Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Həyatda görüşmədiyim, şəxsən tanımadığım bir virtual facebook dostumun yubileyidir, 55 yaşı tamam olur. Göndərdiyi və ya göndərdiyim dostluq təklifinin nə vaxt qəbul edildiyindən də xəbərsizəm. Düşünürəm ki, bir halda dost olmuşuqsa, deməli mənə dəyər verib, yazılarımı, statuslarımı izləyən adamdır.

Bunun özü bəs edir ki, bu diqqətini dəyərləndirim, onun xoş gününə sevinc qatmağa tələsim. Qoy məndən bir sürpriz olsun…

Adı Şəhladır, soyadı Quliyeva. Amma “Facebook”da özünü Şəhla Tahirqızı kimi təqdim edib.

Əvvəlcə adının mənasını izah etməyə səy göstərəcəm. “Şəhla” kəlməsi ərəb mənşəlidir. Qadınlara ad kimi verilir. Mənası "göy gözlü", "ala gözlü" və ya "mavi, yaşıl-boz gözlü" deməkdir. Adətən, bu kəlmədən həm də gözəl, mənalı və cazibədar gözlərə sahib olan qadınları təsvir etmək üçün istifadə olunur. Məsələn, şəhla gözlü xanım...

Bəli, Şəhla xanım 13 fevral 1971-ci ildə Gədəbəy rayonunda dünyaya gəlib. 1977-1988-ci illərdə Gədəbəy rayonu Rüstəm Əliyev adına 1 saylı məktəbdə orta təhsilə yiyələnib. 1989–1990-cı illərdə Cəfər Babayev adına Texniki Peşə Məktəbini bitirərək, mətbəədə əmək fəaliyyətinə başlayıb. 1992–1998-ci illərdə BDU-nun Kitabxanaçılıq fakültəsində ali təhsil alaraq oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1998-ci ildən Bakı Universiteti nəşriyyatının "Təbiət və dəqiq elmlər" redaksiyasında əvvəlcə korrektor, sonra redaktor vəzifələrində çalışıb, 1999–2019-cu illərdə "Bakı Universitetinin Xəbərləri" elmi jurnalının məsul katibi olub. 2000-ci ildən BDU-nu Kitabxanaçılıq-informasiya fakültəsində çalışır. 2006-cı ildə "Məzahir Daşqının poeziyası" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək filologiya üzrə fəlsəfə doktoru alimlik dərəcəsinə yüksəlib. 2011-ci ildən Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən Kitabşünaslıq və nəşriyyat işi ixtisası üzrə dosent elmi adına layiq görülüb...

...“Facebook” səhifəsindəki yazılarını, “YouTube” sosial platformasındakı çıxışlarını diqqətlə izləyib, onu yaxından tanımağa, bir insan kimi mahiyyətini və xüsusiyyətlərini öyrənməyə çalışdım. Axı, insanı həyatda görməyə elə də ehtiyac yoxdur, çünki hər bir adam dilinin, əməlinin və niyyətinin arxasında gizlənir. Onun barəsində qənaətim isə belədir. Güclü intellektə malikdir. Səmimi, dürüst, eyni zamanda çox emosionaldır. Xoşbəxt olduğu zaman məntiqli, həssas, emosional və mehriban olur. O, həmçinin fədakar, istedadlı, bilikli, xeyriyyəçi və əyləncəli bir şəxsdir. Başqalarının xoşbəxtliyi üçün əlindən gələn yaxşılığı etməyə hazırdır...

O, 2016-cı ilin əvvəlindən həm də Bakı Xoreoqrafiya Akademiysının "Sənət Akademiyası" jurnalının redaktoru kimi fəaliyyət göstərir. 2020-ci ildən AMEA Mərkəzi Elmi Kitabxanasında əvvəlcə Biblioqrafiya şöbəsinin müdiri, hazırda isə direktorun kitabxana xidməti üzrə müavini vəzifəsində çalışır. 2015–2020-ci illərdə Kitabxanaşünaslıq, biblioqrafiyaşünaslıq və kitabşünaslıq ixtisası üzrə elmlər doktoru proqramında qiyabi doktoranturada təhsil alıb. Hazırda "Azərbaycanda elmi jurnalların yaranması, müasir vəziyyəti və inkişaf perspektivləri" mövzusunda doktorluq işi üzərində işləyir...

...Bir xanm kimi çox mülayim və qayğıkeşdir, həmişə başqalarının rahatlığını özününkündən üstün tutur və öz xoşbəxtliyini başqalarına sərf etməyi bacarır. O, kifayət qədər ağıllıdır və hər hadisəyə mühakimə yürütməyi sevmir. Mübahisələrə nifrət edir və sakit bir həyat tərzini üstün tutur. Dostlarına qarşı çox mehribandır. Hisslərindəki ani dəyişikliklər ətrafındakılara güvənsizlik hissi yarada bilər. Onun çox mülayim və yaxşı dinləyici olması, amma “yox” deməkdə çətinlik çəkməsi, bəzən özünü qəzəbləndirməsinə səbəb olur. Utancaq olduğu üçün cəmiyyətdə fərqlənmək istəmir və əksər hallarda geri planda qalmağa üstünlük verir...

