Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Ruhu şad olsun!

Onunla bir neçə il əvvəl Şuşada, “Vaqif poeziya günləri”ndə tanış olmuşduq. Eyni oteldə qalırdıq. Arada otelin həyətində görüşəndə, olub keçənlərdən, başına gələn məzəli hadisələrdən danışır, mənə özü haqda məlumat ötürürdü. Ciddi görkəmi, zamanın dərin cığırlar açdığı siması, qalın səsi, danışarkən bədən dili mənə uşaqlığımda gördüyüm köhnə kişiləri xatırladırdı...

“O vaxt Ukraynada olarkən qatarda bir nəfəri soyub döymüşdüm. Xarkov məhkəməsi mənə 2 il 6 ay iş verdi. Doğrudur, heç nəyi sübut edə bilmədilər, amma qərar belə oldu. Mən ən yaxşı şeirlərimin çoxunu Ukrayna türməsində yazmışam. O vaxt mən "Qrono” yaradıcılıq birliyinin üzvü idim. Tez-tez yanıma gəlirdilər. Orda yaşayan azərbaycanlılar da məni yaxşı tanıyırdılar. 1986-cı ilin sentyabrında həbsdən çıxanda Xarkovdakı azərbaycanlılar məni təmtəraqla yola saldılar. Onlardan biri də məşhur futbolçumuz Vəli Qasımov idi. O vaxt Xarkovda, "Metallist”də oynayırdı. Bakıda isə məni Nazim Hikmətdən də yaxşı qarşıladılar. Gələn kimi "Ulduz”, "Azərbaycan” jurnallarında çap olunmağa başladım. Mən SSRİ Yazıçılar İttifaqına kitabsız qəbul olunan iki-üç nəfərdən biriyəm.”- söyləyirdi.

İlk şeirini əsgərlikdə yazıb. Sevdiyi qızın nişanlandığını eşidəndən sonra, bu hadisə ona çox pis təsir edib və ilk şeiri də onda yaranıb. "Xoşqədəmli” adlı şeiri isə ilk dəfə 1979-cu ildə "Azərbaycan gəncləri” qəzetində çap olunub. Bildirirdi ki, şeir yazanda ekstaz vəziyyətində olur. Düşünür ki, poeziya düşüncənin üstünə ürək şəkli çəkməkdir, onu ütüləməkdir...

Deyirdi ki:- “Bir neçə il əvvəl Anar müəllimin yanına getmişdim. Dedim, məni təqaüd alanların siyahısına salın. Dedi, ikinci dəfə təqaüd verə bilmərik. Dedim, axı, mənim ikinci dəfə təqaüd almağımdan heç kim şikayət eləməz. İki il ömrüm qalıb. 1500 manatlıq təqaüdə sala bilmirsiniz, heç olmasa 300 manatlıq təqaüdə salın. Dedi, yox e, yox, sizə yardım edə bilərik, amma təqaüd verə bilmərik. Mənə yardım lazım deyil, təqaüdə ehtiyacım var- söylədim...”

Haqqında söhbət açdığım şair Əlisəmid Kür 8 fevral 1954-cü ildə Salyan şəhərində müəllim ailəsində doğulub. 1971-ci ildə Salyan şəhər 3 saylı orta məktəbini fərqlənmə attestatı ilə başa vurub. 1981-ci ildə Mirzəağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun teatrşünaslıq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Azərbaycan Dövlət Teleradio Verilişləri Komitəsində redaktor, Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında və Azərbaycan Teatr Muzeyində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 1988-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. 1989-cu ildə AYB-nin Ədəbiyyatı Təbliğ və Müəllif Hüquqları bürosunda şöbə müdiri, Azərbaycan Bədii Tərcümə və Ədəbi Əlaqələr Mərkəzinin "Yol" ədəbiyyat qəzetində şöbə müdiri, 1991-1994-cü illərdə "Yol" ədəbiyyat qəzetinin baş redaktoru vəzifələrində çalışıb. Bir sıra kitabların müəllifidir. Şeirləri dünyanın müxtəlif dillərinə tərcümə olunub, poeziya almanaxlarında, ədəbi dərgilərdə dərc olunub. 20 il ərzində dünyanın bir çox şəhərlərində təşkil edilən şeir toplantılarında Azərbaycanı təmsil edib. 2025-ci ilin oktyabr ayının 13-də gözlərini əbədi yumaraq haqq dünyasına qovuşub...

...Öz sözü, mövqeyi olan xarizmatik adam idi. Heç bir təzyiq və şiddətlə onu sındırmaq mümkün deyildi. Necə deyərlər, yalaq, miyanə adamlara nifrət edir və ömrünün sonuna qədər azad yaşamaq üçün əlindən gələni əsirgəmirdi. Başqasının həyatına qarışmadığı kimi, öz həyatına da kiminsə qarışmasını sevmirdi. Emosional tərəfi güclü olsa da, fəqət üzərində nəzarəti itirmirdi. Anarxiyanı, xaosu xoşlamır, adət-ənənələrə, qayda-qanunlara bağlı adam idi...

