“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Şeir saatı rubrikasında bu gün sizlərə Xəyalə Sevilin şeirləri təqdim ediləcək.

Durum yır-yığış edim,

Əllərimi, ayaqlarımı...

Özümə gəlim daha.

Gedənlərin arasına qarışmısan,

Bilim daha.

Gözəldir, deyilmi?

BU GECƏ OYAQ YAT, TANRI

Bu cəza mənimdi, Tanrı,

Mən bu səhvi tək elədim...

Eh! Nahaq yerə özümə

Ürəyimi yük elədim.

Suya düşən xəyallarım

Suda kök atarmı, görən?

Bu soyuq ayrılıqların

Ah! Ürəyi varmı, görən?

Durub yanına gəlirəm,

Bu gecə oyaq yat, Tanrı.

Bir az oxşa saçlarımı,

Bir az başımı qat, Tanrı...

İÇİMİN QOCA QARISI...

Bilirdim ki, solub bu gül,

Bundan çiçək açan olmaz.

Bir ümiddi

Ürəyimdə ehtiyata saxladım,

Haçan olar... Haçan olmaz!

İndi gecənin yarısı,

Qanayır könül yarası.

İçimin qoca qarısı

Deyinir...

"Ondan sənə can olmaz..."

Tale necə? Yaşamalı yerdimi?

Həsrətini yanağıma sərdimi?

Kimə deyim ürəyimin dərdini?

De  – deyirsən,

Gəl – deyirsən

Tanrı,

Sənin qapın, bacan olmaz.

BİR DƏ TƏRS ÜZÜNƏ ÇEVİR ÜRƏYİ...

Bir də tərs üzünə çevir ürəyi,

Bir də görünməyən üzünü gör, get.

Göy göydən tullayır, yer yerdən atır,

Bir də içimdəki bu hüznü gör, get.

Gör harda qalmışam, yığ, gətir məni,

Yığ, gətir qırılmış hissələrimi.

Səni and verirəm, sağ gətir məni,

Sağ gətir, heç kimə demə yerimi.

Cəzamı, töhmətmi, qoy özüm verim...

Onsuz da bu eşqə dərsdi ayrılıq.

Boynuma sarılan qoldu, ya ipdi?

...Yerdən ayağımı kəsdi ayrılıq.

QARŞIDA AYRILIQ VAR

Qurunun oduna
Yaş yanır indi,
Su vurmuşam
Ürəyimin üzünə,
Oyanır indi.
Oyanır canımdakı
Şübhələr, ehtimallar,
Bu mənəm, bu boş masa,
Bu bir yığın suallar...
Fikrim tamam dağılıb,
Fikrim küləyə düşüb.
Ağlıma ən sonuncu,
Ən təzə qayə düşüb.
Axıb gedir hisslərim,
Ürəyimdə qırıq var.
Qarşıda ayrılıq var...

DURUM YIR-YIĞIŞ EDİM

Durum yır-yığış edim,

Əllərimi, ayaqlarımı...

Özümə gəlim daha.

Gedənlərin arasına qarışmısan,

Bilim daha.

Gözlərimdə böyütdüyüm,

Səhv də, cəza da mənimdi.

Sevgi yoxmuş bu dünyada...

Yoxdu, cəhənnəm, olmasın.

Hərə bir dərddən ölür dəə,

Bilirəm!

...Mənimki səndən olmasın.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.03.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalınn Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Dünən Türkiyənin tanınmış tarixçi alimi və professoru İlber Ortaylı haqqında yayılan ölüm xəbərini aldıq. Belə xəbərlər insanı istər-istəməz düşündürür. Çünki bəzi insanlar təkcə yaşadıqları dövrdə deyil, fikirləri və yazdıqları ilə uzun illər yadda qalırlar.

Xəbəri eşidəndən sonra internetdə onun yazılarını axtarmaq istədim. “İlber Ortaylı yazıları” sözlərini yazıb axtarış etdim. Qarşıma professorun illər ərzində qələmə aldığı çoxsaylı köşə yazıları çıxdı.

