Meltem Demirkıran (Türkiyə)

Tərcümə və uyğunlaşdırma: Rəqsanə Babayeva

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 Qardaşlıq bağları ağ pərdədə yenidən canlandı

Türkiyə və Azərbaycan dünyasını kino çətiri  altında birləşdirən “Azərbaycan Kino Günləri” İzmir, Bursa və Ankarada keçirilən yüksək iştiraklı nümayişlərlə başa çatdı. İki ölkənin nazirliklərinin birgə əməkdaşlığı ilə təşkil olunan tədbir ortaq tarixi yaddaşı gənc nəsillərə ötürməyi hədəflədi.

Türkiyə Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi ilə Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin himayəsi altında keçirilən “Azərbaycan Kino Günləri” ötən həftə boyunca Türkiyənin müxtəlif şəhərlərində kinosevərləri bir araya gətirdi. Azərbaycan Kino Agentliyi və Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin də tərəfdaşları arasında yer aldığı layihə iki qardaş ölkə arasında mədəni diplomatiyaya yeni nəfəs verdi.

Açılış İzmirdə tarixi toxunuşla baş tutdu

Tədbirin ilk ünvanı olan Ege Universitetində açılış filmi kimi “Nargin: Sona Qədər Sirli” sənədli filmi nümayiş olundu. Birinci Dünya Müharibəsi dövründə Nargin adasında yerləşən əsir düşərgəsində saxlanılan Osmanlı əsgərlərinin həyat mübarizəsini və Azərbaycan türklərinin göstərdiyi tarixi fədakarlıqları əks etdirən ekran işi izləyicilərə duyğusal anlar yaşatdı. Nümayiş tarixçilər və akademiklər tərəfindən iki xalqın taleyinin birliyinin ən təsirli nümunələrindən biri kimi qiymətləndirildi.

Bursa və Ankarada klassik və müasir nümunələr

Proqram çərçivəsində Bursa və Ankarada keçirilən nümayişlər Azərbaycan kinosunun həm klassik, həm də müasir istiqamətini nümayiş etdirdi:

Klassiklərin gücü: Uludağ Universitetində təşkil olunan retro nümayişdə Azərbaycan kinosunun əfsanəvi filmi “Qaynana” tamaşaçılara təqdim olundu.

Akademik maraq: Ankarada Gazi Universitetinin tələbələri üçün təşkil olunan xüsusi sessiyada “Cənnət Yuxusu” filmi nümayiş etdirildi. Bursa Osmangazi Göstəri Mərkəzində “Buta”, Mudanya Universitetində isə “Zəfər Rəqsi” filmləri böyük maraqla qarşılandı.

İştirakçıların geniş marağı ilə başa çatan “Azərbaycan Kino Günləri” gələcəkdə bu kimi layihələrin davam etdiriləcəyinə dair ümidləri daha da gücləndirdi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.05.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Tələbə yaradıcılığı” rubrikasında bu gün Ağdam Dövlət Sosial- İqtisad Kollecinin 3-cü kurs tələbəsi Nuray Fərzəliyevanın “Sevgi nədir” adlı essesi təqdim edilir.

Sevgi nədir?

Bu sual, insanın öz içində ən səssiz, amma ən dərin cavabları axtardığı sualdır. Hər kəs bir dəfə də olsa dayanıb bunu düşünüb bəziləri bir dəfə, bəziləri isə hər gecə. Çünki sevgi izah ediləcək bir anlayışdan çox, yaşandıqca anlam qazanan bir haldır. Sevgi haqqında minlərlə cümlə yazılıb, yüzlərlə hekayə danışılıb. Amma heç biri sənin hiss etdiyin kimi olmayacaq. Çünki sevgi barmaq izləri kimidir bənzərsiz və təkrarsız.

Çoxları sevgini bir başqasında itmək sanır. Halbuki, sevgi bir insanı sevməkdən əvvəl, onun səndə oyatdığı “səni” sevməkdir.Çünki doğru insan gələndə sən dəyişmirsən, sən özünə daha çoxbənzəyirsən. Tozlanmış xəyallarını xatırlayır, illərdir susdurduğun o uşağın əlindən tutursan. Sevgi axtarılan bir şey deyil. Onu axtardığın anda sən artıq içindəki bir boşluğu doldurmağa çalışırsan. Amma sevgi boşluq doldurmaz, o səni bütöv hiss etdirər. Əsl möcüzə oandır ki, artıq “kimsə gəlsin məni tamamlasın” demirsən “gəlsə də, gəlməsə də mən varam” deyirsən… Məhz o anda, sən özünlə bütöv olanda biri çıxır qarşına.

O, bilinənin əksinə gurultulu, həyacanlı hiss etdirmir, sakitdir. Dünyanın səsindən, qaçhaqaçından yorulub bir cüt gözdə sakitləşməkdir. Sevgi qışqırmaz, pıçıldayar. Amma o pıçıltı insanın içində dünyanın ən yüksək səsinə çevrilər. Çünki sevgi “səni sevirəm” demək deyil, “hər şeydağılanda belə yanındayam” deyə bilmək cəsarətidir. Mükəmməli hamı sevər, əsl sevgi isə qırıq olanı belə tərk etməmək, o qırıqlardan yeni bir naxış yaratmaqdır.

Deyirlər sevgi acı verir. Xeyr, əgər acıdırsa, o sevgi deyil; o, alışqanlıqdır, qorxudur ya da tək qalmaqdan qaçışdır. Sevgi insanı yormaz, əksinə, insanın içində ən quraq fəsildə belə çiçək açar. O, heç kimə göstərmədiyin tərəflərini birinə etibar etməkdir. Və sən o etibarı qoruyanda sevgi gerçək olur.

Sevgi həm də bir qoxuda, bir mahnıda, bir küçə döngəsində səbəbsizcə birinin adının ürəyindən keçməsidir. Amma ən gözəli odur ki, “biz” olarkən “mən”i itirməyəsən. Bir güzəşt deyil, bir "yer açmaq" dır. Öz həyatından, öz ruhundan, öz sabahlarından bir parça ayırıb "burası sənindir" deməkdir. Amma bunu edərkən özünü əskiltmədən, əksinə, paylaşdıqca çoxaldığını görərək etməkdir. İki insanın bir-birində yox olması deyil, iki bütöv ruhun bir-birinə geniş yer açmasıdır.

Sevgi izah etdikcə kiçilən, hiss etdikcə böyüyən bir həqiqətdir.

 Bəlkə də heç vaxt tam anlaya bilməyəcəyimiz, amma onsuz da yaşamaq istəməyəcəyimiz yeganə hissdir...

Sizə bir hekayə danışım, bu, iki insanın yox, bir ruhun öz işığını tapma hekayəsidir.

Bir şəhərin unudulmuş bir küncündə, pəncərələri qalın pərdələrlə örtülmüş köhnə bir ev vardı. Bu evdə gənc bir adam yaşayırdı. O, illərdir özünü qaranlıq otaqlara həbs etmişdi. Otağın küncündə isə böyük, qara çərçivəli bir güzgü dururdu. Amma adam o güzgüyə baxmağa qorxurdu. Çünki qaranlıqda güzgü ona sadəcə qara bir boşluq və kədərli bir təklik göstərirdi. Adam elə bilirdi ki, o, elə həmin qaranlığın özüdür. Daxilindəki boşluğun heç vaxt dolmayacağına, qırıqlarının heç vaxtbütövləşməyəcəyinə inanmışdı.