“Həyatda acığım gələn 3 şey var: intihar, aclıq aksiyası, mitinq. Nifrət edirəm üçünə də. Sözün var, söz denən. Həyatın qədir-qiymətini bilmək lazımdır. Gözümüzün qabağında Ukrayna boyda ölkə dağılır. Xocalıdan daha böyük faciənin şahidi oluruq. Mən o ölkəni vaxtı ilə qarış-qarış gəzmişəm. Ağır dərddir.”- söyləyirdi.

Təvazökar və çox çalışqandı. Yalanı sevmir, alnının təri ilə yaşamağa üstünlük verirdi. Kifayət qədər dürüstlüyü və həqiqətpərəsliyi var idi. İnsanları başa düşə və onlarla asanlıqla ünsiyyət qura bilirdi. İctimai həyata böyük əhəmiyyət verirdi. Əylənmək və yüngül həyat tərzi keçirmək onun işi deyildi. Həyatda ciddi və özünə qarşı tələbkardı. Şübhəsiz ki, tənhalığı xoşlamırdı. O, səxavətli, açıqürəklidir və insanlarla səmimi rəftarı ilə seçilirdi. Kiməsə yardım edəndə özünü xoşbəxt hiss edirdi. Analitik təfəkkürü vardı...

Deyirdi ki:- “İndi elə bir dövrdür ki, Qənimət Zahidin vaxtı ilə Mirşahinin vaxtı qarışıb. Millət də qalıb ortada. Biz şeirimizi 15 il qabaq yazmışıq. Biz nəyisə vəsf eləmək üçün yaşamırıq axı. Mənim gözümün qarşısında Xocalı faciəsindən daha böyük Mariupol faciəsi yaşanır. Bu faciəni göstərmək lazımdır. Xarı bülbüldən dünyada yüz yerdədir. Polad Bülbüloğlu bantik də vurub cır səslə mahnı oxuyur. Onu efirə çıxarıb Qarabağ səsini unutdurmaq istəyirlər. O vaxt Şuşada bir uşaq olub, deyiblər, çıxırıq, gəl, tez elə. Deyib ki, mən evimi qoruyuram da, niyə çıxım? Bax o uşağa heykəl qoyulmalıdır. Dünyanın müxtəlif ölkələrində, şəhərlərində belə heykəllər var. Adsız uşaq heykəli...”

…Gərginlik keçirmədən yaşamağı xoşlayırdı. Oturaq həyatı xoşlamırdı. Bir sözlə, zahirən soyuq görünsə də, əslində nəcib, emosional və canlı adamdı. İnsanları sevəndə həqiqətən də ürəkdən sevirdi...

“Dövrü mətbuatı izləyirəm. İldə iki-üç roman yazan yazıçılar peyda olub. Onların heç birini oxumuram. Onların iyini bilirəm çünki. Ümumiyyətlə, mən müsahibə verəndə diqqətlə oxuyurlar, deyirlər, görək, Əlisəmid kimin adını çəkəcək. Keçən dəfə bir neçə nəfərin adını çəkmişdim, sonra hiss elədim ki, adını çəkmədiklərim inciyir bir azca. Həm də kiminsə adını çəkirsən, kimsə yadından çıxır. Sonra özün narahat olursan ki, niyə mən o cür istedadlı adamın adını unutdum, çəkmədim. Yadımdan çıxan uşaqlar bağışlasınlar məni. Mən ad çəkməkdən daha çox kitablara ön söz yazmaqla, özlərinə xoş söz deməklə dəstək oluram gənclərə, şairlərə, yazıçılara...”- söyləyirdi.

...Onunla bir neçə il əvvəl Şuşada, “Vaqif poeziya günləri”ndə tanış olmuşuq. Eyni oteldə qalırdıq. Hərdən otelin həyətində görüşəndə olub keçənlərdən, başına gələn hadisələrdən danışır, mənə özü haqda məlumat ötürürdü. Ciddi görkəmi, zamanın dərin cığırlar açdığı siması, qalın səsi, danışarkən bədən dili mənə uşaqlığımda gördüyüm köhnə kişiləri xatırladırdı...

Yaşasaydı, fevralın 8-də 72 yaşını qeyd edəcəkdi. Ruhu şad olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)

Türk Bərpa və Qoruma Laboratoriyaları Şəbəkəsi üzrə beynəlxalq təcrübə mübadiləsi proqramına start verilib

9 fevral 2026-cı il tarixində Ankarada Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun təşəbbüsü, Türkiyə Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin ev sahibliyi, həmçinin  Türk Əməkdaşlıq və Koordinasiya Agentliyinin (TİKA) və Türk Dünyası Fondunun dəstəyi ilə təşkil olunan “Türk Dünyası Bərpa və Konservasiya Laboratoriyaları Şəbəkəsi – Türkiyə Təcrübə Mübadiləsi Proqramı”na start verilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondundan verilən məlumata görə,9–13 fevral tarixlərini əhatə edən proqram çərçivəsində Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkiyə, Özbəkistan, Macarıstan və Türkmənistandan olan bərpa və konservasiya sahəsi üzrə mütəxəssislər Ankarada və İstanbulda bir araya gəliblər. Proqramın ilk günü Ankara Regional Bərpa və Konservasiya Laboratoriyasında keçirilən sessiyalarla başlayıb və bu sessiyalar ölkələr arasında peşəkar əməkdaşlığın genişləndirilməsinə xidmət edib.

