Super User
Bu gün Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunda Həsən Həsənovun kitabı təqdim ediləcək
10 İyun 2026-cı il tarixində saat 16:00-da Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun mənzil-qərargahında təşkilatın “Türk dünyasının diplomatiya inciləri” kitab seriyasının yeni nəşrinin – Görkəmli ictimai, dövlət və siyasi xadim, Türk Dövlətləri Təşkilatının Ağsaqqallar Şurasının üzvü, Tarix elmləri doktoru, professor Həsən Həsənovun müəllifi olduğu “Macar-Azərbaycan ortaq etnik kökləri” adlı kitabın təqdimat mərasimi keçiriləcək.
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, kitab macar-türk xalqları arasında tarixi paralelləri və leksik əlaqələri sistemli şəkildə araşdırır. Dyula Nemet, Layoş Liqeti, Zoltan Qomboç və digər macar alimlərinin türk dili haqqında irəli sürdükləri fikirləri ümumiləşdirərək mövzunun kompleks elmi təhlilini təqdim edir. Əsər macar-türk münasibətlərinin dərin tarixi köklərini və dil müstəvisində formalaşmış qarşılıqlı təsirləri aydın şəkildə ortaya qoyulması baxımından mühüm elmi əhəmiyyətə malikdir.
Tədbirdə Azərbaycan Respublikasında akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələri, dövlət rəsmiləri, elm, mədəniyyət və ictimai-siyasi xadimlər, beynəlxalq təşkilat rəhbərləri eləcə də media təmsilçiləri iştirak edəcəklər.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(10.06.2026)
Kitablar səltənətinin inciləri: Əhməd Cavad, “Çırpınırdın Qara dəniz”
Bakı şəhər Yasamal rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin (MKS) M.Ş.Vazeh adına Mərkəzi Kitabxanasında “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” Mədəniyyət Konsepsiyasının icrası ilə əlaqədar həyata keçirilən “Kitablar səltənətinin inciləri” adlı mütaliə silsiləsindən izləyicilərə Azərbaycan poeziyasının istiqlal şairi Əhməd Cavadın “Çırpınırdın Qara dəniz” şeiri təqdim olunur.
Azərbaycan ədəbiyyatı və ictimai-siyasi fikir tarixində müstəsna yerə malik olan Əhməd Cavad (1892–1937), milli istiqlal ideallarını poeziyaya çevirən dahi sənətkarlardandır. Əhməd Cavad yaradıcılığında milli müstəqillik, vətənpərvərlik və türkçülük ideyaları əsas xətti təşkil edir.
Dövlətin ən böyük əsəri onun himnidir. Üçrəngli bayraq emblemi və üçrəngli poeziya yaddaşlara ilk və hamıdan əvvəl Əhməd Cavad qələmi ilə həkk olunmuşdur. Qafqaz, Turan, Türk dünyasını “Çırpınırdın Qara dəniz” şeirində şahanə üsulla vəsf edən Əhməd Cavad Turan elinin dalğalanan bayrağına baxaraq hayqıran Qara dənizi birlik, mücadilə eşqiylə çırpınan təsvir etmişdir.
Çırpınırdı Qara dəniz
Baxıb türkün bayrağına.
Şeirlərlə bərabər, publisist məqalə və nəsr əsərlərinin müəllifi olan Əhməd Cavad U.Şekspir, A.S.Puşkin, M.Qorki, T.Q.Şevçenko, Ş.Rustaveli və b. dünya ədəbiyyatının dahilərinin əsərlərindən tərcümələr etmişdir.
Torpağına can demişəm,
Suyuna mərcan demişəm,
Canımı qurban demişəm...
...Gəlib qızıl vaxtın sənin,
Açılıbdır baxtın sənin...
“Çırpınırdın Qara dəniz” poeziya ilə musiqinin dahi vəhdətindən doğan, zamanın sınağından keçərək bu gün də dövlət səviyyəli tədbirlərdə, rəsmi mərasimlərdə səslənən monumental bir rəmzdir. Əhməd Cavadın bu əsəri sadəcə bir poeziya nümunəsi deyil, Azərbaycan və Türkiyə qardaşlığının, ortaq tarixi taleyinin musiqili pasportudur.
Bir çox şeirlərinə bəstəkarlar mahnılar bəstələnmiş və onlar bu gün də dinlənilməkdədir.
Yazıçı Şahzadə İldırım hazırladığı videoçarxda istiqlal şairi Əhməd Cavad haqqında məlumat verir. Şairin “Çırpınırdın Qara dəniz” şeirinə dahi bəstəkar, Xalq artisti Üzeyir Hacıbəylinin bəstələdiyi mahnı Xalq artisti Azərinin ifasında videoçarxda yer alır.
Videoçarx kitabxananın YouTube kanalında verilib:
https://www.youtube.com/watch?v=WyJBt9Tgvhk
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(10.06.2026)
CƏLİL XƏLİLOV: “Uşaq və yeniyetmələrin internetin zərərli təsirlərindən qorunması milli təhlükəsizliyimizin mühüm tərkib hissəsidir”
“Uşaq və yeniyetmələrin internetin zərərli təsirlərindən qorunması milli təhlükəsizliyimizin mühüm tərkib hissəsidir” - Bunu “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına açıqlamasında Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri, hərbi-siyasi ekspert, polkovnik Cəlil Xəlilov bildirib.
Polkovnik qeyd edib ki, parlamentin müvafiq komitələrində müzakirəyə çıxarılan bu məsələ bir çox aspektdən mühüm önəm kəsb edir:
“Ötən gün Mili Məclisin İnsan hüquqları, Ailə, qadın və uşaq məsələləri və Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu komitələrinin birgə iclasında İnzibati Xətalar Məcəlləsində, “İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında” və “Uşaqların zərərli informasiyadan qorunması haqqında” qanunlarda dəyişiklik edilməsi barədə qanun layihəsinin müzakirəsi olduqca böyük əhəmiyyətə malikdir. Müzakirə edilən dəyişikliklər uşaq və yeniyetmələrin internetin zərərli təsirlərindən qorunması, onların yad təsirlərin altına düşməsinin əngəllənməsi, milli ruhda- vətənpərvərlik ruhunda yetişdirilməsi üçün daha optimal informasiya mühitinin formalaşdırılması baxımından olduqca vacibdir.