Bir gün gözlənmədik bir hadisə baş verir. Otağın qapısı asta-asta açılır və içəri kimsə daxil olur. O, gəlib adamın yanında dayanmır, onu sorğu-suala tutmur. Sadəcə sakitcə pəncərəyə tərəfaddımlayır və illərdir toz basmış o qalın pərdələri bir kənara çəkir.

O anda otağa elə bir günəş nuru dolur ki, adam gözlərini qamaşdırdı. Günəşin işığı düz otağın küncündəki köhnə güzgünün üzərinə düşür. Güzgü bir anda parıldamağa başlayır. Adam qeyri-ixtiyari olaraq güzgüyə baxır və donub qalır.

Güzgüdə gördüyü o qaranlıq boşluqyox idi. Orada nurlu, gözlərində ümid qığılcımları olan birini görürdü. O, ilk dəfə özünü bu qədər aydın, bu qədər "özü" kimi görürdü.

Gənc adam heyrətlə pıçıldayır: "Mən elə bilirdim ki, mən o qaranlıqdan ibarətəm. Sən gəldin və məni dəyişdin..."

Pərdəni açan insan isə gülümsəyərək cavab verir: "Xeyr, mən səni dəyişmədim. Mən sadəcə pərdəni çəkdim. Sən həmişə o güzgü idin. Sadəcə, işıq olmayanda öz gözəlliyini görə bilmirdin."

Sevgi bir insanı sevməkdən əvvəl, onun səndə oyatdığı "səni" sevməkdir. O, artıq qarşısındakı insanı sevirdi və ona görə sevirdi ki, o insan ona öz işığını, öz bütövlüyünü xatırlatmışdı. “sevgi boşluğu doldurmaz, o səni bütöv hiss etdirər.”

Günəş otaqdan getsə belə, adam artıq bilirdi ki, o, qaranlıq deyil. O, işığı əks etdirməyə qadir olan, bütöv və dəyərli bir ruhdur. İndi o, güzgüdəki qırıqlara baxanda ağrı hiss etmirdi. Sevgi mükəmməli tapmaq deyil, qırıq olanı belə tərk etməmək cəsarətidir. Və o işıq altında həmin qırıqlar artıq yara yox, bir almaz kimi parıldayırdı.

Bu hekayə bizə göstərir ki, doğru sevgi səni sənə qaytaran sevgidir. Sən özünü o güzgü kimi hiss edəndə, günəşin gəlişi bir möcüzə yox, bir tamamlanma olur.

Bəzən bütün ömrümüzü o pərdəni kimsənin gəlib çəkməsi üçün gözləməklə keçiririk. Elə bilirik ki, kimsə gəlməsə, otağımız qaranlıq, güzgümüz isə həmişə kədərli qalacaq. Amma əsl möcüzə o pərdənin ipini öz əllərinlə tutduğun an başlayır.

Cəhd edin... Başqasının gəlib o pərdəni çəkməsini, sizə kim olduğunuzu xatırlatmasını gözləməyin. O pərdəni özünüz çəkin. Öz qaranlığınızla üzləşmək cəsarətini göstərib o işığı içəri özünüz buraxın. Çünki siz özün o işığa tərəf ilk addımı atanda, güzgüdəki o qırıqları özün qucaqlayanda, artıq bir "tamamlayıcı" axtarmırsınız.

Və ən qəribə, həm də ən gözəl həqiqət budur: Siz o pərdəni özünüz çəkib, öz daxili bütövlüyünüzlə o güzgüdə qarşılaşdığınız an, məhz o zaman o "bütöv ruh" qarşınıza çıxır. Çünki dünya öz işığını tapanları bir-birinə qovuşdurmağı sevir.

Siz özünüzə yetdiyiniz zaman, sevgi artıq bir ehtiyac deyil, bir bayram olur. İki bütöv ruhun, iki aydınlanmış güzgünün bir-birinə əks-səda verməsi olur.

Unutmayın, pərdəni çəkmək sizin əlinizdədir. Və o işıq içəri dolanda görəcəksiz ki, siz heç vaxt yarımçıq olmamısınız; sadəcə, öz gözəlliyinizi görmək üçün bir az cəsarətə və bir az da işığa ehtiyacınız varmış.

Özünüzü sevin ki, sevginin də nə olduğunu anlaya biləsiniz.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.05.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının media dəstəyi ilə Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun  Bakı Şəhəri Üzrə Təhsil İdarəsi ilə birgə keçirdiyi “Bir direktor, bir şagird” adlı layihəsinin məqsədi nümunəvi məktəblərimizi, istedadlı şagirdlərimizi üzə çıxarmaq, onların ədəbiyyata olan marağına diqqət yönəltməkdir.

Hazırda təqdimatda 276 nömrəli tam orta məktəbdir.

DİREKTOR:

Xoşqədəm Ələddin qızı Məmmədova 13.03.1985-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 2006-cı ildə Azərbaycan Dövlət Müəllimlər İnstitutunun Gəncə filialının İbtidai təhsilin pedaqogikası və metodikası fakültəsini bitirib. 26 fevral 2013-cü ildə Binəqədi rayonu 179 nömrəli tam orta məktəbə kimya fənni üzrə laborant təyin edilib. Həmin ildəMüəllimlərin İşə Qəbulu (MİQ) imtahanından keçərək ibtidai sinif müəllimi kimi fəaliyyətə başlayıb. 2015-ci ildə müəllimlərin Diaqnostik qiymətləndirməsində ixtisası üzrə 100 faizlik nəticə göstərib. Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən direktorların və dərs hissə müdirlərinin işə qəbulu ilə bağlı imtahandan müvəffəqiyyətlə keçərək 2 noyabr 2016-cı il tarixində Binəqədi rayon 179 nömrəli tam orta məktəbə təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini təyin edilib. 10 sentyabr 2017-ci ildə Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən təşkil olunan İdarəetmə kursu, "Potensial direktorlar" kursunu uğurla bitirərək 10 oktyabr 2018-ci il tarixindən Binəqədi rayonu 205 nömrəli tam orta məktəbətəlim tərbiyə işləri üzrə direktor müavini və direktor əvəzi vəzifəsinə təyin olunub. 6 dekabr 2021- ci il tarixində həmin məktəbə direktor vəzifəsinə təyin olunub. 2023-cü ildə "Təhsildə inkişaf və innovasiyalar üzrə VII qrant müsabiqəsi" nin qalibidir. İkinci təhsil olaraq hal-hazırda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanına Dövlət İdarəçilik Akademiyasında təhsil alır.

8.09.2025-ci il tarixindən Bakı şəhəri 276 nömrəli tam orta məktəbin direktor vəzifəsinə təyin olunub. 3 övladı var.

ŞAGİRD:

Şahpələngli Əli Sədi oğlu 2011-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub.

2017-ci ildə Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 276 saylı tam orta məktəbdə 1-ci sinfə təhsilə başlayıb. Hal-hazırda məktəbin 9Csinif şagirdidir.

Bu illər boyunca təlim vətərbiyəsində fəal, dərslərinə məsuliyyətli yanaşan və zəhmətkeş şagird kimi fərqlənmişdir.