Türk irsinin himayədarları eyni damın altında

Açılış mərasimində çıxış edən Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun layihə meneceri Nuri Aksu proqramın türk mədəni irsinin qorunması baxımından strateji əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb, təşəbbüsün həyata keçirilməsində iştirak edən bütün tərəfdaş qurumlara təşəkkürünü bildirib. Daha sonra Türkiyə Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin Muzeylər Departamentinin rəhbəri Serkan Gedük və Ankara Regional Bərpa və Konservasiya Laboratoriyasının direktoru Cengiz Özduyğulu çıxış edərək, Türkiyənin bu sahədə formalaşdırdığı institusional və elmi təcrübənin əhəmiyyətinə diqqət çəkiblər. Tədbirin açılışı Türk dünyasının bərpa və konservasiya şəbəkəsinin koordinatoru, Ostrov Krım Laboratoriyasının direktoru Elina Altınbekovanın çıxışı ilə yekunlaşıb.

On bir regional laboratoriya və yarıməsrlik təcrübə

Ankara Regional Laboratoriyasının direktoru Cengiz Özduyğulu Türkiyə laboratoriyalarının 1980-ci illərdən bu günə qədər olan inkişaf yolunu əks etdirən geniş təqdimatla çıxış edib. Təqdimatın əsas mövzuları aşağıdakılar olub:

• İnstitusional Struktur: Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin idarəçiliyi altında fəaliyyət göstərən 11 regional laboratoriyanın iş sistemi və regionlarla koordinasiyası.
• Ekspertiza Sahələri: Analitik laboratoriyalarda kağız, tekstil, ağac, keramika, daş və metal kimi müxtəlif materiallar üzərində aparılan elmi tədqiqatlar.
• Sahə İşləri: Muzeylərdə və arxeoloji qazıntı sahələrində həyata keçirilən restavrasiya prosesləri əyani vəsaitlər vasitəsilə nümayiş etdirilmişdir.

Yeddi ölkə, ortaq hədəf

Beşgünlük proqram çərçivəsində iştirakçı ölkələrin mütəxəssisləri tərəfindən

·        elmi yanaşmalara əsaslanan mühafizə metodları;

·        preventiv konservasiya;

·        risklərin idarə olunması, habelə texniki potensialın artırılması məsələləri nəzərdən keçiriləcəkdir.

 Ankaradakı tədbirlərdən sonra proqram İstanbulda laboratoriya ziyarətləri və texniki tanışlıqlarla davam edəcək və 13 fevralda Türk Dünyası Fondunun təşkilatçılığı ilə Ümraniyədəki Həkimbaşı Ov Köşkündə keçiriləcək işçi seminarı ilə başa çatacaqdır.

Layihənin əsas məqsədi türk irsinin bərpası və qorunması sahəsində dayanıqlı ekspert şəbəkəsinin yaradılması və beynəlxalq əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)

Nurlana İşıq, “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

Bu cazibədar söz haqqında bütün filosoflar fikir deyiblər, çünki onlar da xoşbəxtliyin açarını tapmaq axtarışına çıxıblar. Bəlkə də, bu haqda ən rasional fikri dahi Nizami Gəncəvi deyib: “Kim ki öz-özünü düşmüşdür başa/ Ona ölüm yoxdur, o ölməz haşa...”

İnsanlar bu hissi dadmağı çox sevirlər, daim məmnun qalmaq istəyirlər, baxmayaraq ki, həyat hadisələri həmişə xoşbəxtlik hissi gətirmir. İnsanların xoşbəxtlik haqqındakı fikirləri müxtəlifdir. Xoşbəxtlik həyatın əsas mənasını tapmaq və insanlarla düzgün münasibət qurmaqdır.

Bir çox insan özünü yaradıcılıqda tapır. Bu zaman düşünmək, azad seçim etmək  imkanı daha çox olur. Özünü tapan insanların həmişə əsas məşğuliyyəti var və onlar dünyanı dərk etdikcə xoşbəxtliy nərdivanına addım- addım çıxa bilirlər. Bu, sanki bir nəsnə toxumağa bənzəyir, sonda ortaya dəyərli iş qoyub məqsədə çatırsan.

İnsan münasibətləri xoşbəxtliyin təməl sütunudur. Çünki ailə bağları və əsl dostluqlar insanı həyata daha çox bağlayır və çətin zamanlarda insan ruhunu çökməyə qoymur. Bütün qədim və müqəddəs kitablarda “insanı insan xilas edəcək“ fikri əsas götürülüb. Bu kitabları yazan dahilər ona görə müqəddəsdirlər ki, onlar öz dərin müşahidə və fəhmləri sayəsində insanlığın keçdiyi yolları izləyə biliblər və gələcək nəsillərə xoşbəxt yaşamaq üçün düzgün qanunlar qoyub gediblər.

İnsanoğlu həm sevdiyi işlə məşğul olub bu dünyada nəyəsə xidmət edirsə, həm də ətrafına düzgün niyyətli adamları toplaya bilirsə, xoşbəxtliyin nədə olduğunu çoxdan anlayıbdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)

Ramiz Göyüş,

yazıçı-publisist. “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

Səməd Vurğun həm yaradıcılığı, həm şəzsiyyəti, həm vətənpərvərliyi, həm də milliliyi, milli olduğu qədər də beynəlmiləlçiliyi və digər saya gəlməyən yüksək insani və yaradıcılıq  keyfiyyətləri ilə hələ sağlığnda xalq arasında rəmzləşmiş  şəxsiyyət idi.  Səməd Vurğun aşiqi olan, onu özünün sənət müəllimi hesab edən, şəxsiyyətinə, yaradıcılığına qeyri-adi bir varlıq kimi baxan Hüseyn Arif, özunu onun ədəbi varisi hesab edir, həm davranışında, həm yaradıcılığında, həm də fəaliyyətində, onu yaşatmağa çalışırdı.

