Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Tarixdə elə anlar var ki, nə top səsi eşidilir, nə də qılınc cingiltisi…

Amma yenə də bir dövr bitir.

1481-ci ilin 3 mayında Fateh Sultan Mehmed öldü.

Və qəribədir… nə bir şəhər yıxıldı, nə bir qala alındı.

Amma dünya dəyişdi.

Çünki bəzi ölümlər səssiz gəlir…

amma çox şeyi aparır.

Bir zamanlar o, xəritəyə baxırdı.

Xəritə isə ona yox.

O, sadəcə torpaqları görmürdü — yolları görürdü.

Sadəcə divarları yox, o divarların arxasındakı qorxunu anlayırdı.

1453…

Konstantinopolun fəthi

Bu tarix bir şəhərin fəthi kimi yazıldı.

Amma əslində bir zehniyyətin məğlubiyyəti idi.

Min il “alınmaz” deyilən Bizans İmperiyası

bir səhər açıldı… və artıq yox idi.

O gün təkcə qapılar açılmadı.

O gün dünyanın düşüncə sərhədləri dəyişdi.

Fateh fərqli idi.

O, qılıncını çəkəndə qorxudurdu —

amma kitab açanda düşündürürdü.

Onun sarayı yalnız əsgərlərlə dolu deyildi.

Orada alimlər, şairlər, filosoflar vardı.

O, şəhərləri alırdı…

amma dağıtmırdı.

O, hakim olurdu…

amma qururdu.

Bəlkə də buna görə onun adı “Fateh” oldu.

Çünki o, təkcə torpaq yox, anlayış fəth etdi.

Amma tarix amansızdır.

1481…

Bir çadır.

Bir səfər.

Və qəfil gələn son.

Deyirlər, o yenə yürüşə hazırlaşırdı.

Yenə xəritələr önündə idi.

Bəlkə də yeni bir fəth…

Bəlkə də yeni bir tarix yazılacaqdı.

Amma bu dəfə tarix onu yazdı.

Onun ölümündən sonra Osmanlı İmperiyası sanki bir anlıq dayandı.

Saray susdu.

Qılınclar qınında qaldı.

Sonra…

insanlar danışmağa başladı.

Taxt davaları başladı.

Qardaşlar bir-birinə düşmən oldu.

Çünki böyük liderlər gedəndə boşluq yaranır.

Və o boşluğu hər adam doldura bilmir.

Taxta çıxan II Bayezid fərqli idi. Daha sakit. Daha ehtiyatlı.

Bəlkə də dövlət üçün lazım olan buydu.

Amma Fatehin yerini doldurmaq… bu, başqa məsələ idi.

Bu gün biz onun ölümünü xatırlayırıq.

Amma əslində sual başqadır:

Bir insan necə olur ki, ölümündən sonra belə tarixə təsir edir?

Necə olur ki, bir şəhərin divarlarını yıxmaqla kifayətlənmir, insanların beynindəki divarları da dağıdır?

Necə olur ki, əsrlər keçir…

amma onun adı hələ də “fəth” sözünün sinonimi kimi qalır?

Bəlkə cavab sadədir.

Bəzi insanlar yaşayır…

Bəzi insanlar isə tarix yaradır.

Fateh Sultan Mehmed isə

tarixi dəyişənlərdən idi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

1987-ci ildə ekranlaşdırılan "Kölgədə 40 dərəcə isti" filmi rejissor Leyla Səfərova tərəfindən çəkilmiş, insan münasibətlərini, gündəlik həyatın gərginliyini və görünməyən daxili qarşıdurmaları ustalıqla əks etdirən ekran əsərlərindən biridir.

Filmin adı ilk baxışda sadəcə hava haqqında məlumat kimi səslənir. Lakin burada istilik yalnız təbiətin yox, insanların daxilində yığılan gərginliyin, susqun narazılığın və emosional təzyiqin rəmzidir.

Kölgə var, rahatlıq yoxdur

Adətən insan kölgəyə çəkilərək istidən qorunur. Amma filmdə kölgə belə xilas etmir. Hətta kölgədə belə 40 dərəcə istidir.

Bu fikir filmin əsas məğzini açır:

bəzən insan zahirən rahat görünən həyatın içində belə sıxılır, nəfəs ala bilmir.

Ev var, iş var, insanlar var… amma rahatlıq yoxdur.

İnsan münasibətlərinin istiliyi

Filmdə personajlar gündəlik həyatın içində yaşayırlar. Kənardan hər şey adi görünür. Amma adi görünən münasibətlərin içində yorğunluq, anlaşılmazlıq, gözlənti və qırılmış ümidlər var.

Kimsə danışmaq istəyir, amma susur.

Kimsə getmək istəyir, amma qalır.

Kimsə xoşbəxt görünür, amma daxilən tükənib.

Bu “isti” hava yox, həyatın özüdür.

Leyla Səfərovanın baxışı

Leyla Səfərova filmdə böyük hadisələr axtarmır. O, kiçik detallarla böyük hisslər yaradır. Baxışlar, sükut, gündəlik dialoqlar və sadə səhnələr vasitəsilə tamaşaçıya insanın içindəki yorğunluğu hiss etdirir.

Film qışqırmır, amma təsir edir.

İstilik metaforası

“Kölgədə 40 dərəcə isti” sadəcə iqlim göstəricisi deyil. Bu, insanın psixoloji vəziyyətidir.

Bəzən insanın daxilində elə istilik olur ki:

vicdan narahat edir,

keçmiş yandırır,

bugün sıxır,

gələcək qorxudur.

Onda heç bir kölgə onu xilas etmir.

Azərbaycan kinosunda yeri

"Kölgədə 40 dərəcə isti" məişət dramı və psixoloji çalarları ilə yadda qalan filmlərdəndir. O, gündəlik həyatın içində gizlənən ağır emosional yükü göstərməyi bacarır.

Bəzən insan günəş altında yox, kölgədə yanır.

Çünki bəzi istiliklər havadan gəlmir.

“Kölgədə 40 dərəcə isti” bizə xatırladır:

Ən ağır hava şəraiti insanın daxilində yaranan gərginlikdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bu dəfə məşhur filimdəki “sehirli xalata” bürünüb sizi keçmişə aparmaq istəyirəm. Yox, yox, narahat olmayın, Babəkin Bəzz qalasına, Şah İsmayıl babamızın Çaldıran döyüşünə getmirik. Sovet dövrünə baş çəkəcəyik...

