Nigar Həsənzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

1 aprel  yazıçı, ssenarist və kinoredaktor, Azərbaycan SSR xalq yazıçısı (1988), Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1976) İsa Hüseynovun (İsa Muğannanın) ruhunun Tanrıya qovuşduğu gündür. Bu gün onun ruhunu ehtiramla yad edirik.

Bəlkə də bəziləri İsa Muğannanın dərin məzmunlu əsərlərinə tam bələd deyil. Amma onun qələmindən filmə çevrilmiş “Tütək səsi”ni tanımayan yoxdur. Böyükdən-kiçiyə hamının sevdiyi bu filmin ssenarisi məhz onun yaradıcılığının məhsuludur.

İsa Muğanna (Hüseynov) 1928-ci ilin 12 iyununda Qazax qəzasının Muğanlı kəndində anadan olub. Doğma kəndinin havasından, suyundan bəhrələnən dahi yazarın bir çox əsərləri fəlsəfi məzmun daşıyır. Ən azı onun “Məhşər” və “İdeal” romanları dünyanı fəth etməyə layiq əsərlərdir.

Hər kəs bu ömrü yaşayır və bu həyatdakı rolunu tamamlayaraq dünyadan köçür.

Amma kimlərin izi qalır?

Məşhur bayatıda deyildiyi kimi:

"Tikmədim, özüm qalam,

Tikdim ki, izim qala".

Bir abzas öncə qeyd etdiyim kimi insan bu dünyadakı missiyasını tamamlayaraq Tanrıya qovuşur. Çoxları zamanla unudulur. Bəs kimlər qalır?

İz qoyanlar - yəni özündən sonra böyük mənəvi miras buraxanlar.

Bir yazıçının ucaltdığı ən möhtəşəm abidə onun ruhundan süzülüb gələn, qəlbinin məhsulu olan əsərləridir. Dahi yazar İsa Muğannanın yaradıcılığı da bu gün bizim üçün onun qoyub getdiyi mənəvi xəzinədir.

Xalq arasında dolaşan “Xan əfsanəsi”ndə də deyildiyi kimi, bir insanı fiziki olaraq məhv etmək olar, lakin o insanın yetişdirdiyi davamçıları varsa, o heç zaman unudulmur. Bəs şagirdlər həmişə canlı insanlarmı olur? Məncə, xeyr. Müəllim necə biliklərini şagirdinə ötürürsə, yazıçı da düşüncələrini öz əsərlərinə həkk edir. Nə qədər ki, bu “şagirdlər” - yəni əsərlər yaşayır, müəllif də yaşayır.

Bu mənada dahi yazarın 60-cı illərin əvvəllərində qələmə aldığı “Doğma və yad adamlar”, “Yanar ürək” romanları, “Teleqram”, “Tütək səsi”, “Kollu koxa” kimi pyes və hekayələri onun mənəvi varlığını yaşadan nümunələrdir.

Yazarın yaradıcılığında kənd mövzusu və bu mühitdən doğan problemlər xüsusi yer tutur. İsa Hüseynovun  “Məhşər” və “İdeal” əsərləri kəskin sosial ziddiyyətlərin fonunda psixoloji sarsıntılar yaşayan intellektual insanların mənəvi aləmini ədəbiyyata gətirən nümunələrdir.

O, yalnız kənd həyatını təsvir etməklə kifayətlənmirdi. Yazıçının qələmə aldığı kənd mühiti əslində dünyaya açılan bir pəncərə idi. O, həyatın əbədi sualları - olum və ölüm, tərəqqi və tənəzzül, kamillik və nadanlıq haqqında düşünür, fəlsəfi nəticələrə gəlir, daxili monoloqlar vasitəsilə dərin psixoloji problemləri işıqlandırırdı. Bu dərinlik onun qəhrəmanlarının mənəvi dünyasını daha dolğun təsvir etməyə və əsərlərində güclü psixologizm yaratmağa imkan verirdi.

Sonda təəssüflə qeyd edim ki, İsa Muğanna həqiqətən də ədəbiyyat dahisi idi, heyif ki, daha çoxunu etməyə və daha çox tanınmağa imkanı olmadı. 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.04.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bu gün aprelin 1-dir. Gülüş günüdür. Bu günə həm də aldatma günü adı verilib. Və bu gün dünyaya gözəl yazıçımız, millət vəkilimiz dünyaya gəlib ki, düz 73 ildir ki, 1 aprelin bir status da onun ad gününün daşıyıcısı olmaqdır.

Hər şeydən əvvəl o, Allahdan qorxan adamdır, imanlı bəndədir. Zarafat deyil, imanı onu Məşhədə- İmam Rzanın hərəminə qədər aparıb çıxarıb və MƏŞHƏDİ statusunu qazandırıb. Məşhədi Aqil Abbası deyirəm. Yaxşı adamdır, niyəti saf, mayası təmiz. Milyonlara həris deyil, səyahət etməyə, sağlamlığını qorumağa, ərzaq almağa, bir də yardım diləyən fəqir-füqürə verməyə ehtiyat pulu vardırsa nikbindir…

Məşhədi xərabət əhli deyil, yaratmağa, sözdən çələng toxumağa meyillidir- abadlıq aşiqidir…

Məşhədi qorxmaz adamdır, nə qədər qocalsa da, nadana şapalaq vurmağa əli, zorun üstünə yeriməyə hünəri də var…

Məşhədi müdrik məşhədilərdəndir, bığla saqqalın yerini yaxşı bilir. Hər ikisinə də diqqətlidir…

Ağdamlıların sözü olmasın, məşhədi Aqil Abbas - Qaqadır. Dəlidolu, çılğın, bir sözlə, canlara dəyən qaqa. Pisi yaxşıdan, yaxşını pisdən ayıra bilir…

Məşhədi yenə də deputatdır. Qazaxlıların sözü olmasın- “adam qazaxlı olmayıb haralı olasıdır?” İndi qazaxlıların dediyi kimi- deputat Aqil Abbas olmayıb, kim olasıdır ki? Ağdamın bu şanlı oğlunun halal haqqıdır deputatlıq.

Bu gün Ümumdünya Gülüş Günü olması səbəbindən mən də çalışıdım ki, Məşhədinin ad günündə bu təbriki oxuyub, dodağı qaçsın, çöhrəsinə təbəssüm qonsun...

Elə sizlərin də.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.04.2026)

Hörmətli oxucular! 

Söhbətdaşımız —tanınmış özbək şairi və jurnalisti, tərcüməçi, Azərbayan ədəbiyyatının  tədqiqatçı və təbliğatçısı, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi və Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin üzvü, “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının Özbəkistan üzrə təmsilçisi Cahangir Namazovdur.

Söhbətləşdi: Əsəd Cahangir.

— Səni ədəbiyyata gətirən yol haradan başlayır?

— Məni ədəbiyyata gətirən yol, hələ dünyaya gəlməmişdən əvvəl başlayıb.

Allah hər bir insanı yaratmazdan öncə onun taleyini, qismətini, gedəcəyi yolu yazır və yalnız bundan sonra onu həyat səhnəsinə çıxarır.

Ədəbiyyat yolu isə taleyin dəftərinə yazılmış ən gözəl nemətlərdən biridir desəm, yanılmaram.

Uşaqlıq illərim dünən kimi yaddaşımdadır.

O zamanlar şairliyin, poeziyanın mahiyyətini hələ dərk etməsəm də, qəlbimdə və ruhumda şairanə bir ovqatla yaşayırdım.

Ən kiçik gözəlliklərdən, təbiətin adi, amma möcüzəvi hallarından belə heyrətlənirdim.

Bəlkə də bu, sözə olan məhəbbətin ilk əlamətləri idi.

Məktəb illərindən etibarən həvəskar kimi şeirlər yazmağa başladım.

Ancaq ədəbiyyat və poeziyanın sadəcə bir məşğuliyyət deyil, mənim əsl yolum, taleyim olduğunu kollec illərində dərindən dərk etdim.

Həyatın daşlı, tikanlı yollarını mətanət və cəsarətlə keçməyimdə isə ədəbiyyat həmişə mənim təmənnasız dayaq nöqtəm olub.

— Özünü daha çox şair, ədəbiyyatşünas, yoxsa jurnalist hesab edirsən?

— Özümü, hər şeydən əvvəl, şair hesab edirəm.

Jurnalistikaya, ədəbiyyatşünaslığa gedən yolum sözün qapısından — poeziyanın dərgahından keçib.

Jurnalistika və ədəbiyyatşünaslıq mənim üçün fəaliyyət və maraq sahəsidirsə, poeziya daxili ehtiyacım, ruhumun nəfəsidir.

Mən jurnalist kimi düşünəndə də, ədəbiyyatşünas kimi araşdıranda da, içimdə bir şair danışır.

Çünki şairlik mənim üçün peşə deyil — haldır.

Poeziya — ruhumun öz-özünə etdiyi zikridir.

— Özbək ədəbiyyatı klassikləri və çağdaşlardan kimin yaradıcılığının sənə daha çox etkisi olub?

— Mənim üçün ədəbiyyatda təsir anlayışı bir müəlliflə məhdudlaşmır; o, ruhdan ruha ötən bir silsilədir.

Özbək klassiklərindən Əlişir Nəvai mənim üçün bir məktəbdir o, sözü yalnız bədii vasitə deyil, həm də vicdan və mənəviyyat səviyyəsinə qaldırmışdır. Babur, Lütfi, Məşrab kimi simalar isə mənim ruh dünyamda dərin iz buraxıb; xüsusilə Məşrabın üsyankar ruhu və ilahi məhəbbətlə yoğrulmuş “dəliliyi” mənə çox yaxındır.

