Aynur İsmayılova,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

İmran müəllimin dərsi idi. Tələbələr bu dərsə xüsusilə hazırlaşardılar. Hələ ilk gündən özünü gənclərə sevdirməyi bacarmışdı. Onun dərsləri sadəcə nəzəriyyədən ibarət deyildi. Düşündürürdü, suallar yaradırdı. Və tələbələr dərsin necə bitdiyini duymazdılar.

Yenicə dərsə başlamışdı ki, birdən qapı açıldı. Dekan içəri daxil oldu. Tələbələrlə salamlaşdıqdan sonra onlara müraciətlə dedi:

- Bu gün dərsə başlamazdan əvvəl sizinlə kiçik bir ekspress sorğu keçirmək istəyirəm. Bildiyiniz kimi, bu gün Ümumdünya yuxu gümüdür. Sizcə, yuxu nədir? Zəhmət olmasa, hər kəs qısa şəkildə öz fikrini bildirsin.

Sinifdə bir anlıq səssizlik oldu. Sonra tələbələrdən biri dedi:

- Yuxu ruhumuzun bizi tərk edib başqa aləmə səyahət etməsidir.

Başqa bir tələbə fikri davam etdirdi:

- Məncə, yuxu bir filmdir. O, bizə həm istədiyimiz, həm də istəmədiyimiz rolları oynadır. Bəzən baş qəhrəmanı oluruq, bəzən də özümüzü tapa bilmirik...

Digər bir tələbə isə belə dedi:

- Bəlkə də yaşadığımız həyatın özü yuxudan ibarətdir.

Növbə ilə hər kəs öz fikrini müxtəlif şəkildə bildirdi. Sonda isə mən danışdım:

- Yuxu bəzən olmasını istədiyimiz, bəzən də olmasını istəmədiyimiz şeyləri bizə göstərir. Yuxu, sanki ruhumuzun gecə yatarkən yazdığı hekayədir. Bu hekayə bəzən bir nağıl kimi xoşbəxt hiss etdirər, bəzən də bir kabus kimi qorxu və narahatlıq gətirər. O, bizə həm keçmişin izlərini xatırladar, həm də gələcəkdən xəbər gətirər.

Dekan bizim fikirlərimizə diqqətlə qulaq asdı. Gülümsəyərək dedi:

- Hər biriniz maraqlı fikirlər səsləndirdiniz. Hər kəsin öz şəxsi təcrübəsinə görə fikir səsləndirə bilməsi məni çox sevindirdi. Təşəkkür edirəm.

Qeyd dəftərçəsini götürüb sinifi tərk etdi. Biz isə hələ də sualın sehrindən çıxa bilmirdik. Həmin an nəzərlərim yenidən dərsə başlamağa hazırlaşan İmran müəllimə sataşdı. Ağlımdan keçən ilk sualı vermək istədim:

- Bəs sizcə, müəllim, yuxu nədir? Hansı mənanı daşıyır?

Sinifdə hər kəs çevrilib mənə baxdı. İmran müəllim də üzünü mən tərəfə çevirib təəccüblə gözlərini üzümə zillədi. Bir anlıq sükut oldu. İndi hər kəs İmran müəllimə baxaraq nə cavab verəcəyini gözləyirdi.

İmran müəllim bir qədər səssiz qaldıqdan sonra gülümsəyərək dedi:

- Yuxu mənim gəncliyim imiş...

Hamı çaşqınlıqla bir-birinə baxdı. Kimsə belə bir cavab gözləmirdi. Bu cümlənin arxasında dərin mənalar gizlənirdi. Ancaq biz bunu anlaya bilmirdik. Bu sözlərin yükü onun dərin baxışlarında, illərin iz saldığı alnının qırışlarında gizlənmişdi. Heç kim bir söz deməyə cəsarət etmədi. İmran müəllim səssizliyin uzun müddət davam edəcəyini düşünərək xəfif bir gülümsəmə ilə dərsə davam etdi.

Məni isə dərs boyu yalnız bir sual düşündürürdü: “Görəsən, bizim gəncliyimiz də bir gün yuxuya çevriləcəkmi?!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.03.2026)

Nigar Xanəliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının birgə Türk xalqlarının mətbəxi layihəsində bu gün sizlərə Qədim türklərin yemək adətləri barədə söz açacağıq.

Qədim türklərin yemək adətləri onların köçəri və yarımköçəri həyat tərzi, iqlim şəraiti və inancları ilə sıx bağlı idi. Onların əsas qida mənbələri heyvandarlıq və ovçuluqdan gəlirdi. Türklər əsasən qoyun, at, mal əti yeyir, süd məhsullarından geniş istifadə edirdilər.

Əsas qidalar:

1. Ət Yeməkləri

• Qədim türklər üçün ət əsas qida mənbələrindən biri idi. Xüsusilə qoyun və at əti çox yeyilirdi.

• At əti həm qida, həm də dini və mərasim yeməyi kimi önəm daşıyırdı.

• Əti qurudaraq (qaxac) uzun müddət saxlamaq ənənəsi vardı, bu da köçəri həyat tərzi üçün əlverişli idi.

2. Süd və süd məhsulları

• Türklər süddən müxtəlif qidalar hazırlayırdılar: qımız (at südündən fermentləşdirilmiş içki), ayran, qatıq, pendir və kərə yağı çox yayılmışdı.

• Xüsusilə qımız qədim türklərin müqəddəs içkilərindən sayılırdı və döyüşçülər üçün enerji mənbəyi idi.

3. Taxıl və un məmulatları

• Qədim türklər buğda, arpa və darı kimi taxıllardan istifadə edirdilər.

• Yufka (nazik çörək) və müxtəlif xəmir yeməkləri hazırlanırdı.

• Un və taxıldan tarxan adlı quru yemək düzəldilir və bu, uzun səfərlər zamanı qida ehtiyatı kimi daşınırdı.

4. Ovçuluq və təbii məhsullar

• Ovçuluq da mühüm yer tuturdu; maral, cüyür, dovşan və quş əti yeyilirdi.

• Türklər dağlıq və çöl ərazilərdə yabanı meyvə, giləmeyvə, qoz və fındıq da toplayırdılar.

5. Yemək mədəniyyəti və inamlar

• Qədim türklərdə yemək süfrəsi böyük əhəmiyyət kəsb edirdi. Ailə və qəbilə üzvləri birlikdə süfrəyə otururdular.

• Yeməyi böyükdən kiçiyə doğru paylamaq hörmət əlaməti idi.

• Türklər yeməyə başlamazdan əvvəl Göy Tanrıya və əcdad ruhlarına dua edirdilər.

• Qurban kəsmək və ətini toplu şəkildə paylaşmaq mühüm dini adət idi.

  Müasir Türk mətbəxinə təsiri

Bu ənənələr əsrlər boyunca qorunaraq müasir türk mətbəxinə təsir etmişdir. Bu gün də qımız, qovurma, pendir növləri, qurut (quru qatıq) kimi yeməklər Orta Asiya, Anadolu və digər türk xalqları arasında yayılmışdır.