Sözügedən qanun uşaq və yeniyetmələrin rəqəmsal dünyanın təhdidlərindən - dezinformasiya, zorakılıq, eləcə də aqressiv məzmun, manipulyativ təsir və s.-dən qorunmasında mühüm rol oynayacaq, daha təhlükəsiz rəqəmsal mühitin formalaşmasına bilavasitə təsir göstərəcək. Yəni qanun dəyişikliklərində əsas məqsəd uşaqlar üçün daha təhlükəsiz rəqəmsal mühitin formalaşması, onların təhlükəsizliyinin daha etibarlı şəkildə təşkilidir. Yəni söhbət 16 yaşa qədər olan uşaqlara internet qadağasının tətbiqindən deyil, onların təhlükəsizliyinin təminindən, bu prosesə valideynlərin və dövlətin nəzarətinin artırılmasından gedir”.
Polkovnik qeyd edib ki, uşaq və yeniyetmələrlə bağlı məlum qanun dəyişikliyi beynəlxalq təcrübə də özünü doğruldub:
“Dünya təcrübəsinə, eləcə də beynəlxalq konvensiyalara nəzər salsaq görərik ki,16 yaşına qədər uşaqlarla bağlı oxşar müddəalar qabaqcıl dövlətlərin təcrübəsində də mövcuddur. Həmin ökələrdə 16 yaşına qədər olan uşaqların sosial şəbəkələrdə hesab yaratmasına yol verilmir. Buna səbəb həmin yaş həddinə qədər olan uşaqların daha tez təsir altına düşməsi ilə bağlıdır. Hazırda Azərbaycanda müzakirə edilən qanun dəyişikliyi də sosial platformalarda qeydiyyatın 16 yaşından başlanmasını nəzərdə tutur. Hansı ki, bu yenilik ilk növbədə uşaqların özünün həyat və sağlamlığının qorunması baxımından son dərəcə zəruridir.
Bir məqamı da vurğulamaq lazımdır ki, uşaq və yeniyetmələrlə bağlı qanun dəyişikliyinin tətbiqi gələcəkdə gənc nəslin milli dəyərərə bağlı ruhda tərbiyəsinə də müsbət təsir göstərəcək. Xatırladım ki, həm Ulu Öndər Heydər Əliyev, həm də Prezident İlham Əliyev yeniyetmə və gənclərin milli ruhda, xalqımızın zəngin mənəvi dəyərlərinə bağlı şəkildə tərbiyəsinə böyük önəm verib, bunun xalqımızın və dövlətimizin gələcəyi baxımından son dərəcə mühüm önəm kəsb etdiyini bildirib.
Bu baxımdan, hesab edirəm ki, məlum qanun dəyişikliyinin qəbulu milli təhlükəsizliyimizin daha dolğun təminatı, uşaq və gənclərimizin ruhi-mənəvi sağlamlığının qorunması, uşaqların internet resurslarından istifadəsinə valideynlərin nəzarətinin artırılması baxımından olduqca zəruridir. İnanıram ki, biz yaxın gələcəkdə bu dəyişikliyin qəbuluna şahid olacaq, bununla da uşaq və yeniyetmələrin rəqəmsal dünyanın təhlükəsindən qorunması baxımından ciddi yeniliyə imza atacağıq.
Mən bu zəruri, həyati dəyişikliyi gündəmə gətirdiyinə görə başda Mili Məclisin sədri hörmətli Sahibə Qafarova olmaqla, bütün millət vəkillərimizə, xüsusilə də Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsinin sədri Hicran Hüseynovaya, Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu komitəsinin sədri Əli Hüseynliyə, İnsan hüquqları komitəsinin sədri Zahid Oruca, təşəkkür edir, fəaliyyətlərində uğurlar arzulayıram.
Onu da vurğulayıram ki, Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatı olaraq biz də uşaq və yeniyetmələrin daha təhlükəsiz rəqəmsal mühitdə fəaliyyəti, onların milli-mənəvi dəyərlərə bağlı şəkildə tərbiyəsi, milli təhlükəsizliyimizin etibarlı şəkildə qorunması üçün əlimizdən gələni əsirgəməyəcək, bu istiqamətdə təbliğati işlər, maarifləndirici tədbirlər həyata keçirməkdə davam edəcəyik”.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(10.06.2026)
Ölməkdir, ölməkdir, ölməkdir sevgi...
Habil Yaşar,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi
“Sevgi, sevmək deyil
Sevilmək deyil
Ölməkdir, ölməkdir,
Ölməkdir sevgi...”
Nəsrin Peymanı
Bu gün dəyərli oxucularımıza öz Təqdimat rubrikamda Təbriz şəhərində yazıb-yaradan dəyərli şairə Nəsrin Peymanı xanımı təqdim edirəm.
Nəsrin Xanım Peymanı 1983-cü ilində Azərbaycanın mədəniyyət ocağı olan Culfanın Gərgər şəhərində dünyaya göz açmışdır. İbtidai təhsilatını həmin şəhərdə bitirdikdən sonra 2006-ci illərində Şəbüstər Pəyam Nur Universitetinin Bədən Tərbiyəsi və İdman ixtisası üzrə bakalavr təhsili almışdır.
Yeniyetmə yaşlarından ədəbiyyata böyük maraq göstərmiş, müxtəlif ədəbi məclis və cəmiyyətlərdə fəal iştirak etmişdir. 2011-ci ildən etibarən isə peşəkar səviyyədə bədii yaradıcılıqla məşğul olmağa başlamış, şeir və nəsr əsərləri qələmə almışdır.
