Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Hər bir xalqın tarixi, mənəviyyatı və mədəniyyəti onun incəsənətində yaşayır. Azərbaycan xalqının zəngin mədəni irsinin ən parlaq və sehirli səhifələrindən birini isə kinematoqrafiya təşkil edir. Hər il avqustun 2-də ölkəmizdə böyük təntənə ilə qeyd olunan Azərbaycan Kinosu Günü sadəcə kino xadimlərinin peşə bayramı deyil, həm də milli kimliyimizin, tariximizin və incəsənətimizin gümüşü ekrandakı zəfər günüdür.

1898-ci ildən başlayan tarixi səyahət

Azərbaycan dünyada kinematoqrafın addım atdığı ilk ölkələrdən biridir. Dünyada kino sənətinin təməli 1895-ci ildə Parisdə Brüat Lumiere qardaşları tərəfindən qoyulduqdan cəmi üç il sonra — 1898-ci il avqustun 2-də fotoqraf və kinorejissor Aleksandr Mişon Bakıda ilk kadrları lentə aldı. "Bibiheybətdə neft fontanı yanğını", "Balaxanıda neft fontanı", "Şəhər bağında xalq gəzintisi" və "Qafqaz rəqsi" kimi qısametrajlı sənədli süjetlərin nümayişi ilə Azərbaycan milli kinosunun bünövrəsi qoyuldu.

Məhz bu tarixi faktı nəzərə alaraq, Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 18 dekabr 2000-ci il tarixli sərəncamı ilə 2 Avqust — Azərbaycan Kinosu Günü kimi rəsmiləşdirildi.

Əsrləri adlayan böyük ekran salnaməsi

Ötən 120 ildən artıq dövr ərzində Azərbaycan kinosu şərəfli və zəngin bir inkişaf yolu keçmişdir. 1916-cı ildə ekranlara çıxan ilk tammetrajlı bədii filmimiz — "Neft və milyonlar səltənətində", 1917-ci ildə çəkilən ilk komediyamız "Arşın mal alan" ilə başlayan bu yol, sonrakı onilliklərdə böyük bir sənət məktəbinə çevrildi.

"O olmasın, bu olsun", "Nəsimi", "Təhminə", "Dədə Qorqud", "Bizim Cəbiş müəllim", "Şirbalanın məhəbbəti", "Qapan", "Uzaq sahillərdə" kimi saysız-hesabsız ekran əsərləri xalqımızın mənəvi xəzinəsinə qızıl hərflərlə yazıldı. Bu filmlər cəmiyyətimizin sosial-psixoloji mənzərəsini, məişətini, qəhrəmanlığını və daxili aləmini bütün incəlikləri ilə əks etdirdi.

Müasir dövr və Zəfər kinomuzun yeni üfüqləri

Bu gün Azərbaycan kinosu keyfiyyətcə yeni bir intibah dövrünü yaşayır. Son illərdə müstəqil kino studiyalarının yaranması, beynəlxalq festivallarda qazanılan uğurlar və rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi milli kinomuzu müasir dünya standartlarına yaxınlaşdırır.

Xüsusilə 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan Böyük Zəfər, Qarabağ salnaməsi və şəhidlərimizin, qazilərimizin göstərdiyi cəsarət kino xadimlərimiz üçün tükənməz bir ilham mənbəyinə çevrilmişdir. Bu gün ekrana gələn sənədli və bədii filmlər Azərbaycan əsgərinin rəşadətini, xalqımızın birliyini və tarixi ədalətin bərpasını gələcək nəsillərə və dünya ictimaiyyətinə çatdırmaq missiyasını daşıyır.

Qələm və kamera ustalarına ehtiram

Kino — kollektiv əməyin, böyük fədakarlığın məhsuludur. Rejissorun təfəkkürü, ssenaristin qələmi, operatorun həssas gözü, aktyorun daxili dramı və bəstəkarın həzin musiqisi birləşərək kadrlara can verir. Azərbaycan Kinosu Günündə bu sahəyə ömrünü həsr etmiş unudulmaz korifeylərimizi dərin ehtiramla yad edir, bu gün də milli kinomuzu yaşadan və inkişaf etdirən bütün yaradıcı heyəti təbrik edirik.

Gümüşü ekranlarınız həmişə işıqlı, heyyətiniz dəyərli və sənətiniz əbədi olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.08.2026)

Rəqsanə Babayeva,

”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Kəndin ən ucqar evində yaşayan qoca kişi hər səhər eyni saatda qapısını açardı. Əlində köhnə bir stəkan çay, gözləri isə yolun o biri başında olardı. Kənd camaatı buna artıq öyrəşmişdi. Hamı bilirdi ki, o heç kimi gözləmir. Amma yenə də hər gün baxırdı.

İllər əvvəl həmin yoldan çıxıb gedən bir avtobus vardı. O avtobus təkcə oğlunu yox, qocanın bütün ümidlərini də aparmışdı. Oğul ali məktəbə qəbul olunmuş, "tezliklə qayıdacağam, ata" demişdi. Sonra həyat araya girmişdi. Şəhər, iş, ailə, məsuliyyət... Məktublar əvvəl ayda bir gəlmiş, sonra ildə bir dəfə, daha sonra isə tamamilə kəsilmişdi.

Qoca heç vaxt inciməmişdi. Hər məktubu sanki dünən almış kimi sandığında saxlayırdı. Axşamlar lampanın zəif işığında onları yenidən oxuyar, kağızın qoxusunu içinə çəkərdi. O bilirdi ki, insan bəzən unutduğu üçün yox, həyatı ağırlaşdığı üçün yaza bilmir.

Bir payız günü kənd məktəbinə yeni müəllimə gəldi. O, dərsdən sonra qocanın evinin qarşısından keçərkən onun hər gün eyni yerə baxdığını gördü. Salam verdi, söhbət başladı. Günlər keçdikcə müəllimə qocanın təkliyinə alışdı, qoca da onun səmimiyyətinə.

Bir gün müəllimə sandığın içindəki məktubları gördü.

— Bunlar oğlunuzundur?

Qoca gülümsədi.

— Yox... Bunlar mənim yaşamağım üçündür.

Müəllimə həmin gecə yata bilmədi. O, şəhərə gedəndə müxtəlif ünvanlara məktublar yazdı, köhnə tanışlardan soruşdu, arxivlərə baxdı. Həftələr sonra nəhayət oğlun izini tapdı.

Oğul məktubu alanda uzun müddət susdu. Atasının hər gün yol gözlədiyini oxuyanda göz yaşlarını saxlaya bilmədi. İllər boyu "bir gün gedərəm" deyə təxirə saldığı yol birdən-birə ən vacib yol oldu.

Qışın ilk qarı yağırdı.

Qoca həmişəki kimi qapını açdı. Yol yenə ağappaq idi. Uzaqda bir adam görünürdü. Əvvəlcə onu tanımadı. Sonra addımlar yaxınlaşdıqca ürəyi qəribə döyünməyə başladı.

Adam heç nə demədən atasını qucaqladı.

Qoca da heç nə soruşmadı.

Çünki bəzi qayıdışların izaha ehtiyacı olmur.

Həmin gün kənddə qəribə bir sakitlik vardı. Elə bil külək də asta əsirdi ki, illərlə gecikmiş o qucaqlaşmanın səsini heç nə pozmasın.

Axşam qoca samovarı yandırdı. İki stəkan çay süzdü. Sonra üçüncü stəkanı da çıxardı.

Oğlu təəccüblə baxdı.

— Ata, üçüncü stəkan kim üçündür?

