Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

“Qəhrəmanlarımızı tanıyaq” layihəsində növbəti təqdimatımı edirəm. Əminəm ki, müsahibimi dinləmək sizin üçün maraqlı olacaq.

-Özünüzü təqdim edin.

-Mən Hacıyev Məmməd Asif oğlu 3 mart 1993-cü ildə Ağdam rayonunun Çəmənli kəndində anadan olmuşam. 1999-cu ildə Şəhid Ziyəddin İsgəndərov adına Çəmənli kənd tam orta məktəbinin 1-ci sinfinə getmişəm. 2010-cu ildə həmin məktəbin 11-ci sinfini bitirmişəm. 2011-ci il aprel ayı Ağdam rayon hərbi komissarlığı tərəfindən müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılmışam. Müddətli həqiqi hərbi xidmətimi Müdafiə Nazirliyinin Təlim Tədris Mərkəzində, mühafizə bölüyündə keçmişəm. 2012-ci il oktyabr ayı müddətli həqiqi hərbi xidmətimi bitirmişəm. 2013-cü ilin yanvar ayından öz istəyim ilə Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının sıralarında müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmətə qəbul olunmuşam. xidmətə qəbul edildikdən sona, uşaqlıq arzumu həyata keçirmək, Xalqıma, Dövlətimə daha səmərəli xidmət edə bilmək məqsədi ilə Daxili qoşunların xüsusi təyinatlı dəstəsində xidmət etmək üçün müraciət etmişəm. Müraciətim əsasında müvafiq kursa qəbul edilmək üçün imtahana cəlb edilib yüksək nəticə verdikdən sonra kursa qəbul edilmişəm. Çox sayda şəxsi heyətlə başlayan kursu, müvəffəqiyyətlə bitirən az saylı şəxslərdən birə də mən oldum. Kursu bitirdikdən sonra Daxili Qoşunların N-saylı hərbi hissəsinin Qartal xüsusi təyinatlı dəstəsində xidmətimi davam etdirdim. Hazırda isə ehtiyatda olan hərbi qulluqçuyam.

-Döyüş yolunuz haqqında məlumat verin.

-Uzun müddət gözlədiyimiz döyüş əmri nəhayət 27 sentyabr 2020-ci il tarixində verildi. Bu döyüş əmrinin icrası üçün mən də, xidmət yoldaşlarım ilə birlikdə Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin tərkibində Murov-dağ silsiləsinin Gamış-dağ  yüksəkliyi istiqamətindən döyüş və xüsusi döyüş əməliyyatlarının icrasına cəlb edildik. Daha sonra 2 oktyabr tarixindən etibarən Cəbrayıl rayonu ərazisində, Füzuli rayonu ərazisində, Xocavənd rayonu ərazisində, Xocalı rayonu ərazisində və Şuşa istiqamətində müxtəlif təyinatlı döyüş tapşırıqlarının icrasında iştirak etmişəm. 44 günlük Vətən müharibəsinin 35 günə ərzində döyüşmək qismətim olub. Bu günlərin hər anının öz hökmü var idi və hər biri ayrılıqda bir xatirədir. Bu xatirələrin hər birini danışıb bitirmək üçün 35 günə ehtiyacımız var, amma qısa olaraq bu döyüş xatirələrindən bir neçəsini sizinlə bölüşmək mənim üçün xoş olardı.

Düşmənlə ilk təmaslarımız Gamış-dağ istiqamətindən, Kəlbəcər rayonunun Susuzluq kəndi istiqamətində icra etdiyimiz xüsusi əməliyyatda oldu. Bu əməliyyat bizə müharibənin kədərli, sevincli, qürurlu və qarşına qoyulmuş vəzifənin öhdəsindən layiqincə gələ bilmək hissinin verdiyi o qəribə hisləri yaşatdı. Kəlbəcər istiqamətində ilk Şəhidimizi verdik. Qardaş itkisinin acısını, ölümün nəfəsini burda hiss etdik.

1 oktyabrda növbəti tapşırıqların icrası üçün Cocuq Mərcanlı kəndi istiqamətinə avtomobillə hərəkət edirdik. Bu zaman müxtəlif rayonlarımızın ərazisindən keçirdik. Bu rayonlardan keçəndə Xalqımızı küçədə, sevinc içində bizi qarşılayıb, yola salmağı bizi çox qürurlandırırdı. Xalqımızın bizə olan inamı, bizdən olan istəyi-tələbi onların hərəkətlərindən, baxışlarından aydın oxunurdu. Bu mənzərəni görüb gözləri dolan yoldaşlarım çox yaxşı yadımdadır. Hələ Müdürxan adlı yoldaşımız belə bir cümlə işlətdi “ Biz gedib torpaqları azad etməliyik, ya da ölüb orada qalmalıyıq. Biz bu camahatın qarşısına ancaq qələbə ilə çıxmalıyıq.” Hər kəs öz susqunluğu ilə bu cümlə ilə razılaşırdı. Çünki hər birimiz eyni hisləri keçirirdik. Qürur və məsuliyyət. Bu hislər bizə yad deyildi, amma bu gördüklərimiz ilə bunu daha çox hiss edirdik.

Cəbrayıl rayonu ərazisində, düşmənlə ilk geniş miqyaslı təmasımız Horovlu kəndi ərazisində oldu. Kənardan kəndin müşahidəsini apardıqdan sonra kənd ərazisinə daxil olmuşduq. Düşmən arxasında olduğumuz üçün çox diqqətli hərəkət edirdik. Horovluda ilk olaraq düşmənin bir Ural markalı avtomobilini daşıdığı şəxsi heyətlə birgə məhv etdik. Daha sonra eyni ərazidə düşmənin çox sayda şəxsi heyətini və iki ədəd PDM-2 zirehli döyüş avtomobilinin hərəkətini müşahidə etdik. Dərhal ərazinin yaratdığı taktiki və strateji imkanlardan istifadə edərək düşmənə hücum etdik. Hücumumuz o qədər ani oldu ki, düşmən nə baş verdiyini başa düşmədi. Bunu onların hərəkətlərindən aydın başa düşmək olurdu. Nəhayət düşmənin bu canlı qüvvəsinin müəyyən qismini məhv etdik, döyüş maşınlarını ələ keçirdik. Qalan düşmən qüvvəsi isə döyüş meydanından qaçdı. Horovlunun qərb istiqamətində düşmənin böyük müdafiə mövqeyi var idi. Bunlar bizim bu hücumumuzu gördükdən sonra onlar da bizim ilə döyüşə girdi. Düşmənin bu mövqeyini də müxtəlif taktiki üsullar istifadə edərk məhv etdik. Bu əməliyyatdan sonra hədəfimiz Cəbrayıl şəhəri idi. Cəbrayıl şəhəri bir necə xüsusi təyinatlı taborun birgə fəaliyyəti nəticəsində düşməndən azad edildi. Bu əməliyyat zamanı düşmənlə bir neçə yaxın məsafəli təmaslarımız oldu. Düşmənin sonuna qədər inad etdiyi, təzyiq göstərdiyi əməliyyatlar oldu. Amma biz bu yola çıxanda “öldü var, döndü yoxdur” şüarını özümüzə amal edib çıxmışdıq. Buna görə də taborun son fərdi Şəhid olana qədər düşmən qarşısında bir addım olsun belə geri addım atmamağa and içmişdik. Buna görə də düşmən nə qədər təzyiq göstərsə də heç bir nailiyyət əldə edə bilmirdi.

Haqqında danışmaq istədiyim növbəti döyüş əməliyyatı, Füzuli rayonunun, Cuvarlı kəndi ərazisində olub. Bu ərazidə düşmənin bir artilleriya batareyasını aşkara çıxarıb, məhv etmişik. Bu artilleriya batareyasının məhv edilməsi düşmən içərisində böyük çaxnaşmaya səbəb olub. Bunu bu gün düşmənin sözdə böyük komandirlərindən biri Cəlal Harutiniyanın cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsindən, məhkəmə araşdırmasının nəticələrində görmək olur. Bu məlumatlardan aydın olur ki, düşmənin bu artilleriya batareyası 12 oktyabr 2020-ci il tarixində gecə boyunca cəbhə xəttinin Füzuli rayonu istiqamətini artilleriya atışı altında saxlamalı idi. Amma bizim tabor buna imkan vermədi. Bu batareyanı aşkar edib tamamilə məhv etdi. Bu əməliyyatdan geniş danışmaq istəyərdim, amma bunun üçün müsahibə vaxtımız azdı.

Növbəti əməliyyatımız yenə Füzuli rayonu ərazisində oldu. Bu ərazidə Füzuli-Şuşa avtomobil yolunda (Zəfər yolu) pusqu əməliyyatımız və Məngələnata yüksəkliyinin tutulması oldu. Füzuli-Şuşa avtomobil yolundan düşmən aktiv istifadə edirdi. Bizim pusqu əməliyyatımız ilə bu yol tam nəzarətimizə keçdi. Düşmən isə bu yolda 30-a yaxın canlı qüvvə itirdi. Məngələnata yüksəkliyi isə Füzulinin işğaldan azad edilməsi üçün xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyırdı. Kapitan Yunusov Dövlətbəyin rəhbərlik etdiyi qrup Məngələnata yüksəkliyin tutduqdan sonra düşmən dəfələrlə o yüksəkliyə şiddətli artilleriya atışları icra etdi. Quru hücumları təşkil etdi. Bu hücumlar zamanı kapitan Yunusovun, rəhbərlik ilə bir rabitə əlaqəsi dünən olmuş kimi yadımdadır – “Düşmən tank, müxtəlif döyüş maşınları və 200-ə yaxın canlı qüvvə ilə hücuma keçib. Artıq bizə çatırlar. Bu döyüşdə heç bir şansımız yoxdur.  Amma, Yunusov, yüksəklik bizim üçün həyatı əhəmiyyət daşıyır. Öldü var, döndü yoxdur.”

Bu rabitə əlaqəsinin sonunda Kapitan Yunusov “oldu” deyib öz koordinatlarını bizim artilleriyaya verdi və dedi ki “rabitə əlaqəsi kəsildiyi an bura artilleriya atışı istəyirəm”.  Bu hərəkət “öldü var, döndü yoxdur” amalımıza sadiqliyimizin bariz nümunəsi idi. Artilleriyamız isə müxtəlif müşahidə vasitələrinin köməyi ilə qrupun 20-30 metrliyində olan  düşməni dəqiq atışlar ilə vurmuşdu. Qrupun qəti müdaxiləsi, artilleriyamızın dəqiq atışları düşməni geri çəkilməyə vadar etmişdi.

Bu kimi döyüş əməliyyatları onlarla olub. Onların hamısı haqqında qısa vaxtda danışmaq mümkün deyil. Əsas olan odur ki, biz Xalqımız, Dövlətimiz qarşısında üzərimizə götürdüyümüz vəzifəni layiqincə icra edə bildik.

