Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Yəqin ki, aranızda avtomobil idarə edərkən günün müəyyən vaxtlarında radionu FM 90 dalğasına kökləyib, onun aparıcısı olduğu “Can Azərbaycan” verilişinə diqqətlə qulaq asanlar az deyillər. Hər verilişində də bir-birindən maraqlı adamlarlarla müsahibə aparır. Bəli, bu gün sizə səsinə, peşəkarlığına valeh olduğum Pərvanə Nadirqızıdan söhbət açmaq istəyirəm...

Son dərəcə şən, gülərüz və mehriban xanımdır. Hər hansı bir işə başlayanda qərar verməyə çətinlik çəksə də, fəqət sarsılmaz xarekterə sahibdir. Onun üçün hər bir təcrübə, hər bir insan və ya hər bir fikir öyrəniləsi hədəfdir. Maraq dairəsinin genişliyi ona suallar verib, müzakirələr aparmağa və mövzunu dərindən analiz etməyə imkan yaradır. Elə ona görə də bu yöndə çevikliyi, peşəkarlığı ilə tanınır...

Deyir ki:- “Jurnalistikada etika əsasən peşə fəaliyyəti zamanı ortaya çıxır. Yəni, adi həyatda etika, mədəniyyət, əxlaqi dəyərlər bir insana necə lazımdırsa, peşə fəaliyyətində də etik qaydalara əməl etmək zəruridir. Jurnalist öz işində fakta əsaslanaraq danışırsa, bu, artıq onun etik göstəricisidir. Yəni, onun işi faktlarladır. O, detallarla işləyir. Fakta əsaslanan jurnalist isə artıq peşəkarlığın birinci pilləsini adlamış olur. Vicdanlı olmaq, ədalətli olmaq jurnalist etikasına xidmət edən məsələlərdir. Jurnalist informasiyanı da elə almalıdır ki, gərək onun bu bacarığı kənardan vulqar bir formada yox, professional şəkildə görünsün...”

Ətrafına həmişə sevinc saçır. Ağıllı, mədəni və müdrük xnımdır. Maraqlı, məzmunlu, ünsiyyətcildir. Odur ki, xeyli rəfiqələsi, eləcə də xətrini istəyən adamlar var. Yeni insanlarla, maraqlı şəxslərlə tanış olmaqdan zövq alır. Daxili aləmi nurlu olduğu üçün, həmişə cəlbedici, cazibədar görünür. Deyingən, paxıl, və qərəzli insanlardan uzaq qaçır. Ünsiyyətdə hər zaman anlayış və tolerantlığı gözləyir...

“Televiziyada, eləcə də radioda fəaliyyətim boyu hədəflərim həmişə müxtəlif olub. Tutaq ki, hər hansı bir müsahibə götürürəmsə, onun auditoriyasının kimlər ola biləcəyini təxmin edirəm. Çünki müəyyən yaş qruplarından tutmuş, efirə gedən materialın hansı saatda olmasına qədər hər bir nüans peşəkarlıq göstəricisinə təsir edir. Ailəsinin yaşlı üzvləri, övladları üçün narahat olanlar var ki, onlar cəmiyyətin həssas qruplarıdır və bu kimi qrupları da nəzərə almaq vacibdir. Düşünürəm ki, həmsöhbətimdə olan maraqlı informasiyalar hər kəslə bölüşülməməlidir. Eyni zamanda aparıcı həmsöhbətinə elə suallar ünvanlamalıdır ki, onun cavabları tamaşaçılara maraqlı olsun...”- söyləyir.

Öz işinə yaradıcı yanaşma tərzi var, məhsuldarlıq ona ilham verir. İti zəkası, sürətli düşünmə, güclü dərketmə qabiliyyəti, həmçinin analitik təfəkkürü onu çoxlarından fərqləndirir. Maraq dairəsi o qədər genişdir ki, hətta müsahibələrdən öncə həmsöhbətlərinin haqqında araşdırma, tədqiqat aparmaqdan usanmır...

Bəli, onun həyat fəlsəfəsi, hər zaman öyrənməyə və inkişaf etməyə yönəlib. Sanki bunlar olmasa rahat yaşaya bilməz...

Deyir ki:- “Bir dəfə Qara Qarayev radioya irad bildirərək deyir ki, efirdə insanların zövqünü korlayan musiqilər gedir. Məktublar şöbəsinin direktoru Qarayevə bir topa məktub göstərir. Qeyd edir ki, insanlar bunları istəyir. Qarayevin cavabı isə bu olur: “İnsanların istəkləri onların zövqünü formalaşdırmır. Zövqü formalaşdıran sizsiniz.” Mən də düşünürəm ki, insanların nə istəməsi onları həm də yalnış yönə apara bilər. Hətta buna bir ad qoyulub: “Kütlə psixologiyası” Bəs kütlə kimdir? Birinci bunu aydınlaşdırmaq lazımdır...”

Müsahiblərinə sual verib cavab gözləyəndə onları təmkinlə dinləməyi yaxşı hiss olunur. Belə təmkinli olması isə, onu xarizmatik və bənzərsiz göstərir. Həm də dürüst, şirindil və nəzakətlidir. Bir təcrübəli jurnalist kimi isə, hələlik radio və televiziyalarımızda öndə olan aparıcılardan biridir. Bu sahəyə yeni gələnlərə tövsiyyəsi belədir: “Bütün gənclərə, elm, bilik ardınca gedən hər kəsə bu yolda uğurlar arzu edirəm. Onlara bu rəqabət dolu aləmdə öz mövqelərini tutmağı diləyirəm. Fərqi yoxdur aparıcı və ya müxbir olacaqlar. İlk növbədə etik qaydalara riayət edən əsl jurnalist olsunlar. Mən bu adı onlara arzu edirəm. Çünki bu ad çox şərəflidir.”