Qədim türklərdən miras qalan bu qida mədəniyyəti onların həyat tərzi, inancları və birliyini əks etdirən vacib elementlərdən biri idi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.03.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Beş yaşınadək keçmiş “Sovetsk”idə - “Həmşəri palanı” küçəsindəki 7 kvadrat-metrlik bir evdə böyüyüb. Sonra yeni mənzilə köçüblər. Ailədə üç uşaq olublar. Daha sonra institutut, əsgərlik, bədii yaradıcılıq, televiziya və “Dalğa” verilişi. Onu Azərbaycana tanıdan da elə “Dalğa” oldu…

Deyir ki, “Səmimi bir etiraf edim: atamın mənim üçün kim olduğunu hələ tamamilə dəqiqləşdirə bilməmişəm. Hətta həyatımda oynadığı rolu da dəqiqləşdirə bilməmişəm. Bilirəm ki, məndə nə varsa, hamısı atamdandır. Amma nə vaxt verib, necə verib, hansı mexanizmlə verib, bilmirəm”... 

Nikbin, məğrur, dövrlə ayaqlaşan, ətrafında cəryan edən hadisələrə həssas, səbrsiz insandır. Gördüyü iş ürəyincə olmayanda, ideyaları tükənəndə, bəzən dünyadan bezir. Amma böyük işlər görmək həvəsi heç zaman onu tərk etmir...

Söhbət İlqar Əlfioğludan gedir. Atası Əlfi Qasımov əslən Ağdam rayonunun Poladlı kəndindən idi. Azərbaycan yazıçısı, jurnalist, publisist və tərcüməçi kimi yaddaşlarda yaşayır. 1985-ci ilin mart ayında ürək çatışmazlığından vəfat edib. Anası Rəhilə xanım isə müəllim işləyib...

Yüksək intuisiya, hissetmə qabiliyyətinə malikdir. Bəzən həmsöhbətini gipnoz etməyi bacarır. Qəribə xasiyyətləri çoxdur. Həzin musiqi səsindən, şam işığından, tənhalıqdan ilhamlana bilir...

“İllər həyatımızdan metro qatarı kimi keçir. Ətraf qaranlıqdır, bir şey görmürsən, ancaq gurultusu qalır beynində. Stansiyalarda işığa çıxırsan, amma hansı dayanacaqsa sonuncudu, artıq düşməlisən...

Hər iki başı zülmət olan bu yolu hamı keçir, içində işıq daşıya bilsə, xoş halına...”- söyləyir.

Mübariz, haqsızlığa qarşı amansızdır. Yanında kiminsə haqqı tapdalananda sərt reaksiya verir. Buna görə də bəziləri onu acıdil adam kimi tanıyırlar. Heç zaman ruh düşkünlüyünə mübtəla olmur. Əksinə çətinliklə üzləşəndə daha əzmkar, daha döyüşkən olur. Sadə geyinməyi xoşlayır. Onun üçün insanların libası yox, daxili keyfiyyətləri əsasdır…

Deyir ki:- “Ömrüm 20 yaşına qədər acı bağırsaq kimi uzanırdı. 20-70 arası isə heç bilmədim necə keçdi. İndi hər günümü dəyərləndirirəm - görəsi o qədər iş var ki. Sadəcə, planlar qurub Allahı özümə güldürmək istəmirəm - məsləhət Onunkudur.”

Gözlərində qəribə bir kədər var. Keçmişin acı xatirələri onu heç vaxt rahat buraxmır. Odur ki, güləndə sanki ürəkdən gülmür…

"Dünən sənin normal insan kimi saydığın adam bu gün imkanlı olub, varlanıb eşşəklikedirsə, deməli o, elə eşşək olub. Sadəcə eşşəkliyini göstərməyə imkanı olmayıb..."- söyləyir.

Bu gün –martın 26-sı İlqar Əlfioğlunun 71 yaşı tamam olur. Bu gün o, qocalığın cavanlığını arxada qoyub, qocalığın ahıllıq dövrünə qədəm basacaq. Amma qəti qorxusu yoxdur, hələ qarşıda onu qocalığın özü gözləyir. Qocalmaq isə hər adama nəsib olmur...

Yeri glmişkən, İlqar Əlfioğlu bəlkə də ölkədə yeganə jurnalist, tərcüməçi, yazıçı, televiziya aparıcısıdır ki, xidmətləri indiyədək "Dövlət baba" tərəfindən əsla mükafatlandırılmayıb. Necə deyərlər, elə bil çörəyinin duzu yoxdur. Nə bilim, bəlkə də yada salan olmayıb...

71 yaşın mübarək, İlqar Əlfioğlu!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.03.2026)

Əli Çağla, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan təmsilçisi

Azərbaycan Ədəbiyyat Fondununtəşkilati  dəstəyi ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalında həyata keçirilən “Güney Azərbaycan Ədəbiyyatının təbliği” layihəsində bu günsizlərə Leyli Xiyavlının şeirlərini təqdim edəcəyik.

Son bir ildə böyük oxucu auditoriyası toplayan və hər iki Azərbaycanda sevilərək izlənən layihəmiz davam edir. 

I.

Arıtladım ürəyimi

Çölə atdım "onu", "səni".

Qidalandım öz sevgimdən

Yavaş-yavaş sevdim "məni".

Çoxdan idi tək qalmışdı,

Mənim tərkimi qılmışdı,

"Sən", "məni" məndən almışdı,

Yavaş-yavaş sevdim "məni".

Heç bir şair öz ömründə -

"Məni" sevmədi şeirində,

Day qalmadım "sən" sehrində,

Yavaş-yavaş sevdim "məni".

"Ramiz" sevdi özgəsini,

Taxdı onun bəlgəsini,

Keçdim eşqin döngəsini,

Yavaş-yavaş sevdim "məni".

Düz ömrümün yarısında,

Sevgililər sırasında,

İki daşın arasında,

Yavaş-yavaş sevdim "məni".

II

Əlində bir dəstə qara tikanla,

Geyimli-keçimli önümdə durur.

Ölüm, ən qorxulu boyla, buxunla,

Mənə sevgisini önəri verir.

Bir xeyli fikirə dalıb, görürəm,

Əbədi dincliyim onunla olur.

"Hə" deyib, könlümü ona verirəm,

Yayılır tənimə, ruhum durulur.

Ölüm çılpaq edir köksümü birdən,

Çıxardır əynimdən son nəfəsimi.

Mənə hiclə qurur qaranlıq yerdən,

Hovxurur üzümə, boğur səsimi.

Düşür sümüyümə ağı çalğısı,

Süzürəm ölümlə "Uzun dərə"ni.

Onun bundan belə yoxdur qayğısı,

Bilir, mənim qədər olmaz sevəni.

Bu dünya yaşamı tam qara-qançır,

Əbədi yaşamı sevib seçirəm.

