Nail Zeyniyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bir suallıq ömür yaşamaq odur ki, sanki sənin içində bir quyu var, onun içinə düşmüsən, amma quyu sonsuz dərindir və dibi yoxdur. Hər addımda düşürsən, amma heç yerə çatmırsan. Və ən qəribəsi budur ki, düşdükcə yuxarını unutmağa başlayırsan. Harada başladığını, niyə düşdüyünü, ümumiyyətlə yuxarıda nə olduğunu.

Suallar sənin içində canlı məxluqlardır. Onlar böyüyür, nəfəs alır, bəzən səni içəridən yeyirlər. Sən yatağa uzanırsan, gözünü bağlayırsan və onlar başlayır fısıldamağa. "Niyə?" deyirlər. "Nə üçün?" deyirlər. Sən cavab verməyə çalışırsan, amma dilin tutulur. Çünki cavab dilində deyil, beynindədir. Amma beyin də onu tapa bilmir.

Bir suallıq ömür o deməkdir ki, səhər ayılanda özünü yenidən qura bilməlisən. Dünənki sən bu günkü sən deyil. Dünən inandığın şey bu gün kül kimidir. Əlində tutmağa çalışanda tozuna dönür, əlindən süzülüb gedir. Və sən qalırsan boş ovucla, baxırsan əlinə və düşünürsən bəs nə tutmalıyam?

Zaman səninlə oyun oynayır. Bəzən sanki dayanır. Bir an uzanır, genişlənir, sonsuzlaşır. Sən o anda batırsan, əriyirsən. Sonra qəfil hər şey sürətlənir, zaman qaçır, sən arxasınca qaçırsan, çata bilmirsən. Və anlayırsan ki, zamanı heç vaxt tutmayacaqsan. O sənin əlində su kimidir - nə qədər sıxsan, bir o qədər tez axıb gedir..

Hər insan içində ayrı dünya daşıyır. Bu dünyalar bir-birinə toxunur, amma heç vaxt kəsişmir. Sən biriylə danışırsan gözünə baxırsan, gülürsən, ağlayırsan. Amma bilirsən ki, aranızda şüşə var. Görünməz şüşə. Sən onun dünyasına girə bilmirsən, o səninkiə. Hər kəs öz qəfəsindədir. Qəfəslər yan-yanadır, amma açar hər birində fərqlidir.

Bir suallıq ömür o deməkdir ki, hər şey mümkündür, heç nə əmin deyil. Sən yaşayırsan, amma yaşadığından əmin deyilsən. Bəlkə yuxu görürsən. Bəlkə başqası yuxu görür və sən o yuxunun içindəsən. Bəlkə heç nə yoxdur, yalnız sənin düşüncən var ki, nəsə var.

Suallar toxum kimi səpilir içinə. Əvvəl bir-iki, sonra minlərlə. Onlar cücərir, böyüyür, kök salır. Sənin içində bütöv bir meşə böyüyür suallardan. Və sən o meşədə itməyə başlayırsan. Hər ağacın budağında yeni sual, hər yolun sonunda yeni yol yaranır. Çıxış axtarırsan, amma o meşə sonsuz genişlənir.

Bəzən durursan güzgü qarşısında. Baxırsan özünə və görürsən ki, bu üz tanış deyil. Bilirsən ki, sənin üzündür, hər gün görürsən. Amma bu an sənə yaddir. Və düşünürsən - bu üzün arxasında kim var? Mənmi, yoxsa başqası? Və əgər başqasıdırsa, mən hardayam?

Bir suallıq ömür o deməkdir ki, hər cavab yeni sualdır. Bir qapı açılır, dalında on qapı. Bir yol bitir, qarşıda min yol. Sən addımlayırsan, amma yerində qalırsan. Çünki irəliləmək illüziyadır. Hər addım səni başlanğıca qaytarır. Sən dairə içində gəzirsən, amma düz xəttdə getdiyini sanırsan.

Varlıq bir paradoksdur. Sən həm sənsən, həm deyilsən. Həm bilirsən, həm bilmirsən. Həm inanırsan, həm şübhələnirsən. Və bu ziddiyyətlərin içində tarazlıq axtarırsan. Amma tarazlıq haradasa ortadadır, sən isə həmişə kənardasan. Ya çox sağda, ya çox solda. Heç vaxt ortada.

Gecə yatanda düşünürsən - sabah oyanacaqmı? Əgər oyanmasam, fərq edəcəkmi? Kim biləcək? Və əgər heç kim bilməyəcəksə, deməli, mən var idimmi? Yoxsa varlığım yalnız başqalarının yaddaşındadır? Əgər belədirsə, onda mən özüm yoxam, yalnız başqalarının fikrində bir xəyalam.

Bir suallıq ömür o deməkdir ki, sən şam kimi əriyirsən. Yavaş-yavaş, hər gün bir az. Hər düşüncənlə, hər sualınla bir parçan qopur gedir. Və sən baxırsan özünə, görürsən ki, artıq tam deyilsən. Parçalardan ibarətsən. Və bu parçalar bir-birinə bağlı deyil. Onlar havada üzür, bəzən yan-yana gəlir, bəzən uzaqlaşır.