-Uzun illərdir ki, xidmət edirsiniz, yaddan qalan, hərbi sirr sayılmayan əməliyyatlardan mümkünsə, bir neçəsini danışın.

-Xidmət illərimdə ölkənin daxili sabitliyinin, vətəndaşların konstitusiya ilə qorunan hüquqlarının və daxili təhlükəsizliyin qorunması üçün müxtəlif tapşırıqların icrasında olmuşam. Amma əsas vəzifəmiz hər daim, işğal altında olan Müqəddəs Vətən torpağının işğaldan azad edilməsinə hazır olmaq olub. Bunun üçün hər daim fiziki, psixoloji dözümlülüyümüzü artıran, peşəkarlıq səviyyəmizi yüksəldən ağır təlimlərdən keçmişik. Hər daim döyüş əmrini səbirsizliklə gözləmişik.

-Təltifləriniz haqqında məlumat verin.

-Vətən müharibəsində fəaliyyətimə görə Cənab Ali Baş Komandan tərəfindən “Kəlbəcərin azad edilməsinə görə” “Cəbrayılın azad edilməsinə görə” “Füzulinin azad edilməsinə görə” və “Şuşanın azad edilməsinə görə” medalları ilə təltif edilmişəm. Cənab Baş Nazir tərəfindən isə “Vətən müharibəsi İştirakçısı” medalı ilə təltif edilmişəm.

-Bugünkü gəncliyə hansı məsləhətləri verərsiniz?

-Gənclərimizə məsləhətim gəncliyi dərk etməkdir.

Gənclik böyük səs-küy deyil, düzgün seçimdir. Gənclikdə edilənlər gələcəyə yatırımdır. Gənclik təkcə enerji yox, imkan deməkdir. Bu gün gənclərimizin  sahib olduğu şanslar, dünən başqaları üçün əlçatmaz idi. Gənclərimiz bəlkə də bunun fərqində deyil, amma zaman gənclərdən yanadır. Bu şansların başında təhsil durur. Təhsil diplom üçün deyil. Təhsil səni aldanmaqdan qoruyur, qərar verməyi öyrədir, haqlı ilə haqsızı ayırd etməyə kömək edir. Təhsilsiz insan güclü ola bilər, amma istiqamətsiz olar. İstiqamətsiz güc isə gec-tez insanın özünü məhv edir.

Bir hərbiçi kimi deyim ki, döyüşmək üçün də təhsilə, savada ehtiyac var. Sənin olana sahib çıxa bilmək üçün, onun uğurunda mübarizə apara bilmək üçün təhsilli olmaq lazımdır. Yoxsa nə sənindir, nə sənin deyil heç vaxt bilməyəcəksən.

Unutmayın ki, bu gün oxumağa tənbəllik etdiyiniz bir kitab, bu gün təxirə saldığınız bir qərar sabah peşmanlıq ola bilər. Amma bu gün verdiyiniz doğru qərar – sizi illərlə xilas edər.

Özünüzü kiçik görməyin. Siz düşündüyünüzdən daha böyük məsuliyyət daşıyırsınız. Siz canlar, tökülən qanlar bahasına qazanılmış Zəfərin daşıyıcılarısınız. Siz bir ailənin yox, bir nəslin yox, siz hər biriniz bir Xalqın ümidisiniz.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.12.2025)

Şəmil Sadiq, təhsil texnoloqu, dosent,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Noyabrın 3-də Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının 80 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbirdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən səsləndirilən fikirlər təkcə yubiley nitqi deyil, eyni zamanda dil siyasəti ilə bağlı ciddi bir strateji mesaj idi. Prezidentin “Azərbaycan dili xalqımızın milli kimliyinin, dövlət müstəqilliyimizin və mənəvi bütövlüyümüzün rəmzidir” fikri dil məsələsinin mədəni yox, milli təhlükəsizlik müstəvisində dəyərləndirilməsinin vacibliyini bir daha ortaya qoydu.

Daha mühüm məqam isə dövlət başçısının Azərbaycan dilinin saflığı ilə bağlı narahatlığını açıq şəkildə ifadə etməsi oldu:“Azərbaycan dilinin saflığının qorunması milli məsələdir. Bu, təkcə dilçi alimlərin və müəllimlərin deyil, hər bir vətəndaşın mənəvi borcudur.”

Bu çağırışdan sonra müxtəlif qurumlarda müzakirələrin başlanması təqdirəlayiqdir. Bu məsələdə istərdim ki, təhsil sistemimizdə kök salmış yanaşmaların dəyişdirilməsinin vacibliyini qeyd edim.

Bu gün Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən təsdiq edilən proqram və dərsliklərdə Azərbaycan dili iki fərqli ad altında təqdim olunur: Tədris dili və Dövlət dili. Halbuki hər iki anlayış eyni dili – Azərbaycan dilini ifadə edir. Sadəcə, tədris başqa dillərdə aparılan bölmələrdə bu fənn “Dövlət dili” adlandırılır.

Bu yanaşma zahirən texniki görünə bilər, lakin mahiyyət etibarilə psixoloji və ideoloji mesaj daşıyır: dil sanki “əsas” və “ikinci” statuslara bölünür. “Dövlət dili” ifadəsi dərslik prizmasından baxıldıqda Azərbaycan dilini faktiki olaraq ikinci dil mövqeyinə salır. Bu isə Azərbaycan dilinə verdiyimiz strateji statusla ziddiyyət təşkil edir.

Təklifim isə sadə dillə budur: “Tədris dili” və “Dövlət dili” bölgüsü ləğv edilməli, bütün bölmələrdə fənnin adı yalnız “Azərbaycan dili” (dövlət dili) kimi olmalıdır.

Saat fərqi - bərabərsizliyin institusionallaşması da vacib məqamlardandır.

Məsələnin daha ciddi tərəfi isə tədris saatları ilə bağlıdır. Azərbaycan bölmələrində ibtidai siniflərdə Azərbaycan dili həftədə 8-10 saat tədris olunduğu halda, rus və ingilis bölmələrində bu göstərici 2 saatla məhdudlaşır. Bu, sadəcə metodiki fərq deyil, dilin funksional imkanlarının şagirdlər arasında qeyri-bərabər bölüşdürülməsidir. Düzdür, burda hökmən qeyd etməliyik ki, son zamanlar Elm və Təhsil Nazirliyi bu sahədə çox ciddi addımlar atıb, yuxarı siniflərdə Azərbaycan tarixi, Hərbi hazırlıq, Zəfər tarixi kimi fənlərin bütün bölmələrdə Azərbaycan dilində tədris edilməsi qərarını verib və hər birimiz tərəfindən də alqışlanıb.

Təsəvvür edin: eyni ailədə böyüyən iki uşaqdan biri Azərbaycan bölməsində oxuduğu üçün dili bütün üslubları ilə öyrənir, digəri isə ingilis bölməsində oxuduğuna görə Azərbaycan dilini yalnız elementar səviyyədə mənimsəyir. Bu, artıq fərdi seçim deyil, dövlət dili ilə bağlı sistemli boşluqdur.

Müəllimlər yaxşı bilirlər ki, 2–3 saatla dili nə akademik, nə rəsmi-işgüzar, nə də bədii üslubda öyrətmək mümkündür. Evdə danışılan dil isə ən yaxşı halda məişət üslubu ilə məhdudlaşır. Halbuki dilin elmi, hüquqi, publisistik və estetik qatları yalnız məktəb mühitində formalaşır.

Son vaxtlar xarici təcrübədən misal çəkəndə cəmiyyətimizdə xoş qarşılanmasa da, nə edək ki, biz bir dünyada yaşayırıq, bəzən beynəlxalq təcrübə ilə də tanış olmalıyıq.

Bir az araşdıranda görürük ki, bu məsələdə bir çox ölkələr açıq və prinsipial mövqe ortaya qoyur:

• Fransa: Hansı dildə təhsil almasına baxmayaraq, bütün şagirdlər üçün fransız dili eyni həcmdə və eyni proqramla tədris olunur. Fransız dili yalnız “dövlət dili” deyil, respublika dəyəri kimi qorunur.
• Finlandiya: İsveç və fin dillərində təhsil alan məktəblərdə dövlət dilləri bərabər saatla və yüksək akademik səviyyədə tədris edilir.
• İsrail: Tədris dili ivrit olmayan məktəblərdə belə ivrit dili əsas və genişhəcmli fənn kimi qorunur, çünki dil milli birliyin əsas sütunu hesab olunur.
• Türkiyə: Tədris dilinin hansı dil olmasından asılı olmayaraq, MEB qərarı ilə təsdiqlənmiş bütün proqram türkcə tədris edilməldir, nəinki sadəcə türk dili.

Bu ölkələrdə dil məsələsi seçim azadlığı ilə deyil, milli konsensusla tənzimlənir.

Azərbaycanda bu fərqləndirmə sovet dövrünün rus bölməsi praktikasından miras qalıb. Bu gün isə həmin boşluğu sürətlə ingilis bölmələri doldurur. Problem ingilis dilinin öyrədilməsində deyil - problem Azərbaycan dilinin zəiflədilməsi bahasına çoxdillilik yaratmaq cəhdindədir. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə milli dil şüuruna ciddi zərbə vurur.

Dil siyasətində yarımçıq qərarların zamanı bitib. Bunu isə bizə Böyük Zəfərimizin memarı Cənab Ali baş komandan deyir, ona görə də düşünürəm ki, gecikmədən qərar almalıyıq.

1.     Bütün bölmələrdə fənnin adının qarşısında yalnız “Azərbaycan dili” yazılmalı, tədris və ya dövlət dili ifadələri sadəcə Dövlət dili ilə əvəz edilməldir;

2.     Tədris dili fərq qoyulmadan Azərbaycan dili bütün məktəblərdə eyni saatla, tədris edilməlidir;

3.     Birinci siniflərdən başlayaraq vahid Azərbaycan dili proqramı və dərsliyi tətbiq olunmalıdır;

4.     Digər xalqların ana dillərində təhsil hüququ əvvəlki kimi qorunmalı, lakin bu, dövlət dilinin zəiflədilməsi hesabına olmamalıdır.

Bu addım həm də dövlət büdcəsinə xeyli miqdarda qənaət etmiş olar. Çünki iki ayrı dərslik yazılıb, nəşr edilməz. Azərbaycan dili müəllimləri də iki bölmənin müəllimi kimi bölgüləndirilməz.

