21 yanvar 2026-cı il tarixində Qırğız Respublikasına rəsmi səfər çərçivəsində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti xanım Aktotı Raimkulova ilə Qırğız Respublikasının Mədəniyyət, İnformasiya və Gənclər Siyasəti naziri Mirbek Mambetaliyev arasında görüş keçirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Fonda istinadən xəbər verir ki, görüşdə nazir müavini Askaralı Madaminov və Beynəlxalq Əlaqələr şöbəsinin müdiri Nusubalı Yakupbekov da iştirak ediblər.

Görüş zamanı Fond Qırğız Respublikasının sədrliyi ilə 2026-cı ildə birgə layihələrin həyata keçirilməsi ilə bağlı Nazirliklə əməkdaşlıq məsələləri, eləcə də 1926-cı il Bakı Dünya Türkoloji Qurultarının 100 illiyini qeyd etmək üçün birgə tədbirlərin təşkili təşəbbüsləri müzakirə edilib.

Fondun prezidenti tərəfdaşlığı daha da gücləndirməyə və ikitərəfli əməkdaşlığı inkişaf etdirməyə hazır olduğunu bildirib. Nazir öz növbəsində əməkdaşlığı genişləndirməkdə və birgə mədəni və humanitar layihələrin həyata keçirilməsində maraqlı olduğunu qeyd edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının“Türk dünyası məşhurları” layihəsində bugünkü söhbətimiz böyük türk şairi Yunus Əmrə barədə olacaqdır.

Bu yazını təxminən bir ay öncə başlamışdım. Vaxt çatışmazlığından yarımçıq qoymuşdum. Bu yaxınlarda Qax rayonuna yolum düşmüşdü. Oradakı tanışlarımdan Yunis Əmrənin Oncallı kənd qəbiristanlığında olduğu ehtimal edilən qəbrini ziyarətetməyimə köməklik göstərmələrini xahiş etdim. Sağ olsunlar, sözümü yerə salmadılar. Onların köməyi ilə bu böyük insanın ehtimal olunan qəbrini ziyarət edə bildim, onun burada dəfnn olunması barədə çoxlu söhbətlərin şahidi oldum.

Qayıdandan sonra yarımçıq qoyduğum yazını tamamlamağa qərar verdim. Artıq yazı hazırdır. Onu sizlərin diqqətinə təqdim edirəm.

Bütün türksoylu xalqların qəlbində özünə məskən tapmış Yunus Əmrə bir eşq aşiqidir. Onun adı türk-islam dünyasında ən böyük haqq aşiqi kimi çəkilir. Yunusi yaşadan onun haqqa bütün varlığı ilə bağlı olması, şeirlərində insandakı mənəvi ruhi saflığı hər şeydən üstün tutmasıdır. O, dərviş olaraq öyrəndiyi təsəvvüf düşüncəsini və İslam dininin inanc, ibadət və əxlaq prinsiplərini şeir yolu ilə insanlara izah etmişdir.

Yunus Əmrənin özünəməxsus pedaqoji görüşləri vardır və onlar tərbiyənin bütün növləri ilə əlaqəlidirlər.Onun yaradıcılığında yer tutan əsas mövzulardan biri də təlim-tərbiyə və əxlaq-mənəvi məsələlərdir. Y.Əmrənintürkçülük adət-ənənələrindən, türk əxlaqından və İslam əxlaqi dəyərlərindən qidalanan tərbiyə nəzəriyəsi, düşüncə tərzi və yaradıcılığı bir çox nəsillərin həyata baxışlarının formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Onun şeirlərinin məqsədi saf əxlaqa malik, kamil, vətənpərvər insan yetişdirmək olmuşdur.

“Mən gəlmədin dava üçün, mənim işim sevgi üçün”, - deyən Y.Əmrə irfanın insan həyatındakı müstəsna rolunu yüksək qiymətləndirir. “Böyük və əhatəli bilik” mənasını verən irfan həyatın və insanlığın mahiyyəti, dünyada baş verən hadisələrin hikməti, Allahın varlığının və sifətlərinin təhlili haqqında bilik və düşüncələrin məcmusudur. Allah elmdən çox irfanla bilinir. İrfan hər gözə, hər könülə görünməyən Tanrını bilməkdir. Buna isə eşq yolu ilə nail olmaq mümkündür.

Haqq aşiqinin eşqi ilahi eşqdir, onun əsərlərində insan sevgisi Tanrı sevgisi ilə birləşir. Yunusun insan sevgisi əslində onun insanda Allahdan bir zərrə olduğunu bilməyindədir. Yunusun fikrincə, hər insanda Allahın bir zərrəsi var. O, zərrənin bütününə – Allaha aşiqdir. Bu üzdən də “Yaradılanı sevdim Yaradandan ötrü”, - söyləyir . Yaradana qovuşmaq mənəvi kamillik – kamilləşmək yolundan keçir.
Mənəvi kamillik yolunun 4 qapısı var: şəriət, təriqət, mərifət və həqiqət. Bu həm də irfan elminin ana xəttini təşkil edir. Bu mərhələləri keçməyənlərin əli Allah dərgahına yetişməz. (Bəzən bu mərhələlərin sayının 3 olduğunu da söyləyirlər. Belə ki, mərifət ayrıca mərhələ kimi yox, haqqı tanıma elmi, həqiqətin dərki və ilahi bilik kəsbetmə, ariflik mənasında götürülür.)

Şəriət Allahın buyurub, Peyğəmbərin xəbər verdiyi qanun-qaydaların, əməli fəaliyyətlə bağlı göstərişlərin, rəftar və davranış normaları ilə əlaqəli buyruqların məcmusudur. Təriqət şəriət qaydalarına əməl etməklə gedilən yoldur, bu qaydaların əməli şəkildə gerçəkləşdirilməsidir. Həqiqət isə son məqsəd, yəni Haqqın özüdür.

Şəriət, təriqət yoldur varana,

Həqiqət, mərifət ondan içəri.

Alimlər şəriəti tibb kitabına, təriqəti dava-dərmana, həqiqəti isə xəstəlikdən tapılan şəfaya bənzədirlər. VII əsr sufi alimi Əzizəddin Nəhf “əl-insan əl-kamil” kitabında yazır: “Bil ki, şəriət peyğəmbərin sözü, təriqət onun əməli, həqiqət isə peyğəmbərin gördükləridir”.

Haqq nuru ilə yanan şair “mumsuz baldır şəriət, təmiz yağdır təriqət”,- söyləyərək insanları bu nemətlərdən dadmağa, yalançı, fani dünyaya aldanmamağa, üzü Həqqə doğru getməyə səsləyir. Haqq aşiqi göstərir ki, insanın təkcə öz səyi və ağlı ilə kamilliyə yüksəlməsi və Allahına qovuşması – insanlığın yüksək nöqtəsinə çatması çətindir. Yunus Əmrəyə görə, insanlar mərifətli, elmli, adamlarla oturub-durmalıdırlar ki, həmin keyfiyyətlər onların əməllərində ifadə olunsun.

Təlim-tərbiyə, nəsihət almadan, daxilən təmizlənmədən, paklaşmadan və “əlifnən beyi bilmədən” haqq yoluna nəzər etmək mümkün deyil.