Amma bəlkə də məhz bunda gözəllik var. Bütöv olmamaqda. Çünki bütöv olan şey donmuşdur, dəyişmir. Parçalı olan isə hər an yenidən qurula bilər. Hər gün fərqli formada. Sən bu gün bir cür adamsan, sabah başqa cür. Və heç biri yalan deyil, hamısı sənsən.

Bəlkə bir suallıq ömür ən dürüst ömürdür. Çünki orda yalan yoxdur. Sən bilmirsən deyirsən və bu həqiqətdir. Bilən adam yalan deyir, bilməyən isə dürüst. Və sən bilmirsən. Heç nə bilmirsən. Yalnız bunu bilirsən ki bilmirsən. Və bu yeganə əminliyindir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Qədəm qoyduğumuz 2026-cı il Azərbaycanın mədəniyyət təqvimində birmənalı şəkildə 12-ci əsrdə yaşayıb yaratmış dahi Azərnbaycan mütəfəkkiri və şairi Xaqani Şirvaninin 900 illik yubileyi ilə əlamətdardır.

Və əlbəttə ki, Azərbaycan dövləti bu əlamətdar tarixi hadisəyə biganə qala bilməzdi. Prezident İlham Əliyevin “Böyük Azərbaycan şairi Xaqani Şirvaninin 900 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında” imzaladığı Sərəncam Azərbaycan mədəniyyətinə və klassik ədəbi irsimizə verilən yüksək dəyərin növbəti təzahürüdür. Sərəncama əsasən, Mədəniyyət Nazirliyinə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası ilə birgə Xaqani Şirvaninin 900 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbirlər planının hazırlanması və həyata keçirilməsi tapşırılıb.

1126-cı ildə Şamaxıda anadan olmuş dünya şöhrətli şair və mütəfəkkir Xaqani Şirvani klassik Azərbaycan və Şərq ədəbiyyatının ən qüdrətli simalarından biridir. Yüksək istedadı ilə seçilən Xaqani gənc yaşlarında Şirvanşahlar sarayına dəvət alıb, dərin elmi biliklərə və geniş dünyagörüşünə malik bir sənətkar kimi şöhrət qazanıb. Onun həyat yolu həm yaradıcılıq uğurları, həm də ağır şəxsi itkilərlə zəngin olub. Buna baxmayaraq, şair zəngin və ölməz bir irs qoyub gedib.

Xaqani Şirvaninin yaradıcılığı klassik Şərq poeziyasının bütün əsas janrlarını əhatə edir. Onun 17 min beytlik lirik “Divan”ı, epik poeziyanın ilk görkəmli nümunələrindən sayılan “Töhfətül-İraqeyn” məsnəvisi, ictimai-fəlsəfi məzmunlu “Mədain xərabələri” və “Şiniyyə” qəsidələri, eləcə də məşhur “Həbsiyyə” şeirləri Azərbaycan və Şərq ədəbiyyatının nadir incilərindəndir. Əsərlərində ədalət, insan ləyaqəti, mənəvi ucalıq, azadlıq ideyaları və vətənpərvərlik motivləri aparıcı yer tutur.

Xaqani Şirvani fars və ərəb dillərində yazsa da, yaradıcılığının ideya-bədii xüsusiyyətlərinə görə Azərbaycan ədəbi məktəbini təmsil edib, sonrakı yüzilliklərdə bir çox şair və mütəfəkkirlərə güclü təsir göstərib. Onun əsərləri Azərbaycanla yanaşı, İran, Rusiya, Hindistan, Pakistan və Qərbi Avropa alimləri tərəfindən tədqiq edilib, bir hissəsi Azərbaycan dilinə tərcümə olunub. Və nəzərə alaq ki, Xaqaninin yaradıcılığı ondan sonra gələn Nizami Gəncəvi üçün sanki bir mayak rolu oynayıb.

Son vaxtlar ölkənin həm ictimai-siyasi, həm də mədəni həyatında fəal görünən, bütün prioritet istiqamətlərə töhfə verməyə çalışan Vəhdət Partiyası Xaqani Şirvaninin 900 illik yubileyinin dövlət səviyyəsində qeyd edilməsinə də biganə qala bilməzdi əlbəttə. Əvvəla partiya bununla bağlı Sərəncam imzaladığına görə Azərbaycan Prezident İlham Əliyevə təşəkkür edir.

Vəhdət Partiyasının sədri, tanınmış yazıçı, politoloq Adəm İsmayıl Bakuvidən aldığımız məlumata görə, böyük söz ustadının yubileyi ilə əlaqədar pöartiya xüsusi toplantı keçirəcək və Xaqani Şirvani irsinin daha geniş tanıdılması, gələcək nəsillərə ötürülməsi məqsədilə Bakı, Şirvan və digər bölgələrdə silsilə tədbirlər təşkil edəcək. Bu tədbirlər nisbətən fərqli formatda, sözlü, musiqili, səhnəcikli olacaq, hər bir kəsin zövqünü oxşamaqla uzun müddət təəsüratında hopub qalacaq.

