“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının və “Ulduz” jurnalının birlikdə həyata keçirdikləri “Biri ikisində” layihəsində bu gün sizlərə Nemət Mətinin “Qisas” hekayəsi təqdim edilir.

Layihə ən yaxşı ədəbi nümunələrin təbliğinə hesablanıbdır.

Xoş mütaliələr.

NEMƏT MƏTİN

QİSAS

         Onu ilk dəfə görəndə elə bildim ki, əsli Misirdəndir. Kleopatra nəslindən gəlir. Fironun ulu nəvəsidir – deyə düşündüm. Qara saçlar, qara qaşlar, tünd-şabalıdı gözlər, südlü qəhvəyə çalan dəri rəngi. O, göz makiyajından gen-bol istifadə edirdi. Yəqin, Kleopatra haqqında çox oxuyub. Kleopatranın makiyajında dörd qurğuşun əsaslı maddə var idi və o, Qədim Misirdə olduqca geniş yayılan göz infeksiyasının qarşısını almaq üçün bundan istifadə edirdi.

         Hələ üstəlik güləndə dişlərinin ağlığı gözlərini daha çox işıqlandırırdı. Ürəkdən gülürdü. Gur səslə. Eynən mənim kimi. Onunla mütləq tanış olmalıydım. Düzdür. Sapioseksualam. Əsas olan mənim üçün beyindir. Qadın düşünürsə və bunu gözəl ifadə edə bilirsə, ona vuruluram. Lixaçovun fikriylə hər yerdə razılaşıram. İnsan xəsisdirsə, özünü əliaçıq kimi, qurdludursa, saf kimi, acıdildirsə, mehriban kimi göstərə bilər. Bircə intellekti yoxdursa, intellektual kimi görünə bilməz. Beyin adamı tez ələ verir. Bir də enerji məsələsi. Mənfi enerjini özümə yaxın buraxmıram. Bəxtimdən tanışlıq rahat oldu. O da mənim kimi ünsiyyətcil, komplekssiz və rahat insan idi. Birbaşa təklikdə yaxınlaşıb istəyimi bildirdim. Kofeyə dəvət elədim. Razılaşdı. Uzun söhbətlər oldu. Sanki Varis Dirienin "Səhra çiçəyi" romanından gəlmişdi. Ürəkli qadın idi.

         Fikirlərini eşitdikcə ona öyrəşirdim. Bu minvalla bir neçə dəfə görüşdük. Ona suallar verməyimi xoşlayırdı. Mən də qəribə, fəlsəfi sualları yağdırırdım. Təki ürəyini boşaltsın. Axı hər kəs dinlənilmək istəyir.

         Öyrəşməkdən, bağlanmaqdan axmaq heç nə yoxdur həyatda. Sezar Kleopatraya o qədər bağlanmışdı ki, ondan uşağı da oldu və sonunda Misiri sevgisinə, oğluna görə xilas etdi. Kleopatra olmasaydı, Misirin taleyi başqa cür olacaqdı...

         Gözlər, ah, gözlər. Kişini tilsimə sala biləcək ən güclü vasitədir. Ona görə gözlərimi yayındırıram. O, məndən buna görə inciyirdi. Gözlərinə baxmağımı tələb edirdi. Yavaş-yavaş alışırdım gözlərinə. Sehrə düşdükcə xoş bir hiss içimə yayılırdı.

         Tezliklə bir ev tutub birgə yaşamağa başladıq. Atom hissəciklərimiz bir-birinə alışırdı. Ümumiyyətlə, qoxu məsələsi vacib məqamdır. Bu yaxınlarda Ölü dənizdə Kleopatranın ətir fabrikinin qalıqları tapılıb. Bu yer həm də gözəllik və spa salonu kimi istifadə olunub.

Bir insanın hər bir cəhəti xoşuna gəlsə belə, qoxusuna öyrəşə bilməsən, heç nə alınmayacaq. Onun isə dərisi karamelli, südlü kofe qoxusu yayırdı aləmə. Mən dəli olmuşdum.

         Amma hər şeyin gözəl getdiyi bir gündə işləri korladım. Başqa bir qadınla görüşəndə o, məni, daha doğrusu, ikimizi gördü. Özü də sağ qolum qadının çiynində. Hərdən saçlarını qoxulayıb yanağından öpürdüm deyə, nəsə bəhanə uydurmağa yer qalmamışdı. Hər şey bitdi. Birdən-birə yox. O, başqaları kimi məni tərk etmədi. Qisas alaraq yanında saxladı. Məni başqa qadınla görəndə heç nə demədi. Yaxınlaşmadı.

         Günah məndə idi. Özümə haqq qazandıra bilmirdim. Bəlkə də, bir insana aid olmağım azadlığıma sərhəd qoyurdu deyə, alışa bilmirdim.