 Təqvimdə 1975-ci il- elə indiki kimi may ayıdır. “Simsiz radio”da bir qız dillənir: “İndi də günorta konsertinə başlayırıq. Oxuyur Yaqub Məmmədov. Onu müşayiət edirlər...”

...Xatırladınızmı? O vaxtlar radioda günorta konsertləri belə başlayardı və biz gənclər də yaşlılara qoşulub, bəzən bu konsertləri dinləməli olurduq. Xanəndənin səsi evə yayılar, yaşlıların zövqünü oxşayardı...

Bəli, Azərbaycan xanəndəsi, Azərbaycan SSR xalq artisti, rəhmətlik Yaqub Məmmədovu nəzərdə tuturam. O, 5 may 1930-cu ildə Ağcabədi rayonunda anadan olub. Böyüyüb boya-başa çatandan sonra pambıq tarlasında suçu işləyirdi. Tez-tez mahnılar oxuyub pambıqçıları ruhlandırardı. Bir gün xəbər çıxır ki, mədəniyyət evinə Bakıdan Ağcabədiyə komissiya gəlib, səsi yaxşı olan yeniyetmələri axtarırlar. Bir təhər Yaqubu dilə tuturlar ki, o da həmin sınaq müsabiqəsində iştirak etsin. Əvvəlcə getmək istəmir, elə ki, eşidir ki, Xan Şuşinski də onların arasındadır, onu radiodan dinləyib tanıdığı üçün gedir. Növbə Yaquba çatanda Xanın ifa tərzi ilə bir segah oxuyur. Səsi Xanın xoşuna gəlir, amma üstünü vurmur. Sən demə, Şövkət Ələkbərova da münsiflər heyətində imiş. Heyrətindən ayağa qalxıb Yaqubu alqışlayır və xoş sözlər söyləyir. Xanın susub heç nə deməməsi isə onu çox narahat edir. Düşünür ki, yəqin ustadın xoşu gəlməyib. Nə isə, müsabiqə sona çatandan sonra xanəndələr Bakıya qayıdır. Üstündən bir müddət keçir. Bir gün flarmoniyanın bağında heyranları Xan Şuşinskiyə sual verirlər ki, Xan əmi, görəsən yer üzünə bir də sənin kimi oxuyan gələcəkmi? Xan isə cavabında: "Gələcək yox, gəlib. Mənim kimi oxuyan oğlan Ağcabədidə pambıq suvarır, gedin, onu tutub Bakıya gətirin."- söyləyir.

Yaqub Bakıya gələndən sonra rus dilini anlayıb danışa bilmədiyi üçün nə operaya gedə, nə də flarmoniyada işləyə bilir. Deyilənlərə görə, o, bu dili bilmədiyindən ilk illər Bakıda çox darıxırmış. Sonradan yavaş-yavaş paytaxt mühitinə alışa bilib. Əlibaba Məmmədov müsahibələrinin birində deyir ki, Yaqub Məmmədovun səsi o qədər gözəldir ki, mikrafondan adamları söysə belə onlara ləzzət edərdi...

...Qarabağ torpağında boya-başa çatan Yaqub Məmmədov peşəkar musiqi təhsilini Azərbaycan Dövlət Musiqi Məktəbində alıb. Görkəmli xanəndə Seyid Şuşinskidən və eləcə də xanəndə Mütəllim Mütəllimovdan muğam dəsgahları, xanəndəlik sənətinin sirlərini öyrənib. Yüksək ifaçılıq mədəniyyətinə malik xanəndə gözəl səsi, təkraredilməz oxuma tərzi ilə həmişə diqqəti cəlb edib. Muğam dəstgahlarının gözəl bilicisi olmaqla yanaşı, həm də Azərbaycan poeziyasını dərindən bilirdi...

O, Bakı toylarında ən arzuolunan xanəndələrdən biri olub. Hətta bu kəndlərdə onu doğulduğu Ağcabədidəki hərmyerlilərindən də çox istəyirdilər. Yeganə xanəndədir ki, muğamın sözlərini bəzən səhv oxusa da, Bakı kəndlərində çox sevilib. Böyük sənətkar 2002-ci ildə 72 yaşında ikən dünyasını dəyişib...

O, uzun illər Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti kimi müxtəlif konsertlərdə çıxış edib. İfasında qrammafon vallarına yazılan muğam dəstgahları o vaxt bütün Yaxın və Orta Şərqdə yayılıb. Eyni zamanda, yeni gələn nəsil onun yaradıcılığından bəhrələnməkdədir...

Ustad tarzən Vamiq Məmmədəliyevin xatirələrindən birində yazılır: "Yaqub Məmmədov vara-pula yıxılan adam deyildi, çox gözütox, yumşaq adam idi. Onunla neçə il musiqi meydanlarında oldum, amma bir dəfə də olsun ondan "mən" sözü eşitmədim. Bəzən elə olurdu ki, kasıb insanlar Yaqubu toya aparmaq istəyirdilər, amma imkanları çatmırdı. Yaqub bunu biləndə mənə deyirdi ki, nə danışırsan, millətin hamısı bizimdir, gedək o toya. Və ən qəribəsi də odur ki, həmin kasıb toyu, varlı toyundan da yaxşı keçirdi...”

...Təqvimdə 2026-cı ildir. Bu gün - mayın 5-də böyük sənətkarın 96 illiyi tamam olur. Ruhu şad olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Gözümü açandan yerə dğçənmiş, divara vurulmuş xalçalar görmüşəm. Bunlar nənəmin əl işləri idi, gözəlliyi və mükəmməlliyi ilə seçilirdi, naxış və ilmələrinə görə Təbriz xalçaları sayılırdı. Elə o vaxtdan bu sənətə böyük sevgi və sayqı bəsləyirəm...

Azərbaycanlıların mənəvi dünyasını, gözəllik duyumunu, fəlsəfi baxışlarını sirli naxışlarda yaşadan xalça sənətimizin qədim tarixi var. Ölkəmizdə yüz illərdir xalça toxunsa da, 10 ildir ki, “Azərxalça” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin yaradıldığı gün münasibətilə mayın 5-i “Xalçaçı Günü” kimi qeyd olunur.