Çağdaş özbək ədəbiyyatı isə ayrıca bir həyat məktəbidir. Rauf Parfi, Abdulla Aripov, Matnazar Abdulhakim, Şevkat Rehman, Sənubar Məhman, Xasiyyət Rustəmova kimi şairlərin yaradıcılığı məni həm estetik, həm də insan olaraq formalaşdırıb.

Onların şeirlərində milli yaddaş, tarixi ağrı, həyatın ziddiyyətləri və insan məsuliyyəti çox güclü şəkildə hiss olunur.

Ümumilikdə desəm, klassiklərdən mən sözün əxlaqını, çağdaşlardan isə ruhla zaman arasında dialoq qurmağı öyrəndim.

Ədəbiyyat mənim üçün keçmişin təkrarı deyil, ruhun davamıdır; hər bir şair isə mənim daxili sükutumu sözə çevirən bir sima olmuşdur.

— Yeni nəsil özbək yazarlarının özlərini realizə etməsinə nə mane olur?

— Dövlətimiz tərəfindən Yazıçılar Birliyinə şair və yazarlara, gənclərə dəstək məqsədilə böyük maliyyə vəsaitləri ayrılıb.

Bu imkanlar, məncə, yeni nəsil üçün həqiqi imkan qapısı olmalı idi.

Lakin təəssüf ki, praktikada bütün istedadlar bu imkanlardan tam şəkildə yararlana bilmir. Yazıçılar Birliyi həmişə dəqiq istedadları birinci plana çıxarmayıb. Çox vaxt birliyin dəstəyi ətrafdakı tanış və əlaqəli yazıçılara yönəlir. Nəticədə, həqiqi istedadlar, ürəyində alovla yaşayan şairlər diqqətdən kənarda qalır.

Bunu söyləməkdən məyusam, amma həqiqət budur ki, sağlam mühit və ədalətli rəqabət yoxdur. Tanışlıq, daxili siyasət və ədalətsizlik gənc yaradıcı üçün ən böyük əngəllərə çevrilir. Bununla belə, bu vəziyyət gənc şair və yazıçılar üçün sınaqdır. Ədalət olmayan yerdə heç vaxt yüksəliş və tərəqqi olmaz.

Ən pis olanı isə budur ki, istedadlilar qalır, amma imkanlardan munasib olmayanlar istifadə edir. Həmişə istedadların yolu ağır və çətindir...

— Ədəbiyyatda nəsillərarası qarşıdurma varmı?

— Ədəbiyyatda nəsillərarası qarşıdurma anlayışı tez-tez bir az sadələşdirilmiş və yanlış qəbul edilir.

Əslində isə çox hallarda bu qarşıdurma deyil, bir-birini tam anlamamaqdır. Böyük nəsil nümayəndələri tez-tez gənc yaradıcıların yeni fikirlərini, dünya görüşünü və təcrübəsiz hərəkətlərini tam anlamır. Onların baxışları çox vaxt ənənəvi, sistemli və nəzəri əsaslara söykənir. Buna görə də onlar bəzən gəncləri ehtiyatla izləyir və ya tənqid edirlər. Bu tənqid, əlbəttə ki, qarşıdurma deyil, əksinə təcrübə və biliklərin qorunmasıdır.

Digər tərəfdən, bəzi gənc yaradıcılar öz istedadı və imkanlarına həddindən artıq güvənərək, kiçik bir təkəbbürə düşə bilərlər. Lakin bu da çox hallarda müvəqqəti və inkişaf prosesinin təbii bir hissəsi kimi qiymətləndirilir.

Çox gənc ustadların yaradıcılığına böyük hörmətlə yanaşır, onların nailiyyətlərini öyrənir və öz daxili səsini belə formalaşdırır.

Bundan əlavə, böyük nəsil nümayəndələri çox vaxt gəncləri dəstəkləməyə, onları düzgün istiqamətlərə yönləndirməyə hazırdır. Bu isə nəsillər arasındakı fərqi qarşıdurma deyil, öyrənmə və dialoq kimi qəbul etməyə imkan verir.

Beləliklə, ədəbiyyatda nəsillərarası “qarşıdurma” anlayışı çox hallarda anlaşılmazlıq və müvəqqəti fərqlilikdən ibarətdir.

Əslində bu proses gənc və böyük nəsli bir-birini öyrənməyə, bir-birinin ruhunu anlamağa və ədəbiyyatı davam etdirməyə sövq edir.

— Azərbayan və özbək ədəbiyyatının hazırkı durumunu necə müqayisə edərdin?

— Azərbaycan və özbək ədəbiyyatı iki ayrı dilin səsi, lakin eyni ruhun əks-sədası kimidir. Hər ikisi öz xalqının tarixi, mədəniyyəti və daxili aləmini əks etdirir, sözlə insan ruhunu işıqlandırmağa çalışır.

Azərbaycan ədəbiyyatı klassik ənənələri çağdaş təfəkkürlə birləşdirir, yeni nəsil həm milli ruhu, həm də bədii ifadəni dünyaya çatdırmaq üçün mübarizə aparır. Özbək ədəbiyyatı isə milli yaddaş və mədəniyyət üzərində fokuslanır, lakin bəzi istedadlar sistemsiz dəstək səbəbindən tam görünmür.

Tənqid nöqteyi-nəzərindən deyə bilərəm ki, hər iki ölkənin ədəbiyyatı hələ də dünyaya çıxmaq və beynəlxalq səhnədə layiq olduğu mövqeyi tutmaq üçün böyük potensiala malikdir.

Tərcümə və beynəlxalq əlaqələrə daha çox diqqət yetirilməli...

Müqayisə etsək, Azərbaycan ədəbiyyatı daha çox xarici oxucu ilə dialoqa açıqdır, tərcümə və beynəlxalq layihələr vasitəsilə özünü tanıdır. Özbək ədəbiyyatı isə daxili yaddaşa fokuslanaraq yavaş-yavaş sərhədləri genişləndirir.

— Azərbaycan ədəbiyyatna maraq səndə necə yaranıb?

— 2017-ci ildən etibarən Azərbaycan ədəbiyyatına marağım oyandı. Həmin dövrdə Nəbi Xəzri, Vaqif Səmədoğlu, Ramiz Rövşən kimi şairlərin şeirlərini özbək dilində oxuyaraq Azərbaycan ədəbiyyatının mənə qəlbən və ruhən nə qədər yaxın olduğunu dərk etdim. Sonralar isə Facebook sosial şəbəkəsi vasitəsilə azərbaycanlı şair və yazıçılarla dostluq əlaqələri qurdum. Onların səmimiyyəti, təvazökarlığı və insanpərvərlik kimi ali keyfiyyətləri Azərbaycan ədəbiyyatına olan sevgimi daha da gücləndirdi.

Bu sevgi zaman keçdikcə səmimi dostluğa, ədəbi əməkdaşlığa çevrildi.

Dostlarımın dəstəyi və diqqəti sayəsində Azərbaycan dilini öyrəndim, bu ədəbiyyatdan tərcümələr etdim və dostluqla ədəbi əlaqələrimizi daha da möhkəmləndirmək yolunda yeni layihə və planları həyata keçirməyə çalışıram.

—Azərbaycan yazarlarından kimləri oxuyursan?

—Azərbaycan ədəbiyyatı mənim üçün göy qurşağı kimi rəngarəng və parlaq bir mənəvi aləmdir. Bu aləmdə söz təkcə ifadə vasitəsi deyil, eyni zamanda qəlbin, xatirənin və ruhun səsinə çevrilir.

Nəbi Xəzrinin misralarında Vətən həsrətini və fəlsəfi sakitliyi duyuram, Səməd Vurğunun poeziyasında isə xalq ruhunun və tarixi məsuliyyətin nəfəsini görürəm.

Vaqif Səmədoğlunun sözlərində daxili üsyan və təfəkkür azadlığı təcəssüm olunursa, Ramiz Rövşənin şeirləri ruhi tənhalığı, insani iztirabı və həqiqət axtarışının ağrılı gözəlliyini üzə çıxarır.

Musa Yaqubun poeziyasında təbiətlə insan qəlbi bir-birinə qovuşur, Sabir Rüstəmxanlının yaradıcılığında milli təfəkkürlə ümumbəşəri məsuliyyət vəhdət təşkil edir. Rüstəm Behrudi isə poeziyanı fikir, inanc və vicdan səviyyəsinə yüksəldir.

Bununla yanaşı, Azərbaycan xalq yazıçısı Anarın özünəməxsus və bənzərsiz hekayələrini xüsusi maraqla mütaliə edirəm. Onun nəsrində insan ruhu incə psixoloji qatlar vasitəsilə açılır.

Ədəbi tənqidçi, publisist və şair Əsəd Cahangirin esseləri isə müasir təfəkkürün, ədəbi məsuliyyətin və intellektual dərinliyin parlaq nümunəsi kimi məndə heyranlıq və həyəcan doğurur.

Bu yaradıcıların əsərləri mənə təkcə estetik zövq deyil, həm də təfəkkür, ruhi oyanış və ümumbəşəri dəyərlər üzərində dərin düşünmək imkanı verir.

— Azərbaycan yazıçıları ilə müsahibə kitabının ideyası necə yarandı?

— Azərbaycan yazıçıları ilə müsahibə kitabı ideyası uşaq və yeniyetmələr üçün nəzərdə tutulmuş qəzet və jurnallarda çalışdığım illərdə formalaşdı. Həmin dövrdə jurnal üçün Özbəkistanın tanınmış şairləri, yazıçıları, rəssamları və idmançıları ilə müsahibələr aparırdım. Bu söhbətlər oxucular tərəfindən maraqla qarşılansa da, mövzuların məhdudluğu və fikirlərin qəlibləşməsi məni qane etmirdi.