İşbu məclisə gəlməyən, anub nəsihət almayan,
Əlifdən beyi bilməyən oqır kişi olur hər gün.

​Ona görə də o, bu zirvəyə çatmış kamil və yetkin şəxslərin - ərənlərin ətəyindən tutmalı, müdərris və mürəbbilərdən ( müəllim və tərbiyəçi ) öyrənməlidir:

Gəlmək gərək tərbiyətə, pis işlərdən əl çəkə,
Nə söylərsə, mürəbbisi, ancaq onu tuta gərək.

             Şairinin fikrincə, insan özünü dərk etmək üçün “gərək çox bilə, gərək çox öyüd ala”. Təsadüfi deyildir ki, allah kəlamı olan Quranın 750 ayəsində öyrənmək tələbi irəli sürülür. Yunus Əmrənin “oxudum, bildim demə” sözləri Məhəmməd peyğəmbərin “Beşikdən qəbir evinə kimi öyrənin” buyruğuna haq verir, şair deyir:

Elm eli bilməkdir, özünü dərk etməkdir.
Sən özünü bilməsən, elm nəyə gərəkdir.

​Elm, bilik bizim gələcəyimizi aydınlaşdırır. Ayağımızı inamla yerə basmağımıza kömək edir. Bilik öyrənməklə əvvəlcə özümüzü tanıyırıq. Özümüzə istinadən başqalarını, başqalarından və təbiətdən öyrəndiklərimizlə yenidən özümüzü tanıyırıq. Beləliklə, bu günümüzü yaşayır və gələcəyimizi qururuq.

Biliksiz insan savaş davuluna bənzəyir, səsi çox, içi boş olur (S.Şirazi). Aldığı bilik sayəsində insanın özünü tanıması böyük nemətdir. Bilik insanı küləyin səmtinə əsməkdən xilas etməli, onun nə istədiyini və nə üçün istədiyini aydınlatmalıdır. İnsan elmə sahib olmaqla bilməlidir ki, onun borcu həm özünün, həm də başqalarının haqlarını qorumaqdır. İnsan oxuduğuna, biliyinə uyğun hərəkət etməlidir. “Nə qədər oxuyursan oxu, biliyinə uyğun hərəkət etmirsənsə, cahilsən”.

Oxuduğunun nə manası, əgər haqqı bilməsən.

Haqqı ki bilmədin sən demək quru əməkdir.

​Müdrik ozana görə, sevgi, maraq və həvəs bilik öyrənməyin hərəkətverici qüvvəsidir. Onun fikrincə, həvəssiz və sevgisiz bir könül qara daşdır. “Daş könüldə nə bitər?” Elm öyrənmək əyləncə deyil, səbir və zəhmət tələb edir. Şair özü demişkən, elm öyrənmək istəyən “şərbəti əlindən qoyub, ağunu nuş etməlidir ki, haq yolunu tapa, doğru yola vara bilə.”

Ulu ozanın gözündə insan qəlbini ələ almaq, könülləri sevindirmək bir Kəbə yapmaq qədər qiymətlidir, savabdır. Öz yaradanına üz tutan insan daxilən saf və təmiz olmalıdır. Onun ruhu dünya kirinə bulaşmalı deyil. O, maddiyyat bataqlığında çırpınmalı da deyil. Bu mənada şairin “İşin-taşun murdar ikən, eşq neyləsin sənin ilə” sözləri təsadüfi sayılmamalıdır.

Bircə könül yapdın isə, əl-ətəyin tutdun isə,
Bir yol xeyir etdin isə, lap mində bircə, az deyil.

Şairə görə, “Bir könül yıqdın isə bu qıldığın namaz degil”.

Haqq aşiqi insanların gözündəki cahillik pərdəsini qaldırmağa çalışır. Y.Əmrəyə görə, cahillərə bilik vermək təhlükəlidir. Çünki “cahil mömün olsa yenə, cahilliyindən qalan deyil, cahil sığal görən deyil”. Şairin fikrincə, cahilin könlü qara daşdan betərdir. “Cahilə söz anlatmaq kora rəng anlatmaq kimidir”. (İmam Evzai). “Cahil kimsənin yanında kitab kimi səssiz olmaq məsləhətdir”.(Mövlana)

Dünyayə gələn köçər, bir-bir şərbətin içər,
Bu bir körpüdür keçər, cahillər anı bilməz.

​Yunus Əmrə heç zaman xalqdan ayrılmamışdır. “Elim varsa, mən uluyam”, - deyən şair xalqa rəhbərlik edənlərin dinindən və millətindən asılı olmayaraq insanların hamısını bir gözlə görməyi tələb edir:

Yetmiş iki millətə bir göz ilə baqmayan,
Şərin övliyasıysa, həqiqətə asidir.

             Və yaxud:

Bütün xəlq olanlara bir göz ilə baxmayan,
Xalqa müdərrisdirsə, həqiqətə asidir.

             Şair insanları haqq yolu tutmağa, gözəl əxlaq eyləməyə, doğruçuluğa, daxilən saflaşmağa və kamilləşməyə, ərənlərin və mərifət sahiblərinin qulluğunda durmağa, yaxşılıq etməyə və yaxşı-yaxşı işlər görməyə səsləyir:

Əl üzməyin əhillərdən, uzaq gəzin cahillərdən.
Tanrı bezib bahillərdən, onları heç görən deyil.

​ 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

Səbinə Yusif, “Ədəbiyyat və incəsənət”

ADA Universitetinin rektoruHafiz Paşayevin dəstəyi ilə Azərbaycan Hərb tarixinin və Qori Müəllimlər Seminariyasının Azərbaycan şöbəsinin əvəzolunmaz araşdırıcısı Şəmistan Nəzirlinin "Qoridən gələn qatar” kitabı yenidən nəfis şəkildə çap olunub. Qeyd edək ki, Qori Müəllimlər Seminariyasının Azərbaycan şöbəsi haqqında Şəmistan Nəzirlinin sonradanəldə etdiyi arxiv materialları da kitaba daxil edilib.

Xatırladım ki, məhz Hafiz Paşayevin sayəsində Qoridə təşəkkül tapmış, sonradan Qazağa köçürülmüş, illər sonra da fəaliyyətini dayandırmış məşhur seminariya yenidən həyata vəsiqə qazanmışdır. İndi o, Qazax Müəllimlər Seminariyası - ADA Universitetinin Qazax Mərkəzi kimi fəaliyyət göstərir, ölkənin Qərb regionunda qısa müddətdə əsl təhsil-təlim mərkəzinə çevrilibdir, ölkəmiz üçün ixtisaslı pedaqoji kadrlar hazırlayır.

Gəlin unutmayaq ki, Qori Müəllimlər Seminariyası Azərbaycanın milli təhsilinin əsasını qoyaraq ölkənin elm, mədəniyyət və incəsənətinin inkişafına böyük töhfələr vermişdir. Və bu səbəbdən də təhsil ocağının fəaliyyətinin bərpası həm də tarixə yazılacaq bir təşəbbüs sayıla bilər.