Xalçaçılar öz peşə bayramlarını əlamətdar bir dövrdə - milli dəyərlərimizin hamisi, Ulu Öndər Heydər Əliyevin doğum günü ərəfəsində qeyd edirlər. Belə bir tarixi günün təsis edilməsi Ümummilli Liderimizin bizə bəxş etdiyi müstəqilliyimizin bəhrəsidir. Əgər müstəqil Azərbaycan olmasa idi, nə milli sənət növümüz olan xalçaçılıq belə geniş yayılardı, nə də Xalçaçı Günü qeyd olunardı.

Ulu Öndərin yolunu uğurla davam etdirən Prezident İlham Əliyev xalçaçılığın inkişafına da böyük diqqət və qayğı göstərir. Ölkə rəhbərinin müvafiq sərəncamları ilə “Azərxalça” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin yaradılması, “Xalçaçı Günü” peşə bayramının təsis edilməsi, respublikamızın şəhər və rayonlarında xalça istehsalı emalatxanalarının tikilib istifadəyə verilməsi bu sənəti yaşadanlara göstərilən böyük dövlət qayğısının parlaq təzahürüdür.

Azərbaycanda xalçaçılıq sənətinin ölkə iqtisadiyyatındakı rolunu yüksək dəyərləndirən Prezident İlham Əliyevin diqqət və qayğısı ilə 2016-2020-ci illərdə “Azərxalça” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin 20-dən çox filialı yaradılaraq fəaliyyətə başlayıb.

Milli mədəniyyətimizin inkişafında böyük rolu olan Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyeva da xalçaçılığın yaşadılmasına öz dəyərli töhfələrini verir. Xalçaçıların problemlərinin aradan qaldırılmasında, onların fəaliyyət imkanlarının genişləndirilməsində, nailiyyətlərinin beynəlxalq miqyasda təbliğində Mehriban xanımın xidmətləri misilsizdir. Onun təşəbbüsü ilə Keniyanın Nayrobi şəhərində keçirilən UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs üzrə Hökumətlərarası Komitəsinin V sessiyasında Azərbaycan xalçaçılıq sənəti UNESCO-nun Bəşəriyyətin Qeyri-Maddi İrsin nümunələri siyahısına daxil edilib. Bu, bir reallıqdır ki, dünyanın heç bir ölkəsində xalçaçılığa belə diqqət göstərilmir. Azərbaycanda xalçaçılığın inkişafı böyük bir tarixi dövrə hesablanıb. Bu dövrdə isə bizim yaxşı xalça mütəxəssislərimiz yetişəcək, insanlar xalçaçılığın sirlərinə yiyələnəcək, beləliklə, xalçaçılıq yaşadılacaq. Onunla birlikdə Azərbaycanın tarixi, mədəniyyəti də yaşadılaraq gələcək nəsillərə ötürüləcək.

“Azərxalça”nın istehsalı olan məhsullar xalçaçı-rəssamlar tərəfindən hazırlanmış çeşnilər əsasında toxunur. Dünyada ilk dəfə olaraq məhz Azərbaycanda qədim və orijinal xalçaların əsasında yeni çeşnilərin elektron variantı hazırlanıb. Bu çeşnilər Bakı, Qarabağ, Naxçıvan, İrəvan, Təbriz, Şirvan, Quba, Gəncə, Qazax-Borçalı qrupları üzrə kataloqlaşdırılıb. Dünya muzeylərində və kolleksiyalarda saxlanılan nadir Azərbaycan xalça və xalça məmulatları əsasında çeşnilərin hazırlanmasına daha çox üstünlük verilir.

"Azərbaycan Respublikasında xalça sənətinin qorunmasına və inkişaf etdirilməsinə dair 2018-2022-ci illər üçün Dövlət Proqramı"nda xalçalarımızın ölkə brendi olaraq dünya bazarına ixrac olunması qarşıya qoyulan əsas vəzifələrdən biridir.

"Azerbaijan carpet" ("Azərbaycan xalçası") brendinin yaradılması, inkişaf etdirilməsi və xarici bazarlarda təşviqinin icrası İqtisadiyyat Nazirliyinə və "Azərxalça" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə tapşırılmışdı. Artıq "Azərbaycan xalçası" brendi yaradılıb. İndi dünya bazarına ixrac olunan milli naxışlı xalçalarımız "Azərbaycan xalçası" brendi adı ilə satılır. Azərbaycan xalçalarının ixracı üçün ABŞ, Rusiya, Yaponiya, İsveç kimi ölkələrin şirkətləri ilə əlaqələr qurulub. 2019-cu ildə İsveçdə fəaliyyət göstərən "NGK-AZE" şirkəti Azərbaycan xalçalarının bu ölkəyə idxalı üçün "Azərxalça"ya müraciət edib. Təklif dəyərləndirilib, Stokholmun "Vikjö" ticarət mərkəzində açılan mağazada Azərbaycan xalçalarının Bakı, Qarabağ, Quba, Şirvan və Gəncə qrupları üzrə müxtəlifölçülü xalçalar satışa çıxarılıb.

Bir nüansı da qeyd etmək lazımdır ki, hər il İçərişəhərdə Beynəlxalq Xalça Festivalı təşkil olunur. Festivalın əsas məqsədi Azərbaycan xalçaçılıq sənətini dünya müstəvisində tanıtmaq, onun zəngin irsini və gələcək inkişaf perspektivlərini nümayiş etdirmək, dünya xalçaçılarının təcrübə və bacarıqlarından bəhrələnməkdir. Bu səbəbdən festivalın proqramı zəngin və rəngarəngliyi ilə bütün yaş qruplarından olan qonaqların maraqlarına xitab edir. Festival çərçivəsində ziyarətçiləri sehrli əyləncə proqramında rəngarəng konsertlər silsiləsi, açıq hava kinoteatrı və yerli brendlərlə sənətkarların iştirak etdiyi müxtəlif yarmarkalar nümayiş olunur.

Festivala baş çəkən hər bir kəslə “Azərxalça” ASC-nin ölkənin müxtəlif istiqamətlərində fəaliyyət göstərən 14 emalatxanasından dəvət olunmuş 28 toxucu qadın, emal prosesinin gözəlliyini nümayiş etdirən geniş emal komandası və yaradıcı qrupun üzvləri xalçaçılıq sirlərini bölüşür, ustad dərslərinə qonaq olurlar.