Qoca pəncərədən çölə baxıb astaca dedi:

— Səni mənə qaytaran insan üçün... Bəzən bir insanın etdiyi yaxşılıq bir ailəni deyil, bütöv bir ömrü yenidən həyata qaytarır.

Samovarın buxarı pəncərəyə duman salırdı. O evdə artıq sükut vardı. Amma bu, təklikdən doğan sükut deyildi.

Bu, həsrətin nəhayət dincliyə çevrildiyi sükut idi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.08.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Ötən əsrin sonları və bu əsrin əvvəllərində Azərbaycan nəsrində iki soyadısız ad cövlan edirdi – Anar və Elçin.

Ötən ilin bu günündə Elçini itirdik...

Elçin Əfəndiyev 13 may 1943-cü ildə Bakı şəhərində XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının böyük nümayəndələrindən biri, Azərbaycanın Xalq yazıçısı İlyas Əfəndiyevin ailəsində doğulub. Uşaqlıq çağlarından etibarən ədəbi mühitin içində, kitabların əhatəsində olub. Bir tərəfdən milli ədəbiyyat, folklor, o biri tərəfdən isə dünya ədəbiyyatı Elçinin daimi mütaliəsinin əsasına çevrilib. O, nə zaman yazmağa başlayıb? Bu suala Elçin özü belə cavab verir:

 "Özümü xatırladığım zamandan. Hələ yazıb-oxumağı bacarmırdım, amma özümdən cürbəcür əhvalatlar uydurub danışırdım…"

Bakı şəhərində orta məktəbi (1960), Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsini (1965), Azərbaycan Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun ədəbiyyat nəzəriyyəsi üzrə aspiranturasını (1969) bitirib, "Azərbaycan bədii nəsri ədəbi tənqiddə (1945–1965)" mövzusunda namizədlik (1970), "Ədəbiyyatda tarix və müasirlik problemi" mövzusunda doktorluq (1997) dissertasiyalarını müdafiə edib.

1969–1972-ci illərdə Azərbaycan ЕА Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun "Ədəbiyyat nəzəriyyəsi" şöbəsində kiçik elmi işçi, 1972–1975-ci illərdə baş elmi işçi vəzifəsində işləyib, eyni zamanda Nəsimi adına Dilçilik və Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutlarının Birləşmiş Müdafiə Şurasının elmi katibi olub. 1975-ci ildə "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzeti redaksiya heyətinin üzvü seçilib.

1975–1987-ci illərdə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının İdarə Heyətinin katibi olub. 1987-ci ildə Xaricdə yaşayan Həmvətənlərlə Mədəni Əlaqələr Cəmiyyəti – "Vətən" Cəmiyyəti Rəyasət Heyətinin sədri, 1988-ci ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilib. 1993–2018-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini vəzifəsində çalışıb. 1998-ci ildə Azərbaycan nəsrinin inkişafındakı böyük xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə "Xalq yazıçısı" fəxri adına layiq görülüb.

1999-cu ildə Parisdə YUNESKO xətti ilə beynəlxalq səviyyədə təntənəli qeyd edilən "Dədə Qorqud" simpoziumuna sədrlik edib. 1998-ci ildən Bakı Dövlət Universitetinin professorudur. Bir sıra Dövlət Komissiyalarının sədri, nüfuzlu Azərbaycan və beynəlxalq ədəbi, ictimai qurumların, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Təhsil üzrə Komissiyanın üzvü idi. Elçin ədəbiyyata hekayəçi kimi gəlib, 60-cı, 70-ci illərdə bu janrın böyük ustası olaraq məşhurlaşıb, sonrakı onilliklərdə də hekayə yaradıcılığını yüksələn və məhsuldar templə davam etdirib.

Lakin 70-ci illərdə povest, 80-ci illərdə roman, 90-cı illərdə isə dram onun bədii təfəkküründə hekayə ilə ciddi rəqabətə girməklə daha çox önə çıxıb yazıçının janr axtarışlarının stabil impulslarını təyin etməklə yanaşı, yaradıcılıq yolunun mərhələlərini də müəyyən eləyib. İlk hekayəsi ("O inanırdı") 16 yaşı olarkən, 1959-cu ildə "Azərbaycan gəncləri" qəzetində dərc olunub. "Min gecədən biri" adlı ilk hekayələr kitabı isə 1966-cı ildə "Azərnəşr"də çapdan çıxıb.

1968-ci ildə SSRİ Yazıçılar İttifaqına üzv qəbul edilib. 1969–1972-ci illərdə "Açıq pəncərə" və "SOS" adlı povestlər kitabı çap olunub, "Beş qəpiklik motosikl" adlı hekayəsi 1971-ci ildə görkəmli rus tənqidçisi İqor Zolotuskinin tərcüməsində ilk dəfə Moskva mətbuatında "Drujba narodov" jurnalında nəşr olunub.

1973-cü ildə "Gümüşü, narıncı…" adlı hekayələr kitabı "Gənclik" nəşriyyatında nəşr edilib, Moskvada çap olunan "Drujba narodov" jurnalı tərəfindən ədəbi tənqidin problemlərindən bəhs edən "Tənqiddə provinsializmə qarşı" məqaləsinə görə "İlin ən yaxşı məqaləsi" mükafatına layiq görülüb. "Bu dünyada qatarlar gedər" adlı hekayələr kitabı (1974), povest, kinopovest və hekayələrinin toplandığı "Bir görüşün tarixçəsi" adlı kitab (1977) "Azərnəşr"də işıq üzü görüb.

Rus dilində ilk kitabı "Baladadaşın ilk məhəbbəti" adı ilə Moskvanın "Molodaya qvardiya" nəşriyyatında 1975-ci ildə nəşr edilib. "Talvar" hekayəsi 1977-ci ildə "Smena" jurnalının (Moskva) "İlin ən yaxşı hekayəsi" mükafatını alıb, 1978-ci ildə "Bir görüşün tarixçəsi" povesti "Sovetskaya literatura" jurnalında çex dilində çap olunub.

Elçin "Günay, Yalçın, Nigar, bir də Səlim" (1979), "Tənqid və ədəbiyyatımızın problemləri" (1981), "Bülbülün nağılı" (1983), iki cildlik "Seçilmiş əsərləri" (1987), "Bülbül" (1987), "Klassiklər və müasirlər" (1987), "Şuşaya sis çökdü" (1991, Türkiyə), "Ömrün son səhəri" (1993), "Özümüz və sözümüz" (1993), "Məmməd Əmin Rəsulzadə" (1994), "Şuşa dağlarını duman bürüdü" (1995, Türkiyə) və s. kitabların müəllifidir.

Müasir mövzular ustası kimi tanınan yazıçı 1980-ci illərdə gözlənilmədən tarixə müraciət edir, folklordan bəhrələnərək fəlsəfi-romantik "Mahmud və Məryəm" romanını oxucuların ixtiyarına verir. "Mahmud və Məryəm" romanı ilə Elçin yaradıcılığının ikinci mərhələsi başlayıb, bir-birinin ardınca "Ağ dəvə", "Ölüm hökmü", "Baş" romanları yaranıb. "Mahmud və Məryəm" 1982-ci ildə "Azərbaycan" jurnalında, 1983-cü ildə isə kitab şəklində "Yazıçı" nəşriyyatında çap olunub.

Roman, akademik Nizami Cəfərovun qeyd etdiyi kimi, "altmışıncılar"ın folklora ideya-estetik münasibətinin klassik nümunəsidir. 1984-cü ildə Elçin ikinci romanını – "Ağ dəvə"ni yazıb çap etdirib və bu əsərlə yazıçı orta əsrlərə "səyahət"dən XX əsrə – onun üçün ümumən səciyyəvi olan "məhəllə" mövzusuna qayıdıb. 1990-cı ildə "Ağ dəvə" romanı rus dilində Moskvada "Sovetskiy pisatel" nəşriyyatı, 2000-ci ildə Almaniyanın "Dağeyli" və İsveçrənin "Union" nəşriyyatları tərəfindən nəşr edilib.