Azərbaycan dili, Ədəbiyyat, Tarix və Riyaziyyat fənlərinə xüsusi marağı var.

2023-cü ildə OCEP layihəsi çərçivəsində keçirilən tədbirlərdə iştirak etmiş və məktəbrəhbərliyi tərəfindən təltif olunmuşdur.

2024-cü ildə Ulduz kurslarının təşkil etdiyi Breyn-rinq yarışmasında "Köhlən atlar" komandası ilə 1-ci yer tutmuşdur.

2026-cı ildə RFO-da Azərbaycan dili və Ədəbiyyat fənnləri üzrə yarımfinalçı olmuşdur.

ESSE:

"Müəllim - ömürlərə toxunan insan"

Bircə saniyə düşünün:

Elə bir insan var ki, hər kəsin həyatına, ömür yoluna işıq salsın, onu dəyişsin? Sualımın cavabı sadədir: Müəllim!

Yer üzündə ən yüksək ad, ən ali peşə sahibidir müəllim. Bu "ən"lərin sayını artıra da bilərəm.

Bəs müəllim necə bu adı qazanıb?

Müəllim insan həyatına işıq salan çıraqdır. O çıraq ki heç zaman sönməz, daha neçə-neçə insanın gələcəyini işıqlandırar. Müəllim sadəcə bir insanın deyil, bir xalqın, bir ölkənin gələcəyinə təsir edə bilər. O istər yer üzününən müzəffər sərkərdələrini, istərsə də ən müdrik şəxsiyyətlərini yetişdirər.

Bu fərdlərdən biri kimi mən də müəllimlərin həm özümün, həm ətrafımdakı hər kəsin həyatına necə təsir etdiyini görürəm. Buna görə də bu cür esse yaza bilirəm. Essemi Henri Bruke Adamsın gözəl kəlamı ilə bitirirəm: "Müəllim əbədiyyətə hökm edən insandır".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.05.2026)

Bu gün Bakı İdman Sarayında ölkənin və regionun bu formatda yeganə layihəsi olan 5-ci Uşaq Kitab Festivalının açılışı olacaq. Festival Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi, Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi və ANAİB-in təşkilatçılığı ilə baş tutacaq və mayın 17-dək davam edəcək.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına ANAİB-dən verilən məlumata görə, festivalın əsas məqsədi uşaqlarda mütaliəyə marağın artırılması, milli-mənəvi dəyərlərin təbliği və onların müxtəlif dünya mədəniyyətləri ilə tanış edilməsidir.

Festival çərçivəsində “Milli Geyimlər Günü”, “Peşələr Günü”, “Beynəlxalq Gün” və “Nağıl Qəhrəmanı Günü” adlı xüsusi tematik günlər təşkil olunacaq.

Festival proqramı çərçivəsində tanınmış uşaq yazıçıları ilə görüş və imza mərasimləri, yeni nəşrlərin təqdimatları, mədəniyyət və incəsənət nümayəndələri ilə görüşlər təşkil ediləcək. Bununla yanaşı, uşaqların ifasında mahnı və rəqs nömrələri, səhnəciklər, nağıl saatları və müxtəlif əyləncəli şou proqramlar nümayiş olunacaq.

Layihə çərçivəsində 70 min ədəd xüsusi hazırlanmış kitab daxılı çap edilərək uşaqlara hədiyyə olunub. Bu təşəbbüs ölkədə uşaq ədəbiyyatına marağın artırılmasına və uşaq nəşriyyatlarının inkişafına mühüm töhfə verib.

5-ci Uşaq Kitab Festivalı uşaqları, valideynləri, müəllimləri və nəşriyyatları bir araya gətirərək kitab, yaradıcılıq və mədəniyyət bayramına çevriləcək.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.05.2026)

Şahanə Müşfiq,

Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin mətbuat katibi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Mayın 11-də Azərbaycan Milli Xalça Muzeyində Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin (ADMİU) təşkilatçılığı ilə Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası (WUF13) öncəsi keçirilən Bakı Şəhərsalma Kampaniyası çərçivəsində “Eco-Art” Festivalı keçirilib.

Tədbir Dövlət Himninin səsləndirilməsi ilə başlayıb.

Açılış nitqi ilə çıxış edən Azərbaycan Milli Xalça Muzeyinin direktoru Əminə Məlikova şəhərin inkişafının yalnız memarlıq və infrastrukturla deyil, həm də ekoloji düşüncə, mədəni irsin qorunması və yaradıcı yaşayış tərzi ilə ölçüldüyünü bildirib. O, “Eco-Art” festivalının bu ideyaların incəsənət vasitəsilə ifadəsinə xidmət etdiyini qeyd edərək, layihənin ekoloji düşüncə ilə incəsənətin uğurlu vəhdətini nümayiş etdirdiyini vurğulayıb. Ə.Məlikova festivalın həm WUF13 öncəsi həyata keçirilən ən yaddaqalan mədəni təşəbbüslərdən biri olacağına, həm də incəsənət vasitəsilə ekoloji düşüncənin təbliği istiqamətində mühüm mesaj verəcəyinə inandığını bildirib.

ADMİU-nun rektoru professor Ceyran Mahmudova ali məktəbin artıq bir neçə aydır Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasına hazırlıq istiqamətində ardıcıl layihələr həyata keçirdiyini deyib. O qeyd edib ki, “Eco-Art” Festivalı gənclərin ekoloji düşüncə, milli-mədəni irs və müasir incəsənəti bir platformada birləşdirmək bacarığını nümayiş etdirən uğurlu təşəbbüsdür. Rektor vurğulayıb ki, belə layihələr Azərbaycanın yaradıcı potensialını və dayanıqlı gələcəyə verdiyi töhfəni beynəlxalq müstəvidə nümayiş etdirir.

Mədəniyyət nazirinin müavini Səadət Yusifova Azərbaycanın çoxəsrlik şəhərsalma mədəniyyətinin yaşadılması və müasir çağırışlara uyğun mütərəqqi yanaşmaların təşviqi baxımından “Eco-Art” Festivalını mühüm addım kimi qiymətləndirib. O bildirib ki, memarlıq və şəhər mühiti sadəcə daş və betondan ibarət deyil, həm də xalqın tarixinin, mədəniyyətinin və kimliyinin daşıyıcısıdır. Nazir müavini qeyd edib ki, sərgidə nümayiş olunan əsərlər gənc nəslin ekoloji problemlərə, təbiətin qorunmasına və şəhər mühiti ilə insan arasındakı harmoniyaya bədii baxışını əks etdirir. O vurğulayıb ki, bu yaradıcılıq nümunələri incəsənətin yalnız estetik deyil, həm də maarifləndirici və sosial məsuliyyət formalaşdıran güclü vasitə olduğunu sübut edir.

Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin Aparatı rəhbərinin müavini və WUF13-ün Milli Koordinatorunun müavini Gülşən Rzayeva bildirib ki, tədbirin “Eco-Art” Festivalı adlandırılması təsadüfi deyil. O qeyd edib ki, “eco” anlayışı iqlim dəyişikliyi fonunda şəhər mühitinin dayanıqlığını ifadə edir. “Art” isə Azərbaycanın zəngin mədəniyyətini və incəsənətini simvolizə edir.

