19 aprel 2026-cı il tarixində Antalya Diplomatiya Forumu çərçivəsində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti professor Aktotı Raimkulova ilə Türk Əməkdaşlıq və Koordinasiya Agentliyinin (TİKA) prezidenti Abdullah Eren arasında görüş keçirilib.

Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondundan məlumat verilib.

Görüş zamanı Türk dünyasının zəngin mədəni irsinin qorunması, tədqiqi və beynəlxalq miqyasda tanıdılması istiqamətində Fond və TİKA arasında mövcud olan strateji tərəfdaşlıq əlaqələri müzakirə edilib.

Professor Aktotı Raimkulova Fondun türk xalqlarının zəngin mirasının təbliği məqsədilə həyata keçirdiyi layihələr barədə ətraflı məlumat verərək, bu yolda TİKA-nın dəstəyinin əhəmiyyətini vurğulayıb.

Söhbət zamanı tərəflər türk dövlətlərindəki tarixi-memarlıq abidələrinin restavrasiyası, ortaq elmi tədqiqatların aparılması sahəsində birgə fəaliyyət planlarını nəzərdən keçiriblər.

TİKA-nın prezidenti Abdullah Eren Fondun türk birliyinə xidmət edən missiyasını yüksək qiymətləndirərək, ortaq irsin qorunmasına yönəlmiş təşəbbüslərdə qurumun hər zaman tərəfdaşlıq etməyə hazır olduğunu ifadə edib.

Sonda tərəflər arasında qarşılıqlı maraq doğuran məsələlərə dair fikir mübadiləsi aparılıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Nizaminin 7 gözəl və Bəhram poemasının motivləri əsasında yaranmış heykəllər silsiləsi. Bu işlər müəllifin qadın portretində rəgarəngliyə, psixoloji tamlığa cəhd etməsindən xəbər verir. Hər bir millətin özünün müsbət, kəskin xarakterini, geyimini, düşüncə tərzini, incəliyini verə bilib.

Müəllifsə Həyat Abdullayevadır.

Həyat Həmdulla qızı Abdullayeva 1912-ci il oktyabr ayının 14-də Dərbənd şəhərində anadan olub. O, məşhur balıq sənayeçisi Həmdulla Abdullayevin qızıdır. Atasının güllələnməsindən sonra 1930-cu ildə anası ilə birlikdə Qazaxıstana sürgün edilib. 1942-ci ildə Repin adına Leninqrad Rəssamlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutuna daxil olub.

Həmin illərdə Həyat xanım "Tutu xanım", "Həsən bəy Zərdabi" kimi əsərlərini yaradıb. Həyat Abdullayeva dəzgah heykəltaraşlığı sahəsində ilk ali təhsilli heykəltaraş qadın olub. Təhsilini başa vurduqdan sonra o, Bakıya qayıdır və Bakı Rəssamlıq Texnikumunda dərs deyir. O, Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Texnikumunda sənətin sirlərini P.Sabsayın emalatxanasında alıb.

Həyat xanımın yaratdığı ilk işi "Gənc oğlan"ın portretidir. 1950-ci ildən heykəl portretlərin, monumentlərin və kiçik formalı plastik əsərlərin — "Ana" (1955), "Yeddi gözəl" (1957) heykəlcikləri, "Həcər" (1959), "Gənclik" (1960), "Lay-lay" (1963) heykəl-kompozisiyaları, Molla Pənah Vaqifin abidəsi (1957), "İki qız" (1967), "Vəcihə Səmədovanın portreti" (1970), "Sənsiz" (1972), "Şah İsmayıl", "Natəvan" və s. kimi yaddaqalan əsərlərin müəllifidir.

 "Lay-lay" kompozisiyasında körpəsinə ayaqları üstündə lay-lay çalan gənc qadın — ana təsvir olunub. Bu əsər naturadan işlənib. Böyük uğur qazanan bu əsər incəsənətimizin qızıl fonduna daxil olub. 1950-ci ilin ortalarında kiçik formada kompazisiyalı Nizami Gəncəvinin "7 gözəl" əsəri (forforda) tətbiqi sənət sahəsində ən baxımlı işdi:

"7 gözəl" əsərində olduğu kimi heykəltaraş da müsbət surətlərin aydınlığı ilə təsvir edib. Həyat xanımın uşaqlara həsr olunan məzmunlu kompazisiyaları yaradıcılığında xüsusi yer tutur. Uşaqların sadə təmiz mənəviyyatının təsvirinə, xarakteristikasına tamaşaçıların diqqətini cəlb etmişdi. Sovet ədəbiyyatının banisi Maksim Qorkinin heykəlini hazırlayıb.