"Ölüm hökmü" (1984–1988) milli müstəqillik ərəfəsində Azərbaycan ədəbi-ictimai təfəkkürünün artıq tarixə çevrilməkdə olan "sovet dövrü"nə analitik siyasi-ideoloji münasibətinin həm kəmiyyət, həm də keyfiyyətcə ən miqyaslı təzahür-reaksiyası, ilk milli siyasi romanıdır. 1995-ci ildə Azərbaycan Milli Kitabxanasında Rusiyanın "Sovremennıy pisatel" nəşriyyatında çapdan çıxan romanın təqdimat mərasimi keçirilib. Roman 2010-cu ildə Moskvada audiokitab şəklində buraxılıb.

Audiokitab S. Averkiyevin ümumi rəhbərliyi və A. Solovyevin rejissorluğu ilə məşhur rus artistləri V. Larionov, L. Durov, A. Parra, V. Boçkarev, G. Sayfulin və L. Strijenovanın bədii qiraətində hazırlanıb. Akademik Nərgiz Paşayeva yazır: "Elçinin "Ölüm hökmü" romanı Azərbaycan nəsrində repressiyanın qanlı dəhşətləri haqqında yazılmış ilk əsər deyil, lakin ilk dəfə məhz bu əsərdə 1937-ci il uzaqdan və yaxından, tarixdən və müasirlikdən, sənədlərdən və reallıqdan tam və mükəmməl, dolğun və ədalətli şəkildə əks olunur."

2004-cü ildə Ermənistanın təcavüzü nəticəsində xalqımızın düçar olduğu ağır qaçqınlıq həyatından bəhs edən "Bayraqdar" povesti "Qapp-Poliqraf" nəşriyyatında çap olunub. Kitaba akademik Nərgiz Paşayevanın "Kədərin yaratdığı əsər (Xalq yazıçısı Elçinin "Bayraqdar" povesti haqqında düşüncələri)", "Qaçqınlar" silsiləsindən: "Qarabağ şikəstəsi" (Fransız ətri və Ağadadaş ilə Balacaxanımgilin Qırmızı xoruzunun bəy axtarışı haqqında hekayə) və Bayraqdar (Eysebionun faciəli ölümü haqqında kədərli povest) daxil edilib.

Elçinin müasir postmodernizm ədəbiyyatının parlaq nümunəsi hesab olunan "Baş" adlı psixoloji-fəlsəfi romanı 2015-ci ildə "Qanun" nəşriyyatında çap olunub. Moskvanın "Xudojestvennaya literatura" nəşriyyatı tərəfindən roman A. Mustafazadənin tərcüməsində rus dilində də nəşr edib.

"Baş" romanı yazıçının bundan əvvəl qələmə aldığı fərdi üslubunu bir daha nümayiş etdirib və bu nümayiş bir qədər də yeni naxış və cizgilərlə müşayiət olunub. "Mahmud və Məryəm"dəki, "Ölüm hökmün"ndəki bədii sənətkarlıq, yüksək dil mədəniyyəti, təsvir etdiyi obrazların daxili, psixoloji aləmini incəliyinə qədər əks etdirmək məharəti "Baş"da bütün parlaqlığı ilə üzə çıxıb.

2018-ci ildə Türkiyə Respublikasının ən nüfuzlu nəşriyyatlarından biri olan "İş Bankası Kültür Yayınları" bu romanı nəfis şəkildə, kitabın sonunda əsərdə cərəyan edən hadisələrlə bağlı geniş şərhlərlə və türk dilinə Azad Ağaoğlunun tərcüməsində çap edib. 2018-ci ili 2 iyunda M. F. Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanasında ərəb dilində nəşr edilən "Baş" romanının təqdimatı keçirilib.

Elçinin əsərləri dünyanın bir çox dillərinə — ingilis, rus, fransız, alman, ispan, türk, macar, bolqar, ərəb, fars, çin, çex, slovak, xorvat, gürcü, litva, moldovan, türkmən, özbək, qazax, tacik, serb və s. tərcümə edilib.

Elçin ABŞ, Rusiya, Fransa, Türkiyə, Almaniya, Hollandiya, Çin, Belçika, İspaniya, Yunanıstan, Lüksemburq, İsveç, İsveçrə, Danimarka, Ukrayna, Polşa, Özbəkistan, Çexoslovakiya, Yuqoslaviya, Bolqarıstan, İraq, Avstriya, Qazaxıstan, İran, Qana, Səudiyyə Ərəbistanı, Rumıniya, Macarıstan, Gürcüstan, Tunis, Pakistan və digər ölkələrdə müxtəlif elmi, ədəbi, ictimai, siyasi konfranslarda, simpoziumlarda, qurultaylarda, görüşlərdə, rəsmi dövlət danışıqlarında iştirak edib.

Filmoqrafiya

- Əllər və rənglər (film, 1974)

- Ömrün səhifələri (film, 1974)

- Alıcının sərgüzəşti (film, 1976)

- Arxadan vurulan zərbə (film, 1977)

- Dantenin yubileyi (film, 1978)

- Gözlə məni (film, 1980)

- Şəlalə (film, 1981)

- Gümüşü furqon (film, 1982)

Mükafatları

1. Ukrayna SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı

2. "Lenin komsomolu" mükafatı

3. Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi

4. "Şərəf nişanı" ordeni

5. "Literaturnaya qazeta"nın "Xüsusi mükafatı"

6. "Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçısı" fəxri adı

7. "İstiqlal" ordeni

8. "Şərəf" ordeni

9. Cəfər Cabbarlı mükafatı

10. "Şöhrət" ordeni

11. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu

Elçin Əfəndiyev 3 avqust 2025-ci ildə, 82 yaşında vəfat edib. O, Birinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.08.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

O, Seyid Şuşinski, Xan Şuşinski, Zülfü Adıgözəlov kimi sənətkarların ənənələrinə əsaslanaraq özünəməxsus ifaçılıq üslubu yaradıb. Elə bu da bəs edib ki, Azərbaycan musiqi sənətgi tarixinə Arif Babayev adı qızıl hərflərlə yazılsın.

Arif Babayev 20 fevral 1938-ci ildə Ağdam şəhəri yaxınlığındakı Sarıhacılı kəndində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət İnstitutunu bitirib. Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında, Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında çalışıb.

1960-cı ildən başlayaraq Arif Babayevin yaradıcılıq yolu Bakı şəhəri ilə bağlı olub. O, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində təhsil alıb.

Əvvəl Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasına, sonra isə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrına solist kimi dəvət olunan Arif Babayev bu teatrın səhnəsində muğam operalarında Məcnun, Kərəm (Ü. Hacıbəyov "Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm"), Aşıq Qərib (Z. Hacıbəyov "Aşıq Qərib"), Camal (Ş. Axundova "Gəlin qayası") kimi yaddaqalan obrazlar yaradıb

Arif Babayevin ifasında bütün muğam dəstgahlar səslənib və lentə alınaraq AzTV-nin qızıl fonduna daxil olub. 1982-ci ildə Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində ilk muğam müəllimi kimi çalışmağa başlayıb. Daha sonra — 1984-cü ildə ilk muğam müəllimi kimi Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına işə qəbul olunub.

