“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan Poeziyası Antologiyası layihəsində Təbriz təmsilçimiz Əli Çağlanın növbəti təqdim etdiyi şair Təbrizdə yaşayan Mehdi Səhəndidir.

Mehdi Sırdaş

Təbriz

 SƏNƏ UDUZMAQ

Məni səndən doymaq daha da gözəl,

Daha da gözəldir əlinlə yazmaq.

Ağzınla danışıb, gözünlə görmək,

O qədər gözəl ki, sənə uduzmaq!..

Yenə də gözəldir bitib qoynuna,

Sabahdan-sabaha dizində qalmaq.

Əlində yetişib əfsanələşmək,

Ayağından düşüb izində qalmaq.

Bilmirsən nə qədər təmiz duyğudur,

Səndən qurtarmamaq, şəfa bulmamaq.

Dərdinə bulaşmaq, döşəyə düşmək,

Sağlığa dolmamaq, doldurulmamaq.

Gözəllik bitərmi yazmaqla səni?

Saymaqlar nəhayət yarıya varar!

O qədər gözəldir məndəki huş-baş,

Yarıdan geriyə saymağım da var.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bu gün “Maraqlı söhbətlər” rubrikamda ötən əsrin tanınmış şairi, yazıçısı,  ədəbiyyatşünası və tərcüməçisi Əliabbas Müznibin 1918-ci illə bağlı bir xatirəsini təqdim edirəm. Xatırladım ki, bolşevik-daşnak istilasından sonra Nuru Paşa başda olmaqla türklər gəlib azərbaycanlıları xilas etdikləri dönəmdən söhbət gedir.

Türklər Maştağanı götürən kimi (1918-ci il), məni hərbi komendantlığa çağırdılar və minbaşı Tofiq bəyə katib təyin etdilər. Tofiq bəy tapşırdı ki, mənə xəbər verməmiş heç kimi kabinetə buraxma.

Xunxar məhəlləli qoçu, başkəsən Malbaş Dadaş komendantdlığa gəlib, birbaşa zabitin kabinetinə yönəldi. Mən qabağa yeriyib xahiş etdim ki, qoy özünə xəbər verim, sonra gir içəri. Malbaş qışqıra-qışqıra məni söydü.

Bu vaxt Tofiq bəy özü qapını açıb, biz olan otağa keçdi:

"Yahu, Şu nə qeyli-qal?!" deyə Malbaşa acıqlandı. Mən fikirləşdim ki, türk zabiti gəldi-gedərdir. Malbaş isə kənddə qalacaq, mənə divan tutar. Vəziyyəti yüngülləşdirmək üçün astadan dedim:

"Tofiq bəy, Şu zat qoçudur...

Tofiq bəy tünd-tünd ona baxdı, dönüb məndən, təəccüblə xəbər aldı:

 "Qoçu? Yahu, bu nə biçim Şey?"

Başa saldım ki, qoçu güclü, qolu-zorba adama deyirlər, kimi istəsə haqq-nahaq döyər, cəza verər...

Tofiq bəy əlini döşünə vurub dedi:

"O bən. Qoçu bən".

Qapıdakı növbətçini çağırdı: "Çavuş əfəndi, ikişər, subay səslə!"

Çavuş bir anda iki əsgər çağırdı. Tofiq bəy barmağı ilə Malbaşı göstərib əmr etdi: "Şu pəzəvǝng hərifin sırtına hərəniz qırx zopa endirərsiniz, bən gediyorum, varmasam, bən qayıdana qədər davam edərsiz”.

Çavuş arxadan Malbaşı qucaqlayaraq quş kimi qaldırdı, otaqdan çıxardı. Malbaş ha vurnuxdu, ha qol-qıç atdı, heç nə hasil olmadı. Naxır bulağı meydanının ortasında Malbaşın paltarını soyundurub, üzüqoylu yerə sərdilər. Əsgərlər növbə ilə zopalamağa başladılar. Malbaşın bağırtısı, yalan olmasın, Nardaranda eşidilirdi. Huşunu itirdi, qanı axa-axa cicimə uzadıb evinə apardılar.

Türklər Bakıdan gedəndən bir il sonra da yaralarına təpitmə, məlhəm qoyurdular, yenə sağalmırdı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

1922-ci ildə Cəfər Cabbarlını dörd divar arasından xilas edən Mir Cəfər Bağırov C.Cabbarlı ilə bir mollaxanada oxumuş Vahidə də 1937-ci ildə kömək əlini uzadıb.

Əliağa Vahid həmişə Mir Cəfər Bağırovun şəxsi qayğısını hiss edib. Mir Cəfər Bağırovun vaxtında şairin səkkiz kitabı nəşr olunub. Mir Cəfər Bağırovdan sonra isə şairin vur-tut beş kitabı buraxılıb. Şairin iki yüzdən çox çap olunmamış əsərləri arxivdə naşirlərin həsrətindədir.

1949-cu ildə Mir Cəfər Bağırovun göstərişi ilə Əliağa Vahidə Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi adı verilmişdi. Azərbaycan rəhbərinin bir arzusu da vardı: Vahidin qəzəlləri və satirik şeirləri rus dilinə tərcümə olunsun və o, Stalin mükafatına təqdim edilsin.

Vahidə Bagırov tərəfdən aşağıdakı şeirinə görə növbəsiz mənzil verilmişdi.

Evimi görsə naxırçı, deyər, samanlıqdır,

Havası yox, həmi nəmdir, həmi qaranlıqdır.

Divarda ağcaqanadlar, yer üstə taxtabiti,

Hücuma bax gecələr, gör nə hökmranlıqdır.

Hünərdir ay yarım hər kim bu evdə ömr eləsə,

İnanmaram dirilə, şübhəsiz, oyanlıqdır.

Çox ərizə yollamışam Baksovetə, Raysovetə,

Gözləməkdir işim, məsələ dumanlıqdır.