Mövzular da müxtəlif idi: təhsil sistemi, tarix, cəmiyyət, Türkiyə ilə Azərbaycanın qardaşlığı, dövlətçilik ənənələri, Türkiyə Cümhuriyyətinin qurulması kimi mühüm tarixi hadisələr və həyat haqqında düşüncələr. Yazılarının hər biri oxucunu düşündürən, maarifləndirən və tarixə fərqli baxış təqdim edən məqalələr idi. Lakin bu yazılar arasında biri xüsusilə diqqətimi çəkdi və məni kövrəltdi. Professorun ölümündən cəmi bir neçə gün əvvəl qələmə aldığı köşə yazısı idi. O yazıda əməliyyatdan yenicə çıxdığını qeyd edir, həkimlərin əməyini yüksək qiymətləndirdiyini vurğulayırdı. Sətirlərdə həm həyatın dəyərini hiss etmək, həm də insanın yaşadığı çətinliklərə baxmayaraq minnətdar qalmağı bacarması duyulurdu. Bu səmimi və sadə ifadələr yazını daha da təsirli edirdi.

Əslində böyük və dəyərli insanların həyat yolu çox vaxt onların əsərlərində yaşayır. Onlar dünyadan köçsələr də, fikirləri, kitabları, yazıları və elmi irsləri gələcək nəsillərə qalır. İlber Ortaylı da məhz belə insanlardan biridir. Onun tarixə dair araşdırmaları, publisistik yazıları və çıxışları uzun müddət oxunacaq, öyrəniləcək və xatırlanacaq.

İnsan ömrü isə keçicidir. Heç kim bu dünyada əbədi qalmır. Bu gün birinin, sabah isə başqasının həyat yolu başa çatır. Amma insanın arxasında qoyduğu iz – yazdığı sözlər, öyrətdiyi biliklər, yaratdığı dəyərlər  onu yaşadan ən böyük xatirəyə çevrilir. Belə iz qoyan insanlardan biri kimi İlber Ortaylınin yazıları və fikirləri də oxunmağa, xatırlanmağa və dəyərləndirilməyə layiqdir.

Qeyd etdiyim köşə yazısı budur:

Əməliyyatlarım və səhiyyə işçilərimiz

"Keçən həftə əməliyyatın uğurla keçdiyini demişdim. Bu bazar gecəsi isə birdən halım pisləşdi. Xəstə baxıcılar və tibb bacıları dərhal köməyə gəldilər. Məni yenidən əməliyyata apardılar və qəfil başlayan qanaxmanı dayandırdılar. Belə anlarda insan bu ölkədə hələ də işini ciddi görən, vicdanla çalışan insanların varlığına şükür edir. Heç bir xalqın qadınları türk qadınları qədər birlik ola bilməz, belə çətin anlarda bu qədər soyuqqanlı və bacarıqlı davranmaz. Keçən həftə bazar ertəsi günü professor doktor Yakup Kordan müəllimlə birlikdə Koç Universiteti xəstəxanasının uzun dəhlizlərindən keçərək anesteziya üçün əməliyyat otağına doğru irəliləyirdik. İnsan belə anlarda istər-istəməz ətrafına baxır. Müasir tibbin intizamlı səssizliyi, dəhlizlərdə eşidilən addım səsləri və insanların üzündəki ciddilik bu işin nə qədər böyük bir təşkilat olduğunu xatırladır. Uzun əməliyyatdan sonra daha bir neçə müdaxilə edildi və hamısı çox tez başa çatdı.

Türkiyə möcüzələr ölkəsidir. Bəziləri möcüzələr yaradır, digərləri isə heç nəyi vecinə almır. Başqa hansı cəmiyyətdə bu qədər keyfiyyətli insanlar digərlərini daşıyır? Bu, ciddi sualdır. Ümidlərini Almaniyaya, Amerikaya bağlayanlara demək lazımdır ki, Almaniya bu gün Hindistanın yüz milyonlarla yoxsul, bacarıqlı və hər işi görməyə hazır insanları ilə üz-üzədir. Almanlar yeni müttəfiq və yeni işçi qüvvəsi tapdıqlarını düşünürlər. Bu onların problemidir. Amma bizim də onlardan uzaq durmağımız lazımdır. Çünki məsələ yalnız işçi qüvvəsi deyil, mədəniyyət və insanlıq məsələsidir".

