Millət vəkili, Milli Məclisin İctimai birliklər və dini qurumlar komitəsinin sədri Dr. Fazil Mustafa Kulis.az portalının 15 illik yubileyini təbrik edib. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki,  portalın baş redaktoru Ulucay Akifə göndərilən məktubda deyilir:

“Hörmətli Baş redaktor,

Sizi – ölkəmizin ictimai-mədəni həyatında özünəxas yer tutan, ədəbi-estetik zövqün və ictimai şüurun formalaşmasına xidmət edən media platformasını – 15 illik yubileyiniz münasibətilə səmimi qəlbdən təbrik edirəm!

Kulis.az Azərbaycanın ictimai mühitində geniş auditoriya qazanan aparıcı mədəniyyət portallarından birinə çevrilmiş, ədəbiyyat, incəsənət və kulturoloji düşüncə sahəsində mövqe formalaşdırmışdır.

Portalın fəaliyyətində diqqət çəkən əsas cəhət onun yalnız informasiya daşıyıcısı kimi çıxış etməməsi, eyni zamanda ədəbi irsin təbliği, mədəni yaddaşın qorunması və sağlam ictimai müzakirə mühitinin formalaşdırılması kimi önəmli missiyanı həyata keçirməsidir.

Bu gün Kulis.az həm də yaradıcı aydınların düşüncəsinin, yaradıcılıq enerjisinin və milli kimlik şüurunun toplandığı ictimai fikir məkanına çevrilmişdir. Portalın fəaliyyəti vətəndaş cəmiyyətinin inkişafına, mədəni müxtəlifliyin qorunmasına və ictimai dialoqun dərinləşməsinə töhfələr verir.

Azərbaycan Respublikasının dövlət siyasətində vətəndaş cəmiyyəti institutlarının gücləndirilməsi, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və mədəni irsin inkişafı prioritet istiqamətlər kimi müəyyən olunmuşdur.

Əminəm ki, gələcək fəaliyyətinizdə də milli-mədəni düşüncənin inkişafına, gənc nəslin estetik zövqünün formalaşdırılmasına və Azərbaycan ədəbiyyatının, incəsənətinin daha geniş miqyasda təbliğinə layiqli töhfələr verməkdə davam edəcəksiniz.

Sizə möhkəm cansağlığı, yeni layihələr və uğurlar arzulayıram!”

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.04.2026)

3 aprel 2026-cı il tarixində F. Köçərli adına Respublika Uşaq Kitabxanasında 2 Aprel – Beynəlxalq Uşaq Kitabı Gününə həsr olunmuş növbəti silsilə tədbirlər çərçivəsində növbəti tədbir təşkil olunub.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına kitabxanadan verilən məlumata görə, tədbirdə “Kaspi”,  “Ankara” liseylərinin, 265, 194 nömrəli ümumtəhsil məktəblərinin, həmçinin 1 nömrəli uşaq evi sosial xidmətlər şöbəsinin şagirdləri görüşə qatılaraq fəal iştirak ediblər.

Görüş çərçivəsində tanınmış uşaq yazarları – Mehriban Nağıyeva, Gülzar İbrahimova, Çinarə Köçərli, Əfsanə Rəhimli və Reyhan Yusifqızı oxucularla səmimi ünsiyyət qurublar. Yazıçılar öz yaradıcılıqları, kitabları barədə məlumat verib, uşaqların ünvanladıqları sualları ətraflı cavablandırıblar. Bu ünsiyyət iştirakçılar tərəfindən böyük maraqla qarşılanıb.

Tədbir zamanı uşaqların fəallığını artırmaq məqsədilə müxtəlif interaktiv fəaliyyətlər təşkil edilib. Şagirdlər sevdikləri kitablar haqqında fikirlərini bölüşüb, müxtəlif hədiyyəli oyunlar keçirilib. Bu cür fəaliyyətlər uşaqların yaradıcılıq qabiliyyətlərinin inkişafına və onların özünüifadə bacarıqlarının gücləndirilməsinə müsbət təsir göstərib.

Eyni zamanda iştirakçılar sərgiyə baxış keçirərək kitabxananın zəngin kitab fondu ilə tanış olmaq imkanı əldə edib, müasir və klassik uşaq ədəbiyyatı nümunələri barədə məlumat əldə ediblər.

Belə tədbirlərin keçirilməsi uşaqların intellektual inkişafına dəstək olmaqla yanaşı, onların asudə vaxtlarının səmərəli təşkili və kitaba olan marağın daha da artırılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. F. Köçərli adına Respublika Uşaq Kitabxanası tərəfindən bu istiqamətdə tədbirlərin davamlı olaraq keçirilməsi nəzərdə tutulur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.04.2026)

Bakı Şəhər Mədəniyyət Baş İdarəsi Yasamal rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin (MKS) M.Ş.Vazeh adına Mərkəzi Kitabxanasında Mədəniyyət Konsepsiyasının icrası ilə əlaqədar həyata keçirilən “Kitablar səltənətinin inciləri” adlı mütaliə silsiləsindən izləyicilərə təqdim olunan Xalq yazıçısı Natiq Rəsulzadənin “Hifz et və bağışla” hekayəsidir. Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Kitabxanadan məlumat verilib.