Heykəl M.F.Axundov adına Milli Kitabxananın fasadında qoyulub. Həyat Abdullayeva Azərbaycan rəssamlıq sənətində xüsusi yer tutur. Onu başqalarından fərqləndirən cəhətlərindən biri də bir şəxsiyyət kimi əsərləri ilə özü arasındakı yaxınlıq, böyüklük və səmimilikdir. Azərbaycanın görkəmli heykəltaraşına 1964-cü ildə Əməkdar incəsənət xadimi adı verilib.

2002-ci ildən prezident təqaüdçüsü olub. Həyat Abdullayeva 21 aprel 2006-cı ildə Bakıda vəfat edib. 2014-cü ildə rejissor Yavər Rzayev “Gözümün işığı və ya qəribə heykəltaraş ömrü” adlı film çəkmişdir. Film Həyat Abdullayevanın 100 illik yubileyinə həsr olunub. Filmin Nizami Kino Mərkəzində təqdimatı keçirilib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.04.2026)

19 aprel 2026-cı il tarixində Antaliya Diplomatiya Forumu (ADF 2026) çərçivəsində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti Aktotı Raimkulova “Dil və kimliyin bir əsri: Bakı Türkologiya Qurultayından türk inteqrasiyasına doğru” adlı panel sessiyada çıxış edib.

Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Fonddan məlumat verilib.

Fondun prezidenti türkologiyanın elmi əsaslarının formalaşmasında və ortaq mədəni kimliyin möhkəmləndirilməsində Birinci Bakı Türkologiya Qurultayın mühüm rolunu vurğulayıb. Professor Aktotı Raimkulova, həmçinin UNESCO tərəfindən “15 dekabr – Türk dili ailəsi günü”nün elan edilməsinin türk dil irsinin beynəlxalq səviyyədə tanınması baxımından vacib addım olduğunu qeyd edib.

Aktotı Raimkulova bu kontekstdə Fondun həyata keçirdiyi təşəbbüsləri diqqətə çatdıraraq, bərpa və muzeyləşdirmə layihələri, beynəlxalq konfranslar, elmi nəşrlər və rəqəmsal platformanı xüsusilə qeyd edib. O, eyni zamanda Fondun UNESCO platformasında fəal fəaliyyətini və genişmiqyaslı mədəni layihələrin təşviqini vurğulayıb.

Aktotı Raimkulova qeyd edib: “Bu gün həyata keçirdiyimiz bir çox ideyalar hələ təxminən yüz il əvvəl dövrün görkəmli alim və ziyalıları tərəfindən irəli sürülmüşdür". O əlavə edib ki, cari ilin dekabr ayında Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu üzv dövlətlərin dəstəyi ilə Parisdə, UNESCO-nun baş qərargahında Birinci Türkologiya Qurultayının 100 illiyinə həsr olunmuş genişmiqyaslı tədbir keçirməyi planlaşdırır.

Paneldə, həmçinin Türk Dövlətləri Təşkilatının Baş katibi Kubanıçbek Omuraliyev, TÜRKSOY-un Baş katibi Sultan Raev, Türk Akademiyasının prezidenti Şahin Mustafayev, TÜRKPA-nın Baş katibi Ramil Həsən və Türk Dil Qurumunun prezidenti Osman Mert iştirak ediblər.

Panel sessiyası türk dünyasında humanitar və mədəni əməkdaşlığın gələcək inkişaf perspektivlərinin müzakirəsi və fikir mübadiləsi üçün mühüm platforma olub.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.04.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Doğum günü bu günə təsadüf edən daha bir ədibdən söz açmaq istəyirəm – Məmməd Rahimdən. Azərbaycan sovet poeziyasının nümayəndəsi, sosializm realizminin parlaq ədəbi kadrı olub Məmməd Rahim.