...Budur, yenə də FM 90 elan edir: "Efirdə "Can, Azərbaycan" verilişidir". Və Pərvanə Nadirqızının səsi avtomobilə yayılır...

Beynəlxalq Radio Gününüz mübarək!..

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)

8 May 2026-cı il tarixində İçərişəhərdə, Şirvanşahlar Sarayında Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu və Azərbaycan Memarlar İttifaqının birgə təşkilatçılığı ilə görkəmli memar Əcəmi Naxçıvaninin 900 illiyinin qeyd edilməsi və Azərbaycan Respublikasında 2026-cı ilin “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamları çərçivəsində təntənəli təqdimat mərasimi keçiriləcək.

 Tədbir çərçivəsində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu tərəfindən dünya memarlıq xəzinəsinə misilsiz incilər bəxş etmiş ustad sənətkarın irsini yaşatmaq və gələcək nəsillərə ötürmək məqsədilə nəşr edilmiş "Azərbaycan memarlıq irsinin dühası – 900" kitabının, həmçinin xüsusi olaraq hazırlanmış hədiyyə poçt markalarının rəsmi təqdimatı baş tutacaq.

Təqdim olunan yeni nəşr və poçt markaları memarın 900 illik irsinə ehtiramın göstəricisi olmaqla yanaşı, Azərbaycanın qədim memarlıq ənənələrinin beynəlxalq müstəvidə təbliğinə xidmət edir.

Mərasimdə rəsmi şəxslər, Azərbaycan Respublikasında akkreditə olunmuş diplomatik korpus nümayəndələri, mədəniyyət və incəsənət xadimlərinin iştirakı gözlənilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının və “Ulduz” jurnalının birlikdə həyata keçirdikləri “Biri ikisində” layihəsində bu gün sizlərə Aysel Nəsirzadənin şeirləri təqdim edilir.

Layihə ən yaxşı ədəbi nümunələrin təbliğinə hesablanıbdır.

Xoş mütaliələr.

ŞEİR VAXTI

AYSEL NƏSİRZADƏ

Bir gecədə bütün ailəsini itirən uşağın

Mərhəmətli ürəyində ümidi sağdır.

Taxtadan tüfəng düzəldib özünə 

yazıb üstünə: 

“Qorxmayın, bu, oyuncaqdır”.

***

Qəfil göy guruldadı, gecənin zülmət bağrında

yağış deyil, mərmi idi göydən yağan.

Can alırdı uşaqlardan…

qadınlardan…

qocalardan…

O zülmət gecənin səhəri 

Doğa bilmirdi yer üzünə Günəş 

Arından.

***

Bir divarın üstündə

rəngli boyalarla çəkilmişdi

“evə dön” yazısı –

amma nə ev qalmışdı,

nə evə dönəcək insan,

nə də o yazını yazan.

Ölüm boylanırdı o rəngli yazıdan.

***

Uzaqdan bir qadın baxır donuq baxışlarıyla

bir əlində qanlı köynək,

bir əlində oyuncaq gəlincik,

gözlərində yaş,

ürəyində nakam arzuları...

Ağı deyirdi dilinin altında:

“güllə deyil,

haqsızlığa susmaq öldürür insanları”.

***

Sükut qanadlı kəpənək,

səni gördüm bu səhər

yanağına şeh düşmüş

zanbağın ağuşunda.

Qanadlarının üstündə səssizcə

duyulurdu rənglərin pıçıltısı.

Sən – ayın mavi kölgəsi,

günəşin işıq seli.

Sükuta qərq olmuş o ipək qanadların

ürəkdəki arzuların şeir dili.

Bir insan ömrünün hekayəsi gizlidir

sənin həyat mübarizəndə.

Bir ömrün təbəssümü var 

bir nəfəslik ömründə.

YENƏ DƏ MƏN QALİBƏM!

Daha nağıllardakı xoxanlardan qorxmuram, ana!

Həyat çox bəzəkli-düzəklisin çıxardı qarşıma.

Daha mən də nə Cırtdanam, nə şahzadə,

Nə də ki yatmış gözəl.

Dönüb oldum yeddi başlı əjdaha –

Öldürdülər, dirildm,

Ağlatdılar, kiridim.

Uzaqlaşdım hər kəsdən,

Yazdım öz hekayəmi, özüm də başına keçdim.

Onları ”böyütmədim” gözümdə,

Dedim cılız qalsınlar, daha betər olsunlar,

Həyatı rəqib seçdim.

Davam da onunladır, müharibəm də, mübarizəm də...

Dərdlə bükdükcə belimi, tutub ürəyimdən ayaqlandım,

Ona qarşı duruşumla canlandım.

Qorxma, ana, indi mənə ən doğma duyğudur ölüm.

Həyat ölümdən qorxanlara əzizdir.

Ölüm qorxusuyla insanlar həyata tapınıb, biləsən,

Ölüm olmasa, həyat da kimsəsizdir...

Yenə də mən qalibəm...