Əsərdə övlad itkisi yaşayan valideynlərin ağır kədəri və daxili iztirabları təsvir olunur. Psixoloji və dramaturji səpkili bu hekayədə yazıçı oxucusunu həyatın və itkinin tərs təzadları ilə üz-üzə qoyur. İnsan psixologiyasının nələrə qadir olduğunu göstərən bu hekayədə övlad itkisi ilə bir ailənin ağır faciəsi fonunda ananın demək olar ki, canlı meyit kimi yaşadığını, atanın isə özünün də gözləmədiyi halda böyük uğurlarla, mükafatlarla, yazıçı kimi xalqın sevgisiylə yaşadığını ön plana çəkir.

Baxmayaraq ki, övlad itkisi onu da yandırır, amma o, artıq zirvələrdədir. Xalq yazıçısı Natiq Rəsulzadənin bu hekayəsi də həmişəki kimi oxucularda alt  və subyektiv fikirlər yaradacaq.

Yazıçı Şahzadə İldırım oxuculara bu maraqlı hekayəni oxumağı tövsiyə edir.

Videoçarx aşağıdakı keçiddə təqdim olunur:

https://youtu.be/BNrVqyMdsX4

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.04.2026)

Özbəkistanın Fərqanə vilayətində "Orta Asiya və Azərbaycan" dostluq forumu çərçivəsində "Orta Asiya ölkələri-Azərbaycan dostluğunun yeni dövrü" mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsindən verilən məlumata görə, konfransda komitə sədrinin birinci müavini Valeh Hacıyev və komitə əməkdaşları iştirak edib.

Tədbirdən əvvəl Fərqanə vilayətindəki “Dostluq steli” ziyarət edilib. Tədbir iştirakçıları xalqlar arasında dostluq və qardaşlıq münasibətlərinin rəmzi sayılan abidənin önünə gül dəstələri qoyaraq ehtiramlarını bildiriblər.                       

Konfransda Özbəkistan Respublikasının Millətlərarası Münasibətlər və Xaricdəki Həmvətənlərlə Əlaqələr Komitəsinin sədri Kahraman Sarıyev, Qırğız Respublikasının Əmək, Sosial Təminat və Miqrasiya nazirinin birinci müavini Kamçıbek Dosmatov, Tacikistan Dostluq və Mədəni Əlaqələr Cəmiyyətinin nümayəndəsi İbrahim Abdullozoda, Qazaxıstan Respublikasının “Otandastar” Fondunun vitse-prezidenti Alibek Jurkadam, eyni zamanda digər rəsmi şəxslər və ekspertlər çıxış ediblər. 

Komitə sədr Fuad Muradovun salamlarını iştirakçıların diqqətinə çatdıran Valeh Hacıyev Azərbaycan və Özbəkistanın dövlət başçılarının ortaq siyasi iradəsi nəticəsində iki ölkə arasında münasibətlərin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldiyini bildirib. Siyasi dialoqun intensivləşməsi nəticəsində ticarət, iqtisadi, mədəni, humanitar və regionlararası əlaqələrin ardıcıl inkişaf etdiyini qeyd edib. İkitərəfli əməkdaşlığın uğurlu nümunələri kimi Daşkənddə Heydər Əliyev adına bağın və “Azərbaycan” parkının, eləcə də Bakıda “Özbəkistan” parkının yaradılmasını xatırladıb. O, işğaldan azad olunan ərazilərdə aparılan genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinə də toxunaraq Özbəkistanın Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına tam orta məktəbin, Qazaxıstanın Füzulidə Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzinin, eləcə də Qırğızıstanın Ağdamda təlim mərkəzinin inşasına verdiyi töhfələri yüksək qiymətləndirib. 

Sonda forumun daimi fəaliyyət göstərən dialoq platformasına çevrilməsi, həmçinin Fərqanə vilayətinin davamlı inkişafına yönəlmiş birgə təşəbbüs və proqramların həyata keçirilməsi barədə razılıq əldə edilib.

Bundan əlavə, tədbirdə fəal iştirak edən bir sıra şəxslər, o cümlədən Valeh Hacıyev “Xalqlar dostluğu” döş nişanı ilə təltif olunub.

Konfrans çərçivəsində Kahraman Sarıyev və Valeh Hacıyev arasında ikitərəfli görüş də keçirilib. Görüşdə bir sıra məsələlər, o cümlədən ölkələrimizin zamanla inkişaf edən dostluq və qardaşlıq münasibətləri fonunda diasporlar arasında həmrəyliyin, əməkdaşlığın və koordinasiyanın daha da gücləndirilməsi müzakirə edilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.04.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Sumqayıtda yaşayıb yaradan şair Namiq Dəlidağlının şeirlərindən sizlərə üç yarpaq təqdim edir.

AY EV YİYƏSİ

Qapını döyürəm, niyə açmırsan?
Gör gələn bir kimdi, ay ev yiyəsi.
Ürək eləmirsən yoxsa açmağa...
Nə adam döyənəm, nə də yeyəsi,
Dur gəl qapını aç, ay ev yiyəsi.

