Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Sövetlər dönəmində SSRİ-nin paytaxtı- Moskva şəhərində ali təhsil almaq hər sovet gəncinə nəsib olmurdu. O dövrün gəncləri üçün bu, əlçatmaz uğurlarından biri sayılırdı. O da, azsaylı Azərbaycan gənclərindən biri kimi Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib və ona sovet dövründə jurnalistika nəzəriyyəsinin ən böyük nümayəndələri- Zasurski, Proxorov kimi məşhurlar dərs deyiblər...

Deyir ki:- “Ümumən o dövrdə Moskvada və digər müttəfiq respublikaların nüfuzlu ali təhsil ocaqlarında təhsil görmüş azərbaycanlı tələbələr də var idi. Onlar sonradan ölkəmizin ictimai-siyasi, mədəni-iqtisadi həyatında çox böyük rol oynamağa başladılar. Həmin illərdə mənim kimi jurnalistika təhsili almışlar içərisində Arif Əliyev, Mehman Əliyev, Bahadur İmanquliyev, Bəxtiyar Qaraca kimi şəxslərin adlarını çəkə bilərəm. Əksəriyyəti ilə bu gün də sıx münasibətim var. Bu siyahıya yaxın dostum, Moskvada fəaliyyət göstərən çoxsaylı qəzet və jurnalların yaradıcısı Əliş Əvəzi əlavə edə bilərəm. O, Moskva mətbuatında Qarabağ həqiqətlərini yayan fədakar simadır. Allah rəhmət eləsin, Rauf Talışınski bizdən az əvvəl təhsil almışdı...”

Bəli, söhbət bir vaxtlar Azərbaycan Mətbuat Şurasına rəhbərlik edən, sabiq deputat, "Xalq qəzeti"nin baş redaktoru, əməkdar jurnalist Əflatun Amaşovdan gedir. O, 1957-ci ilin aprel ayının 26-da Gücüstanın Bolnisi rayonunun Faxralı kəndində anadan olub. 1974-cü ildə Faxralı kənd orta məktəbini bitirib. İki il sonra SSRI Silahlı Qüvvələrində əsgəri xidmətə çağrılıb. Xidmətini başa vurandan bir il sonra BDU-nun filologiya fakültəsinə qəbul olunub. Bir müddət burada oxuduqdan sonra ali təhsilini Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsində başa vuraraq vətənə dönüb...

“O vaxt Azərbaycanda KİV-lərin sayı az idi. İş tapmaqda da müəyyən çətinliklər yaşanırdı. Redaksiyalardakı ştatlar da müvafiq strukturlar tərəfindən müəyyən edilirdi. Amma Moskvada yüksək təhsil gördüyümə görə mənə iş tapmaq o qədər də çətin olmadı. İxtisasım üzrə çalışdım. Düzdür, bir neçə ay AzərTAC-da korrektor kimi işlədim. Bilirdim ki, tezliklə mənim üçün müxbir ştatı açılacaq. Belə də oldu. Mən AzərTAC-da əsasən ictimai-siyasi şöbədə çalışmışam. İşimiz xəbər yayıcılığı idi. Doğrudur, ayrı-ayrı şəxslərdən müsahibələr də götürürdüm. Mirzə İbrahimov, Yaşar Qarayev, Arif Məlikov, Hüseyn Abbaszadə və digər tanınmışlarla müsahibələrim var. Hamısını arxivimdə saxlayıram. Hər biri ayrılıqda xatirədir, yaşantıdır. Qismət olsun, bu barədə nə vaxtsa kitab buraxmağı düşünürəm.”- söyləyir.

Doqquz il "AzərTAC" Dövlət Teleqraf Agentliyində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Sonra üç il yaradıcılarından biri olduğu "Yeni Nəsil" Jurnalistlər Birliyinin sədr müavini vəzifəsində işləyib. 1998-ci ildə "RUH" Azərbaycan Jurnalistləri Müdafiə Komitəsinə sədr seçilib. 2003-cü ildən 2009-cu ilədək Azərbaycan Mətbuat Şurası ona həvalə olunub. Sonra da Prezidentin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun Müşahidə Şurasına üzv təyin edilib. Ana dili ilə bağlı gözəl fikirləri var...

Deyir ki:- “Ana dili məsələsi olduqca həssasdır. Dil hər bir xalqın mövcudluğunun ən ümdə atributudur. Məsələn, almanlar çalışırlar ki, alman uşağı əsasən ibtidai təhsilini öz ana dilində alsın. Burada yalnız dilin düzgün işlədilməsinin mənimsənilməsindən söhbət getmir. Söhbət ətraf aləmi, insanları məhz alman kimi duymaqdan, alman xarakteri ilə qəbul etməkdən gedir. Yəni baxış alman baxışı olmalıdır. Bu praktika dünyanın bir sıra qabaqcıl ölkələrində də tətbiq edilir. Biz hamımız istəyirik ki, övladlarımız xarici dil bilsinlər. Valideynlər də məhz buna çalışır. Niyə məhz rus dili? Çünki bu dil bizə daha yaxındır. Həm də təhsil sistemimizdə bu dillə bağlı bəlli ənənələr var. Hesab edirəm ki, daha çox rus dilinə fokuslanma bundan irəli gəlir. Həm də diqqət yetirək, ingilis dili də populyardır, ancaq bu dildə təməlli təhsil bahadır. Hamı üçün əlçatan deyil. Bu da bir səbəbdir. Yəni düşünmürəm ki, insanlarımız rus dilində təhsilə sırf dil baxımından yanaşırlar. Ümumən övladlarının xarici dilə yiyələnməsini arzulayırlar...”

Bir məqamı da vurğulayıb bildirir ki, rus və ya ingilis dili- heç bir önəmi yoxdur, əsas olan həmin dildəki təhsilin azərbaycançılıq ideyasına köklənməsidir. Bunu isə təhsilə cavabdeh şəxslər düşünməlidir, ümumən sistem bu ideyanı rəhbər tutmalıdır...

Xidmətlərinə görə “Əməkdar jurnalist” fəxri adına, “Fəxri mədəniyyət işçisi” döş nişanına, eləcə də 3-cü dərəcəli “Vətənə xidmətə görə”, o cümlədən “Şöhrət” ordenlərinə layiq görülüb. Bir çağırış Milli Məclisin deputatı olub...

