“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ulduz” jurnalı ilə birgə Biri ikisində layihəsində sizlərə filologiya elmləri doktoru Pərvanə Məmmədlinin Güney Azərbaycan ədəbiyyatı barədə yazıları təqdim edilir.

Pərvanə Məmmədli

Ca­vad He­yə­t (1925-2014) – türkoloq-alim, publisist

İran­da 30 il­dən çox  İran türklə­ri­nin mə­nə­vi var­lı­ğı­nın – Azər­bay­can-türk di­li­nin, ədə­biy­ya­tı­nın, mə­də­niy­yə­ti­nin qo­ru­nub ya­şa­dıl­ma­sı dok­tor Ca­vad He­yə­tin adı ilə bağlı olub.

Onun fəa­liy­yə­ti həm İran­da, həm də Şi­ma­li Azər­bay­can­da ya­şa­yan azər­bay­can­lı­la­rın mil­li şüu­ru­nun for­ma­laş­ma­sın­da mühüm amil­lər­dən bi­ri ki­mi qiy­mət­lən­di­ril­mə­li­dir.

Ca­vad Mir­zə Əli oğ­lu  He­yət Tehran Universitetinin tibb fakültəsinin üçüncü kursunda oxuyarkən atası Mirzə Əli Heyətin təşəbbüsü ilə reallaşan layihə çərçivəsində İrandan Türkiyəyə gedən ilk tələbə qrupu ilə birlikdə Türkiyəyə göndərilmiş və İstanbul tibb fakültəsində oxumuş, sonra Cərrahiyyə Klinikasında ixtisaslaşmışdır. Daha sonra Parisə gedərək təcrübəsini artırmışdır.

İrana döndükdən sonra o, türk dilini, tarixini və ədəbiyyatını araşdırmaqdan və yaymaqdan heç vaxt yan keçmədi. Onun öz ifadəsi ilə desək, həm həkimlik sənətinə, həm də ana dilinə böyük eşqi var idi və bu eşq zamanla daha da dərinləşirdi. O, İranda elmi uğurlarla tanınan bir cərrah olmaqla yanaşı, türk dünyasına qarşı olan sistemli etinasızlığı və tarixi saxtalaşdırmaları da müşahidə etmiş, bu xüsusda xüsusilə Pəhləvi dövrünün tarix yazımını sərt şəkildə tənqid etmişdir. Türklərin çoxəsrlik mədəniyyət və tarixini görmədən onların, yarıvəhşi xalq kimi təqdim olunması alimin ləyaqət hissinə toxunurdu.Ca­vad He­yə­tin təh­si­li onu sırf bir hə­kim ola­raq de­yil, çox­yönlü sa­hə­lər­də zi­ya­lı ki­mi ye­tiş­di­rən mühit­lə izah olu­nur. Pa­ris və İs­tan­bul­da al­dı­ğı tib­bi təh­sil onun pe­şə­kar sə­viy­yə­si­ni yüksəlt­mək­lə ya­na­şı, ona Av­ro­pa və Türki­yə zi­ya­lı­la­rı ilə bir­ba­şa tə­mas qur­ma­ğa da im­kan ya­rat­mış­dı. Ey­ni za­man­da ədə­biy­yat və ta­rix sa­hə­lə­ri­nə ma­ra­ğı onu sa­də­cə cər­rah de­yil, həm də mə­də­niy­yət da­şı­yı­cı­sı və ideo­loq sə­viy­yə­si­nə yüksəlt­miş­di.

Bu da ma­raq­lı­dır ki,  məş­hur fran­sa­lı ge­ne­ral Şarl de Qol­lun xüsu­si hə­ki­mi, pro­fes­sor Liş­vitz, tə­lə­bə­si dok­tor He­yət 27 ya­şın­da ikən İran şa­hı­na yaz­dı­ğı mək­tub­da onu bir “əl­la­mə” ola­raq xa­rak­te­ri­zə edir, böyük nai­liy­yət­lər və kəşf­lə­rə la­yiq ol­du­ğu­nu söylə­yir­di.

Dok­tor Ca­vad He­yət 1963-cü il­dən eti­ba­rən Dünya Cər­rah­lıq Cə­miy­yə­tin­də İra­nı Azərbaycanın müxtəlif universitetlərinin fəxri doktoru və professoru, Türk Dil Qurumunun fəxri sədri, eləcə də İstanbul Universitetinin fəxri doktoru təmsil edirdi.

Ca­vad He­yət yal­nız hə­kim de­yil­di, həm də ürə­yin­də par­ça­lan­mış Və­tən həs­rə­ti gəz­di­rən bir ay­dın  idi.

Heyət yalnız Azərbaycanla deyil, bütün türk dünyası ilə bağlı məsələlərdə də həssas mövqe tuturdu.

Doktor Bakını ilk dəfə ziyarət edəndə ölkəmizə yalnız həkim qiyafəsində deyil, qəlbində böyük bir ədəbi missiyanın yükü ilə gəlmişdi. O, Azərbaycan ədəbiyyatını bütöv görür və bütöv yaşamağı arzulayırdı. Odur ki, bu arzunu reallığa çevirmək üçün gecə-gündüz işlədi, yazdı. Quzeyli-güneyli Azərbaycan şair və yazıçılarını böyük coşqu və ruh yüksəkliyi ilə bir araya gətirdi, onların həyat və yaradıcılıqlarını qələmə alıb təhlil etdi, əsərlərindən nümunələr təqdim etdi.

Orta çağ alimlərinə xas olan  ensiklopediklik, universallıq kimi keyfiyyətlər Cavad  Heyətin  şəxsiyyətinə  tamlıq gətirən cizgilər idi. O, tanınmış türkoloq olmaqla  yanaşı,  həm də bir tarixçi, folklorçu, dilçi, filosof və  ilahiyyatçı idi.

C.Heyətin İrandakı bir çox türk aydınlarının: Ə.Oxtayın, M. Şəhriyarın, R. Bərahəninin, Q. Saidinin və başqalarının boynunda haqqı az olmamışdır. Yeri gələndə onlara təbib kimi yardım etmiş, sağaltmış, bəzən də onları türkcə yazıb-  yaratmağa həvəsləndirmişdir.

         Ca­vad He­yət 1978-1979-cu il İran İs­lam İn­qi­la­bı­nın  ver­di­yi fürsət­dən ya­rar­la­na­raq bir qrup de­mok­ra­tik ruh­lu zi­ya­lı ilə Teh­ran­da “Var­lıq” jur­na­lı­nı tə­sis  edib nəş­ri­nə baş­la­dı. Bu top­lu va­si­tə­si­lə o, 60 ilə ya­xın bir müddət­də mən­sub ol­du­ğu xal­qı­nın əlin­dən alın­mış mə­də­niy­yə­ti­ni, di­li­ni özünə qay­tar­ma­ğa ça­lış­­dı. 

Ca­vad He­yət dünya şöhrət­li cər­rah ki­mi böyük nüfuz qa­zan­mış güclü şəx­siy­yət, hər­tə­rəf­li sa­va­dı, ge­niş eru­di­si­ya­sı olan zi­ya­lı-və­tən­daş ki­mi öz im­kan­la­rı­nı “Var­lıq” da ifa­də  edə bil­di. “Varlıq” dərgisi və onun ətrafında toplanan ziyalıların fəaliyyəti Güney Azərbaycanda türk dilinin, ədəbiyyatının və kimliyinin qorunması və inkişafı naminə görülmüş ən sistemli işlərdən biridir. Cavad Heyətin bu prosesdəki rolu isə yalnız redaktor və təşkilatçı kimi deyil, həm də bir elm adamı, strateq və mədəniyyət müdafiəçisi kimi qiymətləndirilməlidir. Bu dərgi İran türkünün “varlıq” məsələsini təkcə adla deyil, həm də konkret elmi və mədəni fəaliyyətlərlə yaşadan bir tribunaya çevrilmişdi.

Cavad Heyətin yaradıcılığında aparıcı mövzu kimi, əsasən, şahlıq istibdadının qadağalarından sonra bərpa və yardıma böyük ehtiyacı olan Cənubi Azərbaycan mədəni həyatının bütün sahələr üzrə inkişafı üçün çalışmaq öndə gəlirdi.

Dr. Cavad Heyət cərrahlıqla bağlı üç cildlik dərslik kitabı yazmışdır. İkisi fars və beşi də türk dilində olan yeddi cildlik türkologiya kitabının müəllifidir. Türkologiya sahəsində 300, tibb sahəsində isə 100 məqaləsi vardır.

En­sik­lo­pe­dik bi­li­yə ma­lik olan Ca­vad He­yət Azər­bay­can di­li, ədə­biy­ya­tı, ta­ri­xi və mə­də­niy­yə­ti­nin öyrə­nil­mə­si­nə böyük əmək sərf et­miş­dir. Bu sa­hə­də əl­də et­di­yi nə­ti­cə­lə­ri bir ne­çə mo­noq­ra­fi­ya­sın­da qə­lə­mə al­mış­dır.