Şəmistan Nəzərlinin “Qoridən gələn qatar” kitabının təkrar nəşri isə bu unikal nəşrin daha geniş oxucu auditoriyasına çatması üçün olduqca əhəmiyyətli bir addımdır.

Yazıçı-publisist Şəmistan Nəzirlinin hələ tələbəlik illərindən maraqlandığı Qori və Qazax seminariyaları haqqında yazdığı sənədli povesti xalqımızın maarif tarixini özündə yaşadan toz basmış arxiv sənədlərindən, keçmiş seminaristlərin nağıla bənzər söhbətlərindən və xatirələrindən istifadə edilməklə ərsəyə gətirilmişdir. Əsərdə fədakar müəllim və tələbələrin işıqlı maarifçi arzuları,1918-ci ildə minbir əziyyətlə seminariyanı Qoridən Azərbaycana köçürən Firudin bəy Köçərlinin gənclərimizin savadlanması yolunda çəkdiyi əziyyətlər, 1920-ci ilin iyun ayında isə bolşevik-daşnaklar tərəfindən Firudin bəyin haqsız güllələnməsi sənədlər əsasında ilk dəfə qələmə alınmışdır.

Elə buradan gənclərimizə səslənirəm, mütləq bu kitabı oxuyun.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 Sumqayıt bir şəhər kimi gənc olsa da, ötən əsrin 90-cı illərinə qədər, demək olar ki, hamı bir-birini tanıyırdı. Sonradan məlum səbəblərdən şəhərin əhalisi artdı və köhnə sumqayıtlılar bu artımın içərisində seyrəldilər. Atası Məmmədrza kişi əslən Masallıdan olsa da, Sumqayıtda çoxdan yaşayanlardandır.

Əvvəllər harada işlədiyini bilmirəm, amma müstəqilliyimizdən sonra kitab ticarəti ilə məşğul olurdu. Aramızda salam-əleyk, mehriban münasibət var idi. Bilirdim ki, şəhərin 13-cü mikrorayonunun sakinidir. Arada köhnə univermaqdakı dükanına kitab almaq üçün gedir, həmsöhbət olurduq. Onu maraqlı və məzmunlu, yaxşı insan kimi xatırlayıram. Mütaliəsi güclü olduğundan söhbətlərindən doymaq olmurdu...

...2015-ci ildə təxminən altı ay olardı ki, ABŞ-ın Miçiqan ştatında “Spartan village” adlanan yaşayış massivində məskunlaşmışdıq. Bir gün eşitdim ki, massivə gənc bir azərbaycanlı ailə gəlib. Tanışlığımızdan məlum oldu ki, həmin ailənin Fəridə adlı xanımı Məmmədrza kişinin nəvəsi, əməkdar artist Elman Rəfiyevin qızıdır. Miçiqan Dövlət Universitetində təhsilini artırırdı. Bir neçə il bizimlə eyni massivdə yaşayandan sonra başqa ştata köçdülər...

Bəli, bugünkü söhbətimin qəhrəmanı Elman Rəfiyevdir. O,1971-ci il yanvar ayının 19-da Sumqayıt şəhərində dünyaya gəlib. 1988-1992-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Dram və kino aktyoru" fakültəsində ali təhsilə yiyələnib və həmin universiteti fərqlənmə diplomu ilə başa vurub. 1992–1993-cü illərdə Dövlət Gənclər Teatrının aktyoru olub. 1994–2000-ci illərdə Gənc Tamaşaçılar teatrının nəzdində fəaliyyət göstərən "Dəli yığıncağı" Pantomim teatr-studiyasında, 2000-ci ildən Dövlət Pantomim teatrında direktor müavini vəzifəsində çalışaraq, həm də aktyorluq fəaliyyətini davam etdirib. 2009-2025-ci illərdə isə tetrın direktoru vəzifəsində çalışıb. 2012-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb.

Deyir ki:- “Bilirsinizmi uşaqlıq illərimizdə niyə nadinc oluruq, niyə dəcəllik edirik? Çünki daim hərəkət etmək istəyirik. Məsələn, məktəb vaxtı zəng vurulanda, tənəffüs zamanı nə baş verirdi? Hərəkət! Biz tez hərəkət etməyə başlayırdıq, yerimizdən qalxırdıq, sinifdən çıxırdıq. Pantomimaya ehtiyacın səbəbi də bu olub: hərəkət! Biz həmişə hərəkət etməyə, qaçmağa meyl edirik. İnsanların pantomimaya marağı belə yaranıb. Bəzən hərəkət bizim üçün sözdən daha vacib olur. Axı, "səni sevirəm” və ya "sənə nifrət edirəm”i, eləcə də bütün digər hissləri sözlə yox, hərəkətlə də göstərmək mümkündür...”

Elman Rəfiyev bütün bunlardan əlavə 1998-ci ildə Gürcüstanda Robert Sturuanın beynəlxalq sənətkarlıq kursunda təhsil alıb və 2000-ci ildə Bolqarıstanda Sofiya Yay Akademiyasında "Bədənlər və zaman" seminarında iştirak edib. Bir sıra beynəlxalq teatr festivallarının iştirakçısı olub. Onlarla tamaşada rol alan əməkdar artist İzzət Əzizovun "Qaz" (Kaliqula), Ramiz Həsənoğlunun "Hüseyn Cavid" (Gənc dramaturq) filmlərində çəkilib. B. Xanızadənin "Arzular aləminə səyahət" elmi-tədris filmində – Kloun Nini rolunda oynayıb. Odur ki, səhnə ləqəbi Kloun Ninidir. Onu bu gün keyfiyyətli cizgi filmlərinin olmaması, uşaq seriallarının çəkilməməsi çox narahat edir... 

“Biz xarici cizgi filmlərin keyfiyyətinə baxanda görürük ki, elə bil canlı nəyəsə baxırsan. Ona görə bizim övladlarımız türklərin, ingilislərin cizgi filmlərinə baxırlar. Uşaqları maraqlandıran bir dənə maraqlı veriliş yoxdur. Yutub kanalında yayımlanan “Cocomelon”u bütün uşaqlar əzbər bilir. Niyə bizdə belə bir şey olmamalıdır?! Niyə biz bunu yaratmırıq? Əlbəttə ki, bütün bunların başında maliyyə dayanır. Çünki maliyyə olmasa, bunlar əmələ gəlməyəcək. Deyirlər ki, bizim dublajımız zəifdir. Mən sovetlər dönəmində doğulub boya-başa çatdığım üçün deyərdim ki, rus dublajı nömrə birdir. Çünki mən gözümü o dublajla açmışam. Amma mən xatırlayıram ki, uşaq vaxtı kinoteatrlara hind, rus filmlərinə baxmağa gedəndə, Azərbaycan dilində baxanda bizə necə doğma gəlirdi.”- söyləyir.