Nəsrin xanımın bir sıra əsərləri "Xudafərin" və "Anak" qəzetlərində dərc olunmuşdur. Onun şeirləri müxtəlif antologiyalarda yer almışdır. Bunlardan "Aşiqin gözləri" (iki dilli, 2020), "Be Vəqte Deltəngi" (I hissə, iki dilli, 2020), "İşıqlı Sükut" (2021), "Dəlxun" (2021) və "Be Vəqte Deltəngi" (II hissə, iki dilli, 2021) adlı şeir antologiyalarını qeyd etmək olar.
Hazırda Təbriz şəhərində yaşayan Nəsrin xanım yaradıcılıq və elmi-tədqiqat fəaliyyətini davam etdirməkdədir. O, bir neçə elmi və araşdırma xarakterli əsərini nəşrə hazırlamışdır. Müəllifin "Fars dilinə daxil olan türk sözləri" adlı kitabı Təbrizin "Nəbati" nəşriyyatı tərəfindən nəşr edilmişdir. Hazırda isə "Ata-baba sözlərində avanqard düşüncə" adlı kitabı çapa hazırlanmaqdadır.
Qanadsız mələksən cənnətdən uçub,
Bizim dünyamıza gəlmisən güman!
Sən ürək, sən nəfəs,
Sən işiq, sən səs,
Sənsiz həyatımız yamandır yaman!
Tanrının mərəhəmət əlisən yəqin,
Uşaq əlimizi tutduğunda sən.
Ömrünü əvəzsiz mənə vəqf edən,
Ay anam, ikinci allahım sənsən.
Duan ardımızca olsun da bizim,
Ürəyin kədərlə, qəmlə dolmasın.
Sənsiz öksüz qalan bizim dünyamız,
Hətta bir anımız sənsiz olmasın.
***
Ümidsiz günlərimin ara- bərəsində
Ümidlərimi itirdiyim saatlarda,
Kimsəsiz qaldığımda,
Süzülüb otağımın bir bucağına,
Sarılaraq tənhalığımın soyuq qucağına
Bir az ölmək istəyirəm...
Könlündə birinə olsa da meyil,
Sevgini demədən bilməkdir sevgi!
Sevgi, sevmək deyil
Sevilmək deyil
Ölməkdir, ölməkdir,
Ölməkdir sevgi...
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(10.06.2026)
Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun mənzil-qərargahında önəmli görüş: Meksika ilə mədəni diplomatiya körpüləri qurulur
5 iyun 2026-cı il tarixində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun mənzil-qərargahında təşkilatın Prezidenti, Professor Aktotı Raimkulova ilə Meksika Birləşmiş Ştatlarının Azərbaycan Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Mariya Viktoriya Romero Kabalyero arasında rəsmi görüş keçirilib.
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondundan verilən məlumata görə, görüş çərçivəsində Türk dünyası ilə Meksika arasında mədəniyyət, irsin qorunması və rəqəmsallaşdırılması sahəsində əməkdaşlıq perspektivləri müzakirə olunub.
Görüş zamanı Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun Prezidenti Aktotı Raimkulova rəhbərlik etdiyi təşkilatın Türk dünyasının ortaq dəyərlərini beynəlxalq səviyyədə tanıdan mühüm mədəni platformaya çevrildiyini vurğuladı. O, Fondun fəaliyyət coğrafiyasının yalnız üzv və müşahidəçi dövlətlərlə məhdudlaşmadığını, Türk dövlətlərindən kənarda yaşayan türk xalqlarının mədəni irsinin qorunmasına da xüsusi önəm verildiyini qeyd etdi.
Xanım Səfir, Meksika Birləşmiş Ştatlarının Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun formalaşdırdığı geniş əməkdaşlıq platformasından və mədəni körpülərdən səmərəli şəkildə yararlanaraq, bütövlükdə Türk Dövlətləri ilə çoxtərəfli əlaqələrini daha da gücləndirmək niyyətində olduğunu diqqətə çatdırdı.
Söhbət zamanı Fondun həyata keçirdiyi irimiqyaslı beynəlxalq layihələr barədə məlumat verildi.
Görüş zamanı Bakıda keçirilmiş Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (WUF13) çərçivəsində Fond tərəfindən təşkil olunan “Türk Evləri” paneli xüsusi olaraq qeyd edildi. Fondun Prezidenti növbəti Forumun Meksikada keçiriləcəyi münasibətilə xanım səfiri təbrik etdi. Tərəflər ikitərəfli əməkdaşlığın gələcək inkişaf perspektivlərini müzakirə etdilər.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(10.06.2026)
Bizdən keçən “Ürək notu: vanil”
“Hardan bilirsən axı Adəm necə biri olub?”
Şəfa Vəli,
“Ədəbiyyat və incəsənət”
Qulu Ağsəs hansısa çıxışında, təxminən, belə demişdi: “Yazma... Qələmi at kənara. Yaşa. Görsən ki, yazmasan, durammırsan, demək, yazıçısan”. Bu yazı da olsun yazmasam, durammadıqlarımdan...
“Vəfalım mənim...” Əlibala Hacızadənin əsəridir. Əsərin sonlarına yaxın eşidirik (oxuyuruq) bu iki kəlməni Gülmirənin dilindən. O, bunu özünə ünvanlayır...Orxanın xəyalı vasitəsilə... Və biz oxucu kimi qalırıq dördyol ayrıcında: “Orxan sağ olsaydı, Gülmirəyə bu sözləri deyərdimi?” Yaxud, Əlibala Hacızadənin başqa bir sualıyla qarşı-qarşıya qalırıq: “Gülmirə Əqdəmin nəyi idi?” Bu suallar illər uzunu düşüncəmizdə tufan qoparırsa, demək, Əlibala Hacızadə yaxşı yazıb... Ruhu şad olsun!
“Günəş hardan baxır bizə?” Bu sualı isə Xanım Anela verib oxucusuna “Ürək notu:vanil” əsərində. Həftələr keçib o kitabı oxumağımdan. Hələ də bu sualı görürəm hər göy üzünə baxanda... Demək, Xanım da yaxşı yazıb. Ömrü uzun olsun!