Yerin, bir qəbirlik dodağı qaçır,

Bilir, torpağına gəlin köçürəm.

III.

Yuxulamış xəyalının

Üstünü örtürdüm...

Ayıldı...

Yapışdı yaxamdan.

IV.

Ürəyim...

Sevgindən...

Yadırğamasın deyə...

Hər an...

Xatirələrini tamsınır.

V.

Hava limanıdır hərcayi könlün,

Birisi qalxarkən, birisi enir.

Ağ-qara, yaxşı-pis fərq etməz sənə,

Onların hamısı canına sınır.

Gözünün ipini boş buraxıbsan,

Gəzir ortalıqda, doymadan baxır.

Yalandan, özünü yuyub arıtma,

Kirli baxışından lehmələr axır.

Sənin vücudunda ağlın, ürəyin,

Sürüşüb düşübdü aşağı yurda.

Onları şəhvətə kölə edibsən,

Belə tapşırıbsan qoyunu qurda.

Bir nimdaş paltardır sevgi sözlərin,

Hər dönə birinə yaraşdırırsan.

Murdar yalanları, yazıq qızların -

İpək ruhlarına daraşdırırsan.

Bir qızı "sevirəm" deməkdən öncə,

Dəstəmazlı olsun könlün, gözlərin.

"Həyyi əla təmiz sevgi" söyləsin -

Yaraşıqlı, dadlı-duzlu sözlərin.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.03.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bu gün Teatr günüdürsə, ölkəmizin ən görkəmli teatr xadimlərini xatırlamağımız yerinə düşər. O cümlədən də, Sabit Rəhmanı. Elə bir teatr xadimini ki, XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatında, mədəniyyət və incəsənətində mühüm yer tutan ən görkəmli sənətkarlardandır.

Yazıçı, dramaturq, kinossenarist kimi Sovet dövrünün ictimai-siyasi prosesləri Sabit Rəhmanın əsərlərində öz əksini tapıb. Tamaşaları səhnəmizə yeni nəfəs, yeni mövzu və sağlam gülüş gətirib. 70 ildən çoxdur ki, səhnəmizdən “Toy”, “Xoşbəxtlər”, “Aydınlıq”, “Nişanlı qız”, “Əliqulu evlənir” və xüsusən də“Hicran” əskik olmur. Bütün bunlarsız Azərbaycan səhnəsinin nə qədər kasıb olacağını təsəvvür etdinizmi?

Ötən gün yazıçı, dramaturq, Azərbaycanın Əməkdar incəsənət xadimi Sabit Rəhmanın anadan olmasının 116-cı ildönümü tamam oldu.

Sabir Kərim oğlu Mahmudov (Sabit Rəhman) 1910-cu il martın 26-da Şəkidə dünyaya gəlib. 1926-cı ildə “Molla Nəsrəddin” jurnalında “Şeyx Samit” imzası ilə dərc olunan felyetonu ədəbiyyat aləminə yeni bir istedadın gəlişindən xəbər verirdi. 50-dən çox hekayə, “Vəfasız”, “Son faciə”, “Arzular” povestlərini, “Nina”, “Böyük günlər” romanlarını yazdıqdan sonra o, “Hicran”, “Ulduz” musiqili komediyalarını yazdı, daha çox səhnəmizin gülüşünün yaradıcısı oldu.

Amma Sabit Rəhman həm də rejimin simasızlığını, nöqsanlarını da göstərməkdəydi. Baxın, o, 1938-ci ildə “Toy” komediyasını yazıb. “Toy”un əsl mahiyyətini bilmək üçün böyük bir imperiyanın süqutunu gözləmək lazım gəlib. Ədəbiyyatşünas-tənqidçi Yaşar Qarayev yazırdı: “Mən həmişə heyrət edərdim ki, bu qədər şaqraq, şən və şux bir “Toy” “37”dən dərhal sonra 1938-ci ildə necə meydana çıxa və necə belə ucadan səslənə bilərdi?! Doğrudanmı, bu “Toy” - matəmdə bayram, vəba vaxtı işrət” idi?”

Sabit Rəhman dırnaqarası ideal sayılan sovet cəmiyyətinin nöqsanlarını gülə-gülə göstərməklə necə bir təhlükəli oyuna girdiyini də bilirdi, özü “Toy” komediyasını yazandan sonra demişdi: “Mən qabaqcadan bilirdim ki, yerim 37-ci ildə tutulan yazıçıların arasında olacaq. Lakin yazıçı borcumu yerinə yetirmək mənə üstün gəldi”.

Sabit Rəhmanın tamaşalarında Mirzəağa Əliyev, Sidqi Ruhulla, İsmayıl Osmanlı, Möhsün Sənani, Ağasadıq Gəraybəyli, Hökümə Qurbanova, Barat Şəkinskaya, Süleyman Ələsgərov kimi qüdrətli sənətkarlar iştirak edirdi.

İndi isə Sabit Rəhmanın Azərbaycan incəsənətinə töhfəsinin növbəti parlaq səhifələrinə keçək, çünki bu töhfələr  təkcə  teatrda deyil, o, həm də Azərbaycan kinosunun ən qiymətli inciləri sayılan “Arşın mal alan”, “O olmasın bu olsun”, “Koroğlu”, “Əhməd haradadır” kimi filmlərin ssenarisini də yazıb. Xüsusən qeyd edək ki, vaxtı ilə “Arşın mal alan” filminin kinossenarisini oxuyan Üzeyir bəy Hacıbəyli Sabit Rəhmana deyib: “Başqası mənim gülüşlərimi hoqqabazlığa çevirə bilərdi, amma sən gülüşlərimə ekran üçün can vermisən”.

Sabit Rəhman 1970-ci il sentyabrın 23-də Bakıda vəfat edib.

Ruhu şad olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.03.2026)

Nigar Həsənzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Azərbaycan teatr və kino sənətinin göy üzündə parlayan kəhkəşanlarından biri də Ələsgər Ələkbərov idi. O, özünün möhtəşəm aktyorluq istedadı ilə səhnənin sehrini yaratdı, kinoda isə yaddaşlara həkk olunan obrazlarla bir epoxa qurdu. Onun səsi, baxışları, hərəkətləri – hamısı tamaşaçının qəlbinə nüfuz edən sehrli bir harmoniya idi.

Səhnəyə açılan bir tale

1910-cu ilin yazında – 26 martında Bakıda dünyaya göz açan Ələsgər Ələkbərov elə o andan sənətə yazılmışdı. Çünki o, yalnız yaşamaq üçün deyil, səhnədə ruhunu ifadə etmək üçün doğulmuşdu. Azərbaycan Dövlət Teatr Məktəbində aldığı təhsil onun istedadını cilaladı, ruhunu isə səhnə alovlandırdı.

Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında fəaliyyətə başlayan Ələsgər Ələkbərov teatr aləminin əfsanəsinə çevrildi. Otello rolunda yanğılı bir eşqin, qısqanclığın və faciənin çalarlarını elə oynayırdı ki, tamaşaçılar özlərini bu hekayənin içində hiss edirdilər. Vaqif, Knyaz, Kərəm, Koroğlu kimi rollarında isə o, səhnəni yalnız ifası ilə doldurmur, eyni zamanda tamaşaçıya canlı bir tarix, hisslərin iç dünyasını yaşadırdı.

Kino dünyasında da Ələkbərovun sehrli nəfəsi duyulurdu. Rüstəm bəy kimi tamaşaçını həm güldürüb, həm düşündürən, Koroğlu kimi ədalət uğrunda döyüşən, Şahsuvar kimi bir qəlbin dərdini daşıyan qəhrəmanlar onun sayəsində ölümsüzləşdi.

"O olmasın, bu olsun" filmində Rüstəm bəy obrazı ilə məkrli, lakin bir o qədər də komik bir tiplə bizi güldürdü.

"Koroğlu" filmində isə dağları titrədən nərəsi ilə bir xalqın ümidini, azadlıq istəyini dilə gətirdi.

"Görüş" filmində Şahsuvar rolunda sevginin, vətənə bağlılığın və əsl kişilik nümunəsinin təcəssümü oldu.

Onun kinoda yaratdığı hər obraz bir canlı tarix idi, çünki Ələkbərov sadəcə aktyor deyildi – o, ruhunu hər roluna köçürən bir sənət fədaisi idi.

Əbədi səhnənin ölməz ulduzu

1963-cü ilin qışı Azərbaycan mədəniyyətinə ağır bir itki gətirdi – Ələsgər Ələkbərov əbədiyyətə qovuşdu. Amma o, nə səhnədən, nə də tamaşaçıların qəlbindən ayrıldı. Çünki həqiqi sənət ölməzdir, həqiqi aktyor isə daim səhnədədir – istər teatr pərdələrinin arxasında, istərsə də filmlərin hər kadrında.

Bugün də onun səsi səhnədə eşidilir, baxışları filmlərdə yaşayır, aktyorluq məktəbi isə yeni nəsillərə örnək olmağa davam edir.

Ələsgər Ələkbərov – sadəcə bir ad deyil, Azərbaycan sənətinin qızıl səhifələrinə yazılan bir dastandır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.03.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Etiraf edək ki, Adəm övladının ixtiraları arasında, insan şüuruna televiziyadan güclü təsir edən, başqa bir vasitə hələ ki, tapılmayıb. Televiziyanın əhatə dairəsi o qədər böyükdür ki, hər hansı bir istedadlı şəxsi qısa bir zamanda ölkə miqyasında məşhurlaşdıra, sevdirə bilir. Bu dəfə sizə məhz belə şəxslərdən biri haqqında söhbət açmaq istəyirəm. Onu ölkədə jurnalist, televiziya aparıcısı, prodüser və rejissor kimi çoxdan tanıyırlar. Bir mədəni, nəcib, kübar xanım kimi ürəklərdə yuva qurmağı bacarıb. Amma nədənsə layiq olduğu fəxri ad ona hələ də verilməyib...

O, 1967-ci ilin mart ayının 26-da Qazax rayonunda anadan olub. Orta təhsilini 1984-cü ildə Bakı şəhəri 42 saylı tam orta məktəbdə başa vurub. Həmin il Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinə daxil olub. Tələbə ikən "МолодежьАзербайджанa" qəzeti ilə ştatdankənar müxbir kimi əməkdaşlıq edib. 1989-cu ildə universiteti bitirdikdən sonra AzTv-də işə başlayıb, "Xəbərlər" redaksiyasında müxbir işləyib. Sonralar ABA Tv, Lider Tv, Space Tv və ANS Tv-də çalışıb. Bu yaxınlara qədər ömür-gün yoldaşı, yazıçı Həmid Herisçi ilə "Xəzər səhər" verilişini aparırdı. Hazırda Cəbrayıl, Qubadlı və Zəngilanda Bərpa, Tikinti və İdarəetmə Xidməti adlı yerdə İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışır və Mədəniyyət Tv-də "Mədəni tənqid" verilişinə aparıcılıq etməyə hazırlaşır.

"Gündəlik Azərbaycan", "525", "Azadlıq", "Bizim Yol", "Zerkalo" qəzetlərində məqalələri dərc olunub. "Həsən bəy Zərdabi adına jurnalistika milli mükafatı"na layiq görülüb. Bir çox nüfuzlu jurnalistika müsabiqələrinin münsiflər heyətinin üzvüdür. Bütün bunlarla yanaşı bir sıra azərbaycan filmlərinə redaktorluq edib. "Gecə kanalı" adlı kitabı işıq üzü görüb...

Möhkəm iradəli, səbirli, səmimi, eyni zamanda təmkinli xanımdır. Etik normalara ciddi riayət edir. Onun üçün abır-həya insana xas olan ən müsbət xüsusiyyətlərdən biridir. Çox qabiliyyətli və səliqəlidir. Qəlbi həyat eşqi ilə doludur. Həmişə ayaq üstə qalmağı və daima nə iləsə məşğul olmağı xoşlayır. Necə deyərlər, rahatlığını fəaliyyətdə, hərəkətdə tapır...

Deyir ki:- “Bizim cəmiyyətdə peşəkar olmaq çox çətindir. Çünki peşəkarlıq üçün təhsil almaq, savadlı olmaq lazımdır, bacarıqlarını tətbiq edə biləcək, özünü inkişaf etdirəcək, təcrübə qazanacaq bir mühitin olması vacibdir. Bu gün bizdə peşəkarlığı inkişaf etdirmək üçün mühit yoxdur. Jurnalistikada biznes mühiti inkişaf etdirilməyib. Azad rəqabət mümkün deyil. Çünki söz və ifadə azadlığı məhduddur. Yalnız bu azadlıqlardan istifadə edən KİV rəqabətdə qalib gələ bilər. Hazırda ancaq maliyyə dəstəyi və siyasi dəstək alan KİV- lər öndədirlər...”

Kifayyət qədər həyat qüvvəsi var. Çətinliklər yarananda özünü itirmir, əksinə məqsədinə nail olana qədər gərgin işləməkdə davam edir. Çox götür-qoy etməyi, ən yaxşı üsulu tapmağı vaxt itkisi hesab etdiyindən dərhal işə girişməyə üstünlük verir. Öz qabiliyyətinə o qədər əmindir ki, uğursuzluq barədə heç zaman düşünmür və məhz buna görə də çox vaxt müvəffəqiyyət qazanır. Necə deyərlər, problemlərin üzərinə elə bir enerji və qətiyyətlə atılır ki, onların çoxu sadəcə əriyib gedir. Həyat yoldaşı ilə eyni mühitdə olduğundan özünü şanslı adam hesab edir. Onunla işlədiyi illəri fəaliyyətinin ən məhsuldar vaxtları sayır...