Bu narahatlıq məni daha geniş düşünməyə və yaradıcılıq imkanlarımı sınamağa sövq etdi. Beləliklə, “ədəbi söhbətlər” layihəsi yarandı. Sonralar layihəni beynəlxalq miqyasda davam etdirmək qərarına gəldim və dünyanın müxtəlif ölkələrindən şair, yazıçı və ədəbiyyat adamları ilə müsahibələr etdim.

Bu söhbətlər özbək, azərbaycan və digər xarici nəşrlərdə dərc olundu və geniş oxucu auditoriyasının marağına səbəb oldu.

Azərbaycan ədəbiyyatının zənginliyi, azərbaycanlı şair və yazıçıların özünəməxsus dünyası və yüksək yaradıcılıq potensialı məni onlarla aparılan ədəbi söhbətləri ayrıca bir kitab halında toplamağa təşviq etdi. Bu prosesdə Azərbaycan xalqının və ədəbiyyat mühitinin mənə göstərdiyi diqqət və mənəvi dəstək mühüm rol oynadı.

Şeirlərimin Azərbaycan dilinə tərcümə olunaraq nüfuzlu nəşrlərdə dərc edilməsi isə bu yolun doğru olduğuna dair mənim üçün böyük motivasiya oldu.

Əslində, Azərbaycan şair və yazıçıları ilə ədəbi söhbətlər kitabı qarşılıqlı etimad və sevgi üzərində qurulub. Bu kitab Azərbaycan ədəbiyyatına və xalqına bəslədiyim səmimi məhəbbətin kiçik, lakin ürəkdən gələn ifadəsidir.

— Sən dünya ədəbiyatının çoxsaylı nümayəndələri ilə əlaqə saxlayır. müxtəlif ölkələrin ədəbiyyat adamları arasında körpü rolu oynayırsan? Buna necə nail olmusan?

— Mən həmişə dostluq, xeyirxahlıq və insanpərvərlik hisslərini ən yüksək dəyər hesab etmişəm. Ədəbiyyat mənim üçün yalnız söz sənəti deyil, həm də qəlbləri yaxınlaşdıran, millətlər və mədəniyyətlər arasında körpü rolunu oynaya bilən müqəddəs bir meydandır.

Müxtəlif xalqların yaradıcı şəxsləri ilə ünsiyyət qurmaq, ədəbi söhbətlər aparmaq mənim üçün təsadüf deyil — bu şüurlu seçim və daxili ehtiyac nəticəsidir.

Dilimiz, dinimiz və ya irqimiz fərqli ola bilər, lakin insan duyğuları — ağrı, sevinc, həsrət, məhəbbət — hamımız üçün ortaqdır.

Mən ədəbi meydan vasitəsilə könüllərə körpü olmaq, müxtəlif xalqların yaradıcılarını bir-birinə yaxınlaşdırmaq üçün çalışıram. Qələmi xeyirxahlığa xidmət edən bir silaha çevirmişəm, ədəbi söhbətlərimdən əsas məqsəd — ürəkləri-ürəklərə, xalqları-xalqlara bağlamaqdır. Bundan əlavə, mən beynəlxalq ədəbiyyat festivalları, görüşlər və sosial şəbəkələr vasitəsilə tanış olduğum yaradıcı şəxslərlə samimi dostluq və ədəbi əməkdaşlığı qarşılıqlı fayda prinsipi əsasında qururam. Biz bir-birimizin yaradıcılığını dəstəkləyir, əsərlərini tərcümə edir və dünyaya tanıdırıq. Belə əməkdaşlıq həm mənə, həm də digər yaradıcı dostlarıma yeni ideyalar, ilham və səmimi həmrəylik gətirir.

— Hansı ölkənin yazarları səndə daha xoş təəsürat oyadır?

— Mənim üçün hər bir ölkənin yazıçısı özünəməxsus ruh, düşüncə və yaradıcılıq tərzi ilə dəyərlidir. Lakin xüsusilə Azərbaycan,Türkiyə yazıçıları mənim üçün çox xoş təəssürat oyadırlar— onların samimiyyəti, zəngin estetik duyumu və milli-mənəvi irsi mənim ruhuma dərindən toxunur. Eyni zamanda Koreya yazıçılarının intellektual dərinliyi və həyat fəlsəfəsini poetik ifadə etmə bacarıqları məni heyrətləndirir. Albaniya və Makedoniya yazıçıları ilə olan tanışlıqlarım mənə həm beynəlxalq ünsiyyət, həm də fərqli mədəniyyətlərin estetik zənginliyini öyrətdi.

İtaliya yazıçıları isə incəsənət və insan təbiətinə dair universal baxışları ilə mənə ilham verir. Ümumilikdə deyə bilərəm ki, hər bir ölkənin yazıçısı mənim üçün bir dərsdir, bir yeni dünya açan pəncərədir. Hər birinin yaradıcılığı ilə tanış olmaq mənim adabiyyat və insan ruhuna olan marağımı daha da genişləndirir.

— Sosial şəbəkələr insanların roman və ya şeir toplusu kimi mürəkkəb əsərləri oxuma qabiliyyətini zəiflədirmi?

— Bəli, bu təhlükə mövcuddur. Sosial şəbəkələr sürətliliyi təşviq edir, diqqəti qısa bloklara bölməyə öyrədir. Bir postu oxuyub, dərhal növbətiyə keçmək vərdiş halına çevrilir. Bu isə mürəkkəb quruluşa malik, çoxqatlı əsərləri oxumaq üçün zəruri olan diqqət, səbr və daxili ritmi zəiflədə bilər. Məsələn, Tolstoy və ya Herman Hesse romanları çoxqatlı, daxili psixoloji araşdırma tələb edir. Belə romanları sosial şəbəkələrdə tez-tez “scroll” edərək oxumağa çalışsanız, ruhani təsir və mənanı tam hiss etmək mümkün deyil. Amma sosial şəbəkələr — həmçinin yeni auditoriya yaratmaq vasitəsi də ola bilər. Məsələn, gənc oxucu qısa şeir parçasını şəbəkələrdə görə və tam kitaba maraq göstərə bilər.

Buna görə də, bu həm güclü bir vasitədir, həm də zəiflədici təhlükə — hər şey yaradıcı və oxucunun şüurlu yanaşmasına bağlıdır.

— Gənc şair kimi bu gün müxtəlif yollardan, şov-şəbəkələrlə özünü tanıtmağa çalışan yaradıcı şəxslərə münasibətin necədir?

— Mən şeir haqqında danışmazdan əvvəl eşqdən danışmağın vacib olduğunu hesab edirəm! Çünki Fars ədəbiyyatının möhtəşəm nümayəndəsi Qeysər Aminpurun: “Biləsiniz ki, şairlik bu aşiq olmaqdı!”– deyə qətiyyətlə vurğuladığı misralara rast gəldikdən sonra, bu barədə uzun-uzadı düşündüm…

Həqiqətən də, şair şeir söyləyərkən öz halında olmur, ilhamın qucağında ruhunu bu aləm sərhədlərinə sığmayan yerlərə qaldırır, yəni yer üzündən ayrılıb yazır.

Şeyxlərin alimi, alimlərin şeyxi Şeyx İbrahim Naxai deyib: “Eşqi bəlaya , oxşatdıq çünki rast gələn hər kəs Aşiqlik iddiası etməsin”.

Beləliklə, özünü min bir yol ilə tanıtmağa çalışmaqla hələ şair olmaq və formalaşmaq mümkün deyil. Təəssüf ki, bu gün əksər oxucular məşhurluqla həqiqi istedadı düzgün qiymətləndirə bilmir.

Həqiqi istedad heç bir mükafat və ya məşhurluqla ölçülə bilməz. Şeir yolu qəlb yolu, tale yolu deməkdir… Beləliklə, yaradıcılığını, həyatını şov-şəbəkələr və yalanlarla qurmaq istəsələr, lap yaxşı, bu yolu seçsinlər!

Amma bu yolla yalnız özlərini aldatmış olurlar.

— Bu gün dünya üzrə qarışıqlıqların, zülmün və ədalətsizliyin hökm sürdüyü bir zamanda qəlbindən hansı düşüncələr keçir?...

—Bu sual — insan qəlbini parça-parça edən, bəşəriyyətin vicdanına ünvanlanan ən ağır suallardan biridir…

Mən də bu sonsuz kainatın bir zərrəsiyəm.

Bu dünyada insanlıqla eyni havanı nəfəs alır, eyni səmanın altında yaşayıram...

Elə buna görə də bəşəriyyətin sevincini də, kədərini də ruhumla hiss edirəm. Dünyanın hansısa viran qalmış guşəsi, hansısa məzlumun gözündən süzülən hər bir damla yaş qəlbimdə əks-səda doğurur.

Zülm — təkcə bir xalqın faciəsi deyil, o, bütün insanlığın yarasıdır. Ədalətsizlik — təkcə bir hadisə deyil, o, qəlblərimizdəki tarazlığı sarsıdan bir zəlzələdir.

Dünya yaranandan bəri xeyirlə şərin əbədi mübarizəsi davam edir.

Bu mübarizə yalnız xaricdə deyil — o, hər bir insanın daxilində, qəlbinin ən incə qatlarında baş verir. İnsan — həm yaradan, həm də dağıdandır. O, əli ilə bir bağ yarada bilər, ya da o bağı külə çevirə bilər… Buna görə də mən daha çox insanın qəlbindən qorxuram: orada sevgi də var, amma o sönərsə — zülmət də var.