Şair 1907-ci il aprelin 20-də Bakı şəhərində kiçik bir sahibkar ailəsində dünyaya gəldi. Atasının erkən itkisi ilə həyat ona ağır imtahanlar verdi, amma böyük qardaşının himayəsində böyüyən Məmmədin arzuları heç vaxt sönmədi. Bakı məktəblərində təhsil alaraq 1928-ci ildə APİ-nin Şərqşünaslıq fakültəsinə daxil oldu, eyni zamanda Azərnəşrdə tərcüməçilik edərək yazı dünyasına qədəm qoydu.

1930-cu ildə "Arzular" adlı ilk şeir kitabını nəşr etdirən Məmməd Rahim, ədəbiyyat aləmində öz yerini tapdı və dövri mətbuatda fəal çıxış etdi. Yazıçılar İttifaqında müxtəlif vəzifələrdə çalışdı, 1941-1946-cı illərdə müdafiə bölməsinin rəhbəri oldu. Ədəbi fəaliyyəti ilə yanaşı, o, İranda xüsusi ezamiyyətdə oldu, Türkiyə və Aralıq dənizinə səyahətlər edərək dünyagörüşünü genişləndidirdi.

Məmməd Rahim, "Xaqani" (1955), "Sayat Nova" (1956) və "Natəvan" (1962) kimi əsərlərlə poeziyanın zirvələrinə yüksəldi. “Sayat Nova” əsəri təbii ki, məşhur erməni aşıq barədədir. Amma “qardaşdır ellərimiz” pafoslu bir cəmiyyətdə o sayaq əsərlərin çıxması adi hal idi.

Məmməd Rahim həmçinin böyük şairlərin əsərlərini tərcümə edərək dünya ədəbiyyatını Azərbaycan oxucusuna çatdırdı. Yaradıcılığına görə iki dəfə Lenin ordeni və digər yüksək mükafatlarla təltif olunan Məmməd Rahim 1977-ci il mayın 6-da Bakıda vəfat etdi və Fəxri Xiyabanda dəfn olundu.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.04.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Əlikram Hüseynov, 1926-cı il aprelin 20-də, Bakının musiqiyə ruhlanan havasında dünyaya gəldi. Onun musiqi ilə tanışlığı Asəf Zeynallı adına Musiqi Məktəbində başladı, burada Əhməd Bakıxanov və Adil Gəraydanın zəngin biliklərini mənimsədi. Və...

Və 1947-ci ildə Üzeyir Hacıbəyov və Cəfər Cəfərovun rəhbərliyi ilə keçirilən musiqi müsabiqəsində orta mahurla birinci yerə layiq görüldü və həmin ildə Praqada da böyük bir uğura imza atdı.

Opera dünyasında böyük bir usta olan Bülbülü müşayət etməyə başlayan Hüseynov, musiqisinin hər notasına ruhunu qataraq bir çox konsertlərdə onunla birgə səhnəyə çıxdı. 1957-ci ildən etibarən Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında fəaliyyətini davam etdirərək, sənətinin zirvələrinə çatdı.

Hüseynov, yalnız ifaçı kimi deyil, həm də sənətkar olaraq böyük opera və muğam ustalarıyla işləyərək, "Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm" kimi əfsanəvi əsərlərdə ifa etdiyi muğamlarla musiqi aləminə dərin izlər buraxdı. 80 yaşına çatdığı 2006-cı ildə yubiley gecəsi keçirilsə də, o, həmin ilin avqust ayında Bakıda vəfat etdi və Köhnə Yasamal qəbiristanlığında son yuxusuna daldı.

Onun musiqisi və adının xatirəsi Azərbaycan musiqi tarixinin parlaq səhifələrində əbədi qalacaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.04.2026)

İlhamə Məhəmmədqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Sumqayıt təmsilçisi

Böyük və nüfuzlu mədəniyyət kollektivləri adətən paytaxtlarda fəaliyyət göstərirlər. Onların bölgələrə hər səfəri isə əsl bayrama çevrilir, anşlaq yaradır. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin təşəbbüsü və təşkilatçılığı ilə həyata keçirilən bədii kollektivlərin bölgələrimizə qastrol proqramı bu cəhətdən xüsusilə əhəmiyyətlidir.

Sözügedən layihə çərçivəsində aprelin 18-də Heydər Əliyev Sarayının nəzdində fəaliyyət göstərən Niyazi adına Dövlət Simfonik Orkestrinin Sumqayıt şəhərində yerləşən “Kimyaçı” Mədəniyyət Sarayında konserti keçirildi.