         Evə qayıdanda konsert başladı. Zərb alətləri simli alətlərə, simli alətlər nəfəs alətlərinə qarışdı. Dirijor bütün heyəti yordu...

         Misir kraliçası necə əsəbiləşdisə, güldanı mənə sarı atdı. Güldan gicgahımdan tutdu. Mən huşumu itirdim. Gözlərimi bir daha aça bilmədim. Amma hiss edirdim. Bir müddət sonra məni sürüyə-sürüyə həyətə çıxardı. Hava soyuq idi. Çalaya atıb, üstümü torpaqladı. Üstəlik, heç kimin şübhələnməməsi üçün güllər əkdi üstümə. O gündən ətrim güllərə hopub. O, hər dəfə bağçaya çıxanda güllərə sarı əyilərək qoxulayır və üzünə kədər dolu sevinc həkk olunur...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)

Sərtyel, “Ədəbiyyat və incəsənət”

1.

Hələ də anlaşılmır ki, niyə koronavirus dövründə sarımsaq və zəncəfillə birlikdə (bunlar əlbəttə ki, virus əleyhinə faydalıdırlar) qarabaşağın və tualet kağızının defisiti və hədsiz bahalaşması yaşandı?

Bir də, niyə transfer bazarında futbolçuların qiyməti düşdü?

2.

Əskitəpə kəndində gecə sauna yandı. Hadisə yerində ən birinci yerli kənd nümayəndəsi və sahə müvəkkili gözə dəydi.

3.

Dərdayılın xatirələrindən: “Mənim tərbiyəm üçün valideyinlərim çoxlu vaxt, əsəb və kəmər işlədiblər”.

4.

Saat 10.00-da hamiləlik testi müsbət nəticə göstərir, saat 10.30-da artıq ərlə arvad uşağın hansı universitetdə oxuyacağı barədə qırğına çıxırlar.

5.

Deputat S. müəllimin nitqindən:

-Vallah Dostluq əladır ey, kim ki onun qədrini bilmir, demək zay adamdır. Xeyli vaxtdır “Dostluq” kinoteatrını ləğv ediblər, mən tələb edirəm ki, oranı mənə versinlər, mən dostluğu bərpa etmək istəyirəm.

@sərtyel

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)

Nigar Xanəliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi layihələr şöbəsi

Bu gün 29 aprel. Təqvimi vərəqləyək, görək, türk xalqlarının tarixində bu gün nə ilə yadda qalıb?

1. İstanbulun fəthi ərəfəsi – 29 Aprel 1453:

• Fakt:
  29 aprel 1453-cü ildə Sultan II Mehmet (Fatih Sultan Mehmet) tərəfindən İstanbulun fəthi üçün başladılan top atəşi və hücumlar intensivləşdi.
• Ətraflı:
  Bu gün Osmanlı ordusu Konstantinopol (Bizans) şəhərinin müdafiə divarlarını ağır toplarla bombalamağa başladı.
  Ən mühüm hadisə Haliçdəki zəncirin aşılması planları idi:
  Fatih Sultan Mehmet qurudan gəmiləri aşırmaq fikrini bu günlərdə reallaşdırdı — 70-ə yaxın gəmi yağlı taxtalar üzərindən sürüşdürülərək Haliçə endirildi.
• Tarixi əhəmiyyəti:
  29 aprel günü İstanbulun müqavimət gücü ciddi şəkildə sarsıldı və şəhərin taleyi müəyyənləşməyə başladı.
  Fəth 29 may 1453-cü ildə tamamlanacaq, amma 29 aprel onun strateji dönüş nöqtəsi hesab olunur.

 2. Kütül-Əmara Zəfəri – 29 Aprel 1916:

• Fakt:
  29 aprel 1916-cı ildə Osmanlı Ordusu, İngilis generalı Charles Townshend-in başçılıq etdiyi 13.000 nəfərlik İngilis ordusunu İraqın Küt (Kut al-Amara) bölgəsində əsir aldı.
• Ətraflı:
  Bu zəfər Birinci Dünya Müharibəsi dövründə Osmanlı ordusunun qazandığı ən böyük uğurlardan biri oldu.
  Türk komandanı Halil Paşa (sonralar Halil Kut Paşa) rəhbərliyi ilə düşmən mühasirəyə alındı və 147 gün davam edən mühasirədən sonra İngilislər təslim oldu.
  Bu hadisə İngiltərə tarixində böyük bir rüsvayçılıq kimi qəbul edilir.
• Tarixi əhəmiyyəti:
  Kütül-Əmara zəfəri Osmanlı ordusunun son parlaq zəfərlərindən biri oldu və türk hərb tarixində "Kut Qəhrəmanlığı" kimi anıldı.