“Həmidlə işləmək həddindən çox rahat, həm də maraqlı idi. Əvvəla çox dəqiq və səliqəlidir. İkincisi də hər zaman ondan öyrənməli şeylər var. İstənilən sahəni mütəxəssis qədər dərindən bilir. Bu, qüvvələrimizin qənaət edilməsi üçün gözəl fürsətdir. Mövzunu konseptual olaraq anlamağa, problemli məqamları tanıyıb vurğulamağa kömək edir. Həyat yoldaşı olaraq, deyə bilərəm ki, Həmid məişətdə çox köməksizdir. Amma kömək etmək niyyəti və təşəbbüsləri var. Məncə bu daha vacibdir. “Space”də işlədiyimiz zaman, Həmid bütün gənclərə kömək edirdi, ideya verirdi, onlar Həmidi çox sevirdilər.”- söyləyir.

Xoşbəxtlikdən yaddaşı çox zəifdir. Onu yalnız hal-hazırda baş verənlər maraqlandırır və əgər yeni nə isə diqqətini cəlb edirsə, keçmiş haqqında bütün fikirləri yoxa çıxır. Burada və indi prinsipi ilə fəallıq göstərir, çünki onu maraqlandıran məhz budur...

Deyir ki:- “Bizim vaxtımızda söyləyirdilər ki, təvazökarlıq insanın bəzəyidir, insanın baş ucalığıdır. İndi təvazökar insana bilirsiniz necə həqarətlə baxırlar? Sadədil, avam, hətta axmaq kimi baxırlar. Səmimi olduğuna görə adama səmimiyyətini irad tuturlar. Təbii ki, dəyərlərin dəyişib, dəyişməməsindən asılı olmayaraq ölçü hissinin olması çox gözəldir. Səmimiyyətdə də ölçü olmalıdır. Amma bütovlükdə biz cəmiyyətdən danışırıqsa, mən bəzən özümə hesabat verməli oluram. Düşünürəm ki, filan yerdə çox səmimi danışsam, bu mənim əleyhimə işləyəcək. Lakin vaxt vardı ki, məni səmimiyyətimə görə sevirdilər. O vaxt. sənət adamlarının şəxsi həyatı indiki qədər insanlara maraqlı deyildi. Uzaq başı onların geyimləri maraqlı ola bilərdi. İndi isə əksinədir, adamın məişəti, ailəsi, həyat tərzilə də maraqlanırlar...”

Bəli, haqqında söhbət açdığım İlhamiyyə Rza insanlar arasında səmimiyyətin, sevginin günbəgün azaldığından gileylənsə də, hələ də içindəki insan sevgisi onu tərk etməyib.

“Sağlam həyat uzmanları hər şeyi deyir, bircə bundan başqa: çox yaşamaq, özü də ağrı-acısız yaşamaq istəyirsinizsə, xeyrə, ədalətə, sevgiyə, dostluğa olan inamınızı itirməyin!”- söyləyir...

Bəli, yazın altıncı günündə dünyaya gələn və yaradıcılığı, istedadı ilə qoca dünyamıza bahar təravəti qatan İlhamiyyə Rzanın bu gün - martın 26-sı növbəti ad günüdür. Onu bu münasibətlə təbrik edir, möhkəm can sağlığı, firəvan həyat, yaradıcılıq uğurları arzulayıram...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.03.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Şeir saatı rubrikasında izlərə Fərqanə Səfərlinin şeirlərini təqdim edir.

GƏLİRƏM

Yerin pis əməlindən

Üşüyürəm, İlahi -

Göydə bir ocaq qala,

Qızınmağa gəlirəm.

Çiynimdəki hörüklər

Mələklərə yol açıb -

Dəftərimi bilməkçün

Arınmağa gəlirəm.

Qaranlıq peşimandı,

Qardaş bilib işığı -

Kəfənin iç üzünə

Sarınmağa gəlirəm.

Biz uçmaq vərdişini

Doğuluşdan itirdik -

Bir kəpənək belində

Barınmağa gəlirəm.

YENƏ

Yenə durna qatarı,

Yenə sazaq bir hava.

Yenə könlüm yön alır

O isti uzaqlara...

Yenə gün batımını

gözləyir qamış səsi,

Bir də həsrət qoxuyan

Kədərimin naləsi...

Yenə günəş gedəcək

Öz doğma ocağına.

Yenə düşər qaranlıq

Yerin kor bucağına.

Yenə...

Yenə burda mən,

Bir də azğın ümidlər -

Həm məni, həm özünü

Xəyallara kilidlər.

SEVGİ VALSI

Gəl, rəqs edək səninlə,

Mələklər savab yazsın

Çiynimizdə ritmlə...

Gəl, üzümüz ölümə

Dözək hər bir zülmə.

Zaman şərə qarışsın,

Gecənin işıqları

Gözümüzdən alışsın...

Tərləsin əllərimiz

Valsın şən notlarında.

Büdrəsin ayağımız

Zər qırçınlı donumda.

Cismim ağırlıq etsin,

Sol qoluna əksimi -

Oynayaq sənin ilə

Ölümsüzlük rəqsini.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.03.2026)

Kamalə Abıyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Azərbaycan tarixinin təzadlı şəxsiyyətlərindən olan Mircəfər Bağırovun Ona sevgisi cavabsız qaldı. Kimi cavabsız sevgidən gizlicə əzab çəkir. Kiminsə qəlbində sevgisinin cavabsızlığı qəzəbə dönür. Sevdiyini yaşatmaq yerinə əzab verir, hətta ölümə məhkum edir. O da bu cavabsız sevginin  qurbanı oldu...

Azərbaycanın  Ilk profesional qadın pianoçularından biri, həm də muğamlarımızın fortepianoda ilk ifaçısı olan Xədicə Osman qızı Qayıbovadan söhbət açırıq.

 Xədicə Qayıbova 24 may 1893-cü ildə Tiflisdə, dövrünün hörmətli ruhanilərindən olan Osman bəy Müftizadənin ailəsində dünyaya gəlib.  6 uşaqlı ailənin ilki olub. Anası Züleyxa xanım tatar əsilli Terequlovlar nəslindən idi. Osman bəy və Züleyxa xanım övladlarının təhsilinə önəm veriridi. Qızına  mükəmməl təhsil vermək istəyən Osman bəy onun Müqəddəs Nina Qızlar məktəbinə qəbul olunmasına nail olur. Xədicə Qızlar məktəbində orta təhsil almaqla yanaşı, musiqi təhsili də alır. 1911-ci ildə orta təhsilini “Qızıl Xaç” nişanı, eyni zamanda Nikolayevin fortepiano kursunu Qızıl haşiyəli diplomla başa vurur.

Həmin illərdə Tiflisdə yayılan vərəm xəstəliyi onların ailəsində faciəyə səbəb olur. 18 yaşlı Xədicə ata, qardaş və bacı itkisi yaşayır. Bu faciə səbəbindən ali təhsil ala bilmir. 

