Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Rejissor: Rasim Ocaqov

Çəkilmə ili: 1991

Qəzəlxan təkcə musiqi filmi deyil; bu, Azərbaycan ədəbi ruhunun, tarixi keçmişinin və böyük sənətçinin daxili dünyasının ekranlaşdırılmış səsi kimi qiymətləndirilir. Film Ümummilli Şair Əliağa Vahidin həyatına və yaradıcılığına həsr olunub — klassik və muğam ruhunu müasir kinonun poetik dili ilə birləşdirir.

Film kimdən bəhs edir?

Qəzəlxan obrazı konkret bir ad deyil; bu, Əliağa Vahid adlı lirik şairin ümumiləşdirilmiş, poetik mənzərəsini yaradan bədii personajdır. Əliağa Vahid ədəbi dünyada yalnız söz ustadı deyil — o, dərin hissləri, daxili eşqi və insan ruhunun mürəkkəbliyini ifadə edən şair idi.

Filmdə konkret adlar çox işlənmir; rejissor və ssenarist Vahidi əhatə edən insanları dəqiq adlandırmadan, onun həyatının müxtəlif məqamlarını xronoloji ardıcıllıqla göstərir. Bu texnika tamaşaçını bir şəxsdən daha geniş bir bədii portretə aparır: şairin ruhu, düşüncə tərzi, yazı və musiqi ilə olan səciyyəvi bağı ön plandadır.

Musiqi, ritm və ruh

Film musiqini sadəcə fon kimi deyil — hikayənin damarına qovuşan bir element kimi işləyir. Klassik Azərbaycan muğamlarının və təsniflərin zərif notları qəhrəmanın iç dünyasını açır və onun eşq, itki, qaranlıq və aydınlıq arasındakı sınaqlarını daha dərin hiss etdirməyə kömək edir.

Hər melodiyanın titrəməsi, hər muğamın ritmi səhnədə bir emosional yansıtma yaradır — bu musiqi olmadan film yarımçıq qalar. Bəzi səhnələrdə isə Vahidin öz səsi də səsləndirilir ki, tamaşaçını sanki şairin iç dünyasına girirmiş kimi hiss etdirir.

Publisistik baxış — sənət və cəmiyyət

Qəzəlxan bizə xatırladır ki, söz və musiqi insan ruhunun aynasıdır. Film yalnız tarixi şəxsiyyətin hekayəsi deyil — o, həyat, eşq və yaradıcı azadlıq haqqında düşünməyə məcbur edən bir əsərdir. Əliağa Vahid obrazı bu baxımdan daha universal, bütün dövrlərin insanları üçün əhəmiyyətli bir simvola çevrilir: o, öz hisslərini, ağırlıqlarını və arzularını söz və ritmlərlə dilə gətirən duyğular alimi kimi təqdim olunur.

Bu ekran işində sənət — həm sözün, həm də musiqinin gücü — cəmiyyətin səsi ilə şəxsi hisslər arasında unikal bir körpü yaradır. Film bizə göstərir ki, sənət insanı yalnız əyləndirmir, onun daxili səsini oyadır və həyata daha dərin baxmağı öyrədir.

Yekun — ruhun səyahəti

Qəzəlxan Azərbaycan kino tarixində yalnız biqrafik obraz yaratmır; o, bir dövrün, bir həyat tərzinin və bir insan duyğusunun ekranlaşdırılmış tarixi kimi qalıb. Film tamaşaçını səssiz düşüncənin dərin qatlarına aparır, hisslərin ritmini tanıtdırır və onu söz və musiqi ilə düşünməyə sövq edir.

Bu əsər bizə xatırladır ki, həyatın ən mürəkkəb sualları — eşq, azadlıq, yaradıcılıq, qaranlıq və aydınlıq — əslində bir muğam kimi davamlı olaraq səslənir və hər bir insanın ritmi ilə cavab tapır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.01.2026)

Harun Soltanov, “Ədəbiyyat və incəsənət”

(Hər il olduğu kimi, bu yeni il gecəsində də eyni şeyləri düşündüm...)

Sizi salamlayıram.

Sizi tanımıram.

Lakin sizi bu saatda bu sözləri eşidən kimi tanıyıram. Çünki bu gecə, bu xüsusi və eyni zamanda tamamilə adi gecə, hamımızı eyni sualın qarşısında toplayır. Bu işıq şəlaləsi, bu saatın gedişatına qoyulan bu ictimai nöqtə niyə var? Nə üçün hamımız, ayrı-ayrı dünyalarımızda, eyni rəqəmlərin dəyişməsinə baxırıq?

Ona görə deyilmi ki, bir anlığa da olsa, tənhalığımızın üstünü örtmək üçün bir səs, bir ləyaqət axtarırıq?Gəlin bir anlıq özümüzdən çıxaq. Bu təntənəli maskanı, bu "yeni başlanğıc" paltarını üstümüzdən çıxarıb, bu mərasimin mahiyyətinə baxaq. Mən sizə heç bir həqiqət, heç bir formula təklif etməyəcəyəm. Yalnız bir fikri sizin qarşınıza qoyacağam, belə bir təklif ki, onu nə qəbul etmək, nə də rədd etmək asandır. Onu sadəcə düşünmək, sanki dilinizin ucunda qalmış, adını çəkmədiyiniz bir dad kimi hiss etmək olar.

