4 fevral 2026-cı il tarixində Türk Dövlətləri Parlament Assambleyasının (TÜRKPA) baş katibi cənab Ramil Həsən vəzifəyə təyinatından sonra ilk dəfə olaraq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun qonağı olub. Ziyarət çərçivəsində təşkilatın prezidenti xanım Aktotı Raimkulova ilə görüş keçirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondundan verilən məlumata görə, Fondun prezidenti xanım Aktotı Raimkulova görüş zamanı Ramil Həsəni TÜRKPA-nın baş katibi vəzifəsinə təyin olunması münasibətilə səmimi-qəlbdən təbrik edib, TÜRKPA nümayəndə heyətini Fondda qarşılamaqdan böyük məmnunluq duyduğunu bildirib.

Görüş zamanı iki qurum arasında mövcud əməkdaşlıq əlaqələrinin cari vəziyyəti nəzərdən keçirilib, birgə təşəbbüslərin həyata keçirilməsi imkanları, eləcə də qarşılıqlı dialoqun institusional əsasda daha da möhkəmləndirilməsi məsələləri ətrafında geniş fikir mübadiləsi aparılıb.

Tərəflər Türk dünyasının ortaq tarixi, mədəni və mənəvi dəyərlərinin qorunması və beynəlxalq müstəvidə təşviqi istiqamətində əlaqələndirilmiş fəaliyyətin vacibliyini vurğulayıb. Bu kontekstdə Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə Türk Dövlətləri Parlament Assambleyasının bir-birini tamamlayan, strateji baxımdan qarşılıqlı rol oynayan iki qardaş qurum olduğu qeyd olunub. Görüşdə həmçinin gələcək dövrdə mədəni irsin təşviqi, humanitar əməkdaşlıq və ortaq layihələr çərçivəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi perspektivləri müzakirə edilib.

Baş tutan görüş Türk dünyasında mədəni və parlament diplomatiyası arasında əlaqələrin gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətli platforma kimi dəyərləndirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.02.2026)

Harun Soltanov, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Nəhayət, artıq otağımdayam. Bu sözləri yazmağa başlayacam. Saat 12⁰² di.  Bu sətirləri yazarkən, ağlım bir an tərəddüd edir. Çünki səni təsvir etmək, necə deyim, yay gecəsində görülən ən parlaq ulduzu, əlinə aldığın bir daş parçasına çəkib izah etməyə çalışmaq kimidi. Mümkünsüzdüye, Bircəm. Amma ürəyimin mümkünsüzlüyə qarşı inadı buna qalib gəlir.

Sənin varlığın, mənim daxilimdə elə bir dil açıbki, onu heç bir lüğət öyrətməyib mənə. Məsələn, "sakitlik" sözü indi mənim üçün sənin yanımda oturub, nəfəs alışını dinləmək deməkdi. "Ev" sözüysə artıq dörd divar yox, sənin məni baxışınla sarıyıb bürüdüyün o görünməz, amma hər şeydən möhkəm sığınacaqdır. Hər gün səni izliyirəm. Sən çayı qaynadanda, pəncərədən küləyi seyr edəndə, ciddi bir şey düşünəndə qaşların bir qədər toplandığında... Bunların hamısı mənim üçün kainatın ən incə, ən dəqiq rituallarıdı. Və mən bu ritualların sadiq tərəfdarıyam. Çünki onların hər biri mənə elə bir hiss verir ki, sanki həyatın bütün sirli mənası, elə bu adi anların içində gizlənib.

Sənin gülüşün mənim üçün bir möcüzə deyil, bir həqiqətdir. Möcüzələr nadir və qeyriadi olur. Sənin gülüşün isə mənim gündəliyimin, həqiqətimin bir hissəsidir. O qədər təbii, o qədər lazımlı və o qədər həqiqidi ki, onu görmədiyim bir günü, günəşi görməmiş bir gün kimi hiss edirəm. Səninlə eyni havadan nəfəs almaq belə, mənə bir qürur verir. Bu qürur böyük uğurların, qazqancların qürurundan fərqlidi. O daha sakit, daha dərin, daha dayanıqlıdı. Bu, elə bir qürurduki, "bax, mənim dünyamda belə bir gözəllik var və mən ona layiq olmaq üçün hər gün daha yaxşı olmağa çalışıram" demək qürurudu.

 Sənə verdiyim hər söz, hər vəd, mənim ürəyimin ən möhkəm kağızına yazılmış müqavilədi. Və mən bu müqavilənin ömrü boyu qulluğvusu olmağı, həyatımın ən şərəfli vəzifəsi sayıram. Sadəcə, var olmağın üçün sənə minnətdaram, kuklam. Həyatımın səhnəsinə gəldiyin üçün. Bu səhnədə mənimlə birlikdə, bu adi, bu qeyri-adi, bu möhtəşəm hekayəni yazdığın üçün.

Mən səni sevirəm, həyatım. Bu sevgi məni olduğum kimi qəbul etdiyin hər an daha da böyüyür. Və mən bilirəm ki, bu hekayənin son səhifəsi də sənin adınla başlayacaq və sənin adınla bitəcək...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.02.2026)

Rəqsanə Babayeva,

Beyləqan rayon Mədəniyyət mərkəzinin rejissoru, "Gənclik" xalq teatrının rəhbəri,yazıçı. “Ədəbiyyat və İncəsənət” üçün

İnsan bəzən elə rahatlıqla başqasının həyatına daxil olur ki, bunu özü də hiss etmir. Elə bilir ki, danışmaq onun təbii haqqıdır, qarışmaq isə sosial məsuliyyətdir. Halbuki bu rahatlığın haradan gəldiyi, nə vaxt formalaşdığı və niyə bu qədər normallaşdığı üzərində demək olar ki, düşünmürük. Biz sadəcə danışırıq. Çünki susmaq çətindir. Susmaq məsuliyyətdir. Susmaq özünü cilovlamaqdır. Qarışmaq isə asandır.

