“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan Poeziyası Antologiyası layihəsində Təbriz təmsilçimiz Əli Çağlanın növbəti təqdim etdiyi şair Təbrizdə yaşayan Mehdi Sırdaşdır.

Mehdi Sırdaş

Təbriz

SƏNİ NAMAZ QILIRAM

Ağzından damlayıbdır,

Bir damla pətəklərə.

Nəfəsin toxunubdur,

Sanki kəpənəklərə.

Başından şal düşəndə,

Qaranlıq qaralıbdır.

İnci-inci dişlərin,

Dağlardan qar alıbdır.

Sənə niyyət eyləyib,

Səni namaz qılıram.

Ağlım başımdan gedir,

Qunutda yıxılıram.

Göz ol tanrılığından,

Mənə təkcə sən gərək.

Səndən ayrılmaq üçün,

Beş arşın kəfən gərək.

Qarşına çıxmağımdan,

Utanıb üzdən üzüm.

Gecə-gündüz gözümdən,

Axıb gecə-gündüzüm.

Səni görüb duyandan,

İçimdə əlamandı.

Nəsə demək istədim,

"Nəsə"m ağzımda yandı!..

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.02.2026)

Şərəf Cəlilli,

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

Dövlət qalandı, qalan hər şey yalandı!

 Sərkərdə-xaqanları, fikir və düşüncə sahibləri, təbib-filosofları, mütəfəkkir şairləri ilə bəşəri dəyərlər xəzinəsini zənginləşdirən Odlar Yurdu Azərbaycanda tarixin müxtəlif dönəmlərində qüdrətli dövlətlər, imperiyalar qurulub. Onların bəzisi yüz il,  bəzisi üç yüz il, bəzisi isə hətta min ildən çox varlığını qoruyub saxlayıb. İrsimiz, mirasımız, daşa, yaddaşa dönən dünyamız, qüdrətimizin, əzəmətimizin bəlgəsi olan o dövlətləri tanımaq, tanıtmaq Vətən tarixi qarşısında ən böyük borcumuzdur.

Salmanasara bağlı daş kitabədə Manna dövlətinin və onun hökmdarı Udaykinin adı çəkilir

Daş kitabələrdən boylanan, milli dövlətçilik tariximizin qədim-qayım qatı sayılan, əski Azərbaycan dövlətlərindən hesab olunan Manna eramızdan əvvəl X əsrdə yaranmışdır. Onun haqqında ilk məlumat eramızdan əvvəl 843-cü ilə aid Aşşur hökmdarı III Salmanasarın adının həkk olunduğu daş kitabədə verilir. Kitabədə Azərbaycanın cənub torpaqlarında mövcud olmuş Manna dövləti və onun hökmdarı Udaykinin adı çəkilir.

Əgər Manna dövlətinin yaranma tarixini bu mənbədən, yəni eramızdan əvvəl 843-cü ildən hesablasaq və onun eramızdan əvvəl 590-cı ildə süquta uğramasını nəzərə alsaq, bu dövlətin ən azı 253 il mövcud olduğunu deyə bilərik. Manna dövləti Assuriya, Babilistan, Urartu və Midiya ilə mübarizədə uzun müddət mövcudluğunu qoruyub saxlamışdır. “Hökmdar İrvanzunun hakimiyyəti illərində yüksəliş dövrünü yaşayan Manna və onun paytaxtı İzirtu kompleks şəkildə  inkişaf etmişdir. Sonrakı hökmdarların dövründə isə dövlət tədricən zəifləyərək eramızdan əvvəl 590-cı ildə Midiya dövlətinin hücumları nəticəsində süquta uğramışdır”.

Herodot: “Qaydaya görə fars mənşəli şahzadə Midiya taxtına sahib ola bilməzdi”

Azərbaycanın güneyində eramızdan əvvəl təməli X əsrdə qoyulan Manna dövlətindən sonra  qurulan, dövlətçilik tariximizdə mühüm yeri olan “Midiya  öncə  Arazın o tayında  kiçik vilayətlərdən ibarət ərazi idi. Vilayətləri canişinlər idarə edirdilər. Eramızdan əvvəl VIII əsrin sonunda Deyok adlı canişin  Midiyada dövlət yaratmağa təşəbbüs göstərir. O, Ekbatan-Həmədan  şəhərinə hücum edir və oranı Midiya dövətinin paytaxtına çevirir. “Aşşur hökmdarları bu zaman qədər Midiyaya tez-tez hücum edir, onun vilayətlərini talayır, hətta əhalini xərac verməyə məcbur edirdilər. Yerli əhali Aşşurlara qarşı müqavimət göstərsə də nəticə hasil olmurdu. Midiyalıların Aşşurlara qarşı mübarizəsinə Kaştariti adlı sərkərdə başçılıq edirdi. Eramızdan əvvəl 672-ci ildə Midiya tayfaları Aşşur dövlətinin əsarətindən xilas olur və onlar kiçik vilayətləri bir mərkəzdə birləşdirib vahid dövlət yaratmağa nail olurlar”. Türklərdən ibarət olan Midiyada idarəçilik təlimi məhz türk dövlətçilik ənənələri üzərində qurulmuşdur ki, bu da onların əski gələnəkləri ilə bağlı idi.

 Qədim yunan tarixçisi Herodot  bu barədə yazırdı ki, Astiaq hakimiyyətini itirməkdən çox qorxurdu. O, bir yuxu görmüşdü. Yuxuyozanlar demişdilər ki, gələcəkdə qızından doğulacaq nəvəsi böyüyüb onu taxtdan salacaqdır. Qaydaya görə fars mənşəli şahzadə Midiya taxtına sahib ola bilməzdi. Ona görə də Astiaq qızını fars vilayətinin hakimi Əhəmənilər nəslindən olan I Kambizə ərə verdi. Rəvayətə görə, o, hətta nəvəsi II Kirin öldürülməsi haqqında gizli göstəriş versə də, güvəndiyi adamlar onun tapşırığını yerinə yetirməmiş, beləliklə də, Hökmdarın nəvəsi sağ qalmış və böyüyüb babasına qarşı çıxmışdır.  “Bu səbəbdən də türk hökmdar Astiaqın sarayında fars meyilli qüvvələr getdikcə artmışdır. Onlar II Kirin hakimiyyətə gəlməsi üçün çalışmış, eramızdan əvvəl 553-cü ildə üçillik mübarizədən sonra II Kirin hakimiyyətə gəlişinə nail olmuşdular. Ekbatan-Həmədan şəhərini  tutan, onu paytaxta çevirən, bununla da Midiya torpaqlarını öz ərazilərinə qatan II Kir Əhəmənilər dövlətini qurmuş, farssoylu Əhəmənilər sülaləsinin hakimiyyətə gəlişinə nail olmuşdur”.