***

Dibçəklərə əsir edilən güllərin

Azadlığı yoluxa ürəklərə.

Sevgi hissiylə bəslənən, əzizlənən, 

Qanadlanıb uçmadan

Ruh vücuda sarılaraq yaşaya azadlığı. 

Bu dünyanı cənnət edə

O dünyada cənnətə qovuşmaq istəyənlərin saflığı.

ÖZÜ YIXILAN KƏSİN

Özü yıxılan kəsin 

Gözündə yaşı olmaz. 

Darıxmağın vədəsi, 

Bəlkəsi, kaşı olmaz.

Xoşbəxtlik ilıq mehtək

Toxunar qəlbə, keçər. 

Tale ölçü götürər, 

Həsrəti ömrə biçər.

Keçər ömür qatarı, 

Arzuları aparar. 

Xatirələr qoynunda 

Xəyallardan qoparar.

Gündüzün fikirləri, 

Gecənin dərd-ələmi. 

Görən, xoşbəxt olarammı,

Yerə qoysam qələmi?

HƏR ÜRƏYİN ÖZ KƏSİ VAR!

Qanadın açmasın deyə,

Qəlbin sinə qəfəsi var.

Sevmək yetmir tək insana,

Sevilməyə həvəsi var.

Yarım qalan yara həmdəm,

Tapan tapar ruha vətən.

Yer üzünü sərinlədən

Günəşin Ay kölgəsi var.

Eşqə ümidlənib gələr,

Sevgini müqəddəs bilər.

Sevdimi, ömürlük sevər –

Hər ürəyin öz kəsi var!

SƏNƏ QOVUŞMAQ HƏVƏSİ

Bir gün sənə gələcəyəm,

Günəşin qürub çağı

Ömrün son şəfəqində.

Sənə qovuşmaq həvəsi

Bir ovuc torpaq təşnəsi.

Diləyim ağrılı dilək,

Allah da bunun fərqində.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bəli, o paytaxtda yaşamaqdansa özünün doğuluduğu kəndində yaşamağa üstünlük verdi. Bu, həm də bir çağırış idi. Elə-obaya, ocağa bağlılıq nişanəsi idi.

Bakı mühiti, asfalt, qutu evlər, ütülü-sığallı tədbirlər onu usandırmışdı. Və o, saflıq, halallıq yağan ucqar kəndlərinə qayıtmışdı...

Bu gün Azərbaycan xalq şairi Musa Yaqubun anım günüdür. Şeirləri dillər əzbəri olan, unudulmaz şairimiz özü dünyadan köçsə də misraları daim yaşamaqdadır.

Musa Yaqub 1937-ci il mayın 10-da İsmayıllı rayonunun Buynuz kəndində anadan olmuşdur. Bakıya köçəndən sonra Azərbaycan Yazıçılar İttifaqında bədii ədəbiyyatın təbliğ bürosunda direktor müavini, "Azərbaycan" jurnalında poeziya şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. İsmayıllı rayonunda çıxan "Zəhmətkeş" qəzetinin redaktoru olmuşdur.

Ədəbi fəaliyyətə 1957-ci ildə "Azərbaycan" qəzetində çap olunan "İki qəlb, iki dünya" poeması ilə başlamışdır. M.F.Axundov adına mükafata layiq görülmüşdür.

24 may 2019-cu ildə ona "Azərbaycan Respublikasının xalq şairi" fəxri adı verilmişdir.

Kitabları:

Yarpaqlar oxuyur (şerlər)

Bu məhəbbət yaşadır məni (şerlər)

Bu məhəbbət yaşadır məni (şerlər)

Mənim kainatım (şerlər)

Üzü bəri baxan dağlar (şerlər və poema)

Yaxşı ki, sən varsan (şerlər və poemalar)

Bir sim üstə (şerlər və poema)

İki qəlbin işığı (şerlər və poemalar). 

Mənim sevgi taleyim

Ürəyimdə yerin qaldı (şerlər, poemalar)

Nanə yarpağı (şerlər, poemalar). 

Payızdan yaza yol varmı (şerlər). 

Ruhumla söhbət (şerlər).

Bu dünyanın qara daşı göyərməz (şerlər)

Dövrün dəyirmanı

Şair Parkinson xəstəliyindən əziyyət çəkirdi.

7 may 2021-ci ildə 84 yaşında vəfat etmişdir. Doğulduğu Buynuz kəndində - həyat yoldaşının məzarı yanında torpağa tapşırılıb.

Allah rəhmət eləsin!

Bu isə yazdığı son şeirlərindən biridir:

Uzaq... uzaq...
             
Mənim incilərim hara daşındı?!
Bəlkə yaddaşımdır, bəlkə yaşımdır;
Sellər sal daşımı yudu apardı,
Xatirə gözlərin çıxıb yadımdan,
İllər yaddaşımı yudu apardı -
Gözümdən yaş kimi üzülüb gedib.
Saçın pəncərədə pərdələnərdi
O da qumaş kimi süzülüb gedib -
Sozala-sozala sönüb o çıraq,
Uzaq... Uzaq... Uzaq... Dünyadan uzaq.

Xatirə ulduza, xatirə aya,
Necə baxacağam mən bu dünyaya?
Daha səndən sonra şöhrət-şanım yox,
Sənə oxşatmağa bir nişanım yox,
Toranlıq içində bir xəyal sayaq,
Uzaq... Uzaq... Uzaq.. Dünyadan uzaq.