*
Romanın qəhrəmanı Günəşdir. Vanil ətri ona anasından yadigar qalıb... Burada Xanım Anelanın yazıçı kimi daha bir xüsusiliyinin şahidi oluruq. Və təbii ki, Vəfa Mürsəlqızının anasının qoxusu hopmuş şərfini xatırlayırıq. Bir əsərdəki kiçik epizod ilə başqa bir mətni xatırlamaq oxucunun hünəri deyil, “mənim əsərim həyatın içindəndir” deyərək öyünməkdə haqlı olan yazıçının hünəridir.
...Ədəbi əsər hərdən bir ovuc kül təsiri də bağışlayır. Biz o küldə eşələnə-eşələnə həm özümüzü itiririk, həm də külün danışdıqlarını dinləyirik. “Başına kül olsun!” deyimini indiyədək iki cür izahda eşitmişəm. Bizim tərəflər-göyçəlilər bu ifadəni “ağlın getsin” mənasında işlədir, yaşlılar təfəkkürdəki mirasa işıq salırlar:
-Kimsə havalananda, onu bacalı otağa salır, bacadan başına kül ələyirlər. Kül onun havasını təmizləyir.
Azərbaycanın yeganə yeraltı muzeyinin bələdçisi İntizar Bədəlova isə bu deyimin dəfn adətlərimizdən gəldiyi qənaətindədir:
-O vaxt ölüləri yandırmaq adəti vardı. Doğmaları, yaxınları onun külünü başlarına sovurur, yas saxlayırdılar. “Başına kül olsun!” qarğışı o deməkdir ki, “əzizin, doğman ölsün, onun külünü başına tökəsən!”
Aha... Yenə qaldıqmı haçacığırda?! Hər şeyi araşdırmaq, sorğulamaq, daim şübhə duymaq yazıçının canındadır axı. Məcbur, iki cığırı da sonacan gedəcəyik...
“Ürək notu: vanil”in bir ovuc kül olduğu yerdən qoyuluruq yola. Baxırıq, Xanım Anela Günəşi havalandırıb, onun havası da, vərəq-vərəq vurub oxucunu.
Sağdakı cığırın aparıb çıxardığı talada ocaq qalayan xatirələrimizdir. Yandırdığı da qanadlarımız. “Sabah yenə uçacağam eşqin səmasında...”-deyib arzu tutduğumuz andaca, nə vaxtsa səmadan itələndiyimiz düşür yadımıza, qanadlarımızın ütük iyi gözlərimizdən yaş gətirir. Vicdanımızda göynəyənin əslini, materialını tapammayanda adını “dərd” qoyub havalanırıq. Bir baxırıq, qanadlarımızın külü qalıb xatirələrin yandırdığı ocağın yerində... Başımıza sovururuq ki, havamız alınsın, qayıdaq “adam olaq”.
Soldakı cığırın apardığı isə tala deyil... Düz qayadır. Dümdüz... Gömgöy... Dibi görünməyən... Dibinə atılan daşın səsi, ən tezi, 30 saniyəyə gəlir qulağımıza (kimdə var o hünər ki, saat tuta?!), sanırıq, daş kiminsə ətəyinə düşür... “Kimdir aşağıda ətəyini açıb daşımızı gözləyən?” deyə soruşmayın, hər xatirədə ayrı ad gəlir dilimizə. Kimi desək, növbəti xatirədə yalançı çıxacağıq, “gərək, günahına girməyəydim onun” deyə peşmanlayacağıq... Düz qaya... Hamının “dümdüz” olduğu yerlərdəki “əyriliyimizi” özümüzə etiraf etdiyimizdə, bir baxırıq, dünyaya, insanlara olan inamımız çoxdan o qayadan aşağı atılıb...Və ölüb... Biz də, ta neynək, onsuz yaşaya bilməyəcəyimizi sandığımız doğmamızı-inamımızı yandırıb, külünü başımıza sovururuq...
Və beləcə, “Ürək notu:vanil”in adı burnumuza vanil ətri gətirsə də, ruhumuza kül ətri bəxş edir. Sözün qüdrətindən qələminin payına düşəni məharətlə cücərdib külü vanillə naxışlayan Xanıma, yazıçı həmkarı olaraq, bir daha təşəkkür edirəm!
*
Həyatın ögeyi olan Günəş oğlunun adını Adəm qoyur. Və bizimlə söhbətə başlayır:
“İlk insan, ilk kişi kimi...Qızım olsa, Həvva olacaqdı, yəqin. Hərdən ağlıma elə qəribə fikirlər gəlirdi ki... Məsələn, deyirdim, hardan bilirsən axı Adəm necə biri olub? Maraqlıdı, sevmişdimi Həvva Adəmi?”
Romanda bizə ünvanlanan bu iki sualdan birincisinə cavabım, sadəcə, gülümsəməkdir. Hərənin “evcik adamı” ayrı cür olur-eyni şey üçün tutulan arzuların da vaxtı, ölçüsü fərqlidir.
İkinci suala isə 2017-ci ildə yazdığım şeirlə cavab vermək istəyirəm:
Nə gözəldi ayrılıq...
Ünvanı mən olunca,
Nə gözəldi söyüşlər...
Dörd yanı yarıq-yarıq
Dünyanın...
Su dolunca,
Başlayar yanğın kimi
Həvva günahı eşqlər....
Hansı oxucu, hansı yazıçı həmkarım Xanım Anelanın Günəşin diliylə bizə ünvanladığı suallara nə cavab verəcək, bilmirəm. Bəlkə, gələn il bu kitabı yenidən oxuyanda, mənim də cavablarım fərqli olacaq... Hələliksə, bir onu bilirəm ki, Xanım Günəşi yazanda qələmini qarğışa da, söyüşə də batırmaqdan çəkinməyib. Yoxsa, Günəş obrazı bu qədər real, bu qədər gözəl- çatışmayan cəhətləri və yüksək insani keyfiyyətləri ilə-olmazdı bizimçün.