Düzəltsəniz siz əgər, rəhbərim, mənə bir otaq,

Yüz il təşəkkürə layiq, bu, dastanlıqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)

Nail Zeyniyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Sözün sahibi olmaq ideyası ədəbiyyat üçün nisbətən yenidir. Ədəbiyyat tarixinin böyük bir hissəsində söz dolaşımda idi: danışılırdı, dəyişirdi, başqasının səsinə qarışırdı. Müəlliflik anlayışı gücləndikcə söz də sərhədlərə salındı. Artıq mətn təkcə deyilən yox, qorunan bir şeyə çevrildi.

Müəllif hüququ ilk baxışda yazıçını müdafiə edir. Onun əməyini tanıyır, sözünün dəyərini qoruyur. Bu, şübhəsiz ki, vacibdir. Amma sözün sahibə bağlanması ilə birlikdə maraqlı bir gərginlik də yaranır: yazıçı artıq təkcə yaradan yox, həm də nəzarət edəndir. Söz azad olmaqdan çıxıb məsuliyyət daşımağa başlayır.

Bu nöqtədə sual ortaya çıxır: söz qorunanda güclənir, yoxsa ehtiyatlı olur? Bəzi yazıçılar üçün müəllif hüququ rahatlıq yaradır. Onlar bilirlər ki, yazdıqları sahibsiz qalmayacaq. Amma bəziləri üçün bu, görünməz bir əyləcdır. Çünki artıq hər cümlə yalnız estetik yox, hüquqi yük də daşıyır.

Ən maraqlısı odur ki, oxucu söz sahibkarlığını hiss etmir, amma nəticəsini yaşayır. Söz paylaşılmır, sitatlar qorxuyla istifadə olunur, mətnlər qapalı dövrə düşür. Halbuki ədəbiyyat tarixində bir çox güclü mətnlər məhz başqa mətnlərlə danışaraq formalaşıb. Sözlər bir-birinə toxunub, dəyişib, genişlənib.

Burada problem müəllif hüququnun özündə yox, ona münasibətdədir. Söz mülkə çevriləndə, yaradıcılıq bazar məntiqinə yaxınlaşır. “Mənim sözüm” anlayışı güclənir, amma “bizim dilimiz” arxa plana keçir. Bu isə xüsusən ədəbiyyat üçün risklidir. Çünki ədəbiyyat fərdi səsdən doğsa da, kollektiv yaddaşda yaşayır.

Bununla belə, tam sahibsiz söz də mümkün deyil. Yazıçı görünməz olanda, zəhmət də görünməz olur. Burada incə bir tarazlıq lazımdır: söz qorunmalı, amma kilidlənməməlidir. Sahibi olmalı, amma nəfəs almağa davam etməlidir.

Bəlkə də çıxış yolu sözü mülk kimi yox, əmanət kimi görməkdir. Yazıçı sözə sahib olmur, onu bir müddət saxlayır, sonra dilə qaytarır. Çünki sözün əsl sahibi zamanın özüdür.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

“Elza İbrahimova mahnı janrında lövhə ustasıdır. O, gözlə görünən dünyanın deyil, görünə bilməyən, içəridən bizi dalğalandıran hisslərin, həyəcanların, bir sözlə iç dünyamızın rəssamıdır” deyirdi Bəxtiyar Vahabzadə.

Həqiqətən də, onun mahnıları insanın içini tərpədir. “Unuda bilməzsən” mahnısı – İlhamə oxuyanda, “Ağlamasın salxım söyüd” mahnısı – Flora oxuyanda sanki insanı özündən alır, aparır, hisslərini oyadır, düşüncələridə təlatüm qoparır...

Eıza İbrahimova 10 yanvar 1938-ci ildə Hacıqabul (Qazıməmməd) şəhərində anadan olub. Bakıda 8 saylı musiqi məktəbini, 1957-ci ildə A. Zeynallı adına orta ixtisas musiqi məktəbinin bəstəkarlıq sinfini, 1964-cü ildə Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının (indiki Bakı Musiqi Akademiyası) bəstəkarlıq şöbəsini bitirib.

Hələ uşaq yaşlarından musiqiyə olan böyük məhəbbəti valideynləri tərəfindən dəyərləndirilir və o musiqi məktəbinə yazılıb. Elza İbrahimova 1969-cu ildə ilk mahnısını bəstələyib. Məmməd Rahimin sözlərinə bəstələnən "Yalan ha deyil" mahnısının ilk ifaçısı Şövkət Ələkbərova olub.

 Azərbaycanda tanqo ritmini estradaya gətirən ilk bəstəkarlardan biri olan Elza İbrahimovanın Rəfiq Zəkanın sözlərinə bəstələdiyi "Qurban verərdim" əsəri sovet dövründə bədii şura tərəfindən o qədər də yaxşı qarşılanmır. Çünki tanqonun burjua ahənginin sovet ruhuna uyğun gəlmədiyi bildirilib.

 Amma sonradan "Qurban verərdim"lə bərabər "Sən mənə lazımsan" (söz. Əliağa Kürçaylı), "Bağçadan keçmisən" (söz. Ə. Əlibəyli) və sair tanqo ritmində yazılmış musiqilər bəstəkarın sevilən mahnıları siyahısına qoşulub.

Yaradıcılığı təkcə estrada janrı ilə kifayətlənməyən bəstəkar diplom işi üçün yazdığı fortepiano və orkestr üçün üçhissəli konsert, "Afət", "Şeyx Şamil" və "Yanan laylalar" operalarının, həmçinin Azərbaycanda neft sənayesinin 130 illiyi münasibətilə neftçilərə həsr olunmuş himnin də müəllifidir.

Yaradıcılığında bir-birindən maraqlı, orijinal mahnılarla bərabər romanslar, sonatalar, kvartetlər də bəstələyib. Bəstəkarın Rəşid Behbudovun ifasında səslənən "Ey vətən" əsəri bütün dünyada Azərbaycanı tərənnüm edən mahnılardan biri olub. Azərbaycan şairlərinin yüzlərlə şeirlərinə və rus dillərində onlarla poetik nümunəyə musiqi yazıb.

1992-ci ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi adına layiq görülüb. 2008-ci ildə Azərbaycan Respublikasının xalq artisti adına layiq görülüb.