 3. Türk dünyasında inteqrasiya addımları – 29 Aprel 1992:

• Fakt:
  29 aprel 1992-ci ildə yeni müstəqillik qazanmış türk dövlətləri (Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan və Türkmənistan) arasında əməkdaşlıq təşəbbüsləri üçün ilkin razılaşmalar əldə olundu.
• Ətraflı:
  SSRİ-nin dağılmasından sonra müstəqil türk dövlətləri öz aralarında diplomatik əlaqələri qurmaq, ortaq dil, mədəniyyət, iqtisadiyyat sahələrində əməkdaşlıq üçün görüşlərə başladılar.
  Bu proses sonralar Türk Şurası və Türk Dövlətləri Təşkilatı kimi strukturların yaranmasına yol açdı.
• Tarixi əhəmiyyəti:
  Bu gün türk dünyasının siyasi və iqtisadi birliyinin təməli hesab edilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

AzərbaycanSSRxalqartisti Əjdər İbrahimovunyazıçı İsaHüseynovunssenarisiəsasında çəkdiyi "İyirmialtılar" filmiSovetkinosununənqiymətliəsərlərindənhesabolunub. BufilmMoskvadakeçirilən Ümumittifaqfestivalında "Qızılbudaq" mükafatınalayiqgörülüb. Düzdür, ideologiya dəyişib, indi o vaxtkı qəhrəman sayılan iyirmialtılar düşmən hesab edilirlər. Bununla belə, sənət sərhəd və siyasət tanımaz.

Əjdər İbrahimov 29 aprel 1919-cuildə Aşqabaddadünyayagözaçıb. Burada da orta təhsil alıb. 1940-cı ildə Aşqabad Teatr Məktəbini, 1952-ci ildə Moskvada Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun Kinorejissorluq fakültəsində təhsil alaraq Sergey Yutkeviç və Mixail Rommun sinfini bitirib.

 İkinci dünya müharibəsinin iştirakçısı olub. 1952-ci ildə yenidən Aşqabada — "Türkmənfilm"ə qayıdıb. Burada "Firuzə", "Xəzərin şərqində" və s. filmlərə quruluş verib. 1954–1959-cu illərdə Bakı kinostudiyasında işləyib.

 1955-ci ildə Lətif Səfərovun quruluş verdiyi "Bəxtiyar" və Tofiq Tağızadənin "Görüş" filmlərində ikinci rejissor işləyib. Bakı Kinostudiyasında quruluşçu rejissor kimi ilk böyük işini 1957-ci ildə reallaşdırıb və "Mosfilm"lə bu studiyanın birgə ekranlaşdırdığı "Bir məhəlləli iki oğlan" filminə İlya Qurinlə birlikdə quruluş verib.

1958-ci ildə "Onun böyük ürəyi" filmini çəkib. Bu filmin ssenarisini yazıçı İmran Qasımov qələmə alıb. Film Sumqayıt haqqında, burada gedən nəhəng quruculuq işləri barədə olub. Süjetdə Böyük Vətən müharibəsi, ondan əvvəlki və sonrakı dövrlər əhatə edilib. Burada rejissor özü də Rəsulov rolunda çəkilib.

Bu filmə tamaşa edən Vyetnam mədəniyyət xadimləri Sovet İttifaqının müvafiq qurumlarına müraciətlərində rejissorun Vyetnam kinematoqrafiyasının formalaşdırılmasına yardım üçün onların ölkəsinə göndərilməsini xahiş ediblər.

O da gedib, Hanoyda açılan Kino məktəbinə minlərlə vyetnamlı ərizə verib. Vyetnamda kino sənəti təzəcə ayaq açmağa başlayıb. Bir neçə sənədli film çəkilib. Burada ancaq Yaponiya və Fransanın filmləri göstərilirdi. Ancaq indi rejissrumuzun hesabına Vyetnamın öz kinosu yaradılıb.

Əjdər İbrahimov Vyetnamın əksər rayonlarını gəzib. Bu xalqı, onun adət-ənənələrini öyrənib. Kino məktəbi üçün uşaqlar toplayıb. Seçmə yolu ilə bu məktəbə 53 nəfər tələbə qəbul olunub. Təhsildən sonra onların hamısına — Vyetnamın ilk peşəkar kinoaktyor və rejissorlarına diplomlar verilib.

 Beləliklə, 1959–1962-ci illərdə Vyetnam Demokratik Respublikasında ilk milli kino məktəbinin yaradılması, milli aktyor və rejissor kadrlarının hazırlanmasında fəal iştirak edib. Əjdər İbrahimovun bədii rəhbərliyi ilə "İki əsgər", "Acgöz quş", "Bir payız günündə" filmləri yaradılıb.

Bakıya qayıtdıqdan sonra o burada "İyirmialtılar" filminin istehsalına başlayıb.