Bu gün də, təbii ki, festival keçiriləcəkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Harun Soltanov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Bəzi hekayələr qəhrəmanla başlamaz, əzizim. Onlar səssizliklə başlayır içdən gələn, amma heç vaxt tam səslənməyən bir ağırlıqla. İnsan bir gün oyanır və anlayır ki, yaşadığı həyatın içində özü yoxdur. Sadəcə vərdişlər var, təkrarlar var, üzə taxılmış ifadələr var. Və ən pisi, bütün bunların fərqində olmaq var.

Bu, dramatik bir çöküş deyil. Heç bir böyük hadisə baş verməyib. Heç kim səni dağıtmayıb. Hər şey daha sakit, daha təhlükəli şəkildə olub. Tədricən, asta-asta, aram-aram. İnsan özündən yavaş-yavaş uzaqlaşa bilərmiş. Hər gün bir az daha az hiss edərək, bir az daha çox susaraq, bir az daha çox "normal" görünərək. Və sonra bir an gəlir, sən artıq özünü izləyən adama çevrilirsən.

 Mənim problemim odur ki, mən özümü tanıyıram. İnsan üçün bundan daha təhlükəli bir şey yoxdur. Çünki bilmədiyini düzəldə bilərsən, amma bildiyini görməzlikdən gəlmək, bu artıq şüurlu çürüməkdir.

 Mən iki nəfər deyiləm. Mən daha pisiyəm, mən eyni anda həm hakiməm, həm də müttəhim. Özümü mühakimə edirəm, özümə hökm oxuyuram, sonra da cəzanı yenə özüm çəkirəm. Ədalət var, amma mərhəmət yoxdur. İçimdəki sistem qəribə işləyir dostum. Səhv edirəm, anlayıram, nifrət edirəm, yenə edirəm.

 İnsanlar deyir ki, həyat çətindir. Məncə yox. Həyat sadəcə baş verir. Çətin olan insanın öz beynidir. Mənim beynim isə sanki mənə qarşı işləyən bir mexanizmdir. Mən sakit qalmaq istəyəndə o daha çox danışır. Unutmaq istəyəndə xatırladır. Dayanmaq istəyəndə sürətləndirir. Mən öz bədənimdə kirayəçiyəm kimi hiss edirəm.

 Mən çox düşünürəm deyirlər. Yox. Mən düşünmürəm, mən parçalanıram. Hər fikir məni iki yerə bölür. Biri o fikri qəbul edən, digəri isə onu inkar edən. Və bu ikisi arasında qalan mən, heç bir tərəfə aid olmayan bir kölgəyə çevrilirəm. Sonda qərar yox, sadəcə yorğunluq qalır.

Çox siqaret çəkdiyimi deyirlər. Siqaret çəkəndə məsələ nikotin deyil. Məsələ odur ki, o alov bir anlıq içimdəki xaosu yandırıb külə çevirirmiş kimi hiss etdirir. Tüstü qalxır və mən özümü sanki yoxa çıxan bir şey kimi izləyirəm. Gülməli tərəfi? Mən bilirəm də bu, məni öldürür. Xatırlatmayın, xahiş edirəm. Amma bəlkə də məsələ budur. Bu, yavaş və səssiz bir intihardır, cəmiyyət tərəfindən qəbul olunan.

 Mən həyatımı düzəltmək istəyirəm. Hər gün istəyirəm. Hər səhər içimdə kiçik bir inqilab başlayır. "Bu gün fərqli olacaq" . Amma axşam gələndə həmin inqilabın cəsədini görürəm. Qan yoxdur, qışqırıq yoxdur.. sadəcə sükut var. Mən öz ümidlərimi səssizcə basdıran adamam. Ən pisi isə budur ki, mən problemin harada olduğunu bilirəm. Problem iş deyil, pul deyil, insanlar deyil. Problem mənəm. Mən özümə mane oluram. Mən özümü yarımçıq saxlayan qüvvəyəm. İnsanlar xarici düşmənlərlə mübarizə aparır, mən isə daxili sabotajın ustasıyam.

 Bəzən düşünürəm.. Əgər kimsə mənim həyatımı yaşasaydı, çoxdan çıxıb gedərdi. Amma mən gedə bilmirəm. Çünki qaçdığım yer yenə mən olacam. Bu, həbsxanadır, amma divarları yoxdur. Qapısı açıqdır, amma çıxış yoxdur.

Mən dərin deyiləm dostum. Mən sadəcə səthi yaşaya bilməyəcək qədər batmışam. Hər şeyin altını görmək lənətdir. İnsanlar xoşbəxtdir, çünki hər şeyi sual etmirlər. Mən isə hər şeyi sual edirəm və cavablar məni qane etmir. Bəlkə də problem suallarda deyil, sual verənin özündədir.

 Ən ironiyalı tərəfi isə budur. Mən bütün bunları anlayıram. Yəni bu bir faciə deyil, bu şüurlu bir çöküşdür. Mən yıxıldığımı hiss edirəm, amma qalxmaq üçün hərəkət etmirəm. Sanki özümü izləyirəm, necə tədricən sıradan çıxdığımı izləyirəm. Başa düşürsən?!

 Və sonda o sual yenə gəlir. Həmişə gəlir. Qaçmaq olmur.

Əgər mən öz həyatımı kənardan izləsəydim, mənə hörmət edərdimmi? Təbii ki, yox.

Amma daha betəri var. Mən yenə də eyni həyatla davam edərdim...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

O, sözlərinə ən çoxmahnı bəstələnən şairlərdəndir. Onunyüzlərlə şeirinəğməyə çevrilib. Məsələn, ən məşhurlarının adlarını çəkək: Tofiq Quliyevin “Mehribanlıq səadətdir”, Emin Sabitoğlunun “Payız gəldi”, Polad Bülüloğlunun “Gəl ey səhər” mahnıları...

Əlbəttə ki, düz tapdınız, söhbət Azərbaycan Respublikasının Xalq şairi Fikrət Qocadan gedir.