Əsərləri

- "Afət" operası (əsərin müəllifi: Hüseyn Cavid)

- "Yanan laylalar" operası (libretto – Ramiz Heydər)

- Z. Ziyadoğlunun söz. solist və simfonik orkestr üçün "Neftçilər himni"

- "Dünya sevənlərindi" kinofilminə musiqi

- R. Heydər, B. Vahabzadə, O. Qoçulu, V. Əziz, V. Səmədoğlu, R. Əfəndiyeva və b. şairlərin söz. mahnı və romanslar

- Maykl Ceksonun xatirəsinə "Rekviyem"

- B. Vahabzadə söz. "Gecələr bulaq başı"

- Z. Ağayeva söz. "Yoxluğunu bilə-bilə"

Həyatından bəzi məqamlar:

*Onun musiqiyə olan həvəsini ilk dəfə anası hiss edir. Musiqi məktəbini bitirdikdən sonra anasının dəstəyi ilə sənədlərini ali məktəbə verir. İmtahan verdiyi ilk ildə ixtisas fənlərindən əla qiymətlər alsa da, bir fəndən kəsilir. Həvəsdən düşən Elza İbnrahimova yenidən imtahan vermək istəmir və anasına dərzi olmaq istədiyini bildirir. Lakin anası ona “Mən sənə çit paltar tikdirəcəm” deyib Elzanı fikrindən daşındırır və o ikinci dəfə ali məktəbə imtahan verir və Cövdət Hacıyevin sinifinə daxil olur.

Anası Sona xanım qızının Qara Qarayevin sinfində təhsilinə davam etməsini istəyir. Buna səbəb isə anasının həmin dövrdə məşhur olan “Yeddi Gözəl” operasını çox sevməsi olub.

Elza İbrahimova Qara Qarayevin sinifində təhsil aldığı beş il müddətində bir mahnı belə yazmamışdı, simfonik musiqiylə məşğul idi.

*Mahnılarının əksəriyyətini Flora Kərimova üçün yazıb.

İlhamə Quliyevanın ifasında məşhurlaşan “Gəl-gəl, gülüm” mahnısını Flora Kərimova üçün yazıb. Həmin ərəfədə Flora Kərimova qastrol səfərinə getməli olduğu üçün onunçün yazdığı “Bilməzdim” və “Sən yadıma düşəndə” mahnılarını başqa sənətkarlara verməli olub.

Elza İbrahimovanın ən çox bir yerdə çalışdığı şair Ramiz Heydər olub. Belə ki, İbrahimova şairin 300-ə yaxın şeirinə mahnı bəstələyib.

*24 yaşında özündən yaşca xeyli böyük olan professor Adil Ələkbərovla ailə qursa da bu evliliyin ömrü uzun olmayıb. Cəmi bir il davam edən ailə həyatından cütlüyün Zəhra adlı qızları dünyaya gəlib. Qızlarının 1 yaşı olmamış Adil Ələkbərov naməlum səbəblə Elza İbrahimovanı tərk edir. Hətta qızının üzünü belə görmək istəmir. Yaşadığı bu uğursuz ailə həyatından sonra sənətkar bir daha evlənmir.

*Təbiətcə sakit, azdanışan və sadəliyi sevən Elza İbrahimova heç vaxt zinət əşyalarına maraq göstərməz və istifadə etməzdi. Hətta deyilənə görə onun bir qızıl üzüyü belə olmayıb.

*Elza İbrahimova Xalq artisti adı alanda 70 yaşı var idi.

*Üzeyir Hacıbəyovdan sonra muğam əsasında opera yazan ikinci bəstəkardır.

*Onun Qarabağ faciəsinə həsr etdiyi “Yanan laylalar” operası Opera Balet Teatrının səhnəsinə yol tapa bilməyib. 1993-cü ildə Mədəniyyət Nazirliyi əsərin səhnəyə qoyulması ilə bağlı qərar imzalamasına, teatrın o vaxtkı rəhbəri ilə müqavilə bağlanmasına baxmayaraq əsərin səhnəyə ayaq açmasına çox ciddi manelər yaradılıb. Bu məsələdən sonra Elza İbrahimova ciddi sarsıntı keçirib, səhhətində problem yaranıb.

*Deyilənə görə, yaxşı plov və borş bişirməyi varmış. Hətta Flora Kərimova həmişə onlara gedəndə ondan borş bişirməsini xahiş edərmiş.

*"Ey vətən" və "Bilməzdim" mahnılarını daha çox sevər, hətta bu iki mahnını özünü şah əsərləri hesab edərmiş.

*Qarmonda gözəl ifa etməyi bacarardı.

*Bəstəkarın “Qurban verərdim” mahnısının sovet ruhuna uyğun olmadığı bildirilib və uzun illər mahnının efirlərdə səslənməsinə qadağa qoyulub. Deyilənə görə mahnının ilk ifaçısı olan Akif İslamzadə bədii şura tərəfindən töhmət alıb.

*Uzun illər şəxsi evi olmayan Elza İbrahimovaya ömrünün sonlarında verilən evdə yaşamaq qismət olmayıb.

Ömrünün sonlarına yaxın depressiyaya düşən sənətkar heç kimi görmək və danışmaq istəməyib. Ömrünün son bir ayından isə yemək içməkdən imtina edib. 2012- ci ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra 74 yaşında vəfat edib. Bəstəkar İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

Dünən gözəl bir xəbər də eşitdik. Qusar şəhər Uşaq İncəsənət Məktəbinə Azərbaycanın Xalq artisti Elza İbrahimovanın adı verilib. Şükür.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyatvə incəsənət”

Mən hərb illərində son tikəsini

Yetim bir uşaqla bölən görmüşəm.

Yarıac oxuyub şən nəğməsini

Kədərli-kədərli gülən görmüşəm

Uşaqbilikportalı onun barəsində yazır: “Ömrünün sonunacan Əliağa Kürçaylı işıq içində, poeziya işığının içində üzdü. Çağdaş Azərbaycan poeziyasında nə o bir kimsəyə bənzədi, nə bir kimsə ona bənzədi.

Bu gün Əliağa Kürçaylının anım günüdür.