Qalsaydı aynada zərrə şəfəqin,
İşığı mənə də, bəlkə düşərdi.
Ruhun  yaşamağı yalandır yəqin,
Olsaydı üstümə kölgə düşərdi -
Nə yerdə xəbər var, nə göydə soraq
Uzaq... Uzaq... Uzaq... Dünyadan uzaq.
             
Bilmirəm, haradansa səsin gələrdi,
Deyərdim, yuxuma gəlsin, gələrdi.
İndi gecə uzun, gündüzlər yasaq,
İndi qürub yaxın, indi dan uzaq.

Allah, xatirə də ölərmiş belə,
İllər izimizi silərmiş belə...

Dünyanın sükutu üstümə enir,
Nə yarpaq oxuyur, nə çay danışır,
Nə torpaq diksinir, nə cığır dinir,
Yol duman içində, çöl-bayır sazaq,
Qapanıb o qapı, sönüb o ocaq,
Uzaq... Uzaq... Uzaq... Dünyadan uzaq. 

Sənli xatirəmi necə ayıldım?
Mən necə qayıdım evə-eşiyə-
Hicrana qayıdım, qəmə qayıdım,
Mən hara qayıdım, kimə qayıdım?
Şimal qütbü kimi xatirə otaq...
Uzaq... Uzaq... Uzaq... Dünyadan uzaq.

Bələd deyiləmmiş yaddaş sirrinə...
Dözdüm son dözümə, son taba kimi..
Payızlar bənzəmir biri-birinə,
Xınalı barmağın bir xəzəl üstə
O da əriyibmiş kəhrəba kimi -
Kəsilib o budaq, gedib o yarpaq...
Nə xəzan rəngi var, nə yazdan soraq -
Uzaq...Uzaq...Uzaq... Dünyadan uzaq.

Göynədi yaddaşı kor olan sinəm,
Bu hansı özüməm, bu hansı mənəm?
Mən məndən alınıb, cismi-can uzaq,
Nə fərqi, ya dünən, ya min il qabaq,
Məzar növbəsini dəyişdi torpaq -
Uzaq...Uzaq...Uzaq... Dünyadan uzaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)

Əkbər Qoşalı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

Kitabın və kitabçının bayramına çevrilən, sözün işığını, vətəndaşın və vətəndaş cəmiyyətinin üfüq genişliyini göstərən Masallı Kitab Festivalı uğurla başa çatdı. İlk dəfə keçirilsə də, son dəfə keçirilmədiyi bəllidir. – Tanrının adıyla, dövlətin bayrağı, vətəndaş cəmiyyətinin fəallığı və kitabçıların məhəbbəti, oxucuların sevgisi ilə Masallı Kitab Festivalı hər il davamlı olaraq keçiriləcəkdir. – Bu inamı bizə gördüklərimiz, eşitdiklərimiz, oxuduqlarımız verir.

Masallı şəhər meydanı o günlərdə kitabın, sözün və düşüncənin ideyasının daşıyıcısına çevrildi. 30 aprel – 2 may tarixlərini əhatə edən “Masallı Kitab Festivalı – 2026” bir mədəniyyət hadisəsi, bir ruh toplanışı, bir maarif çağırışı idi…

Qüsur sayılmazsa, deyim: bu sətirlərin yazarı apreldə doğulub, vətəndaşı olduğumuz dövlətin öz əsasını götürdüyü Cümhuriyyət isə mayda yaranıb. Məncə, dövlət-vətəndaş bağlamında ən parlaq təcəlli, təzahür və təfəkkür kitabla, kitablı və kitabyönümlü fəzada şəkillənir. Oxu! – dinimizin də buyruğudur, Cümhuriyyət əsaslı milli təhsilimizin, çağdaşlaşma yolumuzun da… Dədəm Qorqud öyüdləri, Mahmud Qaşqarlı, Yusuf Balasaqunlu, Əhməd Yəsəvi, Nizami Gəncəvi, Yunus Əmrə, Nəsimi, Füzuli, Nəvai, Mövlanə və başqa böyüklərimizin yaradıcılığı da, öyrənməyə, öyrətməyə çağırışlarla zəngindir. Beləliklə, maarif, oxu, öyrənmək və öyrətmək – bir sözlə, kitab elə bizim üçrəngli bayrağımızın rənglər qurultayının çağırışıdır.

Bəli, Masallı festivalında kitab insanın özünə qayıdışı, yaddaşın yenilənməsi, gələcəyin düşüncə xəritəsinin çəkilməsi missiyasını daşıyırdı (yaxud belə bir

məna qazanmışdı)...

Masallı Rayon İcra Hakimiyyətinin qarşısında qurulan bu mədəniyyət məkanı bir neçə gün boyu sözün, söz sənətinin canlı mühitinə çevrildi. Burada nəşriyyatlar, müəlliflər, oxucular, alimlər, müəllimlər, gənclər və b. bir araya gəldi. Panel müzakirələr, imza günləri, tanıtımlar və fikir alış-verişləri festivalın özəyini, ruhunu təşkil etdi. Amma bu tədbirin mahiyyəti yalnız proqram zənginliyi ilə ölçülmür, təbii. Əsl məsələ – bu görüşlərin yaratdığı intellektual enerjidir. Çünki kitabın olduğu yerdə təkcə bilgi yox, həm də istiqamət, yön, yol-yolaq yaranır. “Uzun, incə bir yol”a çıxanlar yolu, yolçuluğu qutsal saymağa meyillidir. Hələ-hələ “Ortaq keçmişdən ortaq gələcəyə” aparan Ulu Yolu unutmamışıqsa!..