Mərhum şair 1935-ci il avqustun 25-də Ağdaş rayonunun Kotanarx kəndində anadan olub. Əsərləri 1956-cı ildən mətbuatda çap edilir. Azərbaycan Radio və Televiziya Verilişləri Komitəsində, "Azərbaycan gəncləri" qəzetində, "Azərbaycan" jurnalında fəaliyyət göstərib, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin beynəlxalq əlaqələr üzrə məsul katibi olub. 1987-ci ildən "Qobustan" incəsənət toplusunun baş redaktoru, 1998-ci ildən dünyadan köçənədək Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin birinci katibi olub.

Çap etdirdiyi şeir kitablarında Vətən məhəbbəti, vətənpərvərlik duyğuları, insan və zaman haqqında düşüncələri öz əksini tapıb. Dünyanın bir çox ölkəsində yaradıcılıq səfərlərində olub, həmin ölkələrə gedən milli azadlıq hərəkatlarına şeirlər həsr edib, o cümlədən Kubanın azadlıq mübarizi Ernesto Çe Gevara ("Ünvansız məktublar"), Qvineya-Bisaunun azadlıq hərəkatı xadimi Amilkar Kabral ("Amilkar Kabral"), Filippinin milli qəhrəmanı Xose Risal ("Xose Risal"), vyetnamlı gənc Li Vi Tom ("Li Vi Tom") və b. haqqında poemalar yazıb.

1990-cı illərdə yazdığı "Oddan keçənlər", "İnsan səviyyəsi", "Adi həqiqətlər" və s. poemalarında Azərbaycanda gedən azadlıq mübarizəsindən bəhs olunur. Onun bir sıra nəsr əsərləri də var. "Ölüm ayrılıq deyil" (1990), "Hələlik, — qiyamətədək" (2000) povestlərində 1990-cı ilin 20 Yanvar hadisələri əksini tapıb. Mixail Lermontov, Taras Şevçenko, Eduard Mejelaytis, İ. Volker, X. Risal, İ. Taufer və b.-ndan tərcümələri var. Əsərləri bir sıra xarici dillərə tərcümə olunub.

Şeirlərinə musiqi bəstələnib. ("Anacan dostum evlənir", "Könlüm", "Günay", "Gəl ey səhər", "Çiçək tapa bilmədim", "Gecə yaman uzundur", "Payız gəldi" və s.). Gənclərin qəhrəmanlıq və fədakarlığından bəhs edən "Təkərlər geri fırlanır", "Yaralı çiçəklər" və "Rəssam düşünür" poemalarına görə 1968-ci ildə Azərbaycan komsomolu mükafatına, 1990-cı illər yaradıcılığına görə "Humay" mükafatına (1998) layiq görülüb. Azərbaycan Respublikasının "Şöhrət" ordeni, "Şərəf"ordeni, "İstiqlal" ordeni ilə təltif olunub. Azərbaycan Dövlət Mükafatına layiq görülüb.

Kitabları

1. Qağayı

2. Hamıya borcluyam

3. Yatmadığım gecələrdə

4. Günlərin bir günü

5. Gül ömrü

6. İnsan xasiyyəti

7. Ömürdən səhifələr

8. Mavi dünyanın adamları

9. Taleyin ağır taleyi

Filmoqrafiya

- Uşaqlığın son gecəsi

- Mürafiə vəkillərinin hekayəti

- Qayınana

- Romeo mənim qonşumdur

- Qonşu qonşu olsa...

Mükafatları

1. Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi

2. "Humay" mükafatı

3. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

4. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu

Fikrət Qoca iki dəfə ailəli olub. İlk evliliyindən Yalçın və Pərvanə adlı övladları doğulub. Sonra atasının dostunun qızı Raya ilə tanış olur. Raya xanım şairdən on beş yaş kiçik olsa da, valideynlərin razılığı ilə ona ərə gedir.

Raya xanımın sözlərinə görə, Fikrət Qocanın əvvəlki həyat yoldaşından ayrılmasına səbəb o deyil:

“Övladı danmaq olmaz. Ona görə də mən həmişə Fikrətin uşaqlarına öz övladım kimi baxmışam. Çox şeylər danışırlar. Guya evli olduğu vaxtlarda məndən xoşu gəlib, bəziləri deyirdi, Rayaya görə ailəsindən ayrılıb. Amma biz Fikrət həyat yoldaşından ayrılandan 7 il sonra ailə qurmuşuq. Onda heç Fikrət Qocanı yaxşı tanımırdım. Övladlarına qarşı isə həmişə yaxşı olmağa çalışmışam. Çünki Allahdan qorxmaq lazımdır. Mənim də övladlarım var. Nə tökərsən aşına, o da çıxar qaşığına...”

Fikrət Qocanın hazırda ABŞ-də yaşayan qızı Günay xanımın da bəstəkarlıq qabiliyyəti var. O, atasının sözlərinə ondan çox mahnı bəstələyib. Mahnıların hamısı Fikrət Qocanın sözlərinə bəstələnmiş mahnılar kitabında yer alıb.

1990-cı illərdə yazdığı "Oddan keçənlər", "İnsan səviyyəsi", "Adi həqiqətlər" poemaları Azərbaycanda gedən azadlıq mübarizəsi haqqındadır. "Ölüm ayrılıq deyil", "Hələlik-qiyamətədək" povestləri isə 1990-cı ilin 20 Yanvar hadisələrini əks etdirir.

Fikrət Qoca müsahibələrinin birində yaradıcılığı haqqında deyir:

“Bəlkə də, yazılacaq “şah əsər” mənimlə birgə qəbirə gedəcək. Şeir yazmaq qızdırma xəstəliyi kimidir. İnsanı darıxdırır, oturmağa, yazmağa məcbur edir. Hətta yer yoxdursa belə, masanın altında yazırsan. Necə ki, uşaq böyüyür, gəzənə qədər onunla məşğul olursan, elə ki ayaq tutub yeriyir, müstəqil olur, artıq bir o qədər narahat olmursan: Deyirsən, Allah, özün qoru! Tapşırırsan taleyə. Yaradıcılıq da elədir. Nə qədər ki, mənim canımdan çıxmayıb, düşünürəm ki, o, mənim “şah əsərimdir”.

Filippinli cavan şair Xose Risal, kubalı Ernesto Çe Qevara və bir çox ölkələrin milli azadlıq liderləri haqqında poemalar yazıb. Şair Kubada olanda Çe Qevaranın bacısı və bacısı oğlu hava limanının hotelində Fikrət Qocayla görüşüblər.