Azərbaycan dili bizim hamımızın ortaq evidir. O evin divarlarını bölmələrə görə nazik və ya qalın etmək isə gələcəyimizi riskə atmaq deməkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.12.2025)

Turan İbrahimli, Xalq yazıçısı Əzizə Çəfərzadənin oğlu. “Ədəbiyyat və incəsənət”ə

Hörmətli redaksiya. Anam Əzizə Cəfərzadənin doğum gününün 104-cü ildönümü tamam oldu. Çox sağ olun. Var olun ki, bu barədə yazı dərc etdiniz. Heyif ki, bu yazıda, ümumən, ölkə mediasında gedən yazılarda yalnız azizajafarzade.com saytında qızımın 2004-cü ildə yazdığı məlumatlardan istifadə edilir, sonrakı 21 il ərzindəki yeniliklərdən, 100-dən çox dərc olunmuş kitabdan bir söz belə yazılmayıbdır.

Əzizə Cəfərzadənin vəfatından sonra da onu kitablarının nəşri davam etdirilmiş, demək olar ki, bütün bədii əsərləri latın qrafikasına çevrilərək yenidən 70 kitab şəklində ölkəmizdə və xaricdə müxtəlif dillərdə nəşr edilmişdir. Bunlar içərisində Ev Arxivndən saxlanan materiallar əsasında xeyli yeni kitab da işıq üzü görmüşdür; yazıçının “Səyahətnamələri” (2 cild), “Pyesləri” (2 cild), Televiziya-radio verilişləri və kinofilm ssenariləri, “Folklor araşdırmaları”, “Aşıq yaradıcılığının tədqiqi”, “Nəcəf bəy Vəzirovun dramaturgiyasının xüsusiyyətləri”, “XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatında maarifçi-ziyalı gənc surətləri”, “XIX əsrdə Molla Pənah Vaqif ədəbi məktəbi”, “Məmməd Səid Ordubadi arxivinin izahlı təsviri”, 40 hekayəsi, 8 povest, 1 romanı və s. yer alır.  Əzizə xanımın tərtib etdiyi 4 kitab da yenidən nəşr edilmişdir. Onun 7 kitabı səsli kitab  formasında da təqdim olunmuşdur.

Əzizə Cəfərzadə haqqında Azərbaycanda və xarici ölkələrdə bir neçə dissertasiya işi də yazılmışdır və onun haqqında müxtəlif müəlliflərin 12 kitabı nəşr edilmişdir

Əzizə Cəfərzadə vəfatından sonra ilk nəşr edilən kitablar  Prezident fərmanı ilə “Aləmdə səsim var mənim”, “Eldən-elə” (2006) romanları və “Azərbaycan qadın şairləri antologiyası” (2005) olmuşdur.

Mənim təşəbbüsüm ilə 2021-ci ildən nəşrinə başlanan 17 cild “Seçilmiş əsərləri”, 2025-ci ildən nəşrinə başlanan “Elmi əsərləri”nin 3 cildi çap edilmişdir. 2016-ci ildən “XAN”nəşriyyatı 6 kitabını nəşr edir və bəzi kitabların artıq 4-cü nəşri çap olunub. MİMTA Yayılmları da 2020-ci ildən başlayaraq Xalq yazıçısının 8 kitabını nəşr etmişdir. Ölkəmizdəki digər  nəşriyyatlar da Əzizə Cəfərzadəni  kitablarını nəşr edirlər. Yazıçının kitabları Türkiyə, İran, Özbəkistan, İsveç, İngiltərədə də nəşr edilmişdir.

Azərbaycan Milli kitabxanası 2022-ci ildə yazıçının geniş biblioqrafiyasını hazırlamış və dərc etmişdir.

Qızım, yazçının nəvəsi Nəsrin İbrahimova tərəfindən yaradılmış 3 dilli “azizajafarzade.com” saytı  da 2004-cü ildən fəaliyyətdədir.

Qeyd etdim, dünən Əzizə Cəfərzadənin anadan olmasının 104-cü ildönümü idi. Adətən bu ildönümlərində mən özüm-özümə illik hesabat verməyə çalışıram. Bu il Əzizə ananın hansı əsərləri dərc edilib, yeni ilə hansı işlər və əsərlərin nəşri planlaşdırılıb? Özüm nələr etmişəm?

Bu il prof. Pərvanə Bayram, dos. Tacir Səmimi ilə birgə Əzizə Cəfərzadənin “Elmi əsərləri”nin nəşrinə başlamışıq. Bu 12-15 cild həcmində olacaq bir topludur. Bu il 3 cildi nəşr etməyə müvəffəq olmuşuq:

I cild “Aşıq yaradıcılığının tədqiqi” (496 səh.)

II cild “Nəcəf bəy Vəzirovun dramaturgiyasının xüsusiyyətləri” və “XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatında maarifçi-ziyalı gənc surətləri” (272 səh.)

III cild “XIX əsrdə Molla Pənah Vaqif ədəbi məktəbi” (654 səh).

Daha 4-5 cild hazırdır və ikinci dəfə redaktə mərhələsindədir. Bu cildlər “Klassik ədəbiyyatın tədqiqinə dair məqalələr”, “Folklorşünaslıq axtarışları”, “Xəlqiyyat dəftərləri”dir. Bu əsərlər ilk dəfə kitab şəklində nəşr edildiyindən, əlbəttə ki, çapa hazırlanması daha çox vaxt alır.

MİMTA yayımları Əzizə Cəfərzadənin “Vətənə qayıt” romanını da bu il tam  (senzura kəsdiklərini geri qaytararaq) və nəfis şəkildə nəşr edib. Bununla bu nəşriyyatda çap olunmuş kitabların sayı 8-ə çatıb. 9-cü kitab “Yad et məni” də yaxın vaxtlarda çap ediləcək. “Səyyah” romanının da ilk nəşri satılıb bitdiyindən onun da ikinci nəşri planlaşdırılır.

Təqdimatı bu il keçirilən, lakin keçən ilin sonunda BP şirkətinin sponsorluğu ilə çap edilmiş “Məhəmməd Füzuli” 2 cildlik topluya Əzizə ananın son romanı “Eşq sultanı” daxil edilmişdir. Qeyd edim ki, bu romanı MİMTA yayımları 2023-cü ildə nəşr edib və bu nəşrləri yaxın 3 ildə də davam etdirmək niyyətindədir.

Bu günlərdə İsveçdə həmyerlimiz Səadət Kəriminin tərcüməsi və fədakarlığı ilə “Bakı 1501” kitabı çapdan çıxıb.

Dünən "Rübabə sultanım" yarı bioqrafik romanı əski əlifba ilə Azərbaycan türkcəsində Təbrizdə "Toğrul"-"Dənizçin" nəşriyyatlarında nəşr edilmişdir. Onu qeyd edim ki, nəşriyyat bundan öncə Əzizə Cəfərzadənin "Bakı-1501", "Eşq Sultanı", "Anamın nağılları", "Bir səsin faciəsi", "Qızımın hekayələri" kitablarını da nəşr etmişdir. Bir neçə il öncə İranda başqa bir nəşriyyat da "Bakı-1501", "Eşq Sultanı" və “Aləmdə səsim var mənim” romanlarını çap etmişdir. Yeni ildə də İran nəşriyyatları ilə olan əməkdaşlığımız davam ediləcək və artıq çapa hazırlanmış bir neçə kitabda, inşallah, nəşr ediləcək.

“Kritika” nəşriyyatı ilə imzaladığımız müqaviləyə əsasən Əzizə ananın 2 və dayılarımın hərəsinin 1 kitabı da yeni ildə işıq üzü görəcək.

Əzizə ananın yaradıcılığına, şəxsiyyətinə hələ də xalqımızın və digər ölkə oxucularının bu marağı məni çox sevindirir və yeni-yeni kitablarını nəşr etməyə sövq edir.

Bu il özümün də tərtib etdiyim iki böyük kitab nəşr edilib:

“Muğam kimi ömür” (Gülhüseyn Kazımlı -75) (400 səh. +96 səh. rəngli şəkil). Rəhmətlik Gülhüseyn müəllimin 75 lillik yubileyində 4 fevralda Beynəlxalq Muğam mərkəzində bu kitabın təqdimatını etdik.

“Azərbaycan muğamının Zabiti” (Zabit Nəbizadə -60) (384 səh. + 96 səh. rəngli şəkil). Xalq artisti, xanəndə Zabit Nəbizadə haqqında bu kitabı Zabit bəyin doğum günündə təqdim etdik.

“Babamın papağı, nənəmin kəlağayısı” (tərtib edəni Güllü Tomarlı) kitabında “Əzizə Cəfərzadənin əsərlərində papaq – kişilik və qeyrət rəmzi kimi” məqaləm çap olundu. Məqalədə göstərildi ki, Əzizə ana bədii əsərlərində 313 dəfə papaq haqqında yazıb, 42 müxtəlif papaq növündən bəhs edib.

15 yaşlı Nəvəm Tuncay Əkbərlinin ingilis dilində yazdığı “The Codira Programming language” / (by Tunjay Akbarli, Maryna Rybalko) (608 səh.) kitabına da ön sözü yazıb, naşiri olmuşam.

Professor Pərvanə Bayramla səmərəli əməkdaşlığımız davam edib və onun Seyid Mir Həmzə Nigari haqqında yazdığı monoqrafiya və məqalələri “Eşqindəndir, ey Nigari, hər nə var” (448 səh.) adlı kitabı nəşr edilib.

Folklorçu alim, dosent Tacir Səmimi ilə əməkdaşlığımız davam edib və nəticədə bir neçə kitab ərsəyə gəlib və mən onları nəşr etdirmişəm:

“Şirəkli Həsən” (96 səh +16 şəkil) Dayım Əhməd Cəfərzadənin arxivindən tapılmış bu kitabda XVIII əsr Qərbi Azərbaycanın görkəmli şairlərindən olan, Ağbabanın el sənətkarı Şirəkli Həsənini şeirləri, onun haqqında məqalələr daxil edilmişdir.

Tacir Səmiminin “Aşıq İsgəndər Ağbabalı” (126 səh.) və “Yurdum, yuvam – Ağbabam” (678 səh. +16 səh. rəngli şəkil), Ağbabanın Seyidliləri” (136 səh.+24 səh. rəngli şəkil)  kitabları nəşr edilib.

Əzizə ananın keçmiş aspirantı, Əlyazmalar institutununda şöbə müdiri, professor, filologiya elmləri doktoru Raqub Kərimovun tərtib etdiyi Qasım bəy Zakir “Əsərləri” (648 səh.) və Baba bəy Şakir “Əsərləri”nə də naşirlik etmək mənə nəsib olub.

İki gənc şairini də ilk kitablarını nəşrə hazırlayıb, nəşr etdirmək mənə nəsib olub:

Nofəl Arazi “Sevgimiz bir cümlədir...” (96 səh) kitabının redaktoru və ön söz müəllifi Türkiyəli dosent Ömər Bayramdır.

Aygül Cəfərzadə “Ürəyimin qəm notları...” (148 səh.) kitabının redaktoru və ön söz müəllifi Türkiyədə yaşayan və çalışan həmyerlimiz professor Pərvanə Bayramdır.