Müsahibələrinin birində isə deyir:- “Səməndər Rzayevin Kral Liri səsləndirməsindən xəbər tutan rolu ifa etmiş aktyor deyib ki, “mən heç bilmirdim ki, Azərbaycan dilində belə gözəl danışıram”. Çapayev öz filmini gəlib izləyəndə demişdi ki, “doğurdan, mən Azərbaycan dilində səlis danışıram”. Yəni, bizdə belə bir dublaj var idi. Çünki mən kolifeylərdən eşitmişəm ki, o vaxt dublaj sənətinə çox gözəl qiymət verilirdi. Şahmar Ələkbərov, Əminə Yusifqızı, Rasim Balayev, Səməndər Rzayev kimi sənətkarlarımız var idi ki, sadalamaqla bitməz. Onlar dublaja qiymət verir, canlarını qoyurdular. Amma bu gün dublajımız maliyyə tərəfdən çox bərbad bir vəziyyətdədir. Mən uzun müddət televiziyada dublajla məşğul oldum. Mənim bir günümə verilən məbləğin adını çəkməyə utanıram. “Joker” filmini səsləndirmək üçün mən iki gün o televiziyaya getdim. Sonda elə bir məbləğ aldım ki, bunu eşidən hamı şoka düşür.”

Giley-güzarı çoxdur. Teatr, kino sahəsindəki olan problemlər onu çox narahat edir:

“Rusiyada, Türkiyədə dublaja düşən aktyorlar sevinirlər ki, normal dolanacaqlar. Amma bizim aktyorlar fikirləşir ki, “tez bu filmi yazım, gedim o biri redaksiyada digərini yazım, sonra gedim televiziyada yazım, ortalığa nəsə bir məbləğ çıxsın”. Aktyor bilsə ki, ona işinə görə normal məbləğ veriləcək, ürəyini qoyar və tez-tələsik iş görməz. Ona görə də bizim dublajımızın bu vəziyyətdə olmasının səbəblərindən biri də maliyyədir. İkinci səbəb isə texnikanın güclü olmamasıdır. Dublaja gedirsən, bir də gördün komputer dayandı. “Yaramaz mən” cizgi filminin ikinci hissəsində Rusiyadan Dima adlı bir səs rejissoru gəldi. Biz səsləndirmə edirdik. Mən onu beş saata səsləndirdim. Dima mənə yaxınlaşıb dedi ki, “sənin bu səsləndirdiyin obrazı rus aktyoru 3 günə səsləndirdi.” Mən özümü tərifləmirəm. Bu gün dublajda niyə aktyorlar inkişaf etmirlər? Düşünürlər ki, niyə vaxtlarını buna sərf etsinlər. Gülməli bir məbləğ almaqdansa, gedib başqa işlə məşğul olarlar. Dublajda o dövrün tək-tük insanları qalıb. Dublaj çox gözəl sənətdir. Mən çox sevirəm çünki obraza can verirsən. Tamaşaçı bu obrazla səni sevir. Tamaşaçıya maraqlı gəlir ki, görəsən bu səsin sahibi kimdir. Prodakşnlar, rejissorlar bu işə can qoyanları düzgün qiymətləndirməlidir. Sinxron dublajın da öz qiyməti var. Azərbaycan dili çox musiqili bir dildir. Dilimizi qorumaq üçün bütün bunlara nəzarət etmək lazımdır. Biz bir olsaq dilimizi qoruyacağıq.”- söyləyir.

Xülasə, onun haqqında belə uzun-uzadı danışmaqda məqsədim yanvarın 19-da qeyd etdiyi ad gününü təbrik etməkdir. Axı, bu dəfə sıradan bir ad günü deyil, 55 yaşı tamam olurdu, yubileyidi idi. Arzuları çin olsun!

...Bəli, Sumqayıt gənc şəhər olsa da, əməkdar artist Elman Rəfiyev köhnə sumqayıtlılardandır...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

Aynur İsmayılova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Duyğuların ən gözəli, ən təmizi, qəlbin dərinliklərində ən saf olanı bir zamanlar sevgi idi. Hər kəs xoşbəxt idi. İnsanlar bir-birinə sevgi ilə yanaşar, qəm, kədər, acı hiss etməzdilər. Sevgi sadəcə bir duyğu deyil, həyatları mənalandıran bir qüvvə idi. O zamana qədər ki, kədər sevgini qısqanmağa başladı...

Sevginin hər kəsin sevimli hissi olması, kədərin bu sevgini insanlardan almağa çalışmasına səbəb oldu. Ən sevilən duyğu kədər olsun istədi. Və o gündən sevgi ilə kədərin mübarizəsi başladı. Dünyanı sevgi, xoşbəxtlik, birlik xilas edəcəyini düşünən sevgi var gücü ilə mübarizə aparırdı. Bu mübarizədə çox zaman qalib gəlsə də, bəzən məğlub olurdu. Zamanla bəzi insanlar kədərə meyil etməyə başladı. Kədər, insanların onu sevməyə başladığını gördükcə daha çox həvəslənməyə, dünyada yeganə duyğu olmağa çalışırdı.

O, artıq sadə bir hiss deyil, bir qüvvəyə çevrilmişdi. Və artıq hər gün o saf, həqiqi sevgi yox olmağa başlayırdı. Sevgi məğlub olurdu. Dünyasını belə görmək istəmirdi. İnsanlar bir-birindən uzaqlaşmış, yadlaşmış və artıq yalnızlığa çəkilmişdilər. Sanki dünyada tək bir insan yaşayırdı. Arzusuz, istəksiz, sevgisiz, tək bir insan. Sevgi bununla barışa bilmirdi. Axı hər zaman bir ümid vardı. Soyuqlaşmış qəlblərdə gizlənən o ümid, sevginin son şansı idi.

Sevgi, dünyanı birlik və xoşbəxtliklə xilas edəcəyini ümid edərək səbirlə gözləməkdəydi...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

Harun Soltanov, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Heç vaxt gözləmədiyiniz bir anda gəlir o. Nə vaxtsa bir dəqiqə daha, bir saniyə daha saxlanıldığınızı hiss edəndə... Avtobus dayanacağında, rəsmi bir qurumun dəhlizində, telefonun gözləmə musiqisinin sonsuz döngüsündə. Zamanın toxuması pozulur və boşluqdan çoxlu səslər qalxır.

Bu, sadə bir sıxıntı deyil. Bu, daxili bir məhkəmədir.

Siz, hərəkətsiz qalmış bədəninizlə, qeyri-müəyyən bir müddətə məhkum olunmusunuz. Və bu məhkumiyyət anında, ruhunuzun yeraltı otaqları açılır. Onlar çıxır. Hamısının adı var, Dostoyevski, Kamyu, Platon, Aristotel, Sartrvə s. Onlar sizin daxili məhkəmənizin üzvləridir. Hər biri bu gündəlik əzabı öz dilinə çevirir, sizi mühakimə edir və bu anın mənası üçün vuruşur.

Dostoyevski deyir ki, bu, günahı olmayanın çəkdiyi şəxsi bir cəzadır. Nitşe onunla lağ edir və bunu zəif iradənin alçaldıcı bir itaəti elan edir. Aristotel səsləri sakitləşdirməyə çalışır və hamının anlaya bilmədiyi qüsurlu bir sistemdən bəhs edir. Sartr isə siqaretinin dumanı arasından sizə istehza ilə baxır və deyir, "Ən böyük günahkar sənsən, çünki burada qalmağı seçən sənsən."

