Harun Soltanov, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Səhər oyanıram. Nə olsun ki, saat gecənin dördü olub? Bədənim ağırlaşıb və yatağdan düşmək istəmir. Oğurlana-oğurlana aynanın qarşısına keçirəm. İçimdən keçir ki, "Bu gözlər kimindi? Bu əllər, bu çillər nəyə gərəkir?" Əllərimə baxıram. Onları tanıyıram, amma sanki kimsənin uzun müddət əvvəl mənə hədiyyə etdiyi bir cüt əlcəkmiş kimi gəlir. Onları istifadə edirəm, amma tam olaraq "mənim" deyillər...

Bir hiss gəlir ki, sanki bu bədənə sığmıram. Sanki bütün gecə boyu ruhum bir yerə uçub, səhər geri qayıdıb bu sümük qəfəsə daxil olmağçün mübarizə aparır. Bu, bədən həsrətidir. Özümə tam olaraq qayıdıb, bu əllərə, bu bədənə tam yerləşmək istəyirəm. Amma elə bil bədənim məndən gizlənir. O, ayrı bir dünyada yaşayır, mən isə onun içində sıxılıb qalmışam. 

 Sonra, günorta. Bir fincan çag aparıb iş yerimdəki siqaret köşkünə söykənirəm. Birdən... hər şey dayanır. Maşınların səsləri, öz fikirlərim, hər şey uzaqlaşır. İçimdə boş, geniş, amma elə də acıqlı bir yer açılır ki.. Sanki bir evdə oturub, yad bir evin xatirəsini çəkirsən. Həmin evi heç görməmisən, amma onu tanıyırsan. Ürəyin ora çəkilir lap. Bu, can həsrətidir. Sanki ruhum, bu səs-küylü, bu rəngli dünyada, öz unudulmuş dilində danışır.... "Burada evim yoxdur. Mən başqa bir yerdənəm."

 Bədən həsrəti bir yoldaşlıq istəyidir. Birinin sənin əlindən tutub, "Gəl, burdayam, sən də burdasan" deməsidir. Can həsrəti isə tam tənhalıqda dərin bir birlik istəyidir. Elə bir birlik ki, heç bir "sən" və "mən" qalmasın. Yalnız "O" qalsın.

Gecə yuxudan əvvəl, bu ikisi qarışır. Yəni, indiki vəziyyətdə. Bədənim yorğun, yatağa uzanır və eşidilmək istəyir. Bu, cisim həsrətinin son çağırışıdır. Amma gözlərimi yumduqda, qaranlığın içinə düşürəm və orada, daha böyük, daha sakit bir qucağın olmasını daha doğrusu onun məni qəbul etməsini arzulayıram. Bu da, can həsrətinin pıçıltısıdır.

 Deməli, mən bu iki həsrət arasında həyat keçirirəm. Biri məni bu dünyaya, çay fincanına, sevgilimin isti çiyninə bağlayır. O biri məni boşluğa, səssizliyə, sonsuzluğa çəkir. Biri "qal" deyir, o biri "qayıt".

 Bəlkə də, həyatın mənası da bu ikisini inkar etmək deyil, onların hər ikisi ilə eyni zamanda yaşamağı öyrənməkdir. Bir stəkan çayın istiliyində həm bədənini, həm də canını qızdırmaq. Bu qəlbin içində həm sevdiyini insanı, həm də bütün bir kainatı hiss etmək.

 Və heçnəyə baxaraq Xaliqi hiss etmək...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)

Şəfa Vəli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Günay Müzəffər üçün

         Yıxıla-dura gəlib çatmışdı külək. Çırpılmışdı pəncərənin çərçivələrinə, acığını şüşədən çıxmışdı; elə silkələmişdi ki, çilik-çilik olub tökülmüşdü döşəməyə. Hərçənd, özünün də böyür-başı sıyrıq-sıyrıq olmuşdu...

         Çata bilmişdi amma içəriyə-yaydan buracan həsrətini çəkdiyi ətirşahın yanına. Ətirşahı susqun görmüşdü... Sıyrıqlarındakı acışığı, təngiyən nəfəsini dürtüşdürmüşdü sevdiyi üçün keçirdiyi nigaranlığın arxa cibinə. Dolam-dolam dolanmışdı ətirşahın başına. Bir həyəcan pırıltısı da yox idi sevdiyinin canında...