Bəzən düşünürəm: insanlıq tərəqqiyə doğru bu qədər sürətlə irəlilədiyi bir vaxtda, niyə qəlb tərbiyəsində geri qalırıq? Texnologiya səmanı fəth etdi, amma insan qəlbi hələ də öz içindəki qaranlıqla mübarizə aparır. Tamahkarlıq — dövrümüzün ən təhlükəli xəstəliyinə çevrilməkdədir. O, o qədər səssiz və hiss olunmadan daxil olur ki, sonda insanı öz mahiyyətindən, insanlığından uzaqlaşdırır. Qorxuram ki, bu bəla cilovlanmasa, insan bir gün öz əli ilə öz gələcəyini məhv edəcək…

Düzünü desəm, gələcək haqqında düşündükdə qəlbimdə iki hiss oyanır: biri — qorxu, digəri — ümid. Qorxu — bugünkü qarışıqlıqlardan, müharibələrdən, ədalətsizliklərdən doğur. Ümid isə — hələ də insan qəlbində yaşayan mərhəmət, şəfqət və yaxşılıq toxumlarından cücərir. Çünki hər bir qaranlığı işıqlandıran ən kiçik bir nur belə mövcuddur…

Bu səbəbdən mən bu gün yalnız nigaranlıqla deyil, eyni zamanda şükür hissi ilə yaşamaq istəyirəm. Çünki hələ də seçim imkanımız var — yaxşılığı seçmək, ədaləti qorumaq, sülhü yaşatmaq imkanımız var. Əgər hər birimiz öz qəlbimizdə kiçik bir sülh məkanı qura bilsək, bu məkanlar birləşərək bütün dünyanı əhatə edən bir səadət bağçasına çevrilə bilər.

Çünki insanın ən böyük qələbəsi — başqaları üzərində deyil, öz nəfsi və nifrəti üzərində qazandığı qələbədir!

— Hazırda hansı layihə üzərində işləyirsən?

— Hazırda bir neçə böyük layihə üzərində çalışıram.

Adətimə görə, hələ reallaşmamış, tamamlanmamış işlərim və planlarım haqqında məlumat vermirəm. İnşallah, 2026-cı ildə beynəlxalq səviyyədə əhəmiyyətli bir layihəmi tamamlayacağam.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.04.2026)

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti, Azərbaycan Milli Konservatoriyasının “Milli vokal” kafedrasının baş müəllimi, görkəmli vokal ifaçısı Zenfira İsmayılovanın 60 illik yubileyinə həsr olunur.

Aysel Fikrət,

Azərbaycan Milli Konservatoriyasının mətbuat katibi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Azərbaycan istedadlar ölkəsidir. Onun havasına, suyuna sənətkarlıq hopub. Bu gün yenə də sənətkar müəllimlərimizdən biri haqqında danışmaq istəyirəm. Söhbət zəngin musiqi irsimizin qorunduğu, gözümdə günü-gündən böyüyən və yeni layihələri ilə musiqi mədəniyyətimizə əvəzolunmaz töhfələr bəxş edən Azərbaycan Milli Konservatoriyasının daha bir fədakar sənətkarı və ustadından gedir. Azərbaycan Milli Konservatoriyasının “Milli vokal” kafedrasının baş müəllimi, Əməkdar artist, görkəmli vokal ifaçısı Zenfira İsmayılovadan.

Onun vokal sənətinin incəliklərini zərgər dəqiqliyi ilə mənimsəyib öz tələbələrinə ötürməsinin hər zaman şahidi oldum.

Bu gözəl pedaqoqla tanışlığım Azərbaycan Milli Konservatoriyasına ilk qədəm qoyduğum günlərə təsadüf edirdi. İlk qatıldığım tədbir təsadüfdən, ya həyatın hədiyyəsindən onun görkəmli bəstəkar Fikrət Əmirovun əsərlərindən ibarət sinif konsertinə təsadüf etmişdi.

Həmin gün böyük məsuliyyətlə işə gəlmişdim. Onu ilk gördüyümdə konsert öncəsi tələbələri ilə nəsə danışırdı. Uzaqdan görüb yaxına gəldim. Özümü təqdim edərək qeyd etdim ki, bugünkü konsert haqqında yazacağam. Azərbaycan Milli Konservatoriyasının Fikrət Əmirov adına zalının foyesində əyləşmişdi. Gülərüzü, mehriban baxışı ürəyimi tam rahatlandırdı. Bəllidir ki, çox həyəcanlı idim. Milli Konservatoriyada artlq bir neçə gündür ki  mətbuat katibi idim. İşimi çox sevirdim, yalnız ilk təcrübə üçün musiqi yönümlü təhsil ocağında başlamaq məni qorxudurdu.

Yalnız Zenfira xanımın mənim həyəcanıma qarşılıq olaraq əmin və həzin baxışları bu həyəcanıma su çilədi.

Konsert başladıqda Zenfira xanım zalda tamaşaçıların yanında əyləşdi. Konsert boyu baxışlarını tələbələrindən ayırmadı. Mən diqqətlə onu izləyirdim. Əsil pedaqoq sevinci gözlərindən süzülürdü. Konsert bitdikdən sonra onu təbrik etdim. Onun musiqi dünyası, tələbələr üçün qurduğu səhnələr və seçdiyi musiqi əsərləri məni o qədər xoşbəxt etmişdi ki... Tədbir bitən kimi kafedra rəhbəri, Xalq artisti Azər Zeynalova yaxınlaşıb təbrik etdim. Zenfira xanıma ürəyimdən gələn, aldığım təəssüratın gözəlliyini bildirəcək sözlər dedim. Əlbəttə, sözlər kifayət etmədi. Həmin gün təsirlənib bir yazı da yazdım. Zəng edib təşəkkür etdi.

Opera sənətinin inkişafı məni ta erkən yaşlarımdan düşündürüb. Həmişə düşünmüşəm, görəsən, bu gözəl sənətin davamçıları kimlər olacaq. Bu gün artıq mən qürur və böyük fəxarət hissi ilə deyə bilərəm ki, Azərbaycan Milli Konservatoriyasının "Milli vokal" kafedrasında Azərbaycanın opera səhnəsi üçün faydalı, hava-su kimi gərəkli səslər var. İstedadlar var. Əlbəttə, ustadları, müəllimləri əsl sənət xiridarları olduqlarından bu istedadlar meydana gəlib.

Azərbaycan Milli Konservatoriyasının bir ali təhsil ocağı olaraq missiyalarından ən başlıcası Azərbaycan musiqi sənətinin inkişafı, onun nəsillərdən-nəsillərə olduğu kimi yetirilməsidir. Sənətkar müəllimlər sırasında Əməkdar artist Zenfira İsmayılovanın öz dəst-xətti, öz pedaqoji yanaşması ilə seçilir. Sənətkar olmaq hələ gözəl pedaqoq olmaq anlamına gəlmir. Əsil pedaqoq duyğusu və sevgisi Zenfira xanımın əsas xarakterizə edən cəhətlərdən biridir. Böyük sənətkar olsa da, o, öz şagirdlərinə meydan verəndə, səhnə bəxş edəndə çox sevinir. Onlarla işləməyi çox sevir. Tələbələri onun güzgüsü kimidir. Onun sənətini çox mənimsəyən də var, buna çalışan da. Amma əsas odur ki, hamısı istedadlı və çalışqandır.

Onları yaxşı ifaçı kimi yetişdirməyi özünə bir borc bilir. Yetişdirdiyi tələbələr hazırda da müxtəlif teatr kollektivlərində aparıcı solist kimi çalışır və müxtəlif yerli və beynəlxalq müsabiqələrdə yüksək səviyyədə çıxışlar edirlər.

Zenfira İsmayılova Azərbaycan vokal məktəbinin inkişafı üçün əlindən gələni əsirgəməyən, tələbə və müəllim kollektivi arasında professional, qayğıkeş, əzmkar müəllim kimi sayılıb-seçilir.

Çox sonralar mənim üçün məlum olur ki, Zenfira İsmayılovanın öz müəllimləri də onun böyük səhnəyə gəlməyində əsas rol oynayıblar. Bu barədə ondan soruşanda böyük sevgi ilə müəllimlərindən və sənət yolundan söhbət açır. Əlbəttə, müəllimlərini sənətə gəlişində güclü dayaqlardan sayır, qazanılan uğurlar üçün onların böyük rolu olduğunu dilə gətirir. Bu cür gözəl müəllim olmaq üçün gözəl müəllimlərin olmalıdır.

Orta məktəbdə balaca Zenfiraya nəğmədən dərs deyən Firəngiz müəllimə onun ürəyində olan sənət qığılcımını üzə çıxarıb. Hələ kiçik yaşlarından, məktəb illərində isə məktəblilər arasında, hətta şəhər miqyasında keçirilən tədbirlərin aparıcı solisti olur, xalq mahnılarından tutmuş bəstəkar mahnılarınadək kiçik səhnədə tamaşaçılar qarşısında həvəslə ifa edərmiş. Onun ifası artıq könüllərə yol tapırdı. 1987-ci il idi. Sumqayıtdakı 10 nömrəli orta məktəbi bitirib sənədlərini Bakıda A. Zeynallı adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbinin vokal şöbəsinə təqdim edir. Həyəcanlı imtahan günü gəlib çatır. Zenfira İsmayılova Fikrət Əmirovun “Sevil” operasından Sevilin ariyasını hazırlayır, radio ifasının köməyi ilə əsəri öyrənmiş, əsərin bütün xırdalıqlarını mənimsəmişdi. Özünü bu imtahana tam hazır bilsə də, gənc ifaçı qəribə bir halla qarşılaşır: ifasını həddindən artıq bəyənmiş müəllimlər imtahanın nəticələrində onu musiqi məktəbinə qəbul etməmişdilər.