1990-cı ildə tarixdə ilk dəfə muğam professoru adı alıb. Milli Konnservatoriyanın Muğam kafedrasına rəhbərlik edib. O, eyni zamanda Xəzər Universitetində muğam dərsi də verib. Onun yaradıcılığında "Şur", "Seygah" muğam dəstgahları, "Arazbarı", "Qarabağ şikəstəsi" zərbi muğamları xüsusi yer tutur.

 Xüsusilə, "Seygah" muğamını Arif Babayev təkrarolunmaz bir üslubda oxuyub. Xanəndə həm də təsnif və xalq mahnılarının ifaçısı kimi çox sevilib, onları böyük ifa edib. Arif Babayevin 70 illik yubileyi münasibətilə Heydər Əliyev Fondu tərəfindən xanəndənin səsyazılarından, həyat və yaradıcılıq yolunu əks etdirən şəkillərdən ibarət CD-albom nəşr olunub

 1978-ci ildə"Azərbaycan SSR əməkdar artisti", 1989-cu ildə isə "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adını alıb. O, 1998-ci ildə "Şöhrət" ordeninə, 2002-ci ildə isə Azərbaycan Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.

Bundan əlavə Xalq artisti "İstiqlal" ordeni, "Qızıl çinar" beynəlxalq mükafatı, "Şərəf" ordeni alıb. 2 il öncə o, Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplomuna, 2024-cü ildə "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalına, 2025-ci il mayın 8-də isə Heydər Əliyev mükafatına layiq görülüb.

“Xalq qəzeti” ilə “Ulduz” ədəbi-bədii jurnalının “Xalq qəzeti” TV ilə yayımlanan və qəzetdə təqdim edilən “Ayrı söhbət” layihəsində “Ulduz”un baş redaktoru Qulu Ağsəsin qonağı Arif Babayev olanda heç kim bilmirdi ki bu, ustadın son müsahibəsi olacaq.

– Arif müəllim, xoş gördük, necəsiniz?

+Xoş gəlmisiniz. Səsim biraz zəifləyib, qalan hər şey yaxşıdır. Çox şad oldum gəlişinizə.

– Sizin səsiniz yaddaşımızda musiqi möhürü kimi həkk olunub. Heç nə sizin səsinizə xələl gətirə bilməz.

+Səsi gərək qoruyasan, külək, soyuq hava ona pis təsir edir. Konsert zamanı soyuq olanda xırıltı yaranır və bu da çətinlik törədir. Ona görə də xanəndəlik çox çətin sənət sayılır. Uzun illərdir mən buna şahidəm, çox çətindir.

– Siz ömrünüzü idmançı kimi yaşamısınız. Necə ki, idmançı öz formasını qoruyur, siz də səsinizi saxlamaq üçün sağlam həyat sürmüsünüz. Nə gəldi yeməmisiniz, vaxtında yatıb-durmusunuz, səsinizə qulluq etmisiniz.

+Dedikləriniz tamamilə doğrudur, səsi səhnədə əsgər kimi qorumaq lazımdır.

– Siz xalq mahnılarının, muğamların və bəstəkar nəğmələrinin mahir ifaçısısız. Hansısa bir məclisdə sizdən aşıq havası oxumağı istəyən olubmu?

+Bəli, həm də çox oxumuşam. Saz yaxşı çalınanda, mən də oxuyanda, sanki, özümlə danışıram.

– Operada aşıq rolu da oynayanda, yəqin oxumusunuz da...

+Bəli, baş rollardan biri olan Aşıq Qəribi oynamışam və aşıq kimi oxumuşam.

– İndiyə qədər sizi tarda ən yaxşı müşayiət edən, sözsüz anlayan kim olub?

+Sərvər İbrahimov, Həsən Dadaşov. Onlarla uzun müddət işləmişəm.

– Arif müəllim, çox sağ olun ki, bizə kifayət qədər vaxt ayırdınız.

+Siz də çox sağ olun ki, gəldiniz. Səhhətimdə narahatlıq olsa da sizi görməyimə çox şad oldum.

– Bir daha təşəkkür edirik.

Arif Babayev iyulun 23-də kəskin tənəffüs çatışmazlığı diaqnozu ilə Qax Rayon Mərkəzi Xəstəxanasına hospitalizasiya olunub. Vəziyyəti kritik ağır olduğundan paytaxtdakı tibb müəssisəsinə təxliyə edilib. 1 avqust 2025-ci ildə vəfat edib. Birinci Fəxri Xiyabanda dəfn edilib

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.08.2026)

Azərbaycanın ədəbiyyat və mədəniyyət ictimaiyyətinə ağır itki üzv verib. Müasir poeziyamızın görkəmli nümayəndəsi, Xalq şairi, dramaturq, ictimai xadim Nəriman Həsənzadə vəfat edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, bu barədə Mədəniyyət Nazirliyi məlumat yayıb.

Nəriman Əliməmməd oğlu Həsənzadə 18 fevral 1931-ci ildə Qazax rayonunun Poylu qəsəbəsində anadan olub. 1949-1953-cü illərdə indiki Gəncə Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində təhsil alıb. 1961-ci ildə Moskvada M.Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunu bitib və orada ikiillik Ali Ədəbiyyat Kurslarında da oxuyub.

Nəriman Həsənzadə 1962-1965-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasının aspirantı olub, “Azərbaycan-Ukrayna ədəbi əlaqələri” (1941-1945) mövzusunda namizdəlik (fəlsəfə doktorluğu) dissertasiyası müdafiə edib.

O, müxtəlif illərdə “Azərbaycan gəncləri” qəzetində, “Azərbaycan” jurnalında və Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində bir sıra vəzifələrdə çalışıb. 1976–1990-cı illərdə isə “Ədəbiyyat və incəsənət” qəzetinin baş redaktoru olub. Eyni zamanda, bir neçə il SSRİ Ədəbiyyat Fondunun Azərbaycan şöbəsinə rəhbərlik edib. 1990-1995-ci illərdə Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı olub, 1991-2001-ci illərdə mətbuat və informasiya nazirinin birinci müavini vəzifəsində işləyib. 2004-cü ildən Ədəbiyyat Fondu İdarə heyətinin sədri kimi fəaliyyət göstərib. Xalq şairi uzun müddət Milli Aviasiya Akademiyasının Humanitar fənlər kafedrasına rəhbərlik edib.

Gənc yaşlarından ədəbi yaradıcılığa başlayan Nəriman Həsənzadənin 1960–1970-ci illərdə nəşr olunan “Könlüm şeir istəyir”, “Unudulmaz günlər”, “Yadına düşəcəyəm”, “Nəriman”, “Niyə demədiniz”, “Zümrüd quşu”, “Nabat xalanın çörəyi”, “Mənim gecəm-gündüzüm”, “Sən bağışladın” və s. kitabları ədəbi-ictimai mühitdə ona böyük şöhrət qazandırıb.

Sosial-siyasi, tarixi və milli ictimai təfəkkürü narahat edən problemlər müəllifin yaradıcılığında xüsusi yer tutur. “Bir az möhlət istəyirəm ömürdən”, “Fikir eləmə”, “Kimin sualı var?”, “Seçilmiş əsərləri”, “Mənim nikahımı pozdu təbiət”, “Bütün millətlərə”, “Taleyin töhfəsi”, “Nuru paşa”, “Gəlimli-gedimli dünya” və s. kitablarında yer alan, ideya-bədii məziyyətləri ilə seçilən, vətənpərvərlik ruhu və əxlaqi-mənəvi saflıq aşılayan şeir, poema və mənzum dramları ədəbiyyat salnaməmizi zənginləşdirib. Ədibin əsərləri ingilis, fransız, alman, fars, italyan, çex, hind, ərəb, xorvat, rus və s. dillərə tərcümə olunub.