Məhəmməd Əmin Rəsulzadədən tutmuş, müxtəlif mövzularda qələmə aldığı kitabları işıq üzü görüb. Onun tədqiqat maraqları ədəbiyyatın ictimai rolu, kitabxana kadrlarının hazırlanması, nadir kitabların mühafizəsi və Nizami Gəncəvi yaradıcılığına həsr olunmuş biblioqrafik göstəricilərin tədqiqi kimi mövzuları əhatə edir. Elmi fəaliyyəti kitabxana işinin inkişafına və mədəni irsin qorunmasına yönəlib. 30 kitabın- 23 müxtəlif mövzulu kitabın tərtibatçısı, 2 dərs vəsaitinin, 5 monoqrafiyanın, 6 fənn proqramının, 1 metodik göstərişin, 140-dan artıq elmi, elmi-publisistik məqalənin müəllifidir...

...Yarımçıq işlərlə maraqlanmır və gördüyü hər işi ən yaxşı şəkildə tamamlamağı xoşlayır. O, məqsədinə nail olmaq üçün hər bir əziyyətə qatlaşmağa hazırdır. Səbirli və inadkardır. Altıncı hissi çox güclüdür və həyatında qarşılaşdığı hər çətinlikdən intuisiyası ilə çıxış yolu tapmağı bacarır. Bir sözlə, haqqında söhbət açdığım Şəhla Tahirqız dürüstlüyü və səxavəti ilə seçilir. Təmiz qəlbli, aldatmağa meyilli olmayan insandır. Pis rəftara, yalan danışanlara qarşı dözümsüzdür...

İndi də 55 rəqəminin mələklərin numerologiya sistemində mənası barəsində. 55 rəqəmi böyük dəyişikliklər, azadlıq, macəra və həyatda dönüş nöqtələrinin başlanğıcı kimi şərh olunur. Bu rəqəm, keçmişi buraxıb yeni imkanlara yol açmaq, transformasiya və şəxsi inkişaf üçün güclü bir mesaj hesab edilir. İkiqat 5 rəqəminin enerjisi, həyatın müsbət istiqamətdə sürətlə dəyişəcəyinə işarədir...

...Bəli, dünəndən etibarən 55 rəqəmi Şəhla xanımın ömrünə sirayət etməyə başlayıb. Ona möhkəm can sağlığı, xoşbəxtlik, elmi nailiyyətlər arzulayırıq..

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.02.2026)

İmran Verdiyev,

          Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

14 Fevral Beynəlxalq Kitab Bağışlama Günüdür.  Hər il 14 fevral tarixində qeyd olunan, kitaba sevgini artırmaq və kitabları bölüşmək məqsədi daşıyan könüllü bir bayramdır. 2012-ci ildən etibarən Emmi Brodmoor tərəfindən əsası qoyulan bu gün, insanları   bir-birinə kitab hədiyyə etməyə və kitabxanalara dəstək olmağa təşviq edir.

Bu gün dünyanın bir çox ölkəsində, o cümlədən Azərbaycanda kitabxanalarda, məktəblərdə və sosial platformalarda aksiyalar keçirilir, kitablar bağışlanır.

Bu cür aksiyalar  Oğuz rayon MKS-i tərəfindən də keçirilib. Belə aksiyaların biri də MKS-nin 24 nömrəli Xaçmaz kənd  kitabxana filialı tərəfindən təşkil edilib. Belə ki, kitabxananın əməkdaşı Beynəlxalq Kitab Bağışlama Günü münasibətilə Xaçmaz kəndinin yetirməsi, şairə Sədaqət Oğuzlu ilə evində görüşüb.

Sədaqət Oğuzlu həm Oğuz, həm də Qəbələ ədəbi mühitində özünəməxsus yaradıcılıq üslubu ilə seçilən qələm sahiblərindəndir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və "Qəbələnin səsi" ədəbi birliyinin üzvüdür. Kənd mühitində, zəhmətkeş insanlar arasında yaşayan şairə həyata və təbiətə açıq gözlə baxır, gördüklərini incə duyğularla misralara çevirib.

Sədaqət xanımın Vətən müharibəsindən əvvəl və sonra qələmə aldığı vətənpərvərlik, sevgi və məhəbbət mövzusunda şeirləri bütün oxucular tərəfindən sevilərək oxunur.

Görüşün sonunda qarşılıqlı kitab bağışlama olub. Şairə “Gəl, başına dolandığım” adlı kitabını kitabxanaya hədiyyə edib.  

Sədaqət Oğuzlu kimi şair və yazıçıların kitabxanalara kitab hədiyyə etməsi kitabsevərlərə dəyərli töhfə olmaqla yanaşı, mütaliənin təbliği baxımından da təqdirəlayiqdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.02.2026)

15 fevral 2026 tarixində saat 12:00-14:00 aralığında Milli Book Cafe 28 May filialında müəllif Nail Zeyniyevin "Peşmanlıq Nəğmələri" kitabının təqdimatı keçiriləcək.

Bu, müəllifin 3-cü kitabıdır və bu, onun ilk rəsmi kitab təqdimatıdır. Tədbir ünvanı Ceyhunbəy Hacıbəyli 16, 28 May metrosunun yaxınlığındır.

Oxucularla görüş, imza saatı və kitab haqqında maraqlı söhbətlər sizi gözləyir.

Yerlər məhduddur.