Cəmiyyət olaraq biz müdaxiləni çox vaxt fikir bildirmək adı ilə təqdim edirik. “Mən sadəcə fikrimi dedim” cümləsi, bəlkə də ən çox istifadə olunan bəraət formasıdır. Amma fikir bildirmək ilə müdaxilə etmək arasında incə, lakin çox mühüm bir sərhəd var. Bu sərhəd keçildikdə artıq söhbət məsləhətdən yox, hökm verməkdən gedir. Və hökm verən insan özünü bir pillə yuxarıda hiss edir.

Ən təhlükəli tərəf də elə budur.

Gündəlik həyatın içində baş verən xırda hadisələr bu davranışın nə qədər dərin kök saldığını açıq şəkildə göstərir. Bazarda kələm seçimi ilə bağlı yaranan sadə bir dialoq belə əslində böyük bir sosial problemin kiçik modelidir. Bir insan öz bişirmə təcrübəsinə əsaslanaraq ağ kələm istədiyini deyir. Bu, tamamilə şəxsi seçimdir. Nə iddia var, nə də ümumi qayda qoymaq cəhdi. Amma üçüncü bir şəxsin “sən bişirə bilmirsən” deyə söhbətə müdaxilə etməsi artıq başqa bir şeydir. Bu cümlə ilə təkcə kələm yox, insanın bacarığı, dəyəri, mövqeyi də müzakirəyə çıxarılır.

Burada əsas məsələ kələmin ağ və ya göyərmiş olması deyil. Əsas məsələ odur ki, müdaxilə edən insan qarşısındakını özündən aşağıda görmək ehtiyacı hiss edir. Çünki özünü yuxarıda görmədən bu cür cümlələr qurulmur. “Mən bacarıram, sən bacarmırsan” mesajı açıq-aşkar ifadə olunur. Və bu mesajın qarşı tərəfdə nə yaratdığı, onu necə hiss etdirdiyi heç kəsi maraqlandırmır.

Müdaxilə edən insan üçün əsas olan bir şey var: daxili rahatlıq. O, dediyini deməlidir. Deməsə, içində qalacaq. İçində qalarsa, narahat olacaq. Ona görə də qarşısındakının sərhədləri, hissləri, vəziyyəti ikinci plana keçir. Əsas odur ki, söz deyilsin. Bu, bəzən kömək etmək adı ilə, bəzən təcrübə paylaşmaq adı ilə, bəzən də açıq tənə ilə edilir. Amma mahiyyət dəyişmir.

Belə müdaxilələrə cavab vermək isə ayrı bir məsələdir. İzah etməyə çalışmaq çox vaxt nəticə vermir. Çünki bu cür insan izah dinləmək üçün yox, danışmaq üçün oradadır. Ona görə də bəzən ən təsirli cavab ironiya olur. “Haqlısınız, mən bacarıqsızam” demək zahirən geri çəkilmək kimi görünsə də, əslində bütün söhbəti bağlayır. Qarşı tərəf istədiyini alır: haqlı çıxmaq hissini. Amma bu haqlılıq nə qədər realdır, nə qədər sağlamdır — bu artıq sual altında qalır.

Cəmiyyətin ən böyük problemlərindən biri də budur: haqlı çıxmaq ehtiyacı. İnsanlar çox vaxt düzgün olmaqdan çox, haqlı olmaq istəyirlər. Düzgünlük sakitlik tələb edir, araşdırma tələb edir, empati tələb edir. Haqlı olmaq isə sadəcə danışmaqla mümkündür. Səsini qaldır, hökm ver, mövqeyini bildir. Yetərlidir.

Bu davranış forması illər ərzində normal hala gətirilib. Böyüklər kiçiklərin həyatına qarışıb, “sənin üçün deyirəm” deyib. Kiçiklər böyüyüb eyni şeyi başqalarına edib. Beləcə, müdaxilə nəsildən-nəslə ötürülən bir vərdişə çevrilib. Heç kim bu zənciri qırmağa çalışmayıb. Çünki hamı özünü haqlı bilib.

Şəxsi sərhədlər anlayışı isə bu mühitdə ya zəif qalıb, ya da ümumiyyətlə formalaşmayıb. İnsanlar bir-birinin həyatına elə daxil olur ki, sanki ortada qapı yox, hasar yox, icazə anlayışı yoxmuş kimi davranırlar. Nə geyindin, nə bişirdin, niyə belə etdin, niyə belə demədin — sualların sonu yoxdur. Cavab vermək istəmədikdə isə “bir söz dedik də” deyə məsələ bağlanır.

Amma məsələ bağlanmır. Sadəcə səssizləşir.

Bu səssizlik isə içimizdə yığılan narahatlıqlardan ibarətdir. İnsan hər dəfə susduqca, hər dəfə “dəyməz” dedikcə, hər dəfə “izah etməyə ehtiyac yoxdur” deyə özünü saxladıqca, bir az da yorulur. Cəmiyyət də elə bu yüklə yorulur. Çünki hər kəs bir-birinin həyatına bu qədər qarışanda, heç kim rahat nəfəs ala bilmir.

Müdaxilə etməmək çox vaxt yanlış başa düşülür. Elə bilirlər ki, bu, laqeydlikdir. Halbuki müdaxilə etməmək hörmətdir. Qarşı tərəfi yetkin insan kimi qəbul etməkdir. Onun öz təcrübəsinə, öz ağlına, öz seçiminə etibar etməkdir. “Sən özün bilirsən” demək bəzən ən dəyərli cümlədir. Amma bu cümləni demək çətindir. Çünki bu zaman öz egonu bir kənara qoymaq lazımdır.

Kələm dolması məsələsi gülməli görünə bilər. Amma bu gülüşün altında ciddi bir həqiqət yatır. Biz xırda mövzularda belə bir-birimizə bu qədər rahat müdaxilə ediriksə, böyük mövzularda nə edirik? İnsanların həyat seçimlərinə, düşüncələrinə, dünyagörüşünə necə yanaşırıq? Orada da eyni rahatlıqla hökm vermirikmi?

Bəlkə də hər şey elə buradan başlayır. Kiçik müdaxilələr böyük davranış modellərini formalaşdırır. İnsan bir müddət sonra artıq öz fikrini yox, başqalarının deyəcəyini düşünərək qərar verir. “Buna nə deyərlər?” sualı həyatın mərkəzinə keçir. Bu isə fərdi azadlığın səssiz şəkildə itirilməsi deməkdir.