         Axırda dilə gəlmişdi:

         -Gedimmi?

         Ətirşah cavab verməmişdi. Külək hiss etmişdi ki, ürəyinin lap dərinliyində cırnamağa başlayır. Tez də zehnindən asılan yelləncəyin ipləri tərpənmişdi: “Hövsələli ol... Sevilən nazlı olar...”  Köksünü ötürüb demişdi:

         -Bəlkə, gec gəldim deyə küsmüsən?

         ...Səssizlik...

         -Bağışla desəm?

         ...Sükut...

         Cırnamaq böyüyüb hikkəyə çevrilirdi anbaan...

         -Bura bax! Səndən ötrü neçə aydır açılmayan pəncərənin o üzündə özümü döyürəm!  Açılan kimi, özümü çatdırdım yanına! Bax-bax, sıyrıqlarıma bax! Hələ səndən ötrü şüşə qatili də oldum! Üzümə baxmağın o yana, dilucu bir söz də demirsən! Belə sevgili olar?!

         Ətirşah azacıq yırğalandı, kinayə ilə gülümsədi:

         -Dilə gələn edilənlər fədakarlıq deyil... Fədakarlıqsa, sevgi deyil...

         ...Ev sahibi əlində yeni şüşə və təmir alətləri pəncərəyə yaxınlaşanda küləyin ağlında bircə şey vardı: vaxtında özünü boş çərçivədən eşiyə atmaq...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan Poeziyası Antologiyası layihəsində Təbriz təmsilçimiz Əli Çağlanın növbəti təqdim etdiyi şair ABŞ-da mühacirətdə olan Məhəmmədrza Ləvayidir.

Məhəmmədrza Ləvayi

Çikaqo

QORXURAM

Qorxumdan tez-tez içirəm

Vətəni içib qusuram tez-tez qürbətdə

Şəhər keflənir

Ayaqqabılarımın ürəyi bulanır

Dörd yanım yaman boşalıb

Yoldaşlarımı öldürdülər

Və məzarlarını mənim şeirlərimdə qazdılar...

Yamandan yaman qorxuram

Hər külüng səsini eşitdiyimdə Fərhad oluram

Hər körpü gördüyümdə Domrul oluram

Adım səsləndiyində əllərimi qaldırıb təslim oluram

Polislər xalqımdan daha çox məni səslədilər...

Yatmaqdan qorxuram

Yatarsam səni sevməkdən qırıla bilərəm

Heç bir evdə rahat deyiləm

Hər bir ev bir iqtidar müxalifət savaşıdır

Pəncərələr ziyalı, divarlar diktator...

Yatarsam dağları itirə bilərəm, ceyranlığını itirə bilərəm

İkimiz də dağları yaxşı bilirik

Ovçuları atlamaq üçün

Çox ceyran olmalısan o dağlarda...

Nə yazıq ki, o dağların ətəyində

Toplum

Başını baltanın sinəsinə qoyub yatan meşə...

Qorxuram

Oturub-durduğumuz yerlərdən qorxuram

Cəhalət ilə cəsarəti ayırd edə bilmədiyimiz dönəmdəyik

Kəpənək qurbağanın dilini çiçək sanar...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)

Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəzən insanın içində bir sual olur. Heç kimə demir, ucadan səsləndirmir, amma hər gecə yastığa başını qoyanda o sual yenidən canlanır:

“Bir gün hər şey düzələcəkmi?..”

Bu sual yorğunluğun səsidir. Ümidlə ümidsizliyin arasında qalmış bir ruhun pıçıltısıdır. Həyatla mübarizədən yorulmuş insanların gizli etirafıdır.

Biz çox vaxt güclü görünməyə çalışırıq. Gülümsəyirik, “yaxşıyam” deyirik, halbuki içimizdə fırtınalar qopur. Heç kim bilməsin deyə dərdimizi susqunluğun arxasında gizlədirik. Çünki bu dünyada zəif görünmək təhlükəli sayılır.

Uşaqlıqda inanırdıq ki, böyüyəndə hər şey asan olacaq. Öz evimiz, öz işimiz, öz xoşbəxtliyimiz olacaq. Həyat bizə borcludur sanırdıq. Amma böyüdükcə anladıq ki, həyat heç kimə borclu deyil.