 Əvvəlcə sizə bir sual verim. bu "qovuşuq" hara birləşir? Keçmişin sərt, toxunulmaz daşı ilə gələcəyin boş, şəffaf buzu arasında həqiqətən bir əlaqə varmı? Yoxsa bu, yalnız zehni bir illüziyadır, bir boşluğu bayram adlandırmaqdır? Bir rəqəm sürüşür, digəri gəlir. Biz isə, öz həyatımızın bütün ağırlığını, bütün ümid və ümidsizliklərini bu riyazi keçidə yükləyirik. Sanki vaxtın özü dayanıb bizi dinləyir. Əslində isə, vaxt heç vaxt dayanmır. Dayanan yalnız bizik, onun axarında, öz kölgəmizi izləyən kimi. Bu gecəni özümüzlə müzakirə etmək üçün bir bəhanə kimi istifadə edək. Çünki bu, əslində məhz budur. Dünyanın verdiyi böyük, kollektiv bir bəhanə. Ətrafdakı hər şey deyir ki, "Bayram edin! Ümid edin! Qeyd edin!" Mən isə deyirəm, "Sual edin." Bu qovuşuğun əslində heç bir yerə aparmadığını görəndə, o zaman öz yolunuzu özünüz seçə bilərsiniz. O zaman bu təəccüb, bu narahatlıq, bu xəyal, hamısı sizin olur. Siz onları ritualın avtomatik hərəkətlərinə paylamırsınız, onları öz daxilinizdə yaşayırsınız. Bəlkə də, bu gecənin əsl hədiyyəsi budur. Bizi hamılıqla təkliyimizlə üz-üzə qoymaq. Bu çılğın qeyd etmə fəaliyyətinin ortasında, hər birimizə öz daxilimizdəki səssizliyi eşitmək fürsəti verir. O səssizlikdə isə, həqiqi suallar yaşayır.  "Mən hardayam? Bu keçən il nə idi? Gələn il nə olacaq?"

 İndi, bu fikirləri ağlınızda saxlayaraq, sizi bir səyahətə dəvət edirəm. Bir düşüncə səyahətinə. Bu, yüngül bir səyahət olmayacaq, çünki biz həqiqətə, bəlkə də sizə çox tanış gələcək bir həqiqətə doğru gedəcəyik. Lakin söz verirəm, bu, boş bir fəlsəfələşdirmə olmayacaq. Bu, ürəyinizin dərinliklərində, bu gecə hiss etdiyiniz o qəribə, adlandırılmamış hiss üzərində düşünməkdir.

 Beləliklə, hazırsınızsa, gəlin başlayaq. Gəlin bu "illərin qovuşuğu" deyilən şeyi parçalayaq, onun hissələrinə ayıraq və bir daha, sanki ilk dəfə görürmüş kimi, ona baxaq. Çünki bəlkə də, həqiqətən də ilk dəfədir ki, ona baxırıq.

 Gecə gəlir. Bu an, bu sərhəd, yalandır. İki boşluq arasında heç bir körpü yoxdur. Keçmiş, təkcə xatirə deyil, onun üzərinə örtülmüş yüz min pərdə, hər biri özümüz haqqında inandığımız kiçik xəyal. Gələcək isə bir ekran, üzərinə öz qorxularımızın və arzularımızın proyeksiyasını saldığımız. Və biz, burada dayanıb, həyatımızın ən əhəmiyyətli anı olduğuna inandırıldığımız bu teatral boşluqda. biz yalnız özümüzü izləyirik. Necə də ciddiyik dostum. Necə də təmtəraqlı.

 Bu qovuşuq mənasızdır, amma məhz ona görə də zəruridir. Çünki insan mənasızlığa dözə bilməz. O, bu saniyənin üstünə həyatının bütün çəkisini qoyur: "Mən kim idim?"və "Mən kim olacam?" Bu iki sual havada toqquşur və biz onların qığılcımını yeni başlanğıc sanırıq. Yox. Bu, yalnız köhnə batareyanın sönməzdən əvvəl verdiyi son parıltıdır. Amma biz onu şəfəq sanırıq.

 Və bəs əbədi qayıdış?  Əzizim, burada həqiqətən də qayıdış var. Hər il eyni səhnə, eyni yalan söz vədləri, eyni təşviş, eyni şərab və ya şampan kokteyli ilə yuyulan ümid.. Lakin bu təkrar həyatın qorxunc bir həqiqətini gizlədir. Biz eyni qayıtmırıq. Biz hər dəfə bir az daha yorulmuş, bir az daha pozulmuş, bir az daha ağıllanmış, yaxud daha da axmaqlaşmış halda qayıdırıq. Bu, Zərvara qalxmaq deyil. Bu, qədim bir yerdə qazılmış bir çuxura hər il bir qarış daha dərin getməkdir. Və biz buna "irəliləyiş" deyirik.

Amma dayan. Bu qovuşuqda həqiqi bir tarazlıq da yoxdurmu? Bəli, var. Təbiətin ləyaqəti ilə insanın cəhalətinin tarazlığı. Yerin Günəş ətrafında bir tam dövr vurduğu bu astronomik an, kainatın mükəmməl, biganə qanununu göstərir. Və biz, bu qanunun ortasında, öz kiçik, gurultulu, plastik bayramımızı qururuq. Bu, sarkazm deyil, faciədir. Və ya bəlkə də, hər faciə özünün ən dərinində sarkazmdır.

 Beləliklə, bu məhkəmə.. Hə dostum, yenə də məhkəmə. Lakin bu dəfə hakim sadəcə yorğun və kinlidir. O, məhkuma yəni özünə bəraət qazandırır. "Günahsızsan," deyir öz-özünə, "çünki heç bir əhəmiyyətli şey etməmisən. Və heç bir əhəmiyyətli şey etməyəcəksən. Sadəcə olaraq, yaşa. İç. Bu qovuşuğu qeyd et." Bu, nə ümidin, nə də ümidsizliyin qələbəsidir. Bu, sadəcə bir faktın qəbuludur. Sərhəd yoxdur. Yalnız bir axış var. Və biz bu axışın içində, öz köpüyümüzü "bayram" adlandırırıq.

 Saat vurur. Hamı qışqırır. Köhnə rəqəmlər yox olur, yeniləri gəlir. Heç nə dəyişmir. Yalnız sən bir il daha yaşlanırsan. Ancaq burada, bu absurdluğun tam mərkəzində, qəribə bir azadlıq qəbərlənir. Əgər heç bir sərhəd yoxdursa, onda heç bir həbs də yoxdur. Bu qovuşuq, bu boş mərasim, sənə xatırladır ki, həyatının bütün mənaları, bütün sərhədləri, bütün "başlanğıc" və "son"ları sənin öz yaratdığın əfsanələrdir. Onları əzmək də, onlara inanmaq da sənin iradəndən asılıdır.