 Bu, abstrakt bir fikir mübadiləsi deyil. Bu, sizin varlığınızın əsası üçün edilən döyüşdür. Onların hər biri bu anı, bu adi əzabı, öz silahına çevirmək istəyir. Onları susdurmağın yalnız bir yolu var, hamısından daha dərin, daha sakit, daha məqsədli bir səsin, sənin səsinin qalxması.

Çünki ən dərin intiqam heç vaxt bayraqlar və nidalarla gəlmir. O, səssizcə gəlir və toxunduğu hər şeyi mənasızlaşdırır.

Aşağıda, belə bir anın qeydləri var. Dörd məftilin bir insanın beynindəki məhkəmə prosesi. Və onların susmasından sonra başlayan beşinci, son səsin manifesti...

Sual yalnız budur. Siz bu məhkəmədə hansı tərəfdə olacaqsınız?

 Havada ucuz qəhvə və çətin günün tər ətri var. LED ekranda rəqəmlər və hərflər var. "A 197". Mən, sadə bir bank müştərisiyəm , "A 199" nömrəsini tutmuşam. Yerimdə hərəkət edəndə, bir addım belə atanda, daxilimdə həmişəki o səslər qalxır.

 Qəfil, qısa nəfəslər alaraq, sanki astma tutması ilə ilk o yaxınlaşır:

Dayan! Hərəkət etmə! Bu irəliləyiş yalan, bu tərəqqi ilüziyadır! Bax ətrafına. Hamımız bu boş, işıqlı qəfəsdə, öz kiçik günahlarımızın cəzasını çəkirik. Önündəki arvadı görürsən? O, üç saatdır buradadır, ürəyində ümidin son qığılcımı da sönmək üzrədir. Bu sadəcə növbə deyil, bu hər birimizin kefinə görə düzəldilmiş şəxsi cəhənnəmdir. Sistem bizi burda, bu səssizlikdə, öz mənasızlığımızla üz-üzə qoyub! Bu, bürokratiyanın Raskolnikovu qırıqladığı çəkicdir! Biz burada günahkar deyilik, amma cəza çəkirik. Bu, ən dəhşətlisidir!

 Sonra kənardan, dərin, meydan oxuyan bir səslə, bığları ağzına girən biri Dostoyevskinin ünvanına:

Ah, ey əzablı psixoloq! Həmişə zəifin, qurbanın dilində danışırsan! "Cəza"  deyirsən? Bu, sürünün mükafatıdır! Bu insan dəstəsinə bax! Heç biri öz taleyini ələ alıb, "Mən bu qaydaları ləğv edirəm!" demir. Xeyr! Hamı gözləyir. Hamı razılaşır. Bu səfil itaət, insanın üstün olmaq iradəsini öldürən zəhərdir! Biz burada qurban deyilik, biz könüllü köləyik! Arxandakı adam sənin yerinə keçmək istəyir, bu yaxşıdır! Bu, içində yaşayan heyvanın səsidir! Amma sən nə edirsən? Sadəcə nifrətini udursan. Zəhəri içinə axıdırsan. Ya üsyan et, ya da sus və çürü!

Sakit, ölçülü, ədalətli bir müəllim tonu ilə Aristotel Fyodr və Fridrixə:

Hər ikiniz də duyğularınızla məntiqi bulayırsınız. Gəlin hadisəyə aydınlıq gətirək. İnsan əql və məqsəd üçün yaradılıb. Burada məqsəd açıqdır, bank əməliyyatını yerinə yetirmək. Bu növbə isə o məqsədə çatmaq üçün qoyulmuş lazımi bir vasitədir. Problemin mənbəyi, vasitənin məqsədə çevrilməsidir!!! İnsan burada fəaliyyət edən varlıq olmaq əvəzinə, gözləyən varlığa çevrilir. Bu, onun təbiətinə  ziddir. Bu, pis qurulmuş bir sistemdir, əzab yox. Həlli sadədir, növbəni daha səmərəli, daha rasional edin ki, insan yenidən fəaliyyətə, öz tam potensialına qayıtsın.

Siqaretinin dumanını üfürmüş, fransız ləhcəsinə qarışmış istehzalı bir təbəssümlə dedi:

Əla, Aristotel! Sən həmişə hər şeyi düzgün yerləşdirməyə çalışırsan. Amma unudursan ki, bu "vasitə"  içində olan adam şüurludur. Və şüuru, onun yüküdür. Önündəki qadın təkrar təkrar barmaqlarını yoxlayır, arxandakı oğlan ayağını sürüyərək vurnuxur. Onların hər biri bu absurd vəziyyəti seçilmiş bir vəziyyət kimi yaşayır. Hamı bilir ki, burada olmaq mənasızdır, amma hamı qalır. Niyə? Çünki "belə edilməlidir" deyə? Xeyr! Çünki hər biri bu mənasızlığı öz üsulu ilə mənimsəyir. Biri qəzəblənir, biri özünü aldadır, biri yuxulayır. Onların hər biri bu növbəni, azadlıqlarının sübutu kimi yaşayır. Çünki burada qalmağı seçirlər. Cəhənnəm sizə deyim nədir?  Hər kəs bir-birinin azadlığını məhdudlaşdıran şikayətçidir. Amma eyni zamanda, hər kəs öz həbsxanasının nazorudur.

Titrəyərək rus dostum davam etdi:

Məni əsəbləşdirmə! Burada seçim yoxdur! Burada yalnız məcburiyyət var! Sosial bir məcburiyyət! Mən bankda olmalıyam, yoxsa... yoxsa nə? Heç nə. Amma hiss edirəm ki, bu məcburiyyət məni alt-üst edir. Bu, insanın ləyaqətinin məzarlığıdır!

Alman yenə də rusa gülərək:

Ləyaqət! İnsanın ləyaqəti üstün olmaqdır, itaət etmək deyil! Bu "məcburiyyət" yalanı sənin kimi zəif ruhların öz passivliyini əfv etmək üçün uydurduğu bir əfsanədir! Həqiqət budur, sən buradasan, çünki cəsarətsizsən. Çıx get! Yolda çök! Üsyan et! Əgər içində həyat varsa, bunu et!

Aristotel:

Hər ikiniz də ifrata varırsınız. İnsan həyatı ifrat və çatışmazlıq arasında Qızıl Orta tapmaqdır. Burada olmaq məcburiyyəti də, ümidsiz üsyan da həqiqi fəaliyyətin əksidir. Səbirli olmaq, vaxtı məqsədli istifadə etmək məsələn, düşünmək, daha faydalı olardı.

Sartr:

Səbrin özü də bir seçimdir, Aristotel! Və mən Dostoyevskiyə deyirəm. Əgər bu məcburiyyəti hiss edirsənsə, bu, sənin onu seçdiyin üçündür! Sən özünü qurban kimi görməyi seçirsən! Bax, LED işığı yanır. "A 199". İndi sənin növbəndir. Bu addımı necə atacaqsan? Məğrur bir üsyançı kimi? Əzablı bir qurban kimi? Rasional bir insan kimi? Yoxsa... sadəcə, azad bir varlıq kimi, bu absurd oyunda öz növbəni oynamaq üçün?