Və təsədüfi deyil ki, ilk olaraq  yaradıcılığında Səməd Vurğunun bədii obrazını yaratmaq ideyası və qisməti Hüseyn Arifə məxsusdur. Məlumdur ki,  Səməd Vurğun özünun ustadı, mənəvi sələfi hesab etdiyi Molla Pənah Vaqifi yaşadığı dövrün nəslinə daha yaxşı və yaxından tanıtmaq üçün ədəbiyyatımızın qızıl xəzinəsinə daxil olan,  böyük ustalıqla və poetik qüdrətlə qələmə alınmış, dillər əzbəri olan “Vaqif” dramını yaratdı. Düşünürəm ki, Hüseyn Arif də öz ustadı Səməd Vurğunun sadəliyi qədər böyüklüyünü, dahilyini, fitri istedadını, təbiət, Vətən, dil, xalq , millət, dövlət sevgisini gələcək nəsillərə çatdırmaq üçün ustadının yolu ilə gedərək onun həyat və yaradıcılığına, fəaliyyətinə həsr olunan məşhur “Yolda” poemasını və həmin poema əsasında “Yolda” pyesini yaratdı.

Hüseyn Arif poemanı Səməd Vurğunun vəfatından dərhal sonra -1956-cı ildə yazmağa başlayıb. Belə bir dövrdə, şairin, xalqın yaddaşında artıq formalaşmış obrazını yaratmaq, xalq şairi Məmməd Araz demiş, müəllifdən “hünər istəyirdi”. Hüseyn Arifin özü də bu mövzuya  müraciət etməyə tərəddüd edirdi. Və bu tərəddüdü qovmaq, bu hünərə sahibi olmaq üçün o, ilk növbədə Səməd Vurğunun ustadı Molla Pənah Vaqifdən xeyir-dua almaq istəyirdi. Vaqifin heykəli qarşısında dayanaraq, onunla xəyalən söhbət edir, Vaqif onu sorğu-suala tutur:

Canlı insan kimi danışdı heykəl,

Qaçma qabağından sual-sorğunun

Vaqif xəbər aldı hər şeydən əvvəl

Bəs hanı dastanı, hanı Vurğunun?

Dedim:-çox uşağam bu meydanda mən

Hələ əlim əsir, dilim dolaşır.

Dedi:- Tanıyıram sən Hüseynsən,

Vurğunun dastanı sənə yaraşır.

Poemanın dili son dərəcə sadə, rəvan və yüyrəkdir. Əsərdə əks olunan hadisələr o qədər maraqlı və cəlbedicidir ki, sanki bir dastan oxuyursan. Şairin özü də Vaqifin dili ilə “Vurğunun dastanı sənə yaraşır” deməklə bu əsəri dastan adlandırır.

Yaradıcılığının ən qaynar illərini Səməd Vurğun dastanının yaradılmsına həsr edən müəllifin iç dünyasında  bu obraz hələ o, məktəbdə oxuduğu illərdə yaranmışdı. Səməd Vurğunun bütün yaradıcılığına  dərindən bələd olan, onun ömür yolu ilə yaxşı tanış olan, həyatını  izləyən, gəzdiyi yerləri qarış-qarış gəzərək, ustadının görüşdüyü insanlarla görüşən, xatirələrini dinləyən Hüseyn Arif bu dastanın yaradılmasına ömrünün beş  ilini həsr etmişdi:

Tez başa gəlmədi yazdığım əsər,

Kənddə gecələdim, şəhərdə qaldım.

“Yolda deyə-deyə hər axşam-səhər,

Ömürdən düz beş il mən yola saldım.

Müəllifin əsəri “Yolda” adlandırmasının da rəmzi mənası var. O, ustadını həmişə  həyatda hesab edirdi. Yolda dedikdə o, qəhrəmanını hərəkətdə, səfərdə, yol üstündə, yolda  təsəvvür edirdi. Düşünürəm elə bu səbəbdən də o, dastanını “Yolda” adlandırıb. Poemanın  “Vurğun bizimlədir” hissəsində müəllif yazır:

Gedir ön cərgəmizdə,

Gedir hər zamankı tək.

Yenə də sinəsində
Vurur alovlu ürək.

Yox, bitməyib səfəri,

Gözü sağda, soldadır,

O, hələ də yoldadır
O, hələ də yoldadır.

Epiloq qarışıq 22 hissədən, 100 səhfədən  ibarət, bir kitab həcmli bu poemanın hər bir hissəsi bir məkanda və bir ovqatda yazılıb. Bu hissələrin hər birində böyük şairin və müəllifin səyyah ömrünün bir anı əksini tapıb. Əsərin “Görüş” hissəsində Şair Qazaxda, ilk təhsilini aldığı Seminariyada-Pedməktəbdə rayonun sakinləri ilə görüşü təsvir olunur:

Vurğun Qazaxdadır... Bu xəbər, bu səs,

Hər kəndə yayıldı, hər evə çatdı;...