Buna görə də, qoy şampan partlasın. Qoy alqışlar səslənsin. Bu, kosmik bir hadisə deyil. Bu, insanın öz taleyi ilə ələ salmasıdır. Və bəlkə də, bu ələ salma, bu ağılsızlıq, təkrar olunan, göz yaşları və küləklə qarışıq gülüş məhz həqiqi, əzəl, gözəlliyi olmayan həqiqətimizdir. İllər qovuşmur. Yalnız biz, öz tənhalığımızla, özümüzə qovuşmaq üçün bu ritualı icad edirik. Və bu, bəlkə də özlüyümüzdə edə biləcəyimiz ən qəhrəmanlıq, yaxud ən uşaqca şeydir. Bu gecə onu seçmək sənə aiddir dostum.

Və beləcə, saniyələr sayılır. 10.. 9.. 8...

Kövrək ümidlərimizi və ağır günahlarımızı bir yığın edib,onları vaxtın alovlu ağzına atmaq üçün son anları gözləyirik.

3...2... 1...

Və heç nə olmur. Heç bir partlayış. Heç bir açılış. Heç bir sehr.

Yalnız...sakitlik. Boşluq. Rəqəmlərin sakit dəyişməsi. Və sonra, o baş verir. Həqiqi möcüzə. Qapınızın altından sürünən soyuq külək deyil. Göydə partlayan rənglər də deyil. Xeyr....

 Həqiqi möcüzə budur ki, SİZ HƏLƏ BURADASINIZ. Bu kosmik zarafatın tam mərkəzində, bu böyük heçliyin ortasında dayanmısınız. Vaxt adlı nəhəng bir maşın sizi əzib keçdi və siz. SADƏCƏ DURURSUNUZ. Ürəyiniz döyünür. Nəfəs alırsınız. Gözləriniz qaranlığa baxır və onu görür.

Bu, bayram deyil. Bu, qəhrəmanlıqdır. Bu,kainatın sizə qarşı oynadığı oyunu sakitcə, bir daha, yenidən udmağınızdır. Siz onun ən dəli,ən mənasız ritualını keçirdiniz və heç bir şey dəyişmədi. Ancaq siz dəyişdiniz.

 Çünki indi bilirsiniz. Bu "qovuşuq" heç vaxt vaxtla bağlı olmayıb. O, sizin öz daxili sərhədlərinizlə bağlı idi.

Bu gecə,həqiqətən də, özünüzə üz-üzə baxdınızmı? Bütün o maskaları, bütün o "yeni mən" xəyallarını bir kənara qoydunuzmu?

 Əgər elədirsə  o zaman, əziz oxucu, siz heç bir yeni ilə qədəm qoymursunuz.

SİZ ÖZ HƏQİQİ HƏYATINIZA QƏDƏM QOYURSUNUZ.

 Artıq saat rəqəmləri yoxdur. Yalnız sizin nəfəs alışınız var.

Artıq keçmiş və gələcək yoxdur. Yalnız var olmaq hissi var.

Bu qovuşuqdan yeganə çıxış yolu, onun içindən keçməkdir. Öz tənhalığınızın və öz gücünüzün tam mərkəzindən.

 Beləliklə, indi... bu sakitlikdə... bu yeni, əsl, rəqəmsiz dünyada... Nə edəcəksiniz?

 İşıqları söndürün. Şampan şüşəsini kənara qoyun. Pəncərəyə yaxınlaşın və dünyaya baxın. İndi, bu dəqiqə, sanki onu ilk dəfə görürmüş kimi. O, heç vaxt gözlədiyiniz kimi olmayacaq. Ora dünyadır, dostum. Kobud, saf, gözəlsiz və hədsiz gözəl.

Və siz ona baxırsız.

İndi başlayın.

Çünki yeni il yoxdur. Yalnız SİZ varsınız.

 Və bu, heç vaxt gözləmədiyiniz, lakin həmişə axtardığınız hər şeydir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.01.2026)

Nail Zeyniyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bir az ötən günləri yadımıza salaq. "Mən Qəribə Adamam" şeir kitabının səhifələrindən elə bu soyuq havaları, qış axşamlarını, tənha küçələri xatırladan o şeirləri oxuyaq. Bəzən insan özünü ən çox məhz belə günlərdə tapır, pəncərədən yağışa baxarkən, köhnə xatirələr arasında...

BİLMİR..

Ürəyimdə neçə söz var,

Ancaq dilə gələ bilmir.

Ocaq sönüb, hələ köz var

Yanıb indi sönə bilmir.

Sönüb bu sevginin şamı,

Uçubdur evimin damı.

Yığılıb başıma hamı,

Niyə məni görə bilmir?

Başıma dərd ələyir qış,

Nə bir qar var, nə də yağış.

Xoşbəxtliyə qovuşmamış,

Üzüm hələ gülə bilmir.

Kömək əli uzadan yox,

Uduzan var, qazanan yox.

Qəlbi satsam heç alan yox

O heç kəsi sevə bilmir.

Dözməliyəm hara kimi?

Həsrət yaman yara kimi.

Geriyə tək çara kimi

Ölüm qalsa ölə bilmir.

AYLI GECƏ

Həyat sərxoş şairin,

səbrini çox sınayır.

– Niyə belə olmusan?

baxan deyir, qınayır.

Saralıb gözlərimin,

kökü yaman dərindən.

Özüm də baş açmıram,

dünyanın işlərindən.

Mənzərəsi gözəldir,

bu gün aylı gecənin.

Dadı, duzu da yoxdur,

səndən ayrı gecənin.

Mən ki, güclü adamam,

hardan yara almışam?

