Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Həmidə kəlməsi ərəb mənşəlidir və qadınlara verilən adlardan biridir. Bu ad Allahın adlarından olan əl-Həmid sözü ilə əlaqəlidir. Mənası- "tərifəlayiq", "şükr edən", "bəyənilmiş" və "seçilmiş" deməkdir. Və Həmid- kişi adının qadın formasıdır.

Bəli, bu dəfə sizə xalq artisti Həmidə Ömərovadan söhbət açmaq istəyirəm. O, 25 aprel 1957-ci ildə Bakıda dünyaya gəlib. Atası fransız, anası isə ingilis dili müəllimləri olublar. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun aktyorluq şöbəsində ali təhsilə yiyələnib. Bir müddət Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında işləyib. 1992–1993-cü illərdə isə Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqında çalışıb. Filmlərə çəkilməklə yanaşı, 500-dən artıq bədii filmin dublyajı və səsləndirilməsində fəal iştirak edib. "Azərbaycan kinosunda feminizm", "ABŞ kinosu: 1895–1945-ci illər", "Amerika kino tarixi" kitablarının müəllifidir. Hazırda Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Kinoşünaslıq" kafedrasına rəhbərlik edir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsüdür...

...Çox nəcib və nəzakətli xanımdır. Duyğusal, romantik, xəyalpərvərdir. Xeyli gözəl xüsusiyyətləri var, ünsiyyətdə mehriban, davranışında mədənidir. Ətrafında baş verən hadisələrə həssas və diqqətlidir. Hal adamıdır, ovqatı hər an dəyişə bilər...

Deyir ki:- “Mən emosiyalarımı, əsəblərimi cilovlayıb daxilimdə yaşamağı bacaran adamam. Amma gənclik illərimdə daha çılğın, daha həssas idim. Yaş artdıqca insan müdrikləşir. Başa düşür ki, qışqırmağın, hay-küy salmağın heç bir mənası yoxdur. Bir də ki, insan ömrünün sonlarına yaxın, onsuz da, başa düşür ki, heç nə bilmir, heç nə öyrənməyib. Təbiət etibarı ilə indi nisbətən sakitləşmişəm. Yəqin ki, bu, danışığımdan da bəlli olur. Çılğın obrazları oynamağı bacarıram. Çünki hər bir insanın daxilində emosiyaları var. Alman filosofu Nitsşe demişkən, hər bir insanın daxilində köpəklər var, vay o günə ki, köpəklər hayqırıb zahirə çıxsınlar. Yaş artdıqca insan ona görə müdrikləşir ki, başı daşdan-daşa dəyir və zaman-zaman həyatdan dərs alır.”

Təxminən dörd yaşı olanda uşaq bağçasında keçirilən yolka şənliyində uşaqlara hədiyyə paylayan Şaxta babanın hədiyyəsindən imtina edib. Bunu görən Şaxta baba: “Qızım, hədiyyəni götür, nə arzu desən, onu da yerinə yetirərəm.”- söyləyəndə, Şaxta babaya deyib ki, hədiyyəni götürürəm, amma bir şərtlə, elə et ki, atamla anam həmişə bir yerdə- mənim yanımda olsunlar...

“Mən öldüyü günəcən atamı görməmişəm. 1986-cı il idi. Teleqram gəldi… Kinostudiyadan maşın verdilər, yaşı qədər- 59 qərənfil alıb getdim Qazaxa, qəbiri üstünə. Heç kəndə də baş çəkmədim. Onda hələ qardaş və bacılarımı tanımırdım.”- söyləyir...

Özünü ana kimi xoşbəxt hesab etsə də, həyat yoldaşı, ev xanımı kimi bədbəxt olduğunu dilə gətirir...

Deyir ki:- “Gec ailə qurmuşam. Səbəbi də o olub ki, filmlərə çox çəkilirdim. Ailə həyatı qurmağa vaxtım yox idi. Həm də anam məni ərə verməyə tələsmirdi. Anam öz şəxsi həyatından çıxış edərək deyirdi ki, mən getdim, nə oldu ki, sən də gedəsən, nə olacaq?! 1992-ci ildə kinostudiyada böhran baş verdi, aktyor şöbəsi bağlandı və işsiz qaldıq. Bizə dedilər ki, ərizənizi yazın, iş olanda sizi çağıracağıq. Bir ilə yaxın gözlədim. Həmin məqamda da gələcək həyat yoldaşımla rastlaşdım. Amma o, sanki məni görmürdü, yanımdan düz keçirdi. İctimai təşkilatlardan birində sədr müavini idi, hərdən Kinematoqrafçılar İttifaqındakı idarəyə sənədlərə imza atmağa gəlirdi. Mən də yaradıcılıq şöbələrinin müdiri işləyirdim. Nə vaxt sənəd aparırdım, heç başını qaldırıb üzümə baxmırdı, elə deyirdi, filan yerə imza çəkin. O mənə baxmayan yeganə kişi idi. Çalışırdım ki, mənə baxsın, görsün. Onda qarşıma məqsəd qoydum ki, onun diqqətini cəlb edəcəyəm. Amma bu diqqəti cəlb etmək mənə çox baha başa gəldi. Evləndik və bir gün ərim məcbur elədi ki, sənətini atacaqsan. Gör onu nə qədər sevmişəm ki, atdım. Kinonu da, “Retro”nu da atdım. Amma bir il. Bir il dözdüm, sonra dözmədim. Analıq məzuniyyətindəydim deyə, “Retro” verilişini aparmadım. Sonra ərim işlə bağlı xaricə getmişdi. O vaxt bir dəfə “Retro” verilişinə çıxdım. O da qayıdandan sonra bundan xəbər tutdu. Dedi, “sən məndən icazəsiz bunu etməklə bizim xoşbəxtliyimizə son qoydun”. Artıq neçə illərdir ki, mənim ürəyimdə boşluqdur. Və mən bununla çoxdan barışmışam. Mənim kimi adamlar çoxdur. Mən artıq ona, sadəcə, oğlumun atası kimi hörmət edirəm...”