Bəli, maarifçilik – milli inkişafın əsas xəttidir.

Məni bu festivala “Regional Hüquqi və İqtisadi Maarifləndirmə” İctimai Birliyi (RHİMİB) çağırmış, üstəlik, “Seçilmiş əsərlər”imin l cildini imza törəniyçün təkrar nəşr etmişdi – çox sağ olsunlar! RHİMİB-in yaxından iştirakı ilə keçirilən bu festival bir daha göstərdi ki, vətəndaş cəmiyyəti institutları nəinki müşahidəçi olaraq qalmır, üstəlik onlar prosesin özündə, özəyindədirlər. Paytaxtımızda (və digər böyük şəhərlərdə) keçirilən oxşar festivallar öz yerində; bununla belə, ilk dəfə təşkil olunması etibarıyla Masallı Kitab Festivalı RHİMİB-in timsalında QHT-lərin bölgələrdəki yerinin, rolunun güclənməsi imkan və ehtiyacını da ifadə etməkdədir.

RHİMİB sədri Arzu Bağırovanın və digər ictimai xadimlərin timsalında bu tədbir kitabı maarifin və milli-mənəvi dirçəlişin əsas vasitəsi kimi tanıtdı. Bu yanaşma, əlbəttə, təsadüfi deyil. Çünki çağdaş dönəmdə cəmiyyətlərin inkişafı iqtisadi göstəricilərlə yanaşı, oxu mədəniyyəti və düşüncə səviyyəsi ilə ölçülür.

Festivalın ən diqqətçəkən tərəflərindən biri onun sosial inklüzivliyi idi. Burada aydınlarla birgə, müxtəlif sosial təbəqələrdən insanlar – məktəblilər, tələbələr, müəllimlər, dövlət və ictimai sektor nümayəndələri, sadə oxucular iştirak edirdi.

Bax, bütün bunlar kitabın yenidən cəmiyyətin ortaq sərvətinə çevrilməkdə olduğunun göstəricilərindən biridir.

Masallı Rayon İcra Hakimiyyətinin, Məktəbəqədər və Ümumi Təhsil üzrə Dövlət Agentliyi Masallı Rayonu üzrə Təhsil sektoru, Masallı Dövlət Regional Kollecinin təşkilatçı olması, İcra başçısı və digər rəsmi şəxslərin açılışda iştirakı, Millət vəkillərinin imza mərasimlərinə gəlişi, eləcə də, Milli Məclisin İctimai birliklər və dini qurumlar komitəsi sədrinin həmtəşkilatçı ictimai qurum olan RHİMİB-in sədrinə təbrik-təqdir məktubu ünvanlaması bu tədbirin dövlət orqanları, müxtəlif qurum və quruluşlar səviyyəsində dəyərləndirildiyini, dəstəkləndiyini göstərdi. Bu, çox mühüm məqamdır.

Çünki kitab mədəniyyəti yalnız fərdi təşəbbüslər səviyyəsində qalmayıb, dövlət–cəmiyyət sintezi ilə inkişaf edincə daha dərin nəticələr doğura bilir.

Bu sintez isə gələcək üçün bir model yaradır: Maarifli vətəndaş – güclü cəmiyyət – dayanıqlı dövlət.

Yuxarıda adıkeçən digər təşkilatçıları az-çox bilirdik; şəxsən mənimçün Masallı Dövlət Regional Kolleci ilə tanışlıq çox xoş oldu. 12 il öncə yaradılmış bu orta ixtisas məktəbi adındakı regional təyinini doğrultmaqla yanaşı, respublika səviyyəli işlərə canatımları ilə bir başqa gözəllik daşıyır və yayır. Festivalda kollecin direktoru Rövşən Qurbanov ilə söhbət edərkən, bir susonası qızımız yaxınlaşdı – direktor həmən tanış etdi və onun indi Xankəndidə oxuduğu bəlli oldu. Yüksək balla Qarabağ Universitetinə qəbul olunan qızımız Masallı gənclərinin savadlı, tərbiyəli bir təmsilçisi kimi gəldi mənə. Günü ağ olsun!

Masallıda açılan birinci “kitab meydanı” sanki bir metaforuydu. – O, insanın öz iç dünyasına açılan yolun metaforu kimi də ifadə oluna bilər.

Oxumaq fərdi məşğuliyyət olmaqdan ötə, ictimai hadisədir, mədəniyyət hadisəsidir, hətta strateji hadisədir. – Kitab festivalı, bax, bunu da bizlərə göstərmiş oldu.

Bəli, kitab oxuyan cəmiyyət düşüncəyə söykənir, daha manipulyasiyaya yox...

Masallı Kitab Festivalı bir daha sübut etdi ki, Azərbaycanda kitab mədəniyyəti həm qorunur həm də yenidən doğulur…

Bu festival yaddaşın dirçəlişi, maarifin hərəkəti, gələcəyin (necə deyərlər) zərif manifesti olmağı haqq edir.

Kitab hələ də insanı dəyişdirə bilir.