Şair Əliağa Vəliyev 1928-ci il fevral ayının 20-də Salyan qəzasının Kür Qaraqaşlı kəndində doğulub. Orta məktəbin 9-cu sinfindən təhsilini yarımçıq qoyub 1944–1946-cı illərdə Zaqafqaziya Dəmir Yolu İdarəsinin Salyan şöbəsində mühasib işləməyə başlayıb. Bakı Dəmir Yolu Texnikumunda birillik mühasiblər kursunda oxuduqdan sonra baş mühasib olub, Salyan Dram Teatrında eyni vəzifəyə dəyişilib.

Bu dövrdə onda poeziyaya güclü maraq oyanıb. "Sənin gözlərin" adlı ilk şeiri ilə ("Azərbaycan gəncləri", 1946) ədəbiyyata gəlişi uğurlu olub, mərkəzi və respublika dövri mətbuatda müntəzəm çıxış edib. Salyan radio qovşağında redaktor işləmiş, gənc yazıçıların I Respublika müşavirəsində iştirak edib. "Kommunist" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi, "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində şöbə müdiri işləyib.

 Moskvada ali ədəbiyyat kursunun dinləyicisi, "Azərbaycan gəncləri" qəzeti redaksiyasında şöbə müdiri, "Azərbaycan" jurnalı redaksiyasında məsul katib, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı nəşriyyat şöbəsinin rəisi, "Literaturnıy Azerbaydjan" jurnalı redaksiyasında məsul katib, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında redaktor işləyib, sonra bir müddət yaradıcılıq fəaliyyəti ilə məşğul olub, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqında dramaturgiya bölməsinə rəhbərlik etmiş, "Yazıçı" nəşriyyatında  baş redaktor olub.

O dövrdə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının sədri Səməd Vurğun Salyana belə bir məktub göndərdi:

“Gənc şair Əliağa Kürçaylını bir həftəlik çörək kartoçkası ilə təmin edib, 1947-ci il iyun ayının 16-da Yazıçılar İttifaqında keçiriləcək gənc yazıçıların birinci respublika müşavirəsinə göndərməyinizi xahiş edirik”

Rayon partiya komitəsinin katibinə göndərilən bu məktub Əliağa Kürçaylının həyat və sənət yolunu qəti müəyyənləşdirdi. O, arzularının dalınca böyük şəhərə üz tutdu.

Sonralar xatirələrində Əliağa Kürçaylı yazırdı:

“Səməd Vurğun gənc yazıçılara söz verir.

Ayağım dolaşa-dolaşa xitabət kürsüsünə tərəf gedirəm. Öz adını Səməd Vurğunun dilindən eşitmək adi bir kəndli balasına necə təsir edə bilər? Sifətim alışıb yanır, ürəyimin qanı gicgahlarıma vurur. Xitabət kürsüsündəyəm. İndi Səməd Vurğuna daha yaxınam. Çəkinə-çəkinə Səməd Vurğuna baxıram. Danışım ya şeir oxuyum?

 -Şeir oxu, natiqimiz onsuz da az deyil.

“İlk bahar çiçəyi” adlı şeirimi oxuyuram:

Yadımdadır, güllələr şığıyıb keçən zaman

Səni qanlı otların üzərindən dərdiyim.

O incə tellərini mərmilər deşən zaman

Xatirə dəftərimin arasına sərdiyim...

Səməd Vurğun - “Bu cavanın böyük gələcəyi var. Mən onun əsərlərini oxuyanda öz gənclik illərimi xatırlayıram” - deyir.

“Günlərin bir günü hökmən ən yaxşı şeirimi yazacağam”. Əliağa Kürçaylı bu sözləri deyəndə 40 yaşı vardı. O kifayət qədər tanınır və sevilirdi. Təbiət, məhəbbət lirikası, incə, səmimi hisslər Kürçaylı yaradıcılığı üçün səciyyəvi idi. Onun şeirlərini lirik miniatürlər də adlandırırlar.

 Dramaturq kimi Əliağa Kürçaylının yaradıcılığı əsasən musiqili komediya teatrının repertuarı ilə bağlıdır. “İstədiyimi şeirlə ifadə edə bilməyəndə, komediya, yaxud pyes yazıram”, - deyən Əliağa Kürçaylının “Ləpələr”, “Nənəmin şahlıq quşu”, “Boşanaq, evlənərik” və başqa pyesləri indi də teatrlarımızın səhnəsində uğurla tamaşaya qoyulur.

 Əliağa təpədən dırnağacan şair idi və şair ömrü də yaşadı. O, sənətdə, poeziyada şəxsiyyət idi. Onun şəxsiyyəti ilə sənəti arasında heç bir ziddiyyət, təzad yox idi.

“Seçilmiş əsərlər”inə müqəddimədə Əliağa Kürçaylı yazırdı:

“Yaşasın poeziya!”

Şair, əsl şair kimi Əliağa Kürçaylı bilirdi ki, əsl poeziya ölmür. Əsl poeziya ölmürsə, demək o da yaşayacaq.

Kitabları

1. Vallah Arifin bağçası.

2. Salam, gələcək illər.

3. Səfərə çıxıram.

4. Cavabsız məktublar.

5. Nargindən əsən külək.

6. Şeirlər.

7. Gözəllik.

8. Əsmər və Zəfər.

9. Durnalar cənuba uçur.

10. Ülkər.

O, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, dramaturq və tərcüməçidir. 1980-ci il fevralın 11-də ömrünün 51-ci səhifəsində həyata gözlərini yumub. Və çoxunuz da bilirsiniz, onu dünyalar qədər sevən qızı Ülkər atasının ölümünə dözməyərək intihar edib.

Allah hər ikisinə rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Azərbaycanın teatr və kino sahəsində unudulmaz sənətkarlardan biri də Azərbaycan SSR xalq artisti Möhsün Sənanidir. Bu gün krifey sənətçinin anım günüdür.

Möhsün Sənani 19 iyun 1900-cü ildə Tiflisin "Şeytanbazar" məhəlləsində ruhani ailəsində anadan olub.