Mən, A199, ayağa qalxıram. Daxilimdəki dörd səs bir anda susur. Onların baxışları mənim arxamdadır. Masaya bir addım atıram. Bu addım kimindir? Dostoyevskinin əzab çəkən məhkumunun? Nitşenin üsyançı üst-insanının? Aristotelin məqsədli mütəfəkkirinin? Yoxsa Sartrın tamamilə azad olan qəhrəmanının? Beləcə, növbənin sonu gəlir. Lakin daxili mübahisəmiz heç vaxt bitmir.

Mənim daxilimdə isə, sakit, metalik bir səs var nəsə.. O da susmur:

Dayan. Onların hamısı susdu. İndi sən danış. Dostoyevski üçün bu, cəza idi. Nitşe üçün sürü. Aristotel üçün səhv təşkilat. Sartr üçün seçim. Onların hamısı haqlıdır. Və hamısı səhv.

 Bu, cəza deyil. Çünki cəza bir məna daşıyar. Burada məna yoxdur. Bu, sadəcə bir prosesdir, hava kimi, cazibə qüvvəsi kimi. Ona qarşı əzab çəkmək, ona qapılmaqdır. Yox Harun. Bu, sürü deyil. Çünkü sürü olmaq istəmirsən. Amma onlardan ayrılmırsan da. Çünki burada olmaq səni onlara bənzətmir. Yalnız onlarla eyni məkanda olmağına səbəb olur. Fərq budur.

Bu, səhv təşkilat deyil. Bu, sadəcə təşkilatdır. Onu düzəltmək istəsən, sən də onun bir hissəsi olarsan. Planlar qurarsan, sistemlər təklif edərsən. Və nəhayət, başqa bir növbənin mühəndisi olarsan. Xeyr. Və bu, seçim deyil. Çünki "seçim" sözü çox adidir. Sanki burada qalmaqla getmək arasında əsl bir seçim vardır. Yox. Burada lazım olan şeyi etmək üçün qalırsan. Bu, seçim deyil, bu, prioritetdir.

 Öz özümə sual verirəm (deyəsən):

O zaman bu nədir?

Bu, bir rituadır. Sistemin ritualı. Sən isə, bu rituala qatılan, amma ona inanmayan yeganə şahidsən.

 Onların hamısı əzab, nifrət, məntiq, üsyan  hamısı sistemin içinə çəkmək istədiyi duyğulardır. O, səni narazı, lakin passiv, fikirli, lakin hərəkətsiz saxlamaq istəyir.

Deyəsən mənim də özümə olan qisasım bu idi.. Duyğusuzluq.

Mən qəzəblənmirəm. Çünki qəzəb onun diqqətini çəkər. Mən ümidimi itirmirəm. Çünki ümidsizlik onun qələbəsidir. Mən məna axtarmıram. Çünki məna axtarışı onun fürsətidir. Mən sadəcə burdayam. Fiziki olaraq burdayam. Amma mənim düşüncələrim, mənim daxili aləmimdə, azaddır. Bu növbə məni saxlaya bilər, amma düşüncəmi saxlaya bilməz. O, qisasını ala bilməz. Mən bank işimi görəndə, gülümsəyəcəm. "Təşəkkür edirəm" deyəcəm. Heç bir ton, heç bir kin, heç bir itaət işarəsi olmadan. Sadəcə, birlikdə oynadığımız bu absurd oyunun qaydalarına riayət edərək.

 Çünki mənim intiqamım onun mənasını ondan almaqdır. Onu adi, mənasız və əhəmiyyətsiz etməkdir. Onun məni əzə biləcəyini, qəzəbləndirə biləcəyini, sıxışdıra biləcəyini düşünməsini imkansız etməkdir. Mən burdan çıxanda, heç bir iz qoymamış olacam. Nə bir dəyişiklik, nə bir qələbə, nə də bir məğlubiyyət. Yalnız bitmiş bir iş olacaq.

Ən böyük üsyan, heç bir qışqırtı olmadan, sakitcə öz yoluna davam etməkdir. Sistemə qarşı deyil, onun xaricində olmaqdır. Hətta onun içinə daxil olanda belə.

Yenə də içimdəki o adam davam edirdi:

 İndi, nömrəni götür. Masaya otur. Və bu ritualı, sanki ilk dəfə, amma heç vaxt olmamış kimi yerinə yetir. Bu, sənin səssiz, qeyri-müəyyən, amma tamamilə sənə aid olan oyunundur. Və qoy sistem, heç bir şeyin dəyişmədiyini düşünsün.

İşimi bitirirəm. "Təşəkkür edirəm" deyirəm. Səsim sakit, neytral, süni deyil, sadəcə sakit. Çıxıram. Küçədə hava eynidir. Amma daxilimdəki dörd filosof və bir tanımadığım şey susmuş, razılaşmış kimi görünür. Çünki müharibə bitməyib. Sadəcə, onun üsulu dəyişib.

  Və beləcə, məhkəmə bağlandı. Səslər getdikcə sakitləşdi, lakin yox olmadı. Onlar indi mənim zəmindəki qonaqlarımdır, həmişəlik məğlub olmuş, lakin gözləyən düşmənlərim. Amma onlar artıq qərar verə bilmirlər. Çünki hökm oxundu və icraçı mənəm.

Mənim intiqamım heç bir şeyi dəyişdirmədi, nə növbəni, nə də sistemin özünü. Dünya köhnə qaydasında dönür. Yeganə dəyişən, mən oldum. Gözləmə artıq məni parçalamır. O, sadəcə, içimdəkilərin susduğunu bir daha təsdiqlədiyim anlara çevrilib.

Çünki mən öyrəndim. Ən böyük üsyan, öz içindəki cəhənnəmi sakitcə idarə etməkdir. O, qanunlarını qoyur, sən isə onları sakitcə qəbul edir, ancaq ruhunu onlardan kənarda saxlayırsan. Beləliklə, növbəti dəfə. Növbəti gözləmə. Növbəti gündəlik əzab. Mən sadəcə içimə qulaq asıram, o məftillərə sakitcə gülümsəyirəm... və irəliləyirəm.

 Beləliklə, növbəti dəfə hər hansı bir gözləmə məcburiyyətində qaldığımda, yalnız bir an sakitcə daxilimə qulaq asıram. Orada keçmişin məhkumları danışır. Mən isə onlara sakitcə gülümsəyirəm. Və susurlar.

Çünki məhkəmə bitib. Düşüncələr isə bu sakit, şəxsi, əbədi intiqam, yalnız indi başlayır.

Və o, heç vaxt bitməyəcək.

Necə ki, mən ölməyəcəm...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı istedadlı gənc şair Tural Cəfərlinin yeni şeirlərini  təqdim edir. Bu gün sizlərə 3 şeir təqdim edəcəyik. O şeirləri öncə sükutu dinləyib sonra oxuyacaq, işığı anlamaq üçün qaranlığı sevəcək və heç bir ağrının zamana qalib gəlmədiyini anlayacaqsınız...

Öncə sükutu dinlə, sonra oxu.

1

Əlini səmadan çəkdi,

Dualarından küsən biri-

Yox oldu gözlərindəki

Dan ümidləri...

Qaranlıqda işığı

Axtarmaqdan yorulmadı

Gecənin yorğun kədəri...