Çıxış edən BMT-nin Məskunlaşma Proqramının Ölkə Ofisinin rəhbəri Anna Soeve WUF13-ün təşkilində görülən işləri yüksək qiymətləndirib. O bildirib ki, Bakı Şəhərsalma Kampaniyası çərçivəsində keçirilən belə təşəbbüslər dayanıqlı şəhər inkişafı, ekoloji məsuliyyət və ictimai iştirakçılığın təşviqi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Anna Soeve gənclərin və yaradıcı icmaların bu prosesə fəal qoşulmasını gələcəyin şəhərlərinin formalaşmasına verilən dəyərli töhfə kimi dəyərləndirib.

Festivalın bədii hissəsində Xalq artisti Gülyanaq Məmmədova və tələbələri “Aşiqi-kamil” - Şur kompozisiyası, ADMİU-nun SABAH qrupu isə Əməkdar artist Nofəl Vəliyevin rəhbərliyi ilə “Qobustan sədaları” adlı kompozisiya ilə çıxış ediblər.

Festival çərçivəsində Əməkdar artist Yaqut Paşayevanın bədii rəhbərliyi ilə M.F.Axundzadənin “Hekayəti-Müsyö Jordan Həkimi-Nəbatat və Dərviş Məstəli şah Cadükuni-məşhur” komediyasının motivləri əsasında hazırlanmış “Oyanış” adlı səhnə kompozisiyası nümayiş olunub.

Həmçinin festivalda Sənətşünaslq üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Nəzakət Səfərovanın rəhbərliyi ilə tələbələrin hazırladığı Nizami Gəncəvinin “Xəmsə”sinə həsr olunmuş “Təkrar emalda miniatür”, “Daşın simfoniyası”, sənətşünaslq üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Aysel Əzizovanın rəhbərliyi ilə tələbələr tərəfindən hazırlanmış “Şəhər irsi” kimi kompozisiyalar təqdim edilib. Layihələrdə memarlıq detalları, ornamentlər və təkrar emal materialları üzərində qurulan bədii yanaşmalar ekoloji mesajlarla diqqət çəkib.

Eyni zamanda, Əməkdar rəssam Vüqar Əlinin tələbələri ilə birgə hazırladığı “Yaşıl dünya - hər addım bir ümid” vitraj və kompozisiyalar, Azər Abdullayevlə tələbələrinin poster sərgisi, “Təbiət və tullantılar” adlı təkrar emal nümunələri (Röya Həsən, Gülnaz Mədətova, Fidan Cəfərli və tələbələri), həmçinin “Abidələrin müasir rəng palitrası - daşdan ipəyə” adlı batika nümunələri (Şəhla Abbasova və tələbələri) nümayiş etdirilib. Tələbələrin hazırladığı bu işlər ekologiya, şəhər mühiti və mədəni irsin qorunması mövzularını yaradıcı şəkildə əks etdirib.

“Eco-Art” Festivalı incəsənət və ekoloji düşüncənin vəhdətini nümayiş etdirərək gənc yaradıcıların dayanıqlı gələcəyə baxışını ortaya qoyub. Festival eyni zamanda WUF13 öncəsi Bakıda keçirilən mədəni təşəbbüslər sırasında xüsusi əhəmiyyət daşıyıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.05.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

İllərlə “Qarabağ bizimdir” deyib meydanlarda çıxış edənlər, xəritələr çəkənlər, işğalı qəhrəmanlıq kimi təqdim edənlər bu gün bir-bir geri addım atırlar. Dünənə qədər Azərbaycan torpaqlarında qan tökülməsinə səbəb olanlar indi “Qarabağ heç vaxt bizim olmayıb” deyirlər. Ötən gün Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Kornidzor kəndində ictimaiyyət nümayəndələri ilə görüşündə səsləndirdiyi fikirlərlə illərlə qurulan saxta ideologiyanın necə çökdüyünü açıq şəkildə göstərdi.

Paşinyan “torpaq itirmişik” deyənlərə bir sual verir: “Bu torpaq necə bizim ola bilərdi?” O daha sonra etiraf edir ki, həmin ərazilərdə nə erməni yaşayış məntəqələri olub, nə fabrik tikilib, nə də real həyat qurulub. “Ora bizim deyildi” cümləsi əslində Ermənistanın illərlə öz xalqına danışdığı yalanın gecikmiş etirafıdır. Çünki Qarabağ heç vaxt Ermənistanın olmayıb. Bu həqiqəti Azərbaycan illərlə deyirdi, indi isə həmin sözləri Ermənistan rəhbərliyinin öz dili ilə eşidirik.

Amma burada insanı yandıran əsas məqam başqadır. Əgər ora “onların deyildisə”, bəs niyə bu qədər qanı tökdülər? Niyə minlərlə insan həyatını itirdi? Niyə şəhərlər dağıdıldı, kəndlər viran qoyuldu, insanlar doğma yurd-yuvasından didərgin salındı? Niyə Azərbaycan anaları illərlə oğul dərdi çəkdi?

Otuz ilə yaxın müddətdə Qarabağ uğrunda şəhidlər verdik. O şəhidlərin təmiz qanı bu torpağın yaddaşına hopdu. Bu xalq ən ağır ağrıları yaşadı. İndi isə həmin qanların axmasına səbəb olan siyasətin davamçıları utanmadan “ora bizim deyildi” deyirlər. İnsan düşünür ki, illərlə şəhid qanını az qala içənlər,  üzərində siyasət quranlar indi hansı üzlə geri addım atırlar?

Bir vaxtlar “Qarabağ Ermənistandır və nöqtə” deyənlər bu gün tamam başqa cümlələr qururlar. Bu dəyişiklik təsadüfi deyil. Çünki həqiqət gec də olsa öz yerini tutur. Azərbaycan öz torpaqlarını geri aldı. Bu zəfər hansısa siyasi masada yox, səngərdə qazanıldı. Əsgərin qanı, şəhidin canı hesabına əldə edildi.

Bu gün azad Qarabağda dalğalanan bayraq şəhidlərin bizə əmanətidir. Ona görə də indi işğal siyasətindən geri çəkilib “ora bizim deyildi” demək nə dağıdılan şəhərləri geri qaytarır, nə də torpağa tapşırılan igidləri. Tarix hər şeyi yadda saxlayır. Kim torpaq uğrunda şəhid oldu, kim işğal etdi, kim də illərlə yalanlarla insanları aldatdı -hamısı bu xalqın yaddaşındadır.

Ermənilər sonda bir həqiqəti gec də olsa qəbul etdi: Qarabağ Azərbaycanın idi, Azərbaycanındır və heç vaxt sizin olmayıb. Bunu anlamaq üçün on minlərlə insanın taleyini məhv etməyə ehtiyac yox idi. Amma görünür, həqiqəti dərk etməyiniz üçün əvvəlcə məğlub olmağınız lazım idi. Afərin, gec də olsa anladınız...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Həyatının maraqlı məqamlarıaz olmayıb. Məsələn, o, Tatyana Neçayeva ilə ailə həyatı qurub və bu cütlükdən Fərəc adlı oğlu və Züleyxa adlı qızı dünyaya gəlib. O, öz həyat yoldaşını çox sevib, başa düşüb və etibar edib. Həyat yoldaşına həsr olunan yeganə musiqi əsəri — prelyüdiya lya majoru Qara Qarayev yuxuda eşidib, səhər isə nota alaraq Tatyanaya bəxş edib.