“Cəmiyyət məni böyük ölçüdə Əflatun Amaşov kimi tanıyır. Deputat olmazdan öncə də belə tanıyırdı, deputat olandan sonra da. Mənə xüsusi münasibət deputat olduğuma görə deyil, jurnalistliyimə görə olub. Cəmiyyətdəki statusuma görə jurnalistikaya borcluyam. Dostluğa münasibətim hələ lap uşaqlıqdan - dahi Tolstoyun “İki yoldaş” hekayəsini oxuyarkən formalaşıb. Jurnalistikada hər kəsi özümə yaxın bilmişəm. Təbii, Mətbuat Şurasının təşkilatlanmasında birgə çalışdığımız şəxslər mənə daha yaxın olublar. Bəziləri var ki, bu gün məndən incikdilər. Hər halda mən inciklik kimi qiymətləndirirəm. Biz bir çox hadisə və prosesləri görmüş insanlarıq. Müəyyən məsələlərə fərqli baxışımız ola bilər. Ancaq məncə, dövrün tələbinə uyğun fundamental yanaşma ortaya qoyulmalıdır.”- söyləyir.

Deyir ki:- “Medianın maraqları hansısa formada dövlətin maraqları ilə uzlaşmalı idi. Bu gün də başqa yol görmürəm. O zaman da görmürdüm. Ümumən münasibət qurduğum, əlaqə saxladığım adamlar çoxdur. Bunlar insanın həyat statusuna görə azalır və ya çoxalır. Bəzən tamamilə dəyişən simaları görürəm. Artıq belə hallara təəccüblənmirəm. Hətta hər kəsin hansı məqamda hansı cür davranacağını da proqnozlaşdıra bilirəm. Buna görə də heç kəsdən incimirəm. Ancaq fikrimcə, insanda əsl dost ya bir olar, ya iki...”

Bəli, ötən gün - aprelin 26-sı “Xalq qəzeti”nin baş redaktoru Əflatun Amaşovun növbəti ad günü idi. Bu dəfə 69 yaşını qeyd edirdi. Bu münasibətlə onu təbrik edir, möhkəm can sağlığı arzulayırıq. 70-ə - yubileyə doğru!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Ondanbaşlayaq ki, haqqında danışacağım şəxs TürkDünyası Araşdırmaları BeynəlxalqElmlərAkademiyasının 20 dekabr 2012-ciiltarixliqərarı ilə Türkdünyası ədəbiyyatı və mədəniyyyətinininkişafındakı xidmətlərinə görə “Altunyıldız” medalı ilə təltifolunub.

RusiyaFederasiyası Yazıçılar İttifaqının 25 mart 2013-cü iltarixliqərarı ilə A.P.Çexovadınaxatirəmedalınalayiqgörülüb. Ədəbiyyatdaxüsusixidmətlərinə görə AlmaniyanınHannover şəhərində 15 oktyabr 2013-cü ildə “Taclı ulduz” orden-diplomilə təltifedilib.

Hələ bu harasıdır.

BMT-nin İctimai Mükafat Şurasının Beynəlxalq Mükafat Birliyi tərəfindən "Şərəf və Ləyaqət" ordeninə, Təbiət Elmləri Avropa Akademiyasının qəyyumlar və elmi şurasının rəyi ilə ədəbiyyatda xüsusi xidmətlərinə görə "Şiller" medal-diplomuna layiq görülüb.

O, Tahir Şirin oğlu Kazımovdur.

Tahir Kazımov 1942-ci ilin aprelin 27-də Cəbrayıl rayonunun Soltanlı kəndində anadan olub. O, 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsini bitirib. Daxili İşlər Nazirliyinin akademiyasında təhsil alıb. 1967-1997-ci illərdə Daxili İşlər Nazirliyində müxtəlif vəzifələrdə işləyib.

Polis polkovniki olan Tahir Kazımov Qaradağ rayon Polis İdarəsində rəis müavini, İmişli və Masallı rayonlarında polis rəisi vəzifələrində işləyib. Hüquq-mühafizə orqanlarında son iş yeri Bakı Metropoliteninin polis rəisi vəzifəsi olub.

Birinci Qarabağ müharibəsi veteranıdır. Ağdam, Əsgərən, Cəbrayıl, Hadrut, Füzuli şəhərlərində gedən döyüşlərdə iştirak edib.

1998-2004-cü illərdə Azərbaycan Milli Aerokosmik Agentliyində direktor müavini vəzifəsində çalışıb. 2004-cü ildən sonra Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasında şöbə müdiri işləyib.

Bədii yaradıcılığa gənc yaşlarından başlayıb, hərbi xidmət etdiyi Moldova SSR haqqında qələmə aldığı oçerk yazıçılıq fəaliyyətinə bir başlanğıc olub.

Əmək fəaliyyətinə "Ulduz" jurnalında ədəbi işçi kimi başlayan gənc yazar 1969-cu ildə komsomolun Mərkəzi Komitəsinin təqdimatı ilə Azərbaycan SSR Daxili İşlər Nazirliyinə xidmətə göndərilib. Bir il sonra (1970) "Əmək rəşadəti" adlı publisistik kitabı çap edilib. Hələ daxili işlər orqanında işlədiyi vaxtlarda "Səsin sehri", "Qəfil ezamiyyət", "Qisas", "Taleyin qisməti beləymiş yəqin" və s. povest və romanları yüksək tirajla çap olunaraq oxucular tərəfindən maraqla qarşılanıb.

Azərbaycanda iki dəfə böyük tirajla çap olunan "Qisas" romanı türk və özbək dillərinə tərcümə edilərək ölkədən kənarda dəfələrlə nəşr olunub. Müəllifin üç kitabdan ibarət olan "Müsibət" romanı iştirakçısı olduğu Qarabağ münaqişəsindən bəhs edir. Həmçinin altı kitabdan ibarət "Talelərini özləri yazanlar" adlı roman-epopeyada milli və xarici ölkələrin tarixi qaynaqlarına istinad edərək erməni xəyanətini bədii-tarixi müstəvidə yazıb.

Sonradan "Səsin sehri" povesti Xalq artisti Ağakişi Kazımov tərəfindən səhnələşdirildi. Bu pyes bir müddət Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının səhnəsində oynanılıb. "Taleyin qisməti beləymiş yəqin" adlı dörd hissədən ibarət olan romanın birinci kitabı isə Bəhram Osmanovun rejissorluğu ilə ekranlaşdırılıb.

 “Taleyin qisməti beləymiş” adlı on seriyalı bu televiziya filmi (teleserial) 1998-ci ildə "Sara" telekanalında nümayiş etdirilib. "Qisas" romanının ssenarisi əsasında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin teleserialların çəkilişinə ayırdığı vəsaitlə otuz iki seriyalı film çəkilib. Asif Abramovun rejissoru olduğu teleserial 2014-cü ildə "Lider" telekanalında nümayiş etdirilib.

Ömrünün sonlarında “Qönçə və yadplanetlilər” adlı irihəcmli fantastik, həm də detektiv və eyni zamanda XV əsrdə Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu əmirliklərinin ara müharibələrindən, Şərqin ilk qadın diplomatı Sara Xatunun daxili və xarici siyasətindən, Uzun Həsənin bütöv Azərbaycan dövləti yaratmasındakı fəaliyyətindən bəhs edən tarixi faktlar əsasında bədiiləşdirilmiş çoxcildli tarixi romanlar üzərində işləyib.