Məyus halda sənədlərini götürüb küskün halda getməyə hazırlaşan gənc Zenfiranı gələcəkdə onun sənət həyatında böyük rol oynayan Sevda Məmmədova qucaqlayır və ona bildirir ki, o, çox gözəl ifa etdi, mütləq onun sinfində təhsil almalıdır. Elə o gündən Sevda Məmmədovanın sinfinə gedib, ondan vokal sənətinin sirlərini hələ tələbə olmadan öyrənməyə başlayır. Bir il sonra artıq tələbə olur. Tələbə olduğu dövrdə Sevda Məmmədova ilə birgə Azərbaycan və Avropa bəstəkarlarının əsərlərini sevə-sevə öyrənir,  konsertlərdə isə səhnə mədəniyyətini qavrayır. Daha bir müəllimindən də danışmağı özümə borc bilirəm. Bu da istedadlı vokal ifaçısı Zenfira İsmayılovanın musiqi akademiyasında təhsil aldığı dövrdə sevimli müəlliməsi Elmira Bağır qızı Quliyevadır. O dövrdə orada tanınmış vokal müəllimlərindən biri idi. Gənclər onun sinfində təhsil almağa maraq göstərirdilər. Elmira xanım təhsilini Estoniyada, Tallin Konservatoriyasında başa vurmuşdu. Klassik musiqinin sirlərinə dərindən bələd idi, vokal texnikasını gənclərə məharətlə aşılayırdı. O da bütün ömrünü müəllimlik fəaliyyətinə həsr etmiş bir müəllim idi. Bəli, essemin qəhrəmanının hələ tələbə ikən qazandığı bütün uğurlarında daima yanında olan vokal müəllimləri — Sevda Məmmədova və Elmira Quliyevanın çox böyük rolu olub. Artıq özüm üçün bu möhtəşəm müəllim-tələbə münasibətlərinin sirrini tapmışdım: gözəl müəllim olmaq üçün mütləqdir ki, sənin də ustadın gözəl olsun. Əlbəttə, Elmira Quliyeva və Sevda Məmmədovanın pedaqoji fəaliyyətində bir çox sənətkarlara yol göstərilməsi, böyük səhnəyə yol almaqda kömək etmələri danılmazdır. Zenfira İsmayılova da o dövrdə Azərbaycan opera səhnəsinə yeni bir nəfəs kimi doğuldu. Bu gün onun Azərbaycan səhnəsində doğulmasına, parlamasına təkan olan məhz müəllimləri olmuşdur. Ürəyimdə bütün düyünlər çözüldü, bütün suallara cavab tapıldı. Müəllim şəcərəsinin layiqli davamçısı, bu gün 60-cı baharını yaşayan gözəl ifaçı, müəllim Zenfira İsmayılova haqqında söhbətə davam edirəm.

Bilirik ki, 90-cı illər Azərbaycan incəsənətinin bütün sahələrində olduğu kimi operada da durğunluq dövrünü yaşayırdı. O dövrdə Elmira Quliyeva sevimli tələbəsini ikinci kursda oxuyarkən, 1992-ci ildə Akademik Opera və Balet Teatrına aparır, teatrın səhnəsinə çıxarır. Tanınmış musiqiçilərin qarşısında bir neçə əsər oxuyan gənc vokalçını orada 10-12 nəfər ifaçının içindən seçib işə qəbul edirlər. Tələbə ikən teatrda işə qəbul edilən gənc vokalçı ikiqat məsuliyyət hiss etməyə başlayır. Beləliklə, sehrli səhnə həyatı başlayır.

Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında uzun illər çalışan ifaçı Azərbaycan və Avropa bəstəkarlarının əsərlərində baş rolları ifa edir. İlk ifası Müslüm Maqomayevin “Şah İsmayıl” operasında Gülzar obrazı olur. Dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin “Koroğlu” operasında Nigar, “Arşın mal alan” əsərində Gülçöhrə, Fikrət Əmirovun “Sevil”ində Sevil, Vasif Adıgözəlovun “Natəvan”ında Natəvan,

Rucero Leonkavallonun “Payatsı” (məzhəkəçilər) operasında Nedda, Cakomo Puççininin “Madam Batterflay” operasında Madam Batterflay, Sergey Raxmaninovun “Aleko” operasında Zemfira, Pyetro Maskanininin “Kavaleria rustikana” operasında Santuzza rollarını ifa edir. Biri-birindən fərqli, rəngarəng obrazlar yaradır.

Bir çox mühüm dövlət tədbirlərində iştirak edir, qastrol səfərlərində çıxış edir. 1998-ci ildə Üzeyir Hacıbəyovun “Arşın mal alan” operasının premyerası baş tutur. Zenfira İsmayılova Gülçöhrəni ifa edir. Tamaşaya ümummilli lider Heydər Əliyev də təşrif buyurur. Azərbaycan mədəniyyətinin gələcəyinə dəyər verən uzaqgörən Ümummilli Lider tamaşanı çox bəyənir. Gözəl ifaçını qiymətləndirərək sərəncam imzalayır. Tamaşanın səhəri Ulu Öndər Heydər Əliyevin sərəncamı ilə əzmkar vokal ifaçısına Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti adı verilir.

Eyni zamanda sənətinin zirvəsində olan gənc ifaçı ölkəmizin mədəniyyətini başqa dövlətlərin səhnələrində təbliğ edir. TÜRKSOY-un təşkil etdiyi beynəlxalq proqramların iştirakçısı olur. O dövrdə TÜRKSOY Üzeyir Hacıbəyovun “Koroğlu” operasını bir çox türkdilli ölkələrin opera teatrlarında tamaşaya qoyulması məqsədilə səhnələşdirir və Zenfira İsmayılova Nigar obrazına təsdiq olunur. Qırğızıstan, Qazaxıstan və Türkiyədə bu tamaşada iştirak edir. Respublikamızda Cəfər Cabbarlı əsərlərinin ən gözəl tamaşası müsabiqəsində məhz onun baş rolda olduğu “Sevil” operası qalib gəlir. Ən gözəl qadın rolunun ifaçısı kimi Zenfira İsmayılova, kişi rolunun ifaçısı kimi isə Xalq artisti Azər Zeynalov seçilir.

Tamaşa yadımda idi. “Sevil” operası ən baxılan opera tamaşalarından biri idi. Mənim də dəfələrlə getdiyim tamaşada  Sevil obrazı İndi də  gözümün önündədir. Tamaşaçı sevgisini qazanmaq həm aktyorluq məharəti, həm də peşəkar ifa tələb edirdi. Hətta mən getdiyim bir neçə opera tamaşası içində məhz həmin əsəri dəfələrlə xatırlayıram.

2002–2005-ci illərdə Türkiyə Cümhuriyyəti Antalya Dövlət Opera və Balet Teatrına baş solist kimi dəvət alır və 3 il müqavilə ilə orada çalışır. 2007–2014-cü illər ərzində Prezident mükafatına layiq görülür.

Zenfira İsmayılova pedaqoji fəaliyyətinə 2011-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində başlamışdır. 2015-ci ildən bugünədək isə Azərbaycan Milli Konservatoriyasında pedaqoji fəaliyyət göstərir. 2019-cu ilin oktyabr ayında Türkiyə Cümhuriyyətinin Hacettepe Konservatoriyasının dəvəti ilə vokal ixtisası üzrə master dərsləri təşkil edir və çox uğurlu nəticələr əldə edir. Eyni zamanda Üzeyir Hacıbəyovun 140 illiyi çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin təşkil etdiyi ustad dərsində də ustad kimi iştirak edib. Bütün bu əzmkar, peşəkar vokal ifaçısı və müəllim yoluna nəzər saldıqca Azərbaycan mədəniyyəti və incəsənətinin bu sayaq sənətkarlarla çox əmin əllərdə olduğu aydın olur.

Onun haqqında yazarkən səhnədən erkən yaşlarda ayrılan və istedadını, daxilindəki yanar sənət ocağını öz tələbələrinə həsr edən böyük bir insanlıq hiss etdim.

İndi sevimli müəllim, uğurlu vokal ifaçısı, mehriban, qayğıkeş insan Zenfira İsmayılovanın 60 yaşı tamam olur. Bu il onun üçün yubiley ilidir.

Azərbaycan Milli Konservatoriyasının yeni və son dərəcə uğurlu olan “Nəsillərin dialoqu” layihəsinin bugünkü buraxılışında Bakıya möhkəm yağış yağır. Nə olsa da, hazırlaşıb getməliyəm, deyə düşünürəm. Bir neçə səbəbdən öncə işin içində sevimli müəllimimiz Zenfira xanım və onun bir-birindən istedadlı tələbələri var. Gəldiyimdə çox həyəcanlı idi, məşq edirdi. Bir az keçmir havanın necəliyindən asılı olmayaraq zal tamaşaçılarla dolur. Azərbaycan Milli Konservatoriyasının rəhbərliyi, müəllim və tələbələri də gəlir.

Tamaşa boyu Zenfira müəllimə öz müəllimi ilə birgə ifaları dinləyir. Sonda özü də bir qədər ifa edir. Çünki layihənin qanununa görə mütləq ustad özü iştirak etməlidir. Bəlkə də bu məqaləni yazma səbəbim də məhz bu anla bağlıdır. Aman Allah, elə həmin an Zenfira İsmayılova Fikrət Əmirovun “Mən səni araram” musiqi əsərini ifa edərkən içimdə çox qəribə hisslər baş verdi, sanki ruhum çırpınmağa başladı. Bir xiffət, bir həsrət — bu cürmü anlatılar... “Mən səni araram” misrasını ifa edən Zenfira xanım sanki bu ifa ilə insanı yox, insanın ruhunu qucaqlayır. Onun daxili aləminə, iç dünyasına təsir edir. Əlbəttə, bu cür sənətkarlarla eyni dövrdə, eyni şəhərdə yaşamaq belə xoşbəxtlikdir.