Və bir də, çox vacibi. Bugünkü yeniyetməliyin, gəncliyin didaktikaya kəskin ehtiyacı vardır. Misraları aforizmə, zərbi-məsələ çevrilən Xaqaninin kəlamları ilə təmas, Vəhdət partiyası sədrinin qənaətinə görə, gələcəyimiz olan bu həssas təbəqə üçün hədsiz faydalı olacaqdır. Bir baxın, Xaqani yaradıcılığından Adəm İsmayıl Bakuvi tərəfindən gətirilən bu aforizmlər ən yaxşı tərbiyələndirən, ən güclü motivəedən deyilmi?

Dünya bir kölgədir – qaçsan qaçar, yerisən yeriyər.

Elm bir nurdur, nadanlıq isə zülmət. Bilik insanı ucaldar, cəhalət isə onu kor edir.

Dost sınaqda tanınar. Həqiqi dost çətin gündə üzə çıxar.

Zamanın qədrini bilməyən, ömrün qədrini də bilməz.

Söz qılıncdan kəskindir. Düşünülmədən deyilən söz insanı yaralaya bilər.

Tamaha uyan insan, öz azadlığını itirər.

Ağıllı düşmən, nadan dostdan yaxşıdır.

Dünya fanidir, ona həddən artıq bağlanmaq mənasızdır.

Hər tacı qızıl olan padşah sanma.

 Görünüş aldadıcıdır, mahiyyət əsasdır.

Sükut bəzən min sözdən üstündür.

İnsan öz əməlinin aynasında görünər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

Habil Yaşar, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bugünkü müsahibimiz dəyərli müəllim Anar Məmmədovdur. Sadə peşə sahibləri rubrikasında, düşünürəm ki, müəllim peşəsi dominant sayıla bilər.

-Salam, Anar müəllim. İlk olaraq özünüz haqqında qısa məlumat verməyinizi xahiş edərdik.

-Salam. Mən, Anar Məmmədov tarix-dövlət hüququ muəllimiyəm. Bakıda 215 saylı məktəbdə işləyirəm.

-Tarix müəllimi olmağınıza nə səbəb olub?

-Əslində mən idarəçi olmaq istəyirdim. Buna görə sosial elmləri öyrənirdim. SSRİ dağıldıqdan sonra müəllim işlədim.

-Tarix müəllimi kimi gənclərin ümumi təhsil səviyyəsi sizi qane edirmi?

-Bu dəqiqə informasiya sel kimi axır. Oxumaq asanlaşıb. Gənclər irəliyə doğru can atırlar. Mən onlara yaradıcı və tənqidi oxumagı arzu edirəm.

-Təhsili və elmi gənclərə daha çox sevdirmək üçün hansı addımların atılmasını istərdiniz?

-Təhsildə ilk növbədə, interaktiv metodlar, İKT, oyunlar nəzəriyyəsindən istifadə edilməlidir. Bacarıqlara yiyələnmək lazımdır. Zənnimcə, fundamental elmləri, xüsusən riyaziyyat birinci sırada olmalıdır.

-Tarix nə üçün vacibdir və onu bilməmək cəmiyyətə hansı mənfi təsirləri göstərə bilər?

-Tarixin məzmunu ilə bağlı deyə bilərəm ki, o eklektik elmdir. İstər-istəməz tarixçi politologiyanı, makroiqtisadiyyatı, psixologiyanı, ədəbiyyatı, dili, coğrafiyanı, hətta riyaziyyatı, geodeziyanı bilməlidir. Artıq Terner bu fikri çoxdan söyləyib. Tarix qədər fikir plüralizmini sevən elm yoxdur. Tarixi bilməmək rəngsiz, solğun, düşünməyi sevməyən toplum yetişdirir.

-Tarixi şəxsiyyətləri bugünkü dəyərlər və düşüncə tərzi ilə mühakimə etmək sizcə doğrudurmu?

-Xeyr. Artıq bu suala Kollinqvud cavab verib. Hər fakta həmin dövrün gözü ilə baxmaq lazımdır. Onda tarixi dərinlə hiss edə bilirsən.

-Sizin üçün ən maraqlı tarixi şəxsiyyət kimdir?

-Mənim üçün ən maraqlı şəxsiyyət Jozef Fuşedir. O “simasızlıgın simvolu” adlanır.

-Hansı tarixi hadisə sizi daha çox düşündürür və niyə?

-Məni ən çox düşündürən sosiumdakı institusional dəyişikliklərdir. Bunu Duqlas Nort işləyib hazırlayıb. Nəyə görə? Argentina da respublikadir, ABŞ-da. Amma aralarındakı fərqi hamı görür.