Səhnə həvəsi Sənanidə yeniyetmə yaşlarından baş qaldırıb. O, yerli teatrların və Tiflisə qastrola gələn artistlərin tamaşalarına böyük həvəslə baxıb. Möhsün həm teatr aktyorlarının oyununa, həm də meydanlarda oxuyan dərvişlərin səsinə fikir verib və onları təqlid edib. Bu minvalla özünün oxumaq qabiliyyətini inkişaf etdirib. 1911-ci ildə birinci dəfə geniş izdiham qarşısına çıxıb.

Böyük həyəcan keçirsə də, onun çıxışı dinləyicilərə, tamaşaçılara dərin təsir bağışlayıb. 1912-ci ildə kiçik həvəskarlar dərnəyinə qoşulub və bu dərnəkdə birpərdəli səhnələrdə oynamağa başlayıb. 1915-ci ildə M.Sənani, Mirzəli Abbasov, Mirseyfəddin Kirmanşahlı, Mirzəxan Quliyev, Mustafa Mərdanov və b. Tiflis truppasına cəlb ediliblər.

 Həmin ildə Hüseyn Ərəblinskinin iştirakı ilə hazırlanan "Kaveyi-Ahəngər" tamaşasında Möhsünə dəmirçi Kavənin oğlunun rolunu tapşırıblar. O, bu rolu çox böyük ustalıqla ifa edib. Vəziyyətinin aqırlığına, maddi ehtiyac içərisində yaşamasına baxmayaraq bütün peşələrdən əl çəkib, ancaq aktyorluqla məşğul olub.

 Bu dövrdə Tiflis teatrı truppasında çox məşhur sənətkarlar fəaliyyət göstərib. Bunlardan: Mirzəli Abbasov, Mirzəxan Quliyev, Əşrəf Yüzbaşıyev, Mirseyfəddin Kirmanşahlı, İbrahim İsfahanlı, Tərlan xanım, Əli Əskərov, Həsən Səbri, Paşa Mahmudov, Kaftaradze, Panfiliya Tanailidi, Əli Qurbanov və b. Möhsün Sənani onların arasında ən gənc aktyor olub.

Gənc olmasına baxmayaraq, az bir zaman içərisində ona Heydər bəy, Süleyman bəy, Vəli ("Arşın mal alan"), Hambal ("Məşədi İbad"), Rzaqulu ("Nadir Şah"), Kasio ("Otello") kimi məsul rollar tapşırılıb. Həmin rollar Sənaninin aktyorluğunda bir sıçrayış yaradıb, ona həqiqi aktyor şöhrəti qazandırıb. 1915-ci ildən 1920-ci ilə kimi Tiflis teatr truppasında çalışıb.

 1921-ci ildən Bakının teatr səhnələrində parlamağa başlayıb. O, nəinki teatrda, eləcə də kino sənətində də çox yadda qalan, təkrarolunmaz rollar ifa edib. Bunlardan "Səbuhi", "Bəxtiyar", "O olmasın, bu olsun", "Sehrli xalat" və s. filmləri qeyd etmək kifayətdir.

Onun qızı, Bakı Dövlət Universitetinin rus dili müəlliməsi Gülər Möhsünqızımüsahibələrində atası haqqında ən maraqlı xatirlərini bölüşüb.

*Tiflisdə doğulanatamuşaqolandavalideynləriniitiribvə onu xalası Zeynəbsaxlayıb. Atam 15 yaşına qədər Tiflisdə yaşayıb, hamballıq edib, konduktor olub və «Şeytan bazarı»nda işləyib. O zirvəyə çatana qədər min əzabdan keçib. İndi baxırsınız, biri bir mahnı oxudu, iki aydan sonra əməkdar artist adını alır. Atam 20 ildən sonra əməkdar artist adını alıb. Beləliklə, atam Bakıya gəlib və gəlməsində Mustafa Mərdənovun çox köməyi olub.

*Onunla dostluq edərdi. Burada Mirzəğağa Əliyev kimi aktyorlar atamı imtahanla teatra qəbul edirlər və teatrda fəaliyyət göstərməyə başlayır. Daima sənətində qabağa gedir, həmişə atama baş rolları verirlər. Səs diapazonu da çox geniş olur atamın. Komik və tragik rolların öhdəsindən eyni peşəkarlıqla gələrdi. Səhnəyə çıxmazdan əvvəl sözünü səhnə arxasından deməyə başlayardı. Atamın səsi heç kimə oxşamırdı, seçilirdi. Artıq səsindən tanıyırdılar və əl çalmağa başlayırdılar.

*Anamdan çox atamı sevirdim. Hər yerə atamla gedirdim və ona görə də dərslərimi maşının içində oxuyurdum. Təki atamın yanında olum. Hər tamaşasına məni aparırdı. Rolun öhdəsindən elə gəlirdi ki, olub ki ağlamışam, inanmamışam, bu obrazı oynayan atamdır. Xaraktecə ciddi adam idi, amma zarafat etməyi xoşlayardı.

*Hər zaman mənimlə məsləhətləşərdi, çünki mən düzünü deyirdim. «Filan hissədə gülüşünə inanmadım», «filan hərəkəti etmə», «paltarı geyinmə» və bu kimi halları atama bildirirdim. O da mənim sözlərimi nəzərə alırdı. Rollarına çox ciddi hazırlaşırdı. Saat 12-də biz yatdıqdan sonra atam rolunu oynayardı. Səhər tez oyanardı, əvvəl gedib evə bazarlıq edərdi, pul qoyardı, sonra işə gedərdi. Atamı bütün insanlar çox sevərdi.

 İndiki zəmanədə kiməsə tutduğu vəzifəsinə görə, savadına, özünü aparmasına görə hörmət edirlər, amma həmin insana sevgi olmur. Amma atama həm hörmət edirdilər, həm də sevirdilər. Hər kəs atamı tanıyırdı. Maşınla harasa gedən zaman hər kəs hörmət edərdi, yol verərdi, polislər atama yol verərdi. Atam da polisə «çest» verərdi. Həm hörmət, həm də sevgi hər adama nəsib olan hal deyil. Atamı nazir də, fəhlə də tanıyırdı.