Gözəl və sevimli insan olan, peşəkar pedaqoq, görkəmli, yaddaqalan obrazlar yaradan vokal ifaçısı, uğurlu sənətkar, Respublikanın Əməkdar artisti Zenfira İsmayılovanı 60 illik yubileyi münasibətilə ürəkdən təbrik edirəm. Ona ürəyinin, tələbləri ilə və öz yaradıcılığı ilə bağlı bütün gözəlliklərə yetməyi diləyirəm. Təvəqqəm budur ki, o həzin ürəklərə yol tapan səsindən biz adi insanları məhrum etməsin.

Çünki insan övladı ömrü olduqca axtarır — kimisi səs, kimisi də bir hənirti. Elə bəlli musiqi əsərinin sözlərində olduğu kimi arayır, axtarır.

Azərbaycan Respublikasının musiqi mədəniyyəti uğrunda göstərdiyi danılmaz xidmətlərinə görə qürur duyduğumuz Zenfira İsmayılova, yubileyiniz mübarək!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.04.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bu dəfə “Maraqlı söhbətlər”də "Əsir düşmüş qadın kimi yaşamaqdansa, ölümü üstün tuturam" deyən şəhid Səma Kərimovanın anasına yazdığı məktub barədə danışacağıq. Rubrikamıza Ramil Cəbrayıl bələdçilik edəcək.

1993-cü ilin martl ayının sonunda ermənilərin geniş hücum əməliyyatları zamanı Səma Kərimova və dayısıgilin maşın karvanı Laçından çıxarkən Kəlbəcər rayonu ərazisində yerləşən tuneldə mühasirəyə düşürlər. 1 yaşlı körpə balası Nurlanə ilə əsir düşən Səma şəhid olmağı üstün tutaraq özünə qəsd edir.

Səma Kərimovanın anasına yazdığı məktub:

“Əziz ana! Məni bağışla. Mənə görə ağlama, bil ki, sənin qızın düşmənə əyilmədi, satılmadı, qürurunu sındırmadı. Burada hər dəfə yadıma düşəndə ki, erməni əlində əsirəm, bədənim uçunur. Bu ləkəni götürə bilmirəm. Bizim əsir düşməyimiz kişilərimizə damğadır. Onlar bizi qəbul etsələr də, biz vətəndə həmişə gözükölgəli gəzəcəyik. Əsir düşmüş qadın kimi yaşamaqdansa, ölümü üstün tuturam. Sənin yanına “girov damğası” ilə qayıda bilmərəm...

Ana, sən bir övlad itirib, əvəzində iki övlad qazanırsan. Mənim balalarımı məni saxladığın kimi saxla. Anaları ol, nənələri ol... Nurlanəmi düşmən əlindən xilas edin. Məni gözləməyin. Öpürəm hamınızı.

Səma.14 may 1993-cü il”.

Bu səhər Səma oyanmamışdı. Xankəndi şəhərində onunla əsir olanların hamı təəccübləndi. Çünki onun yuxusu qaydasında deyildi. Qəribə idi, uzun saçları yatağına dağılmışdı. Axı o yataqda belə saçlarını toplayıb, sancaqla yığırdı. Həftələrdir “Mənə erməni qanı vurmayın, mənə erməni əli toxunmasın” deyən gənc qadının biləyindən axan qan yatağı qırmızıya boyamışdı. O biri əlində isə qanlı saç sancağı var idi. Yaralı, taqətsiz qadın - kim bilir, hansı əzabla sancaqla biləyini deşib, damarlarını dartıb kəsmişdi.

Səma Kərimova şəhid olmağı erməni əsirliyindən üstün tutmuşdu...

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.04.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü Namiq Dəlidağlının Qırğızıstanda “Men ubakıttan utuldum” (“Mən zamana uduzdum”) adlı şeirlər kitabı nəşr olunub.

Qırğızıstan Yazıçılar Birliyi Oş vilayəti bölməsinin tövsiyəsi və həmin bölmənin rəhbəri, Oş Dövlət Universitetinin müəllimi Bermet Zakirovanın rəyi əsasında nəşr edilən bu kitab, eyni zamanda iki qardaş xalq arasında qurulan ədəbi körpülərin möhkəmləndiyini göstərən, sözün sərhəd tanımadığını sübut edən mənəvi bir görüş, qələm adamlarının ədəbiyyata və ulu sözə olan ehtiramının təzahürüdür. Kitabın redaktoru Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü Muqimcon Nurboyevdir.  Şeirləri qırğız türkcəsinə Aykın Mamatova uyğunlaşdırıb.

    Qeyd edək ki, Namiq Dəlidağlının indiyədək “Ağ gecənin nağılı”, “Otel otağından reportaj”, “Əllidə ələnənlər”, “Sevgi sukunti” (“Sevgi sükutu”) (Özbəkistan) adlı şeir kitabları, Şuşa fatehlərindən olan şəhid Sahib Musayevin qəhrəmanlığından bəhs edən “Bitməyən ömrün yarımçıq gündəliyi” publisistik toplusu, eləcə də “Namiq Dəlidağlı – Sözdə görünən adam” portret cizgiləri kitabı işıq üzü görüb. O, həmçinin dörd publisistik toplunun həmmüəllifidir.

Namiq Dəlidağlı eyni zamanda bir çox kitabın redaktoru, tərtibçisi və ön söz müəllifidir. Onun şeir və məqalələri ABŞ, Cənubi Koreya, Türkiyə, Pakistan, Orta Asiya, eləcə də bir sıra Avropa ölkələrinin mətbuatında ardıcıl dərc olunur. Şeirləri həm Azərbaycanda, həm də xaricdə nəşr edilən müxtəlif ədəbi toplularda yer alıb.

“Men ubakıttan utuldum” şeirlər toplusu müəllifin ölkə xaricində nəşr olunan sayca ikinci kitabıdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.04.2026)

Murad Vəlixanov,

 "Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Aprelin 1-i dünyanın bir çox ölkəsində gülüş və ya aldatma günü kimi qeyd olunur. Bu günün mahiyyəti ilə bağlı müxtəlif versiyalar mövcuddur. Bu barədə ən geniş yayılmış məlumatlardan biri də müsəlman qırğını ilə bağlıdır...

XV əsrin sonlarında xristian ordusu Əndəlüs müsəlmanlarının son qalasını mühasirəyə alır. Uzun sürən savaşda müsəlmanlar qəhrəmancasına döyüşürlər. Düşdüyü vəziyyətin çətinliyini anlayan xristian ordusunun komandanı hiyləyə əl atır. 31 mart gecəsi bir əlində Quran, digər əlində İncil qalanın önünə gələrək “bu iki kitaba and içirəm ki, təslim olsanız, bu axşam sizə heç bir şey etməyəcəyəm”, - deyir.

Mühüm görüşlərdən sonra canlarının qurtulması qarşılığında müsəlmanlar qalanı xristianlara təslim edirlər. Səhər, yəni aprelin 1-i xristian komandan bütün müsəlmanların öldürülməsi haqda əmr verir. Ona verdiyi sözü xatırladan müsəlmanlara "mən dünən axşam üçün söz vermişdim, bu gün üçün deyil”, – deyir və onları edam etdirir. O gündən bəri aprelin 1-i xristianlar arasında “Hiylə - aldatma” günü kimi qeyd olunur.

Başqa bir rəvayət isə Fransa kralı ilə bağlıdır. 1564-cü ildə Fransa kralı IX Çarlz ilin 1 yanvar tarixini ilin başlanğıc günü təyin etdi. Bundan əvvəl Avropada ilin ilk günü 25 mart idi. Bu xəbəri eşidənlər etiraz məqsədi ilə köhnə adətlərinə davam edərək aprel ayında şənliklər keçirdilər. Başqaları isə onları aprel axmaqları adlandırdı, 1 aprelə axmaqlar günü adını verdilər.

Ən çox yayılmış versiyanın kökü gedib qədim Romaya çıxır. Romada təxminən 2000 il əvvəl hazırkı gülüş gününə oxşar bayramlar təşkil edilirmiş və bu bayramı ağılsızların günü adlandırırlarmış. Hər şey isə qapı qulluqçularından birinin imperator Konstantinə zarafatla gülüşün dövlətə onun özündən çox fayda verə biləcəyini deyəcək qədər ürəklənməsindən başlayıb. Konstantin ona söylədiklərini həyata keçirmək imkanı verib və xüsusi qərar çıxarıb ki, ilin bir günü Romanı zarafatcıl şəxs idarə etsin. Həmin tarixdə ölkənin hər yerində insanlar gülür və müxtəlif zarafatlar edirmişlər.

Bəzi tədqiqatçıların fikrincə, bu ənənə Qədim Hindistanda meydana gəlib. Hindistanda martın 31-i "Gülüş günü" kimi tarixə düşüb.

Almaniya və Avstriyada aprelin 1-i xoşbəxt olmayan gün sayılırmış. Hesab edirlərmiş ki, bu tarixdə anadan olan adamın həyatda bəxti gətirməyəcək. Ona görə ki, aprelin 1-də İsa Məsihi satan Yəhuda anadan olub. Şeytanın göydən yerə endiyi gün kimi dəyərləndirilən həmin tarixdə kəndlərdə heç kəs işləmirmiş. Həm böyüklər, həm də uşaqlar bir-birilərini aldadaraq əslində yerinə yetirilməsi mümkünsüz olan tapşırıqların arxasınca göndərirlərmiş.