“Azərbaycan ədəbiyyatına bir baxış” (1980, 1990)   adlı əsərində C.Heyət XIII əsrdən müasir dövrədək Azərbaycan ədəbiyyatı yazarlarının həyat və yaradıcılığından bəhs edir. Müəllif bu kitabı, əsasən, Azərbaycan ədəbiyyatını cənublulara yığcam şəkildə təqdim etmək məqsədi ilə yazmışdır. Onun iki cildlik “Azərbaycan ədəbiyyat tarixinə bir baxış” əsəri yalnız ədəbi mətnləri ardıcıllıqla təqdim etməklə kifayətlənmir, həm də Azərbaycan ədəbiyyatının tarixi inkişafını, onun formalaşması mərhələlərini elmi əsaslarla izah edir. Əsər poetik nümunələrlə zənginləşdirilmiş, Azərbaycan ədəbiyyatının əsas simalarının yaradıcılığı təhlil olunmuş və bu prosesdə sosial mühit, ədəbi çevrə, siyasi faktorlar da nəzərə alınmışdır. Beləliklə, Heyət yalnız fərdi şairlərin poetikasını deyil, onların ədəbi şəxsiyyətlərini dövrün ictimai kontekstində də təqdim etmişdir.

Dok­tor Ca­vad He­yət həm də is­te­dad­lı türko­loq olub, İran­da  Hə­mid Nit­qi ilə bir­lik­də türko­lo­gi­ya­nın ba­ni­si sa­yı­lır. C.Heyət "Türk dilinin tarixi və ləhcələri"(1987) əsərini Pəhləvi rejimi zamanı İran dilçilik elmi və hakim ideologiyanın Azərbaycan dilinin özünəməxsus müstəqil və zəngin bir dil olmasını inkar etməsinə cavab olaraq yazmışdı. Əsər Azərbaycan dilinin tarixi haqqında fars ziyalılarına və digər təbəqələrə, həmçinin farsca təhsil görmüş və ana dilini mükəmməl bilməyən azərbaycanlılara ətraflı və elmi məlumat vermək məqsədi daşıyırdı. Bu kitabla İranda türkologiyanın təməli qoyulmuşdur.

Cavad Heyət müqayisəli dilçilik sahəsində tarixi ənənələrə söykənən “İki dilin müqayisəsi” (1989) adlı əsərini “Mühakimətül-lüğəteyn” əsərinin davamı kimi yazmışdır. Əsər  doktorun dilçiliklə bağlı ikinci kitabıdır. Əsər türkcənin fonetik və morfoloji xüsusiyyətlərini fars dili ilə müqayisə etməklə yanaşı, eyni zamanda türkcənin söz ehtiyatının zənginliyini də ortaya qoyur. Əsərin sonunda yalnız türkcədə işlənən və fars dilində qarşılığı olmayan sözlərin siyahısı verilmişdir, bu da dilin müstəqilliyini və ifadə imkanlarını göstərmək məqsədi daşıyır.

Onun “Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatı” (1988, 1990) əsərində qədim türk mifologiyasından, dastanlardan, əfsanə və mərasimlərdən tutmuş, bayatı və manilərə qədər geniş folklor materialı tədqiq olunmuşdur. Heyət, “Əfrasiyab”, “Şu”, “Hun-Oğuz”, “Manas”, “Kutadğu-Bilik”, “Divanü Lüğat-it-türk” kimi mənbələrə istinad edərək türklərin dastan dünyasını müqayisəli şəkildə analiz etmiş, ümumtürk mifoloji motivlərinin sistemli şəkildə araşdırılmasına zəmin yaratmışdır.

Eyni zamanda onun “Ədəbiyyatşünaslıq” (1996)  adlı əsəri də ciddi elmi yanaşmaları ilə seçilir. Bu kitabda ədəbiyyatın struktur və forma məsələləri, ədəbi cərəyanlar, janrlar və tənqid meyarları, strukturçuluq və formalizm kimi nəzəri yanaşmalar araşdırılır. Heyət burada həm özünün tədqiqat metodunu nümayiş etdirir, həm də müasir ədəbiyyatşünaslıqla klassik türk ədəbiyyatının qovuşma nöqtələrini müəyyənləşdirir.

Heyətin “Türklərin tarix və mədəniyyətinə bir baxış” (1987, 1993) əsəri türklərin İslamdan əvvəlki və sonrakı mədəni irsini araşdıran geniş miqyaslı bir tədqiqatdır. O, əsərdə türklərin siyasi və ədəbi müstəvidə qarşılaşdığı çətinlikləri göstərmiş, xüsusən də İran rejimi tərəfindən tətbiq edilən dil və mədəniyyət qadağalarının yaratdığı boşluqları doldurmaq məqsədilə zəngin qaynaqlara əsaslanaraq məlumatları ümumiləşdirmişdir. Əsər türklərin mədəni özünüdərkinin və kimlik axtarışının izlərini daşıyan ciddi nümunədir.

Nəhayət, Cavad Heyət “Göytürklərdən uygurlara qədər” olan tarixi dövrü əhatə edən mədəniyyət və dil araşdırmalarında da göstərmişdir ki, o, hər bir dövrü və bölgəni ayrı-ayrılıqda qiymətləndirərək türklərin tarixini XVI əsrə qədər gətirib çıxarmağa nail olmuşdur. Əsərdə yalnız tarix yox, həm də siyasi və sosial durum, sənət və ədəbiyyat da bütöv şəkildə təqdim edilmişdir. Bu yanaşma onu göstərir ki, Cavad Heyət türkologiyanı yalnız filoloji məsələ kimi deyil,  həm də ümummədəni və tarixi bir konsepsiya kimi dərk edirdi.

         Dr. Cavad Heyətin tədqiqatları sırasında “Azərbaycan ədəbiyyat tarixinə bir baxış”, “Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatı, “Ədəbiyyatşünaslıq”, “Türk dili və ləhcələrinin tarixinə bir baxış”, “Müqayisətül-Lüğəteyn”, “Türklərin tarix və mədəniyyətinə bir baxış” və bu kimi elmi əsərləri də Azərbaycan ədəbiyyatına  və türkologiyaya bəxş etdiyi töhfə hesab olunur. Bu əsərlərin əksəriyyəti həm İran və Azərbaycanda, həm də Türkiyədə dəfələrlə nəşr olunmuş və tədqiqatçılar tərəfindən etibarlı mənbə olaraq istifadə edilmişdir.

Professor Cavad Heyətin ədəbiyyat tarixçiliyi sahəsində apardığı tədqiqatlar Azərbaycan yazılı ədəbiyyatının sistemli tədqiqi baxımından əhəmiyyətlidir.

Zaman-zaman görkəmli ədəbiyyatşünaslar, türkoloq alimlər, mədəniyyət xadimləri Cavad Heyətin yaradıcılıq yolu, əsərləri, şəxsiyyəti haqqında öz qənaətlərini bildirmiş, bəzən də əzəmətli portretinin sözlə aydın cizgilərini çəkmişlər. P. Məmmədli onun  həyat və yaradıcılığını tədqiqata cəlb edib ayrıca monoqrafiya  nəşr etdirmişdir.

Cavad Heyət türkologiya, folklorşünaslıq, ədəbiyyatşünaslıq və tibb sahəsində paralel və səbatlı fəaliyyəti ilə çağdaş Azərbaycan və türk dünyasının görkəmli simalarından biri kimi tanınır. Onun irsi yalnız klassik dövrün ədəbi, tarixi şəxsiyyətlərinin araşdırılması və dəyərləndirilməsi ilə tamamlanmır, bu türk sevdalısının həyatı daim dilimiz, ədəbiyyatımız, milli kimliyimiz uğrunda mübarizədə keçib.

Cavad Heyət 2014-cü il avqustun 12-də Bakı şəhərində dünyasını dəyişib,avqustun 15-də İkinci Fəxri Xiyabanda torpağa tapşırılıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.04.2026)

Mahir Hüseyn, yazıçı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Son vaxtlar bölgələrə səfərlərimdən sonra gəncləri daha diqqətlə “analiz edirəm”. Və deyim ki, Ağdam Dövlət İqtisad-Sosial Kolleci mənim üçün kiçik bir sürpriz oldu.

Açığı, bina baxımından hansısa meqapolis lüksü gözləmirdim. Amma içəri girən kimi gördüyüm münasibət… elə bil “Oskar”a namizədəm, hamı məni gözləyirmiş.

Bir də o suallar… ay Allah! Sual yox, atəş-boran! Elə intellektual, elə dolğun suallar verirdilər ki, düşündüm: “Bir az da qalsam, burdan çıxanda yeni roman yazıb çıxacam.”

Ən çox təəccübləndirən isə “Müharibənin şəkli”ndə gizlətdiyim incə mesajları belə tutmaları oldu. Dedim, bu artıq başqa səviyyədir.

Amma gələk əsas məsələyə… əslindẹ növbəti yazılarımda bunun kökünə qayıdacam...

Diqqətimi çəkən bir şey də vardı: xanım tələbələrin say üstünlüyü. Və təkcə say yox — aktivlik, mütaliə sevgisi, öz fikrini sərbəst demək… Açığı, bir ata kimi adamın ürəyi açılır. Qızlarımız ciddi şəkildə “level up” edir.

Oğlanlar?