Həmidə xanım bir aktrisa kimi isə çox xoşbəxtdir. Ölkənin ən çox sevilən sənət adamlarından biridir. Oynadığı elə bir rol olmayıb ki, tamaşaçılar tərəfindən rəğbətlə qarşılanmasın. Onun yaratdığı obrazların hər biri geniş tamaşaçı kütləsinin yaddaşında yuva qura bilib...

“Bu gün filmlərdə əsasən gənclər yer alır. Bizim çəkildiyimiz dövrdən fərqli olaraq, indiki rejissorlar zamanın nəbzini tutmağa çalışırlar. Lakin onlar da tamaşaçını narahat edən mövzulara toxunmalıdırlar. Bizdə rejissorla ssenari müəllifləri arasında bir-birini başa düşməmək problemi var. Ssenarini özününküləşdirsən də ondan uzaqlaşmaq, öz bildiyini çəkmək heç də uğurlu yol deyil. Yapon rejissoru Akira Kurasava Şekspiri ekranlaşdıranda əsərin ruhunu, ideyasını, ab-havasını elə qorumuşdu ki, yapon aktiyorları , aktrisaları oynasalar da, inanırdın ki, bu, Şeksiprdir. Rejissor və ssenarist arasında olan anlaşılmazlıq birinci problemdir. İkinci problem aktyor oyunudur. Xaricdə məhz aktyor seçimi ilə məşğul olan xüsusi mütəxəssislər var. Hər rolun ruhuna uyğun aktyor seçimi aparılır. Həmçinin, bəzən maraqlı ssenarilər olsa da, onların maraqlı ekran həllini görmürük. Hərdən də əksinə, rejissor maraqlıdır, amma ssenari maraqlı deyil. Bu mənada, bizdə problem hələ çoxdur.”- söyləyir.

Bəli, bu gün - aprelin 25-i növbəti ad gününü qeyd edəcək xalq artisti Həmidə Ömərova çox xoşbəxt insandır. Ona görə xoşbəxtdir ki, Azərbaycan kino tarixində yer alıb və adı özündən çox yaşayacaq...

Yeni yaşı mübarək olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

Türkiyənin Rizə şəhərində keçirilən ənənəvi Rizə Kitab sərgisinin açılışı olub. Açılış mərasimində Türkiyə Daxili işlər naziri Mustafa Ciftçi, Rizə şəhər valisi İhsan Selim Baydaş, Rize Bələdiyyə sədri vəzifəsini icra edən Abdulkadir Öksüz, Rizə millətvəkili Harun Mertoğlu, Türkiyədəki Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin direktoru Samir Abbasov, yerli dövlət, ictimaiyət və media nümayəndələri iştirak ediblər.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Türkiyədəki Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzindən verilən məlumata görə, çıxışlarda qeyd olunub ki, Türkiyənin Qara dəniz bölgəsinin mədəni həyatında xüsusi hadisə olan sərgi mədəniyyətin, elmin, kitabın bayramına çevrilərək mühüm bir platforma halına gəlmişdir.

Çıxışçılar sərginin, gənclərin kitaba marağının artırılması və mütailə mədəniyyətinin inkişafı baxımından böyük əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıblar.

Qeyd edək ki, Rizə Kitab Sərgisində Azərbaycan Respublikasının Türkiyədəki Səfirliyinin nəzdindəki Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi tərəfindən Azərbaycan stendi təşkil olunub.

Rəsmi açılışdan sonra qonaqlar sərginin fəxri qonağı Azərbaycanın təşkil olunmuş stendini ziyarət ediblər.

Sərgidə Azərbaycan dövlətçiliyi, tarixi, mədəniyyəti, Ulu Öndər Heydər Əliyevin irsi, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkəmizin qazandığı nailiyyətlərə dair nəşrlər, Heydər Əliyev Fondunun nəşrləri, Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən göndərilən kitablar sərgilənir.