-Tarix və ədəbiyyat arasında hansı əlaqəni görürsünüz?

-Mən bu əlaqəni tam aydın şəkildə izah edə bilmərəm. Amma nümunələr var: Lev Tolstoy və Stefan Sveyq.

-Əgər bədii əsər yazsaydınız, qəhrəmanınızı hansı tarixi şəxsiyyətə bənzətmək istərdiniz? Ümumiyyətlə, belə bir fikriniz varmı?

-Yazı yazmaq ALLAHın təpərindən asılıdır. Mən öz yazımda tarixçi Ferman Brodeli canlandırmaq istəyərdim.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

 Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Güclü xarakterli, sarsılmaz iradəli, məsuliyyətli, zabitəli, özgüvəni yüksək adamdır. Bu xüsusiyyətləri onun xarici görünüşündə də öz əksini tapıb. Digər insanlarla bir az məsafəli davransa da, əslində içi sevgi ilə doludur. Liderlik qabiliyyəti var, məqsədi hər zaman qalib gəlməkdir. Özünə xas sistem yaradıb. Tətbiq etdiyi qaydalardan xaricə çıxmır...

1965-ci il yanvarın 29-da Naxçıvan Muxtar Respublikası Culfa rayonunun Əbrəqunus kəndində anadan olub. Orta təhsilini həmin kənddə başa vurub. Əsgəri xidmətdən sonra bir müddət Culfada sovxozda işləyib. Daha sonra Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsinə qəbul olunub və oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1992-ci ildə Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Prokurorluğunun müstəntiqi, 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət katibinin köməkçisi vəzifələrində çalışıb. 1996-cı ildən Bakı Asiya Universitetinin baş müəllimi, 2000–2003-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının katibi vəzifələrində işləyib. Siyasi partiyalardan birinin sədri, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatıdır...

Dürüst, humanist, vicdanlı və mərddir. Cəsarətlidir- sözünə sahib çıxmağı bacarır.  Yüksək mədəniyyətə malik, əxlaqlı insandır. Kifayət qədər təmkinlidir. Uzaqgörən və analitik təfəkkürə sahibdir...

Deyir ki:- “Mən deməzdim, qadınlar məişət zorakılığına məruz qalırlar. Onların qarşılaşdığı məişət zorakılığı yox, əsasən fiziki zorakılıq olur. Əslində bir çox hallarda, ailədə həyat yoldaşlarına, uşaqlarına qarşı dözülməz vəziyyət yaradan elə qadınların özləridir...”

Milli maraqları daim hər şeydən üstün tutan, dövlətçiliyin hər şeyin fövqündə olduğunu öz fəaliyyəti ilə təsdiq edən siyasətçilərdəndir. Milli Məclisdə maraqlı, orijinal çıxışları ilə seçilən millət vəkillərindən biri də odur. Zarafat deyil, böyük bir məktəb keçib- Milli Azadlıq Hərəkatının od-alovunda bişib. Siyasi sərişətəsi, dünyagörrüşü ilə yanaşı, həm də şəxsi keyfiyyətləriylə də dünənin, bu günün və eləcə də sabahın siyasət adamları üçün nümunə ola biləcək bir ictimai-siyasi xadimdir...

Bəzən millətin vəkili olmaq mərtəbəsinə qalxmaq üçün, deputat olmağa və üçrəngli döş nişanını yaxada gəzdirməyə ehtiyac qalmır. Necə ki, bir çoxları haqq etmədikləri mandatı və döş nişanlarını gəzdirirlər, amma o, hətta deputat olmasaydı belə təkcə seçicilərinin deyil, bütövlükdə millətin vəkili adını daşımağa layiq insanlardandır. Onu xalqın rifahı həmişə narahat edir...

Deyir ki:- “Artıq rayonlarımızda yaşan insanların əksəriyyəti unu da kilo ilə alırlar. Heç olmasa, elə edək ki, insanlar kənd dükanlarındakı borc dəftərlərini bağlaya bilsinlər. Ünvanlı sosial yardımların dayandırılması ilə bağlı fikirlər səsləndirməklə insanları mənfi psixoloji durumda qoyuruq. İş yeirlərini itirən insanların işsizliyə görə müvainətləri məsələsinə ciddi yanaşmalıyıq. Bəziləri deyir ki, hökuməti əvəllər tənqid edənlər indi  onu tərifləyirlər? Bəli, hökumətin hansısa addımlarını müsbət hesab edəndə tərifləmişəm və hansısa addımlarını mənfi hesab edəndə isə tənqid də etmişəm. Burda nə var ki? Belə məntiqlə məsələyə yanaşmaq düzgün deyil. Unutmaq lazım deyil ki, hamının gözü parlamentdədir, danışanda diqqətli olmaq lazımdır...”