Əlavə suallar üçün əlaqə nömrəsi: 055-519-35-75

Sizi bu xüsusi gündə aramızda görməkdən məmnun olarıq!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Drijor, Əməkdar artist Eyyub Quliyev deyir: “Atam mərhum Ramiz Quliyev, Xalq artisti, görkəmli tarzən, mərhum Nazim Rzayevlə yaxından tanış idi və dostluq edirdi. Mənə danışırdı ki, onlar müxtəlif əsərlərin üzərində birlikdə çalışıblar, birgə fotolarını da görmüşəm. Sonralar məni konkret olaraq hansı əsərləri ifa etdikləri maraqlandırdı. Atam deyirdi ki, onlar dəfələrlə plenumlarda, qurultaylarda çıxış ediblər və bir çox Azərbaycan bəstəkarının əsərləri ilk dəfə Nazim Rzayevin rəhbərliyi ilə kamera orkestrinin ifasında səslənib.

Atamın yaradıcılıq bioqrafiyasında xüsusi yeri Fikrət Əmirovun “Min bir gecə” baleti tutur. Bu şah əsərin səhnə taleyi Nazim Rzayevin adı ilə sıx bağlıdır. O, baletin əsas dirijorlarından biri olub və baletin uğuruna görə SSRİ Dövlət mükafatına layiq görülüb. Əlbəttə, belə uğurlar böyük peşəkar nüfuz olmadan mümkün deyil. F.Əmirov kimi bəstəkarın etimadını qazanmaq üçün çox möhkəm bədii baza və qüsursuz zövq tələb olunur”.

Nazim Rzayev 14 fevral 1925-ci ildə Bakıda anadan olub. 1951-ci ildə P. İ. Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasını skripka üzrə (professor Marina Kozolunovanın sinfi) bitirib. Bakıya qayıtdıqdan sonra Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında orkestrin konsertmeysteri və Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında kamera sinfi üzrə müəllim vəzifəsində işləyib.

1958-ci ildə ifaçılıqdan dirijorluğa keçib. Bir il sonra Moskvada keçirilən Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüyünün hazırlanmasında fəal iştirak edib. 1961–1963-cü illərdə SSRİ xalq artisti Aleksandr Melik-Paşayevin rəhbərliyi ilə Moskvanın Böyük Teatrında dirijorluq təcrübəsi keçib. Bakıya qayıtdıqdan sonra Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının opera studiyasına rəhbərlik edib.

Onun rəhbərliyi ilə studiyada Çimarozanın "Gizli nikah", Üzeyir Hacıbəyovun "Koroğlu" və Fikrət Əmirovun "Sevil" operaları tamaşaya qoyulub. Nazim Rzayev Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinin fəaliyyətində də yaxından iştirak edib. Onun dirijorluğu ilə Bethoven, Çaykovski, Brams, R. Ştraus, Qara Qarayev, Fikrət Əmirov və başqa bəstəkarların əsərləri ifa olunub.

1964-cü ildə Azərbaycan televiziyası və radiosunun kamera orkestrinin bədii rəhbəri və baş dirijoru işləməyə başlayıb. Onun rəhbərlik etdiyi bu orkestrin Üzeyir Hacıbəyovun "Sənsiz" romansı, Qara Qarayevin "Yeddi gözəl" baletində Aişənin rəqsi və "İldırımlı yollarla" baletindən qızlar rəqsini ifa edib. Sonralar dirijorun repertuarında Qara Qarayevin Üçüncü simfoniyası və Klassik süitası, Fikrət Əmirovun "Nizami" simfoniyası, "Gülüstan-Bayatı-Şiraz" muğamı və "Min bir gecə" baleti mühüm yer tutub

Nazim Rzayev rəhbərlik etdiyi kamera orkestri ilə SSRİ-nin bir sıra şəhərlərində, xarici ölkələrdə qastrolda olub. O, 1984–1985-ci illər teatr mövsümündə Ankara Dövlət Opera və Balet Teatrında Üzeyir Hacıbəyovun "Arşın mal alan" musiqili komediyasının quruluşçu dirijoru olub. Fəaliyyətinin sonrakı illərində isə Türkiyədə işləyib. Dirijor pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olub, 1952-ci ildən Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında dərs deyib. 1968-ci ildə dosent, 1985-ci ildə professor adlarını alıb.

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- SSRİ Dövlət mükafatı

- Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı

- "Şərəf nişanı" ordeni

- Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı

Dirijoru olduğu filmlər

Arşın mal alan

Biri vardı, biri yoxdu... 

Bizim Cəbiş müəllim

Əmək və qızılgül

Nazim Rzayev 2 may 2006-cı ildə Əskişəhərdə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.02.2026)

Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Azərbaycanın televiziya və radiosunun yaranması: mədəniyyət, maarifçilik və mənəvi məsuliyyət kontekstində düşüncələr

Azərbaycan cəmiyyətinin ictimai-mədəni inkişaf tarixində radio və televiziya xüsusi yer tutur. Bu informasiya vasitələri yalnız xəbərlərin ötürülməsi üçün platforma deyil, eyni zamanda milli kimliyin formalaşmasında, estetik zövqün tərbiyəsində, ictimai düşüncənin istiqamətləndirilməsində mühüm rol oynayan mədəni institutlardır. Onların yaranması ilə ölkəmizdə yeni bir maarifçilik mərhələsinin əsası qoyulmuşdur.

