Xanım Aydın,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Tiflisin dar küçələri ilə faytonların keçdiyi, zadəgan salonlarında musiqinin səsləndiyi, səhnə pərdələrinin isə yeni bir dövrə açıldığı illər idi… XX əsrin əvvəllərində Qafqazın mədəni ürəyi sayılan bu şəhərdə bir qadın səhnəyə çıxaraq təkcə tamaşa oynamadı — bir xalqın taleyində yeni səhifə açdı. O qadının adı Gövhər Qazıyeva idi. Azərbaycan teatr tarixinin ilk peşəkar aktrisası. Tamaşaçılar onu başqa bir adla da çağırırdılar: “Göyərçin” xanım.

1887-ci ildə Tiflisdə ziyalı ailəsində doğulan Gövhər Əhməd qızı Qazıyeva uşaqlıqdan fərqli bir dünyanın içində böyümüşdü. O, Nəcib Qızlar İnstitutunda təhsil almış, Azərbaycan və rus dillərini mükəmməl öyrənmişdi. Amma tale onun üçün müəllim masası yox, səhnə işıqları hazırlayırdı. O dövrdə müsəlman qadınının səhnəyə çıxması cəmiyyət üçün sarsıdıcı hadisə idi. Səhnə qadın üçün qadağa, qorxu və ittiham məkanı sayılırdı. Lakin Gövhər xanım bu qadağaların qarşısında geri çəkilmədi.

1906-cı ildə səhnəyə ilk addımını atan Gövhər Qazıyeva Mirzə Əli Abbasovun rəhbərlik etdiyi “Dram cəmiyyəti”ndə, Həbib bəy Köçərlinskinin “Səadət” truppasında çıxış etməyə başladı. Tiflisin teatr mühiti onu tez qəbul etdi. O illərdə Tiflis zadəgan teatrının səhnəsi müxtəlif xalqların sənət nəfəsi ilə yaşayırdı və həmin səhnədə bir azərbaycanlı qadının görünməsi artıq mədəni hadisəyə çevrilmişdi.

1910-cu il oktyabrın 9-da Nəcəf bəy Vəzirovun “Müsibəti-Fəxrəddin” faciəsindəki çıxışı isə Gövhər Qazıyevanın adını teatr tarixinə yazdı. Tamaşa böyük uğur qazandı. Elə həmin ay Şəmsəddin Saminin “Gaveyi-ahəngər” tamaşasında Xubçöhr obrazını canlandıran gənc aktrisa artıq Tiflisin teatr çevrələrinin ən çox danışılan simasına çevrilmişdi.

Tezliklə “Göyərçin xanım”ın şöhrəti bütün Zaqafqaziyaya yayıldı. Bakı qəzetləri onun haqqında yazılar dərc edir, “Nicat” cəmiyyəti onu Bakıya dəvət edirdi. O, yalnız səhnəyə çıxmırdı — qadının cəmiyyət içində görünməsinin mümkün olduğunu sübut edirdi.

 Gövhər Qazıyevanın repertuarı zəngin və çoxşaxəli idi. O, Henrix Heynenin “Əlmənsur”, Namiq Kamalın “Qara bəla”, Nəriman Nərimanovun “Nadir şah”, Əbdürrəhimbəy Haqverdiyevin “Pəri Cadu”, Səkinə Axundzadənin “Bəxtsiz cavan”, Zülfüqar Hacıbəyovun “Evliykən subay” əsərlərində yadda qalan obrazlar yaratdı. Üzeyir Hacıbəyovun “Leyli və Məcnun”unda Leyli, “O olmasın, bu olsun” tamaşasında Gülnaz obrazları isə onun sənət zirvələrindən sayılırdı. Azərbaycan səhnəsinin ilk Leylilərindən biri olmaq təkcə rol deyil, həm də böyük cəsarət idi.