Yazıçının şeirlərinə bəstəkarlar Faiq Sücəddinov, Xumar Qədimova musiqi bəstələyib. Tahir Kazımovun bədii yaradıcılığı M.Nağısoylu, İ.Kazımov, İ.Hacıyeva, Ş.Albalıyev, K.Niftəliyeva, S.Beydullaqızı və digər ədəbiyyatşünas alimlərin diqqətini çəkib, bu istiqamətdə yazılan məqalələrdə ədibin ayrı-ayrı bədii nümunələri müxtəlif aspektlərdən elmi yanaşmalara cəlb olunub.

 "Yazıçı: Müasir həyat və gerçəkliklər" (müəllif: professor İsmayıl Babaşoğlu), "Yazıçı yaradıcılığı ədəbi-tənqid müstəvisində" kitablarında isə yazıçının nəsr yaradıcılığı daha geniş və əhatəli şəkildə təhlil olunub, ədibin romanlarının poetikası, sənətkarlıq məziyyətləri, dil-üslub xüsusiyyətləri müasir elmi baxış bucağından tədqiq edilib.

Motivləri əsasında 2023-cü ildə “Əqrəb mövsümü” serialı çəkilən Ceyhun Hidayətlinin “Əqrəb” romanının T. Kazımovun “Qisas” romanının plagiatı olduğu da iddia edilir.

Əsərləri

- "Qisas"

- "Mənəvi xilaskar"

- "Cəhənnəmə aparan yol"

- "Yeni Orlean "şənlikləri"

- "Sənsiz səninlə"

- "Biganəymişsən"

- "Ürək fəryadı"

- "Əsirlik düşüncələri"

- "Sənin olmuşdum"

- "Gecikmiş məktublar" (povest)

Azərbaycan Mərkəzi Bankının İdarə Heyətinin sədri Taleh Kazımovun atasıdır. “Əməkdar Mədəniyyət İşçisi” fəxri adına layiq görülüb.

Ədib 9 mart 2022-ci ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

Nail Zeyniyev,

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Elektron kitabxana baxışda ideal görünür. Minlərlə kitab bir cihazda, istənilən vaxt əlçatan, axtarış saniyələr içində həyata keçirilir. Məkan problemi yoxdur, növbə yoxdur, bağlanma saatı yoxdur. Texniki baxımdan bu, ənənəvi kitabxananın zəif tərəflərini aradan qaldırır. Amma məsələ yalnız texnika deyil.

Kitabxana təkcə fond deyil, məkandır. O məkanın ritmi var. Sakit, işıqlı, rəflərin düzümü, digər oxucuların varlığı bunlar birlikdə oxuma davranışını formalaşdırır. İnsan kitabxanada fərqli oxuyur. Daha yavaş, daha diqqətli, daha ardıcıl. Elektron mühit bu konteksti yarada bilmir. O, məzmunu təqdim edir, amma təcrübəni yox.

Kitabxanaçının funksiyası burada həlledicidir. Rəqəmsal sistem sorğuya cavab verir. Amma sorğunun özü yoxdursa, sistem susur. Oxucu çox vaxt nə axtardığını dəqiq bilmir. Mövzu var, istiqamət yoxdur. Kitabxanaçı bu boşluğu doldurur: istiqamət verir, əlaqələr qurur, alternativlər təklif edir. Bu, sadəcə məlumat axtarışı deyil, kurasiya və yönləndirmədir. Alqoritmlər qismən bunu təqlid edir, amma konteksti və niyyəti oxumaqda məhduddur.

Azərbaycanda rəqəmsal fondların genişlənməsi prosesi gedir, amma istifadə mədəniyyəti hələ tam formalaşmayıb. Resurs var, vərdiş zəifdir. Digər tərəfdən, regionlarda fiziki fondun məhdudluğu reallıqdır. Elektron kitabxana bu bərabərsizliyi azaltmaq üçün effektiv alətdir. Coğrafi baryerləri aradan qaldırır, giriş xərclərini aşağı salır.

Oxuma psixologiyası da fərqlənir. Kağız mətndə “məkan yaddaşı” işləyir: səhifənin yeri, bölmənin başlanğıcı, vizual orientirlər yaddaşı gücləndirir. Ekranda mətn axıcıdır, stabil orientir azdır. Nəticədə sürət artır, dərinlik çox vaxt azalır. Bu, mühitin dizaynından gələn bir effektdir.

Arxivləşdirmə elektron mühitin ən güclü tərəfidir. Nadir nəşrlər, köhnə qəzetlər, əlyazmalar rəqəmsallaşdırıldıqda həm qorunur, həm də geniş auditoriyaya açılır. Fiziki daşıyıcılar rütubət, yanğın, aşınma riskinə açıqdır. Rəqəmsal arxiv bu riskləri azaldır, amma öz risklərini yaradır: formatların köhnəlməsi, server nasazlıqları, kiber təhlükələr. Uzunömürlülük baxımından kağız hələ də etalon olaraq qalır.

Elektron və ya ənənəvi olaraq biri digərini tam əvəz etmir. Elektron kitabxana “giriş” problemini optimallaşdırır; ənənəvi kitabxana isə “oxuma mühiti”ni və mədəniyyəti yaradır. Optimal model hibriddir: rəqəmsal əlçatanlıq + fiziki məkanın intizamı və kurasiyası. Seçim yox, komplementarlıqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Əlbəttə ki, Azərbaycan ədəbiyyat tarixində yaşamaq haqqını Mir Cəlal Paşayevə elə tək bir romanı da verməyə bəs edər. Bu roman hamıya tanış olan, hamının sevə-sevə oxuduğu “Bir gəncin manifesti” romanıdır.

Mir Cəlal Paşayev 26 aprel 1908-ci il tarixində Cənubi Azərbaycanın Xalxal şəhərinin Əndəbil kəndində doğulmuşdur. Kiçik yaşlarında atası Gəncəyə köçdüyündən uşaqlığı burada keçmişdir.  1918–1919-cu illərdə xeyriyyə cəmiyyətinin köməyi ilə ibtidai təhsil almışdır. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Gəncə Darülmüəlliminə daxil olmuşdur. Tələbə təşkilatının, sonra isə şəhər tələbə həmkarlar təşkilatının sədri seçilmişdir. 

1928-ci ildə Gəncə Darülmüəllimi bitirib, Gədəbəy yeddiillik məktəbində müəllimlik etmişdir. 1929–1930-cu illərdə 1 №-li Gəncə şəhər məktəbində direktor vəzifəsində çalışmışdır.