Şadlıq paltarını geydi qız, gəlin

Kəsəmən yeridi, Salahlı axdı...

Açıldı qabağı gedib gələnin;

Şəhər birdən-birə ayağa qalxdı.

Poemada təsvir olunan bu görüşlə müəllif,  əslində Səməd Vurğunun Vətənimizin müxtəlif guşələrində keçirdiyi çoxsaylı görüşlərin ümumiləşdirilmiş bir epizodunu yaradıb. Və şairin bütün ölkəmizi əhatə edən belə görüşlərinin sayı-hesabı yoxdur. Bu görüşlər sonradan Böyük şair haqqında insanların qəlbindən heç vaxt silinməyən, həm də kitablara köçən xatirələrə çevrilib.

Təbii ki, kiçik bir yazıda dastanın bütün məziyyətləri barədə yazmaq və fikir yürütmək imkanı məhduddur. Bununla belə əsərin ayrı ayrı məqamları var ki, onlardan yan keçmək mümkün deyildir. Poemanın “Vaqif” dramına həsr olunmuş “Dostlar” bölməsində əsərin yazılması zamanını və bununla əlaqədar şairin dostu  görkəmli tənqidçi və yazıçı Mehdi Hüseynlə diloqunu poemada çox canlı və parlaq şəkildə təsvir edir. Müəllifin, şairlə, dostu Mehdi Hüseynin dialoqun qurmaqda məqsədi məhz, onlar məşhur əsərlərini, məşum  otuz yeddinci illərdə zamanın dəhşətli təhlükələrinin təzyiqi altında yazıldığı aydın şəkildə sezilir. Eyni zamanda, müəllifin məqsədi həm də bu iki böyük sənətkarın zehninin və ədəbi qudrətinin məhsulu olan “Vaqif”dramı ilə ”Tərlan” romanının yazılma şəraiti və bu şəraitdə  hər iki ustadın ədəbi kamilliyinin möhtəşəmliyini oxucuya və gələcək nəsillərə çatdırmaqdan ibarətdir: ”Otuz yeddinci ildir... Mehdi masa dalında, o, evində “Tərlan”ı bitirməyə tələsir. Tələsir, tələsməmək,  bəzən mümkün deyildir, üfüqdə dan sökülür. Yarımçıq qoymaq olmaz. Otuz yeddinci ildir. O qədər çəkməyir ki, birdən qapı döyülür. Dillənir-kimsən! –deyə. Aç, ay Mehdi, mənəm, mən. Səs dostunun səsidir, Səməd girir içəri. Yenə qıpqırmızıdır, onun qaynar gözləri. –Ay Mehdi! - Səməd buyur!- “Vaqif”dən oxuyacam. Bir azca yaxın otur”:

Sonadək oxuyub bükür dəftəri

Duyulur qəlbinin döyüntüləri...

Hə Mehdi, necədir, açdımı səni?

Səməd lap yerimdən oynatdı məni.

Elə vuruldum ki, Vaqifə düzü

Dolaşdı fikrimdə “Tərlan”ın sözü.

Yox, yox “Tərlan”ı da çıxartma yaddan.

Vaqif Vaqif olsun, Tərlan da Tərlan.

1950-ci illərin əvvəllərində, 37-ci illər Səməd Vurğun üçün yenidən təkrarlanırdı. Onun xalq arasında olan böyük nüfuzundan, ona olan intəhasız xalq məhəbbətindən qorxuya düşən vəzifə sahibləri və onların əlaltıları Şairi tənqid atəşinə tutmuşdular. Həmin illərdə şair özünün məşhur “Aygün” poemasını yazırdı. Belə bədxahların feilləri Hüseyn Arifin də diqqətində yayınmamışdı və o, poemada bu dədxahlara “Nihilist” başlığı ilə xüsusi bölmə ayırmışdır. Müəllif bu bölmədə şairə böhtan atan, onun əsərlərinə əsassız hücum edən, ağır ittihamlar irəli sürən fürsətçiləri - “Xəyanət cildini dəyişdirərək, yırtıcılar kimi pusquda duranları”, “canavar döşündən süd əmib, niyyəti, fikri didib dağıtmaq olanları”, “xayalı zülmət, eşqi cəhənnəm olanları”, “şöhrət düşkünü, vicdan oğrusu, nacins öküz kimi yana çəkənləri” ifşa edir, öz qüdrətli qələmi ilə onların cavabını verir:

Nihilist yatmayıb əli varaqda,

Nələr uydururdu, nələr deyirdi,

Lakin öz qadını başqa otaqda

“Aygün”dən parçalar əzbərləyirdi

Poemanı oxuduqca müəllifin ifadəsində Səməd Vurğunun ömür və həyat yolu bir kino lenti kimi xəyalından keçir. Onu gah Muğanda ovçular arasında, gah Mingəçevirdə “Muğan” dastanını yaradan inşaatçılar arasında, gah Mil düzündə pambıqçılar arasında görürsən. Gah səsi Talıstandan, gah Göygöldən, gah da Şuşadan gəlir. Gah görürsən ki, ali xitabət kürsülərində mühazirə oxuyur, gah da Sülh Konqresində onun gur səsi eşidilir:

Danışır köksünü verib irəli,

Qalib bir ölkənin nümayəndəsi.