Bu faciənin ağrılarına tab gətirməkdə çətinlik çəkən Xədicə xanım Nadir Qayıbovun sevgisinə tutunur, onun evlənmə təklifini qəbul edir. Nadir dövrün ziyalılarından olan Mirzə Hüseyn Əfəndi Qayıbovun oğlu idi. Bu evlilikdən 2 övladları olur: Alanqu və Əbdülkərim. Qeyd edək ki, Mirzə Hüseyn  Qori seninariyasının Azərbaycan bölməsinin açılmasının təşəbbüskarlarından olub.

1919-cu ildə ailə Bakıya köçür. Xədicə xanım ziyalılarla əlaqələr yaradır, xalqın maariflənməsinə çalışır. 1920-ci ildə Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulur.  Xədicə xanımın Sovet dönəmində də fəaliyyəti səngimir. Azərbaycan SSR-də Xalq Təhsil Komissarlığında yaradılan “Xalq  musiqisi” şöbəsinə rəhbərlik edir. Xədicə Qayıbova təkcə musiqiçi kimi fəaliyyət göstərməyib. O, böyük maarifçi idi, qızlarımızın təhsil almasına çalışırdı.  Onun təşəbbüsü ilə Azərbaycan qadınları üçün musiqi-dram studiyası açılır. Eyni zamanda Xədicə xanım musiqi kursları və uşaq xoru yaradır. Özü də ali təhsil almağı unutmur. 1927-1931-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında (indi Bakı Musiqi Akademiyası) bəstəkarlıq fakültəsində təhsil alır.

1934-cü ildə Azərbaycan Dövlət konservatoriyasında çalışmağa başlayır. Musiqimizi  araşdırır, Xalq dastanları, mahnı və muğamlarımızı toplayır.

O, tezliklə yalnız fortepianoçu kimi deyil, Klassik muğamlarımızın, eləcə də şərq və avropa müsiqisinin ifaçısı və bilicisi kimi şöhrət qazanır. Xədicə xanım tez-tez evində yığıncaqlar təşkil edir, onun mənzili musiqi, düşüncə ocağına çevrilir.  Təşkil etdiyi məclislərdə Üzeyir Hacıbəyov, Qliyer, H. Sarabski, Bülbül, Pressman, Qurban Primov kimi musiqiçilər, eləcə də dövrün aydınları iştirak edirdi. Ömrünü xalqının işıqlanmasına sərf edən bir çox təfəkkür sahiblərimiz kimi Xədicə xanım da o illərin qaranlığından xilas ola bilmir. Cumhuriyyət dövründə aydınlarla dostluğuna görə Xədicə xanım da təzyiqlərə məruz qalır və 1933-cü ildə əks-inqilabçı kimi həbs edilir. 3 ay davam edən araşdırmalarda heç bir dəlil tapılmadığından azad olunur.

1938-ci ildə yenidən həbs olunur. 5 həftədə 9 dəfə dindirilən Xədicə xanımın məhkəməsi cəmi 15 dəqiqə çəkir. Oktyabrın 19-da Dövlət Təhlükəsizlik idarəsində  1-ci bölmənin 3-cü şöbəsində rəis müavini olan  leytenant Tevosyanın  yazdığı arayış əsasında Azərbaycan SSR CM-nin 68-ci maddəsi ilə-əks-inqilabi fəaliyyətdə, türkçülük ideyasının yayılmasında müqəssir elan edilir. Ona güllələnmə hökmü verilir. Bir həftədən sonra qərar icra olunur.
Akademik Rafael Hüseynovun araşdırmalarından, qızı Alanqunun xatirələrindən belə məlum olur ki, Xədicə xanımın təqib edilməsinin səbəbi  MirCəfər Bağırovun cavabsız sevgisi olub.Bu sevgi tutquya çevrilib. Bağırov daim Xədicə xanımı təqiblərə məruz qoyub. Sonda ölümə məhkum edib.1954-cü ildə istedadlı musiqiçinin qızı Alanqu Sultanova  Azərbaycan DİN-nə anasının işinin yenidən araşdırılması ilə bağlı müraciət edir. İşə yenidən baxılır. 1956-cı ildə Azərbaycan SSR Məhkəmə kollegiyasının 14 fevral qərarı ilə Xədicə Qayıbova bəraət alır. Alanqu Sultanova ömrünün sonuna qədər Bakıda yaşayıb. Xədicə xanımın oğlu Əbdülkərim hələ yeniyetməykən  Rusiyanın Voronej şəhərinə getmiş və orda yaşamışdır.
Xədicə xanımın sağlığında ifa etdiyi Muğam rəngi və Rast rəngi Bülbül tərəfindən fonovala yazılıb.  Hələki bizim ölkəmizdə bunu diskə köçürmək mümkün deyil. Bizə gəlib çatan bu qiymətli fonoval  hazırda Bülbülün ev muzeyində saxlanılır.

Həyatın zərbələrinə baxmayaraq Xədicə xanım öz xalqına xidmətdən usanmır, yorulmur. Ona görə də bir pianoçu, müsiqimizin tədqiqatçısı, təbliğatçısı, maarifçi kimi unudulmur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.03.2026)

“Həyat uzunluğuna görə deyil, məzmununa görə qiymətləndirilir”. (Seneka)

Hafiz Ataxanlı,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

İnsan və onun sosial-fəlsəfi mahiyyəti haqqında yaradılışın bünövrəsindən bu günə qədər yetərincə düşüncə, zərbül-məsəllər, aforizm və idiomatik ifadələr, bəzən də biri-birini təkzib edən fikirlər yaddaşları bəzəyir. Böyük Şərq filosofu Eynəlqüzat Miyanəçı deyirdi ki, əsil və həqiqi insan odur ki, başqaları onun əlindən, dilindən və əməyindən ziyan görməsinlər.

Sartr isə “insan hər şeydən əvvəl subyektiv həyəcan keçirən layihədir” qənaətindəydi. Şəms Təbrizi “insan insanın güzgüsü olsaydı, bütün çirkinliklər aradan qalxardı” müdrikliyində yol aydınladırdı.

Leonardo da Vinçinin aforizmini insan fəaliyyətinin mükəmməl təsviri saymaq mümkündür: dəmir işləməyəndə paslanır, su bir yerdə qalanda iylənir, insan ağlı tətbiq edilmədikdə kütləşir. Bir də Lomonosovun bənzətməsini xatırlayaq: kiçik adam dağın başında da kiçikdir, böyük adam çökəkdə də nəhəngdir.

Bernard Corc Şou insanın kamilləşmə, bütövləşmə xronologiyasını apaydın göstərir: insan çiy kərpicə bənzəyir, bişdikcə bərkiyir.

Bütün fikirlərə ehtiramla istinad etsək, qarşımızda aydın bir mənzərə canlanır: hər şey insanın özündən asılıdır. Ürəyin genişliyi, zəkanın işıq haləsi, əməllərin trayektoriyası, ehtiyac saatlarından, dar günlərdən nəticə çıxartmaq analizi şəxsiyyətin portret cizgilərini səciyyələndirir.