İnsan ömrü isə keçicidir. Heç kim bu dünyada əbədi qalmır. Bu gün birinin, sabah isə başqasının həyat yolu başa çatır. Amma insanın arxasında qoyduğu iz – yazdığı sözlər, öyrətdiyi biliklər, yaratdığı dəyərlər  onu yaşadan ən böyük xatirəyə çevrilir. Belə iz qoyan insanlardan biri kimi İlber Ortaylının yazıları və fikirləri də oxunmağa, xatırlanmağa və dəyərləndirilməyə layiqdir. Ən əsası da belə hallarda onu tanımayan insanlar belə tanımağa başlayır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.03.2026)

Şahanə Müşfiq,

Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin mətbuat katibi. “Ədəbiyyat və incəsənət”

Martın 12-də Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində (ADMİU) Teatr sənəti fakültəsi, Teatrşünaslıq kafedrasının təşkilatçılığı ilə “Teatr 2.0: Ruh və kod” mövzusunda beynəlxalq tələbə elmi konfransı keçirilib. Konfrans ADMİU-nun əsas tədris binasında yerləşən Elmi Şura otağında hibrid formatda təşkil olunub.

10 Mart Milli Teatr Günü və 27 Mart Beynəlxalq Teatr Gününə həsr olunmuş konfransda universitet rəhbərliyi, professor-müəllim heyəti və tələbələr iştirak ediblər.

Konfransa ümumilikdə dörd fərqli ölkədən 30-dan artıq müraciət daxil olub. Təşkilat komitəsi tərəfindən seçilmiş 19 məruzə proqrama daxil edilib.

Tədbiri giriş nitqi ilə açan ADMİU-nun Elm və yaradıcılıq işləri üzrə prorektoru sənətşünaslıq üzrə elmlər doktoru, dosent Sədaqət Əliyeva rektor, professor Ceyran Mahmudovanın adından tədbir iştirakçılarını salamlayıb və konfransın işinə uğurlar arzulayıb. S.Əliyeva qeyd edib ki, mühüm strateji sənəd kimi ölkədə mədəniyyət və incəsənət sahəsinin inkişaf prioritetlərini müəyyənləşdirən “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Konsepsiyasının həyata keçirilməsi baxımından mədəniyyət və incəsənət sahəsində beynəlxalq elmi konfransların keçirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu kimi beynəlxalq tələbə konfransları gənc tədqiqatçıların inkişafına, beynəlxalq akademik əlaqələrin genişlənməsinə və mədəniyyət sahəsində elmi müzakirələrin aparılmasına mühüm töhfə verir.

Natiq qeyd edib ki, “Teatr 2.0” anlayışı Web 2.0 düşüncə modelinin teatr sənətindəki analoqu kimi nəzərdə tutulur. Veb 2.0 internet mühitində istifadəçini passiv informasiya istehlakçısından aktiv məzmun yaradıcısına çevirdiyi kimi, Teatr 2.0 klassik teatr modelini yenidən quraraq, tamaşaçı, performer və texnologiya arasında interaktiv münasibət yaradır.

Giriş sözündən sonra Əməkdar incəsənət xadimi, sənətşünaslıq doktoru, professor İsrafil İsrafilovun moderatorluğu ilə məruzələrin dinlənilməsinə başlanılıb. Konfransda Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti ilə yanaşı, Qazaxıstan, Moldova, Ukrayna, Türkiyə və digər ölkələrin ali təhsil müəssisələrindən olan tələbələr müxtəlif mövzular üzrə məruzələrlə çıxış ediblər.

Məruzələrdə teatrın müasir inkişaf tendensiyaları, rəqəmsal texnologiyaların teatr sənətinə təsiri, teatr və yeni media münasibətləri, hibrid səhnə modelləri, interaktiv teatr,  rəqəmsal dramaturgiya, teatr və yeni media, teatr və süni intellekt, çağdaş teatr estetikasının xüsusiyyətləri kimi aktual mövzular müzakirə olunub.

Tədbirin sonunda məruzələr ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb və belə elmi konfransların fənlərarası inteqrasiyanı təşviq etmək, tələbələrin elmi-nəzəri təfəkkürünü və yaradıcı düşüncəsini inkişaf etdirmək, onların tədqiqat bacarıqlarını inkişaf etdirmək baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdığı vurğulanıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.03.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

O, Azərbaycan nəsrində təkbaşına bütöv bir dövrdür. Bu dövrdə istər “Ağ liman”, “Beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi”, “Dantenin tubileyi”, “Gürcü familiyası” kimi insan dramları, Həm “Sizsiz”, “2=3+4” kimi memuar ədəbiyyatı, həm “Yasxşı padşahın nağılı” kimi dissident ədəbiyyatı yer alıbdır, “Təhminə”, “Gün keçdi”, “Dədə Qorqud”, “Otel otağı” kimi filmlər vitrinə düzülübdür.

Bu gün sevimli yazıçımızın 88 yaşı tamam olur. Qışa səkkizlərini mübarək, dəyərli Anar müəllim!

Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçısı Anar Rzayev 14 mart 1938-ci ildə dünyaya göz açıb. Atası şair Rəsul Rza, anası şairə Nigar Rəfibəylidir. Anar anası tərəfdən Azərbaycanın məşhur ictimai və dövlət xadimi, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ilk səhiyyə naziri və Gəncə şəhərinin general-qubernatoru olan Xudadat bəy Rəfibəylinin nəvəsidir. Atası tərəfdən isə Məmmədxanlılar nəslindəndir.

Anar 1945-ci ildə 10 illik musiqi məktəbinə (indiki Bülbül adına məktəb) daxil olub və 1955-ci ildə həmin məktəbi gümüş medalla bitirib. Birinci sinifdən onuncu sinifə qədər Zemfira Səfərovayla bir yerdə oxuyublar. 1955-ci ildə Anar Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə, Zemfira konservatoriyaya daxil olsa da, yolları ayrılmayıb, evləniblər.

Anar 1991-ci ilin martında Yazıçıların IX Qurultayında yekdilliklə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri seçilib. 1997-ci il oktyabrın 30-da Yazıçıların X Qurultayında yekdilliklə yenidən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri seçilib. 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının ilk iclasını Anar aparıb. Anar 1995-ci və 2000-ci illərdə Azərbaycan Republikasının Milli Məclisinin deputatı seçilib.

O, Milli Məclisin mədəniyyət komissiyasının sədri olub. Bu komissiyanın mədəniyyət, tarix və memarlıq abidələrinin qorunması, kinematoqrafiya haqqında və s. tərtib etdiyi qanunları parlament tərəfindən qəbul edilib. 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Komissiyasının üzvü olub. Anar 2014-cü ildə Türkiyənin Əskişəhər şəhərində keçirilən VI Türk Dünyası Ədəbiyyat Dərgiləri Konqresinin qərarı ilə Türk Dilində Danışan Ölkələrin Yazarlar Birliyinin ilk başqanı seçilib

Povestləri

- Ağ liman (1965)

- Dantenin yubileyi

- Macal

- Dədə Qorqud

- Əlaqə

- Ömür yolu. Yaradıcılığı

- Otel otağı

Romanları

- Beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi

- Kərəm kimi (sənədli roman)

- Söz dünyası (5 cilddə)

Hekayələr və pyesləri

- Sənin nəğmən yaxşıdır (pyes)

- Keçən ilin son gecəsi

- Bayram həsrətində

- Asqılıqda işləyən qadının söhbəti

- Sabah ayıq olacayıq

- Yağışlı gecə

- Taksi və vaxt

- Vahimə

Molla Nəsrəddin — 66

- Zarafatsız

- Məlumat

- Gülməşəkər kəndinin sabahı

- Zəncir

- Rəng

- Başımızın ağası

- Əl əli yuyar və yaxud bozbaş dəstgahı

- Sayların sərgüzəşti

"Molla Nəsrəddin" yüz on il sonra

- "Molla Nəsrəddin" yüz on il sonra

- Heç məni demirsən…

- Futbol reportajı

- Bir güllə bahar olmaz

- Naqqal Nağı və Əzizənin ərizəsi

- Burda… Orda… Burda…

Mükafatları

- Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi

- Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı

- Azərbaycan Azərbaycan Respublikasının Xalq yazıçısı

- Azərbaycan "İstiqlal" ordeni

- Azərbaycan "Şöhrət" ordeni

- Azərbaycan "Şərəf" ordeni

- Azərbaycan Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

- Azərbaycan "Heydər Əliyev Mükafatı"

- Azərbaycan "Humay" mükafatı

- Azərbaycan Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu

- Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti Təşkilatının (TÜRKSOY) "Şərəf" medalı

- "Üzeyir Hacıbəyli" medalı

- "Nizami Gəncəvinin 880 illiyi (1141–2021)" xatirə nişanı

- Azərbaycan "Əmək" ordeni

- Özbəkistan "Dostluq" ordeni

- Azərbaycan "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı.

Xalq yazıçısı yenə də iş başındadır, AYB kimi mürəkkəb bir qurumu idarə edir, yazıb-yaradır. Son 2 ildə 2 kitabının çıxması, əlbəttə ki, böyük hünərdir. Üstəlik, mediada məqalələri çıxır, tədbirlərə qatılır, çıxışlar edir, yorulmaq bilmir. Amma çox təəssüf ki, qızıl kimi vaxtını bəzən hansısa bir ədalətsiz, vicdansız insanın atdığı çamuru təmizləməyə sərf edir.