Hər il 14 fevral Azərbaycanda televiziya və radionun yaranması günü kimi qeyd olunur. Bu tarix milli media məkanının formalaşmasının, ictimai maarifçiliyin inkişafının və kütləvi informasiya sisteminin təşəkkül tapmasının rəmzi hesab edilir. Bu gün, eyni zamanda, medianın keçdiyi tarixi yolun dəyərləndirilməsi və gələcək vəzifələrin müəyyənləşdirilməsi baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Tarixi yaddaş və maarifçilik missiyası

Azərbaycan radiosu və televiziyası fəaliyyətə başladığı ilk dövrlərdən etibarən maarifçilik ideyasını əsas prinsip kimi qəbul etmişdir. Erkən mərhələdə efirdə yayımlanan ədəbi-bədii proqramlar, klassik musiqi verilişləri, teatr tamaşalarının radio və televiziya variantları, elmi və tədris yönümlü layihələr cəmiyyətin intellektual səviyyəsinin yüksəldilməsinə xidmət etmişdir.

Radio dalğaları vasitəsilə səslənən poeziya nümunələri, klassik əsərlərin bədii oxunuşları, tarixi mövzulara həsr olunmuş proqramlar dinləyicilərin dünyagörüşünü zənginləşdirirdi. Televiziya isə vizual imkanlar hesabına bu prosesi daha da təsirli hala gətirirdi.

Bu mərhələdə media yalnız informasiya mənbəyi deyil, eyni zamanda bir növ “ictimai məktəb” funksiyasını yerinə yetirirdi.

Azərbaycanda televiziya və radio məkanının ümumi mənzərəsi

Müstəqillik dövründən sonra ölkədə media mühiti genişlənmiş, dövlət və özəl sektorun paralel fəaliyyəti formalaşmışdır. Televiziya və radio sahəsində rəqabət mühiti yaranmış, proqram çeşidliliyi artmış, informasiya məkanında müxtəlif mövqelər və baxışlar öz əksini tapmışdır.

Bu müxtəliflik cəmiyyətin məlumatlandırılması və ictimai debatların inkişafı baxımından mühüm rol oynasa da, eyni zamanda keyfiyyət və məsuliyyət məsələsini daha da актуallaşdırmışdır. Çünki media qurumlarının sayının artması hər zaman məzmunun yüksəlməsi ilə müşayiət olunmur.

Müasir media mühitində əsas vəzifə yalnız informasiyanın ötürülməsi deyil, onun düzgün, balanslı və mədəni formada təqdim edilməsidir.

Radio və televiziyanın mədəniyyətə təsiri

Mədəniyyət yalnız rəsmi sənət məkanlarında formalaşan anlayış deyil. O, gündəlik həyatın, ünsiyyətin və düşüncə tərzinin ayrılmaz hissəsidir. Radio və televiziya isə bu mədəniyyətin geniş auditoriyaya çatdırılmasında əsas vasitələrdən biridir.

Media aşağıdakı sahələrdə mədəni inkişafı dəstəkləyir:

milli musiqinin və folklorun təbliği,

klassik və müasir ədəbiyyatın tanıdılması,

tarixi irsin qorunması,

ana dilinin zənginliyinin nümayiş etdirilməsi.

Uzun illər ərzində efirdə formalaşmış yüksək nitq mədəniyyəti, etik davranış normaları və intellektual müzakirə ənənələri tamaşaçı və dinləyicilər üçün örnək rolunu oynamışdır.

Müasir dövrdə problemlər və bayağılaşma meyilləri

Son illərdə bəzi televiziya və radio proqramlarında keyfiyyətin aşağı düşməsi müşahidə olunur. Reytinq naminə hazırlanmış, məzmun baxımından zəif, səthi və tez unudulan verilişlər efir məkanında üstünlük təşkil etməyə başlamışdır.

Bu tip proqramlarda tez-tez aşağıdakı hallar müşahidə edilir:

dil normalarına laqeyd münasibət,

etik çərçivələrin pozulması,

süni qalmaqalların yaradılması,

şəxsi həyatın ifrat nümayişi.

Bəzi aparıcıların peşəkar hazırlığının yetərsizliyi, mövzulara səthi yanaşması və məsuliyyət hissinin zəifliyi ümumi media mühitinin səviyyəsinə mənfi təsir göstərir.

Unudulmamalıdır ki, efirdə səslənən hər fikir və göstərilən hər görüntü xüsusilə gənc nəslin düşüncə tərzinə birbaşa təsir edir.

Media və mənəvi məsuliyyət anlayışı

Radio və televiziya yalnız əyləncə vasitəsi deyil, eyni zamanda mənəvi tərbiyə institutudur. Onlar cəmiyyətin dəyərlər sisteminin formalaşmasında mühüm rol oynayır.

Müasir media aşağıdakı prinsiplərə əsaslanmalıdır:

əxlaqi saflıq və vicdanlılıq,

obyektivlik və dürüstlük,

vətəndaş məsuliyyəti,

intellektual inkişafın təşviqi.

Efirdə yayımlanan proqramlar insanları passiv istehlakçıya deyil, fəal düşünən, mühakimə aparan və mövqeyini əsaslandıra bilən şəxsiyyətə çevirməlidir.

Aparıcı mədəniyyəti və dil məsələsi

Aparıcı media məkanının əsas simasıdır. Onun danışıq tərzi, davranışı və mövqeyi tamaşaçı üçün nümunə rolunu oynayır.