İçində bitən bir sevgini

Sabaha dən səpdi

Bir yaz yağışında

Yenidən cücərər deyə...

Tanış olduğumuza şadam-

Ey ayrılıq elçisi...

Bilirsən, sənə də etibar yoxdu,

Bir gün mütləq görüşür bütün ayrılanlar...

Yasdamı, toydamı, ya da küçənin ortasında

Görüşür, ayrılıqlara imza atanlar...

Qəribədir, hamını unutsaq da, bircə “O”nu unuda bilmirik,

“O” asılır paltarlarımızın düymə yerindən,

“O” görünür eynəyimizin şüşəsindən,

“O” yazılır dərman reseptlərimizin sonuna...

Şərab da badəni sərxoş edirsə,

Gəlməyən hamıdan çıxıb gedirsə,

Sənin də şərabla aran düzəlir,

Sənin də hamıdan getməyin gəlir...

Qaranlığı sevməyən, işığı anlamaz...

2

Qələt edib oyunu pozdum,

Həyat gülməyənə ağlamağı öyrədir,

Ancaq ağlayana gülməyi öyrətmir...

Bir də küçələr var ki,

Adı şair, yazıçı oxunsa da,

Xatirələr küçəsidir,

Görüşlər küçəsidir,

Kimsəsizlər küçəsidir...

Məsələn, Rəşid Behbudov küçəsi-

Titrək baxışlar küçəsi kimi,

Təbriz küçəsi-

İlk sevginin utancaqlığı kimi

Yaddaşımı işğal edib,

əsir qalıb ömrümün ən gözəl illəri

həmin küçələrdə...

Səhərin gözü açılmamış,

Küçəni süpürən qadının

Saçlarını oxşayan meh

Siqnal səsindən ürküb

Yerini qarğış və söyüşə verir...

Sənin də qarğışın tutdu məni-

Xoşbəxt oldum, ancaq bu xoşbəxtliyimi

Başıma vuran qayğılar zəhləmi töküb...

Kim uydurub bu yalanı-

İlk sevgi unudulmur?

Bilirsən, hər şey unudulur,

Elə ilk sevgi də,

Təkcə ağrılar vəfalı olur,

Ürəyi tərk etmir əclafcasına...

Sən də ağac deyilsən,

Mən də yarpaq deyiləm.

Nədir bu küləyə etiraz,

Nədir bu yağışa hikkən?

Get, bulud ol, başımın üstündə-

Ancaq dolub eləmə, mənim yağışa

Hörmətim var...

Heç bir ağrı zamana qalib gəlmir...

3

Qaşlarını düyünləyib həyata tələ qurmaq olmur,

Bir gülüşə təslim olan kinləri deyim sənə...?

Sözünü tutmayanın yanında durmaq olmur,

Bu bayquş ulayan tinləri deyim sənə...?

Bizim görüşümüz Hira dağıdır,

Özündə böyük bir sirri saxlayır.

Keçmiş əhvalımız indi ağıdır,

Ölsə də, ruhunu diri saxlayır.

Əsən barmaqların üzümdə göynər,

Göynər, uzandıqca şəlalə saçın.

Nə mən əvvəlkiyəm, nə sən sonrakı,

Özgəyə aiddir, şöhrətin, şanın.

Boş qalmış qollarım çərpələng olub,

Zaman öz kefində uçurur bəxti.

İnanmaq işini çoxdan buraxdım,

Heç kimə güvənim qalmayıb, qəti.

Daha yer göstərir mənə adamlar,

Metroda, qatarda “əyləş” deyirlər.

Bu da qocalığın əlamətidir,

Kövrəlmə, belədir, “öyrəş” deyirlər.

Yenə gic damarım tutubdu mənim,

Yolda səkilərə “salam” verirəm.

Adamlar ötüşür bir-bir yanımdan,

Onları səkidən cansız bilirəm...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bir qız ağ gəlinlik geyinib ailə quranda cəmiyyət bunu bayram kimi qəbul edir. Toy çalınır, bir dünya adam yığışır, şəkillər çəkilir, təbriklər səslənir. Amma o qız hələ məktəb partası arxasında əyləşməli, dərsliklərini bağlamamalı idisə, bu mərasim nə toy, nə də xoşbəxtliyin başlanğıcıdır. Bu, uşaqlığın səssiz şəkildə əlindən alınması, gələcəyin vaxtından əvvəl bağlanmasıdır. Erkən nikahlar bu gün də yüzlərlə, bəzən minlərlə qız və oğlanın həyatını yarımçıq qoyur, onların seçim haqqını “adət” adı altında əllərindən alır.

Uşaq yaşında qurulan ailə həqiqətən xoşbəxtlik və sabitlik vəd edirmi, yoxsa cəmiyyətin görmək istəmədiyi səssiz faciədir? Erkən nikahlar illərdir müzakirə mövzusu olsa da, problem hələ də tam həllini tapmayıb. Bu nikahlar uşaqları vaxtından əvvəl böyüklərin məsuliyyətinə məhkum edir, psixoloji və fiziki baxımdan hazır olmadıqları bir həyata sürükləyir. Nəticədə isə təhsildən uzaqlaşma, sağlamlıq riskləri, ailədaxili münaqişələr və sosial təcrid qaçılmaz olur.

Toy musiqisinin səsi bəzən bir uşağın səsini boğur. Gənc yaşda ailə qurmağa məcbur edilən qız və oğlanlar arzularını, planlarını, özlərini tanımaq imkanını itirirlər. Uşaqlıq dövründə verilməli olan qərarlar onların yerinə böyüklər tərəfindən verilir. Bu isə gələcəkdə həm fərdi travmalara, həm də cəmiyyət üçün ciddi sosial problemlərə yol açır.

Erkən nikahlar təkcə bir ailənin verdiyi qərar deyil, bütövlükdə cəmiyyətin inkişafına təsir edən təhlükəli tendensiyadır. Təhsilsiz, iqtisadi cəhətdən asılı, psixoloji cəhətdən zədələnmiş fərdlərin sayı artdıqca, sosial bərabərsizlik daha da dərinləşir. Buna baxmayaraq, bəzi ailələr hələ də erkən nikahı “qoruyucu addım”, “çıxış yolu” və ya “məcburiyyət” kimi təqdim edir.

Halbuki susmaq və görməzdən gəlmək bu problemin həllinə deyil, onun köklənməsinə xidmət edir. Erkən nikahlarla mübarizə yalnız hüquqi mexanizmlərlə məhdudlaşmamalı, eyni zamanda cəmiyyətin düşüncə tərzində dəyişiklik tələb edən ciddi sosial məsələ kimi qəbul edilməlidir. Çünki bu məsələdə söhbət təkcə nikahdan deyil, bir nəslin gələcəyindən gedir.