Halbuki həyat hər kəs üçün fərqlidir. Hər kəsin təcrübəsi, zövqü, biliyi, bacarığı başqa-başqadır. Bunu qəbul etmək çətin deyil. Sadəcə bunu qəbul etmək istəməyən bir ego var. Həmin ego susmaq istəmir. Danışmaq istəyir. Qarışmaq istəyir. Çünki bu zaman özünü mövcud hiss edir.

Bəzən isə ən böyük mövcudluq heç nə deməməkdir.

Nəticə etibarilə, hər şeyə qarışmaq bir güc göstəricisi deyil. Əksinə, çox vaxt daxili boşluğun, təsdiq ehtiyacının, özünə inamsızlığın göstəricisidir. İnsan öz yerini bildikdə, başqasının yerinə keçməyə ehtiyac duymur. Öz həyatından razı olduqda, başqasının həyatını düzəltmək istəmir.

Bəlkə də sual sadədir: Bu, mənim işimdirmi? Bu sualı özümüzə verməyi öyrənsək, bir çox lazımsız söz dilimizdə qalar. Və bəlkə də cəmiyyət bir az daha sakit, bir az daha rahat, bir az da daha hörmətli olar.

Çünki hər kəsin dolması öz qazanınca dadlıdır. Və heç kim başqasının qazanın içinə icazəsiz qaşıq salmaq məcburiyyətində deyil.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.02.2026)

Musiqi dünyamızın parlaq adı – Yavər Kələntərli

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Haqqında danışacağım şəxsin adı çox məşhurdur. Yavər Kələntərli. Əlbəttə ki, bu adı eşitmisiniz.

Yavər Kələntərli 26 mart 1902-ci ildə Şamaxıda anadan olub. O, muğam, təsnif və Azərbaycan xalq mahnılarının mahir ifaçısıdır. 1932–1937-ci illərdə Azərbaycan radiosununun və 1937–1941, 1945–1951-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının solisti olub. Leyli, Leylinin anası ("Leyli və Məcnun", Üzeyir Hacıbəyov), Əsli ("Əsli və Kərəm", Üzeyir Hacıbəyov), Ərəbzəngi ("Şah İsmayıl", Müslüm Maqomayev) və digər partiyaları ifa edib.

Yavər Kələntərli bu dünyada cəmi qırx gün atalı olub. O, dünyaya 26 mart 1902-ci ildə gəlib. Bu həmin iliydi ki, Şamaxını zəlzələ viran qoyub. Anasının, bibilərinin ölənədək unutmadıqları o fəlakət baş verəndə, körpə Yavər beşiyində mışıl-mışıl yatıb. Qəflətən yer-göy lərzəyə gəlib.

 Adamlar təlaşla özlərini evdən bayıra atıblar. Hər kəs canının hayındaymış. Anası isə onu bağrına basıb qorunmağa yer axtarır. Bala məhəbbəti can qorxusunu yadından çıxarır. Qızını başlarına yağan daş-kəsəkdən qoruya-qoruya sığınacaq axtarır. Qəflətən ayağı büdrəyib yıxılır. Üz-gözü qana boyanır.

Yenə özünü yox, körpəsini düşünür. O gün aldığı yara sonradan yaxşı olsa da, qadının üzündə həmişəlik iz qoyub. O dəhşətli gündə aldığı başqa bir yara isə onun qəlbindəydi. Ailənin başçısı Abbas da zəlzələnin qurbanı olub. Atası körpə qızını doya-doya sevib-əzizləmədən getmişdi bu həyatdan.

Amma sanki həmişə onun yanında olmaq üçün səsinin gözəlliyini Yavərə verib gedib. Onların nəslində hamı muğamı, musiqini sevib. Amma balaca, şirindilli, hazırcavab, sevimli Yavərə "Qız uşağı oxumaz" dedilər. O da kömür damına qaçar, orda ürəyi boşalınca oxuyardı.

Şöhrətli xanəndə olduğu vaxtlarda onu müayinə edən həkim təəccüblənmişdi: "Səsinizdə qəribə ahəng var, elə bil, kömür şaxtasında işləmisiniz". O, səhnənin, oxumağın ləzzətini görüb-gedib Xudaverdinin evinə.

 1916-cı ildə məktəbdə Üzeyir Hacıbəyovun "Arşın mal alan" əsəri tamaşaya qoyulanda, o da Əsgəri oynamışdı. Qızlar məktəbi olduğundan, o zaman məktəbin bir neçə şagirdi kimi ona - Yavər Zamanovaya da kişi rolu düşmüşdü.

Amma onun üçün əsas o idi ki, səhnəyə çıxıb. Gəlin köçəndən sonra isə o, səhnə arzusuna, oxumaq istəyinə son qoyulduğuna əmin idi...

Yavəri qohumları sənətdən, səhnədən uzaq tutmaq üçün əllərindən gələni etmişdilər. Ancaq onun məlahətli səsi bir gün bəstəkar Üzeyir Hacıbəyovun diqqətini çəkdi. Üzeyir bəylə Yavərin qardaşı Hacıbala Zamanov Qori Seminariyasında bir yerdə oxumuşdular. Sonralar isə dost olaraq qalırdılar. Üzeyir bəy Hacıbalagilə tez-tez gələrdi.

 Elə onlarda "Leyli və Məcnun" operasının məşqinin aparıldığı vaxtlarda da Üzeyir bəy Yavərin oxumasını dinləmişdi. Üzeyir bəyin aləmində bu səs elə onun Leylisinin səsiydi. Bəstəkarın təklifi Yavərgilin ailəsində razılıqla qarşılanmadı. Amma ona etiraz da edə bilmədilər. Yavər 1922-ci ildə birillik musiqi kursunu bitirdi.

O gün - 1924-cü ilin sentyabrında dayısı oğlu Əlicabbarın evində qurulan məclis Yavərin sənətə gəlməsi üçün bir vasitə oldu. Həmin gün dayısı oğlu dostu Cəmo Cəbrayılbəylinin ağır xəstəlikdən sağalması münasibətilə qonaqlıq verirdi. Bəstəkar Müslüm Maqomayevin masabəyilik etdiyi məclis şən keçirdi.