Bu baxımdan aparıcılar:

Azərbaycan dilinin qaydalarına ciddi əməl etməli,

səlis və aydın danışmalı,

söz ehtiyatını daim zənginləşdirməli,

peşə etikası çərçivəsində fəaliyyət göstərməlidirlər.

Efirdə dilə biganə münasibət, yad sözlərin əsassız istifadəsi və qrammatik səhvlərin artması milli mədəniyyət üçün ciddi təhlükə yaradır.

Gələcəyə baxış və inkişaf perspektivləri

Azərbaycan televiziya və radiosunun zəngin tarixi ənənələri müasir dövrdə də qorunmalı və inkişaf etdirilməlidir. Bunun üçün aşağıdakı istiqamətlər xüsusi diqqət tələb edir:

peşəkar kadr hazırlığının gücləndirilməsi,

maarifləndirici və mədəni layihələrin artırılması,

etik normalara nəzarətin gücləndirilməsi,

gənclər üçün intellektual proqramların təşviqi.

Media qurumları qısamüddətli reytinq maraqlarını uzunmüddətli mədəni və mənəvi missiyaya qurban verməməlidirlər.

14 fevral — Azərbaycanda televiziya və radionun yaranması günü yalnız tarixi bir hadisənin xatırlanması deyil, həm də media məsuliyyətinin yenidən düşünülməsi üçün mühüm fürsətdir.

Azərbaycanın televiziya və radiosu təkcə texniki inkişafın deyil, milli-mədəni düşüncənin göstəricisidir. Onların tarixi maarifçilik, ziyalılıq və mənəvi məsuliyyət prinsipləri üzərində qurulmuşdur.

Bu irsə sahib çıxmaq, onu müasir dövrün tələbləri ilə uyğunlaşdırmaq hər bir media nümayəndəsinin və bütövlükdə cəmiyyətin borcudur. Radio və televiziya cəmiyyətə yalnız səs və görüntü deyil, həm də düşüncə, dəyər və vicdan ötürməlidir.

Yalnız bu halda onlar öz əsas missiyasını — insan yetişdirmək, mədəniyyət formalaşdırmaq və milli ruhu qorumaq vəzifəsini layiqincə yerinə yetirmiş olarlar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.02.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Dünənki gün insanlığın hər kəsdə olmadığını xatırladan gün idi. Bir neçə il öncə məhz 13 fevralda bir ailənin işığı birdəfəlik söndü. O evdə artıq səs-səmir qalmadı, qapılar bağlandı, pəncərələr susdu. Nə Pikə xanım, nə yoldaşı nə oğlu, nə qızı nə nəvəsi...

Çünki bir evin içində ağlasığmaz bir vəhşilik baş verdi. "Övlad" – Əhməd öz anasını, qardaşını bacısını, bacısının azyaşlı övladını və atasını baltalayaraq amansızcasına qətlə yetirdi. Beş nəfərlik bir ailə bir anda yox oldu.

Bir soyad bir gecədə qara ləkə kimi keçmişdə qaldı.

İnsan bu xəbəri oxuyanda ilk olaraq özünə eyni sualı verir:

"Hansısa bir övlad bunu ailəsinə edə bilərmi?"

Normal düşüncə ilə yox. Amma reallıq göstərdi ki, edə bilir. Son illər “baltalama” xəbərlərinə tez-tez rast gəlirik. Qonşusunu, tanımadığını, bəzən isə təsadüfi bir insanı öldürənlər olur. Amma Əhmədin cinayəti digərlərindən fərqlənir. Bu hadisə təkcə qan dondurmur, insan psixologiyasını məhv edir.

Çünki burada qurbanlar yad insanlar deyildi.

Ana idi.

Bacı idi.

"Anamı öldürmə", -deyə yalvaran qardaş idi.

Bir uşağın körpə canı idi.

Bu, artıq sadəcə cinayət deyil. Bu, insanlığın tam çöküş nöqtəsidir. Cəmiyyət olaraq tez-tez sual veririk: “Necə olur ki, biri bu həddə çatır?” Amma bu sualı verməklə kifayətlənirik. Cavab axtarmırıq. Psixoloji problemlər illərlə gözardı edilir, ailədaxili zorakılıq “ailə məsələsidir” deyə susdurulur, ruhi pozuntular isə ya lağ obyektinə çevrilir, ya da tamamilə görməzlikdən gəlinir. Ər arvadı döyəndə "yəgin ki, nəsə səhvi vardı" deyirik, ata qızını öldürəndə "qızı nə edib ki ,  ata o həddə çatıb" deyirik. Sonra da hamımız eyni cümləni deyirik:

“Gözlənilməz oldu”.

Əslində gözlənilməz deyildi. Sadəcə biz görmək istəmədik. Əhmədin törətdiyi cinayət bir ailəni yox etdi, amma eyni zamanda cəmiyyət üçün də bir güzgü oldu. Bu güzgüdə biz nə qədər laqeyd, nə qədər biganə və nə qədər gec reaksiya verən olduğumuzu gördük.Bu tarix insanlığın bəzən bir anda necə yox ola bildiyinin sübutudur.

 Susduqca, görməzlikdən gəldikcə, bu cür faciələrin sayı azalmaq əvəzinə artır.