Daha sonra Kazan Şərq Pedaqoji İnstitutunun ədəbiyyat şöbəsində təhsil almışdır. 1932-ci ildə Bakıya qayıdaraq Azərbaycan Dövlət ElmiTədqiqat İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuşdur, — "Kommunist", "Gənc işçi" qəzetlərində işləmişdir. İlk kitabı "Sağlam yollarda" bu dönəmdə çapdan çıxmışdır.

1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmiş, sonradan Azərbaycan ədəbiyyatına ən yaxşı müharibə mövzulu hekayələr bəxş etmişdir.

Azərbaycan Dövlət Elmi-Təqiqat İnstitutunun aspiranturasında təhsilini davam etdirməklə yanaşı, müəllimlik etmişdir. "Füzulinin poetikası" mövzusunda namizədlik dissertasiyası, "Azərbaycanda ədəbi məktəblər" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

Kitabları:

- Sağlam yollarda: oçerklər

- Boy (novellalar və oçerklər)

- Dirilən adam

- Bostan oğrusu

- Axundun iştəhası

- Gözünaydın

- Füzulinin poetik xüsusiyyətləri

- Bir gəncin manifesti. 

Mükafatları 

1. "Qafqazın müdafiəsinə görə" medal

2. "Əmək igidliyinə görə" medalı 

3. "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı 

4. "Şərəf nişanı" ordeni 1954, 1958

5. "Qabaqcıl maarif xadimi" nişanı

6. "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni 

7. Azərbaycan SSR Lenin komsomolu mükafatı — 1968

8. "Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi" fəxri adı — 1969

9. "Oktyabr inqilabı" ordeni 

10. Azərbaycan Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri fərmanı (2 dəfə)

Xatirəsinin əbədiləşdirilməsi

- Gəncədə Mir Cəlal Paşayev adına 39 nömrəli tam orta məktəb

- "Mir Cəlal Paşayev" gəmisi 

- Gəncə şəhər Mir Cəlal Paşayev Muzeyi. 

- Bakıda İçərişəhərdə "Ədibin evi" ev-muzeyi

- Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, 9-cu mikrorayon, Mir Cəlal küçəsi

- Gəncədə Mir Cəlal Paşayevin adını daşıyan küçə

-“Görkəmli Azərbaycan yazıçısı Mir Cəlal Əli oğlu Paşayevin 100 illiyi”nə həsr olunmuş poçt markası.

Böyük ədib 1978-ci il sentyabrın 28-də, ömrünün 70-ci baharında dünyaya gözlərini qapamışdır, ikinci Fəxri Xiyabanda dəfn edilib.

Xatirəsini əbədiləşdirən məkanlar arasında İçərişəhərdəki ev muzeyi xüsusi önəm daşıyır. Orada fəaliyyət göstərən “Ədibin Evi” Ədəbiyyatın İnkişafına Dəstək Fondunun fəaliyyəti isə ədəbiyyatımızın təbliği baxımından müstəsna əhəmiyyət daşımaqdadır. Fondun keçirdiyi hekayə müsabiqələri bu janrın dühası olan Mir Cəlal yaradıcılığına sayğı olmaqla hər il neçə-neçə istedadlı gənci üzə çıxarır, ədəbiyyatımıza gətirir.

Ədib dünyadan köçsə də iris yaşayır, gənclərin manifesti daim yazılmaqda, təkrarlanmaqdadır.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.04.2026)

Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhərində “Milli kimlik və soydaşlıq mirası” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilib. Azərbaycan Diasporuna Dəstək Fondunun dəstəyi, Kərkük Mədəniyyət Dərnəyinin təşkilatçılığı ilə Türkiyənin Qazi Universitetində baş tutan konfrans müxtəlif ölkələrdən olan alimləri, ictimai xadimləri və diaspor nümayəndələrini bir araya gətirib.

Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsindən məlumat verilib.

Tədbir Azərbaycan və Türkiyənin dövlət himnlərinin səsləndirilməsi, Türk dünyası şəhidlərinin əziz xatirəsinin yad olunması ilə öz işinə başlayıb. Bu, tədbirə xüsusi mənəvi dəyər və rəmzi məna qatıb.

Açılış nitqi ilə çıxış edən Kərkük Mədəniyyət Dərnəyinin rəhbəri Şemsettin Küzeci konfrans iştirakçılarını salamlayaraq, tədbirin əhəmiyyətindən danışıb. O, milli kimliyin qorunması, ortaq dəyərlərin yaşadılması və gələcək nəsillərə ötürülməsinin müasir dövrdə xüsusi aktuallıq kəsb etdiyini diqqətə çatdırıb.

Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədr müavini Vaqif Seyidbəyov çıxışında Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanın diaspor siyasətinin uğurlu inkişafından bəhs edib. O bildirib ki, Azərbaycan dövləti xaricdə yaşayan soydaşlarımızla əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə, onların hüquqlarının müdafiəsinə və milli-mədəni kimliyin yaşadılmasına daim xüsusi diqqət yetirir. Bu istiqamətdə həyata keçirilən uzunmüddətli layihələrin milli dəyərlərin qorunmasına və təbliğinə mühüm töhfə verdiyini vurğulayıb.

İraqın Türkiyədəki səfirliyinin müşaviri professor Müyesser Emin, Qazi Universiteti Türk Dünyası Araşdırmalar Mərkəzinin professoru Bülent Aksoy konfransın işinə uğurlar arzulayıblar.

Konfrans çərçivəsində təşkil olunan panel müzakirələrində “Milli kimlik və soydaşlıq irsi” mövzusu müxtəlif aspektlərdən geniş şəkildə təhlil edilib. Ankara Hacı Bayram Veli Universitetinin professoru Ahmet Taşkının moderatorluğu ilə baş tutan müzakirələrdə AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun böyük elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Orxan İsayev, Suriyanın millət vəkili Tarık Sulo Cevizci, iraqlı alim Adil Sekran Zeynelabidin, Livandakı Azərbaycan Evinin rəhbəri Xaled İsmayıl mövzu ətrafında geniş müzakirələr aparıblar, elmi və praktiki baxımdan əhəmiyyətli fikirlər səsləndiriblər.

Tədbirin növbəti paneli Azərbaycanın Türkiyədəki səfirliyinin nəzdində fəaliyyət göstərən Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin dəstəyi ilə Qazi Universitetində açılan "Azərbaycan türkcəsi təhsil otağı"nda davam etdirilib. Paneldə “Milli kimlik və soydaşlıq irsi - Azərbaycan milli kimlik tarixinin təməli”, “Milli kimlik kontekstində türkmən ələviliyi və bektaşiliyi irsi”, “Diasporda türkmən milli kimlik və soydaşlıq mirası: tarixi yaddaş problemləri və diaspordan gözləntilər” mövzuları müzakirə olunub.