Əlbəttə ki, bu işlərlə yanaşı ölkəmizin gələcək neft-qaz potensialını yüksəltməyə hədəflənmiş bir çox kəşfiyyat layihələrində də öz verdiyim hasilat proqnozları ilə yer almışam. SPE (Neftçi alimlər çəmiyyəti) çərivəsində unverisitet tələbələrinə neft-qaz yataqlarının işlənilməsi haqqında 6 mühazirə oxumuşam. 17-28 noyabr 2025-ci il tarixləri arasında Vyetnamda Vunq Tau şəhərində “Qabaqcıl rezervuar və neft mühəndisliyi metod və təcrübələri” mövzusunda məşğələlər aparmışam.

Üzeyir  Hacıbəylinin anadan olmasının 100 illiyinə həsr olunmuş “Aşıq Ələsgərdən Üzeyir Hacıbəyliyə: Türk dünyasının mədəni kodları” simpoziumuda  professor Abbasqulu Nəcəfzadə ilə “Ü.Hacıbəylinin 100 il öncə tədris üçün tərtib etdiyi ilk muğam proqramı (nəzəri və təcrübi kontekstdə)” adlı çıxışımız olub. Yenə Abbasqulu müəllimlə birgə  Naxçıvan Dövlət Universitetində keçirilən “İnnovasiya və davamlı inkişaf yeni ideyalar və həllər” adlı I Beynəlxalq elmi konfransında “Erqoloq İxtiyar Seyidovun Səfiəddin Urməvinin icad etdiyi müğni alətinin bərpası (nəzəri və təcrübi araşdırma)” adlı məruzə etmişik.

Qarşıdan gələn Dünya Azərbaycanlıların Həmrəylik Günü və Yeni təqvim iliniz mübarək olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.12.2025)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ulduz” jurnalı ilə birgə Biri ikisində layihəsində bu gün sizlərə Şəbnəm Məmmədovanın atası, bütün həyatını ədəbi-nəzəri məsələlərə həsr etmiş elm fədaisi olan Nizami Tağısoyun 75 illik ömür yolu barədə yazdığı essesi təqdim edilir.

TRİBUNA

Şəbnəm MƏMMƏDOVA

dosent

ÖMRÜNÜ ELMƏ VƏ NƏZƏRİ

TƏNQİDƏ HƏSR ETMİŞ ATAM

Həyatda əsl səadət qələm sahibinin xalqına, millətinə xidmət etməsidir. Bu sözlər təkcə böyük bir həqiqəti ifadə etmir, həm də həyatını, elmi-nəzəri, ədəbi-publisistik yaradıcılığını uzun onilliklər boyunca gənc nəslin inkişafına, etnik-milli düşüncənin formalaşmasına həsr etmiş, türk dünyasının ədəbi-mədəni irsini bütün coğrafiyalara yorulmadan yayan filologiya elmləri doktoru, professor Nizami Tağısoyun fəlsəfi, estetik, etik, psixoloji və mənəvi-mədəni mövqeyini səciyyələndirir. Bu gün bütün həyatını ədəbi-nəzəri məsələlərə həsr etmiş elm fədaisi olan atam Nizami Tağısoyun 75 illik ömür yolu, sadəcə, rəqəmlərin arxasında duran əzab-əziyyətli illərlə deyil, həm də dəyərlərlə, sözünün və elmi yaradıcılığının gücü ilə ölçülür. 75 illik bir ömür heç də yalnız hər hansı bir yaşın tamamı deyil, milli məfkurə və türkçülüyü həyat amalı seçən bir ziyalının, elm və düşüncə insanının uzun illərə söykənən göz nurunun, zəhmət yolunun, parlaq mənəviyyatının və ədəbi-estetik baxışlarının əlamətdar bayramıdır. Zamanın axarında elə insanlar olur ki, bu, yalnız onların yaşadıqları ömürlə ölçülür. Lakin elələri də olur ki, bu, onların  heç də öz ömür illəri ilə ölçülmür. Onların yaşadığı, yaratdığı, düşündüyü, yazdığı hər şey xalqının və millətinin yaddaşında daşlaşır. Elmin sərt məntiqi ilə bədii təfəkkürün incəliyini və itiliyini özündə birləşdirən atamın həyat yolu ibrətamizdir. Nizami Tağısoy  yüksək mənəviyyat sahibi, səmimi və sadə insan kimi tanınır, parlaq intellekti ilə fərqlənir. Atamın həm ailə, həm də ömrünün çox hissəsini keçirdiyi ali məktəb auditoriyalarında və AMEA-nın Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunda qazandığı nüfuz, nəsillər arasında qurduğu körpü onun əsl ziyalı obrazını tamamlayan cizgilərdəndir.

Uşaq yaddaşımda atam. Atamın gənc yaşlarından başlayan elmi və yaradıcılıq fəaliyyəti illər keçdikcə onu türk xalqları ədəbiyyatının tədqiqatçıları arasında tanınmış simalardan birinə çevirdi. Amma mənim üçün o, öncə evimizdəki sükutun içində kitab vərəqləyən, ağ vərəqlər üzərinə fikirlər səpən, qələmə sonsuz ehtiram göstərən bir ata olaraq yaşayır. Sözün əsl mənasında, mən atamı yazı masası arxasında daha yaxından tanıdım. Hər səhəri əlində qələmlə oyanması, gecələri kitabxanası ilə baş-başa qalması sübut edir ki, alimlik peşə deyil, həm də hər şeydən öncə, zəngin erudisiyalıların həyat və yaşam tərzidir.

Mən hər zaman fəxr etmişəm ki, atam ən ali adın – müəllim adının daşıyıcısı, professordur. Amma o, sadəcə, müəllim deyil, elmdə doğru yol göstərən, elmi sözə böyük dəyər verən, düşünməyi öyrədən, məntiqli təfəkkürə yol açan, zamanı bütün tərəfləri ilə anlamlı edən bir yol bələdçisidir. Atamın tələbələri bu gün ölkənin müxtəlif yerlərində, müxtəlif vəzifələrdə çalışır. Onun ömür yolu elmi düşüncənin sonsuz gücünə söykənən çoxşaxəli elmi fəaliyyəti ilə bərabər, həm ailəsinə, həm cəmiyyətə, həm də türk dünyasına xidmət edən bir insanın ömür yoludur.

Elmin və sözün cəfakeşi. Atam 40 ildən çoxdur ki, Bakı Slavyan Universitetində çalışır. Bu müddət ərzində o, yüzlərlə, minlərlə gəncə, sözün həqiqi mənasında, elmin sirlərini açmış, onlarla magistr və doktorantın elmi rəhbəri olmuş, həm pedaqoji, həm də elmi fəaliyyətində nəzərəçarpacaq ardıcıl uğurlar əldə etmişdir. O, tələbələrinə yalnız nəzəri biliklər deyil, həm də şəxsiyyət, türkçü, millətçi və beynəlmiləlçi olaraq formalaşmağı öyrədir. Elə buna görə də onun elmi fəaliyyəti həm milli, həm də türkoloji ədəbiyyatın, ədəbiyyatşünaslığın inkişafında silinməz izlər qoymuşdur. O, türkoloji ədəbi fikrin dinamikasında, ədəbiyyat nəzəriyyəsi, tənqid tarixi, klassik və müasir ədəbiyyat, bədii mətnlərin fəlsəfi-estetik təhlili istiqamətində dəyərli və nəzərəçarpacaq rol oynamışdır. Onun əsərlərində yalnız faktların sadalanması deyil, həm də fikrin analitik dərki, ideyanın kökündə dayanan mənəvi qatların açılması dayanır.

Əsərlərində dil və üslub məsələlərinə xüsusi həssaslıqla yanaşma, şair və yazıçıların fərdi üslubunu sistemli və konseptual şəkildə təhlil etmə qabiliyyəti atamın təqdir olunacaq tədqiqatçı obrazını və özünəməxsus dəst-xəttini formalaşdırmışdır. Onun qələmindən çıxmış monoqrafik araşdırmalar, dərs vəsaitləri, elmi məqalə və materiallar onu təkcə Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı üçün deyil, türkoloji ədəbiyyatşünaslıq məkanında, tərcümə nəzəriyyəsi sahəsində çalışan mütəxəssislər üçün də dəyərli  tədqiqatçılar sırasına qoymuşdur.

Elm və sənəti özündə birləşdirən ömür. Müasir Azərbaycan  ədəbiyyatı məkanında öz dəst-xətti, dərin elmi yanaşmaları və yaradıcı enerjisi ilə seçilən ədəbiyyatşünas-alim, professor Nizami Tağısoy zəngin elmi və bədii irsi ilə türkoloji ədəbiyyatşünaslıq tariximizdə də mühüm yer tutur. Onun çoxşaxəli fəaliyyəti Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının inkişafına, eləcə də türk dünyasının ədəbi-mədəni irsinin tədqiqinə dəyərli töhfələr vermişdir. Atamın qələmindən çıxmış əsərlər həm elmi-nəzəri, həm də bədii-estetik baxımdan diqqətəlayiqliyi və tədqiqat yönümlülüyü ilə seçilir, poetik tərcümə nəzəriyyəsi, türk xalqları folkloru və ədəbiyyatı, ədəbi şəxsiyyətlərin yaradıcılığı, müasir ədəbiyyatımızın, həmçinin  türkoloji ədəbiyyatşünaslığın aktual problemləri onun elmi maraq dairəsində daha öncül mövqedə dayanmaqdadır.

Atamın bədii yaradıcılığı ilə poetik duyum tərzində poetikadakı lirizmlə fəlsəfi düşüncə ustalıqla birləşdirilir. Bu baxımdan onun qələmə aldığı “Axtaracaqsan məni” (2000), “Bəlkə, dünya öz yolunu çaşıbdı” (2004), “Moy Azerbaydjan” (2018) kimi lirik-nostalji ovqatlı əsərlərində oxucunun mənəvi dünyasına nüfuz etməni hədəfləyib onları düşündürən məqamlar daha maraqlı təqdim olunur. Onun təfəkküründən süzülüb gələn şeirlər yalnız lirizm ilə deyil, həm də müəllifin ictimai mövqeyini əks etdirən fəlsəfi baxışlarla zəngindir.

Etnopoetika və etnik mədəniyyət məsələlərinə həsr etdiyi “Etnos və epos: keçmişdən bu günə” (2010) və “Şilyan özü, sözü – çeşmənin gözü” (2009) kimi əsərlərində müəllif folklorun dərin qatlarına nüfuz edərək xalqın etnomədəni keçmişini canlandırıb.