Bəzən nə qədər çalışsaq da, istədiyimiz yerə çata bilmirik. Nə qədər səbr etsək də, bəzi yaralar sağalmır. Nə qədər dua etsək də, bəzi arzular cavabsız qalır. Onda insan özündən soruşur: “Mən harda səhv etdim?”

Bəlkə də heç yerdə.

Bəlkə də həyat sadəcə belədir.

Bəzən yıxılmaq üçün səbəb lazım olmur. Sadəcə yorulursan. Sadəcə tükənirsən. Sadəcə davam etmək ağır gəlir.

Gecələr uzanıb tavana baxanda, beynində min fikir dolaşır. Keçmiş səhvlər, yarımçıq qalan xəyallar, deyilməmiş sözlər… Hamısı bir-birinə qarışır. Yuxu gəlmir. Çünki ürək hələ də oyanıqdır.

Amma yenə də…

İnsan qəribə varlıqdır.

Nə qədər sarsılsa da, içində kiçik bir ümid saxlayır. Nə qədər ağlasa da, sabaha inanmaqdan vaz keçmir. Nə qədər “bəsdir” desə də, yenə davam edir.

Çünki ümid insanın son sığınağıdır.

Bəlkə hər şey birdən-birə düzəlməyəcək. Bəlkə sabah möcüzə olmayacaq. Bəlkə problemlər bir gecədə yoxa çıxmayacaq.

Amma bəlkə…

Bir az yüngülləşəcək. Bir az sakitləşəcək. Bir az aydınlaşacaq.

Bəlkə bir gün ağrı azalar. Bəlkə bir gün ürək rahat nəfəs alar. Bəlkə bir gün gülmək yenə asan olar.

Və biz o gün anlayarıq ki, hər şey düzəlməkdən çox, bizi dəyişdirirmiş.

Biz güclənmişik. Səbirli olmuşuq. Daha dərindən hiss etməyi öyrənmişik.

Bəlkə “düzəlmək” dediyimiz şey — həyatın mükəmməl olması deyil.

Bəlkə “düzəlmək” — bizim ona alışmağımızdır. Onunla barışmağımızdır. Onun içində öz yolumuzu tapmağımızdır.

Ona görə də bu gün özündən soruşanda: “Bir gün hər şey düzələcəkmi?”

Mən cavab verirəm:

Bəli.

Bəlkə istədiyin kimi yox. Bəlkə düşündüyün vaxtda yox.

Amma bir gün…

Ürəyin daha az ağrıyacaq. Ruhun daha az yorulacaq. Və sən yenə özünə inanacaqsan.

Bu da ən böyük düzəlişdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəzi  xəbər saytlarını klikləyərkən  insanı ilk qarşılayan artıq informasiya deyil, şokdur. “Öldü”, “Faciə”, “ŞOK!”, “Heç kim bunu gözləmirdi” kimi başlıqlar oxucunu xəbərə cəlb edir. Amma xəbərə daxil olan oxucu bir neçə sətir oxuduqdan sonra anlayır ki, nə ölüm var, nə faciə, nə də şok. Sadəcə boş, ruhsuz və başlıqla heç bir əlaqəsi olmayan bir mətndir.

Bu gün bəzi jurnalistlər və media qurumları prinsipləri kliklə dəyişir. Xəbərin mahiyyəti yox, neçə nəfərin baxdığı əsas olur. Məzmun arxa plana keçir, başlıq isə süni şəkildə şişirdilir.

 Ölməyən adama “öldü” deyilir, saxlanılmayan şəxs “tutuldu” kimi təqdim olunur, adi bir açıqlama “sensasiya” adlandırılır. Hər şey oxucunun diqqətini bir neçə saniyəlik ələ keçirmək üçündür.

“ŞOK, ŞOK, ŞOK”- bu söz artıq xəbərin içini doldurmaq üçün yox, boşluğu gizlətmək üçün istifadə olunur. Çünki mətn zəifdirsə, başlıq qışqırmalıdır. Əgər məlumat yoxdursa, emosiyaya oynanılır. Amma jurnalistika qışqırıq yox, məsuliyyət sənətidir.