Konfrans bədii hissə ilə yekunlaşıb. İştirakçılara zəngin və rəngarəng mədəni proqram təqdim olunub, Azərbaycan və Türk dünyasının mədəni irsi nümayiş etdirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

Mina Rəşid,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Yazıçılar Birliyində istedadlı şair, yazıçı Şövkət Zərin Horovlunun 85 illik yubileyi qeyd olundu. Tədbirdə yazıçılar, şairlər, tədqiqatçılar və oxucular iştirak edirdilər.

Tədbiri giriş sözü ilə açan AYB-nin sədr müavini Rəşad Məcid Şövkət xanımı əvvəlcə yubileyi münasibətilə təbrik etdi, sonra onun yaradıcılığının özəlliklərindən danışdı. O, bildirdi ki, Şövkət xanımı uzun illərdi tanıyır, onun hər yeni kitabını evə aparanda anası da çox sevinib: “Anam onun əsərlərini həmişə həvəslə oxuyub və yeni kitabını gözləyirdi… Şövkət xanım bu yaşda da eyni şövqlə, həvəslə yazıb-yaradır. O, incə ruhlu, gözəl şairdi, istedadlı nasirdi, Yurd, Qarabağ, Zəfərlə bağlı dəyərli əsərlərin müəllifidir”.

O, bildirdi ki, bu gün həm də Şövkət xanım haqqında görkəmli söz adamlarının qələmə aldıqları yazılardan ibarət “Sözə vurulan naxışlar” kitabının da təqdimatıdır.

Rəşad müəllim çıxışının sonunda yubilyara AYB-nin fəxri diplomunu təqdim etdi. 

Sonra söz tədbirin aparıcısı tənqidçi Əsəd Cahangirə verildi. Əsəd müəllim Şövkət xanımın müxtəlif janrlarda qələmə aldığı əsərlərin istedadla yazıldığını bildirdi: “Onun romanları maraqlı, oxunaqlı və düşündürücüdür. Şövkət xanım nədən yazırsa yazsın, onun əsas mövzusu Vətəndir.

Bütün dərdlərimdən uludu bu dərd,

Tökülən qanımla doludu bu dərd.

Gülüstan-Qarabağ yoludur bu dərd,

Yetirin siz məni Xudafərinə!

Və yaxud,

Elə ağlayaram, elə ucadan,

Qalxar ürəyimdən Babək, Cavidan.

Əcdadım hay verər mənə Azıxdan

Yadıma yenə də o yerlər düşüb,

-kimi şairin misralarından nümunələr gətirməklə qeyd etdi ki, Şövkət xanım M.H.Şəhriyar və S.Vurğun məktəbinin davamçısıdır.

Tənqidçi vurğuladı ki, Şövkət xanım milli şairdi, amma bununla belə o elə dünyagörüşə malikdir ki, bütün insanları duya bilir və bunu əsərlərində orjinal əks etdirir.

Tədbirdə Şövkət xanımın kitablarının redaktorları olan tanınmış qələm adamları - Adil Cəmil, Sərvaz Hüseynoğlu və Rəfael Tağızadə çıxış edərək müəllifin əsl vətəndaş yazıçı olduğundan, həmişə təzə, gənclik ruhu olan şeirləri ilə yeni nəslə nümunə olduğunu qeyd etdilər. 

 Adil Cəmil bildirdi ki, ədəbiyyatda hər kəsin şeirdən nəsrə keçidi uğurlu olmur. Onun şeiri də, nəsri də dəyərlidir: “Şövkət xanımın sözlə davranmağı yaxşıdı, bunu da hər yazıçı bacarmır”.

Tədbirdə yazıçı Nüşabə Məmmədli, “Yada düşdü” jurnalının baş redaktoru, Nəzakət Məmmədli, Yasamal rayonu MKS-nın direktoru Lətifə Məmmədova, yaçıçı, tərcüməçi Təranə Məmməd, yazıçı, ədəbiyyatşünas Mənzər Niyarlı, Əməkdar jurnalist Əntiqə Qonaq, “Təfəkkür” qəzetinin baş redaktoru Şəmsiyyə Kərimova və başqaları çıxış edərək müəllifi təbrik edib, onun əsərlərini yüksək qiymətləndirdilər.  

Məlumat üçün bildirək ki, Şövkət Zərin Horovlu 1941-ci ildə Cəbrayıl rayonunun Horovlu kəndində dünyaya gəlib. Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) filologiya fakültəsini bitirib. 1977-1980-ci illərdə ailəsi ilə Əfqanıstanda yaşayıb.

O, Qarabağ mövzusunda “Arazdan gələn səslər”, “Köynək”, “Əbədiyyətə qədər”, Güney Azərbaycandakı soydaşlarımızın milli mücadiləsindən bəhs edən “Tale yolu”, vaxtı ilə Əfqanıstana mühacir etmiş qarabağlıların icma həyatını əks etdirən “Axırıncı gediş”, “Açılmamış zərf” adlı roman və pvestlərin müəllifidir.

Onun “Arazdan gələn səs” romanı 2010-cu ildə Mahmud Kaşğari adına Beybəlxalq Ədəbiyyat Fondunun mükafatına layiq görülüb və ilin romanı adını qazanıb.

Şövkət xanım bir çox şeirlər kitabı, poemalar müəllifi kimi Rəsul Rza və Mikayıl Müşfiq mükafatlarına layiq görülüb.    

Şövkət xanıma uğurlar və can sağlığı arzulayırıq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

MikayılRəfili şairidi. Azərbaycandilində ilksərbəst şeirlərioyazmağabaşladı. Lakinonutezliklə Qərbçilikdə, türkpərəstlikdə və dahanələrdə ittihamolundu. Şeirdənuzaqlaşdırıldı. Həmdə alimidi, professoroldutezliklə. BDU-da, APİ-də dərsdedi, Azərbaycanklassikləri (Nizami, Axundov, Vazehvə s.) haqdaruscakitablaryazdı, Moskvadanəşretdirdi. Alimlikfəaliyyətidə kəskinqınağaməruzqaldı. YazıçılarBirliyindənqovuldu...

Mikayıl Rəfili 1905-ci il aprelin 25-də Yelizavetpol qəzasının (indiki Goranboy rayonu) Borsunlu kəndində varlı kəndli ailəsində doğulub. Yelizavetpol klassik gimnaziyasında təhsil alıb. Bu dövrdə bədii yaradıcılığa başlayıb. Onun "Mikayıl Rəfizadə" imzası ilə ilk qələm təcrübələri "Mücadileyi-həyat" hekayəsi, "Elmə doğru" şeiri və "Qərb mədəniyyəti" məqaləsi "Əfkari-Mütəəllimin" jurnalında (1919, 2,3 nömrələrində) dərc olunub.

Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Borsunlu kəndində müəllim və məktəb müdiri olub, kəndin mədəni həyatında fəal çalışıb, komsomol sıralarına qəbul olunub. 1921-ci ildə orta təhsil almaq məqsədilə Gəncəyə gəlib, eyni zamanda ictimai işlərdə fəallıq göstərib, III Azərbaycan qurultayına nümayəndə seçilmişdir. "Rosta" qəzetində iştirak edib.

Bakıda Azərbaycan Politexnik İnstitutuna daxil olub, həm də Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərq dilləri fakültəsində məşğələlərin dinləyicisi, 1924-cü ildə olub. "Maarif və mədəniyyət" jurnalı redaksiyasında işləyib. 1926–1927-ci illərdə bütün qüvvəsini ədəbi fəaliyyətə həsr edib. 1927-ci ildə Moskva Dövlət Universitetində təhsil alıb. Bu dövrdə Kremldə qanunların Azərbaycan mətnlərinin redaktoru işləyib.

Bakıda Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında bədii şöbənin müdiri işlədiyi zaman Azərbaycan Proletar Yazıçıları Birliyində fəal çalışıb. 1929-cu ildə Moskvaya I Ümumittifaq Proletar Yazıçılarının Qurultayına nümayəndə seçilib. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda rus ədəbiyyatı kafedrasında müəllim, sonra dosent (1930–1935) işləyib, eyni zamanda "Bakinski raboçi" qəzeti redaksiyasında mədəniyyət şöbəsinin müdir müavini olub.

Bu dövrdə SSRİ yazıçılarının təşkilat komitəsinin üzvü seçilib. Həm də "Hücum" və "Qabaqcıl" ("Udarnik") jurnalları redaksiya heyətinin üzvü olub. Qorki, Mayakovski, Serafimoviç haqqında monoqrafiya, "Sevastopol" və "Leninqrad" poemalarını qələmə alıb. 1934–1935-ci illərdə SSRİ Elmlər Akademiyasının Azərbaycan filialında elmi işçi işləyib. Sovet Yazıçılarının I Ümumittifaq Qurultayına nümayəndə seçilib.

1935–1936-cı illərdə SSRİ EA-nın (Leninqrad) aspiranturasında təhsil alıb, orada "Azərbaycan ədəbiyyatının rus mədəniyyəti ilə əlaqələri haqqında" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib. Sonra "Puşkinin həyat və yaradıcılığı", "Puşkin və Azərbaycan", "M.F.Axundov" əsərlərini yazmışdır (1935–1937). Nizami yubiley komitəsi tərkibində məsul katib olub.

1938-ci ildən Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunda və Azərbaycan Dövlət Universitetində professor olub, Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kursunu aparıb. İkinci Dünya müharibəsi illərində radioda, Qızıl Ordu hissələrində, hərbi xəstəxanalarda çıxışlar etmiş, "Səbuhi" ssenarisini, "Şirvanşah İbrahim" pyesini yazıb. SSRİ Yazıçıları İdarəsinin üzvü olub. 1944-cü ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. Xidmətlərinə görə "Şərəf nişanı" ordeni və medallarla təltif olunub.

Kitabları

1. Pəncərə (şeirlər). Bakı: Azərnəşr, 1929, 72 səh.

2. Lirik şeirlər. Bakı: Azərnəşr, 1930, 50 səh.

3. M. Qorki. Bakı: Azərnəşr, 1932, 71 səh.

4. V. Mayakovski. Bakı: Azərnəşr, 1932, 48 səh.

5. Durna (şeirlər). Bakı: Azərnəşr, 1934, 168 səh.

6. Yeni tarix (şeirlər). Bakı: Azərnəşr, 1935, 113 səh.

7. Serafimoviç. Bakı: Azərnəşr, 1938, 14 səh.

8. T. Şevçenko. Bakı: Azərnəşr, 1939, 50 səh.

9. M. F. Axundov. Bakı: Azərnəşr, 1939, 36 səh.

10. A. S. Puşkin. Bakı: Azərb.SSR EA nəşriyyatı, 1941, 24 səh.

11. Müxtəsər Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi. I cild. Baki: EAAzF nəşriyyatı, 1943, s. 3-18.

12. A. P. Çexov. Bakı: Azərnəşr, 1944, 46 səh.

13. M. F. Axundov (həyat və yaradıcılığı). Bakı: Azərnəşr, 1957, 393 səh.

Tərcümələri

(ruscadan)

1. V.Hüqo. Gülən adam. Bakı: Azərnəşr, 1927, 419 səh.

2. V.Hüqo. Paris Notr-dam kilsəsi. Bakı: Azərnəşr, 1936, 580 səh.

3. V.Hüqo. Səfillər (I hissə). Bakı: Azərnəşr, 1933, 301 səh.

4. V.Hüqo. Səfillər (II hissə). Bakı: Azərnəşr, 1933, 172 səh.

5. V.Hüqo. Səfillər (III hissə). Bakı: Azərnəşr, 1934, 229 səh.

6. V.Hüqo. Səfillər (VI hissə). Bakı: Azərnəşr, 1935, 278 səh.

7. V.Hüqo. Səfillər (V hissə). Bakı: Azərnəşr, 1935, 264 səh.

8. A.S.Puşkin. Bağçasaray fontanı.

Mikayıl Rəfili 1958-ci il aprelin 25-də vəfat edib. O, böyük türk şairi Nazım Hikmətlə yaxın dost idi. Onun ölümü Nazimə dərin təsir etmişdi, Nazım onun adını şeiri ilə əbədiləşdirdi. 5 iyun, 1958 -ci ildə Praqada bu şeiri yazdı:

Mikail Refiliye ağıt

neslimin yaprak dökümü başladı,

çoğumuz, kışa giremeyeceğiz.

deliye döndüm refili,

haberini alır almaz...

ne diyecektim...

aklında mı, mikail...

ama artık aklın yok,

burnun, ağzın, gözlerin yok,

kardeşim, bir kemik yığınısın

bakü'de bir mezarlıkta.

ne diyecektim...

moskova'da, bizde, bir yılbaşı gecesi,

sofrada, dibinde donanmış çam ağacının

kocaman bir oyuncak gibiydin pırıl pırıl.

pırıl pırıl gözlerin, dazlak kafan,

saygıdeğer göbeğin.

dışarıda geceye bulanmış karşı bir orman.

sana bakıp düşünüyordum:

eski şarap fıçısı gibi keyifli, hazret,

eski şarap fıçısı gibi sağlam.

benden çok sonra ölecek.

arkamdan bir de makale döktürür,

bir şiir yahut:

"nazım'la moskova'da 24'te tanıştım filan"

sahi, mikail, şair olabilirdin,

profesör oldun.

ama mesele bunda değil.

yapılan işin ya çok iyisi yaşıyor bizden sonra,

ya çok kötüsü.

seninki orta halliydi sanırım,

benimki de öyle.

yani, sesimiz bu kubbede kalacak diye

tesellimiz yok.

ben kendi payıma üzülmüyorum buna,

tesellisiz yaşamayı becerdim,

beceririm tesellisiz ölmesini de,

senin gibi refili.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Cay Sinqh Maharaca Alvara (hamısı 1 adamdır) Londonda gəzərkən o zaman məşhur olan «Rolls-Royce» avtosalonunu görür və onu maraqlandıran modellərlə bağlı məsləhət almaq üçün həmin məkana daxil olmağa qərar verir. Lakin burada gözləmədiyi bir hadisə ilə rastlaşır...