Anarın bir əsəsri var, “Anlamaq dərdi”. Bəli, bu gün ən pi solan odur ki, çoxusu Anarı anlaya bilmir. Buna dərrakələri çatmır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.03.2026)

2026-cı ilin martın 13-də Bakı Konqres Mərkəzində QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Agentliyinin 2026-cı il üzrə qrant müsabiqələrinin, eləcə də Agentliyin bp və Qarabağ Dirçəliş Fondu ilə birlikdə elan etdiyi müsabiqələrin qalibi olan QHT-lərin rəhbərləri ilə görüş keçirilib.

Görüşdə Prezident Administrasiyasının QHT-lərlə iş və kommunikasiya şöbəsinin QHT-lərlə iş sektorunun müdiri Tural Əliyev, Qarabağ Dirçəliş Fondunun İdarə Heyətinin sədri Rəhman Hacıyev, Ədliyyə Nazirliyinin Notariat, qeydiyyat və reyestr baş idarəsinin rəisi Elşad Məmmədli, QHT Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri Aygün Əliyeva və digər məsul şəxslər iştirak ediblər.

Tədbirə QHT Agentliyinin Müşahidə Şurasının üzvləri, 300-ə yaxın QHT rəhbəri qatılıb. Görüşdə müsabiqələrdə qalib olan QHT-lərdən layihələrin icra prosesindəki gözləntilər diqqətə çatdırılıb, suallar cavablandırılıb, müvafiq izahlar verilib.

Qeyd edək ki, qalib QHT-lər arasında Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Ədəbiyyat Fondu da vardır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.03.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Bu gün Türk və ümumilikdə türk dünyası elmi böyük bir tarixçisini itirdi. Tanınmış tarixçi, professor və publisist İlber Ortaylı 78 yaşında vəfat etdi. Onun ölümü yalnız akademik dairələr üçün deyil, tarixə maraq göstərən milyonlarla insan üçün böyük bir itkidir. İlber Ortaylı təkcə universitet auditoriyalarında dərs deyən bir alim deyildi. O, tarixi kitabların dar çərçivəsindən çıxararaq geniş kütlələrə sevdirən, keçmişi canlı və maraqlı şəkildə izah etməyi bacaran nadir ziyalılardan biri idi.

Tarixlə yaşayan insan

1947-ci ildə Avstriyanın Bregenz şəhərində dünyaya gələn İlber Ortaylı Kırım tatarı ailəsindən idi. Ailəsi sonradan Türkiyəyə köçdü və onun bütün həyat yolu məhz burada formalaşdı. O, Ankara Universitetində təhsil aldı, daha sonra isə dünyanın nüfuzlu elm mərkəzlərindən biri olan Çikaqo Universitetində magistr təhsili aldı. Elmi fəaliyyətində ona məşhur tarixçi Halil İnalcık kimi böyük alimlər təsir göstərmişdi.

Ortaylı əsasən Osmanlı imperiyasının tarixi, diplomatiya və mədəniyyət tarixi üzrə araşdırmaları ilə tanınırdı. Onun kitabları və mühazirələri tarixə marağı olan insanlar üçün bir məktəbə çevrilmişdi.

Tarixi sevdirən müəllim

Bir çox alimlər tarix yazır, lakin az sayda alim tarixi insanlara sevdirə bilir. İlber Ortaylı məhz bu nadir xüsusiyyətə sahib idi.

Onun mühazirələri yalnız akademik auditoriyalarda deyil, televiziya proqramlarında, ictimai tədbirlərdə və müxtəlif ölkələrdə keçirilən konfranslarda böyük maraqla dinlənirdi. O, tarixi quru faktlar toplusu kimi deyil, insan talelərinin, dövlətlərin və mədəniyyətlərin böyük hekayəsi kimi təqdim edirdi.

Bu səbəbdən İlber Ortaylı təkcə tarixçi deyil, həm də ictimai ziyalı kimi qəbul olunurdu.

Tarixin qoruyucusu

2005–2012-ci illərdə o, İstanbulun ən mühüm tarixi məkanlarından biri olan Topkapı Sarayı Muzeyinin direktoru vəzifəsində çalışmışdı. Bu illərdə muzeyin elmi və mədəni fəaliyyətinin inkişafına ciddi töhfələr vermişdi. Onun fəaliyyəti yalnız akademik məqalələr və kitablarla məhdudlaşmırdı. Ortaylı tarix irsinin qorunmasının, şəhərlərin mədəni yaddaşının saxlanılmasının və tarixi şüurun formalaşmasının fəal tərəfdarlarından idi.