İnsan dəyişəndə isə cəmiyyət dəyişir. – Bəlkə də ən əsas nəticə elə budur…

Daha necə kitablı günlərdə görüş diləyi və Masallıya salam-sayğılarla.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)

Nigar Xanəliyeva,

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının Xüsusi layihələr şöbəsi

Şair demişkən, hələ ay batmayıb, hələ düşünməyə vaxt var. Sadəcə maraqlıdır, neçə nəfər əslində gecələri sevib də, zil qaranlıqda görünməyən kölgəsindən belə qorxur?! Ya da əksinə neçə nəfər gecədən heç səhərə sağ çıxmamağı arzu edir?! Görəsən, hansı daha yaxşıdır, gecəyə qısılıb sağalmağa çalışmaq, ya gecədən qorxaraq açıb gündüzləri özünə cəhənnəm etmək. Nə gözəl yazmış Ramiz Rövşən: “Səhər ölmək istəyirəm, gecə ölsəm, bağışla”.

Necə də qəribədir elə deyilmi?! Ən böyük xoşbəxtliklər həmişə ən ağır günlərdən sonra gəlir, həyatınızı zamanla çiçəkləndirəcək insanı xarabalığa çevrildiyinizi düşündüyünüz anda tanıyırsınız. Elə məhz belə anlar üçün əziz bir insanın söylədikləri gəlir ağlıma; “Gecənin ən qaranlıq anı səhərə ən yaxın vaxtda olur”.

Amma bəzən insan sözün həm həqiqi, həm də məcazi anlamında gecənin içində tək qalır. Hər kəs susur, bir eşidilən küləyin səsi, bir də beynimizdə bəlkə də illərlə susmayan mənimizin fısıltısı qalır. Əslində, gecə zülmətinin səhərə yaxınlığı, bizim o gecələrdə öz vicdanımıza, insanlardan və hətta özümüzdən belə gizlətdiyimiz tərəfimizə yaxınlığımızı təmsil edir.

Danılmaz bir faktdır ki, bizi çox yaxşı tanıyan insanlar bilirlər ki, əslində əsl həqiqi olan biz məhz özümüzün ən qaranlıq tərəflərimizdə gizlənmişik. Buna görə də qaranlığımıza dəyər verib anlayanlar bizim günəşli baharımıza layiq olanlardırlar.

Ən önəmlisi də budur, heç bir səhər öz-özünə açılmır, günəşin şəfəqlərinin istiliyini hiss etmək üçün gecənin mehindən keçmək lazımdır. Qaranlıq düşmən yox, bir mərhələdir. Elə bu nöqteyi-nəzərdən, qaranlıqdan qorxmaq yox, onu anlamaq, yaşamaq lazımdır. Çünki hər gecənin içində gizlin-gizlin böyüyən bir səhər gizlidir. Sadəcə o səhərə çatmaq üçün biraz səbr, biraz inam və biraz da davam etmək cəsarəti lazımdır.

Ən böyük həqiqət də budur ki, hər gecənin sonunda bir günəş doğduğu kimi hər yaranın qaysağından bir çiçək aça bilər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Türk dünyası ədəbiyyatı layihəsində bu gün sizlərə Krım-tatar şairi Dilavər Osmanın yaradıcılığından nümunələr təqdim edəcəyik.

Şeirləri tatar dilindən Təranə Turan Rəhimli tərcümə edib.

Dilavər Osman Özbəkistanın Bekabad şəhərində anadan olub. Özbəkistanda orta məktəb və musiqi kolleci təhsilini başa vurub. Kazanda Konservatoriya məzunu olub. Şeirləri Krım tatar dilində və Kazan şivəsində “İdil”, “Kazan Utları”, “Tatar İli” nəşrlərində, “Yıldız” Krım tatar jurnalında, həmçinin Qazaxıstan, Özbəkistan, Rumıniya və Türkiyədə çap olunub. “Kırım gülleri”, “Kırımım yaralı nəğməm” adlı şeir kitablarının müəllifidir. Kazanda “Kırım mənim ürəyimdə” adlı Krım tatar şairlərinin şeirlərini Kazan şivəsinə tərcümə edərək nəşr etdirib.

1979–1989-cu illərdə Kazanda yaşadığı dövrdə Kazanda təhsil alan Krım tatar gənclərini bir araya gətirərək Krım tatar Cəmiyyətini (1988) qurmuş və onun sədri seçilmişdir. Müxtəlif jurnallarda Krım tatarlarının tarixi, sürgünü və sosial-mədəni vəziyyəti haqqında yazılar dərc etdirmişdir.

1989-cu ildə şair Kazandan Krımın Karasuvbazar şəhərinə köçmüş və orada Krım Tatar Məclisinin şəhər nümayəndəsi olmuşdur. 1991-ci ildə Karasuvbazar bölgəsində yerli qəzetində ana dilində “KARASUV” adlı Krım tatar səhifəsini nəşr etməyə başlamış, Krım tatar Mədəniyyətinin Dirçəldilməsi Mərkəzinə rəhbərlik etmişdir. Burada fəaliyyət göstərərkən görkəmli şair və alim Bəkir Çobanzadənin xatirəsinin yaşadılmasına mühüm töhfələr vermişdir. 1993-cü ildə Karasuvbazarın (Belogorsk) əsas küçələrindən biri bələdiyyə qərarı ilə Bəkir Çobanzadə küçəsi adlandırılmış və gələcək abidənin yerinə xatirə daşı qoyulması onun təşəbbüsü ilə həyata keçirilmişdir.