Bir az sonra isə Əjdər İbrahimov həmin filmin davamı kimi "Ulduzlar sönmür" tarixi kino əsərini yaradıb. Bu film Nəriman Nərimanovun həyat və fəaliyyətini əks etdirir. Ə.İbrahimov sonralar "Mosfilm"də rejissor kimi öz fəaliyyətini davam etdirib. Onun "Ürək əhvalatları", "Məhəbbətim mənim, kədərim mənim" ("Azərbaycanfilm"lə birgə) filmləri rejissorun şöhrətini daha da artırıb.

Əjdər İbrahimov bir neçə kitabın da müəllifidirː

1. "Vyetnamda gördüklərim"

2. "Günəş ağlayır"

3. "Döyüşən Vyetnamın kino sənəti"

4. "Tai qəbiləsindən olan qız"

Filmoqrafiya

1. Firuzə

2. Xəzərin Şərqində

3. Bir məhəllədən iki nəfər

4. Onun böyük ürəyi

5. İyirmialtılar

6. Ulduzlar sönmür

7. Ürək Məsələləri

8. Qayınana

9. Məhəbbətim mənim, kədərim mənim

Mükafatları

1. "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

2. "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

3. "SSRİ xalq artisti" fəxri adı

4. "Türkmənistan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

5. "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

6. "Xalqlar Dostluğu" ordeni

7. "Şərəf nişanı" ordeni

8. "Əmək" ordeni (Vyetnam Demokratik Respublikası)

Əjdər İbrahimov 20 sentyabr 1993-cü ildə Moskvada vəfat edib, Bakıda Fəxri Xiyabanda dəfn edilib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

İlk müəllimi Çingiz Babayev olub. Əla qiymətlərlə oxuduğu üçün ikinci sinifdən dördüncü sinfə keçirilib. Cazla hələ məktəbdə oxuduğu vaxtlardan maraqlanmağa başlayıb. Caz kompozisiyalarını ilk dəfə "Weater Report" qrupunun, Miles Davis-in ifasında dinləyib. Sonralar onun musiqi təfəkkürünün formalaşmasında Michael Brecker'in yüksək texniki və qeyri-adi anotal ifasının rolu böyük olub...

Mən sizə Azərbaycanın əməkdar artisti Rain Sultanov barədə danışıram. Danışacaqlarımı çoxunuz bilmirsiniz. Təəccüblənəcəksiniz. Dünya səviyyəli bir musiqiçini biz niyə tanımırıq deyə şikayətlənəcəksiniz də.

Rain Sultanov 29 aprel 1965-ci ildə Bakıda dünyaya gəlib. Uşaqlıqdan musiqi sədaları altında böyüyən Rainin böyük sənətə gəlişində anasının və musqiçi qardaşları Raufla Raminin böyük rolu olub.

Rəsmə böyük həvəs göstərdiyindən uşaq ikən rəsm dərnəyinə gedib. Qardaşlarının məsləhətilə 14 yaşında musiqi məktəbinin klarnet sinfinə yazılıb

Məktəbi bitirdikdən sonra hərbi xidmətə çağrılıb və təxminən dörd il musiqi alayının hərbi orkestrində ifa edib. 1985-ci ildə Asəf Zəynallı adına orta ixtisas musiqi məktəbində təhsil alarkən Respublika müsabiqəsində qalib gəlib. Bitkin klassik təhsil görən Rain Çaykovski, Veber, Motsart və b. bəstəkarların əsərlərini sənətkarlıqla ifa edib. Həmin vaxtlardan etibarən o, ciddi caz kompozisiyalarını ifa etməyə başlayıb

Elə həmin il Polad Bülbüloğlunun yaratdığı "Aşıqlar" pop-qrupuna dəvət edilib. Polad Bülbüloğlunun gözəl mahnılarını improvizə ətməklə yanaşı qrupun musiqiçiləri, təbii ki, öz aralarında sırf cazla məşğul olublar. Rainin gətirdiyi Michael Brecker'ə məxsus əsərləri böyük həvəslə məşq ediblər. Bəzən xarici ölkə qastrollarında ara-bir caz kompozisiyaları ifa olunub.

1988-ci ildə şəxsən Rəşid Behbudovun dəvəti ilə Rain dövlət mahnı teatrında işləməyə başlayıb. Çox keçməyib ki, o yüksək texniki səviyyəyə çatdığını nümayiş etdirib və onun məharətli ifasında Charlie Parker'in "Donna Lee", Michael Brecker'in bir neçə kompozisiyası səslənib. Elə həmin il, Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına daxil olub. 1989-cu ildə dahi müğənnimiz Rəşid Bəhbudovun vəfatından sonra Rain "QAYA" dövlət caz orkestrinə dəvət alır.