Pis başa düşməyin, amma sanki “copy-paste” dövrüdür: eyni saç, eyni geyim, eyni musiqi… Arada kitab oxuyanlar var, amma müqayisə etsək, fərq təxminən Bakı Bulvarının okean səviyyəsi ilə mart ayında iki dəfə ziyarətində olduğum Qoşqar dağı arasındakı yüksəklik fərqi kimidir.

Arzum sadədir: hər iki tərəfi “Everest səviyyəsində” yüksəlməsini görmək. Çünki potensial var, sadəcə bir az istiqamət lazımdır.

Sonda isə böyük təşəkkür — başda Nemət Tahir müəllim olmaqla, kollec kollektivinə. Həm təşkilat, həm də o səmimi enerji üçün...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.04.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Allahın varlığını hamı təsdiq edir, amma az adam Yaradanı hər yerdə görə, hiss edə bilir. Qəribədir, nəfs, qəzəb, kin, paxıllıq, təkəbbür, xəbislik bəşər övladını elə bir vəziyyətə salıb ki, yalnız çətin vaxtlarında Allahı yadına salır...

...Müəllim ailəsində doğulub, müəllim maaşı ilə böyüyüb ərsəyə çatıb. Bir insan kimi formalaşmasında müəllim tərbiyəsinin və tələbkarlığının rolu böyük olub. Mərdliyin mayasını Laçının bumbuz çeşmələrinin suyundan, dağ havasından götürüb. İlk dəfə dürüstlüyün nə olduğunu dünyaya göz açdığı Güləbird kəndinin adamlarından öyrənib. Haraya gedibsə dağ saflığını qoruyub saxlaya bilib. Aldığı təhsil zehninə işıq saçıb, təfəkkürünü kamilləşdirib. Xeyirlə şəri bir-birindən ayırmağı bacarıb. Və sonra, sonra da Allahı dərk edib, Ona baş əyib, ədalətinə güvənib. Haraya gedirsə, nə iş görürsə Allahı orada görə bilir...

Əlbəttə ki, ariflər vəzifəni Allahın insan taleyinə yazdığı gözəl bir fürsət kimi dəyərləndirirlər. Elə bir fürsət ki, onun vasitəsi ilə insanlara daha böyük fayda verə bilirsən.

O da, taleyinə yazılan vəzifənin çətinliklərini, şərəfini yaşayır. Yanına gələnlərin problemlərini həll etməyə çalışır. Bacardığı qədər, səlahiyyətləri daxilində ona pənah gətirənlərə yardımçı olur...

Qürurludur, lakin lovğalıqdan, təkəbbürdən çox uzaqdır. Davranışında o qədər səmimi, mehribandır ki, onunla ünsiyyətdə olanda sıxılmırsan. Kobud söz işlətmir, fikrini ən mükəmməl tərzdə ifadə edir. Heç kimə yuxarıdan aşağı baxmır, hər kəslə öz dilində danışmağı bacarır…

Onunla bir süfrədə əyləşmək, başqa aləmdir. Qonağına o səviyyədə xidmət göstərir ki, özü də bundan bir rahatlıq tapır, məmnunluq keçirir…

Gözümüzü açandan müxtəlif ictimai-siyasi quruluşlarda yaşamışıq. Hər quruluşda eyni vəzifənin özünəməxsus adları olub. Bir vaxtlar rayon partiya komitəsinin birinci katibi adlanan vəzifə, bu gün rayon icra hakimiyyəti başçısı adlanır…

Hər hansı bir rayona rəhbərlik etmək əlbəttə böyük məsuliyyətdir. Hər gün müxtəlif xarakterli insanlarla ünsiyyətdə olmaq, bitib tükənməyən sosial, iqtisadi problemlərin həllinə çalışmaq, sakinlərin tələb və istəklərini dinləyib, düzgün qərar vermək, çətinlikləri aradan qaldırmaq çox ağırdır.

Haqqında söhbət açdığım Sevindik Hətəmov bütün bu sadaladıqlarımın öhdəsindən ləyaqətlə gəlir. Elə ona görə də harada, hansı rayonda çalışırsa insanların rəğbətini qazanır...

Onun Yardımlını tərk edərkən, necə yüksək səviyyədə yola salındığının çox adam şahidi olub. İnsanlar ucqar kəndlərdən iki saat yol qət edib, bu görüşə tələsirdilər...

Bəli, yaxşı insanlara dəyər vermək, onları nümunə göstərməyə tələsmək insanlıq borcumuzdur. Sevindik Hacıağa oğlu Hətəmov on ilə yaxındır ki, Yardımlıdan gedib, amma adı gələndə ehtiramla yad edilir, ünvanına xoş sözlər söylənilir. Yardımlı camaatı onu özünə hələ də doğma, əziz adam bilir...

Mən onu qırx yeddi yaşından tanıyıram. Nə zəmanə, nə vəzifə onu dəyişə bilməyib. Ötən bu müddətdə saflığını, mərdliyini, insanpərvərliyini qoruyub saxlamağı bacarıb…

Bu gün - aprelin 7-si Sevindik Hətəmovun 63 yaşı tamam olur. Onu bu münasibətlə təbrik edir, möhkəm can sağlığı, işlərində uğurlar arzulayırıq.

Çox yaşasın!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.04.2026)

Leyla Səfərova,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Həyat bir uşağın ağlama səsiylə başlayır. Ananın o körpəni qucağına ilk alışı, qoxlayışı körpənin yaddaşına yazılan ilk xatirə olur. O bunu xatırlamır. Bəlkə heç ilk nəfəsinin necə dərin olduğunu zehni belə bilmir, amma bir reallıq var ki, onun ilk nəfəsini bilən biri olur bu həyatda. Onu böyüdən biri. Bir qadın...

Sonra həyatına yüzlərlə başqa qadınlar girir. Onu öyrədən, onunla oynayan, onu sevən, onunla sevilən. Ortaq nöqtələri isə hər birinin sadəcə sevgi, hörmət gözləməsi, onun gözündə, kiçik dünyasında özünə yer açma arzusu olur. Bu körpələr böyüyür. Gənc olur, yetişkin olur. Böyüyür, ana olur, ata olur. Amma həmişə insan ola bilmir.

İnsan olmaq qismət olmur hamıya. Başqalarına nəfəs olmaq, yaşamaq, yaşatmaq. Xəbər saytlarını açanda, oxuyanda niyəsini düşünürəm. Axı indiki dövrdə hər şeyi keçmiş travmalarla əsaslandırır camaat. Hansı travma canicəsinə bir həyatı sona çatdırmağa səbəb ola bilər? Hansı pis xatirə bıçağı əlinə alıb başqa birinə vurmağa, acı çəkərək ölümünü izləməyə dözəcək vicdansızlığı gətirər? Bəhanələrə sığınırıq? Ya həqiqətən buna səbəb olacaq nəsə yaşanır bu dünyada?

Bir ağac düşünün, yarpaqları olmayan, bir pətək düşünün, arılarsız, bal dadmayan. İndi bir dünya düşünün, qadınları nəfəs almayan, yaşamayan. Yaşamasına imkan verilməyən. Canları sanki bir gülmüş, baxçadan dərilirmiş kimi bəsit şəkildə bədənlərindən qopardılan. İllərdir mübarizə aparılır, amma bir addım irəli gedə bilirikmi, şübhəli. Son 1 ayda sadəcə bilinən, görülən 12 cinayət var. Kiminin həyatına yoldaş olsun deyə ümidləndiyi olub qatili, kiminin qanıbir qardaşı. Hətta dünyaya gətirdiyi, südüylə böyütdüyü oğlunun əlindən əcəli gələn də var. Amma təəssüf ki, bizim əlimizdən heç nə gəlmir. Sadəcə izləyib, "vah, yazıq" deməkdən başqa heç nə gəlmir. Hə, birdə bəlkə bəzilərimiz başqaları da məlumatlansın deyə kimlərəsə göndəririk, statuslarda paylaşırıq. Sonra? Deyil 3 gün, 3 saat belə keçmədən ağlımızdan çıxır, unuduruq. Və bir də adlarını belə xatırlamırıq.

Məsələn, Daşkəsəndəki 65 yaşlı xalanın ətürpədici xəbərini görmüsünüz yəqin ki. Adı nə idi, yadınızda? Yox. Mənim də deyil. Çünki tək deyil. Onlarla, yüzlərlə belə qadın varkən, əzbərləyə bilmirik onları. Öyrənə bilmirik. Və ən acısı da zamanla buna alışır, həyatın axışına qarışdırırıq. Həyata gələrkən hər birimiz bir gün öləcəyimizi bilirik. Amma öldürüləcəyini, acı ilə öləcəyini düşünmür heç kim. Düşünməməli də. Heç kim əcəlini doğma bildiyindən və ya heç tanımadığı adamın insafsız əllərindən dadmamalı. İnsaf diləyirəm. Biraz da vicdan...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.04.2026)

Fariz Əhmədov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Naxçıvan təmsilçisi

Zori Balayan deyəndə ağlımıza gələn ilk görüntü Xocalıda süngüyə taxılmış körpə, fəryad, nalə, insan qətliamı, vəhşilik və barbarlıqdır. İnanmıram ki, kiminsə yaddaşından bu murdar sifət silinsin. Məşhur sözümüz var: “O dünyada iki əlim yaxanda olacaq”.