Nəriman Həsənzadənin əsərləri əsasında hazırlanan “Bütün Şərq bilsin”, “Atabəylər”, “Pompeyin Qafqaza yürüşü”, “Nabat xalanın çörəyi” və digər tamaşalar sənətsevərlər tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanıb.

Şairin Azərbaycan ədəbiyyatı və mədəniyyətinin inkişafında mühüm xidmətləri dövlətimiz tərəfindən daim yüksək qiymətləndirilib. O, “Əməkdar incəsənət xadimi” (1981), “Xalq şairi” (2005) fəxri adlarına, “Şöhrət” (2001), “Şərəf” (2011), “İstiqlal” (2021), "Heydər Əliyev" (2026) ordenlərinə və Heydər Əliyev Mükafatına (2017) layiq görülüb. Söz sənətkarı 2002-ci ildən Prezidentin fərdi təqaüdçüsü idi.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.08.2026)

Əkbər Qoşalı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

Elə uluslar var, onların əsl taleyi dillərinin taleyində yazılıb. Bizim ulusumuz, ulusumuzun taleyi də belədir. Tariximiz salnamələrdən savayı, ana laylasında, bayatıda, Dədəm Qorqudun nəfəsində, Nizaminin hikmətində, Füzulinin kədərində, Vaqifin bilgisində, Sabirin harayında, Cavidin fəlsəfəsində, Vurğunun poeziyasında yaşayır. Bax bütün bunların ortaq adı Azərbaycan dilidir.

Dilin sadəcə danışıq vasitəsi olmadığı bəllidir. Dil ulusun görünən ruhudur. İnsan necə öz kölgəsini itirmədən yaşaya bilməzsə, ulus da öz dilini itirərək gələcəyə gedə bilməz. Dövlət sınırlarla qorunur, ulus isə dillə!..

Azərbaycanın XX yüzildə keçdiyi gərgin siyasi yollar dövlətin müstəqilliyini itirməsi halını göstərdi; onu da göstərdi ki ancaq ana dilini qorumağı bacaran ulus gec-tez dövlətini də bərpa edir. Tarix bunu dönə-dönə sübut etməyibmi?

Sovet ideoloji sisteminin milli dilləri sıxışdırdığı bir dönəmdə Azərbaycan dilinin dövlət dili statusu uğrunda mübarizə aparmaq adi siyasi addım deyildi. Bu, milli iradənin ifadəsi idi. Ümummilli lider Heydər Əliyevin 1978-ci ildə Azərbaycan dilinin Konstitusiyada dövlət dili kimi təsbit olunmasına nail olması gələcək müstəqilliyimizin önəmli mənəvi dayaqlarından biri oldu.

Əlifba da dil qədər taleyüklü məsələdir. Ulusun yazı sistemi onun mədəni yaddaşının açarıdır. Latın qrafikalı əlifbaya keçid yalnız texniki dəyişiklik sayılmamalıdır; bu, Azərbaycanın çağdaş dünya ilə inteqrasiyasını, milli kimliyini və gələcəyə baxışını ifadə edən strateji qərar idi. Məhz buna görə də 1 Avqust – Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan dili Gününün təsis olunması təqvim hadisəsi olmaqdan daha çox milli özünüdərkin rəmzidir.

Bu gün dilimizin qarşısında duran təhlükələr artıq ötən yüzilliklərin təhlükələri deyil. Bununla belə, dilimizə diqqəti kəm etməməli olduğumuz da Gün kimi aydındır. Bir zamanlar ana dilimizi inzibati qadağalar sıxışdırırdısa, indi onu sürətli qloballaşma, süni dil modaları, sosial şəbəkələrin məsuliyyətsiz üslubu, düşüncəsiz alınmalar və rəqəmsal məkanın təsirləri sınağa çəkir.

Qloballaşmaya qarşı çıxmaq mümkün deyil, buna heç ehtiyac da yoxdur. Azərbaycan gəncliyi xarici dilləri bilməlidir, dünyanın elmini, texnologiyasını, iqtisadiyyatını mənimsəməlidir. Ancaq dəyişməz qalan bir həqiqət vardır: başqa dilləri öyrənmək ana dilindən uzaqlaşmaq hesabına olmamalıdır; bizim hər birimizin Azərbaycan dilini daha yüksək səviyyədə yaşatmaq məsuliyyətimiz vardır.

Dövlət dili siyasəti hüquqi sənədlər toplusu olmaqdan daha çox, milli təhlükəsizlik strategiyasının önəmli istiqamətlərindən biridir. – Prezident İlham Əliyevin son illərdə imzaladığı fərman və sərəncamlar bunu aydın göstərir. Dilin saflığının qorunması, elektron məkanda istifadəsinin genişləndirilməsi, normativ bazanın təkmilləşdirilməsi və bu sahədə nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsi dövlətçilik düşüncəsinin davamlılığını nümayiş etdirir.

Qanunlar yalnız çərçivə yaradır. – Bunu heç vaxt unutmamalıyıq. – Dili yaşadan ulusun özüdür.

Əgər müəllim sinifdə dilə sevgi aşılaya bilmirsə, jurnalist sözün məsuliyyətini daşımırsa, yazıçı ana dilinin imkanlarını genişləndirmirsə, ailədə uşağın ilk eşitdiyi söz ana dilində deyilsə, fərmanlar, sərəncamlar möcüzə yarada bilərmi?..

Dil hər gün danışılmalı, yazılmalı, dinlənilməli, hər gün qorunmalıdır. Dilin yaradıcı gücü artırılmalı, öz dilimizdə ciddi elmi, sanballı ədəbi yaradıcılıq hadisələri olmalıdır. Bəli, biz dilimizi qorumaqla yanaşı, onu inkişaf etdirməliyik.

Yeni elmi terminlər yaratmalıyıq; bir sıra icadlar bizim dildə dünyaya gəlməlidir. Süni intellektlə ayaqlaşmalı, daha doğrusu, başlaşmalıyıq. Dilimiz kosmik bilgini getdikcə daha səhih ifadə etməlidir. Yəni dil muzey eksponatı olmadığı üçün nəfəs almalı, qanadlanmalıdır.

Azərbaycan dili türk dilləri ailəsinin ən zəngin, poetik və ifadə imkanları geniş olan qollarından biridir. Bu dil müxtəlif ölkələrdə yaşayan milyonlarla soydaşımızın mənəvi və milli bağlarını birləşdirən böyük mədəni körpüdür. Dilimiz keçmişimizin mirası olmaqla yanaşı, gələcəyimizin də məsuliyyətidir.

Dilimiz Türk dünyasının ortaq mədəni dialoqunda aparıcı səslərdən biri olmağı haqq edir.

Eləcə də, əlifbanı da yalnız hərflərin düzümü olaraq görmürük.

Əlifba hərf yığını, dil söz yığını olmadığı üçün, onlar birlikdə ulusumuzun mənəvi pasportudur.

Bu pasportun bitmə müddəti yoxdur!

Azərbaycan dili minilliklərdən gələn böyük bir mədəniyyətin səsi, bugünkü müstəqil dövlətimizin rəsmi dili və sabahkı nəsillərin bizə verəcəyi qiymətin ən önəmli meyarıdır.

Bax, elə buna görə də 1 Avqust bir avqusta sığmır.

Bu gün Azərbaycan kimliyinin, ulus yaddaşının, dövlətçilik iradəsinin və gələcəyə inamının günüdür. Dilimiz Qalib Dövlətin dilidir!

Öz dilimizdə danışan, öz dilimizdə əmr və komanda verən şanlı Ordumuz torpaqlarımızı başqa dildə danışan işğalçıdan, onun müxtəlif dillərdə danışan havadarlarından və modern silah-sursatdan azad etdi. Elə isə Azərbaycan dili də həmin Zəfərin dili, həmin Qələbənin dilidir.