O, həm də fotoqrafiya həvəskarı idi və boş vaxtlarında fotoşəkillər çəkərdi. Onun müxtəlif markalı fotoaparatları var idi və xarici səfərləri zamanı ən maraqlı epizodları lentə alardı...

Bu gün dahi bəstəkar Qara Qarayevin anım günüdür. Qara Qarayev 1918-ci il fevralın 5-də Bakı şəhərində məşhur həkim, təbabət professoru Əbülfəz Qarayev və Sona xanım Axundova-Qarayevin ailəsində anadan olub. Qara Qarayevin atası — əməkdar elm xadimi, Azərbaycanda ən qabaqcıl uşaq həkimi və Azərbaycan Demokratik Respublikası qurulanadək diaqnost, daha sonralar isə nəzəriyyəçi kimi böyük ad-san qazanıb.

 Anası Sona xanım isə "Müqəddəs Nina" məktəbinin Bakı bölməsini bitirib. O həm də fortepiano ifaçılığı təhsili alıb. 1925-ci ildə Qara Qarayev konservatoriya yanında musiqi məktəbində oxuduğu zaman pianoçu və pedaqoq Vladimir Mixayloviç Kozlov ilə tanış olub. Qara Qarayev V. M. Kozlovun Azərbaycandan çox-çox uzaqlarda tanınmasını yüksək qiymətləndirib. Bu haqda o belə deyib:

Qarayevin yaradıcılığında V. M. Kozlovun adı ilə bağlı əsərlərdən onun dünyadan köçdüyü 1960-cı ildə yazılıb və xatirəsinə həsr olunan violino ilə fortepiano üçün sonatanı göstərmək olar. 1926-cı ildə Qara Qarayev Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası yanında musiqi məktəbinə qəbul edilib. 1930-cu ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının nəzdində fəaliyyət göstərən Bakı musiqi fəhlə fakültəsinin fortepiano sinfinə (professor Georgi Şaroyevin sinfi) daxil olub.

1935-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq fakültəsində professor Leopold Rudolfun sinfində oxuyub. Təhsil müddətində professor Üzeyir Hacıbəyovdan Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları üzrə dərs alıb. Üzeyir Hacıbəyovun sinfində Qara Qarayev "Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları" fənnini keçib. Hacıbəyov ilk andan Qara Qarayevin gələcəkli istedadını aşkarlaya bilib. Sonralar Qara Qarayev belə söyləyib:

"O, əgər belə desək, mənim milli ruhum uğrunda çarpışırdı."

Qarayev muəllimi Üzeyir Hacıbəyova bəslədiyi sonsuz minnətdarlığını ömrünün sonunadək qoruyub saxlayıb. Üzeyir Hacıbəyovun yaradıcılığında və Azərbaycanda ilk violino, violonçel və fortepiano triosunda həyata keçirilən aşıq üslubu Qara Qarayevi 1965-ci ildə həmin əsərin "Aşıqsayağı" simfonik transkripsiyasını yaratmağa ilhamlandırıb. 1937-ci ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqına üzv qəbul edilib. 1938-ci ildə Moskva Dövlət Konservatoriyasının tələbəsi olub.

1938-ci ildə ilk böyük əsərini xor, simfonik orkestr və rəqs ansamblı üçün Rəsul Rzanın sözlərinə "Könül mahnısı" kantatasını bəstələyib. Həmin ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan incəsənəti ongünlüyünün iştirakçısı olub. 1941-ci ildə M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının bədii rəhbəri vəzifəsində işləyib. 1943-cü ildə birinci simfoniyanı yazıb. 1944-cü ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının idarə heyəti sədrinin müavini olub.

1946-cı ildə ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq sinfində müəllim işləyib. 1946-cı ildə SSRİ Bəstəkarlar İttifaqı İdarə Heyətinin katibi seçilib. 1948-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının dosenti olub. Həmin ildə Ümumittifaq Sovet Bəstəkarlatının I qurultayının nümayəndəsi olub. 1949-cu ildə Üzeyir Hacıbəyov adına İncəsənət İnstitutunun musiqi bölməsinin rəhbəri seçilib.

1961-ci ildə Cənubi Afrika yazıçısı Piter Abrahamsın eyniadlı əsəri əsasında yazdığı "İldırımlı yollarla" baletindən İkinci süitanın ifası ilə bağlı Los-Ancelesdə I beynəlxalq çağdaş musiqi festivalının iştirakçısı olub. Həmin ildə Leninqrad Kiçik Opera Teatrının qastrolları zamanı Qahirədə "Yeddi gözəl" baletinin tamaşaya qoyulması ilə bağlı Misirdə səfərdə olub. 1963-cü ildə "Yeddi gözəl" baleti Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində və CAR-da səhnəyə qoyulub.

 Həmin ildə Leninqrad Kiçik Opera Teatrının qastrolları zamanı Qahirədə "Yeddi gözəl" baletinin tamaşaya qoyulması ilə bağlı Misir Ərəb Respublikasında səfərdə olub. 1964-cü ildə SSRİ Böyük teatrının qastrolları zamanı "İldırımlı yollarla" baletinin tamaşaya qoyulması ilə bağlı "Varşava payızı" çağdaş musiqi festivalında iştirak edib. 1965-ci ildə Kamera orkestri üçün məşhur 3-cü Simfoniyanı bitirib. Aprelin 21-i Moskvada, iyunun 2-i Bakıda Üçüncü simfoniyanın ilk ifası baş tutub.

1971-ci ildə Moskvada açılan Beynəlxalq Musiqi Konqresinin yekun konsertində III Simfoniya böyük uğur qazanıb. "Qoyya" filmininə yazdığı musiqi ilə bağlı çəkiliş bölüyü ilə Almaniya Demokratik Respublikasında səfərdə olub. 1972-ci ildə "Varşava payızı" çağdaş musiqi festivalında və bəstəkarlar ittifaqları katibliklərinin toplantılarında keçirilən balet artistlərinin İkincı beynəlxalq musabiqəsində münsiflər heyətinin üzvü olub. 1973-cü ildə "İldırımlı yollarla" baleti Odessa Opera və Balet Teatrında səhnəyə qoyulub.

 Həmin ildə P. İ. Çaykovski adına V beynəlxalq musiqi musabiqəsinin münsiflər heyətinin üzvü, modal musiqi məsələləri ilə bağlı Türkiyədə keçirilən beynəlxalq konqresdə iştirak edib. 1975-ci ildə Leninqradda yaradıcılıq gecəsi konserti keçirilib. 1976-cı ildə III Simfoniya Praqa şəhərində uğurla səsləndirilib. Həmin ildə "Gənc bəstəkarların yetişdirilməsi" simpoziumunun işində iştirak edib, sovet və italyan bəstəkarlarının ikitərəfli iştirakı ilə bağlı İtaliyanın Pezaro şəhərinə səfər edib.

Operalar

- Vətən (1945)

- Zəriflik (1972)

Baletlər

- Yeddi gözəl (1952)

- İldırımlı yollarla (1958)

- Leyli və Məcnun (1969) Simfonik Poema.