Əlbəttə, onun müxalifət partiyasının lideri kimi hakimiyyətə münasibətdə nisbətən loyal mövqedə dayanması siyasi dünyagörüşü bəsit olan kəsimlərdə anlaşılmaya bilər. Amma o, ucuz pafosçuluqdan, yersiz müştəbehlikdən uzaq adam olduğu üçün mövcud siyasi reallıqlar çərçivəsində məmləkətə, onun siyasi palitrasına harmoniya gətirmək istəyinə köklənmiş bir siyasi mübarizə yolu seçib. Bu baxımdan, müxalif düşərgədəki yalançı radikallardan fərqli olaraq, o dosta da, rəqibə də, tərəfdaşa da səmimi yanşamasıyla seçilir...

Üzərinə düşən məsuliyyətin fərqindədir və nə qədər ağır olsa da məsuliyyətdən qaçmır. Adət ənənələrə olduqca bağlı insandır. Fərqli və ilk olan məsələlərə adətən soyuq yanaşır. Məntiqsiz olan hər şeydə son dərəcə həssasdır. Bu xüsusiyyəti hadisələri və qarşısındakı insanları daha aydın anlamasına imkan verir. Necə deyərlər, zamanı idarə etməyi olduqca yaxşı bacarır. Əzmli olmaq onun üçün olduqca önəmlidir... 

Bəli, mən Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri Qüdrət Həsənquliyev haqqında danışıram.  Ötən bu illər ərzində o, daim mediaya, yurnalistlərə açıq siyasətçilərdən olub, mediaya və media mənsublarına tolerant münasibət sərgiləyib, heç zaman qələm əhli ilə qarşıdurmaya, məhkəmə çəkişmələrinə getməyib. O, peşəkar siyasətçi kimi fəaliyyətində hər zaman özünəməxsusluğu ilə seçilib, fərqlənib, heç kimi təqlid etməyib. Həmişə öz yolu, öz yanaşması olub. Hər zaman da fəaliyyətində, eləcə də çıxışlarında seçicisinin, bütövlükdə Azərbaycan dövlətinin maraq və mənafelərindən çıxış etməyə çalışıb...

Yanvarın 29-u 61 yaşı tamam olur. Xeyli müddətdir ki, gənclik illərini arxada qoymasına baxmayaraq, hələ də gənclər kimi futbol oynamağı xoşlayır. “Sağlam bədəndə sağlam ruh olar”- söyləyir...

Doğum günü münasibətilə onu təbrik edir, möhkəm can sağlığı arzulayırıq...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Əlirza Həsrətin “Allah, mənim anam hanı?” adlı essesini təqdim edir.

Allah nə yaxşı ki dolan ürəyimizi boşaltmaq üçün bir cüt göz verib bizə... Hönkürmək verib, hıçqırmaq verib bizə Allah...

Evdə oturanda, uzatdığı ayaqlarının yanında xəyala salmağıdan xoşhallanan Anam, indi öz hüzür məclisində başda oturmağımdan elə qürrələnib, elə xumarlanıb ki qara torpağın qoynunda...

Yas məclislərində qapının giriş tərəfində birinci yerdə əyləşən hər kəsə yazıqlığım gəlirdi uşaqlığımdan bəri... Heç vaxt təsəvvür etməzdim ki, vaxt gələcək həmən birncilərdən də biri də mən olacağam... Dünyanın ən ağır yükünün altından silkinib çıxmağa nə varmış ki...

Ana yoxluğunun çəkisi, ağırlığı …çox ağır imiş... Bax, bu yoxluğun altında elə sıxılmışam, gözlərimin sel-suyu alıb ağuşuna bütün varlığımı...

 Qeybdən bir pıçıltı gəldi qulağıma: Oğlum, Ana yoxluğuna məhkumkumluğun ömürlükdür, qadan alım, ömürlük... Sən də özünü öyrət bu yoxluğun ağırlığını çiyinlərində daşımağa...

Ruhun şad olsun, Ana! Təsəvvür etmədiyim yoxluğun yaman yerdə haqladı məni, yaman... Yaman yerdə yüklədim çiyinlərimə bu çarəsi olmayan  anasızlıq yükünü, yaman yerdə bağışladın mənə evdə boş qalan yerini. …Bu cəzaya tablamağa gücüm çatacaqmı?!

Bağrıma basdım yoxluğun bu qərib balasını… - onu kim sənin kimi əzizləyə biləcək?

Su çəkilib, sonam hanı?

Haqdan gələn ənam hanı?

Yuxuma da gəlməyir heç,

Allah, mənim anam hanı?..

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün, 29 yanvar, Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin tarixində həm kədərli, həm də qəhrəmanlıq dolu bir gün kimi xatırlanır. 2008-ci ilin bu günü, Hacı Zeynalabdin Tağıyev qəsəbəsindəki hərbi bazadan havaya qalxan MiQ-29 döyüş təyyarəsi təlim uçuşu zamanı qəza keçirir. Təyyarənin pilotları, kapitan Əfqan Aslanov və polkovnik-leytenant Fəxrəddin Əsgərov, fövqəladə peşəkarlıq və cəsarətlə təyyarəni yaşayış məntəqələrindən uzaqlaşdıraraq dənizə yönləndirdilər. Bu qəhrəmanlıq sayəsində daha böyük bir faciənin qarşısı alınsa da, qəzanın nəticəsi ürəkləri sızlatdı: hər iki pilot həlak oldu.

