Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun təşəbbüsü, Türkiyə Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin ev sahibliyi, həmçinin  Türk Əməkdaşlıq və Koordinasiya Agentliyinin (TİKA) və Türk Dünyası Fondunun (TDV) dəstəyi ilə təşkil olunan Beynəlxalq Təcrübə Mübadiləsi Proqramı “Türk Bərpa və Konservasiya Laboratoriyaları Şəbəkəsi” öz işinə İstanbulda davam etdirib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondundan verilən məlumata görə, yeddi fərqli ölkədən gələn mütəxəssisləri Ankara və İstanbulda bir araya gətirən layihə: arxeometriya, memarlıq abidələrinin mühafizəsi və sualtı arxeologiya kimi sahələrdə Türkiyənin malik olduğu texniki təcrübəni iştirakçı ölkələrlə bölüşməyi hədəfləyib.

Proqram çərçivəsində Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkiyə, Özbəkistan, Macarıstan və Türkmənistandan qatılan mədəni qurum nümayənələri, tədqiqatçı-alimlər, ekspertlər məruzələrlə çıxış edərək Türk irsinin qorunması ilə bağlı təcrübələrini iştirakçılarla bölüşüblər.

Proqram Ümraniyədəki tarixi Həkimbaşı Ov Köşkündə təşkil edilən işçi seminar və sertifikatların təqdimetmə mərasimi ilə başa çatıb.

Bağlanış mərasimində çıxış edən Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti Aktotı Raimkulova proqramın Türk dünyasında mədəni irsin qorunması sahəsində peşəkar əməkdaşlığın gücləndirilməsi baxımından mühüm platforma olduğunu vurğulayıb. O bildirib ki, bərpa və konservasiya laboratoriyaları memarlıq abidələrinin, tarixi artefaktların və ümumi mədəni yaddaşın qorunmasında mühüm rol oynayır və bu kimi təşəbbüslər türk dünyasında davamlı əməkdaşlıq üçün dayanıqlı zəmin yaradır.

Fondun prezidenti həmçinin Türkiyə Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinə, TİKA-ya, Türk Dünyası Fonduna və proqramın həyata keçirilməsinə töhfə verən bütün tərəfdaşlara təşəkkürünü ifadə edib, bu cür layihələrin gələcəkdə də davam etdirilməsinin vacibliyini qeyd edib.

Tədbirdə TDV Himayəçilər Şurasının sədri Nabi Avcı, Türkiyə Respublikası Mədəniyyət və Turizm nazirinin müavini Gökhan Yazgı,  Türk dünyasının müxətlif guşələrindən mədəni irs ekspertləri, Türkiyədə akkreditə olunmuş diplomatik korpus nümayəndələri və media təmsilçiləri iştirak ediblər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)

Əkbər Qoşalı, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

İndi sanki, dövlətlər sərhədləri ilə birgə, talelərini də yenidən cızır. Elə bil dünya xəritəsi kağız üzərində cızılmır, data axınlarında dəyişir; eləcə də, sərhədləri tanklarla yarmırlar, fiber-optik kabellərlə yarırlar... Yəni, qələbələr təkcə cəbhədə qazanılmır, onun bur ünvanı sa server otaqlarıdır.

Bəli, Azərbaycan XX yüzildə enerji ölkəsi kimi formalaşdı; budur, XXI yüzilin ikinci rübündə isə Azərbaycan enerji üzərində qurulan rəqəmsal güc mərkəzinə çevrilmək iddiasındadır.

Son 20 ildə generasiya gücünün iki dəfə artaraq 10 min meqavata çatması, üstəlik ən azı 2 min meqavat istifadə olunmayan ehtiyatın mövcudluğu gələcəyin data mərkəzləri üçün hazır enerji bazasıdır.

Süni intellekt, böyük həcmli məlumatların emalı, bulud infrastrukturu – bunlar böyük enerji tələb edir. Azərbaycan isə enerji təminatını artıq iç təhlükəsizlik məsələsi səviyyəsindən çıxarıb strateji üstünlüyə çevirib.

Enerji göndərən ölkə olmaq başqa məsələdir, enerjini rəqəmsal gücə çevirə bilən ölkə olmaq tamam başqa...

Deyirlər, coğrafiya – taledir, amma çağımızda o, idarəolunan tale kimi səciyyələndirilməkdədir.