1 apreli gülüş günü kimi qeyd etmək Azərbaycana SSR-dən xatirə qalıb. Hazırda dünya əhalisinin 70 faizi 1 apreli gülüş günü kimi qeyd edir, dost-tanışla zarafatlaşır.

Aprelin 1-nin gülüş günü olmasının Azərbaycanın tanınmış qəzetçisi və yazıçısı, millət vəkili Aqil Abbasa xüsusi aidiyyatı var. Belə ki, Azərbaycanda ən çox lətifə bilən, ən yaxşı duzlu-məzəli söhbətlər edən şəxs məhz Aqil Abbasdır. Və üstəlik, o, aprelin 1-də dünyaya gəlib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“İsmayıl Dağıstanlı Şekspir obrazlarını oynamaq üçün səhnəyə gəlib” - Tanınmış rejissor və pedaqoq Aleksandr Tuqanov deyib bu kəlmələri.

Bu gün geniş potensiala və sənət duyumuna görə kinorejissorların diqqətini çəkən, müxtəlif janrlı 10-a yaxın filmdə yaddaqalımlı ekran obrazları yaradan aktyor, Xalq artisti İsmayıl Dağıstanlının (Hacıyevin) anım günüdür

İsmayıl Dağıstanlı 6 yanvar 1907-ci ildə Qax rayonunun Zərnə kəndində doğulub. Səhnə fəaliyyətinə 1925-ci ildə Nuxa (Şəki) mərkəzi fəhlə-kəndli klubu nəzdindəki dram cəmiyyətində başlayıb. Bakı Teatr Texnikumunda təhsil alıb. 1927-ci ildən eyni zamanda təcrübəçi aktyor kimi Dram Teatrının səhnəsində kütləvi səhnələrdə çıxış edib.

 1930-cu ildən fasilələrlə Dram Teatrında, İrəvan Dram Teatrında (1936–37) işləyib, Dərbənddə təşkil etdiyi Azərbaycan teatrının rejissoru və aktyoru olub. 1938-ci ildən Azərbaycan Milli Dram Teatrının səhnəsində klassik obrazlar silsiləsi yaradıb. Azərbaycan səhnəsində V. İ. Lenin rollarının ilk ifaçısı kimi məşhurlaşıb.

Sənətdə qazandığı uğurlarına görə respublikanın əməkdar artisti, xalq artisti fəxri adlarınına layiq görülüb. Ənvər Məmmədxanlının "Şərqin səhəri" pyesinin tamaşasındakı Kirov roluna görə 1948-ci ildə Stalin mükafatı, İlyas Əfəndiyevin "Mahnı dağlarda qaldı" dramındakı Böyük bəy rolu üçün 1972-ci ildə respublika Dövlət mükafatı ilə təltif olunub.

 Ömrünün son illərində Azərbaycan İncəsənət İnstitutunda kafedra müdiri vəzifəsində çalışıb. Bir neçə aktyor və teatr haqqında kitabları nəşr olunub.

Kinoda debüt (Səbuhi) rolunu “Səbuhi” filmində ifa edən İsmayıl Dağıstanlı Azərbaycan maarifçisi, dramaturqu, filosofu Mirzə Fətəli Axundzadənin prototipini özünəməxsus ifa və jestlərlə yaradıb.

Dövrünün qabaqcıl ideyaları uğrunda mübariz kimi çıxış edən mütəfəkkirin həyat mövqeyini, düşüncələrini inandırıcı göstərməyə nail olub. İstedadlı aktyorun “Koroğlu” tarixi-bioqrafik filmində oynadığı vəzir surəti də orijinal üslub tərzinə görə maraqlı və baxımlıdır.

Filmoqrafiya

1. Abbas Mirzə Şərifzadə

2. Ağasadıq Gəraybəyli (film, 1974)

3. Axşam konserti (film, 1948)

4. Böyük dayaq (film, 1962)

5. Koroğlu (film, 1960)

6. Kölgələr sürünür (film, 1958)-Zahidov

7. Qara daşlar (film, 1956)

8. Qatır Məmməd (film, 1974)

9. Səbuhi (film, 1941)

10. Sovet pəhləvanı (film, 1942)

11. Sualtı qayıq "T-9" (film, 1943)

Təltif və mükafatları

- "Stalin" mükafatı (2-ci dərəcə)

- Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı

- "Lenin" ordeni

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

- "Xalqlar Dostluğu" ordeni

- "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı

- "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı

Fəxri adları

- SSRİ xalq artisti

- Azərbaycan SSR xalq artisti

- Azərbaycan SSR əməkdar artisti

İsmayıl Dağıstanlı 1 aprel 1980-ci ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Azərbaycan muğamlarının, xalq və bəstəkar mahnılarının mahir ifaçısı kimi böyük tamaşaçı rəğbəti qazanan Abdulla Babayev düçünməyin ki, qarabağlıdır, o səbəbdən belə gözəl səsə malikdir. O, Naxçıvan torpağının yetişdirməsidir.

Abdulla Murtuz oğlu Babayev 1924-cü il aprelin 1-də Babək rayonunun Tumbul kəndində anadan olub. 1941-ci ildə orta məktəbi bitirən Abdulla Babayev 1959-cu ilə qədər Naxçıvan dəmiryol hissəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 1959–2011-ci illərdə Naxçıvan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblının solisti kimi fəaliyyət göstərən Abdulla Babayev öz repertuarını daim zənginləşdirib.

Onun ifasında səslənən "Naxçıvan", "O Naxçıvandır", "Təki sən səslə məni" mahnıları bu gün də sevilə-sevilə dinlənilir. Abdulla Babayev Rusiya, Qazaxıstan, Özbəkistan, Tacikistan, Gürcüstan və Türkiyədə qastrol səfərlərində olmuş, Azərbaycan musiqisinin təbliği və yaşadılması istiqamətində mühüm xidmətlər göstərib.

Əməyi yüksək qiymətləndirilən Abdulla Babayev 1970-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əməkdar artisti, 1998-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti fəxri adlarına layiq görülüb, 1996-cı ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunub. Abdulla Babayev 2002-ci ildə Prezident təqaüdçüsü olub. Abdulla Babayev 2015 mart ayının 10-da vəfat edib.

Naxçıvanın Huhçıxan İnformasiya Agentliyi xanəndənin həyatının və yaradıcılığının pərdəarxası, bilinməyən  məqamlarından söhbət açıb. Diqqət edək:

“Yaddaşımızda bax elə bu cür qaldı: eynəkli, ağ saçlı, şən- şaqraq ifası ilə xalqın könlündə taxt quran bir  insan. Uşaqlıqdan “Aban” deyə çağrılıb, elə sonrakı illərdə də dost-tanış ona bu cür müraciət edib, ta ki böyük səhnələri fəth edib sənətdə öz imzasını təsdiqləyənə qədər...

Gözəl səsə malik  olan dəmiryolçu  Murtuz kişinin ailəsində dünyaya göz açıb. Murtuz kişinin hərdən bir evdə zümzümə etməsi, toylarda oxuması  balaca Abdullanın da  körpə qəlbini riqqətə gətirir. Elə sonralar onun müğənni olmasında atasının böyük rolu olur.

Evdə boş vaxtlarında radioya qulaq asaraq musiqini öyrənir, tava, vanna, vedrəni qaval əvəzi istifadə edərək muğamlar, mahnılar oxuyur. 9 uşaqlı ailənin böyük övladı olan Abdulla 19 yaşında ikən   atası  dünyasını dəyişir. Böyük ailənin  yükü onun çiyinlərinə düşür. 1941-1945-ci illər müharibəsi başlayanda onu da müharibəyə aparırlar, lakin gözləri zəif oluğuna görə geri qaytarılır.

Abdulla başlayır bənnalıq etməyə. Hətta divar hörəndə də mahnı oxuyur, yoldan keçənlər ayaq saxlayıb onun səsinə qulaq asırlar. Məclislərdə, səhnələrdə çıxış etməsə də, artıq çoxları onun  gözəl səsə malik olduğunu bilir. Bir dəfə kənddə yaxın qohumlarının birinin toyunda kimsə təklif edir ki, Abdulla oxusun. Onu zorla musiqiçilərin yanına gətirirlər. Şəhərdən dəvət olunmuş xanəndə  qavalı ona verib deyir:

-Utanma, oxu.

Çalğıçılar elə bil himə bənd imişlər. Çox keçmir ki, Abdullanın yanğı dolu məlahətli səsi ətrafı bürüyür, məclisdəkilər yerbəyerdən deyirlər: “Bunun nə qiyamət səsi varmış, lap adamı yandırıb yaxır ki...” Mahnını oxuyub qurtaranda hər tərəfdən “əhsən”, “səsinə söz ola bilməz” sədaları eşidilir. Elə həmin gündən Abdulla böyük sənətin astanasına qədəm basır.

1959-cu ildə Naxçıvan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblı təşkil olunanda belə bir elan verilir ki, yaxşı mahnı oxuyanları, tar, kamaça çalanları ansambıla qəbul edirik. Abdulla  həmin ansambla gedir  və səsi yoxlanıldıqdan sonra məlum olur ki, o elə yaxşı oxuyandır.  Ansamblda işə qəbul haqqında ilk əmr Abdulla Babayevin adına yazılır. Beləliklə, 1959-cu ildən onun  solist kimi  başlayan səhnə həyatı 50 ildən artıq bir dövrü əhatə edir

Uzun illər səhnələrdə olan, çox mahnılar oxuyan, konsertlər verən, özünəməxsus ifa tərzi ilə seçilən Abdulla Babayev oxuyanda qəlbinin sevinci simasında təzahür edib. “Balıq susuz yaşaya bilmədiyi kimi, mən də musiqisiz yaşaya  bilmərəm” deyərmiş. Bacarıqlı bənna kimi vaxtilə çox gözəl, yaraşıqlı evlər tikən xanəndə oxuduğu mahnıların da bənnası olub.