Kimim var, üz tutum qayıdım hara?!
Bəlkə də ölməyə gəlmişəm bura.
Bəlkə bir diləyə gəlmişəm bura,
Bəlkə bir sözüm var sənə deyəsi,
Dur gəl qapını aç, ay ev yiyəsi.

Məniydim sahibi o qızıl taxtın-
Tez düşdüm, qarğayım mən belə baxtı.
Kim döyər qapını bu gecə vaxtı?...
Mənəm belə dəli ürək yiyəsi,
Dur gəl qapını aç, ay ev yiyəsi.

Nəyim var ölçüdən, bölgüdən keçib,
Daha düşünməkdən, bəlkədən keçib.
Onsuz da mənimki sevgidən keçib,
Deyiləm heç kimə ta baş əyəsi,
Dur gəl qapını aç, ay ev yiyəsi.


  
İKİNCİ ETİRAF
 
Yenə doyunca vurdum
sənsizliyin sağlığına...
Nə yeyib, nə içdimsə və 
nə düşündümsə
geridə izi qaldı:
yarımçıq pivə bakalı,
bir az 
saçaqlı pendir, 
"cipsi" ovuntuları,
xəyal qırıntıları,
bir də bir udum həsrət.
Sərxoşam indi,
yenə unutdum səni...
Ayılanda...
 

AYRILIQ HAVASI

Son duamı oxudum
ayrılıqlar üzünə,
ayrılıqlar qibləsinə dayanıb.

Bütün ayrılıqların
səmti birdi:
ahı ürəkdən qopur.
...Ayrılıqlar oxudum,
bu aylı gecənin
səssiz xatirəsinə...
Ayrılıq duaları dəli
sevdaların
ruhuna bağışlanır.
Bütün ayrılıqların
qibləsi eynidi:
ağrısı soldan başlanır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.04.2026)

Heyran Zöhrabova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Mən səni xatırlaram 

Xəzərin dalğaları 

Qalxanda-alçalanda. 

Külək qoşa çinarı 

Tərpədib aram-aram 

Həzin layla çalanda, 

Mən səni xatırlaram. 

Mən səni xatırlaram 

Ellərdə, obalarda 

Körpələr dil açanda. 

İlk qarda, ilk baharda 

Neçə-neçə arzu-kam 

Qönçətək gül açanda, 

Mən səni xatırlaram. 

Mən səni xatırlaram 

Zirvələri aşanda, 

Yaratmaq atəşilə 

Qaynayanda, daşanda. 

Hər qızıl telli səhər, 

Hər gümüş telli axşam, 

Mən səni xatırlaram. 

Mən səni xatırlaram 

Kürün sakit səsində,

Burulğanlı Arazın 

Üsyankar nəğməsində 

Qəlbinin vurğusunu 

Hiss edərəm, duyaram, 

Mən səni xatırlaram. 

Mən səni xatırlaram 

Durna keçəndə göydən, 

Quzular mələşəndə, 

Göz yaşaranda neydən.

Gəlib çoban qardaşın 

Boynuna qol salaram, 

Mən səni xatırlaram. 

Mən səni xatırlaram 

Desən də, deməsən də... 

Şe`rin dilimdə əzbər. 

Elləri vəsf edəni 

Haçan unudub ellər? 

Vətən məhəbbətinə 

Qəlbimdə sonsuz inam 

Mən səni xatırlaram. 

Mən səni xatırlaram 

Yaşıllıqlar içində 

Sarı yarpaq kimi yox, 

Gözdən uzaq kimi yox. 

İlham çiçəklərinə, 

Ümman diləklərinə 

Ürəyimdə ehtiram, 

Mən səni xatırlaram.

Bu gün Azərbaycan Dövlət mükafatları laureatı, əməkdar incəsənət xadimi, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü, xalq şairi Qabilin anım günüdür. 

Qabil Allahverdi oğlu İmamverdiyev 1926-cı il avqustun 12-də Bakı şəhərində anadan olub.

Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1944-1948-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (İndiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti) dil və ədəbiyyat fakültəsində ali təhsil alıb. 1954-1956-cı illərdə təhsilini Moskvada Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunun ali ədəbiyyat kurslarında davam etdirib.

Əmək fəaliyyətinə 1949-1951-ci illərdə Yardımlı rayonunda və Bakı şəhərində orta məktəb müəllimi və Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda laborant kimi çalışaraq başlayan şair 1951-1953-cü illərdə “Azərbaycan müəllimi” qəzetinin redaksiyasında şöbə müdiri, 1954-cü ildə “Kommunist” qəzeti redaksiyasında tərcüməçi-redaktor, 1957-1958-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində ədəbi-dram verilişləri redaksiyasının məsul redaktoru, 1960-1972-ci illərdə “Ədəbiyyat və incəsənət” qəzetinin redaksiyasında poeziya şöbəsinin müdiri, 1975-1979-cu illərdə “Azərbaycan” jurnalı redaksiyasında ədəb işçi və baş redaktor müavini vəzifələrində işləyib.