Deyəsən, yollarımı,

yenə də səhv salmışam.

Axı niyə özümə?

çox yalan danışıram.

Tükənmir bu savaşlar,

yalan yox, çalışıram.

Bir gün daha silinir,

ömür varaqlarımdan.

Saçlarımı yığıram,

yenə daraqlarımdan.

TUTQUN

Mənimçün dağınıqdır

Elə bu gün hava da.

Tək, tənha fikrim kimi.

Yoruluram istidən

Yoruluram tüstüdən.

Sakitləşə bilmirəm

İçimdəki davadan.

Bir az söz yazacaqdım, qara düşüncələrdən

Bir də bu son zamanlar, içdiyim içkilərdən.

Sərxoş etmir adamı,

Ya da çox yıxılıram.

İçməsəm də sərxoşam,

Özümdən sıxılıram.

Gözümdən düşür günlər

Bir də təqvimdən illər.

Ötürmü pəncərəndən,

Səndə də tez, fəsillər.

Sabah da oyanacam,

Bakının səs-küyünə.

Bir şeir də yazaram,

Özümün təkliyinə.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

“Çingiz Hüseynov Azərbaycan ədəbiyyatını dünya mədəni kontekstində təqdim edə bilən nadir yazıçılardandır.” - Anar (Xalq yazıçısı)

“Çingiz Hüseynovun nəsrində fikir bədii formadan geri qalmır, əksinə onu idarə edir.” - Elçin (Xalq yazıçı)

“Çingiz Hüseynov XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatında intellektual romanın aparıcı simalarındandır.” - İsa Həbibbəyli (Akademik)

Bu gün vətənimizin tanınan yazıçısı Çingiz Hüseynovun anım günüdür. O, 1929-cu il aprelin 20-də Bakıda anadan olub. Burada orta məktəbi bitirdikdən sonra ADU-nun fılologiya fakültəsinə daxil olub, ikinci kursdan Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinə dəyişilib, oranı bitirib. SSRİ Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunun aspiranturasında təhsil alıb.

Burada namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. Sonra SSRİ Yazıçılar İttifaqında milli ədəbiyyatlar üzrə məsləhətçi olub. Sov. İKP MK nəzdindəki İctimai Elmlər Akademiyasında sosialist mədəniyyəti kafedrasının müdir müavini işləyib. İlk mətbu əsəri "Bakinski raboçi" qəzetində (16 oktyabr 1955) işıq üzü görüb.

 Bundan sonra ədəbi yaradıcılıqla müntəzəm məşğul olub. Əsərlərini iki dildə – Azərbaycan və rus dillərində yazıb. Əsərləri keçmiş SSRİ və xarici ölkə xalqlarının dillərinə tərcümə edilib. Bədii tərcümə ilə də ciddi məşğul olub. Türkiyə, Belçika, İngiltərə, Fransa və digər ölkələrdə olub

Əsərləri

- Mənim bacım

- Çətin yoxuş

- Novruzgülü

- Adını demədi

- Adalar

- Fətəli Fəthi

Ən məşhur əsəri isə “Fətəli fəthi” romanıdır. Bu əsəri böyük mütəfəkkir, dramaturq Mirzə Fətəli Axundovun həyatından bəhs edir.

“Bu, oxuduğum ən sanballı romanlardan biri idi. İndi də Azərbaycan ədəbiyyatı üçün belə hesab edilir. Çingiz Hüseynov böyük intellektual, ziyalı idi. Mirşahin Ağayevin yanaşmasında da özü üçün haqlı olduğu məqamlar var. Ola bilər ki, Çingiz Hüseynov hansısa həqiqətləri bariz formada səsləndirməyib. Amma onun kimi bir yazıçının olması xalqımız üçün hörmət və nüfuz gətirib. Bunu da heç kim danmır. O, yaşadığı digər ölkələrdə də bu hörməti qoruyub saxlayıb. Doğrudur, onun Qarabağ məsələsinə səthi yanaşdığı, Azərbaycanın haqlı mövqeyi ilə bağlı səssiz qalması da mediada müzakirə olunub" - Azərbaycan Mətbuat Şurasının sədri Rəşad Məcid deyib bu sözləri.

Onun əksər əsərləri əvvəl Rusiyada, rus dilində çap olunub, sonradan Çingiz Hüseynov özü əsərlərini dilimizə tərcümə edərək çap edib.

Filmoqrafiya

- Akvarium

Çingiz Hüseynov Bakıda doğulsa da ömrünün 60 ilini Rusiyada yaşayıb. Ardınca isə İsraildə məskunlaşıb və 94 yaşında vəfat etdikdən sonra elə orada da dəfn edilib.

Allah rəhmət eləsin!

Onun barəsində daha bir neçə kəlam:

“Onun yaradıcılığı milli düşüncə ilə Avropa fəlsəfi təfəkkürünün sintezidir.” - Nizami Cəfərov (akademik)

“Çingiz Hüseynov Şərq təfəkkürünü rus və Avropa oxucusuna anlaşılan dildə təqdim edən yazıçıdır.” - Rus ədəbiyyatşünasları (ümumi rəy)

“Çingiz Hüseynov ədəbiyyatı yalnız estetik hadisə deyil, həm də düşüncə məktəbi kimi təqdim edir.” Ədəbiyyatşünasların ümumi fikri.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün Azərbaycan SSR xalq artisti Leyla Bədirbəylinin doğum günüdür. Daha dəqiqi, anadan olmasının 106-cı ildönümüdür.

Leyla Bədirbəyli  8 yanvar 1920-ci ildə Bakıda (bəzi mənbələrdə Şəmkirdə) dünyaya göz açıb. Leyla uşaqlığını İçərişəhərdəki evlərində keçirib. Anası Bikə xanım Əli Bayramov klubundakı qadınların dərnəyinə gedib. Qızını da özü ilə aparıb. Leylanın incəsənətə marağı da o vaxtdan yaranmağa başlayıb. Leyla Bədirbəyli 16 yaşı tamam olmamışdan Filarmoniyada solist kimi çalışıb. Şəxsən onun üçün rəqslər səhnələşdirilib.