 “Naxçıvan”, “O Naxçvandır”, “Təki sən səslə məni”, “Dəli ceyran”, “Yaxan düymələ”, “Almanı atdım xarala”, “Qoy gülüm gəlsin”, “ İrəvanda xal qalmadı”, “Tel nazik” və daha neçə-neçə mahnılar onunla oba-oba, oymaq-oymaq gəzib,  sənət yoluna işıq salıb və Naxçıvan  mədəniyyətinə şan-şöhrət gətirib. Ulu Naxçıvanımıza  həsr olunan, bu yurdu tərənnüm edən, qəlbləri ovsunlayan “O Naxçıvandır” mahnısı  da məhz  Abdulla Babayevin ifasında daha çox sevildi, özünə böyük mövqe qazandı.

Xanəndənin böyük sevgi, ilham və şövqlə oxuduğu “O Naxçıvandır” mahnısı  insanların ruhuna, qəlbinə, yaddaşına  hopdu.  Sənətkar elə bu mahnıyla da məşhurlaşdı. Bu sirr deyil ki, çoxları sözləri Əliheydər Qəmbərova, musiqisi Vahid  Axundova məxsus olan bu mahnının elə müəllifinin  Abdulla  Babayev olduğunu düşünür. Və bir də “Təki sən səslə məni” mahnısı ilə sevildi ölməz sənətkar.

Mahnıya məhz onun ifasında qulaq asanda insan  böyük zövq, mənəvi istirahət alır. Müğənni  konsertlərini “O Naxçıvandır” mahnısı ilə başlayıb “Təki sən səslə məni” ilə sona çatdırarmış. Naxçıvan torpağında bir ucu Ordubad, bir ucu Sədərək  harada şənlik olubsa,  Abdulla Babayev o məclisin başında olub.

Həmin şənliyə ucalıq, hörmət və məhəbbət gətirib. Qədim Naxçıvan torpağının əbədiyaşar nəğməkarı 80 yaşında da əlində dəf səhnəyə çıxıb, gözəl ifaları ilə qəlbləri riqqətə gətirib.  Ömrünün 80 yaşında  zilə qalxmaq,  asanlıqla zildən bəmə enmək hər oxuyana qismət olmasa da, ulu tanrı Abdulla  Babayevə  bu qisməti əta etmişdi.

Xalq artisti Abdulla Babayevlə Ulu Öndər Heydər Əliyevin  dostluğu  isə 1937-ci  ildən  başlayıb.  Sənətkar bu barədə xatirələrini dilə gətirərək deyib:

“Həmin illərdə mən Naxçıxan dəmiryol orta məktəbində oxuyurdum.   Dəmiryol vağzalının yaxınlığındakı gölməçə qış aylarında donanda məktəbli uşaqlarla buz üzərində yarışırdıq. Naxçıvan şəhər məktəblərindən də məktəblilər bu yarışda iştirak etmək üçün gəlirdilər.  O zaman,  yarış vaxtı Heydər Əliyevlə tanış oldum.

 Dostluğumuz beləcə başladı. Biz həmişə boş vaxtlarımızda görüşər, dərslər barədə söhbətlər edərdik. 1941-ci ildə müharibə başladı və bir-birimizdən ayrıldıq. Uzun müddətdən sonra mən onunla Naxçıvanın 40 illiyində görüşdüm.

Naxçıvanın 50 illiyi ilə bağlı keçirilən konsertdə  isə “O Naxçıvandır” mahnısını oxuyanda  Ulu Öndər Heydər Əliyev mənə – “Ay Aban, sən bütün mahnıları yaxşı oxuyursan. Bu mahnını isə daha yaxşı oxuyursan. Bu mahnını həmişə oxu”, -dedi.”

Abdulla Babayev muğamın beşiyi sayılan Qarabağın hər qarışına ayaq basıb, orada məşhur xanəndələrlə muğam məclislərində  qarşılıqlı oxuyub. Elin bütün toy-düyününün iştirakçısı olan sənətkar elə öz elçiliyini də özü edib, Bakıdan olan Bibixanım adlı qızla evlənib. Xanəndə gənclik illərindən ov həvəskarı olub. Bu isə təbiətə vurğunluğundan irəli gəlib.

Olduqca zarafatcıl, yumoru sevən, bamazə bir insan kimi saysız-hesabsız lətifələr bilib. Başına gələn qəribə əhvalatları güclü yumor hissi ilə danışar, məzəli söhbətləri ilə hamı tərəfindən sevilərmiş. Həyatda heç kəsin qəlbinə dəyməyib və  həddindən artıq səliqəli, zövqlü, humanist, qəlbi təmiz, ürəyi pak insan olan xalq artisti 9 övlad böyüdüb.

Oğlu, tarzən Zeynalabdin Babayevlə isə hər zaman bir səhnəni bölüşüb. Həm dost, həm də həmkar kimi ata-bala saysız-hesabsız dövlət tədbirlərində, məclislərdə, toy-düyünlərdə, qastrol səfərlərində olublar. Oğul tar çalıb, ata isə oxuyub. Naxçıvan Dövlət Filarmoniyasının solisti kimi çox yerlər, şəhərlər gəzən Xalq artisti ömrünün 45 ilini səfərlərdə keçirib. Xarici ölkələrdə də Azərbaycan muğamlarını, el havalarını, bəstəkar mahnılarını təbliğ və tərənnüm edib.

Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar vətənimizin ətrini onun şirin, mərhəm səsindən alıblar. Naxçıvanın musiqi həyatında, ifaçılıq aləmində xidmətləri olan  müğənninin ömrü başdan-başa nəğmələrlə, musiqi ilə yoğrulub”.

1970-ci ildə Abdulla Babayevə Naxçıvan Muxtar Respubikasının Əməkdar artisti, 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti fəxri adını veriblər. 1996-cı ildə isə Ulu Öndər Heydər Əliyev onu “Şöhrət” ordeni  ilə təltif edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.04.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bir neçə gün öncə böyük sənətkarımız Rasim Balayev dünyasını dəyişdi. Onu itirmək Azərbaycan teatr və kino sənəti üçün böyük itkidir. Lakin sənətkarı itirsək də, onun yaratdığı obrazlar, qoyduğu iz və sənəti heç vaxt itirilməyəcək. Rasim Balayev hər zaman bizimlə olacaq, onun xatirəsi və sənətkar irsi gələcək nəsillərə ilham verməyə davam edəcək.

Hər kəs tərəfindən sevilən, yalnız Azərbaycanda deyil, dünya səviyyəsində də tanınan və hörmət edilən sənətkar son mənzilə yola salınan kimi onun barəsində xatirələr dilə gəlməyə başladı.

Əməkdar artist Dilarə Əliyeva həmkarı Rasim Balayevlə bağlı “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalına müsahibə verib.

-Rasim Balayevi necə biri olaraq tanıyırsınız?

-Rasim Balayevin simasında Nəsimini, Babəki Cavidi sevdik. Onları elə təsvir etdik. Onun əsərləri bizim üçün böyük xəzinədir. Rasim öz simasında hər kəsə yer ayırırdı və ölümsüzləri yaşatdı. Özü də ölümsüzlüyə getdi... Nə qədər Azərbaycan qəhrəmanları varsa, onların hamısı Rasimin simasında yaşayacaq. Nə qədər ki, o qəhrəmanları yaşatdı, özü də qəhrəman kimi yaşayacaq.  Rasim məktəb yaratdı və xalqını sevdi. O, bütün məsələlərdə xalqın yanında oldu. Xalq da vida günündə onun yanına toplandı və onu son mənzilə yola saldı.Sənətkarı bütün şərəfi ilə əbədiyyətə tərk etdi. O, ən uca və ən ali sənətin memarı idi. Ona görə də ömrü boyu onun qarşısında baş əyəcəyik və dualar oxuyacağıq.

-Siz Rasim Balayevlə hansı xatirələri paylaşa bilərsiniz?

-Ən gözəl xatirələrimdən biri "Cavid ömrü"nün çəkilişi zamanı oldu. O, obraz üzərində işləyirdi və səhnəmizi məşq etdirirdi. Mənə çox yardımı toxunurdu. Rasim çox duyğulu insan idi. Gözəl təbiəti vardı, hətta ağac belə onun diqqətindən yayınmırdı. O, işığı qurur, təbiətə baxırdı.  Heç yadımdan çıxmaz. Bir dəfə çəkilişdə idik.  Ramiz Həsənoğluna baxıb dedi: “Tanrı rəssamdır, ən gözəl rejissordur. Gör necə gözəldir”.  Onun hər kəsi anlamaq kimi bir keyfiyyəti vardı, amma sevmədiyi insanları qəbul edə bilməzdi.  Demişdi: "Bir var dramaturgiya, bir də var dramaturguya".Söhbətlərində yumor hissi vardı, amma sadəcə dostlar arasında bunu ifadə edirdi. Çox gözəl xatirələri var idi.

Çox sanballı və həddindən artıq yüksək insani dəyərləri bir arada yürütmək hər kəsə qismət olmur, amma o bunu bacarırdı. O, sevməyi bacarırdı. Adi çəkilişlər belə insan ruhunda, bilmədiyin hardansa işıq gətirir. Bu, sənətin gücüdür".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.04.2026)