gün bir kəndli eşşəyi ilə yol gedərkən qarşısına bir dərviş çıxır. Hal-əhvaldan sonra dərviş deyir, yükün nədir, kəndli deyir, buğdadır. 

- Bəs bu xurcundakı torpaqdır axı.

- Dərviş baba, xurcunun biri buğdadır, biri torpaq. Torpağı da ona görə qoymuşam ki, tarazlıq pozulmasın. 

- Belə düzgün deyil, sən torpağı tök yerə, buğdanı iki yerə bölüb eşşəyə yüklə. Özün də min üstünə. Artıq yükü niyə daşıyasan ki?!

Kəndli bir az fikrə gedəndən sonra ağlına batır, tez dərvişin dediyini edir, yola düşməzdən öncə, deyir:

-Dərviş baba, sən bu qədər zəka, ağıl sahibisən, de görüm, bu ağılla sənin vardan, dövlətdən nəyin var?

Dərviş gülümsəyib, cavab verir:

-Heç nəyim, bir həsirəm, bir də məmmədnəsir, harda bir tikə çörək tapdım yeyib, yol gedirəm. 

Kəndli tez eşşəyindən düşüb xurcunları əvvəlki kimi yükləyir, torpağı birinə, buğdanı birinə. Sonra da deyir ki, sənin ağlın olsa idi, özünə gün ağlardın, sənin ağlın mənə gərək olmadı. 

P. S. Açması da sizlik olsun

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.04.2026)