*
Ədəbiyyat, bir az da, son sözü gecikdirmək sənətidir. “Son sözünü əvvəldə demək” heç vaxt yaxşı xüsusiyyət sayılmayıb, sayılmır, sayılmayacaq da... Xanım Anela da Günəşin taleyi ilə bağlı Tanrı Ataya, Təbiət Anaya gileyini sonraya saxlayıb. Ta ki, Adəm Həvvasını tapıb, ta ki, oxuduqca, bizə elə gəlir, “dünya düzələ bilər”.
Günəş anasının məzarını ziyarət edir... Deyir:
“İşığın gəlib, anam. Cəhənnəm qaranlığının ortasına buraxıb getdiyin İşığın...”
Bu, Günəşin cəhənnəm həyatı ilə barışmasıdırmı? Məncə, yox...
Gəncdim, həyatla aram heç düzəlmirdi. Onda yazmışdım: “Həyat, sən cəhənnəmsənsə, mən də alovlarla oynamağı sevirəm, unutma!” İndi, hərdən, bu sözlərimi xatırlayanda, düşünürəm ki, əgər alovlarla oynamağı bacarmasaydım, xatirələrin qanadlarımı ütdüyü ocaqdan sağ çıxammazdım.
İnsan cəhənnəmlə barışmır, dönüb olur onun ən mübariz sakini!
*
Xanım Anelanın yazıçı kimi uğurudur “Ürək notu:vanil” romanı.
“Bir gün yataqda” hekayəmi oxuyandan sonra sevdiyim Aləmzər Əlizadə demişdi: “O şəpiti ədəbiyyata gözəl gətirmisən”. İndi mən bu cümləni azacıq dəyişib Xanıma ünvanlamaq istəyirəm: “Vanili ədəbiyyata gözəl gətirmisiniz, qəşəng Xanım!”
...Elə mətn var, şadara kimidir; bu üzündən baxanda, o üzündəkilər görünür.
...Elə mətn var, teatr pərdəsi kimidir; kulisdə baş verənləri sirr kimi gizlədir.
...Elə mətn var, insan kimidir; tanıdıqca, gah sevinirsən, gah heyfsilənirsən...
...Elə mətn var, insan ondan keçəmmir, o keçir insandan...
“Ürək notu:vanil” sonunculardandır-bizdən çoxdan keçib o; həm yol kimi, həm də geridə qoyduqları kimi. Yolu irəliyədir-gələcəyədir! Yolu uğurlu olsun!
(iyun, 2026, Şəki)
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(10.06.2026)
Bir direktor, bir şagird layihəsində Yaqut Məmmədova və Dilarə Nadirova
Ülviyyə Əbülfəzqızı,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi
“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının media dəstəyi ilə Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun Bakı Şəhəri Üzrə Təhsil İdarəsi ilə birgə keçirdiyi “Bir direktor, bir şagird” adlı layihəsinin məqsədi nümunəvi məktəblərimizi, istedadlı şagirdlərimizi üzə çıxarmaq, onların ədəbiyyata olan marağına diqqət yönəltməkdir.
Hazırda təqdimatda 26 nömrəli tam orta məktəbdir.
DİREKTOR:
Yaqut Paşa qızı Məmmədova 04.02.1963-cü il tarixdə Qubadlı rayonunda anadan olmuşdur. 1981-1986-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Pedoqoji Universitetinin “Bədii qrafika” fakültəsini fərqlənmə ilə bitirmişdir. 1991-1992-ci ildə fizika fənni üzrə Müəllimlərin Təkmilləşdirmə İnstitutunda illik kurs bitirmişdir.
1988-ci ildə Xəzər rayonu 125 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbində müəllim fəaliyyətinə başlamışdır. Qısa zamanda həmin məktəbdə təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini vəzifəsində çalışmışdır.
1996-2006-cı illərdə Xəzər rayon Təhsil şöbəsində inspektor vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir.
2006-2019-cu illərdə Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsində dövlət qulluqçusu, Ümumi təhsil sektorunda məsləhətçi vəzifəsində çalışmışdır.
BŞTİ-də çalışdığı müddətdə idarəetmə səriştəsi və bacarığı yüksək olduğuna görə məktəblərdə idarəetmənin tənzimlənməsi məqsədilə 80, 65, 282, 279, 245, 126, 30,152, 150, 214, 136, 218,162, 219, 26 nömrəli tam orta məktəblərdə və 20№-li məktəb-liseydə direktor vəzifəsini icra etmişdir.
Yaqut Məmmədova 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikası təhsil nazirinin 15 mart tarixli əmri ilə “Azərbaycan Respublikası qabaqcıl təhsil işçisi” döş nişanına, 2015-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 02 oktyabr tarixli sərəncamı ilə “Tərəqqi” medalına layiq görülmüşdür.
2018-ci ildə Azərbaycan müəllimlərinin XV Qurultayında, 2023-cü ildə isə XVI Qurultayına nümayəndə seçilmişdir.
Hazırda Bakı şəhəri İ.Tağıyev adına 26№-li tam orta məktəbdə direktor vəzifəsində çalışır.
ŞAGİRD:
Dilarə Nadirova Bakı şəhəri, İftixar Tağıyev adına 26 nömrəli tam orta məktəbin X sinfində təhsil alır, dərs əlaçısıdır.
IX sinif buraxılış imtahanında yüksək nəticə göstərərək qırmızı attestata layiq görülüb. İdman və müxtəlif intellektual yarışlarda fəal iştirak edərək uğurlu nəticələr qazanıb. Ötən il Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənni üzrə Respublika Fənn Olimpiadasının final mərhələsinə yüksəlib.
ESSE:
“Ana dili: kimlik və gələcək”
Ana dili xalqın ruhunu, tarixini və mənəvi dünyasını yaşadan ən qiymətli xəzinədir. Hər bir xalq öz ana dilini tanıyır, öz dili ilə yaşayır. Buna görə də ana dilimizi qorumaq və onu sevə-sevə yaşatmaq hər birimizin borcudur.