1981-ci ildə “Ocaq” kitabını yazdıqdan sonra qatı millətçi, erməni ideoloqu kimi gündəmə gəldi. Ermənistan üçün ön planda olan bir sima olsa da, bizim üçün ən üzdəniraq fiqurlardan biri idi. “Qədim sivilizasiya məkanı Ermənistan” adlı təşkil etdiyi kruizə kapitanlıq edərək bu missiyanı “layiqincə” yerinə yetirdi. Yaş ötsə də fikri dəyişmədi. O ixtiyar yaşında belə silah götürüb azərbaycanlılara qarşı Qarabağ müharibəsinə qatıldı.

Onun yazdığı “Ocaq” kitabı esselər toplusudur. O kitabda iddia edirdi ki, Dağlıq Qarabağ və Naxçıvan tarixən erməni torpaqları olub. Qorbaçovla görüşərək Qarabağ məsələsinin həllini ondan xahiş etməsi ermənilər üçün guya fədakarlıq nümunəsi sayılıb. O, özündən əvvəlki ideoloqların fikirlərinə söykənərək bu utopik missiyanı canla-başla davam etdirirdi. Necə ki, 1920-ci il. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Xarici işlər naziri Fətəli xan Xoyskini, AXC parlamentinin sədri Həsən bəy Ağayevi, AXC Nazirlər Şurasının sədri Nəsib bəy Yusifbəylini Tiflisdə, 1921-ci ildə Osmanlı imperiyasının Daxili işlər naziri Tələt paşanı Berlində, AXC daxili işlər naziri Behbud xan Cavanşiri Türkiyədə, 1922-ci ildə Osmanlı imperiyasının keçmiş hərbi dəniz qüvvələri naziri Camal paşa və onun müavini Qəhrəmanı Tiflisdə, Osmanlı imperiyasının Hərbi naziri Ənvər paşa Əfqanıstan yaxınlığında qətlə yetirdilər.

Təbii ki, “Ocaq” kitabını Zori öz təşəbbüsü ilə ssenariləşdirməmişdi. Onun konturları əvvəlcədən cızılmış, qarşısına qoyulmuş və xeyir-duası verilmişdi. Xaricdəki erməni lobbisinin dəstəyi ilə bu kitab müxtəlif vaxtlarda 4 dəfə çap edildi. Dağlıq Qarabağ məsələsi alovlananda isə demək olar ki, hər erməni məhz Zori Balayana istinad etdi.

Dağlıq Qarabağın Azərbaycandan alınıb Ermənistana verilməsi ideyasının baş ideoloqu olan, on minlərlə insanın qanına bais olmuş bu şəxs artıq Hayıstanda yox, “Mərənd”dədir. Onun ideoloqları da oradadır. İndi Qorbaçovla baş-başa verib Azərbaycanın Qarabağdakı möhtəşəm zəfərini izləyirlər. İstəsələr də, istəməsələr də.

3 iyul 1994–cü ildə Bakı Metropolitenində Gənclik və 28 May metrostansiyaları arasında baş vermiş terror aktında 12 nəfər həlak oldu, 42 nəfər yaralandı. Separatçı Sadval təşkilatının həbs olunan üzvü Azər Aslanov bildirirdi ki, Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı kimi erməni əsirliyində olarkən Bakı metropolitenində partlayış törətmək əmrini Zori Balayandan alıb. 1999-cu ildə Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun təqdimatı əsasında İnterpol Balayanı xüsusilə təhlükəli cinayətkar kimi beynəlxalq axtarışa versə də, 2005-ci ilin may ayında İnterpol tərəfindən İtaliyanın Brindizi şəhərində həbs edilsə də, erməni lobbisinin səyi ilə sərbəst buraxıldı və adı bu siyahıdan çıxarıldı.

1918-ci ildə erməni daşnakları Türkiyənin Katranlı kəndində 1400 uşağı odda yandırıb, 1918-ci il yanvar ayının 28-də Gəncənin Zağalı kəndində 15 uşağı vəhşicəsinə qətlə yetirib, Şamaxıda 1277 uşağa işgəncə verərək öldürüb, 1920-ci ildə Naxçıvanda 25 uşağın həyatına son qoyub, Zəngəzurda 2196-sı azyaşlı olmaqla uşaqlar güllələnib. Uşaqları güllələmək, süngüyə keçirmək, şişə taxmaq, parça-parça edib vəhşicəsinə məhv etmək ancaq ermənilərə məxsus olub. Qarabağ müharibəsinin ilk şəhidləri demək olar ki, məhz körpələr olub.

Jurnalist Məhəmməd Nərimanoğlunun "Dağların sinədağı" adlı kitabında yazır: "Kəlbəcərin şəhidlik qisməti ilk dəfə süd qoxulu 8 körpəyə düşdü. Ermənilərin qətlə yetirdiyi bu fidanların - Sahil Məmmədov (10 yaş), Razim Salmanov (8 yaş), Anar Valehov (7 yaş), Cahid İbişov (10 yaş), Səxavət Dəmiroğlu (14 yaş), Natiq Əsgərov (14 yaş), Bəxtiyar Xəlilov (11 yaş) və Azər Orucovun (7 yaş) görən günahı nə idi? Onlar ermənilərə nə etmişdilər? Hansı kəndinə basqın edib, hansı "harsını"na güllə atmışdılar? Ağır döyüşlərdə, yerdən, göydən atılan atəşlərdən həlak olanlar arasında təsadüfən uşaqların olması mümkündür. Amma 1989-cu ildə Kərkicahanda öz bağlarında oynayan 11 yaşlı Nadir İbrahimovla 9 yaşlı Nicatın ermənilər tərəfindən güllələnməsi hansı insanlığa sığır? 1988-ci ildə Sevan şəhərində 22 nəfər azərbaycanlı uşağını su quyusuna ataraq boğmaqları bəs?”

Bununla da qalmadı, Naxçıvanın qeyrət qalası adlanan Sədərəyə hücum edərək 6 yaşlı Elvin, 4 yaşlı Malik Nəsirzadə qardaşlarını da qətlə yetirdilər. Bu iki günahsız körpə Sədərəyin ilk şəhidləri sırasında dayandı.

Qısa arayış:

Zoriy Aykoviç Balayan – SSRİ və Ermənistan yazıçısı, həkim, siyasi və ictimai xadim. 10 fevral 1935-ci ildə Azərbaycanda – zrən adı Stepanakertləşmiş Xankəndi şəhərində dünyaya gəlib. Ryazan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirib. Ən məşhur işi “Byakal hərəkatı” adlı ekoloji təşkilat yaradıb Baykal gölünü xilas etməyə çalışması, bir də “Ocaq” adlı qatı millətçi kitabla türklərin, azərbaycanlıların şərəf və ləyaqətini alçaltmağa cəhd etməsidir.

Artsaxın qəhrəmanı adına, Movses Xrenatsi medalına, Müqəddəs Maştots ordeninə layiq görülüb.

5 fevral 2026-cı ildə 91 yaşında dünyadan köçüb.

Tarix təkcə qanla yox həm də ədalətlə yazılır. Nə qədər çalışsalar da, nə qədər saxta ideologiyalar uydursalar da zoribalayanların Qarabağı Ermənistana qatmaq arzusu puça çıxdı. Sonda həqiqət qalib gəldi. Azərbaycan Ordusu öz gücü ilə, öz qanı ilə, öz iradəsi ilə Qarabağa sahib çıxdı.

Zori Balayan da tarix yazmaq istədi. Buna nail oldu amma necə? Qanlı səhifələrin kənarında nifrətlə xatırlanan ad kimi. İndi isə haqq dünyada bəlkə də ədalət divanının qarşısında dayanıb. Nə yazdıqlarına bəraət tapa bilir, nə də tökdüyü qanı yumağa söz. Orada nə ideologiya keçir, nə də yalan. Arxasında lənətlənmiş ad, qara üz qoyub getdi.

“Hay”dab gəlib huya gedən adam, yerin Cəhənnəm olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.06.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Siz bir düşünün, ötən əsrin əvvəllərində - o mövhumat, fanatizm, cəhalət dövründə baletin adını çəkmək olardımı? Düşünməyin ki, çarizm deyil, SSRİ dönəmindən danışırsansa, o zamanlarda hər şey tərəqqidə idi, balet də. Xeyir. SSRİ-nin 20-ci, 30-cu illərindəki qaragüruhçuluq dəhşətli həddə idi. Amma sənət yolunda canlarını təhlükəyə atanlar hər halda var idi. Qəmər xanım Alaszadə kimi.

Qəmər Almaszadə (Tamara ləqəbi ilə də tanınırdı) 10 mart 1915-ci ildə Bakı şəhərində çəkməçi ailəsində anadan olub. Uşaqlıqda baletlə məşğul olan dostu onda bu sənətə maraq oyandırıb. Mühafizəkar müsəlman atasından gizli olaraq dostunun məsləhəti ilə özəl balet studiyasına yazılır (daha sonra studiya Bakı Xoreoqrafiya Məktəbinə çevrilir). Atasını baletlə yox, idmanla məşğul olduğunu inandıra bilib. Lakin bir neçə ildən sonra sirrin üstü açılıb.