Fəaliyyətlərinə görə o, bir sıra fəxri ad və medallarla, o cümlədən Azərbaycan Respublikasının ali dövlət mükafatları  “Şöhrət” və “İstiqlal” ordenləri ilə təltif olunub.

O, ədəbi fəaliyyətə 1944-cü ildə “Ədəbiyyat” qəzetində çap olunan "Gəl baharım” adlı şeiri ilə başlayıb. Bundan sonra onun müxtəlif illərdə “Səhər açılır”, "Mənim mavi Xəzərim”, "Küləkli havalarda”, Qoy danışsın təbiət”, “Vətəndaş sərnişinlər” və s. kitabları işıq üzü görüb. 

Yaradıcılıq zirvəsi hesab edilən “Nəsimi” poeması ilə böyük rəğbət qazanan şairin “Səhv düşəndə yerimiz”, "Bakılı”, “Qarışdırma”, “Çörək”, “Təmizlik”, “Gülləbaran eylədilər”, “Nəsimi bazarında”, “Beşiyimdir - məzarımdır o mənim”, “Dağlar”, “Azərbaycan torpağı” və s. kimi şeirləri də oxucular tərəfindən xüsusi rəğbət görüb. 

Qabil İmamverdiyev 2007-ci il aprel ayının 4-də 81 yaşında vəfat edib və Fəxri xiyabanda dəfn olunub. 

Ruhu şad olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.04.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

“Murov Qartalı" ləqəbli əfsanəvi komandir, qəhrəman "Aprel" şəhidimiz - polkovnik-leytenant Raquf Orucovun bu gün şəhadətə qovuşduğu gündür, onu dərin ehtiramla yad edirik!

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin polkovnik-leytenantı olan Raquf İbrahim oğlu Orucov 1972-ci il iyulun 12-də Ağdam rayonunun Cinli kəndində anadan olub. 1990-cı ildə Sovet Qoşunlarında xidmət edən Raquf Orucov bir müddət sonra ordudan ayrılaraq Azərbaycan Ordusunun sıralarına qoşulub və üç-dörd ay ərzində Fərrux dağı və Aranzəmin kəndində aparılan hərbi əməliyyatlarda iştirak edib. Onun anası Raya xanım 1993-cü ilin 12 iyununda Ağdam rayonunun Cinli kəndinin işğal edilməsi nəticəsində həlak olub. Elə həmin ildə Raquf Orucov sənədlərini Bakı Ali Hərbi Ümumqoşun Komandirləri Məktəbinə verib, lakin ertəsi il həmin məktəbə qəbul ola bilib.

Raquf Orucov Bakı Ali Hərbi Ümumqoşun Komandirləri Məktəbində iki il ərzində lazımi biliklərə yiyələnib. 1996-cı ildə həmin məktəbi bitirdikdən sonra Bakı şəhərində yerləşən hərbi hissələrin birinə təyinat alıb, amma gənc zabit ön cəbhədə olmağa üstünlük verib. 1996-cı ildə təyinatını Murovdağa alıb və kəşfiyyat bölüyünün komandiri kimi fəaliyyətini davam etdirib. 2003-2005-ci illər arasında Ali Hərbi Akademiyanı bitirib. Hərbi xidməti dövründə həmişə ön cəbhədə xidmət edərək, Ağdam rayonunda yerləşən “N” saylı hərbi hissənin komandiri vəzifəsinədək yüksəlib. Murovdağda həyata keçirdiyi uğurlu kəşfiyyat əməliyyatlarına görə Raquf Orucova “Murov Qartalı” ləqəbi verilib.

2016-cı ilin aprelində "Murov Qartalı" Raquf Orucov sonuncu döyüşünə qatılıb. Əfsanəvi komandir 4 aprel tarixində Talış kəndinin erməni işğalçılarından azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlər zamanı qəhrəmancasına şəhid olub. Aprelin 5-i isə polkovnik-leytenant Raquf Orucov son mənzilə yola salınıb.

Raquf Orucov göstərdiyi qəhrəmanlığa görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən ölümündən sonra "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilib.

Ruhu şad olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.04.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bölgələrdəki tələbələr mədəniyyət tədbirlərini böyük sevinclə qarşılayırlar. Axı onlara bu cür tədbirlərdə iştirak edib bu sevinci yaşamaq tez-tez nəsib olmur...

3 aprel tarixində Ağdam Dövlət Sosial-İqtisadi Kollecində tələbə və müəllim heyətinin iştirakı ilə Silahlı Qüvvələrin ehtiyatda olan zabiti, Vətən müharibəsinin iştirakçısı və tanınmış yazıçı Mahir Hüseynlə maraqlı görüş təşkil olundu.

Tədbirin əsas qayəsi gənclərdə vətənpərvərlik ruhunun aşılanması və müasir Azərbaycan ədəbiyyatı ilə tanışlıq idi.

Görüş zamanı müəllifin real döyüş xatirələri və qəhrəmanlıq salnaməsi əsasında qələmə aldığı "Müharibə şəkli" kitabı ətrafında geniş müzakirələr aparıldı.