Nizami Tağısoyun oçerk janrında qələmə aldığı “Səftər Həsənzadə. Vətən həsrətli, barıt qoxulu sətirlər” (2009) kitabıyla Böyük Vətən müharibəsində iştirak edib yaralanmış doğma dayısının əsərlərini ilk dəfə olaraq ədəbiyyat tariximizin yaddaşına ötürməsi də gərəkli ədəbi-estetik hadisədir. Kitabda Səftər Həsənzadənin yurd, vətən sevgisi ilə süslənmiş humanist poetik düşüncəsinin və həssas duyğularının oxuculara üzgün notlarla çatdırması da insan hisslərinə təsir edən keyfiyyət kimi diqqətçəkəndir.  

Atamın ədəbiyyat nəzəriyyəsi və tərcüməşünaslıq sahəsində “Poetik tərcümə” (2001), “Nəsrin axarı: zaman və məkan konteksti” (2008), “Meyxanənin poetikası” (2011), “Elçinin “Baş” romanı struktur-funksional təhlil müstəvisində” (2017), “Nəsimi dini-fəlsəfi təlimində Haqqın və insanın dərki” (2020) və s. kimi analitik üslublu və nəzəri-estetik səciyyəli əsərləri müasir ədəbiyyatşünaslığımızda yeni yanaşmalara rəvac vermək missiyasını daşıya biləcək mühüm tədqiqatlardandır. Bu əsərlərdə müəllif yalnız tarixi hadisə və faktları sadalamaqla kifayətlənmir, həm də ədəbi-tarixi hərəkətin və dinamikanın dərinliklərinə enməklə öz nəzəri baxışlarını konseptual təhlillər müstəvisinə çıxır.

         Atamın tədqiqatçı-alim kimi fərdi keyfiyyətlərindən bəhs etdikdə onun türkoloji ədəbiyyatşünaslıq və ədəbiyyat tarixçiliyi sahəsindəki araşdırmalarından da yan keçmək mümkün deyildir. Onun “Qaraqalpaq xalq nağılları” (2006), “Qaraqalpaq ədəbiyyatı” (2007 – rus dilində, 2015 – Azərbaycan dilində), “Qaraçay ədəbiyyatı” (2016), “Qazax xalq qəhrəmanlıq dastanı “Koblandı-batır” (2017), “Alaş-Orda: qazax dövlətçiliyinin tarixində əhəmiyyəti” (2018), “Muxtar Auezovun yaradıcılığı: ənənədən novatorluğa” (2019) və başqa bu kimi tədqiqatları türkoloji elmə bəxş etdiyi əzəmətli örnəklərdir. Bizim onunla birlikdə hazırlayıb təqdim etdiyimiz qaraqalpaq ədəbiyyatının klassiki “Hacıniyaz. Şeirlər” (2020) adlı kitabda şairin poeziyasından təqdim etdiyimiz tərcümələr orijinal mətndən çevrilmiş ovxarlı və naxışlı poetik mətnlərə kamil mütərcim və nəzəriyyəçi-praktik kimi yanaşmanı sübut etməkdədir.

2022-ci ildə öz təşəbbüsümlə tərtib etdiyim atamın elmi irsinin sistemləşdirilmiş güzgüsü “Biobiblioqrafik göstərici” (2022) kitabında professor Nizami Tağısoyun zəngin çoxcəhətli elmi və yaradıcılıq irsinin mənzərəsi təqdim edilmişdir. Göstəricidə atamın çoxillik elmi-pedaqoji fəaliyyəti, elmi rəhbərlik etdiyi dissertasiya işləri, opponentliyi, müəllifi olduğu monoqrafiyalar, məqalələr, iştirak etdiyi beynəlxalq və respublika miqyaslı konfrans, simpozium və tədbirlər, aldığı mükafatlar, fəxri adlar ardıcıllıqla təqdim edilmişdir. Bu göstərici yalnız bir alimin elmi irsinin mənzərəsi yox, həm də yaradıcılığının monumentallığını və əhatəliliyini  nümayiş etdirməkdədir.

Böyük məsuliyyətlə deyə bilərəm ki, professor Nizami Tağısoyun yaradıcılığı nəinki Azərbaycan elminin və mədəniyyətinin, həm də türk xalqları folkloru, eposu və ədəbiyyatının zəngin mənəvi xəzinəsidir. Onun qələmindən süzülən hər bir əsər elmi dəyər ilə yanaşı, həm də əvəzsiz estetik və ictimai mahiyyət daşıyır. Elmi-nəzəri irsi gənc tədqiqatçılar üçün yol göstəricisi, istiqamətverici mənbədir. Bu zəngin irsə nəzər saldıqda görürük ki, Nizami Tağısoy müəllim və alim olmaqla Azərbaycan elminin və türkoloji ədəbiyyat tarixçiliyinin şərəfli salnaməsinə adını böyük hərəflərlə yazdırmış şəxsiyyətdir.

Atamın daxili aləmi və ziyalı kimliyi. Nədənsə mən daim düşünürəm ki, atamın mənəvi-estetik xarakteri ilə onun söylədiyi fikirlər və yazdığı əsərlər arasında maraqlı bir harmoniya var. O, düşüncəsində olduğu qədər davranışında da aydın, sözündə olduğu qədər həyatında da məsuliyyətlidir. Onun sadəliyi, saflığı, dürüstlüyü, emosionallığı, həqiqətə söykənməsi, bütövlüyü ilə danışığı həmişə bir-birini tamamlayıb. Bu, onun düşüncəsinə hopmuş mənəviyyatının  təzahürüdür. O, insanlara təkcə öz elmi ilə deyil, həm də haqqa-ədalətə söykənməsi ilə örnək olmaqdadır. Ailədə qayğıkeş, sevən bir həyat yoldaşı, sadiq bir dost, etibarlı həmkarlığı ilə seçiləndir. O, elmin ziqzaqlı zirvəsinə yetərincə yüksəlsə də, heç bir halda insanlara yaxın olmaqdan, onlarla ünsiyyətdən kənarda qalmamışdır.

         Bütün pedaqoji və elmi həyatını Bakı Slavyan Universitetində xərcləsə də, o, həm də  Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun baş elmi işçisidir. Burada apardığı araşdırmalar klassik, eləcə də müasir ədəbiyyatın elmi-nəzəri əsaslarının öyrənilməsi, müasir ədəbi prosesin təhlili və ədəbi tənqid problemlərinin inkişafı baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Çünki o, bütün elmi fəaliyyəti ilə instituta nüfuz gətirən tədqiqat əsərləri yazmış ədəbi-nəzəri fikir tariximizdə özünəməxsus yer tuta biləcək fərdi təfəkkür sahiblərindəndir.

Atam Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, "Qızıl Qələm" mükafatı laureatı, Əməkar müəllim və digər çoxsaylı mükafatlara layiq görülməsi ilə yanaşı, həm də çoxcəhətli publisistik fəaliyyəti ilə tanınır. Onun qələmindən çıxmış yazılar dövri mətbuatda, ədəbi jurnal və qəzetlərdə ardıcıl olaraq işıq üzü görür. Qələm sahibi kimi milli-mənəvi dəyərlərə, ictimai-sosial problemlərə həssaslıqla yanaşması, dərin müşahidə və özəl yanaşma qabiliyyəti ona geniş oxucu auditoriyası qazandırmışdır. 

Ailəmizdəki professor. Əksər insanlar alimləri uzaq, bir qədər soyuq, ciddi insanlar kimi təsəvvür edirlər. Atam ailəsinə və milli-mənəvi ənənələrə sadiq bir insandır. Onun ailəsindəki münasibətlər, övladlarına verdiyi tərbiyə və insani keyfiyyətlər də həyat yolunun, şəxsiyyətinin ayrılmaz bir hissəsidir. O həm bir ata, həm bir müəllim, həm də bir vətəndaş kimi hər zaman ətrafındakılara nümunə olmuşdur. Atamın zarafatları, incə müşahidələri ailəmizin sükutuna hər zaman sevinc və xoşbəxtlik qatmışdır. Mən onun səsi ilə sakitləşmiş, sözü ilə yön tapmış, varlığı ilə özümü hər zaman təhlükəsiz və qürurlu hiss etmişəm. Atam bizim evin ən səssiz, amma ən möhtəşəm səsidir…

Atamın yazı masası mənim üçün, sadəcə, mebel deyil, orada doğulan fikirlər, səssiz gecələrin sabaha açılan ümidləri, bəhrəsi olan cümlələr bizim evin ruhuna çevrilib. Bəzən onun masasının üstündəki qeydlərə baxanda sanki bir ömrün ədəbiyyat və ədəbiyyatşünaslıq istiqamətində xərclənən izlərini görürəm. O izlərdə zəhmət, sədaqət, əzmkarlıq, əlbəttə ki, elmə sonsuz sevgi  görünməkdədir. Onun ömrünün təqvimi çap etdirdiyi məqalələrlə, oxuduğu  mühazirələrlə, yazmış olduğu elmi əsərlərdə formalaşıb. Odur ki, mən atama uzun və sağlam ömür, könül rahatlığı və həmişə olduğu kimi, nəzəri-fəlsəfi düşüncələrini ifadə etmək üçün ləyaqətli və parlaq, könlümüzü xoş edən urvatlı ömür arzu edirəm. Ata, sənin düşüncən, dərin təfəkkürün, ədəbi-fəlsəfi sözün, fikrin, müdrikliyin, aliliyin səni layiqincə dərk edən insanlara daim ziya bəxş edəcək! Yubileyin mübarək!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.12.2025)

Əkbər Qoşalı, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

Azərbaycan ədəbiyyatı tarixən qəhrəmanlıq vəsfi ilə yanaşı, həm də toplumun dərin yaralarını, insan taleyindəki iztirabları əks etdirməyi özünə borc bilib. Klassik və çağdaş roman gələnəyimizdə müxtəlif sosial problemlər, kasıblıq, yetimlik, köçkünlük kimi mövzular dönə-dönə işlənib. Bu anlamda İlkin Əbəlfəzin “Atasız uşaqlar” əsəri həmin xəttin yeni bir bədii həlqəsi olmaqla yanaşı, çağdaş sosial roman anlayışımıza özəl çalar qatır.

Əsərin əsas fəlsəfi qayəsi “valideynlərin sağkən yetim qalmaq” ideyası üzərində qurulub. Bu ifadə təkcə poetik bir aforizm olmayıb, həm də sosial-pedaqoji bir gerçəklikdir. Valideyn sorumluluğunun yoxluğu, ailə institutunun dağılması, uşaqların himayəsiz qalması – əsərdə həm fərdi obrazların taleyində, həm də bütöv bir sosial mühitin panoramında təqdim edilir.