Atası əvvəllər qəzəblənsə də, sonralar teatra gizlicə gəlib və qızının çıxışlarında tamaşaçılar arasında tez-tez görünüb. 1930-cu ildə Qəmər Almaszadə xoreoqrafiya məktəbini bitirib Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında işləməyə başlayıb. Bu arada həmçinin ali pedaqoji məktəbinə də daxil olub.

1932-də Reynhold Qlierin "Şahsənəm" operasında ikinci dərəcəli rola seçilib. 1933-cü ildə indiki Sankt-Peterburqda Leninqrad Xoreoqrafiya Məktəbinə daxil olub və orada məşhur balerina Qalina Ulanovanın anası Mariya Romanovanın sinfində oxuyub. 1936-cı ildə ali məktəbi bitirib Bakıya qayıdıb.

1937-ci ildə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının nəzdində Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblının əsasını qoyub. Üzeyir Hacıbəyovun rəhbərliyi ilə Azərbaycan əyalətlərinə elmi səyahət təşkil edib ilk mənbədən xalq rəqsləri haqqında məlumat toplayıb. 1939-cu ildə Bakı Xoreoqrafiya Məktəbində ilk rəqs dərsini deyib. Daha sonra həmin məktəbin direktoru olub.

1940-cı ildə Əfrasiyab Bədəlbəylinin "Qız Qalası" baletində ilk peşəkar çıxışını edib. Sonralar Fransada, Hindistanda, Nepalda da çıxış edib. 1970-ci ildə Bağdada İraq Xalq Rəqsləri Ansamblını qurmaq üçün dəvət olunub. 1950-ci illərdə baleti tərk etsə də, 1990-cı illərin sonuna qədər Bakı Xoreoqrafiya Məktəbinin direktoru kimi çalışıb.

Quruluş verdiyi əsərlər

- "Tərlan" baleti (1940) — xoreoqrafiya məktəbi

- "Qız qalası" baleti (1940, 1958, 1977)

- "Gülşən" baleti (1949, 1951, 1959)

- "Doktor Aybolit" baleti (1949)

- "Baxçasaray fontanı" baleti (1951)

- "Yeddi gözəl" baleti (1952)

- "Qırmızı lalə" baleti (1954)

- "Yatmış gözəl" baleti (1955)

- "Laurensiya" baleti (1956)

- "Qızıl açar" baleti (1957)

- "Arlekinada" baleti (1959)

- "Qaraca qız" baleti (1965)

- "Məhsul" suitası (1959)

- "Jizal" baleti (1961)

İfa etdiyi rollar

- Tao Xoa — R. Qlierin "Qırmızı lalə" baletində (1931)

- Medora — A. Adanın "Korsar" baletində (1936)

- Mariya — B. Asafyevin "Baxçasaray fontanı" baletində (1939)

- Gülyanaq — Ə. Bədəlbəylinin "Qız qalası" baletində (1940)

- Raymonda — A. Qlazuovun "Raymonda" baletində (1943)

- Odetta-Odilliya — R. Çaykovskinin "Qu gölü" baletində (1943)

- Kitri — L. Minkusun "Don Kixot" baletində (1945)

Filmoqrafiya

1. Rəqs edən bağalar (film, 1935)

2. Axşam konserti (film, 1948)

3. Doğma xalqıma (film, 1954)

4. Əmək və qızılgül (film, 1962)

5. Əfsanələr aləmində (film, 1975)

6. Qəmər Almaszadə (film)

7. Qızıl fonddan seçmələr (film, 2001)

8. Odla təmasda (film, 1972)

9. Respublikam haqqında həqiqət (film, 1972)

10. Dünya bir pəncərədir. Qəmər Almaszadə. GünAzTv-də veriliş, 2008.

Təltif və mükafatları

- "SSRİ xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- "Stalin" mükafatı

- "Lenin" ordeni

- "Oktyabr inqilabı" ordeni

- "Xalqlar Dostluğu" ordeni

- "Şöhrət" ordeni

- Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fəxri fərmanı

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

- "Teatr Xadimi" qızıl medalı

Gələcək həyat yoldaşı Əfrasiyab Bədəlbəyli ilə tanış olanda, Qəmər xanımın 16 yaşı var imiş. Əfrasiyab bəy ondan 7 yaş böyük olub və Qəmər xanım ona «ailəmiz çox ciddidir. Ya elçi göndərməlisiniz, ya da görüşə bilmərik» deyib. Bundan sonra Əfrasiyab bəy onlara elçi göndərib, Qəmər xanımla evlənib. Onların arasında çox güclü sevgi olub.

Əfrasiyab bəy «Qız qalası» baletini Qəmər xanıma həsr edib. Əsas partiyanın ilk ifaçısı da elə Qəmər xanım özü olub. Əfrasiyab Bədəlbəyli ilə birlikdə təhsillərini davam etdirmək üçün indiki Sankt-Peterburqa gediblər. Qeyd etdiyimiz kimi, Qəmər xanım A.Vakanova adına Leninqrad Xoreoqrafiya Məktəbinə daxil olub, Əfrasiyab bəy isə konservatoriyanın bəstəkarlıq şöbəsində təhsil alıb. 1936-cı ildə ali məktəbi bitirib, Bakıya qayıdıblar.

Çox təəssüf ki, həyat bəzən gözlənilməz «sürprizlərlə» insanları kədərləndirir. Qəmər xanımın birinci hamiləliyi uğursuz olduqdan sonra daha uşaq istəməyib. Əfrasiyab bəyin övlad arzusu isə bitib-tükənmək bilmirdi. Ehtimal olunur ki, ailənin dağılmasına səbəb elə bu olub. Əfrasiyab bəy Qəmər xanımla olan ayrılığından sonra Yevgeniya adlı bir qadınla evlənib. Həmin xanımın oğlu onu «ata» deyə çağırırmış.

Buna baxmayaraq, Əfrasiyab bəy Qəmər xanımla son günə qədər əlaqəsini kəsməyib. Onlar bir-birlərinin evinə qonaq gedir, nəyisə müzakirə edirdilər. Onların arasında olan dostluq, mehribanlıq ömürlərinin son gününəcən davam edib.

Yaşadığı çətinliklərə baxmayaraq Qəmər xanım qəşəng geyinməyi çox sevən xanım olub. Onun dərzisi fransız idi. Qəmər xanım hər zaman ən son materialları, modelləri qarderobunda görməyi çox sevərdi.

O, evdə həmişə hündürdaban çəkmələrdə gəzirdi. Hətta qonaq gedəndə də özü ilə geyinməyə hündürdaban nəsə götürürdü. Ən bahalı ətirləri alardı. Qəmər xanımın qardaşı nəvəsinin dediyinə görə bir dəfə hansısa ölkədə satıcı deyib ki, «bu ətir sizin üçün çox bahalıdır». Cavabında isə Qəmər xanım bildirib ki, onun üçün bahalı ətir deyə bir şey yoxdur, neçəyə satsalar, alacaq.

Dəbdəbə aşiqi olmasına baxmayaraq Qəmər xanım həm də qabiliyyətli ev xanımı idi, qonaq çağırmağı çox sevirdi. Teatrda belə həmişə şampanı, kürüsü, yaxşı konfetləri olurdu. Teatrın axrıncı mərtəbəsində kabineti var idi. Həmişə qonaqlı-qaralı olurdu. Arkadi Raykin, Vitali Vulf onun qonaqları olublar. Niyazi, Bülbül, hamısı bir ailə kimi idilər...

Həyatının son illəri 90-cı illərə təsadüf edən Qəmər xanım, baletin durğunluğuna şahid olur və bu onu daha da məyus edir. Davamlı olaraq Opera və Balet Teatrına gedib-gələn Qəmər xanım, incəsənət yoldaşlarıyla olan əlaqəni itirmək istəmirdi. Son iki ili heç nə etməyən balerinamız, öz qayğısına qalır, istirahət edirdi. Günün çox hissəsini evdə olur, ac itləri, pişikləri yemləyirdi...

Mərhəmətli qəlbi ilə də tanınan Qəmər xanım, haradasa kimsəsiz, ac uşaq görərdisə, mütləq onları evinə gətirib yedizdirərdi, qayğılarına qalardı. Ancaq təəssüf ki, bu cür xeyirxahlıqlar həmişə yaxşı nəticələnmir. Xeyirxahlıq göstərdiyi uşaqlar bir dəfə onun evini qarət etmişdilər. Bu da ona maddi zərərdən əlavə, həm fiziki, həm də mənəvi baxımdan pis təsir göstərmişdi. Bu hadisədən sonra Qəmər xanımın qardaşı onu yalnız qoymamaq üçün digər ailə üzvləri ilə birlikdə onun yanına köçüblər.

Qəmər Almaszadə 7 aprel 2006-cı ildə 91 yaşında dünyasını dəyişib.

Azərbaycan baletinə bu cür tarix yazdırmış və şərqin ilk qadın balerinası kimi dünya tarixinə imzasını atmış Qəmər Almaszadəni hüzn və hörmətlə anırıq...