Bir dövrün siması

İlber Ortaylı yalnız kitabların müəllifi deyil, həm də bir intellektual sima idi. Onun nitqində tarix, siyasət, mədəniyyət və cəmiyyət haqqında dərin müşahidələr yer alırdı. Bu səbəbdən o, uzun illər ərzində türk dünyasının ən tanınmış tarixçilərindən biri kimi qəbul olunurdu.

Onun vəfatı ilə bir nəsli tarixlə tanış edən böyük bir müəllimin səsi susdu.

Son söz

Tarixçilər dövlətlərin taleyini yazırlar, amma bəzən özləri də tarixə çevrilirlər.

İlber Ortaylı məhz belə alimlərdən idi. O, keçmişi araşdıraraq gələcək nəsillərə yaddaş mirası qoydu.

Tarix onun kitablarında yaşayacaq.

Onun yetişdirdiyi tələbələrdə yaşayacaq.

Və ən əsası — tarixə maraq duyan insanların yaddaşında yaşayacaq.

Ruhu şad olsun.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.03.2026)

Könül Əliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Dövlət Sərhəd Xidmətinin Göytəpə Sərhəd Dəstəsinin 16-cı zastavası, oxuduğu orta məktəb və Sumqayıtın 16-cı mikrorayonunda yerləşən bulaq–abidə kompleksi indi onun adını daşıyır. Onun - Milli Qəhrəman Bəhruz Mənsurovun.

Bu gün ondan danışacağıq.

Bəhruz Mənsurov 1975-ci il 13 mart tarixində Yardımlı rayonunun Telavar kəndində doğulmuşdur. Sonrakı yaşayıç yeri Sumqayıt olmuşdur.

1993-cü ildə Bakı Ali Birləşmiş Komandirlər Məktəbinin sərhəd qoşunları fakültəsinə daxil olmuşdur. 

1995-ci il Mart hadisələri baş verərkən ordu sıralarında xidmət edirdi. 13-17 mart hadisələri zamanı həlak olub. Yardımlı rayonunun Telavar kəndində dəfn edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 04 aprel 1995-ci il tarixli 307 saylı Fərmanı ilə Mənsurov Bəhruz Qəhrəman oğlu ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.03.2026)

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyatvə İncəsənət" portalınınBeyləqan - İmişlitəmsilçisi,

BeyləqanrayonMədəniyyətMərkəzininrejissoru, "Gənclik" xalqteatrınınrəhbəri, "Haberdili.com" saytının Azərbaycannümayəndəsi

Bədii irs insan mədəniyyətinin ən qiymətli və əvəzsiz hissələrindən biri olmaqla yanaşı, estetik zövqün formalaşmasında, mənəvi dəyərlərin nəsildən-nəsilə ötürülməsində əsas rol oynayır. Estetik mədəniyyət yalnız sənət əsərlərinin qəbulundan ibarət deyil; o, həm də cəmiyyətin dünyagörüşünü, həyat tərzini və insan davranışlarının incəliklərini əks etdirən sistem kimi qiymətləndirilir. Bu məqalədə bədii irsin estetik mədəniyyətin inkişafındakı rolu elmi-metodiki baxımdan təhlil ediləcək və tədris prosesində onun tətbiqi yolları nəzərdən keçiriləcək.

Estetik mədəniyyət termini çoxsaylı elm sahələrində, xüsusilə fəlsəfə, estetika, psixologiya və mədəniyyətşünaslıq sahələrində işlənir. Estetik mədəniyyət insanın incəsənətə münasibətini, gözəlliyi qavrama və təhlil etmə bacarığını, həmçinin mənəvi-əxlaqi davranışların formalaşmasını əhatə edir. Bu mənada bədii irs insan təcrübəsinin, tarixinin və dəyərlərinin simvolik təzahürüdür.

Bədii irs və estetik mədəniyyət

Bədii irs dedikdə tarix boyunca yaradılmış, mədəniyyətin və insan təxəyyülünün ən yüksək nümunələrini əks etdirən sənət əsərləri, ədəbiyyat, musiqi, rəsm, memarlıq və digər yaradıcılıq sahələri nəzərdə tutulur. Onun estetik mədəniyyətə təsiri çoxşaxəlidir:

Tarixi və mədəni yaddaşın qorunması – Bədii irs cəmiyyətin keçmişini, ənənələrini və sosial davranış modellərini nəsillərə çatdırır. Məsələn, klassik Azərbaycan musiqisi, poeziya və miniatür sənəti xalqın mənəvi zənginliyini qoruyur və estetik zövqün formalaşmasına təkan verir.