1911-ci ildə Tiflisdə onun benefisi keçiriləndə artıq Gövhər Qazıyeva bir teatr hadisəsinə çevrilmişdi. Həmin gecə ilk dəfə Zülfüqar Hacıbəyovun “On bir yaşlı arvad” pyesi səhnəyə qoyulmuşdu. Lakin səhnədə alqışlanan bu qadın həyatda nifrət və təhdidlərlə qarşılaşırdı. Cahillər, fanatik din adamları müsəlman qadının səhnəyə çıxmasına qarşı fitnələr törədir, onu susdurmağa çalışırdılar. Amma Gövhər xanım bütün bunlara baxmayaraq oynayırdı. Sanki hər tamaşada bir qadının deyil, bütöv bir xalqın susdurulmuş səsi danışırdı.

Onun səhnə tərəf-müqabilləri də Azərbaycan teatrının korifeyləri idi: Hüseyn Ərəblinski, Hüseynqulu Sarabski, Mirseyfəddin Kirmanşahlı, Mirzəağa Əliyev… Xüsusilə Mirzəağa Əliyevlə sənət dostluğu sonradan məhəbbətə çevrildi. 1912-ci ildə evlənərək Bakıya köçdülər. Amma həyat səhnə qədər romantik olmadı. Paradoksal şəkildə, qadının səhnəyə çıxmasını müdafiə edən sənətkarların içində belə onun sənətdən uzaqlaşmasını istəyənlər vardı. Evləndikdən sonra Gövhər Qazıyeva səhnəyə qayıtmadı. Mirzəağa Əliyev onun səhnəyə çıxmasına qadağa qoydu...

Bu susqunluq isə onun həyatını tamam dəyişdi. Mirzəağa Əliyevin sürgün olunmasından sonra Gövhər xanım Varşavaya gedərək “Müqəddəs Sofiya” tibb məktəbində mamalıq təhsili aldı. 1915-ci ildə Bakıya qayıdanda artıq səhnənin aktrisası yox, insanların dünyaya gəlişinə yardım edən mamaça idi. Sanki taleyi onu səhnədən həyata, sənətdən insan ağrısına aparmışdı.

 Sonralar yolu İrana düşdü. Təbrizdə yaşadı, səhnədən uzaq qaldı. Amma yaddaşlardan silinmədi. 1937-ci ildə Bakıya qısa səfəri isə köhnə teatr pərdələrinin yenidən açılması kimi idi. Keçmiş səhnə dostları onun şərəfinə qəbul təşkil etdilər. Həmin gün Cəfər Cabbarlının “Almaz” tamaşasına baxan Gövhər xanım həyatının ən dramatik səhnələrindən birini yaşadı — on beş il ayrı düşdüyü oğlu İsmayılı tapdı. Deyirlər, sevincindən özünü itirmiş, teatrda hamıya hədiyyələr paylamışdı.

Gövhər Qazıyevanın həyatı faciə ilə zəfərin arasında keçən uzun bir tamaşaya bənzəyirdi. O, səhnəyə çıxmaqla yalnız rol ifa etmədi; bir qadının görünməsinin, danışmasının, sənət yaratmasının mümkün olduğunu sübut etdi. Azərbaycan teatrının ilk qadın nəfəsi, ilk cəsarətli addımı oldu.

1960-cı ildə Cənubi Azərbaycanda vəfat edən “Göyərçin” xanım bu gün də Azərbaycan mədəniyyət tarixində yalnız aktrisa kimi deyil, bir dövrün üsyankar qadın siması kimi yaşayır. Çünki bəzi insanlar səhnədən getsələr də, onların alqışı zamanın içində hələ çox uzun illər eşidilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.05.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Şeir saatı rubrikasında bu gün sizlərə yeni imza tanıtdıracaöıq: Nərmin Hüseyn.

Səninlə şərabın başqadır dadı…

Masada təkliyin rəsmini cızdım,

Sən gələn yollara adını yazdım. 

Qədəhi doldurub, sükutu pozdum

Səninlə şərabın başqadır dadı…

Gələrsən deyərək, şamları yaxdım.

Alovun rəqsində kölgəni tapdım,

Ruhumu ən qəmli nəğməyə satdım

Səninlə şərabın başqadır dadı…

Sükut boy veribdir boş otağımda,

Yenə xatirələr durur sağımda.