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.04.2026)

Nail Zeyniyev, "Ədəbiyyat və incəsənət" portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Sənətin nə olduğu sualı hər dövrdə yenidən ortaya çıxır. Hər yeni vasitə bu müzakirəni təzələyir. Vaxtilə fotoqrafiya rəssamlığı narahat etmişdi, kino teatrı kölgədə qoymuşdu. İndi isə eyni sual sosial media üçün verilir.

Bu mövzuda tənqidlər əsasən üç istiqamətdə olur. Deyilir ki, sosial mediada sənət bəyənilmək üçün yaradılır, ifadə üçün yox. Deyilir ki, izləyici sayı ilə ölçülən sənət istər-istəməz kommersiyaya çevrilir. Bir də deyilir ki, sürətlə istehsal olunan məzmun dərin ola bilməz.

Bu fikirlərin içində həqiqət var. Amma yeni bir şey deyil. Keçmişdə də sənət sifarişlə yaranıb, müəyyən auditoriyanı razı salmaq üçün edilib. Sosial media bu tendensiyanı yaratmayıb, sadəcə daha açıq göstərib.

Dərinlik məsələsi isə daha həssasdır. Sosial media sürəti sevir. Tez başa düşülən, dərhal reaksiya yaradan məzmun daha çox yayılır. Uzun düşünmə tələb edən, mürəkkəb işlər isə çox vaxt diqqətdən kənarda qalır. Bu, fərdi seçimdən çox platformanın işləmə qaydası ilə bağlıdır.

Amma sosial medianın başqa tərəfi də var. O, imkan yaradır. Əvvəllər özünü göstərmək üçün müəyyən dairələrə daxil olmaq lazım idi. İndi isə istənilən adam öz işini paylaşa bilir. Tanınmayan biri də görünə bilir. Bu baxımdan sənət daha əlçatan olub.

Bizdə də bu dəyişiklik hiss olunur. Gənclər üçün sosial media bəzən yeganə platformaya çevrilib. Rəsmi məkanlara çıxışı olmayanlar öz auditoriyasını burada tapır. Bu, əvvəllər o qədər də mümkün deyildi.

Bəs həqiqi sənət nədir? Əgər sənət içdən gələn ehtiyacdan doğursa, sosial mediada da bu baş verə bilər. Əgər məqsəd insana nəsə ötürməkdirsə, sosial media bunu daha geniş şəkildə edə bilir. Amma əgər meyar zamanın sınağından çıxmaqdırsa, burada suallar yaranır. Çünki sosial mediada məzmun tez yaranır və tez də unudulur.

Yenə də bu, qəti ölçü deyil. Tarixdə çox dəyərli əsərlər unudulub, bəziləri isə gözlənilmədən qalıcı olub. Hansının qalacağını əvvəlcədən demək çətindir.

Platforma sənətin formasına təsir edir. Amma onu tam yox edə bilmir. Məhdudiyyət bəzən yaradıcılığı zəiflətmir, əksinə yeni yollar tapmağa məcbur edir. Sosial media da belə bir mühit yaradır.

Nəticədə sosial mediada paylaşılan sənət həqiqi ola bilər. Amma hər paylaşım sənət deyil. Çünki platforma daha çox diqqət çəkəni önə çıxarır, dərin olanı yox. Bu ikisi bəzən eyni olur, çox vaxt olmur. Fərqi ayırmaq isə artıq izləyənin məsuliyyətidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Çingiz Abdullayev!

 Çağdaş Azərbaycanımızda “yazıçı”, “kitab” kimi ibarələr işlənincə, mütləq yada bu ad düşür. Müstəqillik dövrü Azərbaycan ədəbiyyatının dünya miqyasında tanınması ilk olaraq onun adıyla bağlıdır.

Bu gün ünlü yazıçının doğum günüdür, ömrünün 67-ci baharına qədəm qoyur.

Çingiz Abdullayev 1959-cu il aprelin 7-də Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. O, dördüncü nəsil hüquqşünaslar nəslindəndir. Ata tərəfdən onun ulu babası hələ 1890-cı illərdə Bakıda vəkil köməkçisi olub. Atası Abdullayev Akif Abdulla oğlu Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı olub.

Çingiz Abdullayev Bakıda 189 saylı şəhər məktəbini bitirib (1976). Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsində təhsilini davam etdirib. Əmək fəaliyyətinə Bakı istehsalat birliyində hüquq məsləhətçisi, böyük hüquq məsləhətçisi və şöbə rəisi kimi başlayıb. Afrika, Asiya və Avropa ölkələrində ezamiyyətdə olub. Sonra Bakı şəhəri Əzizbəyov rayonu icraiyyə komitəsində şöbə müdiri, KP Qaradağ rayonu komitəsində təşkilat şöbəsinin təlimatçısı, siyasi-maarif kabinetinin müdiri vəzifələrində çalışıb.

1989-cu ilin fevralından Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının katibi olub. Beynəlxalq təcavüz problemi barədə dissertasiya müdafiə edib. Hüquq elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alıb (1988). Polşanın Krakov Universitetinin fəxri professorudur (1989). H. Z. Tağıyev adına Xeyriyyə Cəmiyyətinin sədri (1990-cı ildən) seçilib

Azərbaycan Demokratik Ziyalılar İttifaqı nəzdində olan milli akademiyanın doktorudur. Beynəlxalq cinayət problemi barədə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. Azərbaycan PEN klubunun prezidentidir.

Ədəbi fəaliyyətə tələbəlik dövründən başlayıb. 1983-cü ildən dövri mətbuatda oçerk, məqalə və detektiv janrda yazdığı hekayələrlə müntəzəm çıxış edib. Rus dilində yazıb-yaradıb.

İngilis və italyan dillərində danışır. Əsərləri xarici ölkə xalqlarının dillərinə tərcümə olunub. Almaniyada, İrlandiyada, Fransada, Rusiyada kütləvi tirajla buraxılıb, 27 milyon nüsxədə olan 600-dən çox kitabı dünyada yayılıb. 200-dən çox kitabın müəllifidir. Kitabları dünyanın 32 dilinə tərcümə olunaraq nəşr olunub. Xidmətlərinə görə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni və medallarla təltif olunub.

Keçmiş SSRİ Yazıçılar İttifaqının nümayəndələri tərkibində Çexoslovakiya, Yuqoslaviya (1978), Bolqarıstan (1986), Danimarka (1989), Polşada (1989) səfərdə olub. Çingiz Abdullayev 2009-cu il aprel ayının 7-də Azərbaycanın ədəbi həyatında fəal iştirakına görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib. 2014-cü ilin noyabr ayından İnterpolun fəxri səfiridir. 31 mart 2015-ci ildən "Neftçi" Futbol Klubunun Müşahidə Şurasının sədridir.

Çingiz Abdullayev yeganə azərbaycanlı yazıçıdır ki, rus dilində psixoloji və siyasi detektiv janrında əsərlər yazıb. Ədəbi fəaliyyət bir neçə lirik hekayə ilə, o cümlədən "Vals" (1981) və "Bir tikə çörək" (1981–1982) ilə başlayıb. Yazıçının ilk böyük əsəri — "Mavi mələklər" romanı 1988-ci ildə Bakıda işıq üzü görüb. Sonralar trilogiya — "Əclafların qanunu", "Əclafların əqidəsi" və "Əclafların vicdanı" nəşr olunub. Çingiz Abdullayevin ssenarilərinin əksəriyyəti Azərbaycan dilində yazılıb.

2000-ci ildə İsveçin "Tresselit" ("Tresselit") nəşriyyatı Abdullayevin "Qaranlıq simfoniyası" romanını nəşr etdirib. 2004-cü ildə Rumıniyada "Paidea" nəşriyyatı tərəfindən 5000 nüsxə tirajla "Dronqo"romanı, 2009-cu ildə isə "Günəş altında qaranlıq" romanı nəşr olunub. Tərcüməçi professor Dumitru Balandır. Çingiz Abdullayevin Estoniyada dörd kitabı nəşr olunub — Mənim gözəl alibim (2008), Kabuslar tuneli (2008), Demək olar ki, inanılmaz qətl (2010), Öz dünyanı yarat.

Çingiz Abdullayevin üç romanı – "İdeal hədəf", "Bütlərin yükü" və "Öldürməyə öyrədilmiş" romanları Fransanın "L’Aube" ("L’aube"; "Sübh") nəşriyyatında çap olunub. "İdeal Hədəf" romanı daha əvvəl fransız dilində nəşr olunub. 2015-ci ildən Latviyanın "Juvetas" nəşriyyatı Çingiz Abdullayevin bir sıra romanlarını nəşr edib – "Bütlərin yükü" (2015), "Tənha ürəklərin evi" (2015), "Tərsinə çevrilmiş reallıq" (2016), "Qurban sindromu" (2016), "Alliqator xətti " (2017), "Həvəskarların arzusu".

2003-cü ildə "AVE" nəşriyyatı müəllifin daha iki kitabını latış dilində nəşr edib — "Minillikdə bir dəfə " və "İcazə verilən səhv".