Qalib ölkənin güclü orduya, xüsusi təyinatlı qüvvələrə ehtiyacı olduğu kimi və bunu sülh üçün etdiyi kimi, qalib dövlətin dilinin güclənməsi də xüsusi təyinatlılardan keçir. Yazıb-yaradanlar, “material”ı dil olanlar öz gənclik ilhamını, ustalığını, ustadlığını daha qüvvətli şəkildə göstərməlidir.

Öz dövlətimizin öz dili var olduqca, Azərbaycan özü də, sözü də yaşayacaq!

Dil bayrağımız uca olsun!

DÖVLƏTİMİZ ZAVAL GÖRMƏSİN!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.08.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Əslində, ondan danışmaq üçün cəmi bir romanı kifayət edər – “Balaca şahzadə”. Bu romanı bütün dünyada oxuyurlar və sevirlər. Bir romanla dünyanı fəth edə bilmək az işdir məgər?

Əlbəttə ki hamı bildi söhbətin kimdən getdiyini.

Antuan de Sent-Ekzüperi!

Məşhur fransız yazıçısı.

Bu gün onun vəfatının ildönümüdür.

Antuan de Sent-Ekzüperi 29 iyun 1900-cü ildə Fransanın Lion şəhərində, 8 Rue Peyrat ünvanında sığorta müfəttişi Martin-Lui Jan Ekzüperi (1863-1904) və həyat yoldaşı Mari Boyer de Fontkolombun ailəsində anadan olub. Ailə köhnə Perigord zadəgan ailəsindən olub. Exuperinin erkən uşaqlığı Liondakı Rue de Peyratdakı bir mənzildə keçib, lakin 1904-cü ildə Antuan 4 yaşında olanda atası beyindaxili qanaxmadan ölüb.

Bundan sonra Antuan ilin altı ayını böyük xalası Mari de Remansa məxsus olan Saint-Mauris kommuna qalasında keçirməyə başladı, qalan vaxtlarda - Liondakı Bellecourdakı Vikontess Tricotun mənzilində. Bu, 1909-cu ilin yayına qədər, Sent-Ekzüperi ailəsi Antuan ilə birlikdə Le Mana, Rue du Clos-Margot küçəsindəki 21 nömrəli evə köçənə qədər davam edib.

Ekzüperi 1908-ci ildə Liondakı Müqəddəs Bartolomey Xristian Qardaşları Məktəbində oxumağa başlayıb və ailəsi Le Mana köçdükdən sonra o, qardaşı Fransua ilə 1914-cü ilə qədər Sent-Krua yəhudi kollecində oxuyub. 1912-ci ildə Amberye-en-Bujedəki aviasiya sahəsində Sent-Ekzüperi ilk dəfə təyyarə ilə havaya qalxıb. Təyyarəni məşhur pilot Qabriel Vroblevski idarə edib.

Antuanın taleyində dönüş nöqtəsi 1921-ci ildə orduya çağırıldığı zaman olub. Universitetə daxil olarkən aldığı möhləti kəsən Antuan Strasburqdakı 2-ci Qırıcı Aviasiya Alayına daxil olub. Əvvəlcə onu təmir sexlərində işçi dəstəsinə təyin ediblər, lakin tezliklə mülki pilot olmaq üçün imtahandan keçə bilib. Ekzüperi Mərakeşə köçürülüb.

Orada hərbi pilot lisenziyası alıb, daha sonra təkmilləşdirilməsi üçün İstresə göndərilib. 1922-ci ildə Antuan Avrorada ehtiyatda olan zabitlər üçün kursları bitirdi və kiçik leytenant rütbəsi alıb. 1922-ci ilin oktyabrında o, Paris yaxınlığındakı Le Burjedəki 34-cü Aviasiya Alayına göndərilib. 1923-cü ilin yanvarında onun ilk təyyarə qəzası baş verdi, Ekzüperi beyin zədəsi alıb.

Mart ayında o, evə buraxılıb. Ekzüperi Parisə köçüb və burada ədəbiyyatla məşğul olub. Yalnız 1926-cı ildə Ekzüperi öz çağırışını tapıb - o, Afrikanın şimal sahillərinə poçt göndərən "Aeropostal" şirkətinin pilotu olub. Yazda o, Tuluza-Kasablanka, sonra isə Kasablanka-Dakar xətti ilə poçt daşınması üzərində işləməyə başlayıb.

1926-cı il oktyabrın 19-da o, Saharanın lap kənarında yerləşən Kap Jubi ara stansiyasının rəisi təyin edilib. Burada o, ilk əsərini - "Cənub poçtu" romanını yazıb. 1929-cu ilin martında Sent-Ekzüperi Fransaya qayıdıb və burada Brestdəki donanmanın ən yüksək aviasiya kurslarına daxil olub. Tezliklə Gallimara nəşriyyatı "Cənub poçtu" romanını nəşr edib.

1930-cu ildə mülki aviasiyanın inkişafındakı xidmətlərinə görə Sent-Ekzüperi Fəxri Legion Cəngavəri adına layiq görülüb. 1930-cu ilin iyununda And dağları üzərində uçarkən qəzaya uğrayan dostu pilot Henri Qiyomenin axtarışında şəxsən iştirak edib. Elə həmin il Sent-Ekzüperi “Gecə uçuşu” romanını yazıb.

1935-ci ilin aprelində Pari-Suar qəzetinin müxbiri kimi Sent-Ekzüperi SSRİ-yə səfər edib və bu səfəri beş oçerkdə təsvir edib. “Sovet ədaləti qarşısında cinayət və cəza” essesi Qərb yazıçılarının Stalinizmi dərk etməyə çalışdığı ilk əsərlərindən biri olub. O, “İzvestiya” qəzetinə də qeyd yazıb (Sovet nəhəngi Maksim Qorkinin ölümü ilə bağlı başsağlığı)

Sonra Sent-Ekzüperi müxbir kimi 1936-cı ilin avqustunda İspaniya Vətəndaş Müharibəsində olub. O, Kataloniya anarxistləri arasında onların əxlaqına riayət edərək yaşayıb. O, Fransa Sosialist Partiyasının nümayəndəsi ilə birlikdə katolik rahibləri anarxistlərin edamından xilas edib.

Eyni zamanda, Ekzüperi pilot kimi işləməyə davam edib və iki dəfə ağır qəzalara düşüb. 1935-ci ilin sonunda Liviya səhrasında onun təyyarəsi qumlu yaylanın yamacına çırpılıb və yalnız dördüncü gün susuzluqdan az qala ölmək üzrə olan pilotlar bədəvilər tərəfindən xilas edilib. 1938-ci ildə Qvatemalada baş verən qəzadan sonra Ekzüperi və bir mexanik ağır yaralanıb və xəstəxanaya yerləşdiriliblər.

1930-cu illərdə ədəbi yaradıcılıq və jurnalistika ilə yanaşı, Sent-Ekzüperi kino ilə məşğul olmaq üçün bir sıra cəhdlər edib: o, bir neçə film ssenarisi üzərində işləyib, lakin onlardan yalnız biri həyata keçirilib: Reymond Bernardın rejissoru olduğu "Anna - Mariya" filmi (1936).

4 sentyabr 1939-cu ildə, Fransa Almaniyaya müharibə elan etdikdən bir gün sonra, Sent-Ekzüperi Tuluza-Montodran hərbi aerodromunda səfərbərlik yerinə hesabat verib və noyabrın 3-də 2/33 Orkontoda uzaqmənzilli kəşfiyyat hava bölməsinə köçürülüb. Çoxları Sent-Ekzüperini inandırmağa çalışırdı ki, o, bir yazıçı və jurnalist kimi ölkəyə daha çox fayda gətirəcək.