Bir həsrət közərir dil-dodağımda

Səninlə şərabın başqadır dadı…

Şamlar da can verir, əriyir bir-bir,

Bu gecə ayrılıq hökmünü deyir.

Ürəyim qədəhlə kədər eyləyir,

Səninlə şərabın başqadır dadı…

Saatlar ötüşdü, sönür şamlarım,

Soyuyur qədəhdə, kam arzularım. 

Sən yoxsan, açılar çətin sabahım,

Səninlə şərabın başqadır dadı…

Zamanın hökmünə boyun əymədim,

Səndən başqasına "gəl" də demədim.

Bir qurtum içdim ki, ruhuna dəyim,

Səninlə şərabın başqadır dadı…

Gözlərim qapıda, qulağım səsdə,

Bir ömür gözlərəm mən bu həvəsdə.

Adını pıçıldar hər son nəfəsdə,

Səninlə şərabın başqadır dadı…

Deyirsən ki, unut məni…

Get özünə bir həyat qur, unut məni, söyləyirsən. 

Elə bil gözümü alıb, get günəşə bax deyirsən. 

Yollarına çıxmayacam, dönməyəcəm bir də geri,

Məni bu doğma yurdumdan, sən didərgin eyləyirsən. 

Mən ki səni könlümün ən uca taxtında görmüşdüm,

Sənli olan dünyamızı cənnət bağı tək hörmüşdüm.

Bir sözünlə viran etdin, soldu bütün çiçəklərim, 

Sən dəmə ömrümü mən bir, vəfasız kəslə bölmüşdüm. 

Bilmirsənmi, bu qurduğum hər kərpicdə adın yazır,

Sənə gələn arzularım, çaşıb öz  yolunu azır. 

Sükutun elə ağırdı , dağıdır bütün dünyamı,

Ruhum bu uçqun altında, özünə bir məzar qazır.

Daha mənə hər yer qürbət, hamı yad olub gedəcək,

Sənsiz keçən saniyələr, məni candan eyləyəcək.

Deyirdin ki, vaxt hər şeyin əlacıdır, səbr et azca

Bilmədin ki, zaman ancaq dərdimi dərin kəsəcək. 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.05.2026)

Aynur İsmayılova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

İnsanlıq... Dəyişən çox şey var. Bir o qədər də dəyişməyən. Zaman axır. Yeniliklər artır, şəhərlər böyüyür, texnologiya inkişaf edir. Amma bu axarın içində dəyişməyən duyğular, dəyişməyən ehtiyaclar da var — sevgi, qorxu, ümid, itki, nifrət kimi.

Bəzən görünən və gerçək arasında bir boşluq gizlənir. Hər şey görünməyənin arxasında gizlənə bilər. Görüntü hər zaman həqiqəti əks etdirmir. Bəzən sadəcə olmayanın üstünü örtmək üçün yaradılır. İnsan gülümsəyir, ancaq içində fırtınalar qopur. Paylaşılan şəkillərdə görünən xoşbəxt ailə, dost, yoldaş, karyera xoşbəxtliyin təzahürü kimi görünsə də, çox vaxt elə deyil.

Görüntü — bu günün ən böyük aldanışıdır. Çünki onu idarə etmək asandır. Bir şəkil, bir cümlə yetərlidir ki, görünmək istədiyin kimi görünəsən. Lakin həqiqət isə belə deyil. Əsl həqiqət özünlə təkbaşına qaldığında, “mən kiməm?” dediyin anda ortaya çıxandır.

Görünməyənin arxasındakını görmək bəzən insanın özünə belə çətin görünür. Artıq özünü sığdırdığı qəlibin bir parçasına çevirəndə, həqiqət pərdəsini üzünə çəkər. Ancaq unudur ki, üzünə çəkilən pərdə bir gün gözlərini yandıracaq qədər nazikləşə bilər. Və o zaman, istəməsə belə, bu həqiqətlərdən qaçmaq, gizlənmək mümkün olmayacaq.