Zabit-yazıçı Mahir Hüseyn çıxış edərək torpaqlarımızın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə qazanılan tarixi zəfərin pərdəarxası məqamlarından, əsgər və zabitlərimizin göstərdiyi rəşadətdən bəhs etdi. Müəllif qeyd elədi ki, bu kitab təkcə müharibənin xronikası deyil, həm də Azərbaycan əsgərinin mənəvi gücünün təcəssümüdür.

Tədbir interaktiv dialoq formatında davam etdi. Kollecin tələbə və müəllim heyəti tərəfindən ünvanlanan çoxsaylı suallar müəllif tərəfindən ətraflı şəkildə cavablandırıldı. Xüsusilə gənclərin kitabda yer alan obrazlar və real döyüş hadisələrinə göstərdiyi böyük maraq görüşün emosional yükünü daha da artırdı.

Görüşün sonunda kollec daxilində mütaliə mədəniyyətinin təşviqi məqsədilə keçirilən "Kitabqurdu" müsabiqəsinə də yekun vuruldu. Müsabiqədə fərqlənən və ən çox mütaliə edən tələbələr kollec rəhbərliyi və qonaq Mahir Hüseyn tərəfindən mükafatlandırıldı.

Bu cür tədbirlərin təşkil olunması tələbələrin həm intellektual inkişafına, həm də milli-mənəvi dəyərlərə sadiqlik ruhunda yetişməsinə xidmət edir. Bu öz yerində. Amma daha çoxusu isə kitabla, mədəniyyətlə bağlı tədbirlər yüksək mədəniyytə malik gənc nəslin yetişməsinə bir vəsilə olur. Bu səbəbdən də mədəniyyət xadimlərinə Bakının işıqlı zallarında, salonlarındakı rahat tədbirlərdən qopub bölgələrə səfər etmələri arzu edilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.04.2026)

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyatvə İncəsənət" Beyləqan və İmişlitəmsilçisi,BeyləqanrayonMədəniyyətMərkəzininrejissoru, "Gənclik" xalqteatrınınrəhbəri,"Haberdili.com"un Azərbaycannümayəndəsi

Bəzən öz-özümə sual verirəm: mən gedəndən sonra nə qalacaq məndən? Sözlərim? Sükutum? Yoxsa bir neçə yarımçıq xatirə… İnsanların yaddaşında necə qalacağam? Mənim haqqımda danışanda üzlərində bir təbəssüm yaranacaq, yoxsa sadəcə “keçdi” deyib susacaqlar?

“Məni gözəl xatırla” demək asandır. Amma insan doğrudanmı buna layiq yaşaya bilir?

Düşünürəm ki, həyatımın ən çox yadımda qalan anları böyük hadisələr deyil. Nə uğurlar, nə də böyük qərarlar… Ən çox xatırladığım – kiminsə gözlərində özümü gördüyüm anlardır. Birinin mənə ehtiyacı olduğu vaxt yanında olduğum anlar. Ya da bəlkə sadəcə səssizcə kiminləsə oturub heç nə demədən anlaşdığımız o qəribə, sakit anlar…

Bəlkə də insanı gözəl xatırladan şey onun dediyi sözlər deyil, dedikləri arasında gizlənən hisslərdir.

Mən də səhvlər etmişəm. Bəzən qırmışam, bəzən susmalı olduğum yerdə danışmışam, danışmalı olduğum yerdə susmuşam. Həmişə doğru olmamışam. Həmişə güclü də olmamışam. Amma bir şeyi bilirəm: heç vaxt qəsdən kiminsə qəlbini incitmək istəməmişəm. Bəlkə də insanın özünə deyə biləcəyi ən səmimi təsəlli budur.

Amma bu yetərlidirmi?

İnsan yaddaşı qəribədir. O, hər şeyi olduğu kimi saxlamır. Bəzi anları böyüdür, bəzilərini isə silir. Bəzən ən kiçik bir jest illərlə yaşayır, bəzən isə böyük bir yaxşılıq unudulur. Bu ədalətsiz kimi görünür, amma bəlkə də yaddaşın öz həqiqəti var.

Mənim haqqımda nə xatırlayacaqlar? Bir cümləmi? Bir baxışımı? Yoxsa sadəcə hiss etdirdiklərimi?

Düşünəndə qorxuram. Unudulmaqdan yox… yanlış xatırlanmaqdan.

İstəyirəm ki, məni xatırlayanda kiminsə içində sakitlik yaransın. Elə bir sakitlik ki, insanın içini yormasın, əksinə, onu bir az yüngülləşdirsin. Mənim adım çəkiləndə kimsə dərindən nəfəs alsın və desin ki, “yaxşı ki, var idi.”

Amma həyat belə sadə deyil.

Bəzən insanın ən çox sevdikləri onu ən az xatırlayanlar olur. Bəzən isə gözləmədiyin bir insan səni heç vaxt unutmur. Bu, bir az taleyin oyunu kimidir. Sən kiminsə həyatında əsas rol oynadığını düşünürsən, amma sonra anlayırsan ki, sadəcə bir epizod olmusan.

Və bu, ağrıdır.

Amma bəlkə də problem bundadır: biz yaddaşda qalmağı idarə edə biləcəyimizi düşünürük. Halbuki yaddaş – bizim deyil. O, başqalarının içində yaşayan bir şeydir.