Romanın gözəl adlar seçilmiş qəhrəmanları – Boran, Gülər, Təbriz, Azər, Uğur – əslində, müxtəlif həyat hekayələrinin daşıyıcıları olsa da, bir yerdə bütöv bir “uşaqlıq simfoniyası”nı təşkil edir. Bu simfoniya həm kədərin, nisgilin, həm də ümidin özgü ahəngidir. Obrazların dilindəki təbiilik, məişət detallarındakı sadəlik və sosial mühitin incələnməsindəki publisistik vurğu əsərin təsir gücünü artırır.

Əsərdə təkcə sosial problemlərin təsviri deyil, həm də psixoloji dərinlik vardır. Qəhrəmanların içsəl monoloqları, onların kiçik sevincləri və böyük ağrıları oxucunu düşünməyə vadar edir: yetimlik bioloji yoxluq olmaqla birgə, həm də mənəvi boşluqdur. Və bu boşluğu heç bir kənar mərhəmət tam əvəz edə bilmir.

Bu bədii mətni qələmə alan İlkin Əbəlfəz, həm də ictimai məsuliyyət daşıyan aydınımız kimi çıxış edir. Onun yaradıcılığında sosial mövzuların üstünlüyü təsadüfi sayılmaz. “Atasız uşaqlar” romanı isə bu yöndə özünəgörə bir zirvə xarakteri daşıyır. Burada müəllif həm publisistik düşüncəsini, həm də bədii qələmini birləşdirərək oxucuya emosional və də intellektual təsir göstərməyi bacarır.

 Azərbaycan roman ənənəsində – Nərimanovun “Bahadır və Sona”sından tutmuş Mehdi Hüseynin “Abşeron”, Mirzə İbrahimovun “Gələcək gün”ünə, Anarın “Ağ qoç, qara qoç”una qədər – sosial ədəbiyyat xətti həmişə önəmli yer tutub. İlkin Əbəlfəzin “Atasız uşaqlar” əsəri isə bu gələnəyin çağsaş davamıdır. O, XXI yüzilin şəhər mühitində yetişən kimsəsiz uşaqların taleyini yazaraq sosial roman janrına güncəl mövzunu təqdim edir.

İlkin Əbəlfəz bu romanla oxucunun qarşısına bir ədib olmanın yanında, həm də insanlıq borcunu ifadə edən bir vətəndaş kimi çıxır. Onun qələmindəki səmimiyyət, həyat həqiqətlərinə yanaşmasındakı dürüstlük göstərir ki, bu əsər sadəcə yazıçı fantaziyası deyil – gerçək həyat müşahidələrinin, ictimai məsuliyyətin və yazıçı ürəyinin məhsuludur. İlkin Əbəlfəzin əsərlərində insanın ləyaqəti, uşağın haqqı, toplumun sorumluluğu daim ön plandadır.

Beləliklə, “Atasız uşaqlar” romanı bir ədəbiyyat faktı olmaqla bərabər, həm də toplumun vicdanına ünvanlanmış çağırışdır. Müəllif bizə xatırladır ki, yetimlik – sadəcə fərdi alınyazısı deyil, ictimai sorumluluğa dair bir olaydır. Bu kitabı oxuyarkən oxucu həm də həyatın özünü, küçələrin səsini, kimsəsizlərin fəryadını duya biləcək deyə ümid edirəm.

Əziz oxucu, “Atasız uşaqlar”ı vərəqlədikcə siz həm ədəbiyyatın estetik zövqünü, həm də insanlıq sorumluluğunu birgə yaşaya biləcəksiniz. Çünki bu roman, bizim sosial yaddaşımızın bədii salnaməsidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.12.2025)

Seymur Əliyev, Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının mətbuat katibi, “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

2025-ci il başa çatmaq üzrədir. Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri polkovnik Cəlil Xəlilovla söhbətimizdə cari ildə görülən işlərə qısa da olsa nəzər salmağa çalışdıq:

-Сəlil müəllim, 2025-ci il başa çatır. Başa çatmaqda olan bu il hansı hadisələrlə əlamədar oldu?

-Bildiyiniz kimi, möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyevin 28 dekabr  2024-cü il tarixli sərəncamı ilə 2025-ci il Azərbaycan Respublikasında "Konstitusiya və Suverenlik İli" elan edilmişdir. Bu il, 1995-ci il noyabrın 12-də qəbul olunmuş müstəqil Azərbaycan Respublikasının Əsas Qanunu olan ilk Konstitusiyasının qəbul edilməsinin 30 illiyi və Vətən müharibəsində tarixi Zəfərin 5-ci, dövlətimizin beynəlxalq səviyyədə tanınmış əraziləri üzərində suverenliyinin tam bərpa edilməsinin 2-ci ildönümü təntənəli qeyd olundu.

Cari ilin 8 avqust tarixində Vaşinqtonda ABŞ-ın iştirakı ilə Azərbaycanla Ermənistan arasıdna sülh müqaviləsimətninin paraflanması da bu ilin ən mühüm hadisələrindən biri oldu.

İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə abadlıq-quruculuq işləri bu il də tam vüsətlə davam etdirildi, onlarla müəssisəsnin, yaşayış binasının, yol və körpünün açılışı reallaşdı.

Amnistiya aktı ilə ağır və xüsusilə ağır cinayətlərə görə məhkum olunan veteranlar istisna olmaqla, Vətən müharibəsində və antiterror əməliyyatında iştirak etmiş şəxslər və onların yaxın qohumları, İkinci Dünya müharibəsi dövründə faşizmə qarşı döyüşlərdə iştirak etmiş, eləcə də həmin dövrdə keçmiş SSRİ-nin Silahlı Qüvvələrində və arxa cəbhədə xidmət etmiş və qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada bunlara bərabər tutulan şəxslər, həmçinin bu döyüşlərdə həlak olmuş və ya xəbərsiz itkin düşmüş şəxslərin yaxın qohumları, habelə keçmiş SSRİ-nin orden və medalları ilə təltif olunmuş şəxslər cəzalarından tam azad edildilər. Elan edilmiş bu amnistiya tərəfimizdən Prezident İlham Əliyevin bütün vətəndaşlara, eləcə də qazilərə olan humanist münasibəti, onlara verdiyi yüksək dəyər kimi xarakterizə edilir və bu hər şeydən öncə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin humanizminin göstəricisidir. Bu amnistiya bir daha sübut etdi ki, Azərbaycan dövləti öz vətəndaşlarına qarşı son dərəcədə humanistdir və onların rahatlığı, sevinc və xoşbəxtliyi üçün hər bir imkandan istifadə edir.

Bir sözlə, 2025-ci ildə dövlətimizin və xalqımızın maraqları baxımından kifayət qədər uğurlu oldu.

-2025-ci il rəhbəri olduğunuz Təşkilatın fəaliyyəti baxımından nə dərəcədə uğurlu oldu?

-2025-ci il Təşkilatımız üçün də uğurlu il olmuşdur. Hesabat ilində Respublika Veteranlar Təşkilatı Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasını,  beynəlxalq aktları, “Veteranlar haqqında”, “Qeyri-hökumət təşkilatları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunlarını, qüvvədə olan digər normativ hüquqi aktları və Təşkilatın Nizamnaməsini rəhbər tutaraq müvafiq icra hakimiyyəti orqanları, dövlət qurumları və digər təşkilatlarla birgə veteran hərəkatının genişlənməsində, şəhid ailələrinin, Təşkilatımızda təmsil olunan veteranların həyat və məişəti üçün lazımi şəraitin yaradılmasında və onların ölkənin ictimai həyatında fəallığının artırılması istiqamətində işlərini uğurla davam etdirmişdir.

Hesabat ilində Ümummilli lider Heydər Əliyevin anadan olmasının 102-ci ildönümü ilə əlaqədar vaxtilə sovet dövründə və müstəqilliyin bərpasından sonra onunla birgə, bilavasitə rəhbərliyi altında işləmiş rəhbər işçilərin, Birliyin əməkdaşlarının, şəhər (rayon) veteranlar təşkilatı sədrlərinin və müxtəlif kateqoriyadan olan üzvlərin, ictimaiyyət nümayəndələrinin iştirakı ilə tədbirlər keçirilmiş, Fəxri Xiyaban ziyarət edilərək Ulu öndərin xatirəsi ehtiramla yad edilmişdir.

Hər il olduğu kimi cari ilin ötən dövrü ərzində də Təşkilatın inzibati binasında veteranların və ictimaiyyət nümayəndələrinin iştirakı ilə  20 Yanvar - Ümumxalq Hüzn günü, Xocalı soyqırımının ildönümü, 31 Mart - Azərbaycanlıların soyqırımı günü, 26 iyun - Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Günü, 27 sentyabr Anım Günü, 8 Noyabr - Azərbaycan Respublikasında Zəfər Günü və digər dövlət bayramlarına həsr olunmuş tədbirlər keçirilmiş, həmçinin dövlət səviyyəsində keçirilən tədbirlərdə Respublika Veteranlar Təşkilatının nümayəndələri fəal iştirak etmişlər.

Azərbaycan Respublikasında 2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 28 dekabr 2024-cü il tarixli Sərəncamından irəli gələn vəzifələrin icrası ilə bağlı Təşkilatımız tərəfindən xüsusi Tədbirlər Planı hazırlanmış, İctimai Birliyin Rəyasət Heyətinin 2025-ci il 11 mart tarixli iclasında təsdiq edilmişdir. Həmin plan üzrə respublikanın şəhər və rayonlarında Təşkilatımız tərəfindən “Konstitusiya və Suverenlik İli” çərçivəsində  bir sıra tədbirlər təşkil edilmişdir. Belə ki, mart ayının 18-də Təşkilatın inzibati binasında “Konstitusiyamız və Suverenliyimiz – dövlətimizin təhlükəsizliyinin qarantıdır” mövzusunda, aprel ayının 23-də Şəki şəhərində Təşkilatımızın və Şəki Şəhər İcra Hakimiyyətinin birgə təşkilatçılığı ilə “Zəfərdən zəfərə gedən yol”, aprel ayının 24-də Gəncə şəhəri Heydər Əliyev Mərkəzində Təşkilatımızın və Gəncə şəhər İcra Hakimiyyətinin birgə təşkilatçılığı və Gəncə-Daşkəsən Regional Mədəniyyət İdarəsinin dəstəyi ilə “Zəfərdən zəfərə gedən yol”, may ayının 19-da Naxçıvan şəhərində Təşkilatımızın və Naxçıvan şəhər İcra Hakimiyyətinin birgə təşkilatçılığı, iyun ayının 19-da isə Laçın rayonunda Təşkilatımızın və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xüsusi nümayəndəliyinin birgə təşkilatçılığı ilə “8 Noyabr Zəfəri suverenliyimizin qarantıdır” mövzularında konfranslar keçirilmişdir. Naxçıvan səfəri zamanı Muxtar Respublikanın rəhbərliyi ilə görüş keçirilmiş, konfransın mövzusunun mahiyyəti və əhəmiyyəti barədə fikir mübadiləsi aparılmışdır.