İnsan nə qədər dəyişsə də, dəyişməyən ehtiyaclarından biridir — görünmək. Hər kəs mükəmməl görüntüyə sahib olmaq istəyir. Hisslərini gizləyərək, içindəki səsi boğaraq “hər şey yaxşıdır” obrazı yaratmağa çalışır. Və bu yolda atılan hər yanlış üçün sonrasında daha çox bədəllər ödəyir.

Bu həyatda heç bir şey mükəmməl olmadı, olmayacaq da.Və bəlkə də, bu natamamlıqlardır bizi insan edən.Yarım qalan şeylərdir bizi birləşdirən, bir-birimizə bağlayan.Çünki insan bir az özünün, bir az da başqasının davamıdır.

Görünməyənin arxasında gizlənən həqiqət səni gözləyir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Gündəm şöbəsi

Bu gün Azərbaycanlı aşıq və şair Hacı Göyçəlinin anım günüdür. Hacı Göyçəli 1931-ci ilin iyun ayında Göyçə mahalının Daşkənd kəndinin "Hacı Qurban" yaylağında anadan olub. Hələ uşaq yaşlarından aşıqlığa həvəs göstərən Hacı 1945-ci ildə Daşkəndli Abbasəli Nəzərova şəyird olmuş və bir ildən sonra Bala Məzrəli Aşıq Hüseynin yanında,1947–1950-ci illərdə isə Qannılı Aşıq Mehdınin yanında şəyirdlik etmişdir.

1951–1955-ci illərdə Aşıq Hacı sovet ordusunda hərbi xidmətdə olmuşdur. Aşıq Hacı bir neçə şəyirdə aşıqlıq sənətinin sirlərini öyrətmişdir. Qannı kəndindən Balakişi, Qaraqoyunlu kəndindən Aşıq Səlim, Aşağı Şorca kəndindən Aşıq İslam 1968-ci ildən 1978-ci ilədək Aşıq Hacının yanında aşıqlıq sənətinin sirlərinə yiyələnmişdir.

1978-ci ildən öz həmkəndlisi Nuriddin İsgəndərovu özünə şəyird götürmüşdür. 1981-ci ildə Nuriddinlə birlikdə televiziyada "Aşıq Alı" dastanını, 1985-ci ildə isə "Şəmkirli Aşıq Hüseyn" dastanını söyləmişlər və hər iki dastanın lent yazısı televiziyanın "Qızıl fonduna" daxil edilmişdir. 1984-cü ildə IV Aşıqlar qurultayına nümayəndə seçilmişdir. 1991-ci ildə Almaniyaya qastrol səfərinə getmiş və Almaniyanın bir sıra şəhərlərində konsertlər vermiş, Azərbaycan folklorunu, Göyçə aşıq məktəbini layiqincə təmsil etmişdir.

1992-ci il 24–30-u oktyabrda Türkiyənin Konya şəhərində Ümumtürk aşıqlar müsabiqəsində iştirak etmiş və qızıl medala layiq görülmüşdür. 1988-ci ildə erməni təcavüzünə məruz qalan azərbaycanlılar Qərbi Azərbaycandan, eləcə də Göyçədən vəhşicəsinə sıxışdırılıb çıxarıldığı vaxt Aşıq Hacı da Şəmkir rayonunun Çənlibel kəndində məskunlaşmışdır.

“Göyçəli Koroğlu” (film, 2003) filminin çəkilişlərində iştirak etmiş və rollarda aparıcı aşıq kimi çəkilmişdir. Film "Koroğlu dastanı" əsasında çəkilmişdir. Filmdə həmçinin sənədli kadrlardan və aşıq deyimlərindən də istifadə olunmuşdur.  

Aşıq 22 may 2011-ci ildə 79 yaşında Şəmkir rayonunun Çənlibel kəndində vəfat etmişdir.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.05.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Onu həyatda bir neçə dəfə Sumqayıtda, şəhərin ünlü kişilərindən biri- Bəylər Əzizovun “Bakı” şadlıq sarayında görmüşəm. Deyəsən, o vaxt orada keçirilən bütün toy məclislərinin müğənnisi o olurdu. Xanəndə, əməkdar artist Zakir Əlisahib oğlu Əliyevi deyirəm. Uşaqlıqda dəhşətli dərəcədə qısqanc olub. Anası hər dəfə rayona- bazara gedəndə ona qoşulub bazara gedirdi. Təsəvvür edin, anasının kələğayısı başından sürüşüb düşəndə, az qalırdı ki, dünyanı dağıtsın. Qeyrətdən bağrı çatlayırdı. Anası onu anlayırdı, belə olduğuna görə hörmət edirdi və onun xatirinə çalışırdı ki, örpəyi başından düşməsin...