Tanıyanlar xatırlayır ki, şairin səsi batıq idi, nə dediyini çətinliklə eşitmək olurdu. O, ağciyər xəstəliyinə tutulubmuş. Heydər Əliyevin yardımı sayəsində yenidən həyata qayıdıbmış. Onun ağciyərinin yarısı götürüblərmiş və elə o vaxtdan şairin səsi batıbmış.

Fikrət Qoca 5 may 2021-ci ildə  vəfat edib.

Və bu gün vəfatının tam 5 illiyidir.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

MeltemDemirkıran / İstanbul

Tərcümə və Azərbaycandilinə uyğunlaşdırma: Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi (İKÇÜ) tərəfindən “mədəni irs” şüarı ilə bu il ikinci dəfə təşkil olunan İKÇÜ Film Festivalı 20–25 aprel tarixlərində keçirilən zəngin proqramdan sonra mükafatlandırma mərasimi ilə yekunlaşdı.

İzmir şəhərinin ən genişmiqyaslı kino tədbirlərindən biri olan festival çərçivəsində 85 film nümayiş olundu. Filmlər İKÇÜ Çiğli Kampusu, İzmir Mədəniyyət və İncəsənət Fabriki, Rəsm və Heykəl Muzeyi, İstinye Park Rəng kinoteatrları və UrlaDam daxil olmaqla 5 qapalı zalda və 2 açıq hava məkanında tamaşaçılara təqdim edildi. Festivalın rəhbərliyini rektor müavini Prof. Dr. Yasin Bulduklu, bədii rəhbərliyini Prof. Dr. Cenk Demirkıran, koordinatorluğunu Dr. müəllim Halit Kartal, direktorluğunu isə Burak Taylan Yılmaz həyata keçirib.

İddiamız – İzmirin festivalına çevrilmək

Açılış nitqində festivalın davamlılığına diqqət çəkən Prof. Dr. Yasin Bulduklu bildirib:

“İzmir tarix boyu mədəni müxtəlifliyin və bədii yaradıcılığın mərkəzi olub. Biz də bu festival vasitəsilə şəhərin mədəni dinamizmini kinonun universal dili ilə birləşdirməyi hədəfləyirik. Şəhərin yaddaşında toplanmış hekayələri böyük ekrana daşımaqla urban yaddaşı canlandırmağı önəmli hesab edirik.”

Akademik təhsil və sektorun görüşü

Açılışdan sonra Nasipse Olur filminin nümayişi keçirilib. Festivalın bədii rəhbəri Prof. Dr. Cenk Demirkıran filmdə rol alan Hakan Bulut ilə söhbət edib. Bulut aktyorluğun yalnız texniki bacarıq deyil, eyni zamanda ciddi intellektual zənginlik tələb etdiyini vurğulayıb.

Aktyor və İKÇÜ qısametrajlı bədii film münsiflər heyətinin üzvü Evliya Alkan isə festivalların yaradıcılar üçün mühüm motivasiya mənbəyi olduğunu qeyd edərək bildirib:

“İKÇÜ Film Festivalının birincisində filmim nümayiş olunmuşdu, buna görə mənim üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Daha da böyüyəcəyinə inanıram və onun bir parçası olmaqdan qürur duyuram.”

Münsiflərdən tam qiymət: geniş perspektiv

Qısametrajlı sənədli film münsiflər heyətinin üzvü Dos. Dr. Mesut Aytekin festivalın inkişafını yüksək qiymətləndirərək bildirib:

“İlk festivalda da iştirak etmişdim və o da olduqca orijinal idi. Bu il isə daha geniş perspektiv və müxtəlif məkanlarda təşkil olunduğunu gördük. Seçimlərə baxdıqda yarışmadan kənar uzun və qısa metrajlı xüsusi proqramların da yer aldığını müşahidə etdik. Akademiklərdən, prodüserlərdən və rejissorlardan ibarət çox zəngin bir münsif heyəti var idi.”

Aktyor Evliya Aykan da festivalların yaradıcı mühit üçün əhəmiyyətini vurğulayaraq İKÇÜ Film Festivalının gələcəyinə inandığını bildirib.

Mükafatlar sahiblərini tapdı

32 filmin finala qaldığı müsabiqə proqramında qaliblər belə müəyyənləşdi:

Tələbə filmi: Mert Kartal – Beyaz Karlar Altında

Ən yaxşı sənədli film: Yalçın Çiftçi – Pirlerin Düğünü

Münsiflər xüsusi mükafatı: Ali Rıza Avcı – Katran

Animasiya və süni intellekt: Erkan Ceylan – Otobüsler

Münsiflər xüsusi mükafatı: Didem Tütüncü – Zamanın Eşiği

Qısa bədii film: Deniz Koloş – Ölüm Bizi Ayırana Dek

Münsiflər xüsusi mükafatı: Mehmet Oğuz Yıldırım – Kudret

Sinema – yaddaşın daşıyıcısı

Mükafatlandırma mərasimində çıxış edən Prof. Dr. Cenk Demirkıran bildirib:

“Anadolu insanlıq tarixi üçün möhtəşəm bir açıq hava muzeyidir. Kino yalnız görüntü sənəti deyil, zamanın ruhunu yaddaşa yazan güclü vasitədir. Anadolu və Trakiyanın zəngin mədəni irsini qorumaq və gələcək nəsillərə ötürmək məqsədilə bu seçkiləri etdik.”

Festival 23 Aprel Uşaq Filmləri proqramı, plastik makiyaj ustad dərsləri, arxiv söhbətləri və TRT xüsusi bölmələri ilə İzmir şəhərinin mədəni həyatında diqqətəlayiq iz buraxaraq başa çatdı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Gəncədə bəy ailəsində dünyaya gəlib. Ağır təbiətli olub, ancaq həmişə qeyri-adi, özünəməxsus zarafatları ilə insanlara xoş ovqat bəxş etməyi sevib. Zabitəli insan olub. Onunla təmas yaratmaq o qədər də asan olmayıb, ancaq dostları, yaxınları deyirdilər ki, Adil İskəndərov yaxınlaşdınsa, ondan aralanmaq da müşkül işə çevrilib. "Köhnə kişilər"in təbiəti var olub onda.