*“Göz həkimi” tamaşasında sürücü Həsənağa rolunu çox sevirəm. Tragik obrazı isə Nodar Dumbadzeninin “Darıxma ana” tamaşasındakı obrazı idi. O zaman yaşlı idi və gözü görmə qabiliyyətini itirirdi. Səhnədə ayağının altını görmürdü, amma səhnəni çox gözəl tanıdığı üçün səhnəyə çıxırdı. O tamaşanın bir hissəsində «sevinirəm ki, sağam, nəfəs alıram, görürəm» deyəndə, gözlərindən yaş gedirdi. Çünki atamın gözü görmürdü. Tamaşaçılar elə bilirdilər ki, tamaşada bu, olmalıdır. Mən bilirdim ki, atam gözünə görə ağlayır. O rol mənə çox təsir edirdi. Axırıncı rolu o tamaşada oldu və bir dəfə ayağı büdrədikdən sonra teatra getmədi.

* Tüatrsız həyatı çox çətin keçirdi. Uzanardı, fikrə dalardı. Hər dəfə deyirdim ki, ay «papa», qurban olum, yarım saatlıq bulvara get, təmiz havada hərəkət elə. Bu sözü hər dəfə deyirdim. Bir dəfə dedi ki, qızım, gəl qarşımda otur. Oturmusan, amma mən səni görmürəm. Sən məni hara göndərirsən, ayağımın altını görmürəm. Ondan sonra bir daha o sözü demədim. Bir dəfə dedi ki, mən elə-belə uzanmıram. Uzanan zaman həyat kitabımı bir-bir vərəqləyirəm.

*Yalnız Mustafa Mərdanovla dostluq edərdi, amma evə dost gətirməzdi. Ailəmizə ancaq atam və anamın tərəflərindən qohumlarımız gələrdi. Onu da deyim ki, bir çox məşhurlarla dostluq edirdi, amma onlar xüsusi günlərdə evimizdə olurdular. Atamın 60 illik yubileyi idi. Atama dedim ki, gül mağazasına gedək, gül almaq istəyirəm. Balaca bir gül aldım və bu, heç vaxt yadımdan çıxmır.

Atamın ad gününə Mirzə İbrahimov, Sabit Rəhman, Maestro Niyazi, Cahangir Cahangirov, Tofiq Quliyev, Şövkət Ələkbərova, Sara Qədimova, Zeynəb Xanlarova və nazirlər, professorlar gəlmişdi. O vaxt Bakıda bir nömrəli «İntuist» restoranı vardı və ofissiantlar, yeməklər oradan gətirilmişdi. Stolda nələr yox idi?

Filmoqrafiya

1. Laert ("Hamlet", V.Şekspir)

2. Kassiol ("Otello", V.Şekspir)

3. Serqo ("Şeyx Sənan", H.Cavid)

4. Mixaylo ("Uzaq sahillərdə", H.Seyidbəyli və İ.Qasımov)

5. Sadiq ("Xoşbəxtlər", S.Rəhman)

6. Həsənağa ("Göz həkimi", İ.Səfərli)

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

- "Xalqlar dostluğu" ordeni

- "Şərəf nişanı" ordeni

- "Əmək veteranı" medalı

- "Əmək igidliyinə görə" medalı

Möhsün Sənani 11 fevral 198-ci ildə, 80 yaşında vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Azərbaycan teatr aktrisası, Azərbaycan SSR xalq artisti Rəmziyyə Veysəlova barədə danıçacağam, bu gün onun doğum günü – dünyaya gəlişinin 112-ci ildönümüdür.

1-ci Dünya Müharibəsi dövründə - 1914-cü il fevral ayının 11-də Bakıda anadan Rəmziyyə Veysəlova acar türkü qızı olub. Sonradan ailə ana Vətənləri olan və Gürcüstan ərazisi sayılan Acarıstana köşüblər. 1920-ci ildə Gürcüstanda Sovet Hakimiyyəti qurulandan sonra onun qara günləri başlayıb... Valideynləri öldürülüb, evləri isə müsadirə edilib. Bundan sonra onun bütün qohumları Qazaxıstana sürgün edilib. Ailəyə çox yaxın olan təxmini adı dəqiqləşdirilən Petinov adlı bir şəxs həm altı yaşlı Rəmziyyəni, həm də qardaşı Neyməti Nəriman Nərimanovun yanına gətirib.

Daha sonra böyük dövlət xadimi Nəriman Nərimanov uşaqları Bakıda Bahar xanım Ağalarovanın uşaq evinə yerləşdirilib. Çox təəssüf ki, Rəmziyyə xanımın qardaşı Neymətin sonrakı taleyi barədə məlumat yoxdur. Rəmziyyə Veysəlova Bakıda yeni tipli qız məktəbində bir müddət təhsil alıb. Yeddinci sinfi bitirəndən sonra, 1929-cu ildə təhsil ala-ala sənət müəllimlərinin tövsiyəsi ilə Bakı Teatr Məktəbinin aktyorluq fakültəsinə daxil olub.

Burada sənət müəllimlərinin tövsiyəsi ilə Bakı Türk İşçi Teatrının yardım heyətinə qəbul olunub, kütləvi səhnələrə çıxıb, tamaşalarda iştirak edərək epizodik rollar oynayıb. Musiqili səsi, mürəkkəb məqamlarda da canlı və plastik hərəkətli səhnə davranışı, güclü texnika vərdişləri, məlahətli görkəmi, iti yaddaşı, emosional cazibə qüdrəti vardı.

1932-ci ilin sonlarında Rəmziyyə xanım ailə vəziyyəti ilə əlaqədar Aşqabad şəhərinə köçüb. Aktrisa orada üç ilə yaxın "Rəmziyyə" və "Rəmziyyə Əfəndiyeva" kimi çıxış edib, müəyyən təcrübə toplayıb və az müddətdə teatrın aparıcı aktrisalarının cərgəsinə çıxıb. 1934–1935-ci il teatr mövsümündə Bəhram Əfəndiyev (həyat yoldaşı) və Rəmziyyə xanım Gəncə şəhərinə gəlib və hər ikisi Cəfər Cabbarlı adına Gəncə Dövlət Dram Teatrının kollektivinə qəbul olunublar.