Müzikllar

- Çılğın qaskoniyalı (1973)

Xor, solistlər və orkestr üçün — kantata və oratoriyalar

- Könül nəğməsi (1938)

- Səadət nəğməsi (1947)

- Partiyamızdır (1959)

- Lenin (1970)

- Dostluq himni (1974)

Orkestr üçün — simfoniyalar

- Birinci simfoniya (Böyük Vətən müharibəsi qəhrəmanlarının xatirəsinə) (1944)

- İkinci simfoniya (1946)

- Alban rapsodiyası (1952)

- Üçüncü simfoniya (kamera orkestri üçün) (1965)

- Qoyya (Yaşlılar və uşaq xorları və simfonik orkestr üçün) (1979)

- Don Kixot (1960)

Suitalar

- Azərbaycan süitası (1939)

- Passakaliya və üçlü fuqa (1941)

- Yeddi gözəl baletindən suita (1949)

- Xəzər neftçiləri haqqında dastan filmindən suita (1953)

Solo alətlərlə orkestr üçün

- Sevinc poeması (fortepiano ilə orkestr üçün) (1937)

- Violino ilə orkestr üçün Konsert (1967)

Kamera-instrumental ansamblları

- Simli kvartet üçün fuqa (1940)

- Simli kvartet üçün kvartettino (1942)

- 1-ci simli kvartet (1942) (itirilib)

- 2-ci simli kvartet (a-moll) (1947)

Filmlər üçün yazdığı musiqilər

- Ordenli Azərbaycan (1938)

- Bir ailə (1943)

- Xəzər dənizçiləri (1944)

- Bakının işıqları (1950)

- Mingəçevir (1950)

- Xəzər neftçiləri haqqında dastan (1953)

İştirak etdiyi filmlər

- Axşam konserti (film, 1948)

- Bülbül (film, 1968)

- Respublikam haqqında həqiqət (film, 1972)

- Ürək nəğməsi (film, 1989)

Əsərlərindən istifadə edilən filmlər

- Doğma xalqıma (film, 1954)

- 150 il. Mirzə Fətəli Axundov (film, 1962)

- Üçüncü simfoniya (film, 1968)

- Abşeron ritmləri (film, 1970)

- Dostluq himni (film, 1974)

- Əfsanələr aləmində (film, 1975)

- Nəğməkar torpaq (film, 1981)

Mükafatları

1. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

2. "SSRİ xalq artisti" fəxri adı

3. "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

4. "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

5. "Lenin" mükafatı

6. "Stalin" mükafatı

7. "Lenin" ordeni

8. "Oktyabr inqilabı" ordeni

9. "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

10. "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı

Qara Qarayev 1982-ci il mayın 13-də Moskva şəhərində vəfat edib, Bakıda Fəxri Xiyabanda dəfn olunub. Bəstəkarın qəbir daşını memar Tələt Xanlarov hazırlayıb. 1960-cı ildə rəssam Tahir Salahov Qara Qarayevi "Bəstəkar Qara Qarayevin portreti"ndə təsvir edib. Rəsm əsəri Moskva Dövlət Tretyakov Qalereyasında saxlanılır. Xarici ölkə jurnalistlərinə verdiyi müsahibələrin birində Tahir Salahov bunu qeyd edib:

"Mən bu əsərin üzərində işləyərkən tez-tez Opera və Balet Teatrına gedib, Qara Qarayevin baletlərinə tamaşa edirdim. Hər gün onun musiqisini dinləyirdim. İstəyirdim ki, Qaranın musiqi dünyasını tamamilə mənimsəyə bilim. Bax, bundan sonra portreti başa çatdırdım."

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Ən yaxşı sevgi əhvalatını  yazmışdı – “Baladadaşın ilk məhəbbəti”ni.

Ən yaxşı detektiv əsər də onun qələmindən çıxmışdı – “Ox kimi bıçaq”. Sonradan ona çəkilən “Arxadan zərbə” filmi də Azərbaycanın ən yaxşı detektiv filmi oldu.

Ən yaxşı tarixi-fəlsəfi romanın da müəllifi o idi – “Mahmud və Məryəm”in.

İlk milli-siyasi roman da onunkudur - "Ölüm hökmü".

Elçin Əfəndiyev 13 may 1943-cü ildə Bakı şəhərində XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının böyük nümayəndələrindən biri, Azərbaycanın Xalq yazıçısı İlyas Əfəndiyevin ailəsində doğulub. Uşaqlıq çağlarından etibarən ədəbi mühitin içində, kitabların əhatəsində olub. Bir tərəfdən milli ədəbiyyat, folklor, o biri tərəfdən isə dünya ədəbiyyatı Elçinin daimi mütaliəsinin əsasına çevrilib. O, nə zaman yazmağa başlayıb? Bu suala Elçin özü belə cavab verir:

 "Özümü xatırladığım zamandan. Hələ yazıb-oxumağı bacarmırdım, amma özümdən cürbəcür əhvalatlar uydurub danışırdım…"

Bakı şəhərində orta məktəbi (1960), Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsini (1965), Azərbaycan Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun ədəbiyyat nəzəriyyəsi üzrə aspiranturasını (1969) bitirib, "Azərbaycan bədii nəsri ədəbi tənqiddə (1945–1965)" mövzusunda namizədlik (1970), "Ədəbiyyatda tarix və müasirlik problemi" mövzusunda doktorluq (1997) dissertasiyalarını müdafiə edib.

1969–1972-ci illərdə Azərbaycan ЕА Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun "Ədəbiyyat nəzəriyyəsi" şöbəsində kiçik elmi işçi, 1972–1975-ci illərdə baş elmi işçi vəzifəsində işləyib, eyni zamanda Nəsimi adına Dilçilik və Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutlarının Birləşmiş Müdafiə Şurasının elmi katibi olub. 1975-ci ildə "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzeti redaksiya heyətinin üzvü seçilib.

1975–1987-ci illərdə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının İdarə Heyətinin katibi olub. 1987-ci ildə Xaricdə yaşayan Həmvətənlərlə Mədəni Əlaqələr Cəmiyyəti – "Vətən" Cəmiyyəti Rəyasət Heyətinin sədri, 1988-ci ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilib. 1993–2018-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini vəzifəsində çalışıb. 1998-ci ildə Azərbaycan nəsrinin inkişafındakı böyük xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə "Xalq yazıçısı" fəxri adına layiq görülüb.

1999-cu ildə Parisdə YUNESKO xətti ilə beynəlxalq səviyyədə təntənəli qeyd edilən "Dədə Qorqud" simpoziumuna sədrlik edib. 1998-ci ildən Bakı Dövlət Universitetinin professorudur. Bir sıra Dövlət Komissiyalarının sədri, nüfuzlu Azərbaycan və beynəlxalq ədəbi, ictimai qurumların, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Təhsil üzrə Komissiyanın üzvü idi. Elçin ədəbiyyata hekayəçi kimi gəlib, 60-cı, 70-ci illərdə bu janrın böyük ustası olaraq məşhurlaşıb, sonrakı onilliklərdə də hekayə yaradıcılığını yüksələn və məhsuldar templə davam etdirib.

Lakin 70-ci illərdə povest, 80-ci illərdə roman, 90-cı illərdə isə dram onun bədii təfəkküründə hekayə ilə ciddi rəqabətə girməklə daha çox önə çıxıb yazıçının janr axtarışlarının stabil impulslarını təyin etməklə yanaşı, yaradıcılıq yolunun mərhələlərini də müəyyən eləyib. İlk hekayəsi ("O inanırdı") 16 yaşı olarkən, 1959-cu ildə "Azərbaycan gəncləri" qəzetində dərc olunub. "Min gecədən biri" adlı ilk hekayələr kitabı isə 1966-cı ildə "Azərnəşr"də çapdan çıxıb.