21 Fevral-UNESCO tərəfindən elan edilən Beynəlxalq Ana Dili Günüdür və bu gün ana dilinin qorunması, dillərin yaşadılması və hər xalqın dili ilə öz kimliyini ifadə etməsinin vacibliyini simvolizə edir.
Ulu Öndər Heydər Əliyev demişdir: “Ana dilimiz müstəqil Azərbaycanın, Azərbaycan xalqının ən böyük milli sərvətidir”.
Ümummilli Lider Heydər Əliyev xalqın yazı mədəniyyətinə yeni səhifə açaraq latın qrafikalı əlifbaya keçidi təsdiqlədi və 2001-ci ilin avqustun 1-dən bu əlifba ölkədə tam şəkildə tətbiq olundu. Bu qərar Azərbaycan dilinin inkişafına mühüm töhfə vermişdir.
Tarixin qaynaqlarından süzülüb gələn, canımıza, qanımıza ana südü və laylası ilə damla-damla hopan ana dilimizə dahilərimizin də əsərlərində yer verilib, bu dilin müqəddəsliyi və əsrarəngizliyi barədə çox yazılıb. Şah İsmayıl Xətai, Bəxtiyar Vahabzadə, Xəlil Rza Ulutürk, M.Şəhriyar öz əsərlərində ana dilini xalqın ruhu, milli kimliyi və mənəvi sərvəti kimi tərənnüm etmişlər. Böyük sərkərdə və görkəmli şair Şah İsmayıl Xətainin XVI əsrdə Azərbaycan dilini dövlət dili və poeziya dilinə çevirməsi uğrunda xidmətləri əvəzsizdir. Xətainin şeirləri ana dilinin gücünü xalqa göstərdi və Azərbaycan türkcəsinin inkişafına böyük yol açdı.
1926-cı ildə Bakıda keçirilən Birinci Türkoloji Qurultay ana dilinin inkişafına böyük təsir göstərmişdir. Qurultayda türk xalqlarının dili, əlifbası və ədəbiyyatı müzakirə olunmuş, ana dilinin qorunması və inkişafı vacib sayılmışdır. Bu tədbir türk dillərinin birliyini gücləndirmiş, Azərbaycan dilinin elmi və ədəbi dil kimi inkişafına mühüm töhfə vermişdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyinin qeyd olunması ilə bağlı sərəncam imzalanması da bu tarixi hadisəyə verilən böyük dəyərin göstəricisidir.
Bu gün texnologiyanın sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə ana dilimizi qorumaq daha da vacibdir. Xarici sözlərin həddən artıq işlədilməsi dilimizin saflığına kölgə sala bilər. Halbuki ana dili yalnız danışıq vasitəsi deyil, həm də milli dəyərlərimizi və mənəvi varlığımızı qorumaq deməkdir.
Gənc nəslin ana dilinə bağlı böyüməsində müəllimlərin və alimlərin böyük rolu var. Dilimizi sevən insanlar gələcəyini sevən insanlardır.
Ana dili keçmişlə gələcək arasında qurulan möhkəm bir körpüdür. Bu körpünü qorumaq hər bir vətəndaşın məsuliyyətidir. Çünki dili yaşayan xalqın özü də daim yaşayır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(10.06.2026)
Şəkidə "Tarixin söz körpüsü" mövzusunda elmi-nəzəri konfrans keçirilib
İmran Verdiyev,
Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi
AMEA-nın Şəki Regional Elmi Mərkəzinin verdiyi məlumata görə, EM-in təşkilatçılığı və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Şəki, Oğuz və Zaqatala bölmələrinin dəstəyi ilə iyunun 9-da Şəki REM-də "Tarixin söz körpüsü" mövzusunda elmi-nəzəri konfrans keçirilib.
Tədbirdə Şəki, Balakən, Zaqatala, Qax, Oğuz və Qəbələ rayonlarından 60-dan çox şair və yazıçı iştirak edib.
Elmi-nəzəri konfransda bölgə yazarlarının müxtəlif illərdə nəşr olunmuş kitablarından ibarət sərgi təşkil olunub. Sərgidə Şəki, Oğuz, Qəbələ, Qax, Zaqatala və Balakən rayonlarını təmsil edən müəlliflərin poeziya, nəsr, publisistika və ədəbi-tənqidi əsərləri nümayiş olunub.
Konfransda ölkəmizin müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü və suverenliyi uğrunda qəhrəmancasına şəhid olmuş Vətən övladlarının əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib. Eyni zamanda Azərbaycan ədəbiyyatının tanınmış nümayəndələrindən olan yazıçı Yusif Şükürlünün xatirəsi ehtiramla anılıb.
Konfransı AMEA-nın Şəki Regional Elmi Mərkəzinin direktoru, filologiya elmləri doktoru, dosent Kamil Adışirinov açaraq bölgə ədəbiyyatının milli-mədəni irsin qorunması və inkişafındakı rolundan danışıb. O, belə tədbirlərin ədəbi mühitin canlanmasına və yaradıcılıq əlaqələrinin genişlənməsinə mühüm töhfə verdiyini vurğulayıb.
Tədbirdə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Şəki bölməsinin sədri, şair və tədqiqatçı Vaqif Aslan "Azərbaycanın bölgə ədəbiyyatı kontekstində Şəki ədəbi mühiti və ədəbi prosesin inkişaf tendensiyaları" mövzusunda məruzə ilə çıxış edib. Məruzədə Şəki ədəbi mühitinin Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafındakı yeri və müasir ədəbi prosesin əsas istiqamətləri təhlil olunub.
Məruzəçi Azərbaycan ədəbiyyatının zəngin və çoxşaxəli inkişaf tarixində bölgə ədəbi mühitlərinin xüsusi yer tutduğunu və bu mühitlərin milli ədəbi fikrin formalaşmasında, xalqın mənəvi dəyərlərinin qorunub gələcək nəsillərə çatdırılmasında mühüm rol oynadığını qeyd edib.
Vaqif Aslan bölgənin folklor irsi, dastanları, aşıq yaradıcılığı, bayatıları və xalq arasında yaşayan zəngin şifahi ənənələrin müasir ədəbi yaradıcılığın da mühüm qaynaqlarından biri olduğunu, yazıçı və şairlərimizin bu qaynaqlardan bəhrələnərək milli ruhu yaşatdıqlarını, onu müasir dövrün bədii-estetik tələbləri ilə uzlaşdırmağa çalışdıqlarını vurğulayıb.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Balakən bölməsinin sədri Əlmaniz Ələkbərli "Bədii yaradıcılığın Qax, Zaqatala və Balakən ədəbi mühitlərində inkişaf dinamikası" mövzusunda məruzəsində Qax, Zaqatala, Balakən ədəbi ənənələri və müasir yaradıcılıq prosesindən bəhs edib. Qeyd edib ki, Qax, Zaqatala və Balakən ədəbi mühitlərinin inkişaf tarixini nəzərdən keçirdikdə müxtəlif dövrlərdə burada fəaliyyət göstərən söz adamlarının milli ədəbi düşüncənin formalaşmasında mühüm rol oynadıqları görünür. Diqqətə çatdırıb ki, onların yaradıcılığında vətən sevgisi, torpağa bağlılıq, milli-mənəvi dəyərlər, insan və təbiət münasibətləri, eləcə də ictimai problemlər geniş şəkildə əks olunmuşdur.
AYB-nin Oğuz bölməsinin sədri Vüsal Oğuz isə "İsmayıllı, Qəbələ və Oğuz rayonlarında ədəbi proses: tarixi, müasir vəziyyəti və inkişaf perspektivləri" mövzularında məruzə ilə çıxış edib.
Vüsal Oğuz çıxışının sonunda bölgələrdə ədəbi prosesin daha da canlandırılması üçün bir sıra təkliflər irəli sürüb. O, nəşriyyatların iştirakı ilə kitab yarmarkalarının keçirilməsinin, tanınmış şair və yazıçıların rayonlarda oxucularla görüşlərinin təşkilinin, eləcə də yaradıcılıq qabiliyyəti ilə seçilən gənclərin aşkar edilərək onlara ustad dərslərinin keçirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Məruzəçi həmçinin ədəbi birliklər arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsi, yaradıcılıq gecələri və almanaxların təşkili, yerli müəlliflərin mətbuatda və ədəbi platformalarda tanıdılması, eləcə də istedadlı qələm sahiblərinin Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə üzv olmalarına dəstək göstərilməsinin əhəmiyyətini qeyd edib.
Konfrans çərçivəsində Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin müxtəlif bölgələri təmsil edən üzvləri çıxış edərək bölgə ədəbiyyatının aktual problemləri, inkişaf perspektivləri, ədəbi əlaqələrin genişləndirilməsi və yaradıcılıq mühitinin zənginləşdirilməsi məsələləri ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb.
Tədbir iştirakçıları konfransı bölgənin ədəbi-mədəni həyatında mühüm hadisə kimi dəyərləndiriblər.
Çıxışlarda xüsusilə regionlarda ədəbi mühitin fəallığının qorunub saxlanılması, gənc istedadların aşkara çıxarılması və onların yaradıcılıq fəaliyyətinin dəstəklənməsi məsələləri diqqət mərkəzində olub.
Tədbirin sonunda şairlər öz yaradıcılıqlarından nümunələr səsləndirərək poeziya saatında iştirak ediblər.
“Ədəbiyyat və incısınıt”
(10.06.2026)
Havadan baş aça bilməyəndə...
MÜTƏXƏSSİS BİLDİRİR Kİ, İNSANLAR TƏBİƏTƏ UYĞUN YAŞAM TƏRZİ NÜMAYİŞ ETDİRMƏYƏNDƏ BUNUN FƏSADINI YAŞAYIRLAR...
Fatimə Məmmədova,
"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Təqvim yay fəslinin gəldiyini göstərsə də, sanki hava hələ də qərarsızdır. İyun artıq qapımızı döyüb, amma bir gün yay istisini, ertəsi gün isə payız ab-havasını yaşayırıq. Səhər evdən günəşli havaya çıxır, axşama doğru yağış damcılarının altında qalırıq. Təbiət sanki öz mövsümünü axtarır.
Dünən imtahana gedərkən günəşin yandırıcı istisi üzümə vururdu. Küçələrdə insanlar kölgə axtarır, sərinləməyə çalışırdı. Bu gün səhər isə pəncərədən baxanda yağışın sakitcə küçələri yuduğunu gördüm. Bir gecənin içində dəyişən hava insana bəzən öz hisslərini xatırladır. Axı insanların da əhvalı bəzən belə olmurmu? Bir gün ümidlə dolu, başqa bir gün düşüncələrə qərq olmuş vəziyyətdə.
Son günlər müşahidə olunan hava dəyişiklikləri təbiətin ən maraqlı tərəflərindən birini göstərir. Günəşlə yağış, istiliklə sərinlik, sakitliklə külək növbələşərək bir-birini əvəz edir. Elə bil səma da öz hekayəsini yazır. Bəzən leysan yağışlarla şəhərin küçələrini isladır, bəzən isə buludları kənara çəkib günəşə meydan verir.
Hava necə dəyişirsə, həyat da elə dəyişir. Bu gün bizi narahat edən bir məsələ sabah sevincə çevrilə bilir. Bir gün yorğunluq hiss etdiyimiz kimi, ertəsi gün yenidən güc tapıb yolumuza davam edirik. Təbiətin dəyişkənliyi ilə insan həyatının oxşarlığı da elə bundadır. Bəs yayın ilk günlərində müşahidə olunan bu qeyri-sabit hava şəraitinin səbəbi nədir və qarşıdakı günlərdə bizi hansı sürprizlər gözləyir? O da sürprizdir.