Konsertdə orkestr Xalq artisti Yalçın Adıgözəlovun dirijorluğu ilə Üzeyir Hacıbəylinin “Arazbarı”, Antonio Salyerinin “Venesiya yarmarkası” operasından uvertüra, Asəf Zeynallının “Muğamsayağı”, Vasif Adıgözəlovun “Prelüd №1” və “Lay-lay”, Qara Qarayevin “Don Kixot” simfonik qravürlərindən “Səyahət”, Hacı Xanməmmədovun “Kamança və orkestr üçün konsert”indən II hissə, Frits Kreyslerin “Çin tamburini”, Edvard Qriqin “Per Günt” süitasından “Solveyqin mahnısı”nı səsləndiridi.

Gecədə tamaşaçılar orkestrin ifasında eyni zamanda Niyazinin “Arzu”, Arif Məlikovun “Komdenin arzuları”, Həsən Rzayevin “Çahargah” rapsodiyası, Astor Piazzollanın “Oblivion”, Jorj Bizenin “Arlezian süitası”ndan “Farandola”, Fikrət Əmirovun “Min bir gecə” baletindən “Şəhrizadın bayramı” əsərlərini dinləmək imkanı əldə etdilər. 

İfa olunan bütün əsərlər sumqayıtlı musiqisevərlərin könlünü oxşadı, alqışlarla qarşılandı. Onların içində musiqiylə bağlı olan xadimlər, bu sahə üzrə təhsil alan tələbələr də az deyildi.

Qeyd edək ki, aparıcı bədii kollektivlərin qastrol proqramı “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” Konsepsiyası çərçivəsində müəyyən olunmuş prioritet istiqamətlərdən biri – mədəniyyətin regionlarda əlçatanlığının artırılması və ölkə üzrə vahid mədəni ekosistemin formalaşdırılması məqsədlərinə uyğun olaraq həyata keçirilir.

Yeni məkanlarda yeni görüşlərə qədər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.04.2026)

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Əziz oxucular, “Redaksiyanın poçtundan” rubrikasında sizlərə bu gün yazar Nargilə Yusifqızının bir hekayəsini təqdim edirik. “Sirli bənövşə” adlıbu hekayədə mənim diqqətimi ilk növbədə bədiilik və lirizm çəkdi. “Küçə fənərlərinin zəif işığında rəqs edən qar dənəcikləri sanki göy üzündən yerə göndərilən gizli məktublar idi” – gözəl deyilibdir, düzdürmü?

Xoş mütaliələr.

NARGİLƏ YUSİFQIZI,

“SİRLİ BƏNÖVŞƏ”

Şəhərin üzərinə ağır, bəyaz bir sükut çökmüşdü. Küçə fənərlərinin zəif işığında rəqs edən qar dənəcikləri sanki göy üzündən yerə göndərilən gizli məktublar idi.

Otağın küncündəki köhnə saatın "tıq-tıq" səsi gecənin səssizliyini pozan tək ritm idi.

Rauf pəncərəyə yaxınlaşdı. İçəridəki sobanın hərarəti ilə çöldəki şaxtanın görüşdüyü o nöqtədə -pəncərə şüşəsində qalın bir buğ qatı yaranmışdı. Bu buğ, onun üçün xatirələrin ağ vərəqi kimi idi. Barmağını yavaşca şüşəyə toxundurdu. İlk öncə bir ad yazdı...Onun adını. Barmağının ucunda qalan o soyuq, nəm qəlbinin hərarəti ilə qarışdı.

Sonra asta-asta bir rəsm çəkməyə başladı. Xəttlər birləşdikcə, illərdir axtardığı, amma heç vaxt tam toxuna bilmədiyi o sima şüşədə canlanırdı. Öz-özünə pıçıldadı:"-Duyğulu könlümə səbr əkirəm".

Elə bu an qəribə bir şey oldu. Çöldəki fırtına qəfil kəsildi. Şüşəyə yazdığı adın üzərinə kənardan, qarın içindən gələn naməlum bir işıq düşdü. Sanki kimsə o tərəfdən, o bəyaz sükutun içindən ona cavab verirdi...

"Səbrinin mükafatı qapıdadır..."