 Birdən Cəmo Cəbrayılbəyli əyilib qonaqlardan birinin - Qulu Hüseynovun qulağına nəsə pıçıldadı. O da ayağa qalxıb, masabəyidən danışmaq üçün icazə istədi. Qulu Hüseynov əvvəlcə Azərbaycan qadınlarının tərifini göylərə qaldırdı, sonra məclisdə iştirak edən Yavər Kələntərlidən söz saldı:

-Mən eşitmişəm ki, Yavər xanım gözəl musiqi istedadına malikdir, muğamatı yaxşı bilir. Onun həm də qüvvətli, məlahətli səsi var. Masabəyidən xahiş edirəm ki, Yavər xanımın bu məclisdə oxumasına icazə versin.

Cəmo Cəbrayılbəyli də dostunun sözünə qüvvət verdi: 

-Bəli, həqiqətən də Yavər xanımın çox gözəl oxuması var. 

Müslüm Maqomayev gülümsündü:

-Görünür, gözləmədiyimiz yerdən xəzinə tapmışıq. Ümidvaram ki, Mirzə Xudaverdi bizim Yavər xanımı dinləməyimizə müsaidə edəcək.

Masabəyi sözünü bitirər-bitirməz alqış qopdu. Yavər hələ də yerindən qımıldanmırdı. Əlicabbar məsələyə qarışmalı oldu:

-Mənə elə gəlir, nə Yavər, nə də Xudaverdi yeznə bu məsləhətdən çıxmazlar.

Həmişə belə olardı. Dost-tanış, qohum məclislərdə onu oxutmamış əl çəkməzdilər. Amma Yavər yenə həyat yoldaşının cavabını gözlədi. Məclisdəkilərin əksəriyyəti müəllimlər idi. Bu hörmətli ziyalıların yanında etiraza yer yox idi. Xudaverdinin razılığını gözlərindən oxuyan Yavər ayağa qalxdı. Onu ailəvi məclislərdə çox zaman Cəmo Cəbrayılbəyli müşayiət edərdi.

O, indi də Yavərin işarəsini gözləyirdi. Yavər Cəmoya baxıb gülümsünəndə, o dərhal tarını götürüb, Yavər xanımın yanında əyləşdi. Yavər "Segah" üstə "Leyli və Məcnun" poemasından bir qəzəl oxumağa başlayan kimi, məclis sükuta qərq oldu.

Yavər oxuyub-qurtaran kimi məclisi alqış sədaları bürüdü. Onun ünvanına təriflər yağmağa başladı. Sonra Cəmo yenidən tarını sinəsinə basdı. "Kəsmə- Şikəstə"yə başlayıb Yavərə baxdı. Araya sükut çökdü. Yalnız tarın həzin sədaları altında Yavərin ürəkyandıran "Kəsmə-Şikəstə"si eşidilirdi…

Yavər Kələntərli 5 fevral 1979-cu ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.02.2026)

Nigar Xanəliyeva, “Ədəbiyyat və İncəsənət”

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun “Ədəbiyyat və incəsənət” portalında yayımlanan Türk dünyası haqqında olan layihəsində bügünkü söhbətimiz Türk ədəbiyyatında milli ideya barədədir.

Türk ədəbiyyatında milli ideya xalqın tarixi yaddaşını, milli kimliyini, dilini, mədəniyyətini, mənəvi dəyərlərini və azadlıq ideallarını ifadə edən əsas ideoloji-estetik xətt kimi formalaşmışdır. Milli ideya türk xalqlarının ictimai-siyasi inkişafı ilə paralel olaraq yaranmış, müxtəlif tarixi mərhələlərdə fərqli məzmun və forma qazanmışdır. Bu ideya yalnız siyasi məzmun daşımamış, eyni zamanda dil, mədəniyyət, tarix və milli şüur kontekstində bədii-estetik şəkildə ifadə olunmuşdur.

Türk ədəbiyyatında milli ideyanın ilkin təzahürləri qədim türk yazılı abidələrində müşahidə olunur. Orxon-Yenisey abidələri türk xalqının dövlətçilik şüurunu, milli birlik ideyasını və siyasi müstəqillik düşüncəsini əks etdirən ilk yazılı mətnlər hesab olunur. Bu abidələrdə türk xalqının birliyi, dövlətin qorunması və milli varlığın davamlılığı əsas ideya kimi çıxış edir. Məhz bu mətnlərdə milli ideya həm ideoloji, həm də bədii forma almışdır.

Orta əsrlər türk ədəbiyyatında milli ideya daha çox dini-fəlsəfi məzmunla sintez olunmuşdur. Yusuf Balasaqunlunun “Qutadğu Bilig”, Mahmud Kaşğarlının “Divanü lüğat-it-türk”, Əhməd Yəsəvinin “Divani-hikmət” əsərlərində türk dilinin, türk mənəvi dünyasının və mədəni kimliyinin qorunması ideyası ön plana çıxır. Mahmud Kaşğarlı türk dilini sistemli şəkildə təqdim etməklə milli şüurun formalaşmasına mühüm töhfə vermişdir. Bu dövrdə milli ideya daha çox mədəni identiklik və dil faktorları ilə bağlı idi.

XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində türk ədəbiyyatında milli ideya yeni mərhələyə daxil olur. Bu dövrdə milli ideya artıq siyasi və ideoloji məzmun kəsb edir. Türkçülük, turançılıq və milli dövlətçilik ideyaları ədəbiyyatın əsas mövzularından birinə çevrilir. Ziya Gökalp türkçülük ideologiyasını sistemləşdirərək milli ideyanın nəzəri əsaslarını formalaşdırmışdır. Onun fikrincə, millət dil, mədəniyyət və mənəvi dəyərlər birliyidir. Gökalpın əsərlərində türk millətinin tarixi missiyası və gələcək perspektivi ideyası əsas yer tutur.

Azərbaycan ədəbiyyatında milli ideya XIX əsrin sonlarından etibarən xüsusilə güclənmişdir. Mirzə Fətəli Axundzadə, Həsən bəy Zərdabi, Əli bəy Hüseynzadə, Əhməd bəy Ağaoğlu və Məhəmməd Əmin Rəsulzadə milli ideyanın formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Əli bəy Hüseynzadənin “Türkləşmək, islamlaşmaq, müasirləşmək” konsepsiyası türk dünyasında milli ideyanın əsas ideoloji modeli kimi qəbul edilir. Bu konsepsiya türk xalqının həm milli kimliyini qorumağı, həm də müasir dünyaya inteqrasiya etməyi nəzərdə tuturdu.