1998-ci ildə Krım tatar Milli Məclisinin sədri Mustafa Abdulcəmil Kırımoğlunun mətbuat katibi təyin olunmuş, Akmescid şəhərində Krım Dövlət Mühəndislik Universitetində müəllim kimi çalışmış və aspiranturanı bitirmişdir.

Tatarıstan və Ukrayna Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

2009-cu ildən “Yıldız” Krım tatar ədəbi jurnalının baş redaktorudur, hazırda Krım tatar Yazıçılar Birliyinin katibi vəzifəsini icra edir. Krımda və Tatarıstanda böyük ədəbi nüfuz sahibi, görkəmli ictimai xadim, şair  nə jurnalist  kimi tanınır.

AH, TATARLAR, TATARLAR…

Göydə ulduzlar dağıldı,

Gözüyaşlı analar yola çıxdı.

Dağlardan şam ağacları baxa-baxa qaldı,

Xalqı yurdundan qovdular…

İl 1944

Ah, tatarlar, tatarlar…

Həsrətdən içi yananlar.

“Vətən!” deyib vətəndən ayrılanlar,

Müşküldən müşkülə düşənlər.

Əziz xalqım, tatarlar…

Hər tərəfdən, çeşidli yerlərdən

Dəniz kimi axıb yurda,

Toplaşıb geri dönür tatarlar –

Bu Krımın daşına, torpağına.

Ey tatarlar, tatarlar!

Çöllərdə qalan yurddaşlar,

Yenə ayrılırıq, qardaşlar.

Göydə ulduzlar bulandı,

Yenə yolda qalıb xalqım – tatarlar…

Əziz xalqım!

İl dolanar, əsr keçər,

Padşahlar da dəyişər…

Dənizlər də devrilər,

Amma bu zülm unudulmaz.

Ah, tatarlar, tatarlar…

DOBRUCADAN BUR SƏS GƏLİR...

Dobruçadan bir səs gəlir, sərhədləri keçərək,

Krıma gəlib çatır, tarixləri seçərək.

Bu səs əsrlərin səsi, tatarın haqq sözüdür,

Bir vaxt dünyaya hökm edən tatarların özüdür.

Dalğa-dalğa səsi ilə o öz sirlərini açır,

Dobruçada nə var, söylə, yurda nurlar saçır.

Dobruçanın tatar xalqı "Çonğaram"*  hələ deyirmi? 

Ya  Krımda çəkdiyi ah İstanbula yetirmi?

Tatar beşiyində böyüyən yeni nəsil varmı?

Tatarlığı yaşadacaq oğlan-qız doğularmı?

Ana dilin qədrin bilən, bayraq qaldıran varmı?

Gün doğanda, ay batanda azan səsi ucalarmı?

Krımdan çıxan od-alov Dobruçada yanarmı?

Millət köhnə adətləri, göy bayrağı tanıyarmı?

Dünyanın dörd bucağını dolaşan tatar qovulub,

Dobruçanın dörd tərəfini o köçkün tatarlar sarıb.

Ülküçülər, Niyazilər Dobrucanın siması,

Seit Kertken, Nəcib Fazil Krımda qaldı sədası.

Dobrucada tatarımın heç sönməyən ocağı,

 Bu torpaqda millətimin əyilməyən sancağı.

...Dobruçadan bir səs gəlir, tatarlığı arayır,

Yaşıl yurda gəlib çatır, cavab ver, Xansarayı...

2009.

*Çonğar Krımın şimalında krım tatar kəndi.

YAŞASIN, VƏTƏNİM!

Şimaldan gəldilər… tapdalandı haqqımız,

Elimiz işğal olundu, qırıldı xalqımız.

Bizi mal kimi doldurub vaqonlara,

Zəncirləyərək sürdülər Urala.

Ayılar gücsüz halımdan pay aldı,

Səhranın qumları tatarla doldu.

İftiralar yağdırıldı millətimin üstünə,

Sürgün durdu tatarların qəsdinə.

Aman Allah! Necə nəsildən-nəsilə

Cəlladlar çalışdı izimizi silə.

Ümidlərə qara niyyət bağladılar,

Xəncər çəkib ürəklərə sapladılar!

Vurulduq, talandıq… xalqım, ölmədin,

Müqəddəs torpaqdan ümid üzmədin.

“Vətənə! Vətənə!” deyib irəliyə atıldın,

“Ana yurdun Krım!” deyə mübarizəyə qatıldın!

Qalx, xalqım! Gücümüz birlik, övladım,

Bu dünya yansa da, bir ataq addım.

Krımda! Yalnız burdadır xalqımın yuvası,

Bizsiz tanınmaz adanın siması.

Xalqımın göz yaşı axmasın qəribətdə,

Qalmasın nəslimiz sürgündə, yad eldə.

Çölünə, daşına sarıl, övladım!

Yaşasın vətənim! Yaşasın xalqım!

XATİRƏ VALSI

Sakit, yorğun şəhər yuxuya gedir,

İşıqlar sönür.

Köhnə məktublardan sözlər səpilir,

Qar kimi enir...

Getmək istəyirəm, oyanıq hisslər,

Sehrli aləm.

Gənclikdən qalan köhnə məktublar

Səndən salam.

Xatirələr canlanır, keçmiş günlər

Ağlıma gəlir.