Raufun ürəyi bir anlıq dayandı, sonra sürətlə döyünməyə başladı. "Bu kim ola bilər?"-deyə düşündü. Pəncərədən çölə, o ağappaq sükuta baxdı. Küçədə kimsə görünmürdü, amma qəlbindəki o qəribə sızıltı ona bunun bir zarafat olmadığını deyirdi.

Asta addımlarla dəhlizə keçdi. Hər addım köhnə parketdə cırıltı ilə əks olunurdu. Qapının önünə çatanda dayandı. Nəfəsini dərərək əlini dəstəyə atdı. Qapını açdığı an içəri dolan kəskin şaxta nəfəsini kəsdi, amma gözlərinin gördüyü mənzərə onu daha çox təəccübləndirdi.

 Qapının ağzında, təmiz qarın üzərində heç bir ayaq izi yox idi. Amma tam kandarda, kiçik, bəyaz bir qutu və qutunun üzərində bir tək təzə bənövşə dururdu. Qışın bu oğlan çağında, şaxtanın hökm sürdüyü bu gecədə o bənövşə sanki azca əvvəl dərilmiş kimi  təravətli və diri idi.

Rauf əyilib bənövşəni götürəndə qutunun altından bir kağız parçası çıxdı. Kağızda cəmi bircə cümlə yazılmışdı:

"Sən şüşəyə adımı yazanda,  mən o adın istisinə gəldim..."

Rauf bənövşəni əlində sıxaraq başını qaldırdı. Gözləri qaranlığa alışdıqca qarşıdakı qocaman çinar ağacının arxasında bir hərəkətlilik sezdi. Gördüyü şey adi bir insan kölgəsi deyildi.

Ağacın budaqları arasından süzülən ay işığı qarın üzərində parıldayan bir iz yaratmışdı. Rauf diqqətlə baxanda gördü ki qaranlıqda iki parlaq, gümüşü göz ona baxır. Bu, nə bir düşmən idi nə də tam mənasıyla bir insan. O, sanki gecənin özündən və yağan qardan toxunmuş bir sima idi.

Həmin "kölgə"  yavaşca ağacın arxasından çıxdı. Raufun pəncərəyə çəkdiyi o rəsm indi qan-can tapıbg qarşısında dayanmışdı. Sirli qonaq heç bir söz demədi. Sadəcə əlini havaya qaldırıb Raufun bayaq pəncərə şüşəsinə yazdığı o adı barmağıyla havada cızdı. Havada yazılan hərflər qaranlıqda mavi bir alov kimi yanmağa başladı. O an Rauf dərk etdi ki, buv gördüyü onun illərdir qəlbində bəslədiyi səbrlə gözlədiyi o müqəddəs sevginin ruhudur. Kölgə ona tərəf bir addlm atdı və pıçıldadı:

"Sən məni çağlrdın mən də gəldim. Amma unutma mən ancaq o şüşədəki istilik qədər realam..."

Rauf bir anlıq tərəddüd etsə də qəlbindəki o illərin həsrəti qorxusuna qalib gəldi. "Getmə!"deyə qışqıraraq qarın içinə atıldı. Ayaqları soyuq qarda batıb çıxsa da o parıldayan simaya, gümüşü gözlərə toxunmaq üçün var gücü ilə qaçdı.

Tam əlini o sirli kölgənin çiyninə qoymaq istəyirdi ki, barmaqlarının ucunda bir buz soyuqluğu hiss etdi. Elə o an dünya fırlandı., ağaclar titrədi və ətrafındakı bütün ağ sükut bir anda qaranlığa qərq oldu.

Rauf qəfil sıçrayışla gözlərini açdı.

Otaq isti idi. Soba hələ də közərirdi. Saat o köhnə ritmi ilə "tık-tık" edirdi. Alnından süzülən tər damcıları yuxunun nə qədər real olduğunun nişanəsi idi. "Demək yuxu imiş.."-deyə pıçıldadı və dərindən bir ah çəkdi.