Azərbaycanın coğrafiyası tarix boyu həm sınağımız, həm üstünlüyümüz olub. Bəli, Prezident İlham Əliyevin “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” adlı vahid fəaliyyət planına həsr olunmuş müşavirədə vurğuladığı kimi, coğrafiya bizdən asılı olmasa da, ondan necə istifadə etmək tamamilə bizim seçimimizdir.

Asiya ilə Avropanın kəsişməsində yerləşmək, Quzey–Güney dəhlizinin üzərində dayanmaq daşıma və enerji tranziti olmaqdan irəli, fiber-optik magistralların da mərkəzi olmaq deməkdir.

Neft-qaz kəmərlərinin çəkildiyi marşrutlarda fiber xətlərin də yerləşdirilməsi uzaqgörənlik idi. İndi isə məsələ həmin infrastrukturu yeni tələblərə uyğunlaşdırmaq, Gündoğarla Günbatar bağlantılarını daha da gücləndirməkdir.

Belə deyək, gələcəyin İpək Yolu – məlumat yoludur.

Son 20 ildə Azərbaycan iqtisadiyyatına 350 milyard dollardan çox yatırım qoyulması – yalnız kapital axını sayılmaz, biz ona güvən kapitalı da deyə bilərik.

Neft anlaşmaları necə imzalanıbsa, eləcə də icra olunur. Xarici yatırımlar qorunur. Qanun işləyir. Dövlət sözünə yiyə durur.

Bax, bu reputasiya rəqəmsal dünyada da əsas aktivdir. Transmilli texnoloji şirkətlər üçün siyasi sabitlik, hüquqi təminat və strateji baxış əsas şərtdir. Azərbaycan artıq bu üçlü formulu sübut edib.

Ayrıca, biz, eyni vaxtda Avropa Birliyinə üzv 10 ölkə, ABŞ və Çinlə strateji tərəfdaşlıq formatında işləyən nadir ölkələrdənik.

Bu balans isə diplomatik uğurun rəqəmsal imkana dönüşdürülməsi deməkdir.

Amerikanın böyük fondları ilə əməkdaşlıq, Azərbaycan Dövlət Neft Fondunun qlobal maliyyə şəbəkəsində mövqeyi, aparıcı texnologiya şirkətləri ilə qurulan təmaslar – bütün bunlar rəqəmsal transformasiyanın maliyyə və texnoloji dayaqlarını gücləndirir.

Necə deyərlər, geosiyasi memarlıq dönəmindəyik.

Prezidentin müşavirədə ən diqqətçəkən ismarıclarından biri dövlət idarəçiliyində süni intellekt tətbiqinin genişləndirilməsi idi. – Analitika, risk qiymətləndirməsi, qərar modelləşdirməsi – bunlar idarəetmənin yeni normalarıdır. Ölkəmiz bu prosesdən qıraqda qala bilməz. O cümlədən “mygov” platformunun vahid mərkəzə çevrilməsi ideyası dövlət xidmətlərinin pərakəndəlikdən sistemliliyə keçidini ifadə edir. Vətəndaş, belə deyək, bir qapıdan girməli, bütün xidmətləri oradan almalıdır. Dövlət isə öz içində koordinasiyalı işləməlidir. – “Rəqəmsal dövlət” – idarəetmə mədəniyyətinin transformasiyasıdır.

Ən kritik məqamlardan biri olaraq kadr hazırlığıdır.

Ali məktəblərdə süni intellekt, kibertəhlükəsizlik, data analitikası üzrə ixtisasların gücləndirilməsi, başqa ölkələrə göndərilən tələbələrin prioritet ixtisas istiqamətləri üzrə seçilməsi, hətta orta məktəblərdə ilkin rəqəmsal savadlılığın artırılması – bu, onilliklərin planıdır.

Necə deyərlər, rəqəmsal suverenlik kadrla başlayır.

Biz 44 günlük Zəfərlə hərbi-siyasi suverenliyimizi möhkəmləndirdik. İndi isə rəqəmsal suverenlik mərhələsinə qədəm qoyuruq.

Enerji ölkəsindən data ölkəsinə keçid milli inkişaf fəlsəfəsinin transformasiyası olaraq, təkcə iqtisadi model dəyişikliyi sayılmamalıdır.

Beləliklə, müstəqil Azərbaycan artıq öz seçimini edib:

coğrafiyanı fürsətə, enerjini rəqəmsal gücə, diplomatiyanı texnoloji tərəfdaşlığa çevirir.

Bu, yeni arxitektura quruculuğudur.

XXI yüzilin Azərbaycanı neft platformlarından sonra data platformları ilə tanınmağı haqq edir.