Aktrisanın altmış iki illik aktyorluq fəaliyyətinin sənət töhfələrinin əsas inciləri bunlardır: Ceyran ("Özgə uşağı", Vasili Şkvarkin), Almaz, Solmaz, Mariya Timofeyevna, Sitarə ("Almaz", "Od gəlini", "1905-ci ildə" və "Nəsrəddin şah", Cəfər Cabbarlı), Gülnar və Xuraman, Məryəm ("Vaqif" və "Fərhad və Şirin", Səməd Vurğun) və s.

Teatrşünas Anar Ərtoğrul Burcəliyev Rəmziyyə xanımın gəlini Nüşabə xanıma istinadla yazır ki, 1941-ci ildə alman faşistləri Moskvaya yaxınlaşanda Moskva Bədaye Teatrı Gəncəyə köçürülüb. Rusiyanın böyük sənətkarları – SSRİ Xalq artistləri Vasili Kaçalov, Faina Ranevskaya, yazıçı Anton Pavloviç Çexovun həyat yoldaşı Olqa Knipper-Çexova və başqaları o zaman Gəncədə yaşayıblar, azərbaycanlı həmkarları ilə çiyin-çiyinə işləyiblər.

Qayınanası haqqında danışan Nüşabə xanım daha sonra bildirir:

– Uzun illər evimizin divarından Əşrəf Yusifzadə ilə birgə Rəmziyyə xanımın da portreti asılmışdı. Bu şəkildə onun boynundan Anna Axmatovanın boyun­bağısından var idi (Anna Axmatovanın şəkillərində görmüşdüm). Mən heç vaxt Rəmziyyə xanımdan bu boyunbağı ilə bağlı heç nə soruşmurdum. Ancaq ölümündən bir neçə ay qabaq Rəmziyyə xanım məndən xahiş etdi ki, ona kömək edib qonaq otağına aparım. O, içəri girəndə öz şəklinin qarşısında dayanıb baxdı və üzünü mənə tutub soruşdu:

– Nuşa, sən bilirsən bu boyunbağını mənə kim verib?

– Yox, – dedim.

O, söylədi ki, bir dəfə Gəncə Teatrında, deyəsən, Lermontovun “İki qardaş” pyesi oynanılırdı. Həmin tamaşada böyük sənətkarımız Məmmədrza Şeyxzamanovla tərəf-müqabil olan Rəmziyyə xanım səhnədə elə parlaq çıxış edib ki, zalda həmkarları ilə əyləşən Olqa Knipper-Çexova öz boyunbağısını onun boynuna taxıb.

— Mən bu boyunbağını düz 17 il saxladım, – dedi Rəmziyyə xanım. – Ancaq 1958-ci ildə “Nəsrəddin şah” tamaşasında həmkarım Sədayə Mustafayeva elə gözəl oynadı ki, mən boyunbağını ona bağışladım. Bu rolu vaxtı ilə mən də oynamışdım, lakin Sədayənin ifası məni elə titrətdi ki, bəlkə də, böyük yazıçı Çexovun əli toxunmuş boyunbağını onun boynundan asdım.

Daha sonra Nüşabə xanım nəql edir ki, düz 42 ildən sonra, yəni 2000-ci ildə qızım Aysel universiteti bitirib Gəncəyə qayıdanda, çox sevdiyim sənətkar, Xalq artisti Sədayə Mustafayeva bizə gəldi. “Məni və uşaqlarımı öpdü. – Qızıcan, – dedi, – məndə Rəmziyyə xanımın Knipper-Çexovanın ona bağışladığı bir yadigarı var. İstəyirəm onu Rəmziyyə xanımın öz nəvəsinə bağışlayım”. O həmin boyunbağını qızıma bağışladı

Beləliklə, Aysel üçün bu, artıq 3 korifey sənətkarın – Olqa Knipper-Çexovanın, Rəmziyyə Veysəlovanın və Sədayə Mustafayevanın əziz yadigarı oldu.

Mükafatları

1. "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

2. "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

3. "Şərəf nişanı" ordeni

4. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fəxri fərmanı

Gəncə Dövlət Dram Teatrının görkəmli aktyorlarından olan Rəmziyyə Veysəlova 1993-cü il avqust ayının 22-də Gəncə şəhərində vəfat edib və Bağbanlardakı Fəxri Xiyabanda dəfn edilib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu (TMİF) Macarıstanda yerləşən ortaq mədəni irs nümunələrinin qorunması, rəqəmsal mühitə köçürülməsi və beynəlxalq səviyyədə tanıdılması məqsədilə geniş tərkibli işgüzar səfər həyata keçirib. Səfər çərçivəsində Budapeştdən Szigetvára qədər uzanan marşrut üzrə yüksək səviyyəli diplomatik görüşlər, eləcə də abidələrə yerində texniki baxışlar təşkil olunub.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, Fondun Layihə rəhbəri Nuri Aksunun sədrliyi ilə səfərdə iştirak edən, Evren Rutbil (IICAS), Osman Özsoy (Türk Dünyası Fondu) və memarlıq üzrə mütəxəssis Hasan Fevzi Çüğəndən ibarət nümayəndə heyəti ilk olaraq Türkiyə Respublikasının Budapeştdəki fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Gülşən Karanis Ekşioğlu ilə görüşüb. Görüşdə Fondun Macarıstanda nəzərdə tutulan layihələri təqdim edilib, Səfirliyin dəstəyi ilə həyata keçirilə biləcək akademik və rəqəmsal əməkdaşlıq imkanları ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb. Həmin gün nümayəndə heyəti Gül Baba Fonduna da səfər edərək Fondun müavin direktoru cənab Gábor Pálfi ilə görüş keçirib. Görüş zamanı Gül Baba Türbəsi və Özicəli Hacı İbrahim məscidi üzrə skanlama və vizuallaşdırma işlərinin aparılması üçün may ayının daha münasib olduğu bildirilib, fotoqrammetriya və dron çəkilişləri ilə bağlı rəsmi icazə mexanizmləri və texniki detallara dair məsələlər nəzərdən keçirilib.