Bədii ədəbiyyatda milli ideya Cəlil Məmmədquluzadə, Hüseyn Cavid, Əhməd Cavad, Səməd Vurğun kimi sənətkarların yaradıcılığında geniş şəkildə əks olunmuşdur. Hüseyn Cavidin əsərlərində milli azadlıq, insanlıq və vətən ideyaları fəlsəfi səviyyədə təqdim edilir. Əhməd Cavadın poeziyasında vətən sevgisi və milli istiqlal ideyası əsas motivdir. Səməd Vurğunun yaradıcılığında isə milli tarix və milli ruh poetik şəkildə ifadə olunur.

XX əsr türk ədəbiyyatında milli ideya yalnız siyasi azadlıqla məhdudlaşmır, həm də milli mədəniyyətin qorunması, dilin inkişafı və tarixi yaddaşın bərpası kimi məsələləri əhatə edir. Bu dövrdə milli ideya həm realist, həm romantik, həm də modernist ədəbiyyatda müxtəlif formalarda təzahür edir. Türk dünyasının müxtəlif bölgələrində yazan sənətkarlar milli ideyanı ümumtürk kontekstində təqdim etməyə çalışmışlar.

Nəticə etibarilə, türk ədəbiyyatında milli ideya tarixi inkişaf prosesində mərhələli şəkildə formalaşmış, qədim dövlətçilik şüurundan müasir milli ideologiyaya qədər geniş bir məzmun spektrini əhatə etmişdir. Milli ideya türk ədəbiyyatının ideoloji və estetik əsasını təşkil etmiş, xalqın milli kimliyinin formalaşmasında və qorunmasında mühüm rol oynamışdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.02.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Son illərdə küçələrdə və ictimai məkanlarda gördüyümüz mənzərə bir çoxlarımızı düşündürür: insanlar bir-birinə hörmətsizliklə, hətta açıq-aşkar söyüş və təhqirlə yanaşır. Yoldan keçirsən, biri digərini lağa qoyur, birini qəsdən alçaldır, bəzən isə sadəcə əsəblərini boşaltmaq üçün kobud ifadələr işlədir. Əvvəllər cəmiyyətin təməli sayılan nəzakət və hörmət indi görünməz bir kölgəyə çevrilib.

Qeyd edim ki, bu ancaq küçələrdə baş vermir. Sosial şəbəkələr, xüsusilə TikTok, Instagram və digər platformalarda da eyni mədəni geriləmənin şahidi oluruq. İnsanlar bir-birilərinə qarşı sərt, hətta alçaldıcı davranışlarını “əyləncə” adı altında paylaşır. Trend olmaq, diqqət çəkmək və bəzən sadəcə viral olmaq uğrunda söyüş və təhqir adi bir vasitəyə çevrilib.

Xatirimdədir, illər öncə baş vermiş zorakılıq hallarının necə yayılması. Bu, cəmiyyətimizin mədəni geriləməsinin göstəricisidir. Bir qıza qarşı bulinqin videoları yayılmışdı: başına yumurta sındırılmış, saçı kəsilmiş, alçaldıcı şəkildə məruz qalmışdı. Bir video da var idi. Məktəb çıxışı  bir oğlan döyülür, onun videosunu çəkib sosial mediada paylaşırdılar. Bu hallar yalnız fiziki deyil, həm də psixoloji zorakılıqdır-insanın ruhunu, özünəinamını sarsıdır və gələcəkdə cəmiyyətdə hörmətsizlik və empatiya çatışmazlığı yaradır. Sosial şəbəkələr isə bu vərdişi sürətlə genişləndirir: video yayıldıqca başqaları da eyni hərəkəti etmək üçün “ilhamlanır”.

Mədəniyyət nədir? İnsanlar arasında hörmət, nəzakət və bir-birinə qarşı diqqət mədəniyyətidir. Lakin indi bu anlayışlar tədricən itir. Din də insanlara xəbərdarlıq edir: sözün gücü böyükdür. İnsanların dilinə hakim olmaq, bir-birinə hörmətlə yanaşmaq cəmiyyətin əsas sütunlarından biridir. Söyüş və təhqir yalnız qısa zamanda əsəbi boşaldır, amma uzun müddətdə cəmiyyəti dağıdan bir vərdişə çevrilir.

Ən qorxulusu isə budur ki, gənclər bu davranışları normal qəbul edir. TikTok və digər sosial media platformaları gənclərə “trend olmaq” və “viral olmaq” uğrunda sərhədləri aşmağı öyrədir. Onlar düşünmürlər ki, bir söz, bir hərəkət başqasının həyatında iz buraxa bilər. Bu, təkcə şəxsi problem deyil – bütün cəmiyyətin etik və mədəni əsaslarını sarsıdan bir xəstəlikdir.

Bizim cəmiyyətimiz hara gedir? Əgər biz hər kəsin bir-birini söyməsi, təhqir etməsi, alçaldıcı hərəkətlər etməsi adi qəbul etdiyi bir cəmiyyətdə yaşamağa davam etsək, gələcək nəsillər üçün də model bu olacaq. Hörmətsizlik və kobudluq normal, nəzakət və mədəniyyət isə nadir bir hallar kimi qəbul ediləcək.

Çıxış yolu isə aydındır: hər birimiz sözlərimizə və hərəkətlərimizə diqqət etməli, söyüş və təhqiri tərgitməli, həm real həyatda, həm də sosial şəbəkələrdə hörmətli və mədəni davranışı nümunə göstərməliyik. Cəmiyyət yalnız birlikdə, hörmət və mədəniyyət içində möhkəmlənə bilər. Dilimizi və davranışımızı tərbiyə etsək, gələcək nəsillərə sağlam və etik bir cəmiyyət nümunəsi qoymuş olarıq.