Deyir ki:- “Ailədə 8 uşaq olmuşuq. Evin ən balacası idim, elə ən çox qısqancı da mən idim. Demək olar ki, anamın dibində böyümüşəm. Rəhmətlik atam dünyasını dəyişəndən sonra qayğımızı o çəkib.  Hər şeyi verən Allahdır. Bu gün heç kim gərək öyünməyə ki, ailə saxlayıram, ev dolandırıram. Anam tək başına 8 uşaq böyütdü, oxutdu, yerbəyer etdi. Vallah bunu edən Allahdır. Bizlik bir şey yoxdur. Mənim qısqanclığıma gəlincə, bu yəqin gendən gələn bir şey idi. İndi oğlum da öz anasına qarşı elədir. Baxıram gülürəm. Öz keçmişimi xatırlayıram.”

Ədəbaz adamlardan deyil, hər şeyə görə Allaha şükr etməyi bacarır. Kasıb vaxtları da olub, varlı vaxtları da...  

“Başqa bir Zakir də var içimdə. Onunla çox söhbətlərim olur. Bəzən uşaq kimi oluram. Yaşlanmaqla deyil ki. İçimdəki uşaq hələ də qalır, yaxşıdakı qalır. Hərdən oğlum mənə- Əliyev, neçə yaşın var?- deyir. Deyirəm, filan yaşdayam. Nə olsun ki, dəyişən ancaq bədəndir, qocalırıq. Gərək ruh qocalmasın. Amma  həmişə belə də olmuram. Sərt tərəflərim də var. Məncə kişi evdə hər şeyi xanımına deməməlidir. Mən də demirəm. Həm onu çox yükləməmək, stressə salmamaq üçün, həm də bu belə lazımdı. Kişi hər sözünü xanımına deməz. Onun ömrünü qısaltmamaq, üzməmək üçün çox şeyi gizlətmişəm. Kişi var, pulunu da arvad idarə edir. Tutaq ki, bir dostun səndən borc istədi. Yanında zəng vurub arvaddan pul istəyəcəksən? Adam başqalarının gözündə bir qəpiklik olar. Bu əsla ailəyə hörmətsizlik anlamına gəlməməlidir. Kişinin kişi yeri var. Kişi ailənin yük çəkənidir.”- söyləyir...

O, 22 may 1968-ci ildə, Neftçala rayonunun Xolqarabucaq kəndində dünyaya gəlib. Səkkiinci sinfi doğma kənddə başa vuraraq, təhsilini Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində davam etdirib. Həmçinin Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində professor Arif Babayevin sinifində muğam təhsili alıb. 1986-cı ildə indiki Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin, mədəni maarif fakültəsinin, özfəaliyyət teatr kollektivi rejjisoru ixtisasına qəbul olunub və 1993-cü ildə oranı bitirərək ali təhsilə yiyələnib. Onun ilk böyük uğurlarından biri isə 1985-ci ildə Moskvada keçirilən "Gənclərin və tələbələrin XII ümumdünya festivalı"-nın diplomantı olmağıdır. Sonra, 1985-ci ildə Heydər Əliyev sarayında Üzeyir Hacıbəyovun 100 illiyinə həsr olunmuş tədbirdə "Leyli və Məcnun" əsərini ifa edib. Həmin dövr üçün onun böyük uğurlardan biri də "Leyli və Məcnun" əsərini Moskvada “Bolşoy Teatr”da da ifa etməsi olub. Bu uğurların siyahisi uzundur, sadalayıb vaxtınızı almaq istəmirəm...