-Təşkilatınıza yeni üzvlərin qəbulu ilə bağlı vəziyyət necədir?

-Cari ilin ötən dövründə Təşkilata müraciət etmiş 76 nəfər - Qarabağ müharibəsi veteranı,  40 nəfər - Əmək veteranı, 26 nəfər - 44 günlük Vətən müharibəsi iştirakçısı, 131 nəfər - veteran hərəkatının fəal üzvü, 5 nəfər - Əfqanıstan müharibəsi veteranı, 2 nəfər - şəhid ailəsi üzvü,  6 nəfər - Silahlı Qüvvələr veteranı, 1 nəfər - Çernobl əlili, 1 nəfər – hərbi xidmət əlili olmaqla ümümilikdə 286 nəfər müxtəlif kateqoriyadan olan veteranların sənədləri öyrənildikdən sonra Təşkilatımıza üzvlüyə qəbul edilmiş, məlumat bazasına yerləşdirilmişdir.

Ad günləri və yubileylərlə əlaqədar Təşkilatın sədri adından veteranlara təbrik məktubları, Fəxri Fərmanlar hazırlanmış və ünvanlara göndərilmişdir.

-2025-ci ildə gənclərin vətənpərvərlik tərbiyəsinin gücləndirilməsi istiqamətində hansı addımlar atıldı?

-Hesabat ilində gənclərin vətənpərvərlik tərbiyəsi və ideoloji hazırlığı istiqaməti üzrə işlər davam etdirilmişdir. Belə ki, gənclərin vətənpərvərlik tərbiyəsinin gücləndirilməsi, gənc nəslin Azərbaycan dövlətinə və xalqına sədaqət ruhunda hazırlanmaları məqsədi ilə keçirilən tədbirlər ölkənin bütün rayon və şəhərlərini əhatə etmişdir. Bu tədbirlərdə Təşkilatın rəhbərliyi və əməkdaşları, rayon veteranlar təşkilatının sədrləri, tədbirin təşkil oluduğu ərazidə yaşayan fəal veteranlar, yerli icra orqanlarının və ictimaiyyətin nümayəndələri iştirak etmişlər. Ümumiyyətlə, tədbirlərimiz mövzu və auditoriya baxımından kifayət qədər zəngin olmuşdur. Bakı şəhəri üzrə  Nərimanov, Nəsimi, Yasamal, Nizami, Suraxanı, Səbaıl, Xəzər, Xətai, Binəqədi, Sabunçu və Pirallahı rayonlarında yerləşən orta məktəb, gimnaziya və liseylərdə, Azərbaycan Dillər və Slavyan universitetlərində, Müdafiə Nazirliyinin N saylı hərbi hissəsində İkinci Dünya müharibəsində 416, 402, 77, 396, 223-cü  Azərbaycan Diviziyalarının keçdikləri döyüş yolları   haqqında, ordu quruculuğuna və 2016-cı ilin aprel döyüşlərinə aid mövzularda, Heydər Əliyevin anadan olmasının 102-ci ildönümünə, “8 noyabr - Zəfər Günü” və s. mövzulara həsr edilmiş tədbirlər keçirilmişdir. Keçirilən tədbirlərdə başlıca diqqət gənclərin hərbi vətənpərvərlik ruhunda tərbiyə olunmaları ilə yanaşı, yeniyetmə və gənclərin hərbi xidmətə, vətəni qorumağa daim hazır olmalarına yönəldilmişdir.

-Veteranların müalicəsi və istirahətinin təmini istiqamətində necə hansısa addımlar atıldımı?

-Şübhəsiz.

İl ərzində Mərdəkan Veteranlar Xəstəxanasında müxtəlif kateqoriyalardan olan 1520  nəfər veteran və təqaüdçü müalicə kursu keçmişdir. Onlardan 9 nəfərinə Respublika Veteranlar Təşkilatı tərəfindən göndəriş verilmiş, 2 nəfər veteranın sanatoriya-kurort vərəqələri ilə təmin edilməsinə köməklik göstərilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin Bakı şəhər Herontoloji mərkəzi RVT-nin yaşlı veteranlarını təmənnasız tibbi müayinə və müalicə olunmalarını öz himayələrinə götürərək 5 illik müqavilə bağlanmış, il ərzində mərkəzin həkimlər briqadası tərəfindən 62 nəfər veteran tibbi müayinədən keçirilmişdir. Bundan əlavə Bakı səhəri Herontoloji Mərkəzi RVT ilə birgə 50 nəfərdən artıq veteranlarla  “Veteranların Tibbi maarifləndirilməsi” mövzusunda tədbir keçirmişdir. Müalicəyə ehtiyacı olan bir çox veteranla bağlı isə əlaqədar tibbi müəssisələrinə müraciətlər edilmiş, onların müalicəsi istiqamətində konkret addımlar atılmışdır.

Hesabat ili ərzində Təşkilata daxil olmuş müxtəlif məzmunlu 267 sənəd, 158 ərizə, elektron poçt vasitəsi ilə daxil olmuş 276 müraciət müvafiq qaydada cavablandırılmış, digər təşkilatlara 234 sənəd göndərilmişdir.   

-Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının beynəlxalq müstəvidə də aktiv fəaliyyət göstərdiyi məlumdur. Maraqlıdır, Təşkilatınız  beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi ilə bağlı bu il hansı yeniliklərə imza atıb?

-2025-ci ildə İctimai Birliyin beynəlxalq əlaqələrinin daha da genişləndirilməsi istiqamətində işlər uğurla davam etdirilmişdir. Respublika Veteranlar Təşkilatının Türk Dövlətləri Təşkilatı, MDB və Avropa ölkələrinin müvafiq veteranlar təşkilatları ilə ikitərəfli, beynəlxalq veteranlar təşkilatları ilə çoxtərəfli əlaqələrin gücləndirilməsi, onların qabaqcıl təcrübələrinin öyrənilməsi, eyni zamanda II Dünya Müharibəsi zamanı döyüş əməliyyatlarında iştirak etmiş 416-cı, 402-ci, 77-ci, 396-cı və 223-cü Azərbaycan diviziyalarının döyüş yolu haqqında əlavə məlumatların əldə edilməsi, həmçinin, Türkiyənın, Qazaxıstanın, Özbəkistanın, Qırğızstanın, Rusiyanın, Belarusun, Gürcüstanın, Tacikistanın, Moldovanın, Almaniyanın, Avstriyanın, Macarıstanın, Serbiyanın, Sloveniyanın, Polşanın, Cexiyanın, Slovakiyanın, İtaliyanın veteranlar təşkilatları haqqında məlumatların toplanması məqsədilə və qarşılıqlı səfərlərin təşkili ilə əlaqədar Prezident Administrasiyasına və Xarici İşlər Nazirliyinə müvafiq müraciətlər göndərilmişdir.  

II Dünya Müharibəsində qələbənin 80 illik yubileyi ilə əlaqədar "Müstəqil Dövlətlərin veteranlarının (pensiyaçıların) İctimai Təşkilatları Birliyi" Beynəlxalq Birliyinin Koordinasiya Şurasının cari ilin 30 aprel - 1 may tarixlərində Moskva şəhərində keçirilən növbəti plenumunda və “Vətən müdafiəçilərinin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi veteran təşkilatlarının, komitələrin, nəsillərin davamlılığını qoruması veteran şuralarının, gənclərin hərbi-vətənpərvərlik tərbiyəsinin mühüm tərkib hissəsidir” mövzusunda keçirilən beynəlxalq konfransda, Moskva şəhərində "Müstəqil Dövlətlərin veteranlarının (pensiyaçıların) İctimai Təşkilatları Birliyi" Beynəlxalq Birliyinin Koordinasiya Şurasının Rəyasət Heyətinin “Müstəqil dövlətlərin Beynəlxalq Veteranlar Birliyinin növbəti IX qurultayına hazırlığının son mərhəsində Birliyin (MDB) veteranlar təşkilatlarının fəaliyyətinin aktivləşdirilməsi üzrə vəzifələri” və “Koordinasiya Şurasının Rəyasət Heyətinin növbəti Plenumu haqqında” iclaslarında Təşkilatımızın iştirakı təmin edilmiş, müzakirələr zamanı aidiyyəti üzrə tərəfimizdən konkret təkliflər irəli sürülmüşdür..

Hesabat ilində  Belarus Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı yeni təyin olunmuş Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri Pineviç Dmitriy Leonidoviçlə Təşkilatımızda görüş keçirilmişdir.  Görüş zamanı ikitərəfli əlaqələrin daha da genişləndirilməsi müzakirə edilmişdir. Bundan əlavə cari ilin mart ayında Rusiya Federasiyası Dağıstan Respublikasının Bakı şəhərindəki Nümayəndəsi Abdullayev Əliyar Tanrıverdi oğlunun xahişi ilə Təşkilatımızda görüş təşkil edilmişdir. Görüşdə Ümumrusiya veteranlar ictimai təşkilatlarının Dağıstan regional bölməsi tərəfindən cari ilin 17 aprel tarixində keçiriləcək II Dünya Müharibəsində Qələbənin 80 illiyinə həsr olunmuş Dağıstan və Azərbaycan Respublikalarının veteranlarının birgə forumunda iştirakı ilə əlaqədar dəvətnamə təqdim olunmuş və nümayəndə heyətimizin həmin forumda iştirakı təmin edilmişdir.

Ötən dövr ərzində Respublikanın Mərkəzi Arxivindən II Dünya Müharibəsində Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüş Azərbaycanlılar haqqında əlavə məlumatlar toplanaraq Təşkilatın məlumat bazasına daxil edilmişdir. MDB dövlətləri və Avropa ölkələri ərazisində qardaşlıq və hərbi məzarlıqlarda dəfn olunmuş həmvətənlərimizin məzarlarının aşkarlanması və qo­runub saxlanılması istiqamətində işlər həmin şəhərlərdə fəaliyyət göstərən səfirlik və diaspor təşkilatları ilə birgə davam etdirilmişdir. Yeni il ərəfəsində müvafiq səfirliklərə, MDB Veteranlar Şurasına və Dünya Veteranlar Federasiyasına təbrik məktubları göndərilmişdir.

 -Cəlil müəllim, mümkünsə bir qədər də Təşkilatın media ilə əməkdaşlığı, informasiya təminatındakı fəaliyyəti haqqında məlumat verərdiniz.