Rizə Kitab Sərgisində Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin böyük Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin Türk tərcüməçi, professor Nimət Yıldırım tərəfindən Türkiyə Türkcəsinə tərcümə edilmiş və nəşr edilmiş "Həmsə"yə aid 3 əsərin, habelə tarixçi Dilqəm Əhməd tərəfindən hazırlanmış "Doğu ve Batı arasında bir mütefekir: Ahmet Ağaoğlu" adlı kitabların təqdimatı da planlaşdırılır.

Azərbaycan stendində həmçinin Türkiyədə Azərbaycan ədəbiyyatına dair Türk dilində nəşr edən "Zəngin Yayıncılık" nəşriyyatının kitabları da sərgilənir.

Azərbaycan stendində və kitab təşviqi tədbirləri çərçivəsində Türkiyədə çalışan Azərbaycanlı alimlər - Mərmərə Universitetindən professoru Mehdi Gəncəli, Nizami tədqiqatçısı, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının dosenti Təhminə Bədəlova və Ərzurum Atatürk Universitetinin bölüm müdiri  professor Nimet Yıldırım ədəbiyyatımıza dair panel və təqdimatlarda çıxış  edəcəklər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

Rəqsanə Babayeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Ötən gün Beyləqanda şəhid Elyar Mirzəyevin – həm Vətən uğrunda canından keçmiş qəhrəman, həm də futbolçu kimi yadda qalan igidimizin və bütün şəhidlərimizin xatirəsinə həsr olunmuş futbol yarışı təşkil olunub.

Tədbirdə Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Əziz Əzizov, Beyləqan Rayon Məhkəməsinin sədri Ramiz Nurullayev, Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin Beyləqan rayon şöbəsinin rəisi Vidadi Qurbanov, rayon icra hakimiyyətinin məsul əməkdaşları, şəhid ailələri, qazilər, eləcə də Aşağı Çəmənli kəndi və Bahar qəsəbəsinin sakinləri iştirak ediblər.

Əvvəlcə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni səsləndirilib, daha sonra şəhidlərimizin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad olunub.

Tədbirdə giriş nitqi ilə çıxış edən Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Əziz Əzizov şəhid Elyar Mirzəyevin həyat yolundan, onun futbolçu kimi fəaliyyətindən və Vətən uğrunda göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsindən bəhs edib. Qeyd olunub ki, ölkəmizdə şəhid ailələrinə və qazilərə göstərilən yüksək diqqət və qayğı dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biridir və bu diqqət daim davam etdirilir. Bildirilib ki, bu cür tədbirlər cəmiyyətdə, xüsusilə də gənc nəsildə vətənpərvərlik ruhunun gücləndirilməsində mühüm rol oynayır.

Daha sonra şəhid Elyar Mirzəyevin atası Cəlal Mirzəyev çıxış edərək şəhid ailələrinə göstərilən diqqət və qayğıya görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevə və Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevaya minnətdarlığını ifadə edib.

Ardınca futbol yarışı start götürüb. Yarış Aşağı Çəmənli kənd futbol komandası ilə Bahar qəsəbə futbol komandası arasında keçirilib. Komandalar meydanda əzm, birlik və idman ruhu nümayiş etdirərək şəhidlərin xatirəsinə layiqli oyun sərgiləyiblər.

Qeyd edək ki, belə tədbirlər şəhidlərimizin əziz xatirəsinin daim uca tutulmasına xidmət etməklə yanaşı, gənclər arasında sağlam həyat tərzinin təbliği və vətənpərvərlik hisslərinin daha da möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Hansı komandanın qalib gəldiyi isə şərt deyil.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

 İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Cavan vaxtlarında redaksiyanın tapşırığı ilə maldarların həyatından oçerk yazmaqdan ötrü Ağacavad Əlizadə Qırmızıkəndə yollanıbmış. Oradan 5-6 km-lik yolu piyada gedib fermaya. Sürülərə yaxınlaşanda "canavarboğan" itlər cumub üstünə. Ağacavad itlərin onu parçalayacaqları qorxusu keçirirkən köpəklərdən birini tanıyıb, "Toqquş!" deyə qışqırıb.

Toqquş da öz keçmiş sahibini dərhal tanıyıb. İtdə olan yaddaşa baxın! Və o, digər itlərin qarşısını kəsib Ağacavadı xilas edib.

Sən demə Ağacavad Bakıya oxumağa gedəndə məcbur olub sevimli Toqquşunu göz yaşı içində çobanlara veribmiş... Ona o qədər yaxşı baxıbmış ki, it onu unutmayıbmış...”

Ağacavad Əlizadə 1928-ci il martın 21-də Salyan şəhərində anadan olub. Bakıda 40 saylı fəhlə-gənclər orta məktəbini bitirdikdən sonra ADU-nun filologiya fakültəsində təhsil alıb. Əmək fəaliyyətinə Salyan mərkəzi kitabxanasında kitabxanaçı kimi başlayıb. Sonra Salyan Dövlət Dram teatrında aktyor və rejissor müavini olub.