Müştərinin Hindistanda Maharaca yəni, hökmdar titulu daşıdığını və çox zəngin olduğunu bilməyən satıcı onun xarici görünüşünə nəzər salaraq salondan qovur. Cay Sinqh bunu heç cür özünə bağışlaya bilmir. O, satıcını qeyri-adi üsulla cəzalandırmağa qərar verir.

Maharaca elə həmin avtosalondan 6 ən dəbdəbəli avtomobil alır və onların Hindistana çatdırılmasını xahiş edir. Sonra isə həmin avtomobilləri şəhərdəki məişət tullantılarının daşınması üçün bələdiyyəyə verir.

Əlbəttə ki, bu, şirkətin reputasiyası üçün böyük zərbə idi. Yeni zibilyığan maşınlar barədə xəbər bütün dünyaya yayılır və şirkətin gəlirləri kəskin şəkildə azalır.

Məsələnin nə ilə əlaqəli olduğunu anlayan «Rolls-Royce» rəhbərliyi Maharacaya teleqram yollayıb və üzrxahlıq qismində 6 avtomobil hədiyyə edir. Bundan sonra Maharaca kobud satıcını bağışlamağa qərar verir və bu maşınlarla zibil yığmağı dayandırmağı əmr edir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Geriyə gedən ölkələr siyahısında Ermənistanın adı artıq təsadüf deyil, reallığın özüdür. Amma bu gerilik nə iqtisadiyyatla, nə texnologiya ilə ölçülür və bu, birbaşa düşüncənin, şüurun və cəmiyyətin mənəvi sütunlarının çöküşüdür.

Ötən gün Azərbaycan və Türkiyə bayraqlarının Ermənistanda yandırılması isə bu tənəzzülün ən açıq, ən aqressiv və ən qalmaqallı təzahürünə çevrildi. Bu, sadəcə bir aksiya deyil. Bu, nifrətin açıq nümayişi, təxribatın planlı forması və regionda sülhə yönələn cəhdlərə qarşı atılmış növbəti zərbədir. Belə addımlar göstərir ki, bəzi dairələr hələ də qarşıdurma, düşmənçilik və köhnə ideologiyalar üzərində israr edir. Hadisə cəmiyyətdə haqlı narazılıq yaradaraq geniş rezonans doğurub və bir daha sübut edib ki, bölgədə sabitlik istəyənlərlə onu pozmağa çalışanlar arasındakı mübarizə hələ də davam edir.

Milli Məclisin deputatı Tural Gəncəliyev məsələ ilə bağlı "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalına açıqlama verib:

"Ermənistanda Türkiyə bayrağının yandırılması çox təhlükəli, vandal bir hərəkətdir. Bu, Ermənistanda revanşist halın mövcud olmasının göstəricisidir. Hesab edirəm ki, seçki qabağı kampaniyada Ermənistandakı revanşistlərin hələ də Azərbaycan-Türkiyəyə qarşı nifrət dolu fikirlərinin bir növ təzahürüdür".

Deputatın sözlərinə görə, yaranan vəziyyət Azərbaycan-Ermənistan arasındakı sülh prosesinə də böyük zərbə vurur:

"Bayrağın yandırılması bütün dövlətə qarşı olan həqarət, nifrət aksiyasıdır. Qətiyyən sonrakı revanşist qüvvələrin meydan almasına imkan verilməməlidir. Ona görə də, biz revanşistlərin yenidən Ermənistanda hakimiyyətə gəlməsi, onların öz köhnə işğalçı ideologiyalarını davam etdirməsinə yol verməməliyik".

Milli təhlükəsizlik mütəxəssisi Rəşad Rza da həmçinin portalımıza fikirlərini bildirib.

O, belə halların birinci dəfə deyil, dəfələrlə olduğunu təəssüflə qeyd edib:

"Təbii ki, bu cür hallara qarşı heç bir ölkədə, heç bir bayrağın yandırılması və alçaldılması yaxşı qarşılanmır. Ermənistanda bu halların təkrarlanması, Azərbaycan və Türkiyə ilə barışıq yolunda olması, Azərbaycandan ticari baxımdan asılı olması Ermənistanın özünə sərf edən hadisə deyil. Belə vəziyyət bəlkə də 3-cü qüvvələrin marağına xidmət edə bilər. Bu da arada nifaq yaratmaq məqsədi güdür".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

O, heç vaxt istər teatr, istərsə də kino yaradıcılığında rol seçimi etməzdi. İstədiyi yalnız canlandıracağı prototipləri yaddaqalan personaj səviyyəsində təqdim etmək idi. Buna nail olduğundan o, yaddaşlarda yaşayır. Elə “Dəli kür” filmindəki Allahyar obrazı kimi. Hamımızın nəzərində Allahyar filmin qəhrəmanına zidd gedən bir tipajdır. Əslində isə o, arvadı zorla qaçırılmış bir azərbaycanlı kişisidir. Obrazın özlüyündəki, haqlılığını personaj sözsüz kadrlarda belə, at çapıb, tüfəng oynatmaqla da çox gözəl əks etdirir...

Məhəmməd Bürcəliyev 1914-cü il aprel ayının 25-də Şəki şəhərində anadan olub. Şəki şəhərində 5-illik orta təhsilini başa vurduqdan sonra 1932-ci ildə təhsilini davam etdirmək məqsədilə Karl Libknext adına fabrik-zavod məktəbinə daxil olub. Sabit Rəhmanın dəvəti ilə 1932-ci ildə Şəki Dövlət Dram Teatrında aktyor kimi fəaliyyətə başlayıb.

1932–1935-ci illərdə Şəki Dövlət Dram Teatrında fəaliyyət göstərib və maraqlı obrazlar qaleriyası yaradıb. 1935-ci ildən ömrünün sonunadək, yəni, 1994-cü ilədək Gəncə Dövlət Dram Teatrında çalışıb. Həmçinin Məhəmməd Bürcəliyev 1991-ci ildən 1994-cü ilədək Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının Gəncəbasar şöbəsinin sədri olaraq fəaliyyət göstərib.