 -2025-ci ildə İctimai Birliyin “veteran.gov.az” saytının texniki və təhlükəsizlik baxımından funksionallığı təmin edilib, saytın təkmilləşdirilməsi üzrə işlər davam etdirilib.Təşkilatın İnformasiya Təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədilə müvafiq dövlət orqanları ilə (Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti) əlaqələr yaradılmış, sistem və tətbiqi proqram təminatları, texniki avadanlıqların və internet şəbəkəsinin fasiləsiz işlək vəziyyətdə olması təmin edilmişdir. Təbliğati işin qurulmasında Təşkilatın “veteran.gov.az” saytının mühüm yeri var. İl ərzində Təşkilatın keçirdiyi tədbirlər barədə internet saytına ümumilikdə 480-dən artıq məlumat və məqalənin,   foto-video qalereya bölməsinə 1549 fotonun, 46 video materialın, facebook və twitter sosial şəbəkələrdəki səhifələrin hər birində 58 məlumatın hazırlanaraq yerləşdirilməsi təmin edilmişdir.

Eləcə də ötən müddət ərzində əməkdaşlarımızın  “ Az TV ”,  “ Real TV ”-də,  “ Yeni TV” youtube kanalında, “ AzərTac ”, “ Moderator.az”,  “ AzadMedia.az ”,  “ İki sahil ”,  “ Trend ”,  “Redaktor.az ” , “ 24 informedia.az ”saytlarında, həmçinin “Xalq qəzeti”, “525-ci qəzet” və s. qəzetlərdə məqalələrinin, müsahibələrinin dərci təmin edilmişdir.

Qarşıdakı ildə bütün digər müstəvilərdə olduğu kimi, informasiya sahəsində də fəaliyyətinizimi genişləndirməyi hədəfləyirik.

Sonda qarşıdan gələn Yeni İl və Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü münasibətilə Prezidentimizi, Birinci vitse-prezidentimizi, xalqımızı, Silahlı Qüvvələrimizi bütün veteranlar adından təbrik edir, 2026-cı ildə dövlətimizə yeni uğurlar arzulayıram. Əminliklə bildirirəm ki, veteranlarımız 2026-cı ildə də dövlətimizə, xalqımıza sədaqətlə xidmət etməkdə davam edəcək, dövlətimizin inkişafını dəstəkləmək üçün əlindən gələni əsirgəməyəcək.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.12.2025)

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bu foto Çeçenistan lideri Cövhər Dudayevin ölümündən bir neçə saniyə əvvəl əks olunan son şəklidir. 

Çeçenistanın ilk prezidenti Cövhər Dudayev 1996-cı il aprelin 21-də rusiyalı deputatla  telefonda danışarkən Su -25 döyüş təyyarəsindən atılan lazerlə idarə olunan  raketi ilə öldürülür. Onun yeri isə telefon siqnalı ilə müəyyən edilir. Hadisə Urus-Martan rayonu Qexi-Çu kəndi kənarında baş verir. Həmin anda onunla birlikdə olan Çeçenistan  Respublikasının Moskvadakı nümayəndəsi Xamad Qurbanov, Çeçenistanın hərbi prokuroru Maqomed Caniyev və iki mühafizəçi eyni anda həlak olurlar. 

Adətən, telefonla 5 dəqiqədən artıq danışmayan Dudayev həmin gün telefonla 10 dəqiqəyə yaxın danışır.  Dudayev telefonda  Rusiya Dövlət Dumasının deputatı Konstantin Borovoyla danışırmış. Dudayevə doğru atılan iki raketdən biri düz onun yanına düşmüş və o, yerindəcə keçinmişdir. Ətrafdakı insanların köməyi ilə o, dəfn olunmuş, lakin onun dəfn olunduğu yer naməlum olaraq qalır.

Maraqlı bir yazını isə 2001-ci ildə Türkiyənin “Hürriyət” qəzetinin ABŞ-dakı müxbiri Kazım Cindəmir yazmışdır. Türkiyəli jurnalist bu yazısında etiraf edirdi ki, Cövhər Dudayev ABŞ və Rusiya xüsusi xidmət orqanlarının birgə işi nəticəsində öldürülüb. Jurnalist yazırdı: “ABŞ kəşfiyyatının keçmiş əməkdaşı, polkovnik Vayne Madson bildirir ki, Cövhər Dudayev ordu üçün nəzərdə tutulan hava telefonları istifadə edirdi. Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi Cövhər Dudayevin yerini dəqiqləşdirərək, bunu o zamnkı ABŞ prezidenti Bill Klintona vermişdi. Sözsüz, Klinton Rusiyaya səfər edirdi və o Rusiyada Boris Yeltsinin prezident seçilməsini istəyirdi. Bu dəqiqdir ki , Cövhər Dudayevin yerini Boris Yeltsinə Bill Klinton verib”. 

 “Ruslarla bağlanan müqavilə, suya yazılan yazı kimidir” məşhur ifadə Cövhər Dudayevə məxsusdur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.12.2025)

Ülviyyə Əbülfəzqızı, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Salam əziz izləyicilərimiz, bu dəfə " Məktəbli yaradıcılığı" rubrikamızda istedadlı, dərindüşüncəli bir şagirdi təqdim edirik. O, Bakı şəhəri Texniki- Humanitar Liseyin şagirdidir.

İstərdik şagirdimiz - Yaqub Əliyev özü özünü təqdim etsin.

-- Salam Ülviyyə xanım, Sizə və bu şəraiti bizə yaradan "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalına təşəkkür edirəm. Söyləyim ki, biz məktəblilərin inkişafı üçün belə layihələrin rolu böyükdür, bizə motivasiya verib daha da ruhlandırır.

Mən, Əliyev Yaqub, artıq 4 ildir ki, cüdo ilə peşəkar şəkildə məşğul oluram. Bu müddət ərzində həm məktəbimizi, həm də ölkəmizi müxtəlif yarışlarda layiqincə təmsil etmişəm.

Bakı mükafatçısı olaraq yerli arenada yüksək nəticələr əldə etmişəm. Bundan əlavə, 4 dəfə beynəlxalq yarışlarda Azərbaycanı təmsil etmiş və üçrəngli bayrağımızı qaldırmağı bacarmışam. Hər bir yarış mənim üçün həm böyük məsuliyyət, həm də Vətənə olan sevgimin ifadəsi olub.

Məşqlərə ciddi, intizamlı və məsuliyyətli şəkildə yanaşıram. Məqsədim həm öz idman karyeramı inkişaf etdirmək, həm də məktəbimizin adını daha yüksək səviyyədə tanıtmaqdır. Qarşıdakı yarışlarda daha böyük uğurlar qazanmaq üçün səylə çalışıram.

ESSE

İdman - mənim həyatımın parçası

 4 illik cüdo təcrübəm məni həm güclü, həm intizamlı, həm də məqsədə fokuslanan bir insan edib. Lakin mənim həyatım təkcə idmandan ibarət deyil. Hər bir insanın iç dünyasında onun şəxsiyyətini formalaşdıran xüsusi maraqlar olur. Mənim üçün bu maraqlardan biri və bəlkə də ən önəmlisi kino sevgisidir. Kino mənim üçün sadəcə əyləncə deyil, o həm həyat dərsidir, həm motivasiya mənbəyidir, həm də özümü daha yaxşı tanımağım üçün bir vasitədir.

Hər dəfə film izləyəndə özümü başqa bir dünyaya köçmüş kimi hiss edirəm. Kino məni real həyatın qayğılarından bir anlıq uzaqlaşdırır və tam yeni bir aləm göstərir. Bu aləmdə mən fərqli insanları, fərqli mədəniyyətləri, fərqli hissləri yaşayırmış kimi oluram. Kinonun mənim həyatımda bu qədər önəmli olmasının səbəbi də budur: o məni həm yetişdirir, həm düşündürür, həm də inkişaf etdirir.

Mən özümü gerçək bir kinoman sayıram. Çünki kino mənim üçün adi maraq deyil o, həyatımın bir hissəsidir. Məşqdən sonra, yorğun günün sonunda və ya sadəcə sakitlik istəyəndə kino ən böyük istirahət qaynağımdır. Filmlər mənə enerji verir, düşüncələrimi yeniləyir, hətta bəzən həyatıma ilham qatır.

Lakin bütün filmlər arasında, mənim üçün ən xüsusi yer tutan bir əsər var. Bu film mənim həm zövqümə, həm hisslərimə, həm də düşüncə tərzimə təsir edib. Bu film — “Avatar 2”-dir.

“Avatar 2” mənim üçün yalnız gözəl effektləri olan bir film deyil. Bu film tamamilə başqa bir aləmdir — insanı təbiətlə birləşdirən, mübarizə ruhunu göstərən və ailənin gücünü vurğulayan bir əsərdir. Filmdəki məkanlar, rənglər, səhnələr o qədər təsirlidir ki, baxdığım an özümü Pandoranın içində hiss edirəm. Film boyu göstərilən məna — birlik, sevgi, ailəni qorumaq, təbiəti sevmək, cəsarət və haqq uğrunda durmaq — mənə çox yaxındır.

Bu filmdəki ən çox sevdiyim şey isə qəhrəmanların iç gücüdür. Onların qarşılaşdığı çətinliklərə baxmayaraq ayaqda qalması, bir-birinə dəstək olması və sədaqətlə mübarizə aparması məni dərin şəkildə motivasiya edir. Mən özüm də yarışlarda, çətin məşqlərdə və həyatda bu xüsusiyyətlərə ehtiyac duyuram. “Avatar 2” mənim üçün motivasiyanın vizual formasıdır — ona baxanda mən özümə “Mən də bacaracağam” deyirəm.

Filmdə göstərilən təbiətə sevgi isə mənə çox təsir edir. Çünki idmanda da, həyatda da insan təbiətlə harmoniyada olmalıdır. Mən filmə baxdıqca həm rahatlaşıram, həm düşünürəm, həm də özümü daha dərin tanıyıram.

Kino mənim üçün istirahət, düşüncə, motivasiya və inkişaf mənbəyidir. Mən hər filmi sadəcə baxmaq üçün yox, həm də nəsə öyrənmək üçün izləyirəm. Hər yeni film mənim dünyagörüşümə bir şey qatır. Bəzi filmlər mənə güc verir, bəziləri isə məni sakitləşdirir. Amma “Avatar 2” mənim üçün həm güc, həm hüzur, həm də ilham deməkdir.

Cüdo mənim gündəlik həyatımın nizamıdır, kino isə mənim ruhumun istirahətidir. İkisi birlikdə məni daha balanslı, daha güclü və daha yaradıcı bir insan edir. Mən inanıram ki, insan yalnız bir sahədə yox, həyatın müxtəlif sahələrində inkişaf etdikcə daha güclü olur. Bu səbəbdən kino mənim üçün çox böyük rol oynayır.

Bu gün mən rahatlıqla deyə bilərəm ki, cüdodan sonra həyatımda ən böyük yer tutan — kino sevgisidir, və bu dünyada məni ən çox təsirləndirən film isə “Avatar 2”-dir. Kino mənə həm özümü, həm dünyanı, həm də insanları daha yaxşı başa düşməyə kömək edir. Və mən bu sevgini hər zaman özümlə daşıyacağam.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.12.2025)