Salyan rayonu 2 saylı uşaq evində pioner baş dəstə rəhbəri, radio qovşağında ədəbi müvəkkil və direktor, yenə kitabxanaçı, mədəniyyət evində təlimatçı, eyni zamanda pioner və məktəblilər evinin direktoru, "Qələbə" qəzeti redaksiyasında məsul katib olub.

O, universitetdə tələbəlik dövründə "Lenin tərbiyəsi ugrunda" çoxtirajlı qəzet redaksiyasında məsul katib, təyinatla "Bakı" axşam qəzeti redaksiyasında məsul katibin müavini və tərcüməçi, "Azərbaycan" jurnalı redaksiyasında ədəbi işçi, tənqid və biblioqrafıya şöbəsinin müdiri, məsul katib işləyib.

"Ədəbiyyat və incəsənət" qəzeti redaksiyasında məsul katib, "Yazıçı" nəşriyyatında böyük redaktor işləyib. İlk mətbu şeri "9 May" 1946-cı ildə Salyan rayonunun "Sosializm yolu" qəzetində çap olunub. Dövri mətbuatda müntəzəm çıxış edib. Oçerk, publisistika və bədii tərcümə ilə də ardıcıl məşğul olub. Bir sıra televiziya filmlərinin ssenari müəllifıdir.

Onun sözlərinə bir neçə mahnı bəstələnib. Hekayə və oçerkləri müsabiqələrdə mükafata layiq görülüb. Bədii qiraət ustasıdır. Ən yaxşı şer oxumaq müsabiqələrində dəfələrlə festivalların laureatı olub. O, ədəbiyyat üzrə ümumittifaq tədbirlərində (poeziya bayramlarında, ədəbiyyat günlərində və s.) Azərbaycanı təmsil edib.

Fəal ictimaiyyətçi olub. Bir sıra ədəbi dərnəklərə rəhbərlik edib (1950–1987). Azərbaycan Yazıçılar İttifaqında yerli komitənin sədri olub (1962–1975). "Azərbaycan" jurnalındakı fəaliyyətinə görə respublika Jurnalistlər İttifaqının Fəxri Fərmanına layiq görülüb.

Bir medalla təltif olunub.

Əsərləri

- Çinarın söhbəti (şeirlər). Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1961, 52 səh.

- Sovet ittifaqı qəhrəmanı Məhərrəm Dadaşov (sənədli povest). Bakı: Gənclik, 1975, 30 səh.

- Qüdrət Səmədov (sənədli povest). Bakı: İşıq, 1977, 40 səh.

- Hələ söhbətim var (şeirlər). Bakı: Gənclik, 1977, 144 səh.

- Sən yanımda olanda (şeirlər). Bakı: Yazıçı, 1983, 166 səh.

- Cəlilabad. Bakı: İşıq, 1987, 84 səh.

Şair 1995-ci il aprelin 25-də vəfat edib.

"Anam - ağbirçəkli Muğan torpağı, mənə layla deyib söyüd yarpağı. Kürün sularında yanıb sinəmdə sənətin, ilhamın, sözün çırağı" deyərək quzeyli-güneyli Azərbaycanı tükənməz ilhamla tərənnüm edən vətənpərvər şair artıq aramızda yoxdur. Ondan miras qalan kitablarından birinin adı belədir: "Hələ söhbətim var". Şair və poeziya anlayışlarını ləyaqətlə təmsil etmiş Ağacavad Əlizadənin ömrünün sonrakı həyatı da 1995-ci ilin baharından başlayıb...

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

HƏR YERDƏ ASAN, HƏR ZAMAN ASAN!

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Azərbaycanın ən böyük uğurlarından biri də ASAN brendidir, buna yəqin ki, heç kəs şübhə etmir. Ölkənin ən müxtəlif strukturları bir yana, hətta xarici ölkələr də həyatı asanlaşdıran ASAN modelinə daim maraq göstərməkdə,  müraciət etməkdədirlər. Və budur, yenə də ASAN kömək əli uzadır. Bu dəfə, çağrı mərkəzləri olmayan qurumlara.

Bildiyiniz kimi, “Korrupsiyaya qarşı mübarizənin gücləndirilməsinə dair 2022–2026-cı illər üçün Milli Fəaliyyət Planı”nın 4.10-cu bəndinin icrası ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2026-cı il 21 aprel tarixli 113 nömrəli Qərarı qəbul edilib. Qərarla Nazirlər Kabinetinin 2015-ci il 25 fevral tarixli 50 nömrəli Qərarında dəyişiklik edilib, çağrı mərkəzi mövcud olmayan dövlət orqanlarında çağrı xidmətlərinin təşkili nəzərdə tutulub.