Bəli, bu üsullar qısa müddətdə baxış sayını artıra bilər. Oxucu klikləyər, səhifə açılar, statistika yüksələr. Lakin bunun bir də görünməyən tərəfi var: oxucunun etibarı. Bir dəfə aldadılan oxucu ikinci dəfə ehtiyat edir, üçüncü dəfə isə həmin saytı ümumiyyətlə açmır. Beləliklə, media öz əli ilə öz oxucusunu itirir.

Ən təhlükəlisi isə budur ki, bu cür yanaşma cəmiyyətdə jurnalistikaya olan ümumi münasibəti zədələyir. Oxucu artıq xəbərə şübhə ilə yanaşır, “yenə şişirtmədir” deyə düşünür. Nəticədə doğru, dürüst yazan jurnalistlər də eyni səbətə atılır. Bir neçə məsuliyyətsiz başlıq bütöv bir peşənin nüfuzuna kölgə salır.

Halbuki jurnalistikanın əsas missiyası sensasiya yaratmaq yox, məlumat verməkdir. Başlıq xəbərin vitrini ola bilər, amma vitrin yalan danışmamalıdır. Başlıq diqqətçəkən ola bilər, lakin mütləq məzmunu əks etdirməlidir. Əks halda, bu artıq xəbər yox, manipulyasiyadır.

Oxucu şok axtarmır, oxucu həqiqət axtarır. Media isə bu həqiqəti şişirtmədən, təhrif etmədən və aldatmadan təqdim etməlidir. Çünki kliklə qazanılan uğur keçicidir, etibarla qazanılan oxucu isə qalıcıdır.

Bəziləri jurnalistika adı altında  ya oxucunun ağlına hörmət edilir, ya da onu aldadırlar.

Üçüncü yol yoxdur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Nəcəf bəy Vəzirov adı kimə tanış deyil ki?

Orta məktəbdən haqqında oxuyub öyrənirik. Milli dramaturgiyamızın banilərindən biri olduğunu da gözəl bilirik.

Bu gün o böyük şəxsiyyəti anaq. Əks halda, yağışdan çıxıb yağmura düşərik...

Nəcəf bəy Vəzirov 1854-cü il 17 fevralda Qarabağın mədəniyyət beşiyi olan Şuşa şəhərində dünyaya gəlib. O, Azərbaycan ədəbiyyatının ilk realist dramaturqlarından biri, publisist, maarifçi və milli teatrın inkişafında silinməz iz qoymuş böyük sənətkarlardandır. O, Azərbaycan faciə janrının banisi, maarif uğrunda mübarizə aparan ziyalı və söz sənətinə dərindən bələd olan bir qələm ustası olub.

Kiçik yaşlarından savada, elmə və ədəbiyyata meyl göstərən Nəcəf bəy ilk təhsilini dini məktəbdə alıb. Daha sonra Bakıya gələrək burada realnı məktəbdə oxuyub və burada Azərbaycanın ilk qəzetinin banisi Həsən bəy Zərdabi ilə tanış olub. Bu tanışlıq onun dünyagörüşünə, gələcək yaradıcılığına və maarifçi ruhuna dərin təsir göstərib

Təhsilini davam etdirmək məqsədilə Moskvaya gedərək Meşəçilik və Torpaqşünaslıq İnstitutuna daxil olub. 1878-ci ildə ali təhsilini bitirib vətənə dönən Nəcəf bəy, uzun illər Qafqazın müxtəlif bölgələrində meşə rəisi vəzifəsində çalışıb

Ədəbi və Teatr Fəaliyyəti

Nəcəf bəy Vəzirovun ədəbi yaradıcılığı 1870-ci illərdən başlayıb. O, Azərbaycan dramaturgiyasının ilk komediya və faciə nümunələrini yaradan sənətkarlardan biri olub. İlk pyeslərindən olan “Ev tərbiyəsinin bir şəkli” və “Gəmi lövbərsiz olmaz” əsərlərində ailə-məişət mövzularını, cəmiyyətin geriliyə qarşı durmaq bacarığını bədii şəkildə əks etdirib.