Sara Qədimova ilə Leyla xanım yaxın rəfiqə olublar. Aktrisanın hərbçi olan və müharibəyə gedən atası haqqında 1943-cü ildə itkin düşmə xəbəri gəlib. 4 ildən sonra isə ata sağ-salamat geri qayıdıb. Bir gün aktrisa Sara xanımgildə qonaq olarkən telefon zəng çalıb. Sara xanıma deyiblər ki, Leylaya qəfil deməyin, atası qayıdıb. Sara xanım Leylaya təklif edib ki, onu evlərinə qonaq aparsın. Leyla Bədirbəyli evlərinin qapısından içəri girəndə atasını sağ-salamat görüb və ürəyi gedib.

Çox savadlı və qabiliyyətli xanım olub. Paltarlarının bəzilərini özü tikib, üzərinə iplə toxunan bəzəkli güllərdən naxış salıb. Çox dadlı şirniyyatlar, gözəl tortlar bişirməyi bacarıb. Bunun üçün hətta xarici ölkələrdən tort bişirmək üçün xüsusi avadanlıqlar gətizdirib. Halvanı, şəkərburanı o qədər dadlı bişirib ki, adamlar bunları onun özünün hazırladığına inanmayıblar.

Kulis.az xəbər verir ki, onun məşhurlaşmasında böyük rol oynayan digər şəxs isə İosif Stalin olub. Onun Bədirbəylini "Qafqaz gözəli", "Azərbaycan gözəli" adlandırmasından sonra aktrisanın gözəlliyi daha böyük marağa səbəb olub.

Həyat yoldaşı aktrisanı həddindən çox sevib. Aktrisanın nəvəsi müsahibələrinin birində belə deyib: Babam ata necə qızına baxırsa, nənəmə elə baxırdı. "Kubinka" tərəfdə təndir çörəyi bişirirdilər. Hər səhər babam gedib o çörəkdən alırdı ki, Leyla xanım boyat çörək yeməsin. Babam 3-4 gündən bir evə qızıl güllər gətirirdi. Nənəmin güldanı heç vaxt boş qalmazdı. Xarab olan kimi, yerinə təzə güllər qoyulurdu.”

Filarmoniyada çalışdığı illərdə "Ayna" filminə çəkilib. 1941-ci ildə onu Azərbaycan Dövlət Akademik Dram Teatrına dəvət ediblər. İlk tamaşası Rəsul Rzanın "Vəfa"sı olub. 1945-ci ildə "Arşın mal alan" filmi çəkilməyə başlayıb. Leyla Bədirbəyli Üzeyir Hacıbəyovun dəvəti və təşəbbüsü ilə filmə çəkilib.

Teatr sahəsində rolları

- Dezdemona (Otello, Uilyam Şekspir)

- Nərminə (Göz həkimi, İ. Səfərli)

- Solmaz (Od gəlini, Cəfər Cabbarlı)

- Liza (Canlı meyit, Lev Tolstoy)

- Fəxrəndə (Mahnı dağlarda qaldı, İlyas Əfəndiyev)

Filmoqrafiya

1. Arşın mal alan

2. Asif, Vasif, Ağasif

3. Aygün

4. Azərbaycan kinosu-80

5. Beş dəqiqəlik konsert

6. Bizim küçənin oğlanları

7. Böyük ömrün anları

8. Çarvadarların izi ilə

9. Dəcəl dəstə

10. Dəli Kür

11. Dərviş Parisi partladır

12. Fətəli xan

13. Gəmi saatının sirri

14. Gənc qadının kişisi

15. Gilas ağacı

16. Görüş

17. Günlərin bir günü...

18. İntizar

Təltifləri

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- "Stalin" mükafatı (2-ci dərəcə)

- Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı

- "İstiqlal" ordeni

- "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı

Leyla Bədirbəyli 1999-cu il noyabrın 23-də vəfat edib. Azərbaycan Respublikası prezidentinin sərəncamı ilə mərhumun dəfni ilə bağlı olan bütün xərclər dövlət hesabına ödənilib, dəfnini təşkil etmək üçün Dövlət komissiyası yaradılıb. Leyla Bədirbəyli Bakıdakı Fəxri Xiyabanda dəfn olunub. 29 dekabr 2019-cu ildə Azərbaycan prezidenti Leyla Bədirbəylinin 100 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında sərəncam imzalayıb.

 2014-ci ildə Sevda Ağazadənin ssenari müəllifliyi və Elvin Vəlimətovun rejissorluğu ilə Leyla Bədirbəyliyin xatirəsinə həsr olunan "Gözəllik mücəssəməsi... Leyla Bədirbəyli" adlı sənədli film çəkilib. Film ilk dəfə 19 iyun 2014-cü ildə Azərbaycan Televiziyasında yayımlanıb.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Başlığaçıxardığım fikir tanınmış aktyor Novruz Qartala aiddir.

Elə bax bu da:

“Aktyor olmaq asandır, ancaq gərək insan sənətkar olasan. Gənclərə də qayğı göstərəsən. Çünki biz məktəb görmüşük. Mən Lütfəli Abdullayev, Bəşir Səfəroğlu, Münəvvər Kələntərli, Şəmsi Bədəlbəyli, Süleyman Ələsgərov kimi görkəmli sənətkarlarla ünsiyyətdə olmuşam, onlardan öyrənmişəm. Öyrəndiklərimi də bu gün gənclərə əsirgəmirəm. Çünki onlardan qayğı görmüşəm və mənim də borcumdur ki, həmin qayğını yetişən nəslə əsirgəməyim.”