Mən özümü necə xatırlatdıra bilərəm ki?

Sözlərlə? Əməllərlə? Yoxsa sadəcə varlığımla?

Bəlkə də heç biri…

Bəlkə də insanın edə biləcəyi yeganə şey – olduğu kimi yaşamaqdır. Səmimi, bəzən zəif, bəzən güclü, amma həmişə gerçək.

Çünki saxta şeylər yadda qalmır. Onlar tez unudulur. Amma həqiqi olan… o qalır. Bəzən ağrı kimi, bəzən istilik kimi.

Mən istəyirəm ki, məni xatırlayanlar məni mükəmməl biri kimi yox, real biri kimi xatırlasın. Səhvləri olan, amma hissləri də olan biri kimi. Qırılan, amma yenə də sevməyə davam edən biri kimi.

Çünki gözəl xatırlanmaq mükəmməl olmaq demək deyil.

Gözəl xatırlanmaq – hiss olunmaq deməkdir.

Bəzən düşünürəm ki, bəlkə də mən artıq kiminsə yaddaşında varam. Bəlkə kimsə məni xatırlayanda gülümsəyir. Bəlkə kimsə bir cümləmi içində təkrar edir. Bəlkə də heç bilmədiyim bir yerdə, bir insanın həyatında kiçik də olsa bir iz qoymuşam.

Əgər belədirsə… bu, kifayətdir.

Çünki insanın ən böyük arzusu əbədi yaşamaq deyil. O, sadəcə yox olduqdan sonra belə bir yerdə hiss olunmaq istəyir.

Və indi öz-özümə sakitcə deyirəm:

Əgər bir gün məni xatırlasan…

xahiş edirəm, məni dəyişdirmə.

Məni olduğum kimi xatırla.

Bəlkə bir az yorğun,

bəlkə bir az qarışıq,

amma həmişə səmimi.

Əgər bir gün adım yadına düşsə,

onu ağır bir xatirə kimi yox,

yüngül bir hiss kimi xatırla.

Məni gözəl xatırla…

Çünki mənim bu dünyada buraxmaq istədiyim yeganə iz –

birinin qəlbində incə, amma silinməyən bir duyğudur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Ötən əsr Azərbaycan ədəbiyyatı, elmi və maarifçiliyi barədə kifayət qədərmi bilirik? Elə isə, bəs niyə Səlim Rəfiq Rəfioğlu ismi bilərə tanış deyil? İndi mən onun barəsində sizləri məlumatlandıracağam və təsdiqləyəcəksiniz ki, haqqında bilmək, onu təbliğ etmək vacibdir.

Səlim Rəfiq Rəfioğlu 1905-ci ildə Azərbaycanın Gəncə şəhərində doğulub. Gəncənin məşhur Rəfibəylilər ailəsinə mənsub olan Səlim Rəfiqin babası Hacı Məmmədhüseyn Rəfiyev yaxşı təhsil görüb, şeir və ədəbiyyatla məşğul xeyirxah bir tacir olub. Səlim Rəfiq Rəfioğlunun atası Məşədi Əli Məmmədhüseyin oğlu Rəfiyev 1 iyul 1880-ci il tarixində Gəncədə doğulub, Türkiyə Cümhuriyyəti vətəndaşlığını qəbul edib. Səlim Rəfiq ailənin üçüncü övladıdı.

İbtidai və orta təhsilini doğulduğu Gəncədə tamamlayan Səlim Rəfiq Rəfioğlu, 1927-ci ildə Gəncə Pedaqoji Texnikumunu bitirib. Atası Məşədi Əli bəy oğlu Səlim Rəfiqi yanına çağırıb. Səlim Rəfiq Rəfioğlu 1930-cu ildə İstanbul Universiteti Ədəbiyyat fakültəsinə, paralel olaraq Yüksək Müəllim Məktəbinə daxil olub. İstanbul Universitetində türkologiyanın məşhur simalarından dərs alan gələcək ədibin müəllimlərindən biri Azərbaycanın mühacir alimi, professor Əhməd Cəfəroğlu olub.

O, 1931-ci ildə Türkiyə Cümhuriyyəti vətəndaşlığına qəbul edilib. Təhsilini 1933-cü ildə tamamlayan İstanbul Universitetinin Ədəbiyyat fakültəsindən və Yüksək Müəllim Məktəbindən məzun olub. İstanbul Universitetində məzun dissertasiyasını Prof. Ragıp Hulusinin (Özdem) elmi rəhbərliyi ilə, "Azərbaycan və Anadolu xalq hekayələrinin təhlili və müqayisəsi" mövzusunda hazırlayıb.

Səlim Rəfiq Rəfioğlu, 1934-cü ildə Antalya Liseyində ədəbiyyat müəllimi kimi vəzifəyə başlayıb. Antalyadakı vəzifəsindən sonra Malatya, Bursa və İstanbulda müəllimlik edən Səlim Rəfiq 1962-ci ci ildə öz istəyi ilə təqaüdə çıxıb. 1945-ci ildə İstanbul Universiteti Ədəbiyyat fakültəsində prof. dr. Əli Nihat Tərlanın rəhbərliyi altında Məhəmməd Füzulinin həyatı yaradıcılığı haqqında doktorluq dissertasiyası yazıb və burada şairin ədəbi irsini sistemli şəkildə təhlil obyektinə çevirib.