Vicdan əzabının olmaması cinayətin özündən də ağırdır. Bu, insanın içindəki bütün mənəvi mexanizmlərin sıradan çıxdığını göstərir. Nə sevgi qalıb, nə qorxu, nə də insanı insan edən o daxili səs. Bəlkə də bizi ən çox vahiməyə salan məhz budur. Cinayətkarın cəzası var. Amma vicdanı olmayan insan üçün cəza da bəzən kifayət etmir.

Əhməd ailəsini öldürdü.

Amma görünən odur ki, içində insanlığı daha əvvəl öldürmüşdü.

Və cəmiyyət üçün ən təhlükəli olan da budur:

Vicdanını itirmiş bir insan.

Bu gün bir ailənin məzarı üzərində dayanıb yalnız ah çəkmək yetərli deyil. Bu gün sual vermək, cavab tələb etmək və insan psixologiyasını ciddiyə almaq günüdür. Əks halda növbəti 13 fevral yenə başqa bir ailənin həyatını yarımçıq qoyacaq.

Qeyd etmək lazımdır ki, ən dəhşətli məqam təkcə bu qətliam deyil. Ən qorxulusu odur ki, ailəsini vəhşicəsinə öldürən Əhməd bu gün də vicdan əzabı çəkmir.

İnsan bir canı alanda belə sarsılır, bəzən ömrünün sonuna qədər peşmanlıqla yaşayır. Bəs beş can? Ana, ata, bacı və bir körpə… Buna baxmayaraq, Əhmədin nə peşman olduğu, nə də daxilən dağıldığına dair bir əlamət görünmür.

Bu artıq “niyə etdi?” sualından daha qorxuludur.

Çünki buradakı əsas sual budur:

İnsan necə olur ki, etdiyinin ağırlığını belə hiss etmir?

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.02.2026)

Çoxlarının bilmədiyi, bəlkə də unutduğu ordumuzun 14 fevral faciəsi...

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

14 fevral 1994-cü ildə Murov dağı ətrafında rus-erməni işğalçı terroristləri ilə ağır döyüşlərdə Azərbaycan Milli Ordusunun 1501 hərbçisi şəhid oldu. Şəhid olanlarin bir neçə yüz nəfəri həmin şaxtalı gecə mühasirədə soyuqdan donaraq həlak oldular...

   14 fevral 1994-cü ildə Cəmilli kəndindəki briqada komandanlığının iclasında zabitlərə komandanlığın Kəlbəcər bölgəsini tərk etmə əmri barədə məlumat verildi. Cəmilli kəndi uğrunda döyüşlərdə Feyruz Alışov əsir götürüldü. Ömər aşırımından keçən yolun Ermənistan qoşunlarının nəzarəti altında olması səbəbindən Azərbaycan qoşunları Kəlbəcər bölgəsini ensiz Susuzluq-Təkəqaya-Ağdağ yolu ilə tərk etmək məcburiyyətində qaldı. Bütün ağır texnika isə tərk edildi. Qışda dağlıq ərazilərdə, güclü qar və dəhşətli soyuqda baş verən bu geri çəkilmə zamanı yüzlərlə əsgər donaraq öldü və ya itkin düşdü. Soyuqdan bəzi əsgərlər isinmək üçün pencəklərini yandırdılar, donvurmadan ölənlərin cəsədləri isə götürülmədi. Hadisələrin iştirakçısı polkovnik-leytenant İntiqam Mirzəyev Azərbaycan qoşunlarının Kəlbəcər rayonundan çıxarılmasını belə təsvir edir: “Yerdə oturub dayana bilməzdiniz. Oturmaq ölmək demək idi. Əsgərlərə mümkün qədər çox hərəkət etmələri barədə əmr edildi, çünki dayansalar və ya yerdə otursalar donacaqdılar. Şaxta üzümüzü kəsirdi. Bəzi əsgərlər soyuqdan dəli olmuşdular. Mahnı oxuyan əsgərlərin soyuq çaya necə qaçdıqlarını və soyunub suya necə girdiklərini görürdüm, yerdə oturanlar isə yerindəcə donub qalırdılar. Heç bir halda dayanmamaq əmri verildi. Hətta komandirimiz polkovnik İntiqam Abdullayev belə yorğunluqdan yerə oturdu. Yanına gəldim və getdikcə huşunu itirdiyini gördüm. Üzünə bir neçə dəfə vurdum. Ona dedim: “Qalx. Gedək.” Cavab verdi: “Mən qaldım, sən get!”. (Vəliməmmədov, 2019:159).

       Döyüşlərin iştirakçısı, 701 saylı hərbi hissənin tağım komandirinin müavini, o dövrdə 19 yaşında olan baş çavuş Vaqif Abbasov belə xatırlayır: “12 fevralda çox güclü qar yağmağa başladı. Fevralın 13-də Murovdağın yamaclarında şimal mövqelərinə çəkilmək əmri aldıq. 18-20 fevral tarixlərində düşmən iki briqadamızı mühasirəyə ala bildi. Onlara çatmağa çalışdıq, amma qar yağması bizə mane oldu. Bir çox əsgər uçqun altında qalaraq həlak oldu. “