Üstəlik, bu da:

"İlk dəfə Qartal adını mənə Gürcüstanda deyiblər. Deməli, Gürcüstanda qastrolda olanda mənə ona görə Qartal deyirdilər ki, bir saniyənin içində obrazımı dəyişə bilirdim. “Qartal kimi cəldsən, Qartalsan sən”, - deyirdilər. Sonra Bakıya qayıtdıq. Üstündən bir müddət keçdi. Gördüm teatrın qarşısında bir afişa var. Afişada yazılıb ki, Novruz Qartalın iştirakı ilə. Onda mən heç bilmədim ki, Qartal mənəm. Dedim yəqin bu Qartal kimdirsə yəqin Türkiyədən falan gəlib. Sonra teatrdan mənə bildirdilər ki, bundan sonra Qartal olacaqsan, razılaşmadım. Küsdüm, bir həftə teatra getmədim. Axırda dalımca maşın yolladılar, getdim. Dedim afişanı dəyişib öz familiyamı yazsınlar."

Bu gün Novruz Qartalın anım günüdür.

Novruz Əliyev (Novruz Qartal) 3 mart 1947-ci ildə anadan olub. O, əmək fəaliyyətinə 1965-ci ildə Texniki təchizat idarəsində fəhləlikdən başlayıb. 1966-cı ildə M.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun aktyorluq fakültəsinə daxil olub. 1967-ci ildən Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında çalışıb. Çalışdığı illərdə Novruz Əliyev özünü epizodik və əsas rolların bacarıqlı ifaçısı kimi göstərib.

 Azərbaycan dramaturqlarının, eləcə də xarici ölkə yazıçılarının əsərlərində onlarla yaddaqalan surətlər yaradıb. Onun "Toy kimindir"də Qoşun, "Durna"da Dursun, "Hicran"da Balaəmi, "Lənət şeytana"da İsrafil, "Özümüz bilərik"də İbişov, "Milyonçunun dilənçi oğlu"nda xidmətçi, "Sevindik qız axtarır"da tələbə, "Nənəmin şahlıq quşu"nda Qədim Qədimoviç və başqa rolları tamaşaçıların dərin rəğbətini qazanıb.

1989-cu ildə Bakı Bələdiyyə "Tənqid-Təbliğ" teatrına dəvət alan aktyor burada da yüksək peşəkarlığı, zəhmətkeşliyi və intizamlılığı ilə fərqlənib. Bu dövrdə Novruz Qartal adı ilə tanınan Novruz Əliyev müntəzəm olaraq cəbhə bölgələrində, səngərlərdə, hərbi hissələrdə, qospitallarda maraqlı proqramlarla çıxışlar edib, dəfələrlə fəxri fərmanlarla təltif edilib. 1996-cı ildən Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya teatrında fəaliyyətini yenidən davam etdirən Novruz Əliyevin yaradıcılığında yeni obrazlar silsiləsi yaranıb:

"92 dəqiqə gülüş"də Xəstə, "On min dollarlıq keyf"də Dayıoğlu, "Hərənin öz ulduzu"nda Kələntər, "Dəli dünya"da tın-tın Əsəd, "O olmasın, bu olsun"da Məşədi Qəzənfər, "Bankir adaxlıda dilənçilər padşahı, "Əlin cibində olsun"da Dilənçi, "Məhəbbət oyunu"nda Daşdəmirov, "Volqalı canan"da Müqəddəsov, "Aldın payını, çağır dayını"da Əhmədi Biqəm, "Şeytanın yubileyi"də Şirvan, "Kələkbazlar"da Əlipaşa və s.

25 iyun 2013-cü ildə Azərbaycanın əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb. 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə, 1 may 2017-ci ildə və 9 may 2018-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülüb.

Filmoqrafiya

- Gülüş sanatoriyası (film, 1989)

- Qəzəlxan (film, 1991)

- Şirbalanın məhəbbəti (film, 1991)

- Seçilən (film, 2008)

- Qız atası (teleserial, 2014)

Novruz Qartal 8 yanvar 2022-ci ildə 74 yaşında xərçəng xəstəliyindən vəfat edib. Gəncədə “İmamzadə” ziyarətgahında dəfn edilib

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Azərbaycanımıza dahi Üzeyir Hacıbəyovla opera sənəti gələndə bu sahədə çalışmağa kimsə yox idi, heç düz-əməlli teatr aktyorları barmaqla sayılan saydaydı. Bax belə zamanda kimlər çiyinlərini opera binası tikintisinin daşları altına qoyublar, hamısına alqış düşür.

Hacıbala Hüseynov 13 yanvar 1912-ci ildə Bakı qəzasının Şüvəlan kəndində anadan olub. O, orta məktəbi buradakı məktəbdə oxuyub, 1929-cu ildə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının xor heyətinə daxil olub. 1933-cü ildə truppaya solist götürülüb.

Paralel olaraq konservatoriyada oxuyan Hacıbala 1936-cı ildə təhsilini başa vurub. Hacıbala Hüseynov Üzeyir Hacıbəyovun "Koroğlu" operasında Həmzə bəy rolunun ilk ifaçısı olub.

O, 1938 və 1959-cu illərdə Moskvada keçirilən Azərbaycan Ədəbiyyatı və İncəsənəti ongünlüyünün iştirakçısı olub.

Rol aldığı tamaşalar

- Leyli və Məcnun

- Əsli və Kərəm

- Koroğlu

- Arşın mal alan

- Nərgiz

- Şah İsmayıl

- Aşıq Qərib

- Vətən

- Nizami

- Sevil

İfa etdiyi ən uğurlu rollar

- Koroğlu - Həmzə

- Vətən - Alman zabiti

- Nizami - Kəmaləddin

- Sevil - Məmmədəli bəy

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- "Şərəf nişanı" orden

Azərbaycan SSR əməkdar artisti Hacıbala Hüseynov 8 yanvar 1967-ci ildə Bakıda vəfat edib. 55 yaş nə yaşdır ki.  

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.01.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəzən insanın həyatı böyük hadisələrlə deyil, səssiz ayrılıqlarla dəyişir. Həyata daxil olan insanlar bir müddət qalır, sonra isə elə bil heç olmamış kimi çıxıb gedirlər. Ən çox da bu gedişlərin səssizliyi yaralayıcı olur.