Minlərlə pilot yetişdirilə bilər və o, həyatını riskə atmamalıdır. Lakin Sent-Ekzüperi döyüş bölməsinə təyinat əldə etdi. 1939-cu ilin noyabrında yazdığı məktubların birində yazırdı:

“Mən bu müharibədə iştirak etməyə borcluyam. Sevdiyim hər şey risk altındadır. Provansda meşə yananda, qayğısına qalan hər kəs vedrə və kürək tutur. Döyüşmək istəyirəm, sevgi və dinim məni buna məcbur edir. Mən dayanıb bunu sakitcə seyr edə bilmirəm”.

Fransa məğlub olduqdan sonra ölkənin işğal olunmamış hissəsindəki bacısının yanına köçdü, daha sonra ABŞ-a gedib. O, Nyu-Yorkda yaşayıb və burada 1942-ci ildə müəllifin illüstrasiyaları ilə fransız və ingilis dillərində nəşr olunan ən məşhur əsəri olan "Balaca Şahzadə"ni yaradıb. 1943-cü ilin aprelində “Döyüşən Fransa” Hərbi Hava Qüvvələrinə daxil olub və böyük çətinliklə döyüş bölməsinə yazılmağa nail olub. O, yeni yüksək sürətli P-38 Lightning təyyarəsinin pilotluğunu mənimsəməli idi.

Əsərləri

- L'Aviateur (1926)

- Southern Mail (1929)

- Night Flight (1931)

- Wind, Sand and Stars (1939)

- Hərbi təyyarəçi (fr. Pilote de Guerre, 1942)

- Lettre à un Otage (1943)

- Balaca şahzadə / (fr. Le petit prince; ing. The little prince, 1943)

- Citadelle (1948, ölümündən sonra dərc edilib)

- Lettres de jeunesse (1953, ölümündən sonra dərc edilib)

Ədəbiyyat mükafatları

- Femina Mükafatı - "Gecə Uçuş" romanına görə;

- Fransa Akademiyasının Böyük Mükafatı - "İnsanlar planeti" romanına görə;

- ABŞ Milli Kitab Mükafatı - "Külək, Qum və Ulduzlar" ("Kişilər Planeti") romanına görə.

1939-cu ildə Fransa Respublikasının Hərbi Xaçı ilə təltif edilib. 31 iyul 1944-cü ildə vəfat edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.07.2026)

Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi İran İslam Respublikasının Kəşfiyyat Nazirliyi tərəfindən AzTV-nin “düşmən media qurumu” kimi təqdim edilməsi ilə bağlı bəyanat yayıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı AJB Mətbuat Xidmətinə istinadən xəbər verir ki, bəyanatda deyilir:

“Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi İran İslam Respublikasının Kəşfiyyat Nazirliyi tərəfindən bəzi xarici media qurumlarının, o cümlədən Azərbaycan Respublikasının dövlət televiziya kanalı AzTV-nin “düşmən media qurumları” siyahısına daxil edilməsi və həmin media qurumları ilə peşə əlaqələri quran şəxslərin hüquqi məsuliyyətlə hədələnməsinə dair yayılmış məlumatı ciddi narahatlıqla qarşılayır və qətiyyətlə pisləyir.

Jurnalistlərin peşə fəaliyyətinə görə hədələnməsi, media qurumlarının siyasi mülahizələrlə “düşmən” kimi damğalanması və beynəlxalq peşə əlaqələrinin məhdudlaşdırılması söz və ifadə azadlığına, habelə müstəqil jurnalistikanın fundamental prinsiplərinə ziddir. Bu cür yanaşma Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları Ümumi Bəyannaməsinin 19-cu maddəsi və Mülki və Siyasi Hüquqlar haqqında Beynəlxalq Paktın 19-cu maddəsi ilə təmin olunan fikir və ifadə azadlığı hüququnun mahiyyəti ilə uzlaşmır. Eyni zamanda, Beynəlxalq Jurnalistlər Federasiyasının (International Federation of Journalists – IFJ) 2019-cu ildə qəbul etdiyi “Global Charter of Ethics for Journalists” (Jurnalistlər üçün Qlobal Etik Xartiya) jurnalistlərin peşə fəaliyyətinin siyasi təzyiq və hədələrdən kənar həyata keçirilməsini beynəlxalq peşə etikasının əsas prinsiplərindən biri kimi təsbit edir.

Belə addımlar təkcə jurnalistlərin peşə fəaliyyətinə deyil, həm də cəmiyyətin sərbəst informasiya almaq hüququna mənfi təsir göstərir, media sahəsində beynəlxalq əməkdaşlıq və qarşılıqlı etimad mühitinə xələl gətirir.

Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi hesab edir ki, media sahəsində yaranan fikir ayrılıqları yalnız beynəlxalq hüququn hamılıqla qəbul edilmiş prinsipləri, peşə etikası və qarşılıqlı hörmət əsasında həll olunmalıdır. Jurnalistlərin peşə fəaliyyətinə görə hədələnməsi, onların beynəlxalq peşə əlaqələrinin məhdudlaşdırılması və media qurumlarının siyasi qarşıdurmaların alətinə çevrilməsi beynəlxalq hüququn fundamental prinsipləri ilə uzlaşmayan yanaşmadır.

Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Azərbaycan mediasına və jurnalistlərinə qarşı yönələn hər hansı təhdidi, əsassız ittihamı və ayrı-seçkilik cəhdini qətiyyətlə rədd edir. Azərbaycan jurnalistlərinin peşə fəaliyyətinə kənardan müdaxilə edilməsini və onların peşə borclarını yerinə yetirmələrinə maneə yaradılmasını jurnalist peşəsinin universal dəyərlərinə və beynəlxalq peşə etikasına zidd hesab edir.

Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Beynəlxalq Jurnalistlər Federasiyasını (International Federation of Journalists – IFJ), Avropa Jurnalistlər Federasiyasını (European Federation of Journalists – EFJ), Beynəlxalq Mətbuat İnstitutunu (International Press Institute – IPI) və media azadlığının müdafiəsi istiqamətində fəaliyyət göstərən digər beynəlxalq peşə təşkilatlarını baş vermiş hadisəyə prinsipial münasibət bildirməyə, jurnalistlərin peşə hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi istiqamətində həmrəylik nümayiş etdirməyə çağırır.

Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi bir daha bəyan edir ki, media azadlığına, jurnalistlərin peşə müstəqilliyinə və sərbəst informasiya dövriyyəsinə qarşı yönələn hər bir cəhd azad sözün fundamental prinsiplərinə zərbə vurur. Birlik Azərbaycan Respublikasında media azadlığının, jurnalistlərin qanuni peşə fəaliyyətinin və ölkənin informasiya məkanının qanuni maraqlarının müdafiəsi istiqamətində bundan sonra da prinsipial və ardıcıl mövqeyini davam etdirəcəkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.07.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ədəbiyyat qəzeti” ilə birgə ƏDƏBİYYATIMIZI SEVDİRƏK layihəsində bu gün sizlərə Qoşqar Qaraçaylının şeirləri təqdim edilir. 

Bəyənəcəyinizə əminik.

***

Hansı küçədəsən, hansı tindəsən,

Hansı ürəkdəki yaralardasan?

Bir yerdə tutmursan qərar, yenə də,

Xəyalım, sən indi haralardasan?..

Aşdığım o qarlı dağlar dururmu,

Keçdiyim çiçəkli bağlar necədi?

Hər zaman qəlbimdə əziz tutduğum,

O şirin, o gözəl çağlar necədi?