Ən məşhur əsərlərindən biri olan “Müsibəti‑Fəxrəddin” dramı 1896-cı ildə qələmə alınıb və Azərbaycan ədəbiyyatında ilk faciə nümunəsi kimi tarixə düşüb. Bu əsərdə Vəzirov cəhalətə, köhnə düşüncəyə qarşı çıxaraq, maarifçilik və insan ləyaqəti ideyalarını təbliğ edib.

Digər mühüm əsərləri sırasında “Pəhləvanani-zəmanə”, “Ağa Kərim xan Ərdəbili”, “Vay şələküm-məəlləküm”, “Nə əkərsən, onu biçərsən”, “Keçmişdə qaçaqlar” kimi dramatik nümunələr yer alır. Onun pyeslərində xalq dili, milli-mənəvi dəyərlər və realizm əsas yer tutur.

Publisistika və Maarifçilik

Nəcəf bəy yalnız dramaturq kimi deyil, həm də maarifçi publisist kimi tanınıb. O, “Əkinçi”, “Həyat”, “İrşad” və digər dövri mətbuat orqanlarında “Dərviş” imzası ilə çıxış edərək, cəmiyyətin tənqidinə, xalqın oyanmasına xidmət edən yazılar yazıb. Qələmi ilə cəhalətə qarşı mübarizə aparmış, xalqı elmə, təhsilə səsləyib.

Maarif uğrunda mübarizəsi onu ictimai fəaliyyətə də yönəldib. Bakı şəhər Dumasında çalışıb, yeni məktəblərin açılmasına, teatr dərnəklərinin təşkilinə rəhbərlik edib.

Dramaturgiya

Nəcəf bəy Vəzirov dramaturji yaradıcılığa Bakıda olarkən başlayıb. 1873-cü il mart ayının 10-da Bam realnı gimnaziyanın şagirdləri ilə birlikdə Mirzə Fətəli Axundzadənin "Lənkəran xanının vəziri" komediyasının tamaşasında oynayıb. Bundan təsirlənərək elə həmin il ilk birpərdəli "Əti sənin, sümüyü mənim" (1873) və "Qaragünlü" (1874) məzhəkələrini yazıb.

 Lakin həmin əsərlər itib. Dramaturq bu məzhəkələrdən birincisinin süjeti və mövzusu barədə vaxtilə "Əkinçi" qəzetində yazıb. Əldə olmayan ikinci məzhəkəsi barədə isə müfəssəl tərcümeyi-halında bəhs edib.

Moskvanın teatr mühiti, klassik rus və dünya dramaturqlarının yaradıcılıqları ilə yaxından tanış olan Vəzirov ədəbiyyata daha ciddi meyil göstərib. Tələbə vaxtı "Ev tərbiyəsinin bir şəkli" (1875), "Gəmi lövbərsiz olmaz" (1876) komediyalarını yazıb.

 Meşəbəyi işləyə-işləyə "Daldan atılan daş topuğa dəyər" (1890), "Sonraki peşmançılıq fayda verməz" (1890), "Adı var, özü yox" (1891), "Yağışdan çıxdıq, yağmura düşdük" ("Hacı Qəmbər" 1895) komediyalarını, "Müsibəti-Fəxrəddin" (1896) faciəsini və "Pəhlivanani-zəmanə" ("Zəmanə pəhlivanları". 1900) dramını tamamlayıb.

 "Müsibəti-Fəxrəddin" ilk Azərbaycan faciəsidir. "Pəhlivanani-zəmanə" isə milli burjuaziyanın həyatından, Bakı neftindən bəhs edən, tacir-burjua obrazı təsvir olunan birinci dram  əsəridir

Yaradıcılığının ikinci dövrünə "Ağa Kərim xan Ərdəbili" məzhəkəsi ilə 1902-ci ildə başlayıb. Bu məzhəkə əslində fransız dramaturqu Jan Batist Molyerin məşhur "Xəsis" komediyasından iqtibas   edilib. Lakin Nəcəf bəy əsərə güclü milli ruh verə, koloritli və tipik bədii obrazlar yarada bilib.

Məhz buna görə də həmin komediya dramaturgiyamızda daha çox və əsasən, milli sənət nümunəsi kimi şöhrətlənib. Dramaturqun yaradıcılığının ikinci dövrü kimi səciyyələnən mərhələdə Nəcəf bəy Vəzirov  "Vay şələküm-məəlləküm" (1909), "Nə əkərsən, onu biçərsən" (1911), "Keçmişdə qaçaqlar" (1912) səhnə əsərlərini yazıb.