1968-ci ildə SSRİ Yazıçılar İttifaqına üzv qəbul edilib. 1969–1972-ci illərdə "Açıq pəncərə" və "SOS" adlı povestlər kitabı çap olunub, "Beş qəpiklik motosikl" adlı hekayəsi 1971-ci ildə görkəmli rus tənqidçisi İqor Zolotuskinin tərcüməsində ilk dəfə Moskva mətbuatında "Drujba narodov" jurnalında nəşr olunub.

1973-cü ildə "Gümüşü, narıncı…" adlı hekayələr kitabı "Gənclik" nəşriyyatında nəşr edilib, Moskvada çap olunan "Drujba narodov" jurnalı tərəfindən ədəbi tənqidin problemlərindən bəhs edən "Tənqiddə provinsializmə qarşı" məqaləsinə görə "İlin ən yaxşı məqaləsi" mükafatına layiq görülüb. "Bu dünyada qatarlar gedər" adlı hekayələr kitabı (1974), povest, kinopovest və hekayələrinin toplandığı "Bir görüşün tarixçəsi" adlı kitab (1977) "Azərnəşr"də işıq üzü görüb.

Rus dilində ilk kitabı "Baladadaşın ilk məhəbbəti" adı ilə Moskvanın "Molodaya qvardiya" nəşriyyatında 1975-ci ildə nəşr edilib. "Talvar" hekayəsi 1977-ci ildə "Smena" jurnalının (Moskva) "İlin ən yaxşı hekayəsi" mükafatını alıb, 1978-ci ildə "Bir görüşün tarixçəsi" povesti "Sovetskaya literatura" jurnalında çex dilində çap olunub.

Elçin "Günay, Yalçın, Nigar, bir də Səlim" (1979), "Tənqid və ədəbiyyatımızın problemləri" (1981), "Bülbülün nağılı" (1983), iki cildlik "Seçilmiş əsərləri" (1987), "Bülbül" (1987), "Klassiklər və müasirlər" (1987), "Şuşaya sis çökdü" (1991, Türkiyə), "Ömrün son səhəri" (1993), "Özümüz və sözümüz" (1993), "Məmməd Əmin Rəsulzadə" (1994), "Şuşa dağlarını duman bürüdü" (1995, Türkiyə) və s. kitabların müəllifidir.

Müasir mövzular ustası kimi tanınan yazıçı 1980-ci illərdə gözlənilmədən tarixə müraciət edir, folklordan bəhrələnərək fəlsəfi-romantik "Mahmud və Məryəm" romanını oxucuların ixtiyarına verir. "Mahmud və Məryəm" romanı ilə Elçin yaradıcılığının ikinci mərhələsi başlayıb, bir-birinin ardınca "Ağ dəvə", "Ölüm hökmü", "Baş" romanları yaranıb. "Mahmud və Məryəm" 1982-ci ildə "Azərbaycan" jurnalında, 1983-cü ildə isə kitab şəklində "Yazıçı" nəşriyyatında çap olunub.

Roman, akademik Nizami Cəfərovun qeyd etdiyi kimi, "altmışıncılar"ın folklora ideya-estetik münasibətinin klassik nümunəsidir. 1984-cü ildə Elçin ikinci romanını – "Ağ dəvə"ni yazıb çap etdirib və bu əsərlə yazıçı orta əsrlərə "səyahət"dən XX əsrə – onun üçün ümumən səciyyəvi olan "məhəllə" mövzusuna qayıdıb. 1990-cı ildə "Ağ dəvə" romanı rus dilində Moskvada "Sovetskiy pisatel" nəşriyyatı, 2000-ci ildə Almaniyanın "Dağeyli" və İsveçrənin "Union" nəşriyyatları tərəfindən nəşr edilib.

"Ölüm hökmü" (1984–1988) milli müstəqillik ərəfəsində Azərbaycan ədəbi-ictimai təfəkkürünün artıq tarixə çevrilməkdə olan "sovet dövrü"nə analitik siyasi-ideoloji münasibətinin həm kəmiyyət, həm də keyfiyyətcə ən miqyaslı təzahür-reaksiyası, ilk milli siyasi romanıdır. 1995-ci ildə Azərbaycan Milli Kitabxanasında Rusiyanın "Sovremennıy pisatel" nəşriyyatında çapdan çıxan romanın təqdimat mərasimi keçirilib. Roman 2010-cu ildə Moskvada audiokitab şəklində buraxılıb.

Audiokitab S. Averkiyevin ümumi rəhbərliyi və A. Solovyevin rejissorluğu ilə məşhur rus artistləri V. Larionov, L. Durov, A. Parra, V. Boçkarev, G. Sayfulin və L. Strijenovanın bədii qiraətində hazırlanıb. Akademik Nərgiz Paşayeva yazır: "Elçinin "Ölüm hökmü" romanı Azərbaycan nəsrində repressiyanın qanlı dəhşətləri haqqında yazılmış ilk əsər deyil, lakin ilk dəfə məhz bu əsərdə 1937-ci il uzaqdan və yaxından, tarixdən və müasirlikdən, sənədlərdən və reallıqdan tam və mükəmməl, dolğun və ədalətli şəkildə əks olunur."

2004-cü ildə Ermənistanın təcavüzü nəticəsində xalqımızın düçar olduğu ağır qaçqınlıq həyatından bəhs edən "Bayraqdar" povesti "Qapp-Poliqraf" nəşriyyatında çap olunub. Kitaba akademik Nərgiz Paşayevanın "Kədərin yaratdığı əsər (Xalq yazıçısı Elçinin "Bayraqdar" povesti haqqında düşüncələri)", "Qaçqınlar" silsiləsindən: "Qarabağ şikəstəsi" (Fransız ətri və Ağadadaş ilə Balacaxanımgilin Qırmızı xoruzunun bəy axtarışı haqqında hekayə) və Bayraqdar (Eysebionun faciəli ölümü haqqında kədərli povest) daxil edilib.

Elçinin müasir postmodernizm ədəbiyyatının parlaq nümunəsi hesab olunan "Baş" adlı psixoloji-fəlsəfi romanı 2015-ci ildə "Qanun" nəşriyyatında çap olunub. Moskvanın "Xudojestvennaya literatura" nəşriyyatı tərəfindən roman A. Mustafazadənin tərcüməsində rus dilində də nəşr edib.

"Baş" romanı yazıçının bundan əvvəl qələmə aldığı fərdi üslubunu bir daha nümayiş etdirib və bu nümayiş bir qədər də yeni naxış və cizgilərlə müşayiət olunub. "Mahmud və Məryəm"dəki, "Ölüm hökmün"ndəki bədii sənətkarlıq, yüksək dil mədəniyyəti, təsvir etdiyi obrazların daxili, psixoloji aləmini incəliyinə qədər əks etdirmək məharəti "Baş"da bütün parlaqlığı ilə üzə çıxıb.

2018-ci ildə Türkiyə Respublikasının ən nüfuzlu nəşriyyatlarından biri olan "İş Bankası Kültür Yayınları" bu romanı nəfis şəkildə, kitabın sonunda əsərdə cərəyan edən hadisələrlə bağlı geniş şərhlərlə və türk dilinə Azad Ağaoğlunun tərcüməsində çap edib. 2018-ci ili 2 iyunda M. F. Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanasında ərəb dilində nəşr edilən "Baş" romanının təqdimatı keçirilib.