Beləliklə, insanın sosial-fəlsəfi mahiyyəti kontekstində tanınmış pedaqoq-təşkilatçı, Sumqayıt təhsilinin inkişaf mərhələsində izi olan, şərəfli müəllimlik missiyasını qısa ömründə uğurla yerinə yetirmiş, insanpərvərlik fəlsəfəsini örnək qoyub getmiş Araz İsmayılovun 85 illik xatirəsinə həsr olunmuş açıq dərsə başlayırıq.

Xatırlama.

1996-cı ildə Azərbaycan Televiziyası Xəbər Xidmətinin Abşeron-Xızı-Sumqayıt üzrə xüsusi müxbir postunun rəhbəriydim. O illər Sumqayıtda tədbirlərin bum dövrü idi.

Maarif şöbəsinin tədbirlərində 16 nömrəli məktəbin direktoru, qabaqcıl maarif xadimi Araz İsmayılovu yaxından tanıdım. Ağır təbiətli, ləngər yerişli, ağayana davranışlı Araz müəllim ciddi olduğu qədər də həssas və qayğıkeş idi. Məlum oldu ki, 5-ci mikrarayonda yaşayır. Qonşu binada qalır.

Bir neçə ildən sonra 15 nömrəli məktəbdə oxuyan övladlarım evdə tez-tez sevimli müəllimələrindən, illah da fizika dərsini tədris edən Bəyaz xanımdan ağızdolusu danışırdılar.

Gərək ki, 2000-ci ilin əvvəlləriydi. Dostum, Azərbaycan Televiziyasının operatoru Etibar Bənnayev məni çayxanaya çağırdı. Sinif yoldaşlarım Əfləddin Səfərovla Rafiq Həsənovu tanıyırsan, - dedi, - indi də Elgünlə tanış ol, xüsusi xidmət orqanlarında işləyir, mayordur, bölgədə çalışdığı üçün vaxtı məhduddur, Sumqayıtda onu tapmaq müşgül məsələdir.

Danışıq əsnasında məlum oldu ki, Bəyaz müəllimə Araz müəllimin ömür-gün yoldaşı, Elgün onun oğluymuş. Sən demə, ayrı-ayrı vaxtlarda tanıdığım ziyalılar bir ocağın işığına qızınırmışlar. Və bu ocaq Qərbi Azərbaycanın İcevan rayonunun Haqqıxlı kəndindən, Naiboğlular tayfasından köz götürür.

Ocaq-yurd yeri

14 kəndi əhatə edən Qaraqoyunlu bölgəsi zaman-zaman erməni vəhşiliyindən doğan zilləti görmüşdü, acı çəkmişdi.

Bütün çətinliklərə baxmayaraq, burada təhsilə hər zaman önəm verilmişdi. Əvvəlcə dini mədrəsələr fəaliyyət göstərmişdi, sonradan onlar rus-tatar, rus-müsəlman məktəbləri ilə əvəz olundu.

Kəndin girəcəyində, qayaların arasından fışqıran məşhur Şinkar bulağının şöhrəti Gəncəyə, Qazaxa da yayılmışdı. Görkəmli Azərbaycan şairi Səməd Vurğun da bulağa tez-tez gedirmiş. Hətta qayanın üstünə daşla öz adını da həkk edibmiş.

Ermənilər Azərbaycan toponimlərinə terrora başlayanda Haqqıxlılar etiraz səslərini ucaltdılar. Son anda Haqqıxlını  Vurğunkənd adlandırmaq məcburiyyətində qaldılar.

Kəndin bir kəlməsi ilə qan bağlaya bilən müdrik kişilərdən biri – Camal kişi briqadir işləyirdi. 6 oğul, 1 qız böyüdürdü. İkinci cahan savaşında onu da böyük oğlu ilə birlikdə ön cəbhəyə göndərdilər.

Camal kişi müharibədən yaralı qayıtdı. Oğlu Ənvər itkin düşdü. İtkin oğul yarasını qəlbində, fiziki yaranı canında gəzdirən Camal kişi müharibədən sonra ferma müdiri kimi əmək fəaliyyətini davam etdirdi. Taleyin gözlənilməz döngəsinə bax; alman gülləsindən özünə gəlməmiş çobanlardan birinin əlində təsadüfən açılan güllə onun həyatına son qoydu.

Oğlu Abuzər və İsmayıl kənd müəllimləriydi. Avtandil təhsildən sonra Bakıda qaldı. Uzun müddət Əlvan Metallurgiya Komitəsində məsul vəzifədə çalışdı. Əjdər Sumqayıtı taleyinin şəhəri seçdi. Marten sobasının ən qaynar nöqtəsində çalışdı. Moskvaya qurultay nümayəndəsi də seçildi.

Qızı Diləfruz kənddə sağıcı kimi şöhrət qazandı. Onun da qismətinə SSRİ qurultayına nümayəndə seçilmək düşdü. Xanım evdar qadın idi. Araz isə gücünü oxumağa verdi. Azərbaycan Dövlət Pedoqoji İnstitutuna qəbul olundu.

“Əmim hər il yay tətilində kəndə gələr, tələbə yoldaşlarından da bir neçəsini özü ilə gətirərdi. Lovğalıq ona tamamilə yad idi. Ot və odun tədarükünə kömək göstərər, əkin sahələrinin suvarılmasına, su nasoslarının fasiləsiz və saz işləməsinə nəzarət edərdi. Araz əmimin hələ o vaxtdan bir prinsipi vardı: harda işləyirsən, işlə, işinin ağası ol”. (Ramiz İsmayılov Qardaşı oğlu, Qərbi Azərbaycan İcması Sumqayıt şəhər təşkilatının sədri)

Missiyanın başlanğıcı

“Bir il sonrasını düşünürsənsə, toxuk ək. On il sonrasını düşünsən ağac ək. Yüz il sonrasını düşündüyündə xalqı öyrət”. (Konfutsi)

Araz İsmayılov 1964-cü ildə Azərbaycan Dövlət Pedoqoji İnstitutunun fizika-riyaziyyat fakultəsini bitirib, təyinatla Salyan rayonuna göndərildi. İlk dəfə jurnal götürüb sinfə girəndə bir gerçəyin fərqinə  vardı: müəllimlik sıradan  bir peşə deyil. Müəllimlik  - missiyadır!

Taleyin ona nəsib etdiyi missiya!

1969-cu ilin iyun plenumunda siyasi hakimiyyətə gələn Heydər Əliyev bütün sferalarda, o cümlədən maarif sahəsində islahatlara başladı. Kadrların milliləşdirilməsi prioritet  istiqamət seçildi. Təhsil sistemi yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoydu. Belə tarixi məqamda gənc müəllim missiyasının yeni mərhələsinə xidmət üçün Sumqayıta döndü. Öncə 7, sonra 10 saylı məktəblərdə müəllim kimi çalışmağa başladı. Pedoqoji ustalığı ilə bərabər təşkilatçılıq qabiliyyəti, işə canyanğısı da diqqət çəkdi.