O illər, orkestrin musiqi rəhbəri Tofiq Şabanovun dəvəti ilə solist kimi işləyib və özünü nəinki gözəl improvizəsi, eyni zamanda istedadlı aranjimançı kimi də təqdim edib. 1992-ci ildə Faiq Sücəddinovun rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Dövlət Teleradio verlişləri şirkətinin estrada-simfonikorkestrine dəvət olunub. Burada da çox məhsuldar işləyərək qısa müddətdə bir neçə caz konsert proqramı hazırlayıb və solo konsertlərlə çıxış edib.

1995-ci ildə özünün "Jokers Dance" və "Day off" adlı ilk kompozisiyalarını bəstələyir. Bir müddətdən sonra əcnəbilərin diqqətini cəlb edərək, çox maraqlı təkliflər alıb. 1996–97-ci illərdə Almaniyada keçirilən caz festivallarının iştirakçısıdır. 1996-cı il Rain üçün çox uğurlu olub. 1997-ci il 14–15 iyunun tarixlərində "Syndicate" qrupu "Last moment" adlı ilk solo konsertini verir və orijinal kompozisiyaları ilə diqqəti cəlb ədən "Syndicate" qısa müddətdə pərəstişkarların dərin məhəbbətini qazanıb.

1997–98-ci illərdə Rain eyni zamanda Bakının və Almaniyanın bir çox caz klublarında John Coltrane, Miles Davis və s. standarts kompozisiyalarını ifa edib. Rain deyir : John Coltrane və Miles Davis kimi dahi ifaçılar dünya cazı tarixində əvəzolunmaz iz buraxıblar. Onlar bir çox caz istiqamətlərinin təməlini qoyublar. 1998-ci ildə Novosibirsk şəhərində keçirilmiş ümumdünya caz festivalına dəvət olunan "Syndicate" orda da öz sözünü deyir.

Kurtis Fuller (trombon), Adam Rogers (qitara), Donny Mckazlin (saksofon) kimi dünya şöhrətli cazmenlərlə birgə "Jam-Session"-də iştirak edib. Bundan sonra festivalın təşkilatçıları tərəfindən "Syndicate" – a kompakt-disk yazılmaq təklif edilib. Artıq peşəkar səhnədə öz sözünü demiş "Syndicate" qrupu 1998-ci ilin 12 dekabrında "Last Moment" adlı ilk albomunu buraxıb. Bunun ardınca Rain özünü başqa bir tərəfdən, yəni üslubla bəstəkarlıq bacarığını və çalğı məharətini göstərmək qərarına gəlib

O, Azərbaycan xalq musiqisinin əsasında qurulmuş "Muğam-məqam" adlı yeni albomunu yazıb. 2006-cı ildən Almaniyanın ''JAZZAHEAD'' Ümumdünya Caz Sərgisində Azərbaycan pavilyonunu təşkil edib. Azərbaycanda cazın inkişafinda və qorunması məqsədilə iki kitab yazıb. Son illərdə İsfar Sarabski ilə birgə Avropanın müxtəlif ölkələrində konsert verərək, Azərbaycan cazını tanıdıb. Onun ən maraqlı layihələrindən biri də əməkdar artist pianoçu Şahin Növrəsli, dünya şöhrətli sənətkar Xalq Artisti Alim Qasımov və digər musiqiçilərlə birlikdə hazırlanan ''Voice of Karabagh''dır.

''Last Moment'' albomu 

"Syndicate" qrupu 1998-ci ilin 12 dekabrında "Last Moment" adlı ilk albomunu buraxır.

- Rain Sultanov (soprano, tenor saksofon, EWI, bass clarinet)

- Eldar Rzakulizadeh (piano, keyboards)

- Rauf Sultanov (bass guitar, acoustic bass, guitar)

- Ramin Sultanov (drums, vocal #5)

1. 20th

2. Dedication to Rafig Babayev

3. Last Moment

4. Crazy World

5. Intro Gara

6. Gara

7. Miraje

8. Day off

''Mugham-Megham'' albomu

Rain Sultanovun ilk albomu 2000-ci ildə işıq üzü görüb.

- Rain Sultanov (soprano&tenor saxophones, alt flute)

- Nadir Talibov (balaban, zurna, tütək)

- Eldar Rzakulizadeh (keyboards, piano)

- Siyavuş Kərimi (ud)

- Rauf Sultanov (bass guitar, acoustic bass)

- Ramin Sultanov (drums, tabla, nağara, zərb, qoşa nağara)

- Tofig Jabbarov (percussion)

1. İçəri Şəhər (Old City)

2. Days Gone by

3. Qaçaqaç

4. Muğam-məqam

5. Araba

6. Qobustan Dastanı

''City of Jazz'' albomu

Rain Sultanovun ikinci albomu 2003-cü ildə işıq üzü görüb.