Belə ki, ölkə üzrə çağrı mərkəzlərinin fəaliyyəti ümumi tələblər əsasında təkmilləşdiriləcək, çağrı mərkəzi olmayan mərkəzi və yerli icra hakimiyyəti orqanlarının xidmətləri mərkəzləşdirilmiş qaydada “ASAN xidmət”in çağrı modeli əsasında “108” Çağrı Mərkəzi vasitəsilə göstəriləcəkdir.

ASAN-dan aldığımız məlumata görə, qərarın icrası çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyi tərəfindən çağrı mərkəzi olmayan 84 mərkəzi və yerli icra hakimiyyəti orqanının, həmçinin müvafiq müraciət olduqda digər dövlət qurumlarının çağrı xidmətləri “108” Çağrı Mərkəzi vasitəsilə təmin ediləcəkdir.

İşlərimizi asanlaşdıran ASAN, nə yaxşı ki varsan!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.04.2026)

Hazırda Astanada keçirilən Regional Ekoloji Sammit (RES 2026) çərçivəsində “Mərkəzi Asiyada biomüxtəlifliyin qorunması üzrə regional əməkdaşlıq: qlobal öhdəliklərdən birgə fəaliyyətə” mövzusunda panel sessiyası baş tutub.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondundan verilən məlumata görə, açılış nitqi ilə Qazaxıstanın Ekologiya və Təbii Sərvətlər naziri Erlan Nısanbayev, Özbəkistanın Milli Ekologiya və İqlim Dəyişikliyi Komitəsinin sədri Əziz Abduhakimov, Qırğızıstanın Təbii Sərvətlər, Ekologiya və Texniki Nəzarət naziri Akıl Toktobayev, Tacikistanın Ətraf Mühitin Mühafizəsi Komitəsinin sədri Bahodur Şəralizodə və Türkmənistanın Ətraf Mühitin Mühafizəsi naziri Ovezgeldi Qoşcanov çıxış ediblər.

Xüsusi qonaq qismində BMT-nin Baş katibinin müavinləri: UNEP-in icraçı direktoru İnger Andersen və UNDP İnkişaf Proqramının inzibatçı müavini  Haolyan Şu yer alıb.

Panel çərçivəsində Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Türkmənistan və Özbəkistanın ekologiya nazirlikləri və dövlət komitələrinin rəhbərləri Mərkəzi Asiyada biomüxtəlifliyin qorunması və dayanıqlı idarə olunması sahəsində əməkdaşlığa dair tarixi Regional Bəyannamə imzaladılar.

Paneldə çıxış edən Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti, professor Aktotı Raimkulova təbiətin mühafizəsində türk xalqlarının əsrlər boyu formalaşmış ortaq mədəni irsinin və ənənəvi biliklərinin strateji əhəmiyyətini vurğulayıb. Fondun prezidenti ekoloji təşəbbüslərin qısamüddətli layihələrdən daha sistemli və bütün cəmiyyəti əhatə edən bir formata keçməsinin zəruriliyini bildirib.

Tədbirdə beynəlxalq təşkilatların yüksək səviyyəli nümayəndələri, o cümlədən BMT-nin Biomüxtəliflik üzrə Konvensiyasının (CBD) İcraçı katibi xanım Astrid Şomaker, Nəsli kəsilməkdə olan növlərin beynəlxalq ticarəti haqqında Konvensiyanın (CITES) Baş katibi İvonn İgero, Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqının (IUCN) Şərqi Avropa və Mərkəzi Asiya üzrə regional direktoru Oliver Avramoski, Yaşıl İqlim Fondunun Şərqi Avropa, Mərkəzi Asiya və Yaxın Şərq departamentinin iqlim investisiyaları üzrə baş koordinatoru Eldana Cumaliyeva və BMT-nin İnkişaf Proqramının Özbəkistandakı daimi nümayəndəsi Akiko Fudzi iştirak edərək, regionda nadir növlərin miqrasiya dəhlizlərinin qorunması və biomüxtəlifliyin mühafizəsi məsələlərini müzakirə ediblər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.04.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

“Fikir xəzinəsi” rubrikasında bu gün sizlərə 1969-1974-cu illərdə İsrailin Baş naziri olmuş Qolda Meirin olduqca sadə görünəsə belə, olduqca qiymətli olan fikirlərini çatdırmaq istəyirəm.

Bir xalqın formalaşmasında və bir dövlətin güclənməsində bu fikirlər həlledici olubdur, bunu nəzərə alın.

“Əgər istəyirsinizsə, qurduğunuz ölkəyə onun oğul və qızları geri qayıtsın, əgər istəyirsinizsə, qurduğunuz bu ölkədən məzuniyyət mövsümü zamanı ancaq dincəlmək üçün getsinlər, əgər istəyirsinizsə, qurduğunuz ölkədə gələcəyinizə görə heç bir qorxu hissi keçirməyəsiniz, onda ikicə addım atın:

1. Korrupsiya cinayətini vətənə xəyanətlə eyniləşdirin, korrupsionerləri isə 7 arxa dönənini xain elan edin.

2. 3 peşəni yüksək gəlirli və hörmətli mövqeyə qaldırn: hərbiçiləri, müəllimləri və həkimləri.