Kaş çiyninə toxuna biləydim

Dodaqlarımla...

Qaldın uzaqda,

Gözünə dərd çəkdi pərdə.

İndi yalnız mavi dəniz xatırlayır

Bizi kimlərdən...

ŞEİRİYYƏT HAQQINDA

Şeirdə, bilmirəm niyə,

Sətirlər çox.

Amma ürəklər oxşayan

Şeiriyyət yox!

Həqiqi şairlər

Dünyada çox az.

Hər kəsə verilmir

Qəmli, gözəl saz!

Canın əzabdan qoruyan

Şair olmaz!

Öz xalqından qopan

Yaşaya bilməz!

Adını, dilini unudan şair

Heç vaxt sənətində uğur qazanmaz!

Dünyanı tək kitablardan tanıyan

Bu gerçəyi əsla anlaya bilməz...

QISA ŞEİRLƏR

Gülü qumda külək soldurdu, gözəl,

Tumurcuğu günəş yandırdı qumla, bil.

Ağacında yarpaq cansız yellənir,

Bunu görən nə düşünər, deyin bir?

Qapqara qanadlı buludlar

Parlaq ayı örtüb aldı.

Anadan ayrılan bala kimi

Ulduzlar tək-tək qaldı...

Pəncərəmin önündə ağac quruyub artıq,

Toxumları küləkdə uçmur daha,

Ömür keçir – sanki bir udumluq nəfəs,

Bədənlərdə ömür bitər, ruhsa sönməz...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

“Bəxt üzüyü” filminin Moşusu - Valeh Kərimov çəkiliş zamanı baş verən hadisələrdən danışıb. Düçünürəm ki, rubrikam üçün bunlar həqiqətən də maraq kəsb edər:

"Film 1991-ci ilin iyul-avqust ayları çəkildi. Yayın cırhacırında, 1-2 ay Şüvəlan bağlarında yaşadıq. Çox çətin idi. Əsasən gecə yuxunun şirin vaxtında çəkirdik, günortanın istisində olan çəkilişlər həddindən artıq çətinlik yaradırdı. Adətən, belə filmlər 7-8 aya, bəzən bir ilə çəkilir. Bu isə 2 aya çəkildi. Sponsor Sədrəddin Daşdəmirov şərt qoydu ki, film iki aya bitməlidir.

Filmdə yaddaqalan kadrlardan biri milis nəfərinin bizi idarəyə aparıması səhnəsi idi. Bax o səhnənin çəkilişi günü çox dəhşətli isti vardı. Səhərdən bizə su vermədilər ki, kadr qoy təbii alınsın…

Filmdə arağın Ramiz Əzizbəylinin əlində sınması ssenaridə yoxdur. Həmin aylarda Ramizin ad günü idi. Axşam istədik Ramizin ad gününü qeyd edək. Araq da tapılmırdı. Tanışlıqla gedib Mərdəkandan araq alıb gətirdilər. O ideya da həmin vaxt ağlına gəldi.

Söylünün qaçdığı yerdə yıxılması qəsdən deyil, təsadüfən olub. Arağın divara dəyib sınması səhnəsi də düşünülməmiş bir addım idi. Əslində şüşə sınmamalı idi. Ancaq Söylü güclü zərbə ilə yoldan keçənin əlini itələyir və araq şüşəsi divara çırpılır.

Sevda üzündə maska Söylü və Saraya yaxınlaşanda Söylü ona qarşı "senzuradan keçməyən" bir kəlmə işlədərək ələ salır. Əslində bu söz ssenaridə yox idi. Afaq Bəşirqızı özündən əlavə etmişdi. Ona görə o səhnəyə diqqətlə baxdıqda Firəngiz Rəhimbəyovanın o sözü eşitdikdən sonra üzündəki heyrəti görmək olar.

Filmdə çəkilən “altı oğlum”un hərəsini bir yerdən tapmışdılar. Amma biri Afaqın oğlu Səmraldır. Söylünün hirslə “hələ bir o qaraya bax ee, qaraya” dediyi uşaq Afaqın oğlu Səmraldır.

O uşaqlardan biri az qala dənizdə boğulacaqdı. Uşaqların çəkilmədyi gün idi. Çəkiliş gedirdi. Uşaqlar qaçıb dənizdə çimirdilər. Bir də gördük hay-küy düşdü ki, uşaqlar batır… Birtəhər çıxartıq sudan.

“Bəxt üzüyü”ndə Hüseynin qızını oynayan uşaq istedadlıydı. Qəribə mənalı gözləri vardı. Ramizin dostunun qızıydı.

Hə, orada bir qatıqsatan obrazı da var. Çəpərin dibində “qatıq var, qatıq” qışqırır. Qəribə adam idi. Hər gün gəlib yanımızda dururdu, gül gətirirdi. Ramiz Əzizbəyli dedi ki, “bunu çəkəcəyəm e...”. Bir qatıq bankası verdi əlinə ki, elə burada gəz.

Film belədir ki, tez yayılır, uşaq-böyük tanıyır. Daha çox populyarlıq gətirir. Filmə görə, heç bir qazanc əldə etmədim. Amma bu filmə çəkiləndən sonra daha çox məşhurlaşdım, Moşu mənə uğur gətirdi. Acığım tutduğu vaxtlar da oldu, zarafatla çağıran da oldu, təhqir edərək çağıran da. Münasibətdən asılı olan bir şeydir..."

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)