      30 yaşlı əslən Kəlbəcərdən olan Təyyar Muxtarovun sözlərinə görə əsgər yoldaşlarının çoxu güllə və mərmilərdən deyil, don nəticəsində həlak olmuşdu. Mühasirəyə alınan qoşunları boşaltmaq üçün vertolyotlar istifadə edildi. 1994-cü ilin qışında Kəlbəcərdə çəkilən videokadrlarda Kəlbəcər bölgəsindən qoşunların təxliyyəsinin hansı şəraitdə həyata keçirildiyi göstərilir. 20 Fevrala qədər Azərbaycan ordusu Murovdağ silsiləsindən geri çəkildi. 10 fevraldan 20 fevrala qədər çox sayıda əsgər uçqun və donvurma nəticəsində həlak olmuşdu. Hələ də Azərbaycan qoşunlarının itkiləri barədə rəsmi məlumat yoxdur. Son yenilənmiş məlumatlara görə, Kəlbəcər bölgəsindəki döyüşlər zamanı Azərbaycan qaynaqlarına görə ordunun ümumi itkisi 1592 nəfər idi. Ölən əsgərlərin 1337-si donvurmadan həyatını itirmişdi, 111-i isə itkin düşdü.

Allah şəhidlərimizə rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Teatr dahisi! Bəli, onu haqlı olaraq belə adlandırırdılar...

Rza Təhmasib 20 aprel 1894-cü ildə Naxçıvanda dünyaya gəlib. Elə uşaqlıqdan sənətə-teatra meyli olub. 16 yaşında ikən Tbilisidə "Müsəlman Artistləri İttifaqı"nın teatr truppasında fəaliyyətə başlayan gənc Təhmasib 1920-ci ilədək Tbilisi, İrəvan, Naxçıvan teatrlarında aktyorluq və rejissorluq edib. 1920-ci ildən isə bu müqtədir sənətkarın yaradıcılığı Azərbaycan Dövlət Dram Teatrı ilə bağlı olub.

 1922–1924-cü illərdə bu teatrda bədii rəhbər, 1937–1938-ci və 1953–1959-cu illərdə isə direktor kimi fəaliyyət göstərib. Milli teatr ənənələrinin yaranmasında, Azərbaycanda realist teatrın formalaşmasında Rza Təhmasib yaradıcılığının əhəmiyyəti həqiqətən əvəzsizdir. Və bu gün ötən əsr teatr tariximizin səhifələrini vərəqləyəndə Rza Təhmasib irsinin izləri aydın görünür.

Teatr tariximizdə oynanılan elə bir klassik Azərbaycan və dünya ədəbiyyatı nümunəsi yoxdur ki, Rza Təhmasib aktyor və rejissor kimi bu tamaşalarda işləməmiş olsun. Onun yaradıcılığı epoxal xarakterlidir, təxminən bir əsrə yaxın dövrdə bu sənətkarın ömür yolu teatr və kinomuzun inkişafına xidmətdə keçib. Aktyor kimi yaratdığı İsgəndər ("Ölülər"), İblis və Arif ("İblis"), Şeyx Sənan ("Şeyx Sənan"), Qacar ("Ağa Məhəmməd Şah Qacar") kimi rollar klassik teatrımızın ən layiqli sənət nümunələrindən olub.

Rza Təhmasibin Cəfər Cabbarlı yaradıcılığına böyük simpatiyası olub. Dəfələrlə bu nəhəng dramaturqun əsərlərini səhnəyə qoyub, müxtəlif rolları ifa edib. Aydın, Elxan, Balaş, Hacı Əhməd, İmamyar, general-qubernator kimi Cabbarlı personajlarını xüsusi istedadla səhnədə canlandırıb. Rejissor kimi ilk müstəqil işi Cəlil Məmmədquluzadənin "Ölülər" əsəri olub. O dövrün mətbuatında onun quruluşunda "Ölülər" yeni teatr, yeni sənət nümunəsi kimi qiymətləndirilirdi

"Ölülər" onun rejissor kimi formalaşmasında mühüm və əhəmiyyətli rol oynayıb. "Şeyx Sənan" (1931), "Sevil" (1934), "Özgə Uşağı" (1936), "Madrid" (1938), "Vəfa" (1943), "Hacı Qara" (1958) kimi tamaşaları Rza Təhmasibin rejissorluq məharətinin ən layiqli nümunələri idi. Ümumiyyətlə, ötən əsrin 60-cı illərinə qədər Rza Təhmasib milli teatrımızın təşkilatçısı və yaradıcısı kimi onun inkişafının təminatçılarından biri olub. Azərbaycan teatr sənətinin böyük bir dövrü Rza Təhmasib yaradıcılığı ilə bağlı olub.

Müharibənin qızğın dövründə — 1941-ci ildə Rza Təhmasib "Səbuhi" filminin çəkilişlərinə başlayıb. Film 1943-cü ildə tamamlanıb. Bu, Rza Təhmasibin bədii kino sahəsində ilk rejissorluq işi olub. Böyük mütəfəkkir Mirzə Fətəli Axundovun həyat və yaradıcılığından bəhs edən bu filmdə İsmayıl Dağıstanlı, Leyla Bədirbəyli, Hüseynqulu Sarabski, Ağadadaş Qurbanov, Möhsün Sənani, Mustafa Mərdanov kimi böyük sənətkarlar çəkilib. Ancaq onun kinoda rejissor kimi ən uğurlu işi "Arşın mal alan" filmi oldu.