- Rain Sultanov (soprano, tenor saksofon, EWI, bass clarinet, keyboards)

- Yasəv Eyvazov (ud)

- David Koyfman (acoustic bass #4)

- Rauf Sultanov (acoustic bass #1,2)

- Ramin Sultanov (drums, tabla)

- Oqtay Rüstəmov (trumpet)

- Salman Qəmbərov (piano #2)

- Ruslan Hüseynov (bass guitar #7)

- Tofig Jabbarov (percussion)

1. City of Jazz

2. Bakı xatirələri

3. Leyla

4. Mart

5. Azərbaycan

6. Ağlama

7. Reyhan

8. Tale about Caspian

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)

Harun Soltanov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Cəmiyyət… bu sözün özü belə bir zarafatdır. Hamı ciddi qəbul edir, amma içi boşdur, sanki içi çıxarılmış bir kukla, yenə də "insan" deyə təqdim olunur.

Səhər tezdən bir adam oyanır. Gözlərini açır, amma özü hələ də yatıb qalır. Əl-üzünü yuyur, amma üzündəki maska çıxmır. Geyinir, dar qalstuk taxır, sanki boynuna nəzakətli bir ip keçirir. Güzgüyə baxır və deyir, "hə! Bax bu mənəm."

Güzgü isə içindən gülür. Əslində, ən böyük komediya budur. İnsan özünü tanımadan özünü təqdim edir. Bir gün bir kişinin vicdanı evdən qaçdı. Kişi isə bunu hiss etmədi, çünki o artıq çoxdan hiss etmirdi. Amma qəribəsi odur ki, həmin kişi işdə yüksəliş aldı. Çünki vicdansızlıq bu dövrdə çatışmazlıq deyil, üstünlükdür.

 İndi gəl, bir az daha yaxından baxaq bu "cəmiyyət qayğıları" na. Hamı deyir, "pul qazanmaq lazımdır."

Amma heç kim demir ki, "niyə?"

Pul qazanırsan ki, rahat yaşayasan da. Rahat yaşayırsan ki… yenə pul qazanmaq üçün enerjin olsun. Bu, dairə deyil, bu, "treadmill" dir, qaçırsan, amma yerində qalırsan. Və ən gözəliysə, sən buna "karyera" deyirsən.

Adam deyir "çox məşğulam."

Əslində demək istəyir ki, "özümlə tək qalmağa vaxtım yoxdur."  Bu, artıq bəhanə deyil, bu, müasir insanın ən sevimli sığınacağıdır.

Bir də münasibətlər var… bax orda isə komediya zirvəyə çatır.

İnsan deyir ki, "səni olduğun kimi qəbul edirəm."

Amma içindən əlavə edir, "amma zəhmət olmasa bir az dəyiş"

 Sevgi belə şərt müqaviləsinə çevrilib. Ürək artıq hüquqşünasdır. Sartr desəydi ki, insan azadlığa məhkumdur, bu gün ona bir əlavə də edərdi, "və bu azadlıqdan qaçmaq üçün Instagram hesabı açın.."  İndi hamı öz həyatını yaşamır, nümayiş etdirir. Sanki həyat bir sərgidir, biz isə eksponat. Gülüşlərimiz belə ssenarilidir. Hətta kədər də estetik olmalıdır, yoxsa izlənmə yığmır.

Bir adam ağlayır, amma düzgün bucaqdan. Çünki əsl ağrı belə "story" yə yaraşmalıdır. Və sən düşünürsən ki, bu artıq absurddur? Yox. Ən absurd hissə hələ qabaqdadır. İnsanlar xoşbəxt görünmək üçün bədbəxt olur. Bu, o qədər incə bir zarafatdır ki, Tanrı özü belə bəlkə də bir anlıq dayanıb baxır ki, "bunlar zarafat edir yoxsa həqiqətən ciddidirlər?"

 Bir insan bütün ömrü boyu başqalarının fikrindən qaçır. Amma sonunda anlayır ki, o "başqaları" heç vaxt onun haqqında düşündüyü qədər düşünməyib. Yəni o, illərlə boş auditoriyaya çıxış edib.

Alqış yoxdur. Tamaşaçı yoxdur.

Amma aktyor var, o da özünsən.

 İndi isə ən ağrılı gülüş gəlir. İnsan azad olmaq istəyir, amma seçim qarşısında donur. Çünki seçim məsuliyyətdir. Məsuliyyət isə bəhanələri öldürür. Və insan bəhanəsiz yaşaya bilmir.

Ona görə də cəmiyyət yaranır, kollektiv bəhanə fabriki kimi.