Estetik zövq və incəsənət təfəkkürünün inkişafı – İnsan bədii irs vasitəsilə gözəlliyi qavrayır, formaların, rənglərin, ritmlərin və harmoniyanın incəliklərini öyrənir. Bu proses həm fərdi, həm də ictimai estetik tərbiyəyə xidmət edir.

Dəyərlər sistemi və mənəvi tərbiyə – Bədii irs yalnız gözəllik təcrübəsi deyil, eyni zamanda dəyərlərin ötürücüsüdür. Ədəbi əsərlər və vizual sənət nümunələri insanı empatiya, ədalət, mərhəmət və vətənpərvərlik kimi dəyərlərə yönəldir.

Elmi-metodiki yanaşmada bədii irs fərdi və kollektiv təcrübənin birləşdiyi məkan kimi təhlil olunur. Burada əsas məqsəd onun estetik, mədəni və tədris funksiyalarını sistemləşdirilmiş formada təqdim etməkdir.

Bədii irsin növləri və estetik funksiyaları

Bədii irs müxtəlif formalarda və janrlarda mövcuddur. Onların hər biri estetik mədəniyyətin inkişafına xüsusi töhfə verir.

Ədəbi irs

Ədəbi irs klassik və müasir əsərlərdən ibarət olub insan düşüncə tərzini, emosional dünyasını və mədəni davranış qaydalarını əks etdirir. Ədəbi nümunələr arasında poeziya, roman, pyes və esse xüsusi yer tutur.

Ədəbi irsin estetik funksiyaları:

Dil və üslub zənginliyini qavrama bacarığını inkişaf etdirmək;

İnsanın daxili dünyasını dərinləşdirmək;

Tarixi və mədəni kontekstdə mənəvi dəyərləri ötürmək.

Musiqi irsi

Musiqi əsərləri – xalq və bəstəkar musiqisi – həm duyğusal, həm də intellektual estetik təcrübə yaradır. Azərbaycan muğamları və xalq rəqsləri kimi nümunələr estetik mədəniyyətin formalaşmasında mühüm rol oynayır.

Musiqi irsinin funksiyaları:

Emosional zövqü inkişaf etdirmək;

Ritim və harmoniya hissini formalaşdırmaq;

Mədəni identifikasiya və milli mənlik şüurunu gücləndirmək.

Rəsm və vizual incəsənət irsi

Rəsm, heykəltəraşlıq və miniatür sənəti vizual düşüncəni inkişaf etdirir, simvolik və estetik təhlil qabiliyyətini artırır. İncəsənət əsərləri vasitəsilə insan tarix, mədəniyyət və sosial mövzular haqqında məlumat əldə edir.

Memarlıq irsi

Memarlıq nümunələri – abidələr, qədim şəhər strukturları və dini tikililər – mədəniyyətin fiziki təzahürüdür. Onlar həm vizual, həm də mənəvi estetik təsir göstərərək cəmiyyətin mədəni səviyyəsini yüksəldir.

Elmi-metodiki yanaşma

Bədii irsin estetik mədəniyyətə təsirini tədris prosesində tətbiq etmək üçün elmi-metodiki yanaşmalar vacibdir. Burada aşağıdakı prinsiplər əsas götürülür:

Sistemləşdirilmiş təhlil – Bədii irsi tədris edərkən onun janr, dövr və estetik xüsusiyyətləri nəzərə alınmalıdır. Məsələn, orta məktəb şagirdlərinə Azərbaycan klassik poeziyasının oxudulması zamanı əsərin mədəni və mənəvi mesajları izah edilməlidir.

Əlaqələndirilmiş metodlar – Tədris prosesində ədəbi, musiqi, vizual və memarlıq nümunələri bir-biri ilə əlaqələndirilməli, qarşılıqlı estetik təcrübə yaradan modul sistem qurulmalıdır.

Təcrübə əsaslı öyrənmə – Şagirdlər yalnız nəzəri biliklərlə kifayətlənməməli, bədii irsi praktik fəaliyyət – musiqi ifası, rəsmlərin təhlili, dram səhnələri – vasitəsilə mənimsəməlidirlər.