Ən başlıcası isə: işləyin, işləyin, işləyin. Çünki sizdən qeyrisi sizi qorumayacaq, yedirməyəcək, sizin ölkəniz ancaq sizə lazımdır, başqa heç kimə.

Bunlar gəlişi xoş sözlər, şüarlar deyil. Bunlar həyat tərzinizə çevriləcəksə, deməli məqsədə çatmısınız...”

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.04.2026)

Həcər Atakişiyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu günlərdə professor Bədirxan Əhmədovun 71 yaşı tamam oldu.Bu gün Bədirxan Əhmədovun yaşadığı 71 ildən danışarkən, onun zəngin elmi yaradıcılığına, Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının inkişafına verdiyi misilsiz töhfələrə bir daha nəzər salmaq xüsusi qürur hissi doğurur.

Onun fəaliyyəti yalnız fundamental elmi nəticələrlə məhdudlaşmır, eyni zamanda bir məktəb, bir düşüncə istiqaməti kimi özündən sonrakı nəsillərə yol göstərir. Bədirxan Əhmədovun alim kimi böyüklüyü ilə yanaşı, müəllim kimi missiyası da dərin hörmətə layiqdir. O, təkcə elmi bilikləri ilə deyil, həm də tələbələrinə aşıladığı ədəbiyyata sevgi, tənqidi düşüncə və elmi dürüstlük prinsipləri ilə yadda qalır. Bu baxımdan onun tələbəsi olmaq böyük şans və məsuliyyətdir. Mənim üçün də onun tələbəsi olmaq həyatımda mühüm iz buraxan, dünyagörüşümün formalaşmasına təsir edən dəyərli bir təcrübədir. Bu əlamətdar gündə hörmətli müəllimimə möhkəm can sağlığı, uzun ömür, yeni-yeni elmi uğurlar arzulayıram. Arzu edirəm ki, onun zəngin elmi fəaliyyəti bundan sonra da yetişdirdiyi tələbələr və yazdığı əsərlər vasitəsilə Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığına töhfə verməkdə davam etsin.