Unutmayaq ki, mədəniyyət və hörmət təkcə keçmişin yadigarı deyil; bu, yaşadığımız hər günün, hər sözdə və hər hərəkətdə qorunmalı olan bir dəyərdir. Əks halda, cəmiyyətimiz söyüşün, təhqirin və zorakılığın içində batacaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.02.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Mikoyan Moskvada bir qrup erməni ilə birlikdə “Şuşa” əsərinə görə Firudin Şuşinskini necə cəzalandırdı?! Söhbətimiz bu barədədir.

“Şuşa” kitabı 1962-ci ildə nəşr edilib, mühüm bir hadisəyə çevrilib, oxucular, tarixçilər tərəfindən təqdir olunub, əsərə yüksək qiymət verilib, necə deyərlər, əl-əl gəzib.  Amma 1968-ci ildə - rus dilinə tərcümə ediləndən sonra bir nüsxəsi SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin üzvü və SSRİ Ali Sovetinin deputatı olan daşnak Anastas İvanoviç Mikoyanın əlinə keçib. Əsəri oxuyandan sonra Mikoyan Moskvada vəzifədə oturan bir qrup erməni ilə birlikdə “Şuşa” əsərinə görə respublika rəhbərliyindən Şuşinskinin cəzalandırılmasını tələb edib.

Bu barədə Fürudin bəy özü yazırdı: “Şuşa” kitabına görə başım nələr çəkmədi? O vaxt ermənilərin əlindən üç ay Şuşaya gedə bilmədim. Küçədə məni daşa basdılar. Dəfələrlə evimin küçə qapısını və pəncərələrini sındırdılar, telefon xəttini kəsirdilər. Bir neçə dəfə mənə sui-qəsd cəhdi etdilər... Məni aradan götürmək üçün başıma altı milyon pul qoymuşdular. Ermənistanın “Pioner” qəzetindən tutmuş, “Kommunist” qəzetinə qədər bütün mətbuat əleyhimə böhtanlar və söyüşlər yağdıraraq məni erməni xalqının ən mənfur düşməni kimi qələmə verirdi”.

Hətta Livan erməniləri də bu kitaba qarşı etiraza qalxıb, Beyrutda nəşr olunan “Hayastan” qəzetində Şuşinskini təhqir edən yazılar yazıblar. Bu fakt sübut edir ki, hələ sovet dövlətinin möhkəm vaxtlarında ermənilər türklərə qarşı təşkilatlanmış şəkildə gizli düşmənçilik aparıblar. Təəssüf ki, Şuşinskinin canı qədər sevdiyi doğma Azərbaycanda da ermənilərin səsinə səs verənlər tapılıb. Onlar Firudin bəyə “burjua millətçisi”, “xalqlar dostluğunun düşməni” damğası vurublar, yazıları uzun zaman çap olunmayıb.

Ona görə də bu gün bu görkəmli tədqiqatçının adını başda yazmağımız ədalətli olardı.

(Tarixçi Elmar Həsənlinin yazısından istifadə edilib).

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənt”

Bu gün tarzən, Azərbaycan SSR əməkdar artisti Baba Salahovun doğum günüdür.

Tar ifaçılığı sənətindən söhbət düşəndə böyük tarzən Sadıqcandan üzü bu yana sənət tariximizdə iz qoyan onlarla ustadın adını çəkə bilərik. Bu gün də Azərbaycanda tar ifaçılığında görkəmli sənətkarlar fəaliyyət göstərirlər və hər birinin musiqi mədəniyyətimizdə öz xidməti var.

Əməkdar artist, tarzən, musiqi təşkilatçısı Baba Salahov da belə unudulmaz sənətkarlardan biridir. Uzun illərdir ki, televiziya ekranlarından konsertlər zamanı aparıcıların təqdimatında “Çıxış edir Baba Salahov adına “Araz” Xalq çalğı alətləri ansamblı” ifadəsini eşidirik. Bəli, bu il qocaman ansamblı yaradan, uzun illər həm pedaqoji, həm də ifaçı kimi sənətə xidmət edən tarzənin 103 illik yubileyidir.

Ağababa (əsl adı belə olub) Salahov 5 fevral 1923-cü ildə Bakıda dünyaya gəlib. Tarda ifa etməyi Əhməd Bakıxanovdan öyrənib. 1940-cı ildən ömrünün sonuna qədər Səid Rüstəmov adına Azərbaycan Xalq Çalğı Alətləri Orkestrinin konsertmeysteri olub. 1965-ci ildə Azərbaycan Televiziya və Radiosunun Xalq çalğı alətləri orkestrini yaradaraq ömrünün sonunadək kollektivin bədii rəhbəri olub.

Burada o, Hacıbaba Hüseynov, Rübabə Muradova, Şövkət Ələkbərova, Sara Qədimova, Əbülfət Əliyev, Yaqub Məmmədov, Zeynəb Xanlarova, Ağaxan Abdullayev, Səkinə İsmayılova, Alim Qasımov və başqa məşhur xanəndələri tarda müşayiət edib. Sənətkar 1964-cü ildə “Əməkdar artist” fəxri adına layiq görülüb.

Akademik Rafael Hüseynov Azərbaycan Radiosunda tarzənlə bağlı verilişlərinin birində onu belə təsvir edir:

 “Elə görkəmindən ziyalılıq yağırdı. Gözlərində qalın sağanaqlı eynək, sifətində həmişə daxili təmkinini nişan verən ciddi ifadə, hərəkətləri, danışığı, rəftarı sahmanlı, ölçülü-biçili. Tanımayan olsa, ilk baxışdan onu bir alim, təcrübəli müəllim, oturuşmuş qələm sahibi zənn edərdi.

Amma istedadlı, qabiliyyətli və elə o qədər də təvazökar, özünü diqqət mərkəzinə çəkmək duyğusundan, şöhrət hisslərindən çox uzaq olan bu sadə insan musiqiçi idi, tarzən idi və onu bütün Azərbaycan tanıyırdı”.

Xalq artisti, tarzən Ağasəlim Abdullayev deyir ki, bu gün sənətdə tanınmağında, Xalq artisti tituluna qədər yüksəlməyimdə Baba müəllimin əməyi danılmazdır:

 “Çox gözəl sənətkar və insan idi. Baba müəllimi xatırlayanda ötən əsrin 60-70-ci illəri yadıma düşür. Onu qiyabi olaraq musiqi məktəbində təhsil aldığım illərdən televiziya vasitəsilə tanıyırdım. O zaman Səid Rüstəmov adına Azərbaycan Xalq Çalğı Alətləri Orkestrinin konsertmeysteri idi.