1945-ci ildə kinorejissor Nikolay Leşşenko ilə birgə yaratdığı bu film SSRİ Dövlət mükafatına layiq görülüb. "Arşın Mal Alan" kinokomediyası milli kinomuzun ən layiqli nümunələrindəndir və 75 ilə yaxındır ki, bu film dünya ekranlarını dolaşmaqdadır. Filmin uğurlu taleyinin bir səbəbi də rejissorların güclü aktyor ansamblı yarada bilmələrində idi. Leyla Bədirbəyli, Rəşid Behbudov, Lütfəli Abdullayev, Münəvvər Kələntərli, İsmayıl Əfəndiyev, Mirzəağa Əliyev və digər korifeylər filmin müvəffəqiyyət qazanmasında mühüm rol oynayıblar.

1950-ci ildə A. Zarxi və M. Xeyfitslə birlikdə "Bakının İşıqları", 1959-cu ildə Mikayıl Mikayılovla "Mahnı Belə Yaranır" filmlərinə quruluş verib. Kinoda ilk sərbəst rejissor işi isə "Onu Bağışlamaq Olarmı?" filmi olub. Bu film 1959-cu ildə istehsal olunub və rejissor həllinə görə diqqəti çəkən, maraqlı film olub. Filmin ssenarisini rejissorun qardaşı, filoloq-alim M. Təhmasib yazıb. Rza Təhmasibin həm də aktyor kimi kinomuzda yadigarları var. 1947-ci ildə istehsal olunmuş "Fətəli Xan" filmində ona Ağası xan rolu həvalə edilib.

Kinomuzda onun ən layiqli aktyor işi isə "Qanun Naminə" filmində yaratdığı Qaloş obrazıdır. Bu obraz öz xarakterinə və ifa üslubuna görə kino tariximizin nadir qəhrəmanlarındandır. Rza Təhmasib ömrünün son illərini pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub, Azərbaycanda yeni rejissor və aktyor nəslinin yetişməsində mühüm və əhəmiyyətli rol oynayıb.

Onun Azərbaycan və Türkiyə tarixinin çətin bir dövründə diplomatik nümayəndəliyin fəaliyyətinə cəlb olunması bir tərəfdən geniş dünyagörüşə, əhali arasında xüsusi nüfuza sahib olması, digər tərəfdən isə rus, ərəb, fars və türk dillərini mükəmməl bilməsi ilə bağlı olub.

1901-ci ildə o, Məmmədtağı Sidqinin açdığı "Məktəbi-tərbiyə"də dərs almağa başlayıb. Məktəbdə ona rus, ərəb, fars dilləri, tarix və coğrafiya fənləri öyrədilib. Beş il sonra "Məktəbi-tərbiyə"ni bitirərək üçsinifli Naxçıvan şəhər məktəbinə daxil olub.

Təltif və mükafatları

"Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

"Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

"Stalin" mükafatı (2-ci dərəcə)

"Şərəf nişanı" ordeni

Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı

Rza Təhmasib 14 fevral 1980-ci ildə vəfat edib

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.02.2026)

Könül, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Kimdən soruşssan, 14 fevral nə günüdür, dərhal Sevgililər günüdür deyə cavab verər. Hansısa Valentin adlı xristian rahibin hansısa sevgisinin şərəfinə belə bir gün qeyd edilir. Halbuki 14 fevralın əsas özəlliyi heç də Valentin deyil.

Dünya əhalisi fevralın 14-nü Beynəlxalq Kitabbağışlama Günü kimi də qeyd edir. Bu, təqvimdə ən gənc bayramlardandır.

Bu gün uşaqlara kitab bağışlayan və onlarda kitaba məhəbbət yaradan bütün insanları birləşdirir. 2012-ci ildən qeyd edilən bu bayram ABŞ-da məşhur “Delightful Children’s Books” uşaq kitabı saytının yaradıcısı Emmi Brodmoorun adı ilə bağlıdır. Bu ideyanı ona balaca oğlu verib. O, anasından niyə insanların bir-birinə kitab bağışladığı xüsusi gün olmamasını soruşub.

2013-cü ildə Cənubi Afrikadan Braziliyaya, Sinqapurdan İngiltərəyə, Hindistandan Yeni Zellandiyaya qədər fərqli ölkələrdən olan bloqqerlər birlikdə hərəkət edərək insanları həmin günü “uşaqlara kitab vermə günü” olaraq qeyd etməyə çağırıb. Bununla da dünyanın bir çox ölkəsində 14 fevral “Dövlətlərarası kitab vermə günü” olaraq qeyd olunmağa başlayıb. Mövcud olduğu ildən bu təşəbbüs bütün dünyada dəstək qazanır və indi də yeni iştirakçılar cəlb etməkdə davam edir.

Bu əlamətdar günün yayılmasında məşhur müəlliflərin, bloqqerlərin və uşaq yazıçılarının dəstəyi mühüm rol oynayıb.

Hər il minlərlə həm oxunmuş, həm də yeni kitablar dünyanın bütün istiqamətlərinə yola düşür və uşaqlarda kitaba məhəbbət, böyüklərdə isə bağışlamaq, hədiyyə etmək sevinci yaradır.

Son illər Azərbaycanda da bu gün bir sıra tədbirlərlə qeyd edilir. Amma bu il nədisə, hələ ki səssizlikdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.02.2026)