Fransız ədəbiyyatından götürülən "Vəkil Patelen" vodevilini "Dələduz" adı ilə, məzhəkə janrında iqtibas və təbdil edib. Həmçinin müxtəlif teatr truppalarında coşğunluqla rejissorluq fəaliyyəti göstərib. Bəzən həvəskar aktyor kimi kiçik həcmli rollar da oynayıb.

Nəcəf bəy Vəzirovun ədəbi yaradıcılığının üçüncü dövrü də məhsuldar sayıla bilər. Dramaturq ömrünün ağsaqqal çağında və yaradıcılığının müdriklik mərhələsində "Pul düşkünü Hacı Fərəc" (1912), "Keçmişdə qaçaqlar" (1912), "Təzə əsrin ibtidası" (1920) pyeslərini işləyib.

Dramaturq Nəcəf bəy Vəzirovun "Mehdi xan Tabasarani" pyesi tamamlanmayıb, yarımçıq qalıb. Dramaturqun məzhəkə və məsxərə janrında yazdığı dram əsərləri milli folklordan, xalq oyun-tamaşalarının kompozisiya qurumundan, forma elementlərindən, məzmun xüsusiyyətlərindən şirələnib.

 Süjet aydın və sadə, dramaturji dil şirəli və zəngindir. Yaradıcılığının sonrakı illərində də xalq dramlarına, meydan oyunları prinsiplərinə əsaslandığına görə Nəcəf bəy Vəzirovun komediyalarının əksəriyyətinin adı atalar sözü ilə verilib

 Əsərləri (Seçmə)

Dramlar və faciələr:

- “Müsibəti-Fəxrəddin”,

- “Pəhləvanani-zəmanə”

- “Vay şələküm-məəlləküm”

- “Nə əkərsən, onu biçərsən”

- “Keçmişdə qaçaqlar”

Komediyalar və məzhəkələr:

- “Ev tərbiyəsinin bir şəkli”

- “Gəmi lövbərsiz olmaz”

- “Yağışdan çıxdıq, yağmura düşdük”

- “Pul düşkünü Hacı Fərəc”

Hekayələr:

- “Ağıçı”, “Paho”, “Mənim vaqiəm"

Nəcəf bəy Vəzirov təkcə bir yazıçı deyil, xalqın öndəri, maarifin keşikçisi, sözün və səhnənin qəhrəmanıdır. Onun əsərləri bu gün də aktualdır – çünki o, millətin düşüncə dünyasını dəyişmək istəyib. O, Azərbaycan səhnəsində faciə janrını yaratmaqla yanaşı, cəmiyyətin ruhuna ayna tutan sənətkardır.

Vəfatı və İrsi

9 iyul 1926-cı ildə Şamaxı səfəri zamanı qəfil ürək tutmasından dünyasını dəyişib. Azərbaycan mədəniyyətinə, ədəbiyyatına və maarifçiliyinə verdiyi töhfələr sayəsində xalqın yaddaşında silinməz iz qoyub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Sizə haqqında danışacağım heykəltaraş Görüş Babayevdir. Onu dost-tanışları həmişə emalatxanasında tapardı, bu deyim də ordan yaranıb - Görüşlə görüş yeri  emalatxanadır.

Görüş Babayev 17 fevral 1943-cü ildə Bakıda, Nurəddin Babayevin ailəsində anadan olub. O, 12 nömrəli musiqi məktəbinin fortepiano sinfində oxuyub və 1959-cu ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbinin heykəltaraşlıq şöbəsinə daxil olub. Məktəbi bitirdikdən sonra təhsilini Leninqradda Rəssamlıq Akademiyasının monumental heykəltaraşlıq fakültəsində davam etdirib.