Belə bir mötəbər ansamblın konsertmeysteri olmaq da hər ifaçıya nəsib olmur. Baba Salahov çox savadlı idi. Not yazılan kimi əzbərə ifa edirdi. Sonra tale elə gətirdi ki, o vaxtkı Asəf Zeynallı adına Musiqi Texnikumuna qəbul olunanda onu tez-tez üzbəüz görməyə başladım.

Həmin texnikumda dərs deyirdi. 1969-cu ildə məni rəhbəri olduğu kollektivə dəvət etdi. Bu ansambla gələndən sonra bizim ata-oğul münasibətlərimiz başladı. O vaxt üçüncü kursda təhsil alırdım... Belə insanlar heç zaman unudulmazlar. Kim ki sənə yaxşılıq edir, gərək onu hər zaman ehtiramla yad edəsən.

 Baba müəllim mənə hədsiz yaxşılıqlar edib. Həftədə bir dəfə ansamblla konsertlərimiz olurdu və hər zaman da mənə solo hissələrdə yer verirdi. Bu solo və televiziyada ansamblla çıxışlarımla da, demək olar ki, məni xalqa tanıtdı.”

Möhlət müəllim sonradan həmin ansambla rəhbər təyin edilməsindən də danışır:

“Baba Salahov 1981-ci ildə dünyasını dəyişəndən sonra ansambla mən rəhbərlik etməyə başladım. Hazırda fəaliyyətdə olsaq da, müəyyən səbəblərdən gec-gec konsertlərə çıxırıq. Çalışıram ki, ustadımın adı “Araz” Xalq çalğı alətləri ansamblı ilə hər zaman qoşa səslənsin. Azərbaycanda elə bir xanəndə yoxdur ki, Baba müəllimin ansamblı ilə ifa etməsin. Tələbələri də çox idi.

Onlardan bəziləri musiqi kolleclərində direktor, bəziləri də tanınmış tarzən kimi fəaliyyətlərini davam etdirdilər. Şəxsiyyət kimi də nümunəvi insan idi. Çox sadə, təmkinli və mədəni insan idi. Heç unutmuram. Hətta məşq zamanı bir neçə dəfə səhv edən musiqiçiyə belə əsəbiləşəndə özünəməxsus şəkildə “ay, çox sağ ol” ifadəsi işlədərdi. Çox böyük hörmət sahibi idi...”.

Baba Salahov 12 avqust 1981-ci ildə Bakıda vəfat edib. Bədii rəhbəri olduğu ansambl həmin ildən “Araz” adlandırılıb. Kollektivə 1992-ci ildə onun adı verilib.

Baba Salahov sənəti mədəniyyət tariximizin unudulmayan səhifələrindən biridir. Bu gün sənətkarın adı həm də Buzovna qəsəbəsində bir küçədə yaşadılır.

Mən şəxsən eşitmişəm, gənc tarzənlər tarda ifa edəndə Baba Salahov zəngulələrindən istifadə edirlər.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Mədəniyyətin öz yeri var, siyasətin öz. Gəlin onun siyasi baxışlarına toxunmayaq. Gəlin onun dahi ssenaristlik məsələsinə önəm verək, SSRİ, Azərbaycan və Rusiyanın ədəbiyyat, kino və teatr sahələrinə verdiyi töhfələrdən danışaq.

Bəli, müasir Azərbaycan ədəbiyyatının və kino sənətinin görkəmli nümayəndəsi, tanınmış nasir, dramaturq, ssenarist və rejissor, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü, Dövlət mükafatları laureatı, Əməkdar incəsənət xadimi, Xalq yazıçısı Rüstəm İbrahimbəyovun bu gün doğum günüdür. Anadan olmasının 87-ci ildönümüdür.

O, 5 fevral 1939-cu ildə Bakıda anadan olub. Onun əsərləri əsasında 40-dan çox bədii film, televiziya filmləri və tamaşaları çəkilib. 1989-cu ildə əsası qoyulan "İbrus" (İB- İbrahimbəyov, RUS-Rüstəm) şirkətinin və eyniadlı teatrın təsisçisidir. 1962-ci ildən yazıçılıqla məşğul olub.

 15 pyesi dünyanın 100 dən çox ölkə teatrlarından tamaşaya qoyulub. Azərbaycan yazıçısı, nasir, dramaturq, ssenarist, prodüser və kinorejissor, 1969-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Rusiya Rəssamlıq Akademiyasının fəxri üzvü, Azərbaycan Respublikasının Xalq yazıçısıdır.

Rüstəm İbrahimbəyov həm Azərbaycanda, həm keçmiş postsovet məkanında, həm də bütün dünyada peşəkar ssenarist, dramaturq və rejissor kimi tanınır. Azərbaycanın xalq yazıçısı Maqsud İbrahimbəyovun qardaşıdır. Demokratik Qüvvələrin Milli Şurasının əvvəlcə sədri, ardınca da fəxri sədri olub. O, Milli Şuranın Azərbaycan Respublikası prezidentliyinə vahid namizədi də olub. Ancaq siyasətdən danışmamağa söz vermişdim.

"Urqa – məhəbbət dairəsi" (1991) — ssenari müəllifi Rüstəm İbrahimbəyov, rejissoru Nikita Mixalkov olan və ABŞ-də "Cənnətə bağlı" (Close to Eden) adıyla tanınan bu film Venesiya Film Festivalının Qızıl Şir mükafatına, Avropanın ən yaxşı filmi kimi Berlində "Feliks" mükafatına, ən yaxşı xarici dildə tərcüməyə görə 1992-ci ildə "Amerika film"də Oskar mükafatına namizədliyi irəli sürülüb.

Ssenari müəllifi olduğu "Günəşdən usanmışlar" filmi (rejissor Nikita Mixalkov) 1994-cü ildə "Ən Yaxşı Xarici Dilli Film" kimi Oskar mükafatına, Jurinin Böyük Prizinə və 47-ci Kann Beynəlxalq Film Festivalında mükafata layiq görülüb. Rüstəm İbrahimbəyovla Nikita Mixalkovun daha bir müştərək filmi olan "Sibir bərbəri" 1998-ci ildə Avropanın ən böyük büdcəli filmi sayılıb.