Burda hər şey üçün səbəb var.. "hamı belə edir", " zaman belədir", " şərait imkan vermir"

Əslində isə… heç kim etiraf etmir ki,"mən qorxuram."

Qorxuysa, bu dövrün ən səmimi hissidir. Sadəcə adını dəyişiblər.. "məntiq", "təcrübə", "reallıq."

 Bir insan arzularından imtina edir və deyir, "realist oldum."

Əslində isə sadəcə qorxdu. Və cəmiyyət onu təbrik edir. Çünki sistemə ən çox lazım olan şey, cəsarətsiz ağıldır.

Gülməli deyil? Bir də "normal olmaq" anlayışı var. Bu isə tam bir tragikomediyadır. Normal olmaq üçün insan öz fərqliliyini öldürür. Hamıya oxşayır. Hamı kimi düşünür. Hamı kimi yaşayır. Və sonra deyir ki, "niyə özümü boş hiss edirəm?"

 Çünki sən artıq sən deyilsən. Sən ortalama bir nəticəsən. Statistik bir səhv kimi yaşayırsan. Amma gəl, bir az da dərinə gedək. Axşam olur. Şəhər sakitləşir. İnsan evə qayıdır. Qapını bağlayır. Səssizlik başlayır.Və o an… maska bir az sürüşür.

 İçindən bir səs gəlir, "bu həyat sənin həyatındırmı?"  İnsan dərhal televizoru açır, telefonu götürür, musiqini artırır.Sükutu boğur. Çünki o səs təhlükəlidir. O səs həqiqətdir.

 Və həqiqət… bu cəmiyyətin ən uğursuz layihəsidir. Çünki həqiqət insanı oyadır. Oyanan insan isə idarə olunmur. İdarə olunmayan insan isə sistem üçün qəza kimidir.Ona görə də sənə deyirlər.. "çox düşünmə." ,"sadə yaşa." ,"başını aşağı sal." Yəni başqa sözlə, "oyanma!" Amma sən bir dəfə oyandınsa… artıq gecdir. İndi sən bu tamaşaya baxırsan və gülürsən. Amma bu gülüş yüngül deyil. Bu, içində bir az kədər, bir az nifrət, bir az da azadlıq daşıyır.Çünki sən artıq bilirsən.. Cəmiyyət, hamının ciddi oynadığı bir zarafatdır. Və ən böyük zarafat, insanın özünü itirib buna "həyat" deməsidir. İndi seçim sadədir, amma ağırdır. Ya sən də bu zarafata qoşulub güləcəksən, ya da kənarda dayanıb, hamının niyə güldüyünü anlayacaqsan. İkinci variant daha təkdir. Amma ən azından ordaki gülüş sənindir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

“Tanıtım” rubrikasındayıq, istəkli oxucular. Dəyərli yazar Nargilə Yusifqızı təsirli bir şeiri ilə sizlərin görüşünə gəlib. Şeir “Sınan ümidlər” adlanır və kaş ki, heç kəsin ümidi sınmaya.

NARGİLƏ YUSİFQIZI,

SINAN ÜMİDLƏR

Bu, bir sükutun qəlpələnməsidir,

İçimizdəki o şəffaf inamın daxili intiharı.

Bir şüşə sınsaydı, yığıb atardıq,

Amma ümid sınanda...

qəlpələri çölə deyil, ruhun dərinliyinə tökülür.

Ayaqyalın gəzirik o xarabalıqlarda,

Hər addım bir xatirənin iti küncünə toxunur.

Biz o ümidlərdən göydələnlər tikmişdik,

İndi isə bir ovuc tozun içində

Dünənin itmiş açarlarını axtarırıq.

Bax, göy üzü də o qırıqlardan görünür indi –

Tikə-tikə, parça-parça...

Bəlkə də bütöv olanda aldanırdıq,

Gözümüzü o saxta parlaqlıq qamaşdırırdı.

İndi isə həqiqət –

həmin o çatların arasından sızan

Buz kimi soyuq bir işıqdır.

Artıq yapışdırmağa çalışmırıq o qırıqları,

Çünki izi qalan hər sevinc

Bir az da ağrıdır...

Və bəzən ən böyük azadlıq

O sınaqların üzərində

Qanayan xəyallarla rəqs edə bilməkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)

Çağdaş fikir tariximizdə diqqətçəkən bir ad – Aqşin Yenisey

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

BugünAqşinYeniseyindoğumgünüdür.

Aqşin öz yolunu tutaraq gedir, ciddi ədəbiyyata sakitcə xidmət edir. Aqşinin yazdıqları sevilir, orada bəlağət, boğazdanyuxarılıq, hay-küyçülük yoxdur. Sakit bir təmtəraq duyulur kəlmələrində.