Yayılır dünyanın hər tərəfinə,

Vurğunun-Sülh- deyə gurlayan səsi.

Dastanın son boyları kədərli notlarla, göynərti hisslərlə qələmə alınıb. Xüsusilə əsərin “Yataqda”, “Yubiley gecəsi” və “Son ayrılıq”hissələrini həyacansız oxumaq mümkün deyil: “On iki may, saat səkkiz, Salon dolu, səhnə dolu; Fikir, xəyal içində biz, Seyr edirik sağı solu...

Kürsüdəki qardaşıdır,

Yanağında o görünən
Ləkə deyil, göz yaşıdır...

Və bu da əsərin epiloqu. Müəllif oxucuya  müraciət edərək, böyük sevgi və məsuliyyət hissi ilə başa gətirdiyi bu dastanın qəhrəmanının ömrünün bütöv xəritəsini çəkməyin asan olmadığını və onun sonunun bitmədiyini bildirir:

Sonu görünməyir şair ömrünün,

Hər vaxt seyr edəcək doğma diyarı,

Mənim demədiyim nə varsa, o gün,

Deyəcək sabahın öz sənətkarı.

Hüseyn Arifin qənaəti düz çıxdı. Səməd Vurğun haqqında yüzlərlə xatirələr, öçerklər, elmi-tənqidi məqalələr  yazıldı. Osman Sarıvəlli, Süleyman Rəhimov, Mehdi Hüseyn, Məmməd Araz kimi sənət korifeyləri Səməd Vurğuna böyük məhəbbətin təzahürü kimi ədəbi yaradıcılıqlarında baş qəhrəmanı Səməd Vurğunun olan bir-birindən gözəl  əsərlər yaratdılar. Ədəbiyyatçünaslıq elmimizin yeni bir qolu “Vurğunşünaslıq” yarandı.  Səməd Vurğun yaradıcılığının müxtəlif sahələrinə dair 19 namizədlik, 3 doktorluq disertasiyası müdafi edildi.  Bu il anadan olmasını 120 illik yubileyini keçirəcəyimiz Xalq şairi Səməd Vurğunun vəfatından 70 il keçməsinə baxmayaraq, biz hər gün ona mənən daha da yaxınlaşırıq. Böyük istedad, böyük duyğular, böyük arzular və ideallar şairi olan,  bu arzu və idealları öz əsərlərində tərənnüm edən və ölməz əsərlər yaradan poeziya qartalımız Xalq şairi Səməd Vurğun,  bu gün də bizimlədir, bizimlə birgə addımlayır, sabah da bizimlə olacaq və onun haqqında ən gözəl əsərlər indən belə yaranacaqdır. Xalq şairi Hüseyn Arif dastanın finalında dediyi kimi:

Çoxdur açılmamış incə nöqtələr,

Xalq şair oğlunu hey anacaqdır.

Vurğunun haqqında ən böyük əsər,

Hələ indən belə yaranacaqdır.                                                       

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının media dəstəyi ilə Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun  Bakı Şəhəri Üzrə Təhsil İdarəsi ilə birgə keçirdiyi “Bir direktor, bir şagird” adlı layihəsinin məqsədi nümunəvi məktəblərimizi, istedadlı şagirdlərimizi üzə çıxarmaq, onların ədəbiyyata olan marağına diqqət yönəltməkdir.

Hazırda təqdimatda 7 nömrəli Zəkalar liseyidir.

 Layihəni təqdim edir: Ülviyyə Əbülfəzqızı

DİREKTOR:

Əhmədli Aygün Əkbər qızı 04.01.1964-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1981-ci ilə orta təhsilini Bakı şəhərindəki 116 nömrəli  məktəbdə qızıl medalla tamamlayıb. Həmin il BDU-nun biologiya fakültəsinə daxil olub 1986-cı ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

1986-1992-ci illərdə təyinatla AMEA-da Fizika, sonra Botanika İnstitutunda böyük laborant vəzifəsində çalışmışdır.

1992-1994-cü illərdə Xəzər Hövzə poliklinikasında həkim-laborant, sonra laboratoriya müdiri kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1994-cü ildən 287 saylı Zəkalar liseyində biologiya müəlliməsi kimi pedaqoji fəaliyyətə başlayıb. 2004-cü ildən həmin liseyin direktoru vəzifəsində çalışıb.

2000-2001 və 2001-2002-ci illərdə 2 dəfə “İlin ən yaxşı müəllimi”, “İlin ən yaxşı mühazirəsi” müsabiqələrinin qalibi olmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyinin diplomları ilə təltif olunub.

2004-cü ildə Əməkdar müəllim adına layiq görülmüşdür.

2007-ci ildə elmi işimi tamamlayıb Biologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru adını qazanmışdır. Biologiya fənninin tədrisinin təkmilləşdirilməsi məqsədi ilə yazılmış metodik vəsaitlərin müəllifidir.

Azərbaycan Respublikasının Təhsil islahatları layihəsinin materiallarının hazırlanmasında iştirak etmişdir.