Münasibətlərdə bəzən ayrılıq olmur, sadəcə qarşı tərəf səssiz qalaraq, deyilməmiş salamları əlvidaya çevirir. Hisslərini dərindən yaşayan insanlar üçün sevmək yarımçıq olmur; bir zamanlar yaxın olan bir insan bir gün yad kimi görünür, keçmişin qiyməti isə azalır.

Ən ağrılısı isə budur ki, insanlar yanından səssiz keçdikdə hər şey bitmiş olur. Baxışlar, gülüşlər, göz yaşları bir anlıq susqunluğa qurban gedir. Bu zaman anlaşılır ki, bəzi insanlar həyatımıza qalmaq üçün deyil, dərs almaq üçün daxil olurlar.

Bəxtiyar Vahabzadənin "Bir salama dəymədi" adlı şeiri də bu vəziyyəti tamamlayır. Bu şeir o şeirdir ki, hər birimizin düşündüyü sözləri Bəxtiyar Vahabzadənin adı ilə çatdırır ...

BİR SALAMA DƏYMƏDİ

Bu gün mən səni gördüm,

Salam vermək istədim,

Üzünü yana tutdun.

Söylə, illərdən bəri

Qəlbimizin bir duyub

bir vurduğu illəri,

Axı, nə tez unutdun?

Beş ildə gözümüzdən axan o qanlı sellər,

Bir salama dəymədi?

Heç üzümə baxmadan yanımdan necə keçdin?

Sən eşqin salamını qorxuyamı dəyişdin?

Yoxsa sən öz əhdinə, ilqarına ağ oldun?

O qədər yaxın ikən, bu qədər uzaq oldun.

Şirin gülüşlərimiz, acı fəğanlarımız

Bir salama dəymədi?

Qayğılı anlarımız, qayğısız anlarımız

Bir salama dəymədi?

Sən neylədin, bir düşün!

Yalnız indi anladım; ah, sən daha mənimçün

Əlçatmaz bir çiçəksən,

Yaşanmış günlərim tək geri dönməyəcəksən!...

Qop ey tufan, əs ey yel! Xəzəl olum, tökülüm

Düz beş il ürəyimdə

Bəslədiyim məhəbbət, bir salama dəymədi.

Bir günlük həsrətimə dözə bilməyən gülüm,

Bəs nə oldu? Bu həsrət bir salama dəymədi?

Getdin, dalınca baxdım, can ayrıldı canımdan,

Sən necə etinasız ötə bildin yanımdan?

Ah çəkdim, başım üstə yarpaqlar əsdi, gülüm,

Sənin qəlbin əsmədi.

Arxana da baxmadın!

Niyə sənin yolunu məhəbbətin kesmədi?...

Qazancımız de, bumu?

Deyilməmiş o salam əlvidamız oldumu?

Sən mənə zülm eylədin, mənə zülm yaraşır.

Bir salama dəyməyən eşqə ölüm yaraşır!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.01.2026)

Həyat Şəmi, İstanbuldan. “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

Yanvarın 4-də Türkiyənin bir çox bölgələrinə qar yağarkən, İstanbulda fırtına qopdu və yağış yağmağa başladı. Küçədəydim. Torpağın qoxusunu aldım, Vətən üçün burnumun ucu göynədi. Göyə baxdım, yağış yağanda dualar üçün açıq olur Mütləq varlığın qapıları... Göyün yaxasına tutduğum arzumu taxtım. Dua etdim və islanan təkcə İstanbul yox, həm də mən oldum.

Vətən həsrətiylə yağışa "Get başımdan, Su!" deyə sitəm etdim, sonra da bu şeirlə...

YAĞIŞ

Buludda gizlənən Su,

Damcılarda can buldu.

Yağa-yağa böyüdü,

İslanan İstanbuldu.

Sel-su olub axırdı,

Küçədən sual kimi:

Kim demiş yağış yağmaz?

Elə yağar, bal kimi!

Qarşıma su çıxırdı,

Girdiyim hər dalanda,

Sevincim üzə vurdu,

Dərdim yadda qalanda.

Torpaq qoxusu gəldi,

Vətən üçün susadım,

O qədər darıxdım ki,

“Get başımdan, Su!” dedim.

Göydən bərəkət yağdı -

Tut ucundan göyə çıx,

Arzunu tax, bənd elə,

Göyün yaxası açıq.

Susuz dodaqda şükür,

Suçlu əldə tövbəydi.

Allaha əl açırdım

Dua üçün, növbəydi.

Bu şeiri sonra da Türkiyə türkcəsinə

uyğunlaşdırdım.

YAĞMUR

​Bulutta saklanan su,

Damlalarda can buldu.

Yağa yağa büyüdü,

Islanan İstanbul’du.

​Sel olup akıyordu,

Caddede bir lal gibi:

Kim demiş yağmur yağmaz?

Öyle yağar, bal gibi!

​Karşıma çıkıyordu,

Girdiğim her sokakta.

Sevincim yüze vurdu,

Dertler kaldı uzakta.

​Toprak kokusu geldi,

Vatan için susadım.

O kadar özledim ki,

“Git başımdan, su!” dedim.

​Gökten bereket yağdı,

Tut ucundan göğe çık!

Arzunu tak, bendele,

Göğün yakası açık.

​Susuz dudakta şükür,

Suçlu elde tövbeydi.