MÜASİR ƏDƏBİYYATŞÜMASLIĞIMIZDA

 BƏDİRXAN ƏHMƏDOV FENOMENİ

Müasir Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının inkişafında mühüm rol oynayan alimlərdən biri də Bədirxan Əhmədovdur. Onun elmi yaradıcılığı ədəbi-nəzəri fikrin zənginləşməsi, klassik və müasir ədəbiyyatın yeni baxış bucağından təhlili ilə seçilir. Ədəbiyyatın yalnız estetik hadisə deyil, həm də ictimai və mənəvi proses kimi dərkində Bədirxan Əhmədovun yanaşması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı zəngin tarixi inkişaf yolu keçərək bu gün də dinamik şəkildə yenilənən, müxtəlif metodoloji yanaşmalarla zənginləşən bir elmi sahə kimi diqqət çəkir. Klassik irsin dərindən öyrənilməsi, müasir ədəbi prosesin izlənilməsi və bu iki istiqamətin qarşılıqlı əlaqədə təhlili ədəbiyyatşünaslığın əsas prioritetlərindən biri olaraq qalır. Xüsusilə müstəqillik dövründə milli ədəbi düşüncənin yeni mərhələyə qədəm qoyması, ədəbiyyata yanaşmada fərqli nəzəri modellərin tətbiqinə geniş imkanlar yaratmış, bu sahədə fəaliyyət göstərən alimlərin rolunu daha da artırmışdır. Müasir dövrdə ədəbiyyatşünaslıq artıq yalnız mətnlərin şərhi ilə məhdudlaşmır; o, eyni zamanda ədəbiyyatı sosial, fəlsəfi və mədəni kontekstlər daxilində araşdıran kompleks bir elmi istiqamət kimi çıxış edir. Bu baxımdan ədəbiyyatşünas alimlərin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri milli ədəbi irsi qorumaqla yanaşı, onu yeni elmi yanaşmalar əsasında yenidən dəyərləndirmək, müasir oxucu üçün аktual etməkdir. Belə bir elmi mühitdə fərdi yaradıcılıq üslubu, orijinal metodoloji baxış və sistemli tədqiqat prinsipləri ilə seçilən alimlər xüsusi əhəmiyyət qazanır. Məhz bu kontekstdə Bədirxan Əhmədovun elmi fəaliyyəti diqqəti cəlb edir. Onun yaradıcılığı müasir Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının əsas inkişaf istiqamətlərini özündə əks etdirməklə yanaşı, bu sahəyə yeni metodoloji yanaşmalar gətirən mühüm hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. Alimin tədqiqatlarında klassik ədəbi irslə müasir ədəbi prosesin vəhdətdə araşdırılması, ədəbiyyatın sistemli şəkildə təhlili və onun ictimai-mənəvi funksiyasının ön plana çəkilməsi xüsusi yer tutur. Bu baxımdan Bədirxan Əhmədovun yaradıcılığına “fenomen” kimi yanaşmaq təsadüfi deyil. Onun elmi irsi yalnız ayrı-ayrı problemlərin araşdırılması ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda bütövlükdə Azərbaycan ədəbi-nəzəri fikrinin inkişafına təsir göstərən konseptual yanaşmalar sistemi kimi çıxış edir. Alimin yaradıcılığında diqqət çəkən əsas cəhətlərdən biri ədəbi tənqidin sistemli və konseptual şəkildə aparılmasıdır. O, Azərbaycan ədəbiyyatının müxtəlif mərhələlərini araşdırarkən yalnız faktların sadalanması ilə kifayətlənmir, eyni zamanda onların daxili məntiqini, inkişaf dinamikasını və ideya-estetik xüsusiyyətlərini üzə çıxarır. Bu baxımdan onun tədqiqatları müasir ədəbiyyatşünaslıq üçün metodoloji əhəmiyyət daşıyır. Bədirxan Əhmədovun elmi fəaliyyətində klassik ədəbi irsin öyrənilməsi xüsusi yer tutur. O, klassiklərin yaradıcılığına müasir elmi metodlarla yanaşaraq onların əsərlərindəki dərin məna qatlarını açmağa çalışır. Bu yanaşma klassik ədəbiyyatın yalnız tarixi irs kimi deyil, həm də müasir dövr üçün аktual ideyalar mənbəyi kimi dərk edilməsinə imkan yaradır. Alimin diqqət yetirdiyi mühüm istiqamətlərdən biri də müasir ədəbi prosesin təhlilidir. O, çağdaş yazıçı və şairlərin yaradıcılığını araşdıraraq yeni ədəbi tendensiyaları müəyyənləşdirir, onların inkişaf istiqamətlərini elmi şəkildə əsaslandırır. Bu isə onun yaradıcılığını yalnız keçmişə yönəlmiş deyil, həm də bu günə və gələcəyə istiqamətlənmiş bir fenomen kimi səciyyələndirir. Bədirxan Əhmədovun ədəbiyyatşünaslıqda “fenomen” kimi dəyərləndirilməsi təsadüfi deyil. Bu, onun yalnız çoxşaxəli elmi fəaliyyətinin deyil, eyni zamanda ədəbiyyata yanaşma tərzinin yeniliyi ilə bağlıdır. O, ədəbiyyatı bütöv bir sistem kimi dərk edir və bu sistem daxilində fərqli elementlərin qarşılıqlı əlaqəsini üzə çıxarmağa çalışır. Bədirxan Əhmədovun elmi yaradıcılığı kifayət qədər genişdir və əsasən Azərbaycan ədəbiyyatının tarixi, nəzəriyyəsi və müasir ədəbi prosesin təhlilini əhatə edir. Onun əsərləri arasında monoqrafiyalar, elmi məqalələr və dərslik xarakterli nəşrlər xüsusi yer tutur. O, 2005-ci il dekabrın 7-də "Azərbaycan satirasının inkişaf problemləri (1920–1980-ci illər)" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Yüzdən çox elmi, iki yüzdən çox publisistik məqalənin, 5 monoqrafiyanın, 2 kitabın müəllifi olan Bədirxan Əhmədov ölkə daxilində və xaricdə keçirilən onlarla Beynəlxalq elmi konfrans və elmi simpoziumların iştirakçısı olmuş (Türkiyə, Almaniya, Polşa və s.), məruzələr etmiş, məqalələri nüfuzlu xarici və ölkə elmi məcmuələrində dərc olunmuşdur. "Sabit Rəhmanın satirası" (1998), "Azərbaycan satirasının inkişaf problemləri" (2000), monoqrafiyaları onu Azərbaycanda satiraşünas alim kimi tanıtmışdır. "Bir istiqlal yolçusu" (2003) monoqrafiyasında ilk dəfə olaraq görkəmli ədəbiyyatşünas alim, Qorqudşünas, ədəbiyyat tarixçisi Əmin Abidin həyat və yaradıcılığını araşdırmışdır. Respublika prezidentinin sərəncamı ilə çıxan Əmin Abidin "Seçilmiş əsərləri" (2005, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı) kitabının nəşri (əsərlərinin toplanması, tərtibi və Ön sözün yazılması) ona tapşırılmışdır. 