Fəaliyyətilə əlaqəli bir çox yerli və xarici seminar və konfranslarda iştirak etmişdir. İdarəetmə ilə bağlı “Məktəbin idarə olunması”, “Təhsilin təşkili və idarəedilməsi”, “Ümumtəhsildə kurikulum islahatları və onun idarəolunması” və s. təlimləri uğurla bitirmişdir.

Direktoru olduğu müddətdə lisey iki dəfə “Ən yaxşı ümumtəhsil məktəbi” (2008, 2013) müsabiqəsinin qalibi olub.

2023-cü ildə Heydər Əliyevin 100 illiyi medalına layiq görülmüşdür.

Ailəlidir, iki övladı var.

ŞAGİRD:

Mən, Şəfiqə Rəsul Fərhad qızı 20.10.2008-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşam. Orta təhsilimə 2015-ci il 287 nömrəli Zəkalar liseyində başlamışam. Hazırda həmin liseyin 11-ci sinfində təhsilimi davam etdirirəm.

2016-2023-cü illərdə Uşaq Musiqi Məktəbinin fortepiano və xor ixtisasını bitirmişəm. Oxuduğum illərdə müxtəlif musiqi və mədəniyyət tədbirlərində iştirak etmiş, diplom və fəxri fərmanlar qazanmışam. Belə ki, 2023-cü ildə ümummilli lider Heydər Əliyevin 100 illik yubileyi çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən təşkil edilən Uşaq İncəsənət festivalında “Xor” nominasiyası üzrə kollektivimlə II yerə layiq olmuşam.

Təhsil aldığım illərdə məktəbdaxili tədbirlərdə və ingilis dili aylıqlarında aktiv iştirakçılardan olmuş, məktəbdənkənar müxtəlif ingilis dili olimpiadalarında iştirak etmiş (KGL, ADA), sertifikatlar qazanmışam. O cümlədən, 2025-ci ilin fevralında “Kangaroo Global Linguistics” olimpiadasında könüllü kimi iştirak etmişəm. 2025-ci il SAT imtahanından 1350 bal toplamışam.

Dillərə və mütaliəyə olan marağım nəticəsində bir çox milli və xarici ədəbiyyat nümunələri oxumuşam. Gildən müxtəlif əşyalar hazırlamağı sevirəm. Hal-hazırda V qrupa hazırlaşıram. Dizayner olmaq arzusundayam.

ESSE:

“Təşəkkür edirəm”i axırıncı dəfə nə vaxt eşitmişsiniz?

Ola bilməz ki, məndən başqa müasir həyat sürətinin əlimizdən alan insanlıq hissəcikləri üçün heç kəs darıxmasın. Daimi təlaş, artıq öyrəşdiyimiz səs-küy hələ heç əmin olmadığımız gələcəyin planlaşdırılması axı bu ifadəni necə əvəz edir? Mən sadə ifadə üçün darıxmıram, mən mədəniyyətin dəyişib süniləşməyindən qorxuram.

Fikir vermişsinizmi, necə sadə təşəkkür qarşılıqlı anlaşma rəmzindən sadə bir rəsmilik ifadə edən anlama döndü? Tanış tanışa kömək edəndə, qonşu qonşuya çörək verəndə, müəllim uşağa dərs başa salanda bu ifadə daha səmimi, mənbəyi daha dərindən yaranırdı. Hal-hazırda isə təşəkkür sanki yalnız söhbəti bitirən bir sözə döndü, özünü itirdi. Axı vaxtımız çatmır, “azdır”. Təşəkkür bizə yalnız praktik, qısa halda olanda uyğun olur.

Bəs biz bu kədərli vəziyyəti necə səliqəyə salaq? Bəlkə də, bu axtardığımız həll heç də böyük addımlarda yox, kiçik dayanmalardadır. Qələm uzadan sinif yoldaşımıza baxaraq təşəkkür etmək, valideynimizin gecə yeməyini hazırlayarkən sərf etdiyi əməyə göz yummamaq, açıq səmanın gözəlliyini qeyd etmək və ən sadəsi, səhər gözümüzü açmaq—bunların hamısı mədəniyyətimizin sürət deyil, məna ətrafında yenidən qurulmasının ilk kiçik cəhdləri də ola bilər. “Təşəkkür edirəm” yalnız söz deyil, bir diqqət, müşahidə, əlaqə aktıdır. Onu unutmaq yalnız bir neçə hərfi yox, adamı insana çevirən hissi, qəlbləri birləşdirən bir ipi unudub—itirməkdir.

Həyatın təlaşı içində edə biləcəyimiz ən inqilabi hərəkət dayanıb, nəfəs alıb, sadəcə “təşəkkür edirəm” deməyi xatırlamaqdır. Çünki məhz bu ifadə insanlığımızı xarici təsirlərdən qoruyan bir hasardır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)

İlqar İsmayılzadə,

fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, "Həməşəra" mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, teoloq, tərcüməçi, araşdırmaçı, yazıçı-publisist. “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

Cəlilabad diyarının tanınmış və görkəmli incəsənət xadimlərindən biri də Malik Səfər oğlu Şahbazov olmuşdur. O, 1939-cu ilin iyul ayının 9-da Astraxanbazar (indiki Cəlilabad) şəhərində dünyaya göz açmışdır.

İbtidai təhsilini doğulduğu şəhər 8 saylı məktəbdə başlamış və 1956-cı ildə orta təhsilini müvəffəqiyyətlə bitirərək orta təhsil haqqında Attestatını almişdir. 1957-ci ildə sabiq Azərbaycan SSR Pambıqçılıq Nazirliyi tərəfindən tədris edilən "Aqrotexniki kursu"nu əla qiymətlə bitirmiş və həmin nazirlik tərəfindən "Usta" adını xüsusi şəhadətnamə əsasında almışdır. Hərbi xidmətdən sonra Astraxanbazar (Cəlilabad) rayon Mədəniyyət Evində bədii rəhbər, təlimatçı və inspektor vəzifələrində çalışmışdır.

1960-1965-ci illər ərzində Bakı şəhərində Mədəni-Maarif İxtisas Məktəbində tar üzrə ali təhsil almış və ali təhsilini müvəffəqiyyətlə başa vurduqdan sonra müxtəlif konsert və eləcə də el məclislərində tarzən kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Malik müəllim Cəlilabad rayonunda 40 ildən çox mədəniyyət və incəsənət sahəsində ardıcıl və səmərəli fəlaiyyət göstərən mədəniyyət xadimlərindən sayılır. O, Sovetlər dönəmində 1967-ci ildən Sovetlər Birliyinin süqutuna qədər müddət ərzində "Cəlilabad Rayon Pioner və Məktəblilər Evi"nin direktoru vəzifəsində çalışaraq bu mərkəzdə fəaliyyət göstərən "Rəssamlıq" (Təsviri-incəsənət), "Xalçaçılıq", "Dərzilik", "Musiqi", "Şahmat" və digər dərnəklərin səmərəli fəaliyyətinə yaxından rəhbərlik etmiş və bir çox uşaq və yeniyetmənin incəsənət sahəsində yetişməsində, sənət və peşəyə yiyələnməsində müstəsnasız rol oynamışdır. Cəlilabad rayonunun ilk xanım rəssamı kimi adı rayon tarixinə qızıl hərflərlə düşmüş Laləzar xanım Əsədovanı (Sadıqova) həmin evdə təsis etdiyi Təsviri incəsənət dərnəyinə dəvət edən də məhz mərhum Malik müəllim olmuşdur. Qeyd etmək lazımdır ki, Laləzar müəllimə burada 1985-1990-cı illər ərzində müəllim işləyərək rəssamlıq sənətinin incəlikləri və məharətini çoxsaylı şagirdlərinə öyrətmişdir.

Ümumiyyətlə, Cəlilabad Pioner və Məktəblilər Evi də məhz onun adı ilə bağlıdır. Çünki həmin məktəb yarandığı zamandan (1967) müstəqillik illərinə qədər onun direktoru məhz Malik müəllim olmuşdur.

Malik Şahbazov "Cəlilabad Rayon Pioner və Məktəblilər Evi"nin ləğvindən sonra bir müddət Cəlilabad şəhər Şahmat Məktəbində dərnəy rəhbəri vəzifəsində çalışmış və daha sonra təqaüdə çıxmışdır.

O, Cəlilabad rayonunun tanınmış ziyalı və mədəniyyət xadimlərindən biri idi. Öz dəyərli ömrünün böyük hissəsini mədəniyyət və incəsənətin inkişafına sərf etmişdir. Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti mərhum Teymur Mustafayev öz söhbətlərinin birində incəsənət sahəsində qazandığı uğurları üçün şəxsən Malik müəllimə borclu olduğunu dilə gətirmişdir. Bu da Malik müəllimin incəsənət və mədəniyyət sahəsində peşəkarlığı, əzmkarlığı və yüksək səviyyəli idarəçiliyindən xəbər verirdi.

Məhz bu baxımdan mədəniyyət və incəsənət sahəsində göstərdiyi müsbət və faydalı fəaliyyətinə, respublika daxilində keçirilən musiqi və mədəniyyət müsabiqələrində fəal iştirakına və uşaq olimpiyadalarının təşkil edilməsində peşəkar idarəçiliyinə görə dəfələrlə bir çox fəxri fərman və qramotalarla təltif edilmişdir. Bu fəxri fərmanlar və qramotalar arasında 1977-ci ildə "Oxu tar-77" müsabiqəsində yaxşı çıxışına görə Azərbaycan SSR Cəlilabad RXMŞ və "Maarif İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Rayon Komitəsi" tərəfindən təqdim edilmiş qramota və 1983-cü ildə Azərbaycan SSR Maarif Nazirliyi tərəfindən təqdim edilmiş fəxri fərmanı xüsusilə vurğulamaq olar.

Onun ömür-gün yoldaşı mərhum Maisə xanımla birgə ailə həyatından iki övlad (2 oğul) payı vardır. Doğma elimizin dəyərli incəsənət xadimi Malik müəllim Şahbazov 2020-ci ildə "Covid-19" pandemiyası nəticəsində dünyasını dəyişmiş və ədəbiyyətə qovuşmuşdur. Məlumat üçün qeyd etmək lazımdır ki, Cəlilabad şəhəri 2 saylı tam orta məktəbində uzun illər boyu kimya və biologiya fənni üzrə tədrislə məşğul olmuş Maisə müəllimə 2003-cü ildə dünyasını dəyişmişdir. Ruhları şad, xatirələri əziz, məkanları Cənnət olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)