Allah’a el açmıştım,

Dua için sıraydı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.01.2026)

Mənsurə Xələfbəyli,

Yazıçı-publicist, AYB-nin üzvü, "Turan" ədəbi məclisinin həmsədri. “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

“Mal-dövlətlərini Allah yolunda sərf edən, sonra sərf etdiklərinin ardınca minnət qoymayan və incitməyənlərin mükafatı Rəbbinin yanındadır. Onlara heç bir qorxu yoxdur və onlar qəm də çəkməyəcəklər.” (Bəqərə, 262)

İnsan ömrü varlığın başlanğıcından bəri sınaqdadır. Bu sınaq təkcə yaşamaq uğrunda deyil, insanın öz vicdanı və mənəvi kamilliyi qarşısında verdiyi ömürlük imtahandır. Qalibiyyətlər və süqutlar, yüksəlişlər və itkilər bu yolun ayrılmaz hissəsidir. Amma bütün dəyişən halların fonunda dəyişməyən bir həqiqət qalır: insanın ən ağır mübarizəsi həmişə öz içində baş verir.

Olum və ölüm  həyatın iki ayrı ucu yox, eyni yolun mənəvi halqalarıdır. Ölüm qorxulu son deyil, məsuliyyətli hesabatdır. Çünki insan  dünyadan keçərkən  iz qoyur. O iz mərhəmətlə də yazıla bilər, laqeydliklə də. Qurmaqla möhkəmlənər, dağıtmaqla silinər. Ömrün dəyəri yaşanan illərin sayı ilə ölçülmür, etdiyi xeyrin çəkisi ilə ölçülür. Əbədiyyətə aparan yol nə daşdan ucalan saraydan keçir, nə də zahiri izzətdən - insan yalnız könüllərdə buraxdığı izlə yadda qalır.

Həyatın həqiqətləri mürəkkəb fəlsəfi nəzəriyyələrdə deyil, sadə insan münasibətlərində üzə çıxır. Uşağın baxışındakı saf ümid, ananın dilindən düşməyən dua, qocanın titrək səsindəki minnətdarlıq… İnsanlığı yaşadan məhz bu incə anlar, bu davranışlardır. Zaman nə qədər sərt olsa da, insanı insan edən dəyərlər məhz belə məqamlarda yaşayır.

Bəzən bir nəfəs bir ömrü xilas edir.  Birinə əl tutmaq onun yenidən ayağa qalxmasına bəs edir. “Nəfəs” İctimai Birliyi məhz bu ehtiyacdan doğan mənəvi çağırışdır. Birlik xeyirxahlığı şüar kimi səsləndirmir, onu yaşayır. Yardımı hesaba çevirmir, paylaşmağı borc sayır. Onların verdiyi hər dəstək təkcə problemi həll etmir, insanın özünə olan inamını da qaytarır.

Məsuliyyətli yolun arxasında böyük ürək və ağır məsuliyyət dayanır. “Nəfəs” İctimai Birliyinə Firəngiz Balakişiyeva rəhbərlik edir. Onun liderliyi altında xeyirxahlıq təsadüfi addımlar yox, sistemli və davamlı fəaliyyətə çevrilib. Bu yol təkbaşına yürünmür. Nərmin Bağırzadə, Rəhman Əhmədoğlu, İlahə Məmmədova və Xatirə Rüstəmli kimi koordinatorlar missiyanın əsas daşıyıcılarıdır. Onlar vaxtlarını, enerjilərini, sevgilərini könüllü şəkildə  işə sərf ediblər.

Zamanla komandaya Almaz İbrahimova, Xəyal Danyal kimi xeyirsevər gənclər də qoşulub, müxtəlif səbəblərlə ayrılanlar da olub. Amma əsas dəyişməyib - könüllülük ruhu, insanı yaşatmaq niyyəti, xeyirxahlığın əzmi.

“Nəfəs” üçün yardım bir vəzifə deyil, mənəvi seçimdir. Yetim uşaqların təhsili, qaranlıqdan sabaha uzanan ümid yoludur.

 Xəstələrin müalicəsinə uzanan əl “tək deyilsən” mesajıdır. Autizmli uşaqlara göstərilən xüsusi qayğı anlayışın və səbrin ən incə formasıdır.

Birliyin təbiətə baxışı, maddi aləmin fövqündə duran mənəvi  məsuliyyətin təcəssümüdür. Əkilən hər ağac, yalnız torpağa kök salan bitki deyil, həm də insanın sabaha olan ümidinin, varlığın davamlılığına inamının və kainatla qurduğu əbədi bağın simvoludur. Bu, yaşamaq deyil, yaşatmaq fəlsəfəsidir.

“Nəfəs” üçün vətənə xidmət anlayışı yalnız sözlə məhdudlaşmır. Şəhid və qazi ailələrinə göstərilən dəstək, bu ailələrin yanında olmaq, onların dərdinə şərik çıxmaq, qayğılarını bölüşmək insanlıq borcu kimi qəbul edilir.

Birlik eyni zamanda maarifləndirməni cəmiyyətin dirçəliş yolu hesab edir. “Rayon və kəndlərdə kitabxanasız məktəb qalmasın” prinsipi ilə hərəkət edir.  Məktəblərə kitablar bağışlanır, kiçik kitabxanalar yaradılır, uşaqların dünyagörüşünün formalaşmasına töhfə verilir. Çünki “Nəfəs” bilir, savadlı nəsil, işıqlı sabahın təməlidir.

“Nəfəs” üçün yardım savab yoludur, vicdan imtahanıdır. Bu birlik ehtiyac olan hər yerdə dua olur, dayaq olur, nəfəs olur. Allah yolunda edilən hər səmimi iş gec-tez öz mənəvi qarşılığını tapır.

Uca Yaradan buyurur: “Kim bir canı xilas edərsə, bütün insanlığı xilas etmiş kimi olar…” (Maidə, 32)

 Xeyirxahlıq zamanın axarında sevgi ilə yayılan  dalğa kimidir - başlanğıcı kiçik görünə bilər, lakin təsiri bütöv  cəmiyyətin ruhuna toxunar.  Yaxşılıq fərddə başlayır, lakin onun əksi bəşəriyyətin aynasında əks olunur.

Qoy edilən hər xeyir əməl Rəbbin dərgahında qəbul olunan dua olsun. Qoy hər “Nəfəs” bu dünyada min ümidə çevrilsin.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.01.2026)