Bakıya qayıtdıqdan sonra Ömər Eldarovun rəhbərliyi altında yaradıcılıq emalatxanasında heykəltaraşlıq sənətini öyrənməyə davam edib. Görüş Babayev həm Azərbaycanda, həm də digər ölkələrdə təşkil olunan müxtəlif sərgilərdə iştirak edib, beynəlxalq müsabiqələrin qalibi olub.  Heykəltaraş pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olub. O, on il Türkiyədə müəllim kimi fəaliyyət göstərərək heykəltaraşlıqdan dərs deyib və "Türkiyə yuxuları" silsiləsindən əsərlərini işləyib

Onun əsərləri sırasına 1981-ci ildə Mirzə Şəfi Vazehə Gəncədə ucaldılmış abidə, Türkiyənin Ərzurum şəhərində "Arfa çalan qız", Sumqayıtda "Nizami Gəncəvi", "20 Yanvar şəhidlərinə abidə" və başqaları daxildir. Heykəltaraşın əsas işləri Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində Nizami Gəncəvinin heykəli və Bakıdakı "Dədə Qorqud" abidəsinin hesab olunur.

"Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı" fəxri adına layiq görülüb

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

100 il! Qızıl yubiley!

Azərbaycan xalq artisti, teatr sənətçisi, Sofiya Hüseynovanın bu gün 100 illiyidir.

O, 17 fevral 1926-cı ildə Naxçıvanda anadan olub. Atası Həsən İsmayılov hərbçi, anası Xədicə Qazıyeva isə aktrisa olub. Sofya Hüseynova orta məktəbi Naxçıvanda bitirib. Şagird vaxtlarında uşaq rollarında səhnəyə çıxıb. Anasının tövsiyəsi ilə 1944-cü ildən teatrın truppasına daxil olub.

1945-ci ildə qısa müddət Zaqatala Dövlət Dram Teatrında işlədikdən sonra yenə Naxçıvana qayıdıb. 3 yaşı olanda anası onu teatra aparıb. Sofiya Cəfər Cabbarlının “Sevil” tamaşasında balaca Gündüzün sözsüz səhnələrini oynayıb. İlk peşəkar rolu isə Səməd Vurğunun “Vaqif” dramında gürcü qızı Tamara obrazı olub. Erməni dilini mükəmməl bilirdi.

Sofiya Hüseynova həyatı boyu Naxçıvan teatrın aktrisası olub, bir-birindən maraqlı və rəngarəng obrazlar yaradıb. Gülnar və Xuraman, Fitnə ("Vaqif" və "Fərhad və Şirin" Səməd Vurğun), Sara və Gülnisə, Susanna, Nadya ("Solğun çiçəklər", "Aydın" və "Oqtay Eloğlu", Cəfər Cabbarlı), Tərgül ("Məhsəti", Kəmalə Ağayeva), Humay ("Komsomol poeması", İsgəndər Coşqun) və s. rollar aktrisanın yaradıcılıq nailiyyətləri sayılır

Milli koloriti həmişə əsas götürən aktrisa, eyni zamanda əcnəbi dramaturqların pyeslərinin tamaşalarında oynadığı obrazların yaşadığı dövrün etiket qaydalarını, sosial mənşəyini, kübar davranış tərzini dərindən mənimsəyib. Mənimsədiklərini isə ifa etdiyi rollarda yaradıcılıqla reallaşdırıb.

Bu baxımdan kruçinina, Larisa ("Günahsız müqəssirlər" və "Cehizsiz qız", Aleksandr Ostrovski), Liana ("Bostan iti", Lope de Veqa), Xanuma ("Xanuma", Avksenti Saqareli) rolları aktrisanın ifasında məharətlə oynanılıb. Mütənasib uca boyu, zərif bədən quruluşu aktrisaya müxtəlif rollar oynamağa geniş imkan yaradıb.

Filmoqrafiya

- Tale yükü

Mükafatları

1. "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

2. "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

3. "Naxçıvan MSSR əməkdar artisti" fəxri adı

4. "Şöhrət" ordeni

5. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri fərmanı

6. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

7. "Teatr Xadimi" qızıl medalı

Aktrisa 30 iyul 2015-ci il tarixində 89 yaşında Naxçıvanda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)

Nail Zeyniyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Yazıçının ev kitabxanası onun beyni deyil, amma beyninə açılan pəncərədir. Orada təsir mənbələri dayanır. Rəflərdə nə varsa, əsərində də onun izi var bəzən açıq sitat kimi, bəzən gizli ruh, bəzən də inkar edilən ata kölgəsi kimi.