1999-cu ildən Bakı Slavyan Universiteti və Xəzər Universitetində müxtəlif vaxtlarda Azərbaycan ədəbiyyatı, Ədəbi tənqid tarixi, Ədəbi proses və başqa fənlərdən mühazirələr oxumuşdur. Azərbaycan ədəbiyyatı və jurnalistikaya aid ona qədər proqram və metodik vəsait və dərs vəsaitlərindən müəllim və tələbələr istifadə edirlər. Bakalavr və magistrlər üçün 3 cilddə nəşr edilən "XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi" kitabları yüzilin ədəbi prosesini, inkişaf yolları və meyllərini özündə ehtiva edir. "XX yüzil Azərbaycan ədəbiyyatı; mərhələlər, istiqamətlər, problemlər" (2015) monoqrafiyası son illər Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının uğurlarından hesab olunur. Bədirxan Əhmədovun yaradıcılığı müasir Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında mühüm mərhələ təşkil edir. Onun elmi irsi həm nəzəri, həm də praktik baxımdan ədəbiyyatın öyrənilməsinə yeni imkanlar açır. Bu baxımdan onun fəaliyyəti yalnız bir alim kimi deyil, bütövlükdə milli ədəbi fikrin inkişafına xidmət edən mühüm bir fenomen kimi qiymətləndirilməlidir. Bütün qeyd olunanları ümumiləşdirərək demək olar ki, Bədirxan Əhmədovun elmi yaradıcılığı müasir Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının inkişafında yalnız mühüm mərhələ deyil, həm də istiqamətverici bir konseptual sistem kimi çıxış edir. Onun tədqiqatları ədəbiyyatın mahiyyətinə, funksiyasına və inkişaf qanunauyğunluqlarına yeni baxış gətirməklə yanaşı, milli ədəbi-nəzəri fikrin daha dərindən və sistemli şəkildə formalaşmasına zəmin yaradır. Alimin elmi fəaliyyətini səciyyələndirən əsas cəhətlərdən biri onun ədəbiyyata kompleks yanaşmasıdır. O, ədəbi prosesi yalnız tarixi ardıcıllıq çərçivəsində deyil, eyni zamanda ideya, estetik və sosial müstəvilərin vəhdətində araşdırır. Bu isə ədəbiyyatın bir tərəfdən bədii yaradıcılıq sahəsi, digər tərəfdən isə ictimai şüurun ifadə forması kimi dərk olunmasına imkan verir. Bədirxan Əhmədovun bu yanaşması müasir ədəbiyyatşünaslıqda inteqrativ metodun formalaşmasına və tətbiqinə mühüm töhfə kimi qiymətləndirilə bilər. Onun klassik ədəbi irsə münasibəti də xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Alim klassikləri yalnız keçmişin ədəbi faktı kimi deyil, daim yaşayan və hər dövrdə yeni mənalar qazanan bədii sistem kimi təqdim edir. Bu baxımdan o, klassik irsin müasir elmi interpretasiyasını verərək, ənənə ilə yeniliyin qarşılıqlı əlaqəsini üzə çıxarır. Bu yanaşma isə milli ədəbi yaddaşın qorunması ilə yanaşı, onun müasir dövrdə yenidən aktuallaşdırılmasına xidmət edir. Bədirxan Əhmədovun müasir ədəbi prosesə dair araşdırmaları da xüsusi diqqətə layiqdir. O, çağdaş ədəbiyyatın əsas meyillərini, estetik axtarışlarını və ideya istiqamətlərini elmi şəkildə təhlil edərək, bu prosesin daxili qanunauyğunluqlarını müəyyənləşdirir. Bununla da o, ədəbiyyatşünaslığın yalnız retrospektiv deyil, həm də perspektiv funksiyasını həyata keçirir, gələcək ədəbi inkişafın mümkün istiqamətlərini proqnozlaşdırmağa imkan yaradır. Alimin yaradıcılığında diqqət çəkən digər mühüm məqam onun metodoloji yeniliklərə açıq olmasıdır. O, dünya ədəbiyyatşünaslığının müasir nailiyyətlərini milli elmi mühitə uyğunlaşdıraraq tətbiq edir və bu yolla Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının beynəlxalq elmi məkanla inteqrasiyasına şərait yaradır. Bu isə onun fəaliyyətini yalnız milli çərçivədə deyil, daha geniş elmi kontekstdə dəyərləndirməyə əsas verir. Bədirxan Əhmədovun “fenomen” kimi səciyyələndirilməsi, əslində, onun elmi fəaliyyətinin çoxşaxəliliyini, dərinliyini və yenilikçi mahiyyətini ifadə edir. O, ədəbiyyatı statik bir sahə kimi deyil, daim dəyişən, inkişaf edən və müxtəlif təsirlərə açıq olan canlı bir sistem kimi təqdim edir. Bu baxımdan onun irəli sürdüyü ideyalar və tətbiq etdiyi metodlar müasir ədəbiyyatşünaslıq üçün yeni perspektivlər açır. Bədirxan Əhmədovun elmi irsi Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının gələcək inkişafı üçün möhkəm nəzəri baza rolunu oynayır. Onun tədqiqatları yalnız bu gün üçün deyil, gələcək nəsil alimlər üçün də dəyərli elmi mənbə kimi əhəmiyyətini qoruyub saxlayacaqdır. Bu baxımdan alimin fəaliyyəti milli ədəbi fikrin inkişafında mühüm yer tutmaqla yanaşı, bütövlükdə Azərbaycan elminin intellektual potensialının göstəricisi kimi də qiymətləndirilməlidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.04.2026)