 Əfqan Aslanovun cəsədi bir neçə gün sonra dənizdən çıxarılsa da, Fəxrəddin Əsgərovun meyiti tapılmadı. Təyyarənin qalıqları və bir pilotun uzun müddət axtarılmaması, bu hadisəni Hərbi Hava Qüvvələrinin tarixində unudulmaz etdi.

Qəzaya uğrayan MiQ-29 döyüş təyyarəsi Rusiya istehsalıdır, amma Azərbaycanın aldığı təyyarələrdən biri Ukraynadan tədarük olunub. Bu təyyarələr 1971-ci ildən istehsal olunur, iki mühərrikli və çoxməqsədli, dördüncü nəsil qırıcılar sırasındadır. Əsasən havada düşmən qırıcıları ilə mübarizə üçün nəzərdə tutulsalar da, sonrakı modellər uzun mənzilli və yüksək dəqiqlikli hava-səth silahları ilə təchiz edilərək müxtəlif döyüş əməliyyatlarında effektivlik qazandı.

MiQ-29-un müxtəlif variantları mövcuddur: MiQ-29M, MiQ-29K və ən müasir MiQ-35. Bunlar təkmilləşdirilmiş mühərriklər, şüşə kokpit, müasir radar və sensor sistemləri, artırılmış yanacaq tutumu və bəzi hallarda havada yanacaq doldurma imkanları ilə fərqlənir.

Bu qırıcıların ölçüləri belədir: uzunluğu 14.8 metr, qanadlarının uzunluğu 11.4 metr, hündürlüyü 4.3 metr. Hərbi sursatla birlikdə çəkisi 15 300 kiloqramdır, maksimal sürəti saatda 2400 kilometr, maksimum yüksəkliyi 18 min metr, uçuş məsafəsi isə 2100 kilometrdir. Təyyarə 30 millimetrlik QŞ-301 topu və IR-60 raketləri ilə silahlanıb, hava hədəflərini 230–240 kilometr məsafədən vurmaq imkanına malikdir. Bu təyyarələr Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin hava məkanının qorunmasında əsas rol oynayır.29 yanvar 2008-ci il qəzası həm hərbçilər, həm də xalq üçün dərs oldu. Hər iki pilotun qəhrəmanlığı göstərdi ki, hətta təlim uçuşlarında belə həyati risklər böyükdür və pilotların hazırlığı ən yüksək səviyyədə olmalıdır. Bu faciə həm də Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrində təlim və aviasiya təhlükəsizliyinin davamlı təkmilləşdirilməsinin vacibliyini vurğuladı.Polkovnik-leytenant Fəxrəddin Əsgərov Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin formalaşmasında və inkişafında əvəzsiz rol oynayıb. Onun peşəkarlığı və cəsarəti çoxsaylı gənc pilotların yetişməsinə ilham verib. Xüsusilə, Vətən Müharibəsində düşmən hədəflərinə ən dəqiq aviazərbələri endirən pilotların böyük bir hissəsi məhz onun tələbələri idi. Onlar arasında Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı Şəhid polkovnik Zaur Nudirəliyev və “Qarabağ” ordenli polkovnik-leytenant Elçin Məmmədov da var.Fəxrəddin Əsgərov 1974-cü il 29 iyun tarixində Qazax rayonunda ziyalı ailəsində dünyaya gəlib. Orta təhsilini Qazax rayonunun 2 saylı orta məktəbində yüksək qiymətlərlə başa vurub. Gənc yaşlarında könüllü olaraq Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edərək vətənpərvərlik ruhunu göstərmişdir.

1992-ci ildə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbinə daxil olub və eyni il Türkiyədəki Ali Hərbi Təyyarəçilik Məktəbinə göndərilərək peşəkar pilot kimi yetişib. 1996-cı ildə təhsilini fərqlənmə diplomu ilə başa vuraraq Kürdəmir rayonunda yerləşən N saylı hərbi hissədə xidmətə başlayıb, burada baş təyyarəçi vəzifəsindən hərbi hissə komandiri vəzifəsinə qədər yüksəlib.1996–2006-cı illər arasında Fəxrəddin Əsgərov L-39, Su-17, Su-25 və MiQ-29 təyyarələrini idarə etməyi qısa müddətdə mənimsəyərək gənc pilotların hazırlanmasında fəal iştirak edib. O, Türkiyə, Macarıstan və Ukraynada ezamiyyətlərdə olub, 2007-ci ildə isə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində keçirilən “Dubay-2007” Aerokosmik Beynəlxalq Sərgisində Azərbaycanı təmsil edib.2008-ci il yanvarın 29-da, Fəxrəddin Əsgərov və kapitan Əfqan Aslanov MiQ-29 ilə təlimatçı qismində uçuş həyata keçirərkən təyyarə Xəzər dənizinə düşüb. Aparılan axtarışlar nəticəsində Əfqan Aslanovun cəsədi tapılıb dəfn olunub, lakin Fəxrəddin Əsgərovun meyiti heç vaxt aşkarlanmayıb. 33 yaşında vətən uğrunda canını fəda edən pilotun qəhrəmanlığı hər zaman xatırlanacaq.