Ayağa durub pəncərəyə tərəf getdi. Buxarlı şüşədə yazdığı o ad artıq silinməyə başlamışdı. Damcılar aşağı süzülərək rəsmi pozmuşdu. Lakin tam o an gözü pəncərənin kənarına sataşdı. Otağın içində düz pəncərənin önündəki masanın üstündə həmin təzə bənövşə dururdu. Üstündə isə hələ də soyuq qarın şeh damcıları parıldayırdı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.04.2026)

Nigar Həsənzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Tqəvim şöbəsi

20 aprel 1945-ci il — Bakı səmaları altında doğulan bu körpənin gələcəkdə musiqi aləminin incə duyğularını dilləndirəcəyini heç kim bilməzdi. Leonid Vaynşteyn adlı-soyadlı bu istedadlı ruh, musiqinin öz dili, öz nəfəsi olduğunu çox erkən dərk etdi. Onun səsi notlarda, varlığı isə səslərdə yaşayacaqdı.

1968-ci ildə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını professor Qara Qarayevin sinfində başa vurdu. Bu, təkcə diplom almaq deyildi — bu, böyük bir məktəbdən, dərin bir sənət dünyasından keçmək, ruhunu incəliklə yoğurmaq idi. Sonrakı illərdə Vaynşteyn təkcə müəllim yox, həm də ruh aşılayan bir bədii yolçuydu — Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası və Asəf Zeynallı adına Musiqi Texnikumunun bəstəkarlıq kafedralarında dosent kimi çalışdı, Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında musiqi tərtibatçısı oldu.

Əsərlərində janr sərhədlərinə sığmayan bir azadlıq vardı. Teatr səhnələri, simfonik notlar, vokal silsilələri — hamısı Vaynşteynin daxili aləminin bir çalarını daşıyırdı. Onun bəstələri təkcə Azərbaycanda deyil, Rusiyada, Avropada, ABŞ və İsraildə də səsləndikcə, sanki ruhu qitələr arasında dolaşır, insanlara musiqi vasitəsilə toxunurdu.

Əsərləri içində xüsusilə yadda qalanlar vardı: “İlham” baleti, “Səhranın bəyaz günəşi” adlı rok-opera, uşaqlar üçün “Çəkməli pişik” və “Zoluşka” operaları, altı simfoniya, orqan üçün yazdığı və Xocalı soyqırımına ithaf olunmuş “Memorial” triptixi… Hər bir əsər bir iç sızıltısının, bir düşüncənin, bəzən bir acının, bəzən də ümidin səsinə çevrildi.

Onun “Dənizə dönmək istərəm” oratoriyası (Nazim Hikmətin şeirləri əsasında) və “Azərbaycan-60” kantatası da yaddaşlarda iz buraxdı. Vaynşteynin əsərləri sanki nəğməyə çevrilmiş bir tarix, hissə dönən bir yaddaş idi.

Son bəstələrindən biri – “Sənin baharın gələcək, Azərbaycan!” – onun bu torpağa son pıçıltısı, son musiqili duası oldu.

1994-cü ildə Bakı bu səsin susduğunu eşitdi. Amma Leonid Vaynşteynin notlara köçürdüyü ruh hələ də yaşayır. O, öz musiqisində əbədiləşdi – nə susur, nə də unudulur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.04.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

20 aprel 1944-cü il... Bakı səmasında bir sükut çökdü. Sanki şəhər nəfəsini içinə çəkdi. Çünki Azərbaycan musiqisinin canlı yaddaşı, muğamın nəfəsi, səsi ilə könülləri oyadan Cabbar Qaryağdıoğlu bu dünyadan köçdü. Bu, sadəcə bir insanın deyil, bütöv bir dövrün başa çatması idi.

Onun adı sadəcə bir sənətkar kimi deyil, bir epoxanın simvolu kimi çəkilir. 1861-ci ildə Şuşada dünyaya göz açan Cabbar, o torpağın ahəngini səsində, nəfəsində, ifasında daşıyırdı. Dağların vüqarı, çayların pıçıltısı, elin ağrısı və sevinci onun səsində birləşirdi.

Gənc yaşlarından xalq məclislərində oxuyan Cabbar, tədricən Azərbaycanın hər guşəsində tanınmağa başladı. Lakin o, bununla kifayətlənmədi. Muğamı toy məclislərinin çərçivəsindən çıxarıb, səhnəyə, salona, xalqın ortaq mədəni yaddaşına daşıdı. Bu, cəsarətli və inqilabi bir addım idi.

Onun səsi təkcə Azərbaycanla məhdudlaşmadı. 1906-cı ildə Riqada fonoqrafla lentə alınan ilk ifaları Qərb aləminə Azərbaycan musiqisini tanıtdı. O dövrdə bu, texnoloji və mədəni baxımdan böyük hadisə idi. Çünki muğam – yalnız ifa deyil, həm də yaddaşdır, tarixdir, milli kimliyin səsə çevrilmiş halıdır.