Bu əsər M. Füzuli haqqında yazılmış ilk doktorluq dissertasiyalarından biridir. "Füzuli" başlıqlı bu dissertasiya ilə "Ədəbiyyat doktoru" elmi dərəcəsini alan Səlim Rəfiq Rəfioğlu, təəssüf ki, universitetə işə alınmayıb, uzun illər liseylərdə ədəbiyyat müəllimi kimi çalışıb. Dissertasiyanın yeganə nüsxəsi İstanbul Universiteti Türkiyyat İnstitutu Kitabxanasında (305 nömrə) saxlanılır. Səlim Rəfiq Rəfioğlu 4 aprel 1980-ci ildə İstanbulda vəfat etmiş, Ferikənd İslam Məzarlığında dəfn olunub.

Səlim Rəfiq 1968-ci ildə Azərbaycana getmək üçün SSRİ-dən viza ala bilib, ana vətənini qırx il sonra ziyarət edə bilib. Azərbaycanda olduğu dönəmdə Gəncədə ailəsi və qohumları ilə görüşüb. O, həmçinin Bakıda Azərbaycanın görkəmli alimləri Həmid Araslı, Abbas Zamanov, Mirzəağa Quluzadə, Kamal Talıbzadə, Qasım Qasımzadə ilə şəxsən tanış olub və fikir mübadiləsi aparıb. Elmi yaradıcılığa İstanbul Universitetində oxuduğu dönəmdə başlayıb.

 Onun "Son dövr azəri ədəbiyyatı" adlı ilk məqaləsi 1932-ci ildə Əhməd Cəfəroğlunun baş redaktoru olduğu "Azərbaycan Yurt Bilgisi" adlı dərgidə çap olunub. Bütövlükdə onun "Azərbaycan Yurt Bilgisi" dərgisində beş yazısı yayınlanıb. Sonralar məqalələrini çeşidli dərgilərdə və qəzetlərdə dərc etdirib. Bu yazılarında da ağırlıqlı olaraq Azərbaycan ədəbiyyatını, folklorunu mövzu olaraq araşdıran Səlim Rəfiq Rəfioğlu ədəbi-elmi mübahisələrə qoşulub.

Alimin bu səpkili əsərlərinin ən mühüm örnəyini 1939-cu ildə Bəkir Çobanzadə, 1941-ci ildə isə Əhməd Cəfəroğlunu tənqid edən və kitab halında nəşr olunan iki əsəri təşkil edir. Bəkir Çobanzadənin 1928-ci ildə yazdığı yazıya Səlim Rəfiq Rəfioğlunun 1939-cu ildə cavab verməsi maraqlıdır. Çünki bu tarixlərdə Bəkir Çobanzadə, Azərbaycanda Stalinin əmri ilə başladılan ziyalı qətliamında güllələnib.

Çox ehtimal ki, Səlim Rəfiq bəhs olunan kitabı çox gec əldə edib və Bəkir Çobanzadənin öldürüldüyündən də xəbərsiz olub. Antalyada müəllimlik etdiyi illərdə Antalya Xalq Evinin Dil, tarix və ədəbiyyat şöbəsinin idarə heyətinə üzv seçilən Səlim Rəfiq burada folklor örnəkləri (dastan, mani, atalar sözləri və s.) toplayıb.

 Onun elmi məqalələrinin bir qismi "Türk Akdəniz", "Çağlayan" (Antalya), "Oluş" (Ankara), "Uludağ" (Bursa), dərgilərində, "Ülkü" məcmuəsində, "Yeni sabah" və "Təsviri-əfkar" (İstanbul) qəzetlərində yayımlanıb. Səlim Rəfiq Rəfioğlunun Türkiyə kitabxanalarında kitab halında altı əsəri vardır. Bunlardan üçü nəşr olunub, digər üçü isə makina ilə yazılıb və cildlənərək kitab halına gətirilmişdır. Həmin əsərlər bunlardır:

1. "Azərbaycan və Anadolu xalq hekayələrinin təhlili və müqayisəsi" (İstanbul Universiteti Ədəbiyyat Fakültəsi Basılmamış Məzun Tezi, Elmi rəhbər: Ragıp Hulusi (Özdem), İstanbul, 1933). Əsərin makina nüsxəsi İstanbuldakı Beyazid Dövlət Kitabxanasındadir. Tədqiqatçı araşdırmada təhlil obyektinə çevirdiyi mətnləri mövzu baxımından altı qrupa ayırıb:

1) Eşq hekayələri, 2) Saz şairləri ətrafında təşəkkül edən hekayələr, 3) Tarixi hekayələr, 4) Qəhrəmanlıq hekayələri, 5) Heyvanlar haqqında hekayələr, 6) Sərgüzəşt hekayələri. Müəllif ayrı-ayrı hekayələrin qısa xülasələrini verdikdən sonra bunlar arasındakı mövzu və motiv fərqlərinı göstərir. Bu müqayisə nəticəsində şifahi ədəbiyyat nümunələrinin nə kimi dəyişikliklərə uğradığını üzə çıxarır.