Onu müxtəlif illərdə 10,11 və 23 nömrəli məktəblərə direktor müavini təyin etdilər.

Şagirdlərin uğur hekayələri artdı. Ali məktəblərə qəbulda faizlər çoxaldı.

Araz İsmayılovun tədris metodikası sadə idi, amma hər şagirdin fərdi inkişafına təkan verirdi. O, təkcə fizika qanunlarını,  riyazi düsturları öyrətmirdi. Vətən sevgisini, dövlətçilik təfəkkürünü, milli dəyərləri, tarixi-mədəni irsə doğru yanaşma düsturunu təlqin edirdi. Bu fərdi tədris metodologiyasına görə onu 23 nömrəli məktəbə direktor göndərdilər.

“Rus və Azərbaycan bölmələrinin də olduğu məktəb şagird kontingentinin sıxlığı və pedoqoji kollektivi ilə Sumqayıt şəhərinin seçilən məktəblərindən biriydi. Araz müəllimin gərgin əmək fəaliyyəti və zəhməti hesabına məktəbdə yaradılmış ab-hava qısa zaman kəsiyində öz bəhrəsini vermiş, 23 saylı məktəb şəhərin ən qabaqcıl məktəbi kimi tanınmışdı.

Araz müəllim öz işinə  həmkarlarından fərqli prizmadan yanaşar, pedoqoji kollektivin hər bir üzvü ilə səmimi münasibət saxlayar, vəzifə borcunu vicdanla və namusla yerinə yetirərdi ".(Əlfixan Məmmədov)

Təhsil Nazirliyi Araz müəllimi Çexoslovakiyaya, Ukraynaya, Rusiyaya təcrübə mübadiləsinə göndərmişdi.

Qabaqcıl maarif xadimi fəxri adına layiq görülmüşdü.

Dəfələrlə respublika Müəllimlər qurultayına  nümayəndə seçilmişdi. İki dəfə şəhər Sovetinin  deputatı, iki dəfə şəhər partiya komitəsi plenumunun üzvü kimi ictimai fəaliyyət missiyasını da uğurla yerinə yetirirdi.

1983-cü ildə Araz İsmayılov şəhər maarif şöbəsinin müdiri vəzifəsinə irəli çəkildi.

"Məsuliyyətli və çətin vəzifə idi. On minlərlə şagird və müəllimə, əlliyə yaxın gündüz və axşam məktəblərinə, uşaq bağçalarına, peşə məktəblərinə rəhbərlik etmək elə də asan məsələ deyildi. Qazandığı təcrübə və bilik, idarəetmə işinə yenilikçi münasibət , böyüdüyü ailə  və sosial mühit ona vəzifəsinin öhdəsindən layiqincə gəlmək şansı verdi. Bu gün də Araz müəllimin təhsil şöbəsinin rəhbəri kimi gördüyü işlər Sumqayıtın on minlərlə sakininin yaddaşlarına yazılıb". (Əlixan Məmmədov. Tanınmış pedaqoq)

"Onun əsas məqsədi müstəqil Azərbaycanımızın təhsil sistemində yeni təlim texnologiyasının qurulmasına, müəllim-şagird münasibətlərinin yeni əsaslarla yaxınlaşdırılmasına dəstək vermək, valideyn-şagird-müəllim ünsiyyətinin sağlam prinsiplər əsasında qurulmasında və siniflərin idarə edilməsində yeni metodlardan istifadəni təbliğ etmək olmuşdu". (Niyaz Süleymanov. Tanınmış pedaqoq.

1988-ci ildə Araz müəllim maarif müdirliyindən uzaqlaşdı

1989-cu ildə şəhərin 16 nömrəli məktəbində direktor kimi fəaliyyətini davam etdirdi.

Siyasi-inqilabi dalğaların tüğyan etdiyi, erməni təxribatçılarının qədim Azərbaycan yurdlarına hücum etdiyi bir vaxtda, iqtisadi tənəzzül və məchulluq dövründə bir məktəbə rəhbərlik etmək, təhsil ocağını qabaqcıllar sırasına çıxarmaq o qədər də asan məsələ deyildi.

Yalnız Araz müəllimin canından, ruhundan gələn peşəyə sevgi, sabahın mükəmməl kadr siyasətinə töhfə vermək təşnəsi bütün qeyri-mümkünləri mümkünə çevirirdi.

Araz İsmayılovun ictimai nüfuzu, şəxsi dostluq münasibətləri, fərdi mənafeyə deyil, məktəbin xeyrinə sərf olunurdu. Məktəb təmir olundu, texnika təminat formalaşdırıldı. Uğur göstəriciləri kifayət qədər çoxaldı.

"Həmişə Araz müəllimin dəyərli məsləhətlərinə qulaq asmışam, xeyrini də görmüşəm. O, böyük vəzifədə işləsə də, Müəllimlik peşəsinə sadiq idi. Vəzifədə olarkən özünün dərs dediyi 9-10-cu siniflərdə açıq dərsdə iştirak etmişəm. Bir fənn müəllimi və məktəb direktoru kimi onun qabaqcıl iş təcrübəsi öyrənilmiş və şəhər üzrə yayılması qərara alınmışdı.

Maarif şöbəsində müdir işlədiyi vaxtlarda bir çox adamın işlə, ailə qurmuş gənc müəllimlərin mənzillə təmin olunmasına kömək göstərmişdi”. (Hilal Əliyev. Tanınmış pedaqoq).

İz.

2005-ci il, mayın 9-da həyatını təhsilə, cəmiyyət üçün çox önəmli sferaya həsr etmiş, zəkası ilə yolları aydınlatmış bir aydının ürəyi dayandı.

64 yaş. İnsan ömründən ötrü çox qısa zamandır. Araz müəllimin 64 yaşında haqqın dərgahına qovuşması təkcə ailəsini deyil, təhsilə önəm verən, maarifçilik missiyasını qiymətləndirən hər kəsi sarsıtdı. Fəqət, bir təsəlli vardı bu üzüntünün qarşısında: Araz İsmayılov qısa ömrünü mənalı, faydalı yaşadı.

Ürəyi milli məfkurə, xalqın təhsil strategiyası, parlaq sabah naminə döyündü.

Hər şagirdinin uğuruna ürəyi fərəhindən dağa döndü, gözlərinin içindən güldü.

Araz müəllim iz qoyub getdi. Sinif otaqlarında, təhsil ocaqlarında, şagirdi olmuş məslək sahiblərinin gur ocaqlarında!

Bu gün Araz İsmayılov ömrünün mabədi təkcə Elgündə deyil, həm də yurd sevdalı, işini mükəmməl bilən yüzlərlə yetişdirməsinin fəaliyyətində davam edir. Milli düşüncəyə, elmi nailiyyətlərə, insanpərvərlik fəlsəfəsinə cani-dildən xidmət edən şəxsiyyətlərin  izi daim qalır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.03.2026)