Cabbar Qaryağdıoğlunun sənətinin qüdrəti yalnız səsində deyildi. O həm də bir məktəb idi. Onun şagirdləri – Bülbül, Seyid Şuşinski kimi sənətkarlar Azərbaycan vokal məktəbinin əsas sütunlarına çevrildi. O, təkcə muğamı yaşatmadı, onu gələcək nəsillərə miras qoydu.

Cabbar Qaryağdıoğlu yüzlərlə xalq mahnısını, təsnifi, muğamı səsi ilə yaddaşlara köçürdü. Qrammofon valında oxunan "Bayatı-Şiraz"ın o kövrək notları, “Segah”ın ürək dağlayan avazı bu gün də dinləyicini titrətməyə qadirdir.

O, nə məğrur titullarla, nə də rəsmi adlarla yaşadı. Onun adı xalqın dilində, səsi ürəklərdə əks-səda tapdı. 20 aprel 1944-cü ildə bu böyük səs susdu. Amma əslində yox – sadəcə fiziki dünya ilə vidalaşdı. Çünki belə səslər ölmür. Onlar zamanın dərinliyində, xalqın ruhunda yaşamğa davam edir.

Ruhu şad olsun!

Bu arada yazıçı Varisin yenicə işıq üzü görmüş “İrəvanda xan qalmadı” romanında Cabbar Qayağdıoğlu ilə bağlı maraqlı bir hissə var. Oxuyaqmı?

“19-cu əsrin sonuydu, İrəvan şəhərində İrəvanın nüfuzlu şəxslərindən olan Məşədi Ələsgər qardaşı oğlu Əkbər bəyə toy edirdi, toyu məşhur xanəndə, Azərbaycanın səsi vala ilk yazılan ustad sənətkarı, şuşalı Cabbar Qaryağdıoğlu aparırdı.

Toy boyu bəyin tərifi getdi. Qızın atası xanəndəyə yaxınlaşıb qızının -- gəlinin də tərifini istədi. O zamanlar bəy toyunda gəlin iştirak etməzmiş. Xanəndə gəlinin atasından qızının hansısa bir nişanını soruşdu. Gəlinin atası da qızının üzündə qoşa xal olduğunu dedi. Və belə olduqda Cabbar Qaryağdıoğlu bədahətən oxudu:

İrəvanda xan qalmadı,

Gəncədə sultan qalmadı,

Daha məndə can qalmadı,

O xal nə xaldı qoşa düzdürmüsən?

De görüm, nə xaldı qoşa düzdürmüsən?

Tezliklə bu mahnını digər xanəndələr də oxumağa başladılar, mahnı illərdir xalqın könlündə qubar edən rus işğalının -- İrəvan, Gəncə faciələrinin bir himninə çevrildi. Amma mahnının məhz bu cür oxunuşuna çar hakimiyyəti qadağa qoydu. Və bu mahnı nəsillərdən-nəsillərə “İrəvanda xal qalmadı” şəklində gəlib çıxdı. Nə az, nə çox -- düz 100 il “İrəvanda xal qalmadı” oxundu. Cabbar Qaryağdıoğlunun, Qurban Pirimovun, Seyid Şuşinskinin, Sadıxcanın, Bülbülün, Xan Şuşinskinin, Yaqub Məmmədovun, Qədir Rüstəmovun ifasında ruhun qida yeri olan bu mahnı xalqın sevimlisinə çevrildi. Di gəl, nə sirdir ki, bu mahnının ilkin yaranışı barədə bilgisiz olsalar belə, heç kəs heç vaxt heç bir məclisdə “Kərəmi”, “Ruhani”, “Dilqəmi” saz havaları kimi bu mahnıya da qol qaldırıb oynamadı. Sanki hər kəs duyurdu ki, bu sevgi mahnısının kökündə bir xalqın milli mənlik, milli kimlik uğrunda mücadiləsi, sonunda da daha azman, daha zorlu olan irticaya yenilməsi kimi bir faciə dayanır.

İrəvanda xal qalmadı,

O xal nə xaldı qoşa düzdürmüsən?”

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.04.2026)