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalına açıqlama verən psixoloq Gülnar Orucovanın sözlərinə görə,  bizim cəmiyyətin düşüncəsi var ki,  "tamamlanmaq üçün ailə qurmaq lazımdır". Valideyn isə övladını o zaman tamamlanmış görür ki, övladının uşağı, yəni nəvəsi var:

"Bir insan ailə qurmursa bizim cəmiyyətdə ona çox qəribə suallar verirlər. Bəzən o sualları  sərt  şəkildə verirlər:"Sən niyə evlənmirsən? Bəlkə problemin var deyə evlənmirsən?". Bu sualla gənci aşağılamağa çalışırlar. Lakin xoşbəxtlik evliliklə olmur. Bəzən deyirlər ki, "evlən, düzələr". Bu söhbət isə çox yanlış bir fikirdir. Evlənməklə  hər hansı bir problem həll ola bilməz. Bəzən isə görürlər ki, ailədə münasibət pisdir, o zaman da deyirlər ki, "sən uşaq dünyaya gətir,  hər şey düzələcək". Əsla... Biri var uşaq qalmaqal və xaos imərisində böyüyər ,  biri  də iki uşaq atasız v əya anasız qalar,  biri də var üç uşaq. Bunu nəzərə almaq lazımdır. Evlənən də heç bir problem düzəlməz".

Psixoloq qeyd edir ki, emosional boşluğu doldurmaq  kimi vəziyyət yaradacaq ifadələr demək doğru deyil:

"Bəzən evliliyə hazır olmayan bir insanı evləndirirlər. Doğru yanaşma belə olmalıdır: sən kim olmaq istəyirsən,  sən evliliyə hazırsanmı? Sən bu məsuliyyəti dərk edirsənmi? Gənclər o zaman evlənməlidir ki, onlar maddi,psixoloji və fiziki olaraq hazırdırlar. Hazırda boşanmaların sayı çoxdur və bunların altında çox zaman xəyanət ,  zərərli vərdişlər, maddi sıxıntılar dayanır. Bunların olmaması üçün ancaq düşünürük ki, " qızımız evlənsə onun bütün xərclərini oğlan çəkməlidir". Bu fikir də çox yanlışdır. Qızımız o ailəylə həmahəng olmalıdır. Eyni zamanda işləməlidir. Bəzən imkan o qədər aşağı olur ki,  kişi yoldaşını işləməyə qoymur. Bu fonda da ailə dağılır. Maddi sıxıntı fonunda bir ailə dağıla bilməz. Maddi sıxıntı varsa ailə işləməlidir".

Psixoloq bəzən xanımlara  deyilən "mənim oğlum belə idi, evləndirdim ki düzəlsin" düşüncəsini sərt tənqid edir:

"Aqressiv insanların evlənməsi qətillərin sayının artmasına gətirib çıxarır.  O qədər subay insan var ki, xoşbəxtdir, o qədər də evli insan var ki,  çətinliklərə rəğmən xoşbəxt yaşayır. İstəməzdim ki, gənclər bu cür ailə qurub bədbəxt olsunlar. Sevərək, hazır olaraq ailə qurmaq lazımdır".

Şəkildə: Gülnar Orucova

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Hazırda ölkəmizin ən titullu, ən populyar 5-6 aktyorundan biridir Hacı İsmayılov. Onu hər birimiz “Ad günü” filmindən sonra sevdik... Hətta çoxumuz ona obrazının adı ilə - Mustafa deyə müraciət etdik. Və o, növbəti obrazları ilə bu sevgini qoruyub saxlamağaı bacardı.

Bu gün onun doğum günüdür, Ömrünün 82-ci baharına qədəm qoyur.

Hacı İsmayılov 22 yanvar 1944-cü ildə Bakıda doğulub. 190 nömrəli orta məktəbdə təhsil alıb. 1963-cü ildə Mirzağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun Dram və kino aktyorluğu fakültəsinə daxil olub. Sumqayıt Dövlət Dram Teatrına aktyor işləməyə dəvət alıb və 1968-ci il sentyabr ayının 2-də gənc truppada fəaliyyətə başlayıb. Bu teatrda M. F. Axundovun "Müsyö Jordan və dərviş Məstəlişah" komediyasında dərviş Məstəlişah rolunu ifa edib.

Bundan sonra C. Patrikin "Qəribə missis Səvic" dramında Ceffi, A. Papayanın "Bəli, dünya dəyişib" komediyasında Səməndər, C. Cabbarlının "Sevil" pyesinin tamaşasında Məmmədəli bəy rolunda çıxış edib. 1970-ci il fevral ayının 16-dan Akademik Milli Dram Teatrında çalışır. Elə ilk gündən H. Cavidin "Xəyyam" faciəsindəki İkinci Qulam rolunu alıb.

"Azərbaycanfilm" kinostudiyasında ilk dəfə "Ad günü" filmində Mustafa rolunda çəkilib, bu rolla böyük uğur qazanıb və 22 aprel 1980-ci ildə Respublikanın Dövlət mükafatı laureatı adına layiq görülüb. 17 may 1989-cu ildə Azərbaycan SSR əməkdar artisti, 18 dekabr 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikasının xalq artisti fəxri adları ilə təltif olunub.

 Prezident təqaüdçüsüdür. Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təsis etdiyi "Sənətkar" medalına layiq görülüb. 21 yanvar 2019-cu ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunub. Yaradıcılığının xarakterik sənətkarlıq xüsusiyyətlərinə görə realist aktyor məktəbinin poetika göstəricilərinə daha uyğundur. Akademik teatrda oynadığı əllidən çox rolun böyük bir qismi məhz həmin üslubun estetik səciyyələrinə uyğundur.

Teatr səhnəsindəki rolları

- İkinci Qulam və İbn Tahir ("Xəyyam", Hüseyn Cavid)

- Dördüncü qaçaq ("Mahnı dağlarda qaldı" İlyas Əfəndiyev)

- Muradalı ("Xurşidbanu Natəvan" İlyas Əfəndiyev)

- Fariz ("Büllur sarayda" İlyas Əfəndiyev)

- Ağadadaş Nəcəfov ("Dəlilər və ağıllılar", İlyas Əfəndiyev)

- Kişi ("Şöhrət və ya unudulan adam", Nazim Hikmət)

Filmoqrafiya

- 777 №-li iş (film, 1992) (tammetrajlı bədii film)

- Ad günü (film, 1977) (tammetrajlı bədii film)-rol: Mustafa

- Ağ atlı oğlan (film, 1995) (tammetrajlı bədii film) — filmi səsləndirən: Şahin (Elxan Quliyev)

- Ağasadıq Gəraybəyli (film, 1974)

- Axırıncı aşırım (film, 1971) (tammetrajlı bədii film) — rol: kəndli; filmi səsləndirən: kəndli

- Alman klinikasına şəxsi səfər (film, 1988)

- Alov (film, 1979) (tammetrajlı televiziya tamaşası)

- Anın quruluşu (film, 1980)

- Apardı sellər Saranı (film, 1996)

- Arayış (film, 1986)

- Arvadım mənim, uşaqlarım mənim (film, 1978)

- Aşkarsızlıq şəraitində... (film, 1986)

- Atamın sənəti (film, 1980)

- Atayevlər ailəsi (film, 1978)

- Babamızın babasının babası (film, 1981)

- Bağlı qapı (film, 1981)

- Belə də olur (film, 1988)

- Belə lazımdır (film, 1982)

- Bəxtəvər (film, 1984)

- Bəyin oğurlanması (film, 1985)

- Bir anın həqiqəti (film, 2003)

- Bizim qəribə taleyimiz (film, 2000)

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)