Deyirki:- “Nə edirəmsə Allahaxatiredirəm. Düşünürəmki, balıqbilməsə də, xaliqbilər. Etdiyimhər əməlinyaxşı, yapisfərqetməzcavabını Allahınverəcəyinə inanıram. Yaşatdığını yaşamadan ölməzinsan. Gərəkgözünün önünə bunuqoyasan. Bəzənmənimbudüşüncəmisaflıqkimidüşünüb, zərbə vurmaqistəyən, sui-istifadə edənlərdə olur. Ümumiyyətlə, həyat çətindir, onutəmizyaşamaqdaha çətindir. BəziadamlarapuluAllahbilərəkverir. Elə bilirsinizonlarıngünü gündür? Zülüm çəkirlər, pullarınagörə. Bəzən şöhrətdə, pulda  Allahınsınağıdır. Həradamdaşıyabilməzoyükü. Birdənarzuedirlərki, Allahsənə uzun ömürversin. Uzun ömürlü olmaqelə bilirlərki, çoxgözəldir? 120 ilyaşayıb, bütün əzizlərinin övladlarının, dostlarının ölümünü görməkqarğışdı əslində. Allah sağlam can versin. Ölənə qədər də ağlımızı başımızdan almasın. Bu bəs edər.”

 Təkəbbürlü, lovğa, insanlara yuxarıdan aşağı baxıb aşağılayan adamlardan xoşu gəlmir. Övladlarının gözəl insan olmasını istəyir. Oğlu beynəlxalq münasibətlər, qızı isə tibb təhsili alıb. Allahın xoşuna gəlməz deyə, onları çox əzizləmək istəmir. Axı, Allah adamı çox sevdikləri ilə sınayır. Hətta bu barədə danışmağa belə qorxur. Və bir də bekar qalmaqdan zəhləsi gedir. Deyir ki: “Kimsə kiməsə qarğışı etmək istəsə qoy desin: “Səni bekar qalasan”...

Bəli, bu gün - mayın 22-si əməkdar artist Zakir Əliyevin növbəti ad günüdür. Bu dəfə 58 yaşını qeyd edəcək. Ona möhkəm can sağlığı, uzun ömür arzulayıb söhbətimi burada yekunlaşdırıram.

Yaşasın!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.05.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Deyirəm, görəsən, bu dünyada insanları məşhurlaşdıran televiziyadan güclü nəsə varmı? Məhz, bu “sehirli qutu”nun sayəsində aktyorlar, müğənnilər, siyasi icmalçılar və digər peşə sahibləri xalq arasında ən məşhur adamlar olurlar. Bu dəfə sizə belə adamlardan biri- canlandırdığı obrazlarla məhurlaşan Xalq artisti Yasin Qarayev haqqında söhbət açmaq istəyirəm. O Yasin Qarayevdən ki, bizim uşaqlıq illərimizin qəhrəmanı olub. Hazırda teatrımızın bahadırlarından biri sayılır. Bir vaxtlar "sehirli qutu"da tez-tez görünərdi. Rol aldığı tamaşaları xüsusi maraqla izləyərdik. Amma son vaxtlar nədənsə televiziyada görünmür, tamaşaçılarını intizarda saxlayır…

Yaşı elə də çox deyil, bir də ki, aktyor üçün nə yaş? O qədər filmlərimizdə onun yaşına uyğun rollar var ki, nədənsə rejissorlar belə teatr bahadırlarının yerinə həvəskar aktyorları çəkirlər. Bəlkə də elə buna görədir ki, filmlərimiz Yalamadan o tərəfə gedib çıxa bilmir. Sanki filmlərimizin də ölkədən çıxışına “qırmızı işıq” yandırılıb…

O, 1946-cı ilin may ayının 22-də Şəmkir rayonunda dünyaya gəlib. Həmin gün həftənin üçüncü gününə təsadüf edir. Deməli, Yasin Qarayev zəngin mənəvi dünyaya, geniş dünyagörüşünə və ünsiyyətcil xarakterə malikdir. Analitik düşüncəsi ilə fərqlənir, məntiq tələb olunan işlərdə çox uğurludur. Təhlil etməkdən, araşdırma aparmaqdan zövq alır. 1973-cü ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun musiqili komediya fakültəsini bitirib. 1974-cü ildən Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında çalışıb.