Səfərin ikinci günündə Macarıstanın Mədəniyyət və İnnovasiya Nazirliyində Beynəlxalq Mədəni Əməkdaşlıq üzrə dövlət katibi xanım Anita Kiss-Hegyi ilə görüş keçirilib. Görüş zamanı birgə sərgi layihələrinin hazırlanması, eləcə də rəqəmsal irsə dair məlumat bazalarına əlçatanlığın təmin edilməsi məsələləri üzrə razılaşmalar əldə olunub. Ardınca nümayəndə heyəti Macarıstan Milli Muzeyində təşkil olunmuş “Atilla” sərgisi ilə tanış olaraq Orta Asiya və Hun tarixinin muzeyçilik baxımından təqdimatı ilə bağlı mütəxəssislərlə fikir mübadiləsi aparıb. Daha sonra Eszterqoma yollanan TMİF nümayəndələri hazırda muzey kimi fəaliyyət göstərən Özicəli Hacı İbrahim məscidinə və tarixi Estergon qalasına yerində baxış keçirərək, bu abidələrdə tətbiq olunan bərpa və ekspozisiya yanaşmalarını dəyərləndiriblər.

Səfərin üçüncü günü Macarıstanın müxtəlif şəhərlərində mövcud olan türk irsi nümunələrinin araşdırılmasına həsr olunub. TMİF heyəti Macarıstanın Nəqliyyat və Tikinti Nazirliyində Abidələrin və Mədəni İrsin Qorunması üzrə dövlət katibinin müavini xanım Krisztina Deák və onun komandası ilə görüş keçirib. Görüşlərdə üçölçülü skanlama layihələri, milli irs qeydiyyat sistemləri və e-miras platforması müzakirə edilib, həmçinin Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun beynəlxalq fəaliyyətləri ətraflı təqdim olunub.

Macarıstanın Xarici İşlər və Ticarət Nazirliyində Təhsil, Təqaüd Proqramları, Mədəniyyət və Elm Diplomatiyası üzrə dövlət katibinin müavini cənab Ádám Szűcs ilə keçirilən yüksək səviyyəli görüşlərdə Mohaç Meydan Müharibəsinin 500 illiyi ilə bağlı tədbirlər və mədəni sərvətlərin qanunsuz dövriyyəsinə qarşı mübarizə kimi strateji əhəmiyyətli layihələr müzakirə edilib.

Heyət Érd şəhərində yerləşən Hamza bəy məscidinin minarəsini ziyarət edərək bələdiyyə sədri doktor László Csőzik ilə görüşüb. Abidənin rəqəmsal sənədləşdirilməsi və ətraf ərazinin mədəni və rekreasiya zonası kimi yenidən təşkili məsələləri ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb.

TMİF nümayəndə heyəti Székesfehérvár şəhərində yerləşən Osmanlı hamamının qalıqlarına yerində baxış keçirərək bələdiyyə sədrinin müavini cənab Zsolt Lehrner ilə birlikdə abidənin mövcud vəziyyətini və qorunma imkanlarını müzakirə edib. Səfər çərçivəsində Pécs şəhərində İdris Baba Türbəsi, Yakovalı Hasan Paşa və Kasım Paşa məscidləri, həmçinin Osmanlı dövrünə aid hamam qalıqları da ziyarət olunub. Bununla yanaşı, Milli İrsin Qorunması və İnkişafı üzrə Qeyri-kommersiya Cəmiyyətinin nümayəndələri tərəfindən mədəni irsin mühafizəsi və idarə olunması sahəsində görülən işlərə dair ətraflı təqdimat verilib.

Səfər çərçivəsində Szigetvár şəhərində Əli Paşa məscidi, Sultan Süleyman məscidi və Qanuni Sultan Süleymanın türbəsinin yerləşdiyi qazıntı sahəsinə baxış keçirilib, həmçinin Türk–Macar Dostluq Parkı və Türk Evi Muzeyi ziyarət olunub. Proqramın sonunda Budapeştdə TİKA-nın koordinatoru cənab Fatih Yoldaş ilə yekun qiymətləndirmə görüşü təşkil edilib və Macarıstanda türk irsinin rəqəmsal sənədləşdirilməsinə yönəlmiş mümkün birgə layihələr ətrafında müzakirələr aparılıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.02.2026)

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bu günl Ağdam rayonunun görkəmli ziyalılarından olan dünyaşöhrətli alim Əliyev Rafiq Əziz oğlunun doğum günüdür, bu gün münasibətlə onu səmimi qəlbdən təbrik edir, həyatda uzun ömür, cansağlığı arzulayırıq.

Əliyev Rafiq Əziz oğlu 10 fevral 1942 ci il də Ağdam rayonunun  Novruzlu kəndində anadan olub.

O, 1998-ci ildən  Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası və Corciya Dövlət Universitetinin (Atlanta, ABŞ) MBA proqram direktoru, 2001-ci   ildən isə bu universitetlərin BBA proqram direktorudur.

Əliyev Rafiq Əziz oğlunun Azərbaycan və bir sıra xarici ölkələrdə informatika və idarəetmə sahəsində elmi tədqiqat işlərinin təşkilində böyük rolu olub. Azərbaycanda, Rusiyada, Almaniyada və İranda 130-dan çox elmlər namizədi, 25 elmlər doktoru hazırlayıb. Tələbələri hazırda təkcə Azərbaycanın elm mərkəzlərində deyil, digər ölkələrdə də (ABŞ, Almaniya, Türkiyə, Rusiya, İran və s.) fəaliyyət göstərirlər.

Onun bilavasitə rəhbərliyi və iştirakı ilə Avropanın bir sıra ölkələrində, Özbəkistanın Daşkənd şəhərində, Türkiyənin Antalya şəhərində beynəlxalq elmi konfranslar keçirilir.

 Əliyev Rafiq Əziz oğlu informatika və idarəetmə, süni intellekt, qeyri səlis məntiq və Soft Kompyutingə həsr olunmuş 70 ə yaxın kitabın, 350 dən çox elmi məqalənin müəllifidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.02.2026)