DÖVLƏTİMİZ ZAVAL GÖRMƏSİN!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Şair Ənvər Əhməd barədə danışaq. Bu gün onun anım günüdür.

Ayaq yalın şeh üstündə gəzərdik,

Ağ çiçəkdən dəstə-dəstə düzərdik.

Qonşu qızın saçlarına düzərdik,

Xalçamızdı, gəbəmizdi göy çəmən,

Günlərimiz ötüşərdi gözəl şən.

Badya-badya içərdik biz koramaz,

Yaz günündə atılama pis olmaz,

Ağuz, sığıb bişirərdik kətəmaz,

Ərik kimi yağ çıxardı tuluqdan,

Qoz altında bişirərdik suluqdan.

                       (“Tərəkəmə”)

Qumral qoyun boyun görüm,

Qara kürə tayın görüm,

Qış gəlməmiş kürün hörüm...

Əriş-əriş calandım

Arğac-arğac söküldüm

Yumaq-yumaq açıldım

Xurcun-xurcun közəndim

Naxış-naxış saçıldım.

Azərbaycan şair və tərcüməçisi Ənvər Əhməd 1941-ci il avqustun 8-də Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Salmanbəyli kəndində doğulub. Ağcabədinin 5 saylı şəhər orta məktəbində orta təhsil alandan sonra Bakı Statistika Texnikumunu bitirib. Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsilini davam etdirib. "M. Ə. Sabirin poetikası" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib.

 AMEA Ədəbiyyat İnstitutunda doktorluq dissertasiyasını tamamlayıb. "Dağ və mən" adlı ilk şeiri 1962-ci ildə "Ağcabədi pambıqçısı" qəzetində dərc olunub. Ağcabədi rayonunun Salmanbəyli kəndində mühasib köməkçisi, sonra Ağcabədi rayon "Sürət" (indiki "Aran") qəzetində ədəbi işçi, müxbir, məktublar şöbəsinin müdiri, Xankəndi Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Azərbaycan dili və ədəbiyyatı kafedrasının müəllimi, sonra dosenti işləyib.

Nəsrəddin Tusi adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Şuşa filialının direktoru, Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Ağcabədi filialının direktoru olub. Sonuncu iş yeri Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Təhsil Problemlər İnstitutunun şöbə müdiri vəzifəsi olub. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Qarabağ filialının sədri seçilib. Bədii tərcümə ilə ciddi məşğul olub.

Kitabları

1. Nəslimiz

2. Anamın izləri

3. Sevgi yurdu

4. Sevgi cavan qalır

5. Oğullar və qartallar

6. Sağlıq olsun

7. Kəfənim qandan biçilər

8. M. Ə. Sabir poetikasının bəzi cəhətləri

9. M. Ə. Sabirin poetikası

10. Od qanı.

Şair 17 fevral 2022-ci ildə Ağcabədi rayonunda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)

Heyran Zöhrabova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Əvvəllər nənələr, analar dizi sökülmüş şalvarı, dirsəyi sökülmüş köynəyi və pencəyi yamaqlayanda heç kim onu geyinmək istəməzdi, xüsusilə də gənc nəsil. Amma sonra kimlərsə çıxıb nəinki yamaqlı, hətta cırılmış şalvarın özünü dəbə gətirəndə (dirsəyi yamaqlı köynək və ya pencək dəbi gözəl və davamlı ola bilər  bunu sadəcə bir misal olaraq çəkdim, söhbət sırf bu dəbdən deyil, ümumi dəb anlayışından gedir) heç vaxt bunu geyinməyəcək insanlar belə, sırf dəbdir deyə gedib bu paltarları mağazadan alıb geyinməyə başladılar.

Bu gün subyektiv fikir, subyektiv düşüncə anlayışı yoxa çıxmağa başlayıb. İnsanlar normalda bəlkə heç vaxt geyinməyəcəkləri paltarları, heç vaxt istifadə etməyəcəkləri əşyaları belə sırf dəbdir deyə, sırf müəyyən bir kütlə bəyənir və ya istifadə edir deyə alıb geyinir, istifadə edir. Bizim zövqlərimizi belə başqaları formalaşdırır. Və bu sadəcə dəbdə deyil musiqidə də belədir.

“Dəbdir deyə mən də alıb geyindim” deyən insanla “dəbdə olsa belə, mən bunu geyinmərəm” deyən insan arasındakı fərq getdikcə böyüməyə, ikinci tərəf isə azalmağa başlayır.

Bəs bu nədən irəli gəlir? Məndən soruşsanız  dəyərsizