16 mart 2026.

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 94-cü maddəsinin I hissəsinin 1-ci və 15-ci bəndlərini rəhbər tutaraq qərara alır:

“Kinematoqrafiya haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 1998, № 8, maddə 489 (Cild I); 2024, № 5 (I kitab), maddə 489) aşağıdakı dəyişikliklər edilsin:

1. 1-ci maddənin birinci hissəsi üzrə:

1.1. dördüncü – səkkizinci abzaslar müvafiq olaraq on birinci – on beşinci abzaslar, doqquzuncu – on beşinci abzaslar müvafiq olaraq on səkkizinci – iyirmi dördüncü abzaslar hesab edilsin;

1.2. aşağıdakı məzmunda dördüncü – onuncu, on altıncı və on yeddinci abzaslar əlavə edilsin:

“milli film – xarici film hesab edilməyən və bu Qanunun 4-cü maddəsində göstərilən tələblərə cavab verən film;

xarici film – bütövlükdə xarici prodüser (prodüserlər) tərəfindən istehsal edilən film;

birgə istehsal filmi – yerli və xarici prodüserlərin birgə istehsal etdikləri və milli film hesab edilməyən film;

film istehsalı – film çəkilişinə hazırlıq, film çəkilişi və film çəkilişinin tamamlanması mərhələlərini özündə əhatə edən proses;

film çəkilişinə hazırlıq – filmin ideyasının yaranması, konsepsiyasının hazırlanması, ssenarisinin yazılması və film çəkilişi məqsədi ilə digər inzibati və texniki məsələlərin həlli ilə əlaqədar işləri əhatə edən proses;

film çəkilişi – filmin bilavasitə kinolentə və ya digər daşıyıcıya çəkilişini təmin edən fəaliyyətləri əhatə edən proses;

filmin çəkilişinin tamamlanması – çəkilmiş kadrların redaktəsini, filmin vizual, səs və rəng işləmələrini, effekt, titr və qrafik tərtibatını əhatə edən proses;”;

“yerli prodüser – Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı və ya qanunla müəyyən olunmuş qaydada Azərbaycan Respublikasında dövlət qeydiyyatından keçmiş hüquqi şəxs olan prodüser;

xarici prodüser – əcnəbi və ya vətəndaşlığı olmayan şəxs və ya xarici hüquqi şəxs olan prodüser;”.

2. 3-cü maddənin birinci hissəsinin altıncı və yeddinci abzasları yeddinci və səkkizinci abzaslar hesab edilsin və aşağıdakı məzmunda altıncı abzas əlavə edilsin:

“xarici prodüserləri Azərbaycan Respublikasının ərazisində film istehsalına cəlb etmək üçün təşviqedici tədbirlərin həyata keçirilməsi;”.

3. 4-cü maddənin ikinci hissəsində “müştərək çəkilmiş” sözləri “birgə istehsal edilmiş” sözləri ilə əvəz edilsin.

4. 7-ci maddə üzrə:

4.1. birinci hissədə “orqanı” sözü “orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum)” sözləri ilə əvəz edilsin;

4.2. üçüncü hissəyə “orqanının” sözündən sonra “müəyyən etdiyi orqanın (qurumun)” sözləri əlavə edilsin.

5. 10-cu maddənin birinci hissəsində “orqanı” sözü “orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum)” sözləri ilə əvəz edilsin.

6. 13-cü maddəyə aşağıdakı məzmunda ikinci və üçüncü hissələr əlavə edilsin:

“Xarici prodüserləri Azərbaycan Respublikası ərazisində film istehsalına cəlb etmək məqsədilə filmlərin istehsalı üçün çəkilmiş xərclər qismən geri ödənilir.

Xarici və birgə istehsal filmlərinin istehsalı üçün çəkilmiş xərclərin qismən geri ödənilməsi müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) müəyyən etdiyi qaydada və şərtlərlə həyata keçirilir.”.

İlham Əliyev

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Bakı şəhəri, 27 fevral 2026-cı il

Mənbə: Prezident.az

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.03.2026)

Mədəniyyət Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərən Azərbaycan Respublikasının Kino Agentliyi tərəfindən keçirilən “Dövlət sifarişi ilə istehsal ediləcək film layihələri” müsabiqəsinin pitçinq mərhələsinin nəticələri məlum olub.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Mədəniyyət Nazirliyinə istinadən xəbər verir ki, Azərbaycan kinematoqrafiyasının inkişafına yönəlmiş müsabiqə çərçivəsində təqdim olunan layihələr mərhələli qiymətləndirmədən keçərək pitçinq mərhələsinə təqdim edilib.

Pitçinq mərhələsinin nəticələrinə əsasən aşağıdakı film layihələri 2026-cı il üzrə dövlət sifarişi ilə istehsal üçün seçilib:

“Türkmənçay” — “Şahdağ Film” MMC, rejissor Elxan Cəfərov

“Rəqqa” — “Rakurs Film-Media” MMC, rejissor İsmayıl Səfərəli

“Mən, Lalə, bir də o” — İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkəti, rejissor Rüfət Şahbazov.

Seçilmiş layihələr Azərbaycan kino sənayesinin inkişafına yönəlmiş yaradıcı yanaşmaları, aktual mövzuları və müxtəlif bədii həll yollarını özündə əks etdirir.

“Dövlət sifarişi ilə istehsal ediləcək film layihələri” müsabiqəsi milli kino istehsalının sistemli şəkildə dəstəklənməsi, yaradıcı mühitin stimullaşdırılması və keyfiyyətli film layihələrinin həyata keçirilməsinə şərait yaradılması məqsədini daşıyır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.03.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bu gün sizlərə məşhur kouç Napoleon Hillin «Düşün və varlan» kitabından bəzi qiymətli kəlamları təqdim edəcəyik:

«Uğur qazanan insanlar öz təşəbbüsləri ilə hərəkət edirlər. Amma onlar, hər hansı istiqamətə doğru hərəkət edəndə hara çatacaqlarını da əvvəldən bilirlər».

«Əgər yanında ona kömək edən adamlar olmasa heç bir şəxs daim uğur qazana bilməz».

«Ən uğurlu adamlar o adamlardır ki, onlar çoxsaylı insanlar üçün işləyirlər».

«Sən bir şeyi yalnız o zaman edə bilərsən ki, sən bunu edə biləcəyinə inanasan».

«Bu çox vacibdir, əvvəl özünün xoşuna gəlməlisən, sonra başqalarının».

«Öz fikirlərini düz istiqamətə yönəlt. Öz emosiyalarına nəzarət et. Öz məqsədini dəqiq müəyyənləşdir».

«Entuziazmla içini doldur. Entuziazmla hərəkət et!»

«Beynini istədiyin, arzuladığın şeylərlə doldur, istəmədiklərinlə, arzulamadıqlarınla yox. Qədim bir məsəl var: «Öz arzularınızdan qorxun, onlar mütləq həyata keçəcəklər».

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.03.2025)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı “Hekayə saatı” rubrikasında bu gün sizlərə Sumqayıtda yaşayıb yaradan yazıçı-dramaturq Ağalar İdrisoğlu,nun “Anamın müqəddəs nağılı” hekayəsini təqdim edir.

AĞALAR  İDRİSOĞLU

ANAMIN  MÜQƏDDƏS   NAĞILI

(Hekayə)

Oğlum, müharibələr dünyanın ən dəhşətli bəlası və Ulu Tanrının lənətlədiyi bəşəri  faciədi. Dünya yaranandan bunun qarşısını almaqda Böyük Yaradan özü də acizdi. Bəlkə də bu müharibələrə görə Ulu Tanrı  insanları yaratmağa da peşimandı...

                                                                 Atamın dediyi sözlər

Uşaq yaşlarımda anam mənə çox nağıl danışıb. Lap çox... Onun danışdığı nağılları dəfələrlə eşitsəm də, hər dəfə sakitcə oturub, maraqla qulaq  asardım. Çünki anam bu nağılları elə maraqla danışardı ki, elə bil özü də bu nağılların iştirakçısı olmuşdu. Elə bil bu dəhşətli  hadisələr onun öz başına gəlmişdi...

Amma bir nağılı danışanda, neyçünsə həmişə ala gözləri dolar, gözəl, ağ siması qaralar və bir müddət harasa uzaqlara baxıb, bu bayatını deyərdi:

           Əzizinəm hər aylar,

           Hər ulduzlar, hər aylar.

           Balası ölmüş analar

          “Bala” deyib haraylar...

Sonra da anam mənim balaca, totuq əlimdən tutar, həyətimizin günbatan tərəfindəki qara, böyük daşın yanına gətirərdi. O, bu qara daşa qəmli-qəmli baxıb səssizcə ağlayardı. Mən də anamın ağladığını görəndə, gözlərimin yaşı kipriklərimi isladıb, yanağımdan sinəmə axardı. Əziz adamını itirmiş kimi ağlayardım... Uşaq ağlımla, düşüncəmlə başa düşürdüm ki, bu qara daş nə isə müqəddəs bir daşdı. Və bu qara daşın altında kimsə yatır. Bu, kiminsə, əziz bir adamın qəbridi. Ancaq kimin? Başa düşə bilmirdim...

O nağıl yaddaşıma elə hopmuşdu ki, illər keçəndən sonra anamın söylədiyi nağılların çoxunu unutdum; təkcə o nağıldan başqa. O nağıl mənim həyat yolum, həyat çırağım oldu. O nağıl mənim ali məqsədim, əsas ideyam oldu. O nağıl məni həmişə haqqı müdafıə eləməyə səslədi. Davalara, müharibələrə, günahsız insan qanı tökənlərə nifrət bəsləməyi öyrətdi. İnsanların haqqını müdafiə etmək üçün məni hüquqşünas elədi o nağıl. Haqqa tapınmağı, həmişə haqqın tərəfində olmağı öyrətdi. Bəlkə də elə o nağıl məni yazıçı elədi...

Anam o nağılı belə söyləyirdi:

- Oğul balam, noğul balam, şəkər balam, gül balam. Biri vardı, biri yoxdu. Allahdan savayı yer üzündə çoxlu insanlar vardı. Bu insanların içərisində Məhəmməd adlı bir ata, Sona adlı bir ana və onların da, bax, sənin kimi bapbalaca, sənin kimi totuq-motuq bir oğlu vardı. Adı sənin adın kimi Murad idi. Bu balaca oğlan murada, muraza çatdırmışdı həm atasını, həm də anasını. Onların sevincləri, arzuları, istəkləri yer, göy qədər idi. Nələr arzu eləmirdilər Muradın atası, anası...

Bu vaxt yerlə göy bir-birinə qovuşdu. Göyün üzünü qara buludlar örtdü. İnsanların oxşamaları, ağıları, yalvarışları, göz yaşları yerdən göyə ucaldı. Bir matəm bürüdü bu məmləkəti, eli, obanı. Dedilər ki, dava başlayıb. Dedilər ki, kişilər torpağı, Vətəni, anaları, uşaqları qorumaqçün gərək davaya getsinlər. Yoxsa  yağı düşmən gəlib torpaqlarımızı torba ilə daşıyacaq. Bizi yurd-yuvamızdan didərgin salıb, özü də gəlib burda ağalıq eləyəcək. Yurd-yuvamıza sahib çıxıb deyəcək ki, bu yurd elə əzəldən mənim dədə-babamın olub. Mənim əcdadımın sümükləri var burda. Siz bu yerlərə gəlməsiz. Siz bu yerlərə yadsız... Bütün bunları özündə götür-qoy eləyən Məhəmməd ata da dava paltarını geyinib, əlinə silah götürüb getdi Vətəni, torpağı, arvadını, oğlunu, elini, obasını qorumağa...

Ana tək qaldı. Bircə körpəsilə. Ana tək qaldı öz cavan ömrü, taleyilə. Əynindəki hələ də rəngi solmayan toy paltarı ilə. Bu paltarını çıxarıb qara paltar geyindi ana. Qara yaylıq bağladı. Qara geyindirdi bircə Murad balasını da. Bə nə?... Axı, Vətən dardaydı. Yağı düşmən bu yerlərə can atırdı. Yağı düşmən qana susamışdı. Belə vaxtda ağ, ya da güllü paltar geyinə bilməzdi ana. Belə vaxtda şən mahnı oxuya bilməzdi Sona. Belə vaxtda toylar, çal-çağırlar olmazdı. Allah bağışlamazdı belə işləri. Yoxsa günlərini daha qara gətirərdi bu məmləkətin, bu millətin. Yağı düşmənə daha çox güc-qüvvət verərdi. O da sədləri, bənd-bərəni aşıb bu yerlərə gəlib çıxardı. Buranın torpağını torba ilə daşıyardı. Evlərini söküb, qəbirlərini viranə günə qoyardı. Bunu həmin məmləkətin insanları bildiyindən hamı qara geyinmişdi. Hamı səfərbər olmuşdu. Hamı bir olmuşdu. Hamı kini, küdurəti, vəzifə, nəsil, tayfa davasını bir yana atıb, yumruq kimi birləşmişdi. Qocası da, qarısı da, cavanı da, uşağı da bir şey fikirləşirdi: “Vətən torpağını yadellilərdən təmizləmək. Nəyin bahasına olursa-olsun, yadların, yağıların tapdağında qalmamaq. Köçkünlük, didərginlik ömrü yaşamamaq. Gedib kimlərinsə qoltuğuna sığınmamaq”...

 Bu dərd azmış kimi Ulu Yaradan aclıq imtahanına da çəkdi bu məmləkəti, bu milləti. Həmin il çox quraqlıq oldu. Taxıl bitmədi. Çörək olmadı. Təndirlər qalanmadı. Tabaqlar boşaldı...

Acından ananın da qarnı belinə yapışdı. Üç gün qucağındakı  oğlu Murad “çörək”, “yemək”,- deyib ağladı, zarıdı... Dördüncü gün dörd yaşındaca gözlərini əbədi yumdu Murad. Yaşamağa heyi, taqəti qalmayan anaya Ulu Tanrı tərəfindən güc, qüvvət gəldi. O, “bala” deyib, qıyya çəkdi, zülüm-zülüm ağladı. Balası gözlərinin qarşısında öldürülən yalquzaq tək haray qopartdı... Sifətində dırnaqları ilə şırımlar, yaralar açdı Sona. Ağ bənizi al qana qərq oldu ananın... Amma balasını geri qaytara bilmədi. Qurtara bilmədi onu ölümün pəncəsindən, bədheybət  Əzrayılınəlindən. Bir gün səhərə kimi qucağında balasının meyidi zarıdı, oxşama dedi Sona ana... Səhəri gün qar basmış yeri, torpağı əlləri ilə, barmaqları ilə diddi, qəbir qazdı ana öz balasına...

Oğlunu torpağa tapşıran günü ana özü də sağalmaz dərdə düşdü. Sağalmaz bir xəstəlik tapdı Sona ananı; ürək getmə xəstəliyi... Beləcə qəbrin yanında ürəyi getdi Sona ananın. Onu, ərləri davada olan qadınlar birtəhər evə gətirdilər. Üç gün ölü kimi yatdı Sona ana. Elə bildilər ölüb. Cavan bir ailəyə belə zülüm verdiyinə, Murad kimi gül  balaya, Sona kimi qənirsiz gözələ qıydığına görə yamanladılar Əzrayılı. Əzrayılın cildinə girmiş yağı düşməni də yamanladılar... Dördüncü gün Sona ayıldı. Oğlunu soruşdu.  “Ölüb”,- dedilər. İnanmadı ana bu sözə. “Murad hey!.. Ay Murad”, - deyə çağırdı, haray qopardı, ucadan səslədi körpəsini. Murad hay vermədi. Muradın səsi gəlmədi... Murad bir daha görünmədi. Amma Muradın ruhu tez-tez ananın röyalarına gəldi. Ana hövlnak yuxudan ayıldı. Körpəsini yanında görmədi. Yenə də ürəyi getdi. Səsi, qışqırığı, harayı həyət-bacanı götürdü. Səsinə, harayına qonşular tökülüşdü. Əllərini ovuşdurdular, alnına su vurdular. Min cür əzab-əziyyətlə ürək keçməsindən ayıltdılar Sonanı ...

…Həmin ilin baharında dava qurtardı. Yağı düşməni öz evinə qədər qovdu igid əsgərlərimiz. Düşmən məcbur oldu ki, təslim olsun. Məcbur oldu ki, özünün cinayətkar, qəsbkar olduğunu boynuna  alsın. Bir daha günahsız qanlar tökməyəcəyinə, anaları, ərləri  övladsız qoymayacağına, başqa məmləkətə soxulmayacağına söz  verdi düşmən. Bizim igid, rəşadətli əsgərlərdən aman dilədi. Hətta təslim sənədlərinə, daha bundan sonra başqa millətlərin torpaqlarını zəbt eləməyəcəkləri ilə də bağlı sənədlərə imza atdılar...

Bu vaxt Məhəmməd ata sapsağlam, ancaq saçları ağappaq ağarmış vəziyyətdə davadan qayıtdı. Beş ilə elə bil o, otuz il qocalmışdı. Evdə  xəstə yatan arvadı Sonanı gördü. Oğlu Muradı soruşdu. “Ölüb”,- dedilər. Muradın həyətin günbatan tərəfindəki qəbrini ona göstərdilər. Oğlunun ölüm xəbəri sarsıtdı onu. Beş illik davada yüzlərlə ölüm, qan-qada, məhrumiyyətlər görən Məhəmməd heç belə sarsılmamışdı... Lakin tez də özünü ələ aldı. Davanın qan-qadası mətinləşdirmiş  və  bir qədər soyuqqanlı etmişdi onu. O, hardansa böyük, qara daş tapıb, gətirib həmin yerə qoydu.

… Məhəmmədin gəlişilə Sonanın da gözlərinə işıq gəldi. O, kəfənini cırdı. Ayağa durdu. Yaşamağa həvəsi, istəyi artdı. Ürəyində, beynində yeni arzular çiçək açdı...

... Yenidən həyat qaynadı. Qələbə çalmış insanların yaşamağa, qurub-yaratmağa inamı, ümidi  artdı. Axı, inam, ümid həyatın sərmayəsidi. Yağı düşmənin uçurub dağıtdığı, tari-mar elədiyi evləri, kəndləri, şəhərləri təmir elədi, yenisini tikdi insanlar. Haqq-ədalət onlar tərəfində olduğundan Ulu Tanrı onlara çox böyük  güc-qüvvət, var-dövlət verdi. Atalar, analar dünyaya yeni övladlar gətirdilər. Məhəmməd ata ilə Sona ana da yenidən övlad istəyinə düşdülər. Düz  on ildən sonra  Böyük Yaradan onlara yenidən bir oğul payı verdi. Bu oğlanın da adını Murad qoydular; ilk Muradın qırılmış həyatını yaşamasıyçün. İlk Muradın çata bilmədiyi muradlara ikinci Muradın çatmasıyçün. Dünyaya  gələn Murad da öz gəlişilə unutdurdu  Məhəmmədə, Sonaya dörd yaşında dünyasını dəyişən oğul dərdini, oğul itkisini, oğul dağını. Murad onların bütün ümidlərini, istəklərini, arzularını doğrultdu...

 ... İllər keçdi. Mən anamın nağılları ilə böyüdüm. Və günlərin bir günü bildim ki, anamın danışdığı bu qəmli əhvalat nağıl yox, əsl həqiqət imiş. Bu həqiqət, bu tarixçə başqasının yox, elə mənim öz atamın, anamın və dörd yaşında ikən anamın qucağında dava vaxtı, şaxtalı, qarlı qış günündə  acından ölən, indisə mən adını daşıdığım qardaşımın başına gəlib bu faciə, bu qəmli əhvalat...

Mən də atamın, anamın istəyilə iki ali məktəb qurtarmışam. Qardaşımın adından yazıb-yaradıram. Öz adımdan isə beynəlxalq səviyyəli hüquqşünas olmaqla, haqqı müdafiə eləyirəm. Və bu yolda var qüvvəmlə vuruşuram  ki,  Yer kürəsi qazan kimi qaynamasın, davaların kökü kəsilsin. Qaçqınlar, köçkünlər, didərginlər olmasın. Uşaqlar atasız, anasız, kimsəsiz qalıb acından ölməsinlər. Həmişə sülh, əmin-amanlıq olsun. Heyif  ki, hələ də öz istəyimə çata bilmirəm. Çünki  Yer kürəsini yenə də nadürüstlər, nakəslər, bədxahlar  başına götürüb... İnsanlar ölüm-dirim uğrunda mübarizə aparırlar. Ölümün pəncəsindən qaçıb, yad  ellərə sığınırlar… Qaçqınlıq, köçgünlük kimi dəhşətli hadisə insanların  ömrünə, həyatına balta çalır…

Bu od püskürən planetimizdə günahsız qanlar axıdan qəsbkarları, cinayətkarları, qaniçənləri gördükdə ucadan bağırmaq, onların yaxasından tutub qışqırmaq, bu vəhşilərə, nadürüstlərə, atasından bixəbərlərə anamın nağılını danışmaq istəyirəm. İstəyirəm ki, onlara deyəm:

- Ey adını insan qoyan vəhşilər, qaniçənlər, qəddarlar, qəsbkarlar, atasından bixəbərlər, insanlıq adına ləkə olanlar! Əzrayılın dəyirmanına su tökənlər! Məgər sizi ana doğmayıb? Məgər siz analarınızın nağıllarını eşitməyibsiz?..  Məgər, haqsızlığa etiraz eləyən analarınızın gözündə  yaş görməyibsiz? Axı belə getsə, ərlərini, övladlarını, yaxınlarını itirən anaların  göz yaşları gec-tez selə-suya dönəcək. Və  bu sellər, sular da Yer kürəsini məhv eləyəcək. Yer kürəsini sel, su basacaq. Anaların göz yaşına görə dəUlu Tanrı sizi qarğıyacaq. Qarğıyacaq ki, niyə  siz  o göz yaşlarını görmürsüz. Böyük Yaradan tezliklə sizi cəzalandıracaq və Yer kürəsini tar-mar eləyəcək. Axı, zaman-zaman  bu Yer planeti bizim kimi adamlarla dolub-boşalıb…  Yəqin ki, onlar da bizim kimi davalar, qırğınlar törətdiklərinə görə Ulu Yaradan onları məhv eləyib. Yer planeti selə-suya qərq olub. Sonra elə möcüzələr yaradıb ki, sellər, sular çəkilib. Yeni canlılar yaradıb. Və ümid edib ki, yeni yaratdığı  bu adamlar öz sələflərinin bəd, pis əməllərini yəqin ki, davam etdirməzlər. Lakin əfsus... Sədd heyf ki, Böyük Yaradan da zaman-zaman öz  inamında yanılıb. Artıq  O, indi yenə də bu planeti dağıdıb, yenisini yaratmaq barədə  fikirləşir...

Çünki hər gün təbiətdə baş verən fəlakətlər, tufanlar, qasırğalar, sunamilər və qarşısı çox çətinliklə alınan, insanlara bəla gətirən  ayrı-ayrı xəstəliklər, artıq  bundan xəbər verir... Barı bir anlıq siz də öz analarınızı fıkirləşin, ey Yer kürəsində dəhşətlər yaradan yırtıcılar, insanlıq simasını itirənlər. Yer kürəsindəki insanların sayını tən yarı azaltmaq istəyən vəhşilər...

Bu gözəl planetimizin gələcək taleyini, onun qoynunda böyük arzularla, əməllərlə yaşayan insanları, fidan körpələri, heç olmasa öz övladlarınızın gələcək taleyini düşünün! Düşünün!.. Hələ ki, gec deyil… Onu da bilin ki, müharibələr, bilərəkdən ayrı-ayrı dağıdıcı xəstəliklər yaratmaq vəhşiliyin pik nöqtəsi, insanlığın sonu  deməkdi…

Bu sözləri yazandan sonra beynimdən bu fikirlər də keçdi: “Axı, elə bugünkü dünyamız özü də min cürə murdarlıqlarla, əclaflıqlarla, qəddarlıqlarla, dəhşətli faciələrlə dolu  bir nağıldı. Bu nağılın gedişinə Ulu Tanrı özü də mat qalıb. Həqiqətən  də  mat qalıb!..

Əgər  heyvanlara Böyük Tanrı tərəfindən biz az şüur, ağıl verilsəyi və onlar müharibə etməyi bacarsaydılar ilk müharibələri elə  insanlara qarşı olardı və  onları  Yer kürəsindən birdəfəlik silərdilər!..” 

(Bakı şəhəri, May-iyun, 1972-ci il. Bəzi əlavələr 2010- ci ilin may ayında olub.)

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.03.2026)

Salam, hörmətli redaksiya,

Təqdim etdiyim "Daşlar ayağını əzər, maralım" hekayəsi "Qarabağ hekayələri" silsiləsinin ikinci nümunəsidir. Silsilənin ilk hekayəsi "Sədaqət"  adlanır. (14 May 2025 - il tarixində “Ədəbiyyat və incəsənət” portalında dərc edilib.)

Hekayəni dəyərləndirməyiniz üçün diqqətinizə təqdim edirəm.

Hörmətlə, Pərvanə Əliqızı

Pərvanə Əliqızı

Daşlar ayağını əzər maralım...

Ayağını suya toxunduranda tükləri ürpəndi.

Gözlərini yumub irəli addımladı. Üzərini lil tutmuş çay daşları ayağının altında sürüşürdü. Səndələyib yıxılmaqdan qorxdu. Hərdən ayağı Qarabağlıların “çarpanaq” dediyi daşlara dəyib yaralanırdı. Bədənində gəzən soyuq cərəyana ağrı da qoşulurdu. Titrəyən çənəsini özünə tabe edib dişlərini bir-birinə sıxmağa çalışırdı. Ancaq buna nail ola bilmirdi. Hərdən ucadan ufuldayırdı.

 Ətrafa göz gəzdirəndə yaxınlıqda öz ailəsindən və qonşularından heç kəsi görmürdü. Onlardan bir saatdan çox idi ayrı düşmüşdü.

Sərhədə çatanda atası adamları toplayıb təlimat vermişdi. Zabit olduğu üçün əhalinin təhlükəsizliyi ona tapşırılmışdı. Adamlara müraciət edib ; 

—Buraya qədər itkisiz gəlib çatmışıq.  Planlı hərəkət etməliyik ki, bundan sonra da itkimiz olmasın, — demişdi.

O, danışanda  səsi titrəyir, dərindən köks ötürüb davam edirdi:

—Yaşlı qadınlar, uşaqlar və xəstələr qoşqulu traktorlarla sərhəddən keçiriləcək. Cavanlar isə yerdə qalanlara kömək edəcəklər.

Hamı bir nəfər kimi razılaşdı . Qardaşları azyaşlı olsalar da, əsgər intizamı ilə əmrə tabe oldular . Sıra ona gələndə atası :

— Sən də artıq nə edəcəyini bilirsən. Uşaq deyilsən, dedi .

Atanın səsi sərt idi. Gözlərində isə nigarançılıq oxunurdu.  Evdən çıxanda  onu saxlayıb həmişə ova apardığı tüfəngini  uzatdı.

—Əgər bizim başımıza bir iş gəlsə, bununla  ananı da, özünü də əsir düşməyə qoymayacaqsan,— dedi.

Təəccübdən  böyümüş gözlərini atasına zillədi.

Ata  başının işarəsi ilə götürməsini əmr etdi .Titrəyən əlləri ilə tüfəngi aldı.  O andan çiynində daşıdığı, yükün ağırlığı deyil, aldığı tapşırığın ağırlığı idi . Keçid məntəqəsinə qədər kimsəylə danışmadı.

Bir az aralıda anası şərfinə bürünmüşdü. Əlini ağzına tutub  səssiz ağlayırdı . Atası döyüşə gedəndə belə edərdi. Heç vaxt kövrəldiyini ərinə göstərməzdi:

—Sən işinin başında ol! Biz sənin sayəndə möhkəmik , hər şeyə sinə gərərik, — deyərdi.  

Özünəxas asta addımlarla qızına yaxınlaşıb saçlarını sığalladı, əlini paltarının üstündə gəzdirdi. Bu geyimi tikdirəndə ürəyincə olmamışdı :

—Yeniyetmə qızsan, sənin yaşıdların ev işləri öyrənir. Sən isə bu kişi geyimlərindən əl çəkirsən, —demişdi.

Sevmədiyi geyimə indi rəğbətlə baxırdı — Övladı onun içində bərkiyirdi.

Təsəlliverici səslə dilləndi :

—Səni tək buraxmazdım, ancaq lənətə gəlmiş bu xəstəlik aman vermir. Bir yandan da hərbi vəziyyət belə tələb edir. Ayağı yer tutanlar sərhədi özləri keçməlidirlər . Biz əmrə tabe olmalıyıq,başqa yolumuz yoxdur.

Anlamışdı ki , necə möhkəm olduğunu ailəsinə göstərməlidir . Həm də komandirin qızı olmaq asan iş deyildi. Yaşıdları ondan nümunə götürməli idilər.

Başını tərpədib, pıçıltıyla;

— İkinizi də başa düşdüm.  Sahilə sağ salamat çatmalıyam, —dedi.

Sonra atasını arxayın etməkdən ötəri dönüb,zarafatla dilləndi:

—Komandir, hərbi əmrin icrasına başlayaqmı?

Komandir başını bulayıb;

— Bu vəziyyətimizdə də şeytanlıq etməkdən əl çəkmirsən , —dedi.

Ətrafdakı insanların qayğılı üzünə  təbəssüm qondu. Yaşlı bir qadın:

—Allah cavanlarımızı qorusun!  Onlara görə belə uzaq yola çıxmışıq. Yoxsa bizə nə var ki, ömrümüzü sürmüşük, —dedi.

—Yaxşı, söhbətimiz bitdi !  Sərhəddin açıq hissələrinə yaxınlaşın! —  komandirin amiranə səsi eşidildi.

Atəş səsləri hələ də onları müşayiət edirdi. Bir neçə qolu adlayandan sonra, harasa yaxınlığa düşüb partlayan mərmi yeri silkələdi. Təşvişə düşmüş camaat necə gəldi özlərini suya vurub xilas olmağa çalışdı. Soyuqdan və aclıqdan ağlaşan uşaqlar partlayış səsindən qorxuya düşüb susdular. Başlarını valideynlərinin qucağında gizlədib qorunmağa çalışdılar.

Şəhəri tərk edəndə yolboyu gözləri arxada qalmışdı. Ya düşmənin, ya da atdığı raketin onları haqlayacağından qorxmuşdu. Əllərini yana açıb çayı  keçməyə cəhd elədi. Hər qol onu vətənindən bir az daha uzaqlaşdırırdı. Getdikcə taqətdən düşür, gözləri qaralırdı.

Ayağı büdrəyəndə suya yıxılmamaq üçün əl-qol atdı. Qolları və sifəti  yaxınlıqdakı kola ilişib  cızıldı . Qurumuş budaqlara söykənib nəfəsini dərdi. Yaxşı ki, yıxılmadı. İndi hər şeydən vacib əynindəki paltarı islanmaqdan qorumaq idi. Suya tökülən çör-çöplər yerində fırlanıb axmağa davam edirdi.  Ayağının büdrəməsi və sığındığı kol onu burulğana düşməkdən qorumuşdu .

Yadına uşaq vaxtlarında Arazla yarışmağı düşdü... Qatarla kəndə gedirdilər. Sərhəd məftillərinin o üzündə qalan çay sürətlə axır, sanki onu yarışa dəvət edirdi. Əvvəldən özü ilə gətirdiyi kağız gəmiləri suya atır, görək kim  daha sürətli gedəcək, deyirdi. Gəmi eynən indi suya düşən budaqlar kimi dövrə vurub üzürdü. Onu görən böyüklər: “ Bax ora təhlükəli yerlərdir, burulğandır”, —deyirdilər . “Təhlükə” sözünü eşidəndə xoşu gəlmirdi.

—O mənim dostumdur.  Görmürsünüz, mənimlə necə yarışır,— cavab verirdi.

Hələ bir dəfə   çayın başqa adı da olduğunu demişdilər —Həsrət çayı. Bu adın nə olduğunu anlamamışdı.

—Gəl, gəl həsrət çayı mənə çat, —deyib  qəhqəhə çəkmişdi.

Deyəsən, zarafatı Araza xoş gəlməmişdi. Qaşlarını çatıb, lillənmişdi.  Həmişə bu çayı lap yaxından görməyi, sularında yuyunmağı arzulamışdı. İndi çayın içindəydi . Ancaq sevinə bilmirdi.

Qəmli - qəmli sulara baxıb:” Haqlısan həsrət yaxşı söz deyilmiş”, — dedi. Quruya çıxıb çiskinin islatdığı otların üstünə dəsmalını sərib oturdu. Baldırları bənövşəyi rəngdə idi. Suda qalmaqdan büzüşmüş pəncələrindən qan axırdı.

—Ürəyində kaş isinməyə bir yer olardı,— dedi.

Arxadan gələn səsə tərəf döndü. Atası idi.

—İntizar, niyə oturmusan? —soruşdu.

—Bir az dincimi alıb qalxacağam, —dedi.

Atası yaxınlaşıb, ayağının qanadığını görəndə  yumruqlarını düyünlədi. Sifəti yığılıb yumruğu boyda oldu. Gözlərini qızının gözündən qaçırdıb, əynindəki  gödəkcəni çıxarıb onun çiyninə atdı.

—Çox vaxt itirmə,— dedi.

Yanındakı qoca qadını kürəyinə alıb addımladı.  Arxasınca baxanda ona elə gəldi ki,  ayrıldıqları saatlar ərzində atası qocalıb. Gödəkcəyə büründü. Atanın istiliyi paltarına hopmuşdu. Özünü evlərində, ən xoşbəxt günlərində hiss etdi.

Kiçik qız atasının qucağında yuxulayardı.

Ata həzin səslə oxuyardı :

Dolaşma sıldırım, sərt qayalıqda

Daşlar ayağını əzər maralım...

Hər dəfə mahnının bu yerində yuxulu gözlərini açıb, “ maral “sözündən məmnun olduğunu göstərmək üçün inci dişlərini parıldadırdı.

 Axşamın sazağı düşürdü. Sahilə yaxınlaşdıqca adamların sıx – sıx toplaşdığını görürdü.

Qardaşları qoltuqlarına az yaşlı uşaqları vurub ona yaxınlaşırdılar. Elə bil yüz il idi, ayrılmışdılar.

—Həyəcanla:” Anam haradadır? Sağ–salamatdırmı? “— soruşdu.

  Qorxma, hamı sağdır, böyük qardaşı, dedi.

Artıq suların soyuğundan  qorxmurdu. Əzizləri sağ idi. Sərhədə çatanda hava qaralmışdı. Oktyabrın soyuğu ilə çayın küləyi əl-ələ verib, cövlan edirdi. Geriyə döndü. Raketlərin işıqlandırdığı göy üzünə baxdı.  Vətəninə leysan yağırdı. Gözü bayaq oturduğu yerə sataşdı. Balaca, xurmayı  hörüklü qız, dizlərini qucaqlayıb ona məzlum-məzlum baxırdı.  Əynindəki don gəlincik paltarına oxşayırdı . Onu tanıdı... Uşaqlığı idi...Baxışları ilə məni tərk etmə deyirdi. Artıq  vidalaşmağın vaxtı çatmışdı.

Ona yadigar verəcək tək bircə dəyərli əşyası vardı —mirvari boyunbağısı.  Uşaqlığının yadıgarı... Boyunbağını səssizcə suya atdı. Bilirdi, Araz əmanətini çatdıracaqdı. Çayın qolları bitdiyi yerdə yol başlayırdı. Nəhayətsiz, hara getdiyi bilinməyən yol...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.03.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ulduz” jurnalı ilə birgə Biri ikisində layihəsində sizlərə filologiya elmləri doktoru Pərvanə Məmmədlinin Güney Azərbaycan ədəbiyyatı barədə yazıları təqdim edilir.

Pərvanə Məmmədli

Güney Azərbaycan sevdam...

Orta məktəbi bitirəndən sonra, hələ universitetə yenicə daxil olduğum dövrdən işləməyə başladım. Xarici Ölkələrlə Dostluq və Mədəni Əlaqələr Cəmiyyətinin kiçik bir kitabxanası vardı. Bu beynəlxalq səviyyəli bir qurum olduğuna görə kitabxanaya dünyanın bir çox ölkələrindən həm rəsmi, həm də qeyri-rəsmi mətbuat nümunələri gəlirdi.

O zamanlar siyasi xarakterli “Dünya atlası”  sonra İngiltərədən,  Amerikadan, eləcə də Rusiyadan gələn müxtəlif səpkili jurnallar çox oxunurdu. Onları mağazalarda tapmaq çətin idi, lakin kitabxanalarda olurdu. Bununla yanaşı İraq, İran, Bolqarıstan, Çexiya, Almaniya kimi ölkələrdən də qəzet və jurnallar gəlirdi.

Azərbaycanla bağlı nə isə yazılanda həmin materialları ayırıb ayrıca yığırdım. İraqdan gələn “Qardaşlıq”, “Yurt” və b. jurnalları da oxuyurdum – çünki ərəb təmayüllü orta məktəbdə təhsil almışdım və jurnalda yazılanları asanlıqla anlayırdım (Bu materiallardan kitabxanada xüsusi stend də hazırlamışdım).

Amma məni ən çox maraqlandıran   İranla-Cənubi Azərbaycanla  bağlı çox məhdud sayda olan mətbuat və kitablar idi. Onlardan “Varlıq” jurnalı özəlliklə  seçilirdi. Onun səhifələrini oxuyanda mənim üçün sanki bir yeni aləm açılırdı. O vaxtlar – sovet dövründə İranla münasibətlər, demək olar ki, yox dərəcəsində idi. Bəzən xaricdən qonaqlar gəlirdi və onlarla görüşüb dinləmək imkanları da olurdu.

         Cəmiyyətin ayrıca redaksiyası var idi – “Odlar yurdu” qəzeti (90-cı illərdə Cəmiyyətin bir şöbəsi və bu qəzet ayrılıb “Vətən cəmiyyəti” adıyla başqa təşkilatda cəmləndi) və xaricə tirajlanan “Azərbaycan bu gün” jurnalı nəşr olundu. Sonralar mən orada müxbir kimi işləməyə başladım. Ora çoxlu məktublar gəlirdi,  əsasən də xaricə səpələnmiş soydaşlarımızdan. Onların çoxu Cənubi Azərbaycandan olan siyasi mühacirlər idi. Aralarında şairlər də vardı, yazıçılar da. Məktublarını oxuyanda onların vətən həsrəti çəkdikləri, dilə və mədəniyyətə bağlılığı hiss olunurdu.

Aralarında sənət adamları da çox idi. Məsələn, Almaniyada yaşayan Əkrəm Behkəlam çəkdiyi şəkillərini göndərmişdi. Eləcə də Əli bəy Hüseynzadənin  oğlu Səlim Turan da öz çəkdiyi rəsmi cəmiyyətə hədiyyə etmişdi. Bəzi tanınmış şəxslərlə İren Melikoff, Çingiz Hüseynov  və b. söhbətlərimiz olmuşdu, onlardan müsahibələr də götürmüşdüm. Müxtəlif səbəblərdən vətənlərindən didərgin düşmüş soydaşlarımın arasında Güney Azərbaycandan olanlar   çoxluq təşkil edirdi. Ümimiyyətlə, azərbaycanlılar mühacirət etdikləri Avropa və Amerika ölkələrində ana dilinin, milli-mənəvi dəyərlərin, mədəni irsin qorunması missiyasını boyunlarına götürüb yerinə yetirməyə çalışırdılar. Bir dəfə Almaniyadan gəlmiş Bonnda 1984-cü ildən bəri  “Ana dili” adlı qəzet nəşr etdirən Nurəddin Qərəvi ilə tanış olmuş və onun zəhmətə  qatılıb qürbətdə gördüyü işindən çox təsirlənmişdim. Dünya səviyyəsində tanınmış həkim və türkoloq-alim, Tehranda ”Varlıq” jurnalının naşiri Doktor Cavad Heyətlə də sonradan yaxından tanış olmuşdum və   bu tanışlıq mənim həyatımda bir dönüş nöqtəsi olmuşdu.

Sonralar diqqətim daha çox Güney Azərbaycan ədəbiyyatı və mədəniyyəti üzərinə yönəldi. Artıq qanı qanımızdan, dili də dilimizdən olan güneyli qələm dostlarımızın yaradıcılığı ilə məşğul olmağa başladım.

Eyni zamanda universitetdə də oxuyurdum və diplom müdafiəmi Güney Azərbaycan mövzusuna həsr etmişdim. O vaxtdan indiyə qədər fəaliyyətim, tədqiqatım və düşüncə dünyam bu istiqamətdə yön alıb.

         O illər mənim üçün həm də formalaşma dövrü idi. Gənc idim, axtarışda idim, çoxlu kitablar oxuyurdum; ilk növbədə də A.  P. Makulunun, M. S. Ordubadinin, M.İbrahimovun və başqa yazıçıların Cənubla bağlı romanlarını oxuyurdum. Cənubdakı soydaşlarımızla bağlı hər şey diqqətimi çəkirdi. Əsas bağ, ünsiyyət redaksiyaya gələn yazılar, məktublar idi. Hər məktubun, hər bir cümlənin arxasında bir insan nəfəsi var idi. Bir taleyin izi, bir yaddaş qırıntısı.

Çoxları elə bilirdi ki, Cənubi Azərbaycan mövzusu yalnız siyasətin sahəsidir. Amma mən uzaqdan gələn məktublarda ana dilinin sındırılmamış, gizlədilmiş və qorunmuş izlərini tapanda sanki uşaq kimi sevinirdim.

Sonra mən Cavad Heyətlə tanış oldum. O görüş, desəm ki, həyatımın istiqamətini dəyişdi, heç də şişirtmiş olmaram. Çünki o, mənə yalnız Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatını yox, Azərbaycanın bütöv ruhunu göstərdi. Dilin necə sevildiyini, xalq yaddaşının necə qorunduğunu onun və həmkarlarının  “Varlıq” jurnalında yazdıqlarında gördüm.

Və mən bütün həyatımı artıq bu mövzu ilə bağladım. Çünki məni bir sual daim düşündürürdü: Bizim mədəniyyətimizin beşiyi Təbriz olub, ona şəhərlərimizin  anası deyilib. Biz isə onu az qala unutmuşuq. Halbuki orada son iki yüz ildə elə bir mədəniyyət yaranıb ki – içində ədəbiyyat da var, tarix də, incəsənət də, musiqi də… Amma bu mədəniyyət sanki rəsmi şəkildə tanınmayıb, ara-sıra xəbərlər, parçalanmış məlumatlar şəklində bizə yetişib.

Qarşıma məqsəd qoydum ki, bu boşluqları doldurmaq lazımdır. Çünki Qüzey Azərbaycan ədəbiyyatını, tarixini, mədəniyyətini sistemli öyrənsək də, Güney tərəfi hələ də sanki duman içində qalıb. Orada böyük bir sahə var – ağ səhifələr, toxunulmamış, yazılmamış. Sanki Təbrizin başı kimi dumanlı, küçələri kimi dolanbac, tarixi kimi zəngin, nağılları kimi sirli, əsrarəngiz…

Mən istəyirdim ki, yetərincə öyrənilməyən, bilinməyən belə nəsnələri, araşdırıb tanıdam.

Bu işdə mərhum müəllimim Abbas Zamanova çox borcluyam. Diplom işimin rəhbəri kimi demişdi ki, bunu kənara qoyma, elmi iş kimi davam elə. O mənə inam, həvəs aşılamışdı. Mən o vaxtlar həm də “Odlar yurdu” qəzetində müxbir işləyirdim, vaxtım çox az idi. Cəmiyyətin sədri Xalq şairi Nəbi Xəzri işçilərə qarşı çox tələbkar idi. Professor vəziyyəti bilirdi, ona görə də  Nəbi Xəzri ilə danışmış,  işdən qalmamaq şərtilə, tədqiqat da  apara bilmək üçün də razılıq almışdı.

Bir də doktor Cavad Heyətin boynumda minnəti var. Onun mənə verdiyi dəstək olmasaydı, bəlkə də,  bu işi sona çatdırmaq o qədər də asan olmazdı. O hər dəfə Bakıya gələndə “Varlıq” dərgisinin saylarını mənə gətirirdi. Çünki o dərgi Azərbaycana rəsmi şəkildə gəlmirdi. Mən bir nüsxəni özümə saxlayır, qalanlarını  kitabxana və arxivə verirdim.

Belə-belə mən o dərginin 20 illik saylarını toplayıb bir-bir incələdim. Oradan çox şey öyrəndim, əldə etdim. İlk elmi işimdə həmin materialları sistemləşdirdim:

Folklor, klassik divan ədəbiyyatı, nəsr, poeziya və çağdaş ədəbiyyat.

Hamısını ayrıca işlədim. Düzdür, namizədlik işi üçün geniş miqyaslı idi. Amma mən onu müdafiə etməzdən əvvəl kitab halında çap etdirdim. Sonralar dərgilərə hər dəfə yenidən baxanda və yeni saylarnı izləyəndə maraqlı olan faktlar üzə çıxırdı – bu da yeni ideyalar doğurub yeni yazılara vəsilə olurdu.

         O vaxtlar fars dilini də artıq mənimsəmişdim. Kompüterlər  yeni-yeni çıxırdı, indi olduğu kimi əlifbaya  tez çevirmək, köçürmək, axtarışlar etmək olmurdu. Mən hər şeyi əlimlə konspektləşdirirdim, sətir-sətir, səbirlə. Sonradan başa düşdüm ki, bu gərgin zəhmət mənim üçün böyük məktəb olub.

Beləcə, həvəsim, maraq dairəm bir yerə cəmləndi və  mən bu işə vuruldum.

Cavad Heyətin tələbkarlığı da məni daim daha məsuliyyətli olmağa vadar edirdi. Hiss edirdim ki, mənə inanır, o inamı doğrultmalı idim. Buna görə də bu işi 15 ilə yaxın, bəlkə də bir az çox işlədim və “Varlıq” jurnalında ədəbiyyat məsələləri”(Bakı, 2000) monoqrafiyası ərsəyə gəldi. Bu haqda ilk dəfə yazılırdı. Və ilk olan hər şey kimi, həm çətin idi, həm də maraqlı.

Elmi işimi  müdafiə etdikdən sonra ədəbiyyat sahəsində işləməyə başladım. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsində işə qəbul olundum. Şöbə müdiri professor Teymur Əhmədov idi. Bu şöbə Mirzə İbrahimovun böyük zəhməti hesabına yaranmışdı. Mirzə İbrahimovun səyi, şöbə əməkdaşlarının axtarış və səriştəsi nəticəsində  1981-1994-cü illərdə “Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı antologiyası”nın dörd cildinin “ilk bütöv, sistemli, fundamental” nəşri baş tutdu. O illərdən bu günə qədər şöbə əməkdaşları Cənubi Azərbaycanın şair və yazıçılarının həyat və yaradıcılığını tədqiq edib – monoqrafiyalar yazmış, əsərlərini fars dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə, ərəb əlifbasından Azərbaycan əlifbasına transliterasiya və tərtib etmiş, kitablarda, dövri mətbuat səhifələrində tədqiqat xarakterli məqalələr dərc etdirmişlər.

Orada çalışmaq mənim üçün şərəfli olduğu qədər məsuliyyətli idi.

Bir müddət sonra Bakı Dövlət Universitetinə də işləməyə dəvət aldım. Orada ilk dəfə olaraq Cənubi Azərbaycan mətbuat tarixi fənnini tədris etdim.

2009-cu ildə Təhsil Nazirliyinin təsdiqi ilə “Cənubi Azərbaycan mətbuatı” (Bakı, “Elm”) adlı kitabım nəşr olundu və çox sevindirici haldır ki, hazırda Azərbaycanın bir çox universitetlərində dərslik kimi istifadə olunur.

Sonradan artıq başqa kitablarım da meydana gəlməyə başladı.

2015-ci ildə “Cənubi Azərbaycan: ədəbi şəxsiyyətlər, portretlər” (Bakı, Sabah) adlı kitabım çap olundu. 2015-ci  ildə üzərində illərlə işlədiyim daha üç kitabım nəşr olundu: “Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı məsələləri” (Bakı, “Sabah”), Qulamhüseyn Saidi “Sonsuz səfər” (Bakı, “Hədəf”, tərtib, ön söz və izahlı sözlərlə birgə)  və Güney Azərbaycan ədəbiyyatı antologiyası (Çağdaş dövr, tərtib,ön söz və izahlı sözlərlə birgə). 2019-cu ildə isə dünya şöhrətli nasir və tənqidçi Rza Bərahəninin əsərlərini ölkəmizdə tanıtdırmaq üçün “Rza Bərahənidən seçmələr” adı altında  ayrıca kitab şəklində nəşr etdirdim.

2021-ci ildə nəşr olunan “Cənubi Azərbaycanda ədəbi-bədii prosesin inkişaf mərhələləri (Bakı, “CBS”) monoqrafiyasında  Cənubda  ədəbi  prosesin milli-bədii tutumu    Cənubi Azərbaycan poeziyası, nəsri, mətbuatı, folklor və klassik ədəbi irs məsələləri konstektində araşdırılır.

Mənim illərlə qəlbimdə saxladığım bir arzum vardı və mən ona da  çatdım. İstəyirdim ki, bizim ədəbiyyatımız xaricdə tanınsın. Çünki çox zaman xarici müəlliflərin Azərbaycan haqqında yazdıqlarını araşdıranda görürdük ki, çox az kitab var və yerli müəlliflərin əsərlərinə çox az istinad olunur.

Bu səbəbdən Cənubi Azərbaycan mətbuat tarixi və mədəniyyəti haqqında hazırladığım elmi  tədqiqatımı ingilis dilinə çevirtdirib Avropada, İsveçdə (The Press History of South (İranian) Azerbaijan XIX-XXI centuries-(Stokholm, “Diktonius”, 2023) nəşr etdirdim.

        Eyni zamanda Türkiyədən çox nüfuzlu “Ötüken” nəşriyyatı mənimlə müqavilə bağladı. Güney Azərbaycan ədəbiyyatın ilə bağlı “XX yüzyıl Güney Azerbaycan edebiyatının öncüleri 1” – (İstanbul, “Ötüken”, 2023) adlı kitabımın birinci cildi Türkiyə türkcəsində nəşr olundu.

         Bu il – 2025-ci ildə mənəvi ata bildiyim doktor Cavad Heyətin 100 illiyi tamam oldu. Onun ad günü ərəfəsində  “Doktor Cavad Heyət “VARLIQ”I (Bakı, “Füyuzat”) monoqrafiyasını nəşr etdirdim. Kitab Azərbaycan elminə, mədəniyyətinə, ədəbiyyatına və ictimai fikrin inkişafına misilsiz töhfələr vermiş dünya şöhrətli alim, türkologiya və tibb sahəsində ilk cərrahi yeniliklərə imza atmış tanınmış həkim, ictimai xadim, araşdırıcı, publisist və “Varlıq” jurnalının yaradıcısı Cavad Heyətin çoxşaxəli həyat və fəaliyyətinə həsr olunmuş ilk elmi monoqrafiyadır. Daha başqa nəşr olunmuş kitablarım da var...

Türkiyə mətbuatında da bu sahəyə daha çox maraq var. Bir müddət mən “Türkiye okuyor” qəzetində köşə yazarı kimi də çıxış edirdim. 3-4 il onlarla əməkdaşlıq etdim. Sonra başqa dərgilərlə də əməkdaşlığımızı davam etdirdik.

“Ulduz” jurnalının mənə yaratdığı imkan da çox sevindirici oldu. İnanıram ki, bu sahədə az da olsa, Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatını oxuculara tanıdıb sevdirmək  mümkün olacaq. Hazırladığım  layihədə çatışmazlıqların olması istisna deyil.

Mən “Ulduz” jurnalına öz dərin minnətdarlığımı bildirirəm. Çünki hər belə layihə sabaha, xalqımızın bütövlüyünə açılan  bir qapıdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.03.2026)