Aqşin Yenisey 29 aprel 1978-ci ildə Cəlilabad rayonunda anadan olub. Bakı Dövlət Universitetinin coğrafiya fakültəsini bitirib. Yeni dövr Azərbaycan ədəbiyyatının nümayəndələrindən biridir, Azad Yazarlar Ocağının üzvü olub.

Aqşin Yeniseyin ilk kitabı 2000-ci ildə dərc olunub – "Unutmaq sözünün şəkli". 2005-ci ildə ikinci şeirlər kitabını – "Sizin eradan əvvəl"i çap etdirən Aqşinin qələmə aldıqları türk, gürcü, fransız dillərinə tərcümə edilib.

"Cənnətdə terror aksiyası" (2009) adlı kitabda "Göləqarğısancan" adlı roman, "Cənnətdə terror aksiyası" adlı hekayə və "Xəstə şərqin Rafiq Tağıya dedikləri" adlı şeri toplanıb. Əsərin əsas mövzusu Azərbaycanın üzləşdiyi və çıxmağa heç bir yol qalmayan mənəvi böhrandır.

"Yüz qırx yeddi dənə sən" (2012) A. Yeniseyin sayca dördüncü kitabıdır. Son illərdə yazdığı və əvvəlki kitablarında çap olunmamış şeirləridir.

"Məbədin sükutu" (2013) adlı növbəti kitabında yazarın heç bir digər kitabında çap olunmayan hekayələri, satirik, publisistik yazıları və müasir ədəbiyyatımızın istedadlı simalarına həsr olunan məqalələri toplanıb

Kitabları

- Unutmaq sözünün şəkli. Bakı: 2002.

- Sizin eradan əvvəl. Bakı: "Qanun" nəşriyyatı, 2005

- Cənnətdə terror aksiyası. Bakı: "Qanun" nəşriyyatı, 2009

- Yüz qırx yeddi dənə sən. Bakı: "Qanun" nəşriyyatı, 2013.

- Məbədin sükutu. Bakı: "Qanun" nəşriyyatı, 2013.

- Tarix və Tale. Bakı: "Teas Press" nəşriyyatı, 2019

Düşünürəm ki, düşündürməyi bacaran Aqşin Yeniseydən bu doğum günündə mütləq bir şeylər oxumalıyıq. Əminəm ki, kitab düşmənlərinə bu yazını oxutdura bilsək, düşmən sayını həlledici sayda azalda biləcəyik.

AQŞİN YENİSEY,

“MƏN NİYƏ KİMİNSƏ YAZDIĞI ROMANI OXUMALIYM?”

"Mən niyə kiminsə yazdığı romanı, hekayəni oxumalıyam, nə verəcək mənə?" Dünən belə bir yekəxana sual verdilər.

Ədəbiyyat, xüsusilə roman oxucuya insan çeşidləri təqdim edir. Ədəbiyyat oxumayan adam insanlığı özüylə məhdudlaşdırır. Özü zırramadırsa, elə bilir, hamı zırramadır. Özü mübarəkdirsə, elə bilir, hamı mübarəkdir.

Ədəbiyyat oxuyan adam isə çeşid-çeşid, növbənöv insan tipləri tanıyır. İnsanlığı ağ-qara görmür, rəngli görür. İnsanlığı rəngli görə bilən özünün də, başqalarının da həyatını rahatlaşdırır. Anlayır ki, o, özü kimi olduğu kimi, başqası da başqası kimi olmalıdır.

Azərbaycanda iş yerlərində, ailədə, dostluq münasibətlərindəki boğuşmaların səbəbi insanlarımızın yalnız praktik, "çörəkli" kitabları oxumalardır. Roman oxumadıqları üçün insanlarımız başqasının başqası kimi ola bilməsini qəbul edə bilmir, istəyir ki, ünsiyyətdə olduğu adam onun özü kimi olsun.

Çünki insanı ölçə biləcəyi yeganə ölçü vahidi özüdür. Ədəbiyyat sizə özünüzü tanıtmır, heç bir romanda özünüzü axtarmayın. Ədəbiyyat sizə başqasını tanıdır. Biz başqasını tanıyaraq kim olduğumuzu özümüz üçün aydınlaşdırırıq. Başqası önümüzdəki güzgüdür, ona baxıb özümüzün nə gündə olduğumuzu görürük.

Yuxarıdakı sualın doğru deyilişi, əslində, belədir: "Mən niyə başqalarını tanımalıyam?" Tanımasan, bütün ömrün qarşılaşdığın və mütləq sənə oxşamasını israr etdiyin insanlarla didişmələrdə keçəcək. Başqalarını tanımasan falçıları, pornopsixoloqları, yaşam koçlarını-zadı tanıyacaqsan. Vaxtında 15-20 manat verib oxumadığın roman sonra sənə çox baha başa gələcək. Özün bilərsən.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)