Azərbaycan Tibb Universitetinin Farmakologiya kafedrasının dosenti Aydın Əliyev "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalına açıqlamasında söyləyib ki, fəsillərin dəyişməsi və insanların təbiətə uyğun yaşam tərzi sürməməsi orqanizmin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər:
"Dünyada Allahın yaratdığı təbiətin dörd fəsli var və hər fəslin özünə uyğun yaşam şəraiti olmalıdır. İnsanlar fəslə uyğun geyinməyi, qidalanmağı, su qəbul etməyi və ən əsası bir-birinə qarşı təmkinli davranmağı bacarmalıdırlar. Genetik xəstəliklər istisna olmaqla, bir çox xəstəliklər insanların həyat tərzi və əməlləri ilə bağlı yaranır. İnsan orqanizmi təbiətə uyğunlaşdıqda immun sistemi güclənir, orqanlar normal və əlaqəli şəkildə fəaliyyət göstərir, müxtəlif fəsadlar və patologiyalar yaranmır".
Onun sözlərinə görə, ekoloji problemlər və ətraf mühitin çirklənməsi insan sağlamlığı üçün ciddi risklər yaradır:
"Bu gün dünyada ekoloji tarazlığın pozulması ilə bağlı problemlər geniş müzakirə olunur. Bütün ölkələr bu məsələdən danışır. Radiasiya, müharibələr, çirkli qida və sular insan orqanizmini zəhərləyir. Bu amillərin təsiri və tez-tez baş verən dəyişikliklər insan orqanizminə mənfi təsir göstərərək orqanlarda müxtəlif funksiyaların pozulmasına gətirib çıxarır."
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(10.06.2026)
Zamanın və insan xarakterinin təhlili: "Anın quruluşu" filmi (1980)
Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Azərbaycan kinosunun 1980-ci illər dövrü istehsalat ritminin, şəhər mədəniyyətinin və fərdlərin daxili mənəvi axtarışlarının ön plana çıxdığı filmlərlə zəngindir. Rejissorlar Cahangir Mehdiyev və Rasim İsmayılovun birgə quruluş verdiyi "Anın quruluşu" tammetrajlı bədii filmi də məhz belə ekran əsərlərindəndir. Film müasir cəmiyyətdə insanın öz yerini tapması, peşəkar prinsiplər və şəxsi ləyaqət mövzularını estetik bir dillə işıqlandırır.
Yaradıcı heyətin peşəkar imzası
Filmin bədii strukturunun bu qədər güclü olmasının əsas səbəbi ssenari müəllifi, görkəmli dramaturq Ramiz Fətəliyevdir. Onun qələmi hər zaman olduğu kimi, bu filmdə də insan xarakterlərinin toqquşmasını, sosial mühitin fərd üzərindəki təsirlərini və yazılmamış mənəvi qaydaları kəskin şəkildə ortaya qoyur. Rejissor işindəki təmkin və hadisələrin daxili psixoloji gərginliyi tamaşaçını ekrana bağlamağı bacarır.
Filmdə əsas rolları canlandıran aktyor heyəti də öz ifaları ilə obrazlara xüsusi dolğunluq qazandırıblar:
Həsən Məmmədov (Bayramov): Azərbaycan kinosunun böyük ustadı Həsən Məmmədov bu filmdə rəhbər işçi, öz prinsipləri və məsuliyyəti olan ağırbətən bir obrazı yüksək səmimiyyətlə təqdim edir.
Mikayıl Kərimov (Əli): Gənc nəslin nümayəndəsi olan Əli obrazı vasitəsilə cəmiyyətdə özünü təsdiq etmək istəyən, bəzən səhvlər edən, lakin daxili təmizliyini qorumağa çalışan gəncliyin portreti yaradılır.
Eldəniz Zeynalov, Ötkəm İsgəndərov və digərləri: Filmin epizodik və ikinci dərəcəli rollarında çıxış edən aktyorlar Bakı mühitinin real, canlı ab-havasını kadra köçürə biliblər.
Filmin süjet xətti və mənəvi seçimlər
Hadisələr böyük bir tikinti-istehsalat müəssisəsində və müasir şəhər mühitində cərəyan edir. Süjetin mərkəzində hər hansı bir böhran və ya kritik "an" zamanı insanların verdiyi qərarlar, onların həyat prinsiplərinin sınağa çəkilməsi dayanır. Rəhbərliklə gənc işçilər arasındakı münasibətlər, işə yanaşma tərzi və şəxsi mənfəətlərlə ümumi işin maraqlarının toqquşması filmin əsas dramatik xəttini təşkil edir.
Müəlliflər tamaşaçıya çatdırırlar ki, insanın həyatda atdığı hər bir addım, gələcəyini müəyyən edən kiçik anların düzgün qurulmasından asılıdır. Mənəvi saflıq, dürüstlük və yalanın ifşası ekran əsərinin əsas ideya qayəsidir. Filmdəki dialoqların dərinliyi və reallığı onu adi bir istehsalat dramı olmaqdan çıxarıb fəlsəfi-psixoloji müstəviyə qaldırır.
Bakının rəngləri və dövrün ritmi
"Anın quruluşu" filmi həm də 1980-ci illərin Bakısını, onun memarlığını, gənclərin geyim üslubunu və sosial həyatını vizual yaddaş kimi qoruyan qiymətli bir mənbədir. Emin Sabitoğlunun film üçün bəstələdiyi musiqi isə şəhərin ritmini, personajların daxili həyəcanını və dövrün romantikasını tamamlayan ən uğurlu elementlərdən biridir.
Bu gün baxarkən həm intellektual ssenari strukturunu görmək, həm də milli kinomuzun psixoloji dram janrındakı uğurlarını xatırlamaq üçün "Anın quruluşu" filmi hələ də aktualdır. Portalınızın oxucuları üçün bu film, Azərbaycan kinosunun dərin fəlsəfi qatlarına səyahət etmək baxımından maraqlı bir material olacaqdır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(10.06.2026)