Elə kinoda rol seçəndə də, görünür təbiətindəki bu ştrixləri nəzərə alıb. Adil İskəndərov Teatr Texnikumu və A. V. Lunaçarski adına Moskva Dövlət Teatr Sənəti İnstitutunda təhsil alıb, Moskvadakı Bədaye Teatrında rejissorluq təcrübəsi keçib. 1936-cı ildə Akademik Dövlət Teatrına qədəm basan Adil İsgəndərov çox keçmədi bu sənət məbədinə baş rejissor, sonra isə direktor seçilib və 25 ilə yaxın bir dövrdə bu teatrda öz məktəbini yaradıb.

Heç təsadüfi deyildi ki, o vaxtlar bu sənət ocağını "Adil İsgəndərov teatrı" adlandırırdılar. Rejissor debütü olan "Polad qartal" (1936) tamaşası sənət adamlarında, tamaşaçılarda əsil heyrət doğurub. Aydın hiss olunurdu ki, teatra əsil sənətkar gəlib. Ona görə də bir-birinin ardınca Adil İsgəndərov "Platon Kreçet", "Həyat", "Vaqif" tamaşalarına quruluş verib. "Vaqif" milli teatr tariximizdə ən uğurlu tamaşalardan olub.

Tamaşa Bakının mədəni mühitində yeni bir oyanış yaradıb. Adil İsgəndərovun sənətə gəlişi ilə ölkəmizin teatr həyatında yeni coşğun bir mühit formalaşmağa başlayıb. Hər şeydə yenilik var olub. Dekorasiyalar da, aktyor oyunu da, ümumi kompozisiya quruluşu da klassik ənənələrin yeni formada təqdimatı kimi çox maraqlı bir mənzərə yaradıb.

Adil İsgəndərovun tamaşaları öz orijinallığı, monumentallığı ilə fərqlənib. "Xanlar", "Fərhad və Şirin", "Aydın", "1905-ci ildə", "Dumanlı Təbriz", "Şərqim səhəri", "Otello", "Türkiyədə" və s. əsərləri tamaşaya qoyan bu istedadlı rejissor səhnəyə həmişə yeni nəfəs, yeni ruh gətirib. Adil müəlliminin tamaşaları həmişə teatrsevərlərin ürəyincə olub. Adil İsgəndərovun rejissor kimi başlıca xüsusiyyətlərindən biri də tamaşalara aktyor seçmək məharəti olub.

Adicə görüşdən aktyorun obraza uyğun gəlib-gəlmədiyini müəyyən edə bilib. 1966-cı ilə qədər Adil İsgəndərov kinoda aktyor kimi işləyib. İlk dəfə Hüseyn Seyidzadə Adil İsgəndərova "O olmasın, bu olsun" filmində qoçu rolunu verib. Əslində bu çox kiçik, epizodik bir roldur və filmdə biz onu bircə dəfə görürük. Bazar səhnəsində onun görünməsi ilə filmə xüsusi bir ovqat gəlir. Onun aktyor ifaçılığında bir bütövlük var.

1958-ci ildə "Uzaq sahillərdə" (rej. Tofiq Tağızadə) filmində sahibkar Rosselininin rolunu necə böyük istedadla yaradıb. Bu obraz da o qədər böyük deyil, ancaq nədənsə tamaşaçı bu epizodu həmişə səbirsizliklə gözləyib. "Qara daşlar", "Məhəbbət dastanı" filmlərində də onun ifa etdiyi qəhrəmanlar öz milli koloriti ilə tamaşaçı diqqətindən yayınmayıb. Kinostudiyaya rəhbər təyin edildiyi ilk ildə Ə. İbrahimovun "26 Bakı komissarı" filmndə çəkilib. Ancaq kinoda aktyor kimi onun ən uğurlu işi "Axırıncı aşırım" filmində yavratdığı Kərbalayı İsmayıl olub.

Filmoqrafiya

1. O olmasın, bu olsun

2. Qara daşlar

3. Bir məhəllədən iki nəfər

4. Uzaq sahillərdə

5. Leyli və Məcnun

6. Əmək və qızılgül

7. Əhməd haradadır?

8. Romeo mənim qonşumdur

9. Zəncirlənmiş adam

10. İyirmialtılar

11. Qanun naminə

12. Axırıncı aşırım

Təltif və mükafatları

- "SSRİ xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

- "Stalin" mükafatı (2-ci dərəcə)

- "Lenin" ordeni

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

- Gürcüstan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı

- Dram teatrları arasında keçirilən festivalın diploma.

Rejissor 18 sentyabr 1978-ci ildə Bakıda ürək çatışmazlığından vəfat edib.

Bu günsə onun doğum günü, anadan olmasının 116-cı ildönümüdür.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

O, görkəmli kinorejissorOqtayMirqasımovunqızı, AMEA-nınilkprezidenti, tibbelmləridoktoruMir ƏsədullaMirqasımovunnəvəsi, Azərbaycanheykəltaraşı, AzərbaycanSSRxalqrəssamı MirələsgərMirqasımovunqardaşı qızıdır. Belə bir nəslin nümayəndəsi olmaq, əlbət ki öz sözünü deyib.

Ayan Oqtay qızı Mirqasımova (Ayan Mirqasım) 5 may 1969-cu ildə Bakıda anadan olub. Bakı Xoreoqrafiya Məktəbini bitirib (1986). Moskvada ÜDKİ-nin kino və teatr aktyorluğu ixtisasında (Aleksey Vladimiroviç Batalovun sinfində) təhsil alıb (1986–1990). 1991-ci ildən S.Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında işləyir. Teatrda aktrisalıqla yanaşı xoreoqrafiya quruluşlarını da verir. Xarici film istehsalçılarının filmlərində də çəkilib: "Kiçik" (1993, Özbəkfilm, rej: Rano Kubayeva) və "Yelləncək" (2005, NTV, Rusiya, serial, rejissor: Vyaşeslav Nikiforov) filmlərində yer alıb.