Elçinin əsərləri dünyanın bir çox dillərinə — ingilis, rus, fransız, alman, ispan, türk, macar, bolqar, ərəb, fars, çin, çex, slovak, xorvat, gürcü, litva, moldovan, türkmən, özbək, qazax, tacik, serb və s. tərcümə edilib.

Elçin ABŞ, Rusiya, Fransa, Türkiyə, Almaniya, Hollandiya, Çin, Belçika, İspaniya, Yunanıstan, Lüksemburq, İsveç, İsveçrə, Danimarka, Ukrayna, Polşa, Özbəkistan, Çexoslovakiya, Yuqoslaviya, Bolqarıstan, İraq, Avstriya, Qazaxıstan, İran, Qana, Səudiyyə Ərəbistanı, Rumıniya, Macarıstan, Gürcüstan, Tunis, Pakistan və digər ölkələrdə müxtəlif elmi, ədəbi, ictimai, siyasi konfranslarda, simpoziumlarda, qurultaylarda, görüşlərdə, rəsmi dövlət danışıqlarında iştirak edib.

Filmoqrafiya

- Əllər və rənglər (film, 1974)

- Ömrün səhifələri (film, 1974)

- Alıcının sərgüzəşti (film, 1976)

- Arxadan vurulan zərbə (film, 1977)

- Dantenin yubileyi (film, 1978)

- Gözlə məni (film, 1980)

- Şəlalə (film, 1981)

- Gümüşü furqon (film, 1982)

Mükafatları

1. Ukrayna SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı

2. "Lenin komsomolu" mükafatı

3. Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi

4. "Şərəf nişanı" ordeni

5. "Literaturnaya qazeta"nın "Xüsusi mükafatı"

6. "Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçısı" fəxri adı

7. "İstiqlal" ordeni

8. "Şərəf" ordeni

9. Cəfər Cabbarlı mükafatı

10. "Şöhrət" ordeni

11. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu

Elçin Əfəndiyev 3 avqust 2025-ci ildə, 82 yaşında vəfat edib. O, Birinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

"Qısa yazmaq, fikri yığcam ifadə etmək böyük ustalıq tələb edir. Buna nail olmaq üçün daim çalışmaq lazımdır" – bu hikmətli sözlər Hikmət Ziyaya məxsusdur.

Hikmət Ziya 1929-cu il mayın 13-də Azərbaycanın Şəki şəhərində anadan olub. Ağdam şəhərində 1 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra ADU-nun filologiya fakültəsinin jurnalistika şöbəsində təhsil alıb. "Azərbaycan pioneri" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi, ədəbiyyat və incəsənət şöbəsinin müdiri, "Göyərçin" jurnalı redaksiyasında poeziya şöbəsinin müdiri, məsul katib vəzifələrində işləyib.

Ədəbi yaradıcılığa 1952-ci ildə "Azərbaycan pioneri" qəzetində çap edilən "Qoqola" adlı ilk şeiri ilə başlayıb. Sonra dövri mətbuatda vaxtaşırı çıxış edib. İlk satirik şeirləri, eyni zamanda "Atamın hədiyyəsi" (1957), "Bahar gözəldir, ya qış?" (1959), "Milçək ürəyi" (1960) kitabları Hikmət Əfəndiyev imzası ilə çap olunub. "Sınaq", "Ekiz qardaşlar" pyesləri tamaşaya qoyulub.

Librettolarına ("Nənəmin nağılı", "İkilərin sərgüzəştləri", "Solğun çiçəklər") və şeirlərinə musiqi bəstələnib. Əsərləri keçmiş SSRİ xalqlarının dillərinə tərcümə olunub. O özü də bədii tərcüməyə qayğı ilə yanaşıb. Ölkənin ayrı-ayrı şəhərlərində keçirilən uşaq və gənclər kitabı həftələrində, eləcə də təşviqat qatarı ilə səfərlərdə, yubiley təntənələrində iştirak edib.

"Mozalan" satirik kino-jurnalı bədii şurasının, Ümumittifaq uşaq və gənclər ədəbiyyatı şurasının, "Azərbaycan pioneri" və "Literaturnıy Azerbaydjan" jurnalı redaksiya heyətinin üzvüdür.

Hikmət Ziya yalnız şair deyil, həm də məhsuldar publisist, pedaqoq və maarifçidir. O, uzun illər uşaq və gənclər üçün çıxan mətbu orqanlarda, “Göyərçin”, “Azərbaycan pioneri”, “Uşaq dünyası” kimi jurnallarda məsul vəzifələrdə çalışıb. Onun publisist yazıları əsasən tərbiyə, əxlaq, cəmiyyət və uşaqların inkişafı mövzularını əhatə edir.

Pedaqoji fəaliyyəti də uğurlu olub. O, müəllim kimi yeni nəslin tərbiyəsində, onların dünyagörüşünün formalaşmasında səmərəli iş aparıb. Hikmət Ziya daim gənclərlə işləyib, onların yaradıcılığına dəstək verib, maarifçilik prinsiplərini əsas götürüb.

Hikmət Ziya Azərbaycan ədəbiyyatında uşaqlara sevgi, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, dilin və sözün qüdrəti sahəsində nümunəvi şəxsiyyətdir. Onun əsərləri bir neçə nəsil üçün tərbiyə, həyat dərsi, mənəvi dayaq rolunu oynayır. O, həm də cəmiyyətin maariflənməsi, milli şüurun inkişafı üçün yorulmadan çalışan bir ziyalıdır.

Müxtəlif dövrlərdə onun yaradıcılığı tədris proqramlarına daxil edilib, əsərləri müxtəlif dillərə tərcümə olunub, Azərbaycan ədəbiyyatının qızıl fonduna daxil olub. O, həm müəllim, həm publisist, həm də vətəndaş kimi Azərbaycan cəmiyyətinə daim xidmət edib.

Hikmət Ziyanın əsərlərinin dili səlis, axıcı, sadə, lakin dərin mənalıdır. O, həm uşaq, həm də böyüklər üçün yazdığı şeirlərdə, nağıllarda, publisistik məqalələrdə xalq dilinin gözəlliyindən, canlılığından, ifadə imkanlarından məharətlə istifadə edib. Əsərlərində hər zaman ana dilinin saflığına, sözün təbiiliyinə, sadə, lakin zəngin ifadə tərzinə üstünlük verib.

Üslubunda səmimiyyət, lirika, sevgi, yumor, bəzən də sarkazm, həyat fəlsəfəsi aydın hiss olunur. Onun şeirlərindəki obrazlar, hadisələr və qəhrəmanlar xalq həyatı ilə bağlıdır, real və canlıdır. Bu üslub oxucuya səmimiyyətlə təsir göstərib

Kitabları:

- Atamın hədiyyəsi

- Bahar gözəldir, ya qış?

- Milçək ürəyi

- Şeirlər və təmsillər

- Ulduzların söhbəti

- Qısa təmsillər.

- Xatirə

Əfəndiyev Hikmət Ziya oğlu 1995-ci il avqustun 2-də Azərbaycanın Bakı şəhərində vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.05.2026)