 1967–1968-ci illərdə N. K. Krupuskaya adına Moskva Dövlət İncəsənət Universitetinin "Teatr aktyoru və rejissoru" fakültəsini bitirib. 1948-ci ildə M. Bürcəliyev "Yadigar" adlı bir dram əsəri də qələmə alıb. Həmin il "Yadigar" pyesi Gəncə Dövlət Dram Teatrında tamaşaya qoyulub. Pyesin quruluşçu rejissoru Ağəli Dadaşov, rəssamı Bəhram Əfəndiyev və musiqi tərtibatçısı Şəmsəddin Fətullayev olub.

 Məmməd Bürcəliyevin "Yadigar" pyesi 1948-ci ildə keçmiş SSRİ-də keçirilən "Müasir dramaturqların əsərlərinə baxış" festivalında 3-cü dərəcəli mükafata layiq görülüb. Həmçinin Məmməd Bürcəliyev respublikada çapdan çıxan qəzet və jurnallarda 75-dən artıq məqalə, resenziya və oçerkin müəllifidir. Məmməd Bürcəliyev Gəncə Dövlət Dram Teatrının səhnəsində 300-dən artıq maraqlı obrazlar qaleriyası yaradıb.

"Od gəlini"ndə Altunbay, "Aydın"da Səlim, "Nəsrəddin şah"da Cavad xan, "1905-ci ildə"də Qubernator, "Almaz"da Şərif, "Səyavuş"da Kərşivaz, "Fərhad və Şirin"də Azər baba, "Otello"da Radriqo, "Vaqif"də İbrahim xan, "Üç qəpilik opera"da Bıcaq Mex, "III-Riçard"da Lord Xestinqs, "Odu atma, Prometey"də Kefest, "Dəli Kür"də Qoca, "Qacaq Nəbi"də Koxa Məmməd, "Qəribə dilənci"də Qeyza Qaliba və s. obrazları onun yaradicılığının əsasını təşkil edib.

Cəlil Məmmədquluzadənin "Ölülər", Teymur Məmmədovun "Ürək yanarsa", Altay Məmmədovun "Həmyerlilər" və "Bəraət", Tofiq Mahmudun "Onunçular", Sabit Rəhmanın "Əliqulu evlənir", Qərib Mehdiyevin "Oxşarlar", Şəfaət Mehdiyevin "Mirzə Fətəli", Rəsul Həmzətovun "Dağlı qizi", Yusif Əzimzadənin "Anacan", Abdulla Şaiqin "Tülkü həccə gedir" pyeslərinə quruluş verib.

M. Bürcəliyev Azərbaycanfilmin istehsalı olan bir neçə filmdə də yaddaqalan obrazlar yaradıb. "Dəli Kür" filmində Allahyar, "Qəm pəncərəsi" filmində Rəşid bəy, "O dünyadan salam" filmində Hacı Baxşəli və s. obrazları aktyorun geniş yaradıcılıq imkanlarından, böyük potensial qüvvəsindən xəbər verir.

1944–1945-ci illərdə Məmməd Bürcəliyev Fikrət Əmirov ilə birgə ilk dəfə olaraq Gəncə Dövlət Filarmoniyasını yaradıblar və həmin illərdə Gəncə Dövlət Filarmoniyasının direktoru Məmməd Bürcəliyev olub. O, 24 iyul 1955-ci ildə "respublikanın əməkdar artisti", 20 may 1958-ci ildə isə "xalq artisti" fəxri adlarına layiq görülüb.

Filmoqrafiya

1. Mən ki gözəl deyildim

2. Dəli Kür- Allahyar

3. Firəngiz

4. Gözlə məni

5. Köhnə bərə

6. Qəm pəncərəsi

7. O dünyadan salam

KinoşünasŞəhla Bürcəliyeva yazır: “Bürcəliyevin obrazlar qalereyasında mənfi-müsbət obrazlar paralellik təşkil edir. O, heç bir vaxt rollarına adi tipaj və yaxud personaj kimi yanaşmayıb. Cəlil Məmədquluzadənin “Ölülər” pyesi əsasında ekranlaşdırılmış “O dünyadan salam” (rejissor və ssenari müəllifi: T. Tağızadə) filmindəki Hacı Baxşəli obrazını götürək.

Aktyor öz monoloqlarında bu obraz vasitəsilə mövhumatçılığın çirkin nüanslarını elə məharətlə xarakterizə edir ki, biz tamaşaçılar həmin dövrün çox asanlıqla müasirinə çevrilir, avamlığın törədə biləcəyi təhlükəli məqamları dərindən dərk edirik. Obraz öz-özlüyündə sanki, “baxın, mənə yaxşı baxın, bizə heç cürə oxşamayın!” - deyərək hayqırırdı.

Yazıçı Anarın ssenarisi əsasında ekranlaşdırılan “Qəm pəncərəsi” filmində Məhəmməd Bürcəliyevə həvalə olunan Rəşid bəy obrazı isə aktyorun xarici görünüşü, xarakterik siması, qürurlu davranışı mənasında əsl tapıntı idi. Aktyor bu rolun personaja xas olan xarakterik keyfiyyətlərini qabarıq şəkildə, çox böyük istedadla ifa etməklə əsl Azərbaycan ziyalısının heykəlini yaradıb desəm yanılmaram.

Məhəmməd Bürcəliyev kino fəaliyyəti ilə bərabər, ömrünün sonuna qədər sadiq qaldığı teatr sənətində də çöyük bir obrazlar qalereyası yaratdı. Aktyorun ifasında dramatizm daha güclü alınsa da o daim komik janra üstünlük verərdi. Ən başlıcası isə həyatda baş verən hər hansı kiçik, adi bir hadisəni aliləşdirir, vaqe olduğu mühitində həyatı gözəlləşdirməyə çalışardı.

Belə sənətkarların sayəsində səhnə və kino sənətinin dərin sirləri orijinal vasitələrlə, fərdi yaradıcılıq yolları ilə cəmiyyətin mənəvi dünyasında mühüm rol oynayır. Teatr və kinoya bağlılıq da elə burdan başlayır.

Ədəbi materialları canlandıran hər bir obrazın özünü təsdiqləməsi insanların keçmişə qayıdışı, bu gününü düşünməsi, gələcəyini şüurlu şəkildə qurması deməkdir. Bu mənada biz onların yaradıcılığına biganə qala bilmirik. Bu gün də belə ifaları izlədikcə aktyorluq sənətinin ölməzliyini sübut edən meyarlar onların ifasında özünü təsdiqləyir.”

Aktyor 1994-cü il noyabr ayının 25-də Gəncə şəhərində vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)