1991-ci ildə əməkdar artist, 2006-cı ildə isə xalq artisti fəxri adlarına layiq görülüb. Bir neçə dəfə prezident mükafatçısı olub. 2016-cı ildə Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının "Sənətkar" medalı ilə təltif edilib. 2016-cı ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünü alır…

Deyir ki:- “Müslüm Maqomayev qədər sevdiyim, pərəstişkarı olduğum ikinçi bir estrada müğənnisi tanımıram. Uşaqlığ çağlarımdan həmişə onun ecazkar və bənzərsiz səsinin pərəstişkarı olmuşam. Mənim fikrimcə Tanrı bütün gözəllikləri ona vermişdi. Güclü, məlahətli səs, boy-buxun, səhnə yaraşığı, jest, plastika və çox şey. Müslümü bircə dəfə dinləyən tamaşaçı onun sehirli səsinin tilsiminə düşməyə bilməzdi. Tanrı ona dünya estrada musiqisinin imperatoru kimi yüksək bir zirvə bəxş etmişdi. Və o da sonuncu imperator olduğu üçün həmin titulu özü ilə Tanırının yanına apardı…”

Yasin Qarayev layiqli adamlar haqqında xoş söz deməyə tələsən insandır. Onun siyasi proseslərdə gözə görünməməsindən gileylənən adamların görünür ki, yetərincə dünyagörüşü yoxdur. O, bir şəxsiyyət kimi, abırına sığınıb dünyanın gərdişini səbirlə seyr edənlərdəndir. Çünki elə bir dövrana gəlib çatmışıq ki, kütləni xalq hesab edən adamların sayı çoxalıb. Alisa adlı bir aktrisadan nümunə gətirib deyir ki: “Qocalığin tez gəlməsi dəhşət deyil, dəhşət cavanliğin tez getməsidir!..”

Mayın 22-si – bu gün Yasin müəllimin 80 yaşı tamam olur. Ürəklərdə yuva qurmağı bacaran hər bir şəxsin həyatda yaşamağa haqqı var. Allah onun da ömrünü uzun etsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.05.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Qəribə xisləti vardı Sovet ölkəsinin. Üzdə firavanlıq və xoşbəxtlikdən dəm vururdular, ancaq bütün nəsilləri ucdantutma bədbəxt edirdilər.

Xüsusən müsəlman respublikalarına çətin idi.

37-ci il repressiyasında əhali sayının repressiya olunanların sayına nisbətində Azərbaycan ön sıralarda yer almışdı...

Qantəmir Qafur (Qafur Sədrəddin oğlu Əfəndiyev) Azərbaycan görkəmli maarif xadimi, pedaqoq, yazıçı. İstanbul Darülfununun tarix-ədəbiyyat fakültəsini, Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun stomatologiya fakültəsini bitirmişdir.

Şair, yazıçı - jurnalist, maarifçi - pedaqoq Hüseyn Cavid və yaxın dostu, yazıçı, şair, həkim Qantəmir Qafur. Onları həmişə qoşa görmək olardı...

Dövrünün tanınmış şairlərindən biri olan Qantəmir 1888 - ci ildə mayın 22-də Göyçay mahalının Potu kəndində anadan olub. Deyilənə görə, Qafurun atası Sədrəddin Əfəndi mədrəsə müəllimi olsa da, dövrünün tanınmış ziyalılarından, söz sahiblərindən sayılıb. Hətta o, Sədi Salis təxəllüsü ilə şeirlər də yazarmış.

Qantəmir də elə ilk təhsilini məhz atasının müəllim işlədiyi mədrəsədə alıb. Uşaqlıq illərindən klassik şairləri, xüsusilə də Şərq ədəbiyyatını müntəzəm mütaliə edər, sənətə, elmə xüsusi maraq göstərərdi. Şair təbiətli Sədrəddin kişi oğlunun qabiliyyətindən xəbərdar olduğundan onu mükəmməl oxutmaq arzusunda idi. Bu səbəbdən də Qafur 1905 - ci ildə Göyçaya gələrək o dövrün açıqfikirli, dünyagörüşlü, tanınmış ziyalılarından olan İbrahim Həqqinin yeni üsulda açdığı məktəbdə oxuyub.