Necədi ilk dəfə keçdiyim qapı,

İlk dəfə qaldığım evdə kim qalır?

Kimsəsiz, qərib bir yalqız səfilmi,

Şairmi, rəssammı, ya həkim qalır?

Mənsiz qalan şəhər mənli günlərin,

Çəkirmi həsrətin, yenə danış bir...

O polis xanımın mavi gözləri,

Sanırmı könlümü yenə müqəssir...

Sanırmı yenə də hərdən gecələr,

Sərxoş küçələri gəzən o mənəm...

Naməlum nömrədən telefonuna,

Sevgi mesajları yazan o mənəm...

Yenə izləyirmi axşamlar görən

Günəşin dənizdə batmasını heç?..

Körpə qayıqların baş-başa verib,

Sahil sularında yatmasını heç?..

Admiral kafesi gəlsəm bir axşam,

Ayaq səslərimdən duyarmı məni...

Ofisiant xanımlar rəqs etməmiş,

Kafedən çıxmağa qoyarmı məni...

Bilmirəm, Rivera parkında indi,

Yerim görünürmü əvvəlki kimi...

O şeir yazdığım tənha oturacaq,

Görsə tanıyarmı uzaqdan məni...

O qədər hisslər var yazmaqla bitməz,

O qədər sözlər var şeirə sığmaz...

Nə qədər yaddaşım dəyişsə belə,

O günlər heç zaman yadımdan çıxmaz...

Çəkir ürəyimi özünə sarı,

O yerlər ruhumu oxşayır hələ...

Təsəvvür etməzdim qərib bir yerə,

Öyrəşə taleyim, öyrəşə belə...

Sən məni unutma, unutma heç vaxt,

Hara getsən belə, hərdən qayıt gəl...

Arxanca bir cüt göz baxacaq sənin,

Səni gözləyəcək hamıdan əvvəl...

Bilmirəm, sən indi haralardasan...

Məndən salam söylə mənsiz yerlərə...

Ömrümün ən qaynar vaxtları keçən,

O xoşbəxt, qayğısız, qəmsiz yerlərə...

Nə vaxt qayıdacam bilmirəm bir də,

Xəyalım, unutma sən bu yolları...

Sənə arxayınam, sənə, həmişə,

Tək qoyma ruhumu, tək qoyma barı...

***

Bir gün eşitsən, ölmüşəm,

Məni necə ağlayarsan?

Səhər, ya gün əyiləndə,

Yoxsa gecə ağlayarsan?

Hansı köşəyə çəkilib,

Göz yaşında üzəcəksən...

Öz-özündən inciyəcək, -

Öz-özündən küsəcəksən...

Hansı şeirimi ürəyin,

Oxuyacaq bir qu kimi...

Məndən necə ayrılacaq,

Gözlərin de yuxu kimi?..

Mənlə keçən küçələrdən,

Mənsiz necə keçəcəksən...

Ya evini satıb başqa, -

Bir ünvana köçəcəksən?..

Quruyacaq dodağında

Hansı əhdim, hansı andım...

Hansı səmtə gedəcəksən,

Söylə məndən addım-addım?..

Təsəllin nə olacaqdır,

Həzin yağış, sərin mehmi...

Bağçandakı gül-çiçəyin,

Yanağına qonan şehmi?..

Məni sənə xatırladan,

Günəşmi, aymı olacaq...

Qarlı dağlarmı, dənizmi,

Çeşməmi, çaymı olacaq?..

Bir gün eşitsən ölmüşəm,

Məni gəzmə, qəlbi şüşəm...

Düşün, gizlənpaç oynadıq,

Mən ömürlük gizlənmişəm...

***

İllər sonra yenə gəldim,

Qayıtmışam, qaldığım ev...

Arzulara sarıldığım,

Xəyallara daldığım ev...

Sən mənim neçə şeirimin

Yazıldığı ünvansan...

Ürəyimin ümidlərə,

Qısıldığı ünvansan...

Kasıb-kasıb günlərimin,

Qoxusu qalıbdı səndə...

Gözlərimin getmədiyi,

Yuxusu qalıbdı səndə...

Neçə acı həqiqətin

Şirin yalanın olmuşam...

Görürsənmi yenə səni,

Yada salanın olmuşam...

Bir gözümdə min-bir sual,

Birində cavab gəlmişəm...

Bir çiynimdə bir az günah,

Birində savab gəlmişəm...

Qayıtmışam yenə sənə

Nəfəs-nəfəs, addım-addım...

İllər sonra mənə ay ev,

Eh, nələri xatırlatdın...

Yaşadığım o günləri

Yaşayıram ürəyimdə...

O günlərə qayıdıram,

Hər arzumda, diləyimdə...

Nə yaxşı ki, səndən keçib

Bir zamanlar ömür yolum...

Ləmpə kimi işaran o,

İşığına qurban olum...

Salam olsun min yol sənə...

Xəyallara daldığım ev...

Hər günümü sevə-sevə

Bir zamanlar qaldığım ev...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.07.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

2026-cı il yaddaşlarımızda növbəti mundialla yadda qalacaq. Çoxlarımız Amerika qitəsinin saat rejimi uyöunsuzluq yaratsa da gecə səhərədək oyaq qalıb bu oyunları izlədik. Düzdür, indi rahat yata bilirik, amma mundialın söz-söhbəti, qalmaqalı hələ də bitmir.

FIFA prezidenti Gianni Infantino on gün əvvəl Instagram-da bir paylaşım etmişdi, indisə yenisini edərək 2026-cı il futbol üzrə Dünya Çempionatını tənqid edənlərə cavab verib.

O bildirib ki, tənqidçilər "vaxtlarını və enerjilərini nifrətə sərf etmək əvəzinə meditasiya etsinlər, dua etsinlər və ya futbol izləsinlər".

İnfantino turniri "dünyanın ən möhtəşəm şousu" adlandırıb və FIFA-nı hakim qərarları, intizam məsələləri və digər qalmaqallarla bağlı ittihamlardan müdafiə edib.

Indi isə gəlin araşdıraq, görək futbol ictimaiyyətini və azarkeşləri nə razı salmayıbdır, qalmaqallar deyərkən FİFA prezidenti nəyi nəzərdə tutur?

ABŞ prezidenti Donald Trampın müraciətindən sonra ABŞ millisinin futbolçusu Folarin Baloqunun cəzasının dayandırılması böyük narazılıq yaradıb. İnfantino isə qərarın FIFA-nın intizam komitəsi tərəfindən müstəqil qəbul edildiyini bildirib. Guya, Tarampın xahişi rol oynamayıb.

İran millisinin bəzi üzvlərinin ABŞ vizası almaqda çətinlik çəkməsi və komandanın hazırlıq bazasını Meksikaya köçürməsi də tənqid mövzusu olub.

Somalili hakim Omar Artanın ABŞ-yə girişinə icazə verilməməsi də müzakirələrə səbəb olub.

Finaldan sonra Argentina millisinin davranışı və Folklend adaları ilə bağlı siyasi banner nümayiş etdirməsi isə turnir boyunca böyük antipatiya qazanmış, hakim tərəfkeşliyi ilə finala çıxması iddia edilmiş Argentina yığmasını əsas qalmaqal mövzusuna düçar etmişdir.

Sonda İnfantino paylaşımını belə yekunlaşdırıb:

"Hamıya sevgi arzulayıram. Ümid edirəm ki, nifrət və yalan şayiələr yayan insanlar da sülh və sevgi tapacaqlar."

Əlbəttə, kişi yaxşı sözlər deyir.

Amma gerçəkdən futbolun siyasətlə qarışdırılması yolverilməzdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.07.2026)