"Avropanın ələhidarları" romanı. 2015-ci ildə Bosniya və Herseqovinada nəşr olunub. Xaricdə nəşr olunan digər romanlar arasında İngilis Bulvarı (Serbiya, 2019), Transilvaniyaya Səyahət (Polşa, 2016), Oliqarxın Varisi (Albaniya, 2006), Əfsanə hüququ (Ukrayna, 2010)

Bolqarıstanda 1996-cı ildə "Herodun kölgəsi", 2005-ci ildə "Adında şər" və "Adında xəyanət" romanları çap olunub. Yazıçının əsərləri toplu və jurnallarda rumın, belarus, macar və alman dillərində çap olunub.

Filmoqrafiya

Əsər müəllifi kimi

- Dronqo (serial, 2002) (bədii serial) (Rusiya)

- Məhkumlar (film, 2006) (tammetrajlı bədii film)

Ssenari müəllifi kimi

- Dronqo (serial, 2002) (bədii serial) (Rusiya)

- Məhkumlar (film, 2006) (tammetrajlı bədii film)

- Tərsinə çevrilən dünya (film, 2011) (tammetrajlı bədii film)

- Xeyirlə şərin rəqsi (film, 2015) (tammetrajlı bədii film)

Məsləhətçi kimi

- 40-cı qapı (film, 2008) (tammetrajlı bədii film)

Prodüser kimi

- Adın sirri və tale. Qurban Səid (film, 2010)

Təltifləri

- Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçısı

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

- "Şöhrət" ordeni

- Xarici İşlər Nazirliyinin medalı (Azərbaycan)

- Yusif Məmədəliyev adına qızıl medal (Azərbaycan)

- Belarus Yazıçılar İttifaqının medalı

- "Şərəf" ordeni

- "Dostluq" ordeni (Rusiya) — 19 may 2020

- "Nizami Gəncəvinin 880 illiyi (1141-2021)" xatirə nişanı

- "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı

Dünyaşöhrətli yazıçının mediaya müsahibələrində onun sənətə və həyata baxışları əks olunub.

-Sizin dedektiv janrında yazmağınıza atanızın prokurorluq sistemində işləməsi təsir etməyib?

-Mənim ulu babam, babam hüquqşünas olub. Qrdaşlarım, əmilərim də… Uşaqlarım da hüquqşünasdır. Uşaqlıqdan bilirdim ki, mən də hüquqşünas olacam. Yəni bizdə beş nəsil hamısı hüquqşünasdır. Sovet vaxtı uşaq baxçasında soruşanda, hamı kosmonavt olmaq istəyirdi, amma mən hüquqşünas. 10-cu sinifi qurtaran kimi hüquq fakültəsinə qəbul oldum.

Ona görə də bu peşənin yaradıcılığıma təsirini istisna etmirəm. Təbii ki, mən əgər həkim olsaydım, onda gərək həkimlərdən yazardım. Mən bu peşəni bilirəm, özümü hüquqşünas hesab edirəm.  Belə deyək- hobbisi yazıçı olan hüquqşünas... Hüquq isə həyat reallıqlarını əks etdirir. 

Mərhum rejissor Rasim Ocaqov mənə deyirdi ki, sən insanları aldadırsan. O deyirdi ki, sən dedektiv yazdığını desən də, əslində həyatı yazıb onu dedektiv şəklində insanlara təqdim edirsən. Əsərlərimə çəkilən filmlərimə baxan jurnalistlər deyirdilər ki, bizi niyə aldadırsınız? Axı bu dedektiv deyil, əslində faciəvi bir məhəbbət hadisədir.

 Mən əsərlərimin hamısına dedektiv adı qoyuram.  Çünki bunu hamı qəbul edir. Nə edəsən, dedektiv belədir də… Ciddi ədəbiyyat deyil, amma onu oxuyurlar. Dedektiv əsərlərini ən çox cavanlar oxuyur. Gənclər kitab çox oxuyanda bu məni sevindirir. Mən istəyirəm ki, cavanlar daha çox oxusunlar.

-139 adda, 27 dildə 25 milyon nüsxə kitab. Belə baxanda balaca Azərbaycanda yaşayan bir yazıçının bu qədər tirajda kitabının çap edilməsi adama birtəhər gəlir. Niyə sizi oxuyurlar?

-Bunu çox adam soruşur. Tanınmış yazıçı Con Mark demişdi ki, müsəlman olan yazıçı ümumiyyətlə dedektiv yaza bilməz. Ona görə ki, onların dini irrosional dindi. Xristianların dini rasionaldı. Şəkil çəkib konkret göstərirlər ki, bax bu  İsa peyğəmbərdi, bu isə iblisdir.  Bizdə bu bu belə deyil. Bizdə Allah ürəyimizdədir. Biz ya inanırıq, ya inanmırıq. Bilirsiniz, mən oxunmağımı təkcə dedektivlə əlaqələndirməzdim.

 Görünür kitablarımda nəyəsə toxuna bilirəm, nəsə alınır. Dedektiv yazıçıları çoxdur. Görünür ki, mən oxucularıma nəsə verə bilirəm. Kitablarımı İsveç və Norveçdə 32 yevroya satırlar. Görəndə ki, insanlar bu kitabları həvəslə alır, az qala istəyirəm onlara deyim ki, ay balam, almayın bu qiymətə. Mən o qədər də ağıllı deyiləm. Türkiyədə xeyli kitabım çıxıb, Amerikada, Fransada, Bolqarıstanda, Ruminyada və Ukraynada kitabımlarım nəşr olunub.

Sizə deyim ki, mən heç vaxt sifarişlə yazmamışam. Amma Ukrayna dilindəki bir kitabı sifarişlə yazmışam. Bu prezident Yanikoviçlə bağlı kitabıdır. Bu bizim üçün də bir fəxrdir. 60 milyonluq Ukraynada yazıçı tapmadılar mənim yanıma gəldilər.  Görünür mən insanlarda nəyə isə toxuna bilmişəm ki, insanlar oxuyur.

 Mənə deyirlər ki, sən insanları başa düşə bilir, onları bizə çatdıra bilirsən. Çindəki səfirimiz Yaşar Əliyev kitablarımı Monqolustanda və Vyetnamda görüb. Həmişə çalışıram  kitablarımda yalnız həqiqəti yazım. Mənə deyirlər ki, sən elə acı həqiqətləri yazırsan ki, bu bizə təsir edir.

-Sizin sevdiyiniz dedektiv yazıçı varmı?

-Jorj Slinoru, Aqata Kristi, Konan Doylu, Con Makleri sevirəm. Amerikanın bu günkü yazıçılardan Pattersonu sevirəm. Onun kitabları xoşuma gəlir.

Xaqani Səfəroğlu və Vüqar Ağamalıoğlunun müsahibəsindən istifadə edilib

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Komediya, satira onun daxilindən gəlirdi. Ona görə də hansı janra müraciət edirdisə, gülüşə münasibətini mütlqə ortaya qoyurdu.

Bu gün onun anəm günüdür...

Əhməd Anatollu 7 noyabr 1894-cü ildə Bakıda, əslən Maştağalı olan şair Muxtar Bisavadın ailəsində doğulub. Səhnəyə ilk dəfə 1912-ci ildə Hüseyn Ərəblinskinin "Səfa" mədəni-maarif cəmiyyətinin teatr truppasında hazırladığı "Qaçaq Kərəm" (Vano Mçedaşvili) tamaşasında çıxıb. "Nicat" truppasında, "Zülfüqar bəy və Üzeyir Hacıbəyov qardaşlarının müdiriyyəti" teatr dəstəsinin tamaşalarında oynayıb.

Dövrünün qabaqcıl aktyorları ilə Orta Asiya ölkələrinin böyük şəhərlərinə, İdil çayı (Volqa) boyundakı türkdilli şəhərlərə, İrana, Rəştə, Ənzəliyə, Tehrana qastrol səfərlərinə çıxıb. Əhməd Səfərov milli estrada teatrı janrında fəaliyyət göstərən ilk sənətkarlardan biridir. "Anatollu" onun səhnə təxəllüsüdür. 1922–1925-ci illərdə Bakı Türk Azad Tənqid və Təbliğ Teatrında, 1923–1924-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında aktyor işləyib.

1926-cı ildə Tiflis Dövlət Türk Dram Teatrının kollektivinə qəbul olunub, 1927-ci ildə Bakıya qayıdaraq Azərbaycan Dövlət Estradasında, Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında fəaliyyət göstərib. 1939–1949-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında, 1949-cu ildən təqaüdə çıxana qədər isə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında işləyib.

Kitabları

- Kupletlər

- Şapalaq: türk səhnəsinin aktyoru Əhməd Anatolinin yazdığı kupletlər

- Çuvalduz (kupletlər)

- Öz aramızda qalsın

- Əlli il Azərbaycan səhnəsində

İfa etdiyi əsas rollar

1. Romanovların son günləri - İkinci Nikolay

2. 1881-ci il - Boqdanoviç

3. Anamın kitabı - Qənbər

4. Paris Notrdam kilsəsi- Olivye

5. Qızıl trenlər - Mironov

6. Hücum - Uspenski

7. Dağılan tifaq - Cavad

8. Müsibəti-Fəxrəddin - Məhərrəm

9. Ölülər - Şeyx Əhməd

10. Anamın kitabı - Zaman

11. Şeyx Sənan - Keşiş

12. Qaçaq Kərəm - Xaço

13. Əlli yaşında cavan - Orduxan bəy

14. Toy kimindir? - Qoşun

Təltif və mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- "Şərəf nişanı" ordeni

- "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı

- "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı

Səhnəciklər və intermediyalar

                LAY-LAY

                       1

Laylay dedim, yatasan, gül yastığa batasan,

Ali məktəb bitirib, şan-şöhrətə çatasan.