Analitik yanaşma – Estetik mədəniyyətin inkişafını ölçmək üçün analitik və interpretativ metodlardan istifadə edilməlidir. Buraya əsərin janrı, texnikası, tarixi konteksti və mənəvi mesajı daxildir.

Tədris prosesində bədii irsin rolu

Tədris praktikasında bədii irsin istifadəsi estetik zövqün inkişafı ilə yanaşı, aşağıdakı aspektləri də əhatə edir:

Mədəniyyətlərarası anlayışın formalaşması – Şagirdlər müxtəlif dövrlərin və mədəniyyətlərin bədii irsini öyrənərək dünya mədəniyyətinə açıq olur.

Kritik düşüncə və estetik təhlil bacarıqları – Bədii əsərlərin müzakirəsi və təhlili şagirdlərin analitik düşüncəsini gücləndirir.

İnnovativ və yaradıcı yanaşma – Estetik təcrübə yaradan layihələr, sənət əsərlərinin təqlidi və yeni interpretasiyaları şagirdlərin yaradıcı düşüncəsini inkişaf etdirir.

Mənəvi və etikal inkişaf – Ədəbi və incəsənət nümunələri şagirdlərdə empatiya, dəyərlərə hörmət və sosial məsuliyyət hissini gücləndirir.

Elmlə dəstəklənən metodik təlimlər

Bədii irsin tədrisdə tətbiqi üçün metodik materiallar elmi araşdırmalara əsaslanmalıdır. Bunlar arasında:

Tarixi təhlil metodları – əsərin dövr və mədəni kontekstini öyrənmək;

Müqayisəli analiz – müxtəlif janr və dövrlər üzrə estetik xüsusiyyətlərin müqayisəsi;

Empirik metodlar – şagirdlərin estetik zövq və bilik səviyyəsini ölçmək;

İnteqrativ yanaşma – musiqi, ədəbiyyat, rəsm və memarlığın qarşılıqlı təsirini öyrənmək.

Metodik yanaşmaların tətbiqi nəticəsində bədii irsin tədrisi yalnız bilik ötürmək deyil, həm də estetik və mənəvi tərbiyə vasitəsinə çevrilir.

Nümunəvi təcrübə və analiz

Müasir Azərbaycan məktəblərində həyata keçirilən təcrübələr göstərir ki, bədii irs əsasında hazırlanmış dərs planları şagirdlərin estetik zövqünü və yaradıcı düşüncəsini əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etdirir. Məsələn, klassik poeziya əsərlərinin dramatik səhnələşdirilməsi və ya musiqi əsərlərinin vizual interpretasiyası şagirdlərdə həm intellektual, həm də emosional təsir yaradır.

Təcrübə göstərir ki, bədii irsin tədrisində uğurlu nəticə əldə etmək üçün müəllimlərin elmi-metodiki hazırlığı vacibdir. Onlar əsərlərin tarixi, estetik və mənəvi aspektlərini düzgün təqdim etməli, şagirdlərin fərdi zövq və təcrübələrinə hörmət etməlidirlər.

Bədii irs estetik mədəniyyətin inkişafında vacib rol oynayır, insanın mədəni və mənəvi təcrübəsini zənginləşdirir, estetik zövq və yaradıcılıq bacarıqlarını inkişaf etdirir. Tədris prosesində onun istifadəsi aşağıdakı tövsiyələr əsasında sistemləşdirilməlidir:

Bədii irsin janr və növlərinə uyğun inteqrativ dərs planları hazırlanmalıdır;

Tədrisdə nəzəri biliklərlə yanaşı praktik fəaliyyətlər də tətbiq olunmalıdır;

Şagirdlərin fərdi estetik zövqləri nəzərə alınaraq analiz və müzakirə metodları istifadə edilməlidir;

Müəllimlərin elmi-metodiki hazırlığı və bədii irs haqqında dərindən bilikləri artırılmalıdır.

Bütün bu yanaşmalar nəticəsində bədii irs yalnız tarixi yadigar kimi qalmır, həm də estetik mədəniyyətin, mənəvi dəyərlərin və yaradıcı bacarıqların inkişafında əvəzsiz vasitəyə çevrilir. Məktəb və universitet səviyyəsində sistemli şəkildə tətbiq olunan bədii irs tədrisi cəmiyyətin mədəni səviyyəsini yüksəldir və gələcək nəsillərin estetik dünyagörüşünü zənginləşdirir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.03.2026)