2. "Fuzuli". Nəşr olunmamış doktorluq dissertasiyası, Elmi rəhbər: Əli Nihat Tərlan, İstanbul Universiteti Ədəbiyyat fakültəsi Türk dddili və ədəbiyyatı bölümü, 1942–1945, 315 s.

 Bu əsərin yeganə nüsxəsi İstanbul Universiteti Türkiyyat Araşdırmaları İnstitutu Kitabxanasında (305 nömrə) saxlanılır. Müəllifin 1945-ci ildə bitirdiyi, ancaq 1948-ci ildə müdafiəs etdiyi dissertasiyasının mündəricatı aşaıdakı bölümləri əhatə edir:

 "Bir neçə söz", "Fihrist", "Füzulinin həyatı", "Füzulinin elmi", "Füzulinin eşqı", "Füzulinin təsiri və şöhrəti", "Füzulinin biblioqrafiyası". Füzulinin həyatı haqqında çox az məlumat olduğunu bildirən tədqiqatçı:

 "Əski qaynaqlar onu bu baxımından ihmal etmişdir. Bundan dolayı Füzulinin məsələn, şəcərəsi, ailəsi, çocuqluğu və gəncliyi haqqında demək olar ki, heç bir qeydə təsadüf edilib. Bunlar bizim üçün yalnız böyük bir itki deyil, eyni zamanda acı bir həqiqətdir" – qənaətinə gəlir

3. "Divan ədəbiyyatının məhəlli və ictimai motivləri" İstanbul:1948–1953. Klassik ədəbiyyatımız haqqındakı 690 səhifəlik bu çalışmanın makina ilə yazılmış bir nüsxəsi İstanbuldakı Beyazid Dövlət Kitabxanasındadır. Müqəddimədə müəllif əsərin yazılma səbəbini belə izah edir:

"Qayəmiz divan ədəbiyyatının işlənməmiş, hətta inkar edilmiş çox mühüm bir sahəsi haqqında ciddi araşdırma və incələmələrə söykənərək yeni bir əsər yazmaq surətilə türk mədəniyyətinə xidmət etməkdən ibarətdir".

4. "Professor Bəkir Çobanzadəyə cavab". İstanbul: Burhanettin Matbaası, 1939, 23 s. Bu broşürada Səlim Rəfiq professor Bəkir Çobanzadənin 1930-cu ildə Bakıda Azərbaycan Dövlət Elmi Tədqiqat İnstitutu tərəfindən nəşr olunmuş "Son dövr Azəri ədəbiyyatının yeni dövrü – Nationalismdən internationalismə" əsərini tənqid edib. Həmin əsər yazılanda artıq Bəkir Çobanzadə repressiya qurbanı kimi güllələnmişdi, lakin əsərdən aşkar duyulur ki, Səlim Rəfiq bu hadisədən xəbərsiz olub.

"Azərbaycan ədəbiyyatı – Seçilmiş misralar" (1941) adlı kitabının sonunda "Müəllifin basılacaq əsərləri" başlığı altında Səlim Rəfiq Rəfioğlunun 12 əsərinin adı verilib, hətta bunların bəzilərinın məzmunundan da bəhs olunub

1. Azərbaycan divan ədəbiyyatı antologiyası;

2. Ədəbi yenilik antologiyası;

3. Azərbaycan saz şairləri antologiyası;

4. Azərbaycan xalq ədəbiyyatı antologiyası;

5. Azərbaycan şairləri

6. Azərbaycan alimləri;

7. Anadolu və Azərbaycan xalq hekayələrinin təhlili və müqayisəsi

8. Azərbaycan ədəbiyyatında vəzn və nəzm şəkilləri

9. Tədqiqlər və tənqidlər;

10. Vaqif (monoqrafiya);

11. Böyük türk ədibi Mirzə Fətəli (monoqrafiya)

12. Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi

Bu siyahıda yeddinci sırada olan "Anadolu və Azərbaycan xalq hekayələrinin təhlili və müqayisəsi" adlı araşdırma Səlim Rəfiq Rəfioğlunun universitetdə hazırladığı buraxılış dissertasiyasıdır. Ancaq indiyə qədər üç kitabı və makinada yazılmış halda üç əsərindən savayı kitab halında bir əsərinə təsadüf olunmayıb.

Məqalələri

1. "Son Devir Azeri Edebiyatı"

2. "Türkiye Metbuatında Mehmet Hadi’nin Şiirleri"

3. "Azerbaycan Deyelerine Dair"

4. "Azeri Halk Edebiyatında Deli Alı Destanı"

5. "Nigâristanlı Âşık Sadık’ın Bir Şiiri"

Kitabları

1. Profesör Bekir Çobanzade’ye Cevap

2. Profesör Ahmet Caferoğlu’nun Eserlerinde Görülen Hatalar: Bir İlave — Bir Düşünce — Bir Cevap

3. Azerbaycan Edebiyatı – Seçilmiş Mısralar

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.04.2026)