Atropatena – Atropatın şah əsəri

Milli dövlətçilik tariximizin mühüm mərhələsi hesab olunan Atropatena zəngin mədəniyyəti, dövlətçilik ənənələri ilə bu gündə dünya tarixçilərinin diqqət mərkəzindədir. Tarixi mənbələrdən bəlli olur ki, “Eramızdan əvvəl IV əsrin sonunda Makedoniyalı İskəndər Şərqin böyük hissəsini fəth etmişdi. İmperiyası böyük olduğundan, bu əraziləri satraplıqlara bölmüşdü. Azərbaycanın cənub torpaqlarının daxil olduğu satraplığa Atropat adlı  sərkərdə başçılıq edirdi. Dünya  Fatehi İskəndərin ölümündən qısa müddət sonra bütün satraplar müstəqil oldu və keçmiş satraplıqlar yeni dövlətlərə çevrildi.”

Eramızdan əvvəl 323-cü ildə Atropat öz satraplığını müstəqil şəkildə idarə etməyə başladı və bu tarix paytaxtı Kazaka şəhəri olan Atropatena Dövlətinin yaranma tarixi hesab olundu. Atropatena şimaldan Albaniya ilə qonşu idi və müxtəlif vaxtlarda Selaviklər, Harfiyyə, Roma və Sasanilər imperiyaları ilə mübarizə apararaq varlığını qoruyub saxlayan Atropatena Dövləti 227-ci ildə yeni yaranan Sasanilər İmperiyası ilə savaşdan sonra süqut etmiş onun 150 illik dövlətçilik ənənəsinə son qoyulmuşdur.

Qafqaz Albaniyası – Azərbaycanın ən uzun ömürlü dövləti

Qədim insan məskənləri , yaşayış yerləri, sivilizasiyaların, mədəniyyətlərin beşiyi olan Odlar Yurdu Azərbaycan  tarixi tikililəri ilə yanaşı, milli dövlətçilik ənənələri ilə də bəşəri dəyərlərin inkişafına töhfələr vermişdir. Tarixi mənbələrə istinad edərək qeyd edə bilərik ki, “Eramızdan əvvəl IV əsrin sonlarında Makedoniyalı İskəndərin qurduğu imperiya süquta uğramış, onun nəzarəti altında olan torpaqlarda yeni-yeni dövlətlər qurulmuşdur. “Bu zaman Azərbaycanın  cənubunda Atropatena, şimalında isə Albaniya dövləti yaranmışdır. Qafqaz Albaniyası kimi tanınan bu dövlətin Paytaxtı öncə Qəbələ, sonra isə Bərdə şəhəri olmuşdur. Qafqazın böyük bir ərazisini əhatə edən Albaniya dövlətinin ərazisi Dərbənddən Araz çayına qədər uzanırdı. “Bu dövlətdə 26 müxtəlif dildə danışan tayfalar yaşasa da, üstünlük əsasən türkdilli etnoslarda idi.” IV əsrin sonlarında Albaniyada Savir-Sabir türklərinin bir qolu olan Mehranilər sülaləsi hakimiyyətə gəlmişdir. Sülalənin ən görkəmli nümayəndəsi olan Knyaz Cavanşirin hakimiyyəti illərində Albaniya dövləti öz yüksəliş dövrünü yaşamış, Knyaz Cavanşirdən sonra hakimiyyətə gələnlər bu tərəqqini əldə saxlaya bilməmiş, Ərəb Xilafətin hücumlarına məruz qalmış 705-ci ildə tarix səhnəsindən çıxmışdır”.

Eramızdan əvvəl IV əsrdən başlayaraq, Eramızın 705-ci ilinə kimi Roma, Sasanilər, Bizans imperiyaları, Xəzər Xaqanlığı və Ərəb Xilafəti ilə mübarizə şəraitində varlığını qoruyub saxlayan Azərbaycan tarixinin ən uzun ömürlü dövləti kimi tarixə yazılmışdır.  Bu gün Borçalıda, Dağıstanda, Çeçenistanda, İnquşeytiya və Osetyada, Şəkidə, Qəbələdə, Kəlbəcərdə, Laçında, Zəngəzurun və Qərbi Azərbaycanın talan və viran edilmiş torpaqlarında mövcud olan məbədlər Alban, Alpan türklərinin yaddaş yeri, eyni zamanda milli dövlətçilik tariximizdə mühüm mərhələ olan Qafqaz Albaniyasının simgəsi, bəlgəsidir.

Şirvanşahlar Dövləti - milli dövlətçilik tariximizin min illik möcüzəsi

Dərbənddən Kür çayına qədər böyük bir ərazini əhatə edən, sivilizasiyaların, mədəniyyətlərin, dinlərin dialoq, tolerantlıq ünvanı olan Odlar Yurdu Azərbaycanın əski dövlətçilik ənənlərini özündə ehtiva edən, milli dövlətçilik tariximizin möcüzəsi hesab olunan Şirvanşahlar Dövlətinin adı çəkiləndə belə insanda qürur və vüqar hissi doğuran yaddaş yerimizdir. Tarixi mənbələrə istinad edərək qeyd edə bilərik ki, Ərəb Xilafətini idarə edən Abbasilər sülaləsinin IX əsrin ikinci yarısından etibarən zəifləməsi ilə xilafətin ərazilərində kiçik feodal dövlətləri yaranmışdır. Onlardan biri də 861-ci ildə Azərbaycan torpaqlarının şimal-şərqində yaranan Şirvanşahlar dövlətiidi. Dövlətin əsasını Məzdəkilər sülaləsindən olan Heysam İbn Xalid qoymuşdur.