Bəzən son uçuşlar yalnız göydə bitmir. Bəzən onlar yaddaşlarda, ürəklərdə və tarixdə əbədi qalır. Fəxrəddin Əsgərovun MiQ-29 ilə son uçuşu da belə oldu – bir qəhrəmanlıq hekayəsi, bir faciə, amma eyni zamanda ölməz bir əfsanə. Onun cəsarəti, vətənə sadiqliyi və qəlblərdə yaratdığı iz, illər keçsə də solmur; hər zaman gələcək nəsillərə ilham verəcək, qəhrəmanlıq və fədakarlığın simvolu olaraq qalacaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

ElmanEldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Onun ciddi görkəminə, zəhimli baxışlarına aldanmayın- bu görkəmin, bu baxışların arxasında xeyirxah bir insan gizlənib. Onunla ünsiyyətdə olanda, çoxlu suallar verməyə çalşın. O, sizə maraqlı söhbətlər edəcək. Çünki özü maraqlı və məzmunlu insanlardan biridir. O, yaxında olan uzağı, uzaqda olan yaxını yaxşı görür. Açıq danışmağı, dürüst olmağı, lazım olan zaman duyğularını arxa planda tutub məntiqi ilə hərəkət etməyi bacarır. Yüksək qavrama qabiliyyətinə malik, çətinliyə düşən zaman ağılla çıxış yolu tapa bilən adamdır...

Xalq şairi Sabir Rüstəmxanlı onun haqqında söyləyir: “Mən Xeyrəddini lap çoxdan tanıyıram. Bilirəm ki, o, yazıçıdır, bilirəm ki, o, jurnalistdir, bilirəm ki, o, Azərbaycanın gələcəyini gözəl görmək istəyən adamdır, o, Azərbaycanın taleyini düşünən adamdır, Azərbaycanı bütöv görmək istəyən adamdır. Xeyrəddin nə qazanıbsa, haqqı ilə qazanıb, nə qazanıbsa, qələmi ilə, sözü ilə, zəhməti ilə qazanıb. Xeyrəddin hansı mübarizələrdən keçib, mən yaxşı bilirəm. Biz onunla mənəviyyat məsələsində birik, Azərbaycanın taleyi məsələsində, Araz məsələsində, o tay-bu tay məsələsində birik. O, redaksiyada işləyəndə ilk hekayələrini mənim yanıma gətirirdi, fikirlərimi soruşurdu. Deyirdim ki, Xeyrəddin, sən usta yazıçısan, fikirlərini, düşüncələrini gizlətməyən, qələminə hörmət edən yazıçısan...”

Bəli, bugünkü söhbətimin yazıçısı, nasir, dramaturq, tənqidçi, dövlət və siyasi xadim Xeyrəddin Qocadan olacaq. Amma gəlin əvvəlcə onun keçdiyi ömür yoluna nəzər yetirək. O, 29 yanvar 1950-ci ildə Ağdaş rayonunun Qulbəndə kəndindəində dnyaya gəlib. 1967-ci ildə rayonun Qəsil kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra, indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetə qəbul olunub. 1971-ci ilədək orada ali təhsilə yiyələnib. 1975–1977-ci illərdə Jurnalist Sənətkarlığı İnstitutunda təhsil alıb. Həqiqi hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra uzun müddət qəzet-jurnal redaksiyalarında, Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində müxtəlif vəzifələrdə işləyib. Daha sonra "Politexnik" qəzetində müxbir, Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində ştatdankənar müxbir, Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin "Sosialist qanunçuluğu" jurnalında böyük redaktor, "Dan ulduzu" qəzetində baş redaktor, "Mədəniyyət" qəzetində baş müxbir, "Şeytan" jurnalında müxbir, "Açıq söz" qəzetində redaktor müavini, "Mozalan" qəzetində redaktor müavini, "Yeni Azərbaycan" qəzetində baş redaktor vəzifələrində çalışıb. 1992-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılmasına təşəbbüs göstərərək, "91-lər"-dən biri olub və Yeni Azərbaycan Partiyasının Naxçıvanda keçirlən təsis konfransında iştirak edib. Siyasi Şuranın üzv seçilib. Bir çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı seçilib. 1997-ci ilin dekabrından 2003-cü ilin mart ayına qədər isə Türkiyə Cümhuriyyətinin İstanbul şəhərində Azərbaycan Respublikasının baş konsulu vəzifəsində işləyib. 3-cü dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” və “Şöhrət” ordenləri ilə təltif olunub. Prezidentin fərdi təqaüdçüsüdür...