Kitabxanaya baxanda yazıçının təkcə nə oxuduğunu yox, nə olmaq istədiyini görürsən. Hər kəs rəflərinə öz ədəbi əcdadlarını düzür və bu düzülüş təsadüfi olmur. Tolstoyun yanında Dostoyevski, Kafkanın yanında Borxes, Platonovun yanında Xarms dayanırsa, bu qonşuluq yazıçının daxili dialoqlarından xəbər verir.

Bəzi yazıçılar rəflərində yalnız klassikləri saxlayır, müasir ədəbiyyata yer vermirlər. Bunu çox vaxt “təsir altına düşməmək”lə izah edirlər. Amma məsələ başqa ola bilər: klassiklərlə rəqabət yoxdur, onlar artıq tarixdir. Müasirlərlə müqayisə isə canlı rəqabətdir. Bəzən qorxu da buradan başlayır.

Kitabın cildi də danışır. Köhnəlmiş, saralmış, qeydlərlə dolu kitablar yazıçının həqiqi müəllimləridir. Yeni, toxunulmamış kitablar isə ya “oxuyacam” vədidir, ya da sadəcə prestij. Əsl oxunmuş kitabı tanımaq çətin deyil.

Rəflərdə gözlənilməz kitablar da olur. Böyük roman müəllifinin kitabxanasında uşaq nağılları, şairin masasındasa texniki vəsait. Məhz bu gözlənilməzliklər yazıya fərqli ton verir. Yazıçı yalnız öz sahəsini oxuyanda daralır, başqa sahələrə keçəndə düşüncə genişlənir.

Qeyd edilmiş kitablar isə ayrıca söhbətdir. Altı cızılmış cümlələr, kənar qeydlər, bükülmüş səhifələr — bunlar müəlliflə qurulan dialoqdur. Razılaşma da var, etiraz da, təəccüb də. Sonra həmin cümlələr yazıçının öz mətnində başqa formada yenidən doğulur.

Bəziləri kitabxanalarını gizlədir. Müstəqil görünmək istəyirlər. Halbuki hər yazıçı başqasından qidalanır və bunu gizlətmək mümkün deyil. Mətn özü haradan gəldiyini göstərir.

Bəzən vacib olan rəfdəki kitablar yox, olmayanlardır. Məsələn, yazıçı bilərəkdən Prustu oxumur, çünki o üslubun onu udacağından çəkinir. Bu da bir seçimdir, hətta bir müdafiə mexanizmi.

Eyni kitabın müxtəlif tərcümələri də maraqlıdır. Yazıçı eyni mətni fərqli səslərlə eşitmək istəyir. Çünki hər tərcümə bir təfsirdir və o təfsirlərdən nəsə götürmək mümkündür.

Kitabxanada ədəbiyyatdan başqa nə var, bu da önəmlidir: tarix, fəlsəfə, psixologiya. Tarixi roman yazan birinin rəfində arxiv materialları, psixoloji mətn yazanın masasındasa Freydin kitabları olması təsadüf deyil. Bunlar dekor yox, tikinti materialıdır.

Kitabxananın düzülüşü də xarakteri göstərir. Əlifba sırası ilə düzənlər sistematik düşünür. Mövzuya görə ayıranlar analitikdir. Heç bir qayda tanımayanlar isə intuisiyaya güvənir. Bu nizam və ya xaos yazı üslubunda da görünür.

Yazıçı öləndə onun kitabxanası ən dürüst tərcümeyi-halı olur. Orada maraqları, obsessiyaları, təsir mənbələri və susduqları görünür. Tədqiqatçılar məhz bu rəflərə baxaraq intellektual yol xəritəsini bərpa edirlər.

Yazıçı bəzən “mən heç kimdən təsirlənmirəm” deyə bilər. Amma rəflər susmur. Homerdən Borxesə, Dantedən Kamusya qədər səslər oradadır. Yazı təkcə şəxsi səs deyil; oxunmuş səhifələrin cəmidir.

Yazıçının ev kitabxanası dekor deyil. O, laboratoriya və arxivdir. Hər böyük əsərin arxasında görünməz bir rəf dayanır. Yazıçı sadəcə o rəfdəki səsləri öz dili ilə yenidən qurur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)