 Qantəmir 1908 - ci ildə Göyçayda pedaqoji fəaliyyətə başlamış, 1915 - ci ildən etibarən fəaliyyətini şəhərdə yeni açılan "İqbal" məktəbində davam etdirmişdir. 1916 - cı ildə "Nəşri-maarif" cəmiyyətinin Qubada açdığı məktəbə müdir vəzifəsinə dəvət olunmuşdur. Müəllim işlədiyi dövrdə Abbas Səhhətlə, Mirzə Ələkbər Sabirlə olan görüşləri bu istedadlı gəncin bir qələm sahibi kimi inkişafında öz sözünü deyib.

  Qafur Əfəndiyev (Qantəmir) 1911 - ci ildə təhsilini davam etdirmək məqsədilə Türkiyəyə gedərək İstanbul Universitetinin tarix-filologiya fakültəsinə daxil olub. Türkiyə mühiti gəncin həyatında xüsusi bir mərhələ təşkil edib. O, burada da yaradıcılıqla məşğul olub, kiçik hekayələr yazıb. Yəqin ki, elə Qantəmir imzasını da Türkiyə mühitində yaşayarkən götürüb. Hüseyn Caviddən sonra Azərbaycan ədəbiyyatına, mühitinə İstanbul ruzigarı gətirənlərdən biri də məhz unudulmaz və sevimli yazıçımız Qantəmir olub. Gəncliyində yazdığı bir-iki şeiri nəzərə almasaq, bu yazıçı ədəbiyyatımızda əsasən satirik hekayələr müəllifi kimi öz adını əbədi həkk etdirib.

  Sonralar sorağı Qubadan gələn Qantəmir bir müddət bu bölgədə yeni tipli məktəblərin təşkilində və fəaliyyətində fədakarlıqla çalışıb. Gah müəllim, gah da məktəb direktoru kimi ömrünü gənc nəslin təlim - tərbiyəsinə həsr edən şair xalqın elm əhli olması, o cümlədən savadlanması üçün böyük zəhmət çəkib. Bioqrafiyasından məlum olur ki, ömrünün sonuna kimi də orta və ali məktəblərdə müxtəlif fənlərdən dərs deyib. Bakı Ali Pedaqoji İnstitutu nəzdində fəaliyyət göstərən "Şaiq" məktəbinə rəhbərlik edib.

  Qantəmir Qafurun həyatında diqqət çəkən bir digər fakt isə budur ki, o, 1924 - cü ildən müəllimlikdən ayrılmadan Azərbaycan Dövlət Universitetinin tibb fakültəsinə daxil olub. Təhsilini başa vurduqdan sonra Qantəmir diş həkimi kimi də həmvətənlərinə xidmət göstərib. Bütün fəaliyyəti müddətində əsl vətəndaş yanğısı ilə xalqın maariflənməsinə çalışan yazıçı - şair həm də millətin mənəvi və fiziki sağlamlığı yolunda da öz töhfəsini əsirgəməyib.

Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra da xalq maarifi sahəsində işləmiş, Göyçayda müəllim hazırlamaq üçün qısamüddətli pedaqoji kurslar təşkil etmişdir. Sonralar Bakıda Ali Pedaqoji institutun nəzdində təşkil edilmiş Abdulla Şaiq adına ikinci dərəcəli nümunə məktəbində direktor vəzifəsində çalışmış, 1937 - ci ildə Ağsu rayonuna köçüb diş həkimi işləmiş, 1939 - cu ildə həbs olunaraq, Orta Asiyaya sürgün edilmişdir.

Sağlığında bir neçə kitabı işıq üzü görən Qantəmir ölkəni bürümüş repressiyalardan çəkdiyi mənəvi əzablar nəticəsində 1944 - cü ildə, dostu Hüseyn Caviddən 3 il sonra 56 yaşında dünyasını dəyişmişdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.05.2026)