Deyir ki:- “Mən sadə kənd müəlliminin ailəsində dünyaya göz açmışam. Heç zaman arxamda heç kimim olmayıb. Əzablı yollardan keçmişəm. Təkcə Heydər Əliyevdən arxa, kömək görmüşəm. Onun ölkə Prezidenti olduğu dövrdə millət vəkili seçilmişəm, baş konsul vəzifəsinə təyin edilmişəm. Birinci dərəcəli Fövqəladə və Səlahiyyətli Elçi rütbəsini almışam. İlk kitablarım da məhz Heydər Əliyevin Azərbaycana rəhbərliyi dövründə çap olunub, pyesim Akademik Milli Dram Teatrında tamaşaya qoyulub. Rəşid Behbudov adına Mahnı Teatrında yubileyim, indiki Heydər Əliyev sarayında əsərlərimdən ibarət "Satira gecəsi" keçirilib. Əziyyətimin bəhrəsini görəndə az da olsa, sevinmişəm. Ona görə də qəlbimdə həmişə Heydər Əliyevə minnətdaram...”

Necə deyərlər, çörək itirən adamlardan deyil. Haqqı heç vaxt nahaqqın ayağına verməz. Onunla hökmranlıqla rəftar etmək mənasızdır. O, belə münasibəti xoşlamır, əyilməz adamlardandır. Doğrudur, yeniliyi çox sevir, amma köhnə münasibətlərə dəyər verməyi bacarır. Emosiyalarına sahib çıxan adamlardan isə xoşu gəlir. Çalışın ki, onun xoş əhval-ruhiyyəsi olmadığı bir vaxtda problemlər haqda danışmayasız...

Xalq yazıçısı Anar isə onu belə xarakterizə edir: "Satirik olmaq cəsur olmaqdır, heç nədən qorxmamaqdır. Bu gün həyatımızda olan bir çox nöqsanları görmək və göstərmək böyük cəsarətdir. Bəli, Xeyrəddin Qoca heç nədən və heç kimdən qorxmadığı üçün böyük cəsarət sahiblərindəndir..."

Açıq danışmağı xoşlayır, dostcanlı, olduqca ünsiyyətcildir. Ona yaxınlaşmaq, onunla tanış olmaq çox asandır. Ancaq gərək söhbət əsnasında onun diqqətini cəlb etməyi bacarasan. İlk tanışlıqdan başlayaraq, bu adamla tez bir zamanda mehribanlaşıb, istənilən mövzuda danışa bilərsiz. Yüksək zəka və intellekt sahibidir. Ona görə də, özünə bənzər adamlarla ünsiyyət qurmağı xoşlayır. Yüksək zövqü var, zərif, incə şeylərdən xoşu gəlir. Onun üçün ən gözəl hədiyyə isə kitabdır...

Xalq şairi Nəriman Həsənzadə onun barəsində yazır: "Hörmətli qələm dostumun həcmcə kiçik yazılarını oxuduqca, gözlərim önündə həyatın istisini, soyuğunu görmüş bir insan canlanır. O, ilk növbədə müsahibindən yüksəkdə durmağı bacaran hazırcavabdı. Müdrikdi. Əsərlərindəki fəlsəfi ümumiləşdirmələr sadədən mürəkkəbə, mürəkkəbdən sadəyə meyillidi. Çünki müəllif bilir ki, onun oxucuları da müxtəlifdi - hər kəsin özünəməxsus dərketmə qabiliyyəti var. Onun pritçaları, atmacaları, lətifələri, kiçik hekayələri, məişət söhbətləri, düzünə tuşlanmış eyhamları, satirik müraciətləri, ismarıcları, bir sözlə, bütün ədəbi janrlarda qələmə aldığı yazıları Xeyrəddin Qocanın daim ədəbi axtarışlarda olduğunu və həyatın, cəmiyyətin müəyyən məqamlarında mənalar axtardığını, eləcə də mənəvi paklığını göstərən nümunələrdi. Cəmiyyətdə yaşayıb, cəmiyyətdən kənarda qalmır. O, həyatı, insanları sevir, qəlbindəki işığı paylamaq istəyir və paylayır da..."

...Yanvarın 29-u, bu gün onun növbəti ad günüdür. Bu dəfə 76 yaşını qeyd edəcək. Mələk numerologiyasında 76 rəqəmi insanın həm özünün, həm də yaxınlarının mənəvi və emosional rifahına diqqət yetirməsinin zəruriliyini göstərir. Bu, həm də həyatda harmoniya və tarazlığa, o cümlədən daha dərin məna və məqsəd axtarışına çağırış ola bilər. Xeyrəddin Qocanı ad günü münasibətilə təbrik edir və yeni yaşında uğurlar arzulayırıq...

...Onu da deyim ki, Xeyrəddin adı ərəb mənşəli olub, "dinin xeyirlisi", "dinin xeyirxahı" və ya "dində xeyir" mənasını daşıyır...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)