Laylay, laylay, a laylay, atam, qardaşım, laylay.

                       2

Laylay dedim yatasan, on beş yaşa çatasan,

Alverlə məşğul olub, elmin daşın atasan.

Laylay, laylay, a laylay, lay-lay, daşbaşım, laylay.

                       1

Laylay dedim, gül oğlum, bağçamızda gül oğlum,

Hər kəsin məqamını, öz yerini bil, oğlum.

Laylay, laylay, a laylay, laylay gül bağım, laylay.

                       2

Laylay dedim, gül oğlum, hörmət etmək bil, oğlum.

Müdirin paltosunu, çəkməsini sil, oğlum.

Laylay, laylay, a laylay, laylay, yaltağım, laylay.

              AT ÇÖLƏ

                     1.

Bir əmrnamə almışıq rəisin imzası ilə,

İdarənin müdirinə əmr eləyir, yazır belə:

                     2.

Müftə maaş alanları yoxlayıb ixtisar elə,

Tənbəli, oğru-əyrini, tut qulağından, at çölə.

                     1.

Tez ol, kağız-qələm götür, deyim, sən al siyahıya,

İdarədən düşməlidir neçə fəal siyahıya.

                     2.

Birinci öz müavinin Qüdrəti sal siyahıya,

Vəzifəni alar ələ, tut qulağından, at çölə.

Əhməd Anatollu 7 aprel 1973-cü ildə Bakıda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

Səhnəcik və intermediyalar “Əhməd Anatollu. Əlli il Azərbaycan səhnəsində” kitabından götürülmüşdür.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.04.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Xəbər verdiyimiz kimi, martın 27-də Rusiya prezidenti Vladimir Putin videokonfrans vasitəsilə Dərbənddə yenidən təmir edilmiş Azərbaycan Dövlət Musiqili Dram Teatrının açılışında iştirak edib. O, teatrın yenilənmiş binasının regionun mədəni həyatı üçün önəmli olduğunu vurğulayıb və zəngin mədəni mühitin yalnız paytaxtlarda deyil, bütün bölgələrdə əlçatan olmasının vacibliyini qeyd edib. İnsanlar üçün maraqlı görünən bu açılış, mədəniyyətimizin inkişafının açıq nümunəsidir. Görəsən, Rusiya prezidentinin bu jestinin pərdəarxası məqamları vardırmı?

Mövzu ilə bağlı politoloq Tofiq Abbasov "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalına  müsahibə verib.

-Tofiq bəy, Dərbənddə Azərbaycan dram teatrının bərpası və açılışı "yumşaq güc" nümunəsi sayılırmı?

-Dərbənd bölgəsində Azərbaycan dram teatrının yenidən istifadəyə verilməsi, onun binasının bərpa edilməsi, ora investisiyanın ayrılması "yumşaq güc"ün  təzahürüdür. Çünki bəzi məsələlərin həllində sərt güc, ümumiyyətlə, güc vasitəsi, görürsən ki, aciz olur. Ancaq yumşaq gücün qurduğu konfiqurasiyalar daha işlək, daha etibarlı olur. Çünki onlar ilk növbədə insanlar arasında ünsiyyət platformasını formalaşdırır, təmasları yüngülləşdirir. Digər tərəfdən də insanlar anlayırlar ki, maddi maraqlar bir araya gələndə eqoistlik tüğyan etməyə başlayır. Ancaq maddi maraq olmadıqda elm, sənət, incəsənət sahəsində mübadilənin olması insanları eyni səviyyədə zənginləşdirir. Və ona görə də bu prosess ikitərəfli münasibətlər üçün həqiqətən də çox vacibdir.

-Bəs, bu teatr açılışı Azərbaycan mədəniyyəti üçün nə mesaj verir?

-Birincisi, burada əsas göstərici ondan ibarətdir ki, Azərbaycanlılara Rusiyada aftokton millət kimi baxmalıdırlar. Yəni, biz Azərbaycanlılar olaraq, həm də indiki Rusiya Federasiyasının yerli əhalisi kimi təşəkkül tapmışıq. Biz diaspora deyilik, biz icma, gəlmə deyilik.  İkincisi, bir daha göstərdik ki, Rusiyanın cənubunda, Dağıstan bölgəsində, Qafqaz bölgəsində Azərbaycan mədəniyyətinin xüsusi yeri var, onun dəsti-xətti var və istənilən halda orada yaşayan Azərbaycanlılar həm də Rusiya xalqlarının  tərkibində olaraq  mədəni inkişafda yaxından iştirak edirlər.  Onların özünə məxsus dəyərlər və ənənələr toplusu var. Nəhayət, onlar quruculuq işlərində həddən artıq fəaldırlar. Yəni, söhbət mədəni, sivilizasiya quruculuğundan gedir. Odur ki, bizim qonşularımız, xüsusilə də ermənilər, bir çox halda "Azərbaycanlılar gəlmədilər" demələri-əbəsdir. Bunların hər birinin arxasında heç bir maddi ya mədəni sübutu olmayan fikirlərdir.  Bir daha göstərdik ki, Azərbaycanlıların özünə məxsus mədəniyyəti, oturuşmuş mədəniyyəti var. Və bu mədəniyyət də qonşular tərəfindən, istər şimaldan, istər cənubdan, bütün sahələrdən, bütün siqnatarın hamısından dəyərləndirilir və özünə məxsus sabitləşdirici rol oynayır.

Son illər ərzində, xüsusilə də o 2024-cü ildə, 2025-ci  təyyarə qəzasından sonra da Azərbaycanlılarla bağlı qara PR mexanizmləri işə salındı. Bu heç də Rusiya cəmiyyəti üçün başucalığı gətirən göstərici deyil. Çünki azərbaycanlılar istənilən yerdə, əgər yaşayır və  fəaliyyət göstərilirsə, onlar yerli camaatlarla həmişə dil tapırlar.   Bizim bəzi qonşulardan fərqli olaraq azərbaycanlılar iddialar irəli sürmürlər. Onların başqa  millətlərin malına, varidatına göz dikmələri yoxdur. Azərbaycanlılar sadəcə mübadilə vasitəsilə   çalışırlar ki, özünəməxsus sabitlik situasiyasını formalaşdırsınlar.

Bu baxımdan elə hesab edirəm ki, Rusiyada bir qədər xoşa gəlməz hadisələr baş verdi. Xüsusilə də Azərbaycan dövlətinin rəhbəri, prezidentimiz İlham Əliyevin tələblərindən sonra araşdırma aparılmalı idi, kompensasiyalar verilməli idi, günahkarlar cəzalandırılmalı idi. Bunlar öz yerində, ancaq bunlara rəğmən Rusiya tərəfi sanki real situasiyanı qeyri-obyektiv şəkildə dəyərləndirərək çalışdılar. Hətta Azərbaycanlıları borclu çıxarsınlar. Azərbaycanlıların bu prosesdə heç bir günahı yox idi. Təəssüf ki, belə bir nəticə alındı, ancaq buna baxmayaraq,  qonşuluq siyasəti, ümumi yaşama prinsipləri bir şeyi hamıdan tələb edir ki, insanlar daha çox birləşdirici dəyərlərə köklənsinlər, yəni bir-birlərində nifrət, düşmən hissini yaratmasınlar.  Çalışsınlar ki, indiki  dövrdə bir qədər tədbirli olsunlar,  bizim müasirlərimiz inciməsinlər, onların qayğıları artmasın və nəhayət həm proseslərdən zövq alsınlar, həm də rifaha da bu öz müsbət təsirlərini göstərsin.  Bu sir deyil ki, Rusiyada Azərbaycanı sevməyən siyasi qüvvələr var, onların bəzi nümayəndələri, hətta hakimiyyət orqanları, seçkili orqanlarla təmsil olunurlar, daim Azərbaycana qara yaxmalar göndərirlər, çalışırlar bizim xalqımızın obrazını korlasınlar. Lakin  bunlar əbəs yerədir. Çünki azərbaycanlıların quruculuq imkanları, potensialı hamıya bəllidir və biz öz ənənələrimizdən geri çəkilməyəcəyik.  Dərbənd Teatrına Rusiya prezidenti Vladimir Putinin diqqəti,  mədəni dairələrinin bu məsələyə münasibəti, açılış mərasimində ürəklə, sevinc ilə iştirak etmələri son dərəcə yaxşı bir göstərici,  ümidverici anlayışdır. Çalışmaq lazımdır ki, Azərbaycanla Rusiya arasında münasibətlər korlanmasın, onların tərkibində sağlam münasibət olsun və insanlar birgə yaşayış məsələlərində də elə layihələri, elə proqramları həyata keçirsinlər ki, ondan bütün tərəflər iştirakçılar fayda əldə etsinlər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.04.2026)