1999-cu ildə Rüstəm İbrahimbəyovun Sergey Bodrovla birgə ssenarisini yazdığı  "Şərq-Qərb" filmi ən yaxşı xarici film nominasiyasında "Oskar" mükafatına namizədlərdən biri olub. Rüstəm İbrahimbəyovun ssenarisi əsasında çəkilən "Səhranın bəyaz günəşi" filmi bir vaxtlar keçmiş SSRİ-də ən çox baxılan film olub.

Mükafatları

1. "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

2. Lenin komsomolu mükafatı

3. Azərbaycan SSR dövlət mükafatı

4. SSRİ dövlət mükafatı

5. Rusiya Federasiyasının dövlət mükafatı — 1993, 1995, 1997, 1999

6. "Rusiya Federasiyasının əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

7. "Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçısı" fəxri adı

8. "Şöhrət" ordeni

9. III dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni (Rusiya Federasiyası)

10. Ədəbiyyat və İncəsənət ordeni komandoru (Fransa)

11. Müstəqil Dövlətlər Birliyinin fəxri fərmanı

12. "Teatr Xadimi" qızıl medalı

13. Moskva Dövlət Dumasının fəxri fərmanı

14. "Qızıl Portağal" mükafatı

O, 11 mart 2022-ci ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra 83 yaşında Moskvada vəfat edib. 13 mart 2022-ci ildə sənətkar ilə Moskvadakı Mərkəzi Kinematoqrafçılar Evində vida mərasimi keçirilib və 16 martda nəşi Bakıya gətirilib. Sənətkar Birinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.02.2026)

İnci Məmmədzadə, ”Ədəbiyyat və incəsənət”

Komik və dramatik rolların mahir ifaçısı  Əməkdar artist Xanlar Muradov barədə danışacağam. Bu gün onun anım günüdür.

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti, özünəməxsus ifa tərzi və koloritli yumor hissi ilə tamaşaçıların yaddaşında iz qoyan Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatrının aktyoru Xanlar Muradov 30 aprel 1946-cı ildə yenicə tikilməkdə olan Sumqayıtda anadan olub. Əmək fəaliyyətinə H. Ərəblinski adına Sumqayıt Dövlət Dram Teatrında başlayıb. Teatrda ilk rolu Ə. Haqverdiyevin "Müsibəti Fəxrəddin" tamaşasında Qurban rolu olub.

Bu teatrda o 50-yə yaxın rol ifa edib. 1975-ci ildən Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında aktyor işləyib. O, teatrda işlədiyi müddətdə Danabaş kəndinin əhvalatları – Xudayar bəy, Qızıl toy – Rəhim, Subaylarınızdan görəsiniz – Seyfi, Səhnədə məhəbbət – milyonçu, Məhəbbət oyunun – Daşdəmirov, Nəğməli Könül – Fərrux kimi əksər tamaşalarda rollar oynayıb.

Xanlar Muradov Azərbaycan teatrında öz yeri, öz çəkisi olan aktyorlardan biri idi. Onun özünəməxsus ifasını Musiqili Teatrın sadiq tamaşaçıları indinin özündə də çox yaxşı xatırlayır.  1975-ci ildən dünyasının dəyişdiyi 2005-ci ilə qədər - düz 30 il Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatrında fəaliyyət göstərib.

Bir-birindən maraqlı obrazlar canlandırıb. Teatr sahəsindəki xidmətlərinə görə 2000-ci ildə Əməkdar artist adına layiq görülüb. Aktyor 1970-1975-ci illərdə Sumqayıt Dövlət Dram Teatrında, 1975-2005-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatrında çalışıb. Bu isə onun rolları:

Sumqayıt teatrında ifa etdiyi rollar:

- Şeyda (“Toy”, Sabit Rəhman)

- Qurban(“Müsibəti-Fəxrəddin”, Nəcəf bəy Vəzirov)

- Axund (“Solğun çiçəklər”, Cəfər Cabbarlı)

- Sırodovey (“Tribunal”, Aleksandr Makoyonok)

- Yaqub (“Həmyerlilər”, Altay Məmmədov)

- Silvester (“Skapenin kələkləri”, Jan Batist Molyer)

- Bədurətdin (“Bu meydan, bu şeytan”, Firudin Aşurov)

- Qələndərov (“Gülməyən adam”, Əfqan Əsgərov)

- Şair (“Paralelimin nəbzi”, Ramiz Heydər)

Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatrında ifa etdiyi rollar:

- Hilal (“Durna”, Süleyman Rüstəm, Səid Rüstəmov)

- Molla Musa (“Boşanaq, evlənərik”, Əliağa Kürçaylı, Vasif Adıgözəlov)

- Bəbirli (“Özümüz bilərik”, Şıxəli Qurbanov, Süleyman Ələsgərov)

- Qulam (“Həyətim mənim, həyatım mənim”, Cahagir Məmmədov, Əşrəf Abbasov)

- Bilal (“Qız görüşə tələsir”, Adil Babayev, Tofiq Bakıxanov, Nəriman Məmmədov)

- Rəhim kişi (“Qızıl toy”, Ramiz Heydər, Oqtay Kazimi)

- Vəli (“Məzəli əhvalat”, Ruhəngiz Qasımova)

Filmoqrafiya

- Şir evdən getdi — milis işçisi

- Od içində

- Evləri köndələn yar

- Topal Teymur

- Bəxtəvər.

Aktyorun həyatının Bakı dönəmində də sumqayıtlılar sevə-sevə ona “bizim sumqayıtlımız” deyirdilər. Hər Sumqayıta gəlişində küçədə insanlar başına toplaşardı. O, Bəşir Səfəroğlu, Lütfəli Abdullayev, Əliağa Ağayev səviyyəsinə ucalacaq bir komedik aktyor potensialına malik idi. Amma müəyyən səbəblər onu parlamağa qoymadı.

Xanlar Muradov 2005-ci il fevral ayının 5-də Bakıda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.02.2026)