"Apofiqey — 99" teatr mükafatı tamaşaçı rəğbəti nominasiyası, I Beynəlxalq Madrid Kinofestivalında "ən yaxşı qadın rolu" mükafatı, XII Beynəlxalq Daşkənd Kinofestivalının "qızıl zanbaq", MDB və Baltrikyanı ölkələrin Açıq Kinofestivalının "Qorqipiya" mükafatı laureatı, "Humay" mükafatçısıdır. Azərbaycan kino sənətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə 18 dekabr 2000-ci ildə Azərbaycanın əməkdar artisti, 31 iyul 2017-ci ildə Azərbaycanın xalq artisti fəxri adlarına layiq görülüb

13 dəfə Prezident Mükafatına layiq görülüb.

Filmoqrafiya

- İnsanlar, atlar, təkərlər (film, 1979) — rol: Uşaq

- Təkcə adanı özünlə apara bilməzsən... (film, 1980) — rol: Nailə

- Ötən ilin son gecəsi (film, 1983) — rol: Dilarə

- Avqust gələndə (film, 1984) — rol: Nailə

- Araqarışdıran (film, 1987) — rol: Rəna

- Özgə vaxt (film, 1996) — rol: Leyla

- Otel otağı (film, 1998) — rol: Rəna

- Nə gözəldir bu dünya... (film, 1999) — rol: Səbinə

- Yuxu (film, 2001) — rol: Bahar

- Ovsunçu (film, 2002) — rol: Mədinə

Samirə Əşrəfin aktrisayla müsahibəsinin bəzi məqamlarına diqqət edək.

– Bizim çox korifey aktyorlarımız olub ki, onlar pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmaqdan qaçıblar. Buna artıq, əlavə iş kimi baxıblar. Siz pedaqoji fəailyyətlə məşğulsunuz. Universitetdə dərs deyirsiniz. Müəllimlik sənəti aktyora nə verir və ondan nələri alır?

– Bu bir az xarakterə bağlı məsələdir. Aktyorlar bir az özlərinə arxayın olmalı, güvənməlidir. Elə məşhur aktyorlar, solistlər var ki, onlar narsistdirlər. Buna görə də bu adamlar müəllim kimi işləyə bilmirlər. Onlara uşaqlarla ünsiyyət qurmaq çətindir. Mən universitetdə atamın yanında assisent kimi işləyərək müəllimliyi öyrənmişəm. Dörd il onun yanında oturub müşahidələr etmişəm, təcrübə qazanmışam. Onda mənim aktyor olmaq fikrim yox idi.

– Neçə yaşınız vardı?

– 33 yaşım vardı. Aradan on yeddi il keçib. Məni ştata da götürməmişdilər. Sadəcə atama kömək edirdim. Zaman keçdikcə, gördüm ki, məndə alınır. Sonra mənə kurs da verdilər, tələbələrlə ünsiyyət gözəl alındı, imtahanlar yaxşı keçdi. Tələbələrlə dərs maraqlı prosesdir.

– Nəyi maraqlıdır?

– Mənə nə keçilmişdisə, nə öyrənmişdimsə, hamısı yadıma düşdü. Stanislavski məktəbini yenidən oxudum. Birinci, ikinci kursda oxuduğum kitablara yenidən qayıtdım. Aktyorluq peşəsinə yeni baxışla yanaşdım. Kənardan bu peşəni izləməyə başladım. Yeni kəşflər etdim. Özüm də yeni şeylər yaratmağa başladım. Elə kurs var ki, onlar üçün klassik əsərlər vacibdir. Bəziləri isə baxıram ki, müasirliyə, modernliyə can atırlar.

– Evinizdə çoxlu kitablar var. Kimləri oxuyursunuz?

– Mənim anam da, bacım da filoluqdular. Bacım uşaqlıqdan kitab oxuyurdu. Mən isə yox. Musiqi, xoreqrafiya üzrə daha çox vaxt keçirirdim. Amma dördüncü sinifdən sonra anam mənə təsir etməyə başladı. İlk oxuduğum kitab da Aleksandr Dümanın “Üç muşketyor” romanı olub. O roman xoşuma gəldi, anama dedim, bəs sonra nə oxuyum? Sonra artıq Bayron, Balzak, rus yazıçılarının əsərləri gəldi.

 Əsas mütaliə dövrü altıncı sinifdən başladı. Teymurçin müəllimin həyat yoldaşı Səlimə xanım mənim ədəbiyyat müəllimim olmuşdu. O, da məni çox yaxşı istiqamətləndirdi. VQİK-də oxuyan zaman filmlərə baxmağa başladım. O zaman artıq filmlər əsasında çəkilən əsərləri oxumağa başladım. Cek Londonun, Heminqueyin əsərlərini oxuduğumu xatırlayıram.

– Ən çox sevdiyiniz əsər hansıdır?

– Heminqueyin “Qoca və dəniz” əsəri ən sevdiyim əsərdi. Amerika ədəbiyyatını da çox sevirəm. Rus Dram Teatrına gələndə, artıq rus ədəbiyyatı ilə tanış oldum. “Hərb və sülh” filminə baxdım, əsərini sonra oxudum. Müəyyən yaş dövründən sonra artıq fəlsəfi əsərlərə meyl etdim. Bu kimik, bu dünyaya niyə gəlmişik, niyə yaşayırıq kimi sualları əsərlərdə, yazıçıların, şairlərin əsərlərində axtarmağa başladım. Nəsimini oxudum. “Məndə sığar iki cahan, mən bu cahana sığmazam” qəzəlinin mahiyyətini anlamağa çalışdım. Cəlaləddin Rumi haqqında bir kitab oxudum, o da çox təsir etmişdi mənə. Onun sufiliyə keçidinin üç mərhələsi (şəriət, həqiqət, məhəbbət) ilə tanış oldum. Nəsimi də böyük sufi olub. Amma dünyagörüşünə, fikirlərinə görə onu bağışlamadılar.

– İnsan nə zaman xoşbəxtliyini itirir?

– Ümid tükənəndə, inam itəndə, məhəbbət yox olanda xoşbəxtlik də bitir. Bəzi adamlar deyir ki, xəyanət məni bədbəxt etdi. Xəyanət nədir ki? İsa peyğəmbəri ən yaxın dostu, tələbəsi satır. Özü də öpüşlə satır. Və yaxud da Habil və Qabil rəvayəti xəyanətin göstəricisidir. Ona görə də ümid, sədaqət, sevgi insan həyatı üçün xoşbəxtlikdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)