Paytaxtı öncə Şamaxı, sonra isə Bakı şəhəri olan Şirvanşahlar Dövlətinin ərazisi Dərbənddən Kür çayına qədər uzanmışdır. 1027-ci ildə Şirvanşahlar dövlətində Kəsranilər sülaləsi hakimiyyətə gəlmişdir. 1382-ci ildə isə türksoylu Dərbəndilər sülaləsindən olan I Şirvanşah İbrahimin hakimiyyətə gəlişi ilə Şirvanşahlar dövlətində yeni idarəçilik ənənləri formalaşdırılmışdır. Yüzillər boyu “Slavyanların, Səlcuqluların, Atabəylərin, Moğolların, Teymurilərin, Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin basqısı altında öz varlığını qoruyub saxlayan Şirvanşahlar Dövləti XVI əsrin ortalarında Səfəvilər İmperiyasının hədəfində idi. Bu dövrdə Səfəvilərdən asılı vəziyyətdə olan Şirvanşahlar onlara ağır vergi ödəyirdilər”. 1538-ci ildə Şirvanda qalxan üsyanı  yatırmaq üçün Şah İsmayıl  Səfəvinin bilavasitə başçılığı ilə Şirvana qoşun yeridilmiş, Şamaxıda qardaşın-qardaşa – Şah İsmayıl Səfəvinin Fərrux Yasara sıyırdığı qılıncla Şirvanşahlar dövlətinin varlığına son qoyulmuş, eramızın 861-ci ilindən 1538-ci ilə kimi varlığını qoruyub saxlayan, 677 il sənətin, mədəniyyətin himayədarına çevrilən Şirvanşahlar İmperiyasına son qoyulmuşdur. Milli dövlətçilik tariximizin Şamaxıda yazılan kədər səhifəsi təəssüf ki, Çaldıran döyüşündə də təkrarlanmı,  Şah İsmayıl Səfəvi ilə Sultan Səlim üz-üzə gəlmişdi...

Səfəvilər İmperiyası – Şah İsmayıl Xətainin ruhunun aynası

Manna, Midiya, Atropatena, Qafqaz Albaniyası, Şirvanşahlar, Atabəylər, Ağqoyunlular, Qaraqoyunlular, Əfşarlar, Qacarlar kimi qüdrətli imperiyalar quran Odlar Yurdu Azərbaycanın dövlətçilik tarixində Səfəvilər Dövlətinin mühüm yeri var. Ağqoyunlular İmperiyasının devrilməsi ilə Şərur düzündə elan olunan, Təbrizdə “Tacqoyma” mərasimi keçirilən, milli dövlətçilik tariximizdə mühüm rola və yerə malik olan Səfəvilər İmperiyası 1501-ci ildə Şah İsmayıl Səfəvinin öndərliyi ilə qurulmuşdu. Varlığını 1736-cı ilə qədər qoruyan Səfəvilər İmperiyası 235 il mövcud olmaqla yanaşı, Şərqi Anadoludan Xorasana, Bağdad və Dərbəndə qədər uzanan böyük bir ərazini əhatə edən nəhəng bir dövlət kimi Doğunun və Batının diqqət mərkəzində olmuşdur.

Tarixdə ilk dəfə Ana dilini dövlət dili elan edən Səfəvilər İmperiyasının Lideri sufiyana lirik şeirləri, zəngin kitabxanası, sazda mahir ifası ilə  dünyaya səs salmış, bir əlində qılınc, bir əlində saz saysız-hesabsız fətih dastanları yazmışdır. Çaldıran döyüşündə iki qardaşın – Səfəvi və Osmanlı hökmdarının üz-üzə gəlməsi ilə milli dövlətçilik tariximizin kədərli səhifəsi yazılsa da, hər kəs bu qüdrətli  İmperiyanı həm də sarayını sənətin, mədəniyyətin gülzarına çevrən Şah İsmayıl Səfəvinin əzəməti olaraq qəbul etmişdi.

Çaldıran döyüşündəki məğlubiyyətdən sonra İmperiyanın ağır günləri  başlasa da onu ayaqda tutmaq üçün Səfəvi hökmdarı bütün gücünü səfərbər etmişdir. Məhəmməd Xudabəndənin hakimiyyəti dövründə süqutun bir addımlığında olan Səfəvilər İmperiyası 1587-ci ildə hakimiyyətə gələn Şah Abbas Səfəvinin simasında itmiş nüfuzunu və qürurunu özünə qaytarmağa nail olmuşdu. Sonrakı hökmdarların dövründə isə Səfəvilər İmperiyası getdikcə zəifləməyə başlamış, sərkərdə Nadirqulu bəy Əfşarın sayəsində ayaqda qalmağa çalışsa da,  1736-cı ildə İmperiya ömrünü başa vurmuşdur. Səfəvi ordusunun Baş sərkərdəsi Nadirqulu bəy Əfşar Səfəvi hökmdarlarının zəifliyini, qonşu dövlətlərinin imperiyaya təhdidlərini nəzərə alaraq hakimiyyəti ələ almış, tarixdə ikinci Türk-Azərbaycan imperiyasının əsasını qoymuş, Arazın bu tayında, Muğan düzündə – Suqovuşanda qurultay çağıraraq, özünü şah elan etmiş, 60 il adı çəkiləndə dünyanın dizi titrəyən Əfşarlar İmperiyası qurmuşdur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.02.2026)

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Azərbaycanın hazırda həyatda olan Milli Qəhrəmanlarından biri, Raquf Orucov və Polad Həşimovun komandiri, general-mayor Fəxrəddin Cəbrayılov saytlardan birinə açıqlama verib. O, maraqlı bir döyüş əməliyyatı barədə danışıb.

"Raquf atəşkəs dövründə, 1995-ci ildə yanımıza gəldi. Mən onu tağımın kəşfiyyat komandiri təyin etdim. Avqustun 13-də dağlarda güclü duman olan vaxt yeddi nəfər - bir çavuş və altı əsgər - posta qalxarkən yolu azıb Kəlbəcərin kəndlərindən birinə düşüblər. Çavuş əsgərlərin bir neçəsinin itdiyini anlayıb onların ardınca gedib və o da əsir düşüb. Əsgərlər çavuşun geri qayıtmadığını görüb geri dönmək istəsələr də, ermənilərin postuna çıxıblar. Həmin gün biz də onları axtarırdıq.

Ertəsi gün ermənilər xəbər göndərdilər ki, əsgərləriniz bizdədir. Bir həftə danışıqlar apardıq. Altı əsgəri qaytardılar, amma dedilər ki, çavuş Şuşa həbsxanasındadır və onu verməyəcəklər. Mən dərhal müdafiə naziri ilə əlaqə saxladım. Həmin vaxt nazir Səfər Əbiyev idi. İcazə istədim ki, iki kəşfiyyat qrupu göndərək, qarşı tərəfdən əsir götürək və əsirləri dəyişək. Əvvəl razılıq vermədi. Dedim ki, məsələ Ulu öndərə məruzə edilsin. O vaxt atəşkəs artıq elan olunmuşdu və hər hansı insident yeni döyüşlərin başlanmasına səbəb ola bilərdi. Nəticədə icazə verildi.

Kəşfiyyat bölüyünün zabitlərini çağırdım. Onlardan biri Raquf Orucov idi. Sağ və sol istiqamətlərdən hərəsi 11 nəfərdən ibarət iki qrup göndərildi. Sol istiqamətdən gedən qrup iki dəfə cəhd etdi, nəticə olmadı. Amma Raqufun qrupu Qarabağ zonasını keçərək birbaşa Ermənistana, Göyçə gölü ətrafında yerləşən Vardenisə (Basarkeçər-müəl.) qədər irəlilədi. Burada yalnız qəhrəmanlıq və qorxmazlıqdan danışmaq olar.

Rabitə dağlıq əraziyə görə işləmirdi. Bizim kəşfiyyatçılar 10 gün sonra üç nəfər erməni gətirdilər.

Ertəsi gün ermənilər mənə zəng edib dedilər ki, bilirik onlar sizdədir, gəlin əsirləri dəyişək. Əvvəl üç, sonra beş nəfərə razılaşdılar. Mən məsələni müdafiə nazirinə çatdırdım. O dedi ki, əgər 30 nəfər verirlərsə, dəyişək. Dedim ki, buna getməzlər. Bir müddət sonra xəbər göndərdilər ki, təkcə çavuş yox, mart ayında yaralanan başqa bir əsgər də bizdədir. Sənədlərə baxdım, doğrudan da həmin hərbçi mart ayından itkin kimi qeyd olunmuşdu.

Bizim qaydalara görə əsirləri bir gündən artıq saxlamaq olmazdı. Cənab Prezident Heydər Əliyev müdafiə naziri Səfər Əbiyevə tapşırıq verdi və helikopterlə gəlib onları apardılar.

İki gün sonra MTN-in Gəncə şəhər şöbəsinin rəisi Tofiq Babayev mənə qəzetləri göndərdi. Baxdım ki, yaralı çavuş və daha üç hərbçi dəyişdirilib. Yenə də inanmadım, bir zabitimi Bakıya göndərdim. Ertəsi gün çavuşu da götürüb geri qayıtmışdı. Dedilər ki, azad olunmuş digər hərbçilər hospitaldadır.

Əsas olan o idi ki, əsgərlər bildi ki, biz onları tək qoymuruq".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

115 il bundan əqdəmnə baş verib? Həmin gün Azərbaycan musiqiçisi, görkəmli tarzən, Azərbaycan SSR xalq artisti Bəhram Mansurovun doğum günüdür. Məşhur tarzən 12 fevral 1911-ci ildə Bakıda dünyaya gəlib.

Bəhram Mansurov uşaqlıqdan evlərində təşkil olunan musiqi məclislərinin şahidi olub. Babası Məşədi Məlik bəy dövrünün açıq fikirli şəxslərindən biri, həm də istedadlı musiqişünas, mahir çalğıçısı olub. Seyid Əzim, Xurşudbanu Natəvan, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev kimi məşhur şair və ədiblərimiz onunla yaxın əlaqədə olublar. Evlərində çoxlu tar olub.

 Atası evdən bir yerə gedən kimi balaca Bəhram dərhal divardan asılan tarlardan birini götürüb çalar, özü də bilmədən kökdən salıb divardan asardı. Məşədi Süleyman evə qayıdanda Bəhramın tara toxunduğunu sövq-təbii ilə başa düşər və "mənim tarıma kim toxunub?" - deyə soruşardı. Bəhram da günahını boynuna alaraq "hardan bildin ki, mən toxunmuşam" - deyə uşaq məsumluğu ilə soruşar, atası "tarın kökündən" - deyə cavab verərdi.

 Onun tara, musiqiyə olan həvəsini görən Məşədi Süleyman Bəhrama həmişə deyərmiş: "Mən hiss edirəm ki, sən tarı birdən-birə çalacaqsan. Sənə öyrətmək lazım deyil". Doğrudan da Bəhram 8 yaşından tarı sinəsinə basaraq uşaq arzularını tarın kövrək tellərinə kökləyib. Bəhram Mansurovun 19 yaşı olanda Müslüm Maqomayev onu ilk notlu xalq çalğı alətləri orkestrinə, daha sonra isə Opera və balet Teatrına solist-tarzən kimi dəvət edib.

Bəhram Mansurov opera səhnəsində Hüseynqulu Sarabski, Yavər Kələntərli, Hüseynağa Hacıbababəyov, Əlövsət Sadıqov, Həqiqət Rzayeva kimi korifeylərlə işləyir. Rübabə Muradova, Sara Qədimova, Əbülfət Əliyev, Gülxar Həsənova, Zeynəb Xanlarova, Mais Salmanov, Bakir Haşımov, Qulu Əsgərov, Arif Babayev, Nəzakət Məmmədova, Baba Mirzəyev və başqa sənətkarları teatra cəlb edərək onları tamaşalara hazırlayıb.

Bəhram Mansurov ilk azərbaycanlı musiqiçidir ki, onun ifasında Azərçaycan muğamları UNESCO xətti ilə vallara və CD-lərə yazılıb, bütün dünyaya yayılıb. O, 1978 və 1983-cü illərdə Səmərqənddə keçirilən Beynəlxalq Muğam Simpoziumunda Azərbaycanı təmsil edib. Bəhram Mansurov Sadıqcandan sonra klassik Azərbaycan muğamlarını qoruyub saxlayan və təbliğ edən yeganə tarzən olub.

 Onun ifasından bütün muğamlar, dəraməd, diringə, təsnif və rənglər oğlu, bəstəkar Eldar Mansurov tərəfindən nota salınıb.

Bəhram Mansurov yaradıcılığının böyük bir hissəsi Opera və Balet teatrı ilə bağlıdır. 1922-ci ildə Leyli və Məcnun operasında Sona Hacıyeva və Hüseynqulu Sarabskinin oyunundan və Qurban Pirimovun tarının səsindən təsirlənən Bəhramda həmin teatrda işləmə həvəsi yaranıb. 1932-ci ildə Opera və Balet Teatrının bədii rəhbəri və dirijoru bəstəkar Müslüm Maqomayev onu bu teatra solist-müşayiətçi vəzifəsinə dəvət edib.

 Məşhur Hüseynqulu Sarabskini Məcnun rolunda artıq Bəhram müşayiət etməyə başlayıb. 54 il – ömrünün sonuna kimi muğam operalarını müşayiət edib. O, "Leyli və Məcnun" operasında muğam hissələrini Üzeyir Hacıbəyovun ciddi nəzarəti altında ifa edib. 1934–35-ci illərdə Bakıdakı Azərbaycan Hərbi Diviziyasının siyasi şöbəsinin rəisi Məmmədəli Əliyev Bəhram Mansurova hərbi özfəaliyyət ansamblına rəhbərlik etməyi təklif edib.

 O, 1936-cı ildə Tbilisidə keçiriləcək hərbi orkestrlərin Zaqafqaziya musiqi olimpiyadasında işritak etmək üçün kollektivi hazırlamağa başlayıb. Bəhramın rəhbərlik etdiri ansambl Gürcüstanın paytaxtında uğurla çıxış edərək fəxri fərmanlarla Azərbaycana qayıdıb. Bu uğuruna görə Bəhram Mansurova Azərbaycan diviziyasının rəhbərliyi tərəfindən təşəkkür elan edilib.

 1938-ci ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan incəsənəti ongünlüyündəki konsertlərin birində Bəhram Mansurov "Mahur-hindi" muğamını solo, digər konsertdə isə "Əraq" muğamını ifa edən Əlövsət Sadıqovu üçlüyün tərkibində müşayiət edib.  Müharibəyə qədərki konsert fəaliyyətini uğurla keçirib.

Belə ki, 1939-cu il noyabrın 17-də qəzetlərdə yazılıb ki, Bülbülün rəhbərliyi ilə mədəniyyət xadimləri Samur-Dəvəçi kanalının inşaatçıları qarşısında çıxış ediblər. Burada 3 gün ərzində artistlər 15 min kolxozçu və inşaatçılar qarşısında 30-dan çox konsert veriblər. 1941-ci ildə Moskvada estrada artistlərinin festivalı keçirilib.

Azərbaycandan dəvət olunan konsert qrupunun tərkibində müğənnilər və aktyorlarla yanaşı Bəhram Mansurov da olub. Bəhram Mansurovun xatirələrindən:

"İyunun 21-də bizim qatar Moskvaya yola düşdü. Səhər Rostova çatanda dəhşətli xəbər eşitdik: "Müharibə başlayıb!". Bir neçə gündən sonra Moskvaya çatdıq. Hərbi vəziyyətlə əlaqədar Bakıya qayıtdıq. Bir çox mədəniyyət işçiləri, o cümlədən mən də "bron" alıb, xüsusi təşviqat qruplarının sərəncamına göndərildim. İncəsənət adamları cəbhə xəttində döyüşçülər, arxada isə qospitalda yaralılar qarşısında konsertlərlə çıxış edirdilər".

Vaxtilə tanınmış bəstəkar Fikrət Əmirov "Şur" və "Kürd-ovşarı" simfonik muğamlarının yazarkən qocaman musiqiçilər Seyid Şuşinski və Qurban Pirimovla məsləhətləşərdi. Sonuncu simfonik muğamı olan "Gülüstan-Bayatı-Şiraz"ı isə Bəhram Mansurovun ifası əsasında yaradıb.

60–70-ci illərdə bəstəkar Nəriman Məmmədov "Çahargah" və "Rast" muğamlarını Bəhram Mansurovun ifasından nota yazıb. Azərbaycan xalq musiqisi nümunələri olan dəramədlər, rənglər, diringilər, təsniflər, zərblər, şikəstələr, saqinamələr, marşlar, saz havaları və s. tarzənin oğlu, bəstəkar Eldar Mansurov tərəfindən nota salınıb.

Muğam sənətinin nüfuzlu bilicisi kimi, Bəhram Mansurov radioda "Muğam" və televiziyada "Məktəblilərin musiqi klubu" verilişlərinin məsləhətçisi olub. Bir çox özfəaliyyət müsabiqələrində münsiflər heyətinin üzvü olub. O, dəfələrlə müxtəlif auditoriya qarşısında muğamlar haqqında çıxışlar edib, dövri mətbuatda mütəmadi olaraq muğamın tarixi və bu günü barədə fikrini bildirib.

Bəhram Mansurovun tarda yalnız sol əllə, mizrab vurmadan çalmaq üsuluna "mizrabi — dəstkəri" deyilir. Azərbaycanda bu üsuldan əvvəllər yalnız Sadıqcan, Məşədi Süleyman və Mirzə Mansur kimi musiqiçilər istifadə edib. Öz dövrünün ifaçıları arasında "mizrabi-dəstkəri"dən istifadə edən yeganə tarzən Bəhram Mansurov olub.

Mükafatları:

- "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı

- "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı

- Azərbaycan SSR əməkdar artisti

- "Şərəf nişanı" ordeni

- "Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı

- "Əmək veteranı" medalı

- Azərbaycan SSR xalq artisti

- "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 40 illiyi" yubiley medalı.

Görkəmli tarzən 1985-ci il mayın 14-də, 74 yaşında, Bakıda vəfat edib. Bəhram Mansurov Yasamaldakı köhnə qəbristanlıqda dəfn olunub.

2011-ci il fevral ayının 12-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Bəhram Mansurovun anadan olmasının 100 illiyi münasibəti ilə yubiley tədbirləri keçirilib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün 12 fevral tarixi Azərbaycanın tanınan xanəndəsi, Opera və Balet Teatrının solisti Əməkdar artist, Prezident təqaüdçüsü adına layiq görülmüş mərhum Mais Salmanovun doğum günüdür.

Məşhur neftçi, alim, Rusiyada Tümen neft yataqlarının istismarının təməlqoyucusu Fərman Salmanovu kim tanımır, Mais Salmanov da onun qardaşıdır.

Mais Salmanov 12 fevral 1933 - cü ildə Şəmkir rayonunun Morul kəndində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Universitetini və Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetini bitirib. Azərbaycan opera sənətinin və musiqisinin inkişafına töhfələr verib, uzun müddət Üzeyir Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" operasında Məcnun rolunun ifaçısı olub.

Mais Salmanov 1982-ci ildə Ağdam Musiqi Texnikumuna direktor təyin edilib. Texnikumun inkişafında onun xüsusi xidmətləri olub.  Musiqi ocağına əlavə korpus məhz onun rəhbərliyi dövründə inşa edilib.

Mais Salmanovun rəhbərliyi dövründə atılan addımlardan biri də texnikumda "Opera studiyası"nın yaradılması olub. "Opera studiyası"nda "Leyli və Məcnun" , "Şah İsmayıl" əsərlərindən pərdələr hazırlanıb və o dövrdə Akademik Milli Dram Teatrı ilə sıx əməkdaşlıq əlaqələri qurulub. Hətta məşqlər korifey sənətkar Arif Babayevin və xalq artisti Qəndab Quliyevanın iştirakıyla aparılıb.

Sənətkar 1978 - ci ildə Azərbaycanın Əməkdar artisti, 2000 - ci ildə Prezident təqaüdçüsü adına layiq görülüb. Mais Salmanov 25 iyul 2008 - ci ildə Bakıda vəfat edib.

Xalq artisti Əlibaba Məmmədov onun barəsində xatirələrini mediayla bölüşərək deyib:

 “Mais Salmanov sənət yoldaşımdan əlavə, həm də mənim tələbə yoldaşım olub.  Seyid Şuşinskinin sinfində 4 il birlikdə oxumuşuq. Çox yaxşı  və keyfiyyətli səsi vardı. Səs var ki, adamı yorur, ancaq Maisin səsində bir məlahətlilik, axıcılıq hiss olunurdu. Həzin oxuyardı, qışqıraraq oxumurdu. Mən həmişə bütün çıxışlarımda da qeyd etmişəm ki, qışqırmaq oxumaq deyil.

Oxuyursansa sakit oxu dinləyicini qışqıraraq, yormaq lazım deyil. Hələ bir qışqırmaqdan əlavə xaric də oxuyurlar, bu artıq mənə pis təsir edir. Bu əlamətlərin heç biri Maisdə yox idi. Onun səsində bir axıcılıq vardı. Səsi kimi özü də sakit adam idi. İnanın ki, dindirməsən səsi də çıxmazdı”.

Əlibaba Məmmədovun sözlərinə görə, Mais Salmanovun səlist oxumağı vardı, necə oxuyurdusa, adamın ruhu da incimirdi, əksinə dincəlirdi:

"Hətta Opera və Balet Teatrında Məcnun rolunda da oynayıb. O vaxtı hər adamı Məcnun kimi götürmürdülər. Səsinin gücü çatırdısa, görüntün Məcnunu ifadə edirdisə, sənə şərait yaradırdılar. O zamanlar səhnəmizdə tək-tük Məcnun vardı ki, onlardan biri də Mais idi.

Maislə o qədər toylarda olmuşuq ki, həm də onu  toya mən aparırdım. Toyları təşkil edirdim, Maislə birlikdə toyu başdan-ayağa  idarə edirdik. Onun kimi sənətkarlar bir dəfə gəlir dünyaya. Mais kimi sənərkarlar bənzərsizdilər, sanki səsləri ilə yaddaşlara bir iz qoyurlar. Demək istəyirlər ki, dünyadan köçsəm də, səsimlə məni xatırlayın.

Onunla bağlı xatirlərim əsasən toylarda və konsertlərdə olub. Həmyaşıd olmuşuq,  bir-birimizə güldən ağır söz deməzdik, bax o, elə bir insan idi. "Humayın" ansambılı ilə nə qədər konsertlər verib. Musiqi sənətində xeyli xidmətləri olub.  Bu kimi xidmətləri dansaq, onda biz insan deyilik ki... Mənim bir xasiyyətim var, yalandan kimisə tərifləyə bilmərəm.

Yaxşıya yaxşı, pisə də pis deyirəm. Niyə tərifləyim ki, yalandan?

Amma onun haqqında  nə desəm azdır. Bilirsiniz, yaxşı səsin, oxumağın ola bilər, ancaq yaxşı insan olmaq hər adama nəsib olmur. Bir insanda bu kimi xüsusiyyətlər cəmləşibsə, demək o insan Tanrının yaratdığı bir möcüzədir. Maisi Ağdam Musiqi Texnikumuna direktor təyin etdilər. Uzun müddət orda işlədi...

Bir gün mənə zəng vurdu ki, istəyirəm ki, gəlib burda müəllim kimi işləyəsən. Dedim ki, Mais, hara gəlim, bilmirsən ki, mən Asəf Zeynallı adına texnukumda dərs deyirəm, nə qədər də tələbələrim var? Bunları necə atım gəlim? Uzun sözün qısası dedi ki, "yox ey, gəl yanımda işlə. Sənsiz darıxıram, gözümün qabağında ol".

Nəysə sözün yaxşı mənasında saqqızımı oğurlayıb məni də öz yanına apardı. Aparmağına görə demirəm, orda mənə o qədər hörmət elədi ki, həm maddi, həm mənəvi. Getməyimə də dəyərdi. Deyərdim ki, texnikumda ona daha yaxından  bələd oldum. Çox gözəl insan idi, Allah ona qəni-qəni rəhmət eləsin".

Əməkdar artist İsmayıl Ələkbərov Mais Salmanovla teatrda 20 il birgə işləyib:

"Mais Salmanov haqqında bəlkə də saatlarla danışsam, yorulmaram. Kim necə deyir bilmirəm, amma deyərdim ki, Mais ən çox mənimlə yaxın olub. Məndən hardasa altı bahar böyük idi. Aramızda yaş fərqi o qədər də çox deyil, sözün əsl mənasında canlara dəyər oğlan idi. Deməli mən Azərbaycan Opera və Balet Teatrına qəbul olunan zaman ilk dostluğumuz elə ordan başladı.

Ömrünün axırına kimi elə teatrda da işlədi.Tez-tez onunla birlikdə qastrollara səfərlərə gedirdik. Bütün rayonları onunla birlikdə qarış-qarış gəzmişik. "Leyli və Məcnun" operasında o Məcnunu, mən də Zeydi oynayırdım. Həmişə məni Şəmkirdəki evlərinə qonaq aparardı. O vaxtlar çobanların xüsusi toplaşdığı yerlər vardı. Həmişə gedib onlara ayrıca konsertlər verirdik. Bir gün yenə çobanlardan təklif aldıq... Budəfəki səfərimiz Gürcüstan sərhəddinə oldu. Gecə vaxtı idi, sən demə çobanlar bilib ki, biz ancaq gecəyə çatarıq ora.. Çağırılan yerə çatanda acından ölürdük. Getdik ki, bizə bir süfrə açıblar, kababdan belə bişiriblər. Mais dedi ki, "ə di gəl indi oxu, belə yeyib-içməkdən sonra oxumaq olar?".

Çox baməzə insan idi. Heyif o dostdan, onunla xoş günlərimiz keçirdi. Maisi çox yerdə yaxşı tanıyırdılar, hər bölgəyə konsertə gedəndə, mütləq idi ki, kimsə onu qonaq aparsın. İnanın ki, qastrollara gedəndə biz oteldə qalırdıq, amma Maisi həmişə qonaq aparırdılar".

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.02.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Ruhu şad olsun!

Onunla bir neçə il əvvəl Şuşada, “Vaqif poeziya günləri”ndə tanış olmuşduq. Eyni oteldə qalırdıq. Arada otelin həyətində görüşəndə, olub keçənlərdən, başına gələn məzəli hadisələrdən danışır, mənə özü haqda məlumat ötürürdü. Ciddi görkəmi, zamanın dərin cığırlar açdığı siması, qalın səsi, danışarkən bədən dili mənə uşaqlığımda gördüyüm köhnə kişiləri xatırladırdı...

“O vaxt Ukraynada olarkən qatarda bir nəfəri soyub döymüşdüm. Xarkov məhkəməsi mənə 2 il 6 ay iş verdi. Doğrudur, heç nəyi sübut edə bilmədilər, amma qərar belə oldu. Mən ən yaxşı şeirlərimin çoxunu Ukrayna türməsində yazmışam. O vaxt mən "Qrono” yaradıcılıq birliyinin üzvü idim. Tez-tez yanıma gəlirdilər. Orda yaşayan azərbaycanlılar da məni yaxşı tanıyırdılar. 1986-cı ilin sentyabrında həbsdən çıxanda Xarkovdakı azərbaycanlılar məni təmtəraqla yola saldılar. Onlardan biri də məşhur futbolçumuz Vəli Qasımov idi. O vaxt Xarkovda, "Metallist”də oynayırdı. Bakıda isə məni Nazim Hikmətdən də yaxşı qarşıladılar. Gələn kimi "Ulduz”, "Azərbaycan” jurnallarında çap olunmağa başladım. Mən SSRİ Yazıçılar İttifaqına kitabsız qəbul olunan iki-üç nəfərdən biriyəm.”- söyləyirdi.

İlk şeirini əsgərlikdə yazıb. Sevdiyi qızın nişanlandığını eşidəndən sonra, bu hadisə ona çox pis təsir edib və ilk şeiri də onda yaranıb. "Xoşqədəmli” adlı şeiri isə ilk dəfə 1979-cu ildə "Azərbaycan gəncləri” qəzetində çap olunub. Bildirirdi ki, şeir yazanda ekstaz vəziyyətində olur. Düşünür ki, poeziya düşüncənin üstünə ürək şəkli çəkməkdir, onu ütüləməkdir...

Deyirdi ki:- “Bir neçə il əvvəl Anar müəllimin yanına getmişdim. Dedim, məni təqaüd alanların siyahısına salın. Dedi, ikinci dəfə təqaüd verə bilmərik. Dedim, axı, mənim ikinci dəfə təqaüd almağımdan heç kim şikayət eləməz. İki il ömrüm qalıb. 1500 manatlıq təqaüdə sala bilmirsiniz, heç olmasa 300 manatlıq təqaüdə salın. Dedi, yox e, yox, sizə yardım edə bilərik, amma təqaüd verə bilmərik. Mənə yardım lazım deyil, təqaüdə ehtiyacım var- söylədim...”

Haqqında söhbət açdığım şair Əlisəmid Kür 8 fevral 1954-cü ildə Salyan şəhərində müəllim ailəsində doğulub. 1971-ci ildə Salyan şəhər 3 saylı orta məktəbini fərqlənmə attestatı ilə başa vurub. 1981-ci ildə Mirzəağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun teatrşünaslıq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Azərbaycan Dövlət Teleradio Verilişləri Komitəsində redaktor, Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında və Azərbaycan Teatr Muzeyində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 1988-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. 1989-cu ildə AYB-nin Ədəbiyyatı Təbliğ və Müəllif Hüquqları bürosunda şöbə müdiri, Azərbaycan Bədii Tərcümə və Ədəbi Əlaqələr Mərkəzinin "Yol" ədəbiyyat qəzetində şöbə müdiri, 1991-1994-cü illərdə "Yol" ədəbiyyat qəzetinin baş redaktoru vəzifələrində çalışıb. Bir sıra kitabların müəllifidir. Şeirləri dünyanın müxtəlif dillərinə tərcümə olunub, poeziya almanaxlarında, ədəbi dərgilərdə dərc olunub. 20 il ərzində dünyanın bir çox şəhərlərində təşkil edilən şeir toplantılarında Azərbaycanı təmsil edib. 2025-ci ilin oktyabr ayının 13-də gözlərini əbədi yumaraq haqq dünyasına qovuşub...

...Öz sözü, mövqeyi olan xarizmatik adam idi. Heç bir təzyiq və şiddətlə onu sındırmaq mümkün deyildi. Necə deyərlər, yalaq, miyanə adamlara nifrət edir və ömrünün sonuna qədər azad yaşamaq üçün əlindən gələni əsirgəmirdi. Başqasının həyatına qarışmadığı kimi, öz həyatına da kiminsə qarışmasını sevmirdi. Emosional tərəfi güclü olsa da, fəqət üzərində nəzarəti itirmirdi. Anarxiyanı, xaosu xoşlamır, adət-ənənələrə, qayda-qanunlara bağlı adam idi...

“Həyatda acığım gələn 3 şey var: intihar, aclıq aksiyası, mitinq. Nifrət edirəm üçünə də. Sözün var, söz denən. Həyatın qədir-qiymətini bilmək lazımdır. Gözümüzün qabağında Ukrayna boyda ölkə dağılır. Xocalıdan daha böyük faciənin şahidi oluruq. Mən o ölkəni vaxtı ilə qarış-qarış gəzmişəm. Ağır dərddir.”- söyləyirdi.

Təvazökar və çox çalışqandı. Yalanı sevmir, alnının təri ilə yaşamağa üstünlük verirdi. Kifayət qədər dürüstlüyü və həqiqətpərəsliyi var idi. İnsanları başa düşə və onlarla asanlıqla ünsiyyət qura bilirdi. İctimai həyata böyük əhəmiyyət verirdi. Əylənmək və yüngül həyat tərzi keçirmək onun işi deyildi. Həyatda ciddi və özünə qarşı tələbkardı. Şübhəsiz ki, tənhalığı xoşlamırdı. O, səxavətli, açıqürəklidir və insanlarla səmimi rəftarı ilə seçilirdi. Kiməsə yardım edəndə özünü xoşbəxt hiss edirdi. Analitik təfəkkürü vardı...

Deyirdi ki:- “İndi elə bir dövrdür ki, Qənimət Zahidin vaxtı ilə Mirşahinin vaxtı qarışıb. Millət də qalıb ortada. Biz şeirimizi 15 il qabaq yazmışıq. Biz nəyisə vəsf eləmək üçün yaşamırıq axı. Mənim gözümün qarşısında Xocalı faciəsindən daha böyük Mariupol faciəsi yaşanır. Bu faciəni göstərmək lazımdır. Xarı bülbüldən dünyada yüz yerdədir. Polad Bülbüloğlu bantik də vurub cır səslə mahnı oxuyur. Onu efirə çıxarıb Qarabağ səsini unutdurmaq istəyirlər. O vaxt Şuşada bir uşaq olub, deyiblər, çıxırıq, gəl, tez elə. Deyib ki, mən evimi qoruyuram da, niyə çıxım? Bax o uşağa heykəl qoyulmalıdır. Dünyanın müxtəlif ölkələrində, şəhərlərində belə heykəllər var. Adsız uşaq heykəli...”

…Gərginlik keçirmədən yaşamağı xoşlayırdı. Oturaq həyatı xoşlamırdı. Bir sözlə, zahirən soyuq görünsə də, əslində nəcib, emosional və canlı adamdı. İnsanları sevəndə həqiqətən də ürəkdən sevirdi...

“Dövrü mətbuatı izləyirəm. İldə iki-üç roman yazan yazıçılar peyda olub. Onların heç birini oxumuram. Onların iyini bilirəm çünki. Ümumiyyətlə, mən müsahibə verəndə diqqətlə oxuyurlar, deyirlər, görək, Əlisəmid kimin adını çəkəcək. Keçən dəfə bir neçə nəfərin adını çəkmişdim, sonra hiss elədim ki, adını çəkmədiklərim inciyir bir azca. Həm də kiminsə adını çəkirsən, kimsə yadından çıxır. Sonra özün narahat olursan ki, niyə mən o cür istedadlı adamın adını unutdum, çəkmədim. Yadımdan çıxan uşaqlar bağışlasınlar məni. Mən ad çəkməkdən daha çox kitablara ön söz yazmaqla, özlərinə xoş söz deməklə dəstək oluram gənclərə, şairlərə, yazıçılara...”- söyləyirdi.

...Onunla bir neçə il əvvəl Şuşada, “Vaqif poeziya günləri”ndə tanış olmuşuq. Eyni oteldə qalırdıq. Hərdən otelin həyətində görüşəndə olub keçənlərdən, başına gələn hadisələrdən danışır, mənə özü haqda məlumat ötürürdü. Ciddi görkəmi, zamanın dərin cığırlar açdığı siması, qalın səsi, danışarkən bədən dili mənə uşaqlığımda gördüyüm köhnə kişiləri xatırladırdı...

Yaşasaydı, fevralın 8-də 72 yaşını qeyd edəcəkdi. Ruhu şad olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)

Türk Bərpa və Qoruma Laboratoriyaları Şəbəkəsi üzrə beynəlxalq təcrübə mübadiləsi proqramına start verilib

9 fevral 2026-cı il tarixində Ankarada Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun təşəbbüsü, Türkiyə Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin ev sahibliyi, həmçinin  Türk Əməkdaşlıq və Koordinasiya Agentliyinin (TİKA) və Türk Dünyası Fondunun dəstəyi ilə təşkil olunan “Türk Dünyası Bərpa və Konservasiya Laboratoriyaları Şəbəkəsi – Türkiyə Təcrübə Mübadiləsi Proqramı”na start verilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondundan verilən məlumata görə,9–13 fevral tarixlərini əhatə edən proqram çərçivəsində Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkiyə, Özbəkistan, Macarıstan və Türkmənistandan olan bərpa və konservasiya sahəsi üzrə mütəxəssislər Ankarada və İstanbulda bir araya gəliblər. Proqramın ilk günü Ankara Regional Bərpa və Konservasiya Laboratoriyasında keçirilən sessiyalarla başlayıb və bu sessiyalar ölkələr arasında peşəkar əməkdaşlığın genişləndirilməsinə xidmət edib.

Türk irsinin himayədarları eyni damın altında

Açılış mərasimində çıxış edən Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun layihə meneceri Nuri Aksu proqramın türk mədəni irsinin qorunması baxımından strateji əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb, təşəbbüsün həyata keçirilməsində iştirak edən bütün tərəfdaş qurumlara təşəkkürünü bildirib. Daha sonra Türkiyə Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin Muzeylər Departamentinin rəhbəri Serkan Gedük və Ankara Regional Bərpa və Konservasiya Laboratoriyasının direktoru Cengiz Özduyğulu çıxış edərək, Türkiyənin bu sahədə formalaşdırdığı institusional və elmi təcrübənin əhəmiyyətinə diqqət çəkiblər. Tədbirin açılışı Türk dünyasının bərpa və konservasiya şəbəkəsinin koordinatoru, Ostrov Krım Laboratoriyasının direktoru Elina Altınbekovanın çıxışı ilə yekunlaşıb.

On bir regional laboratoriya və yarıməsrlik təcrübə

Ankara Regional Laboratoriyasının direktoru Cengiz Özduyğulu Türkiyə laboratoriyalarının 1980-ci illərdən bu günə qədər olan inkişaf yolunu əks etdirən geniş təqdimatla çıxış edib. Təqdimatın əsas mövzuları aşağıdakılar olub:

• İnstitusional Struktur: Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin idarəçiliyi altında fəaliyyət göstərən 11 regional laboratoriyanın iş sistemi və regionlarla koordinasiyası.
• Ekspertiza Sahələri: Analitik laboratoriyalarda kağız, tekstil, ağac, keramika, daş və metal kimi müxtəlif materiallar üzərində aparılan elmi tədqiqatlar.
• Sahə İşləri: Muzeylərdə və arxeoloji qazıntı sahələrində həyata keçirilən restavrasiya prosesləri əyani vəsaitlər vasitəsilə nümayiş etdirilmişdir.

Yeddi ölkə, ortaq hədəf

Beşgünlük proqram çərçivəsində iştirakçı ölkələrin mütəxəssisləri tərəfindən

·        elmi yanaşmalara əsaslanan mühafizə metodları;

·        preventiv konservasiya;

·        risklərin idarə olunması, habelə texniki potensialın artırılması məsələləri nəzərdən keçiriləcəkdir.

 Ankaradakı tədbirlərdən sonra proqram İstanbulda laboratoriya ziyarətləri və texniki tanışlıqlarla davam edəcək və 13 fevralda Türk Dünyası Fondunun təşkilatçılığı ilə Ümraniyədəki Həkimbaşı Ov Köşkündə keçiriləcək işçi seminarı ilə başa çatacaqdır.

Layihənin əsas məqsədi türk irsinin bərpası və qorunması sahəsində dayanıqlı ekspert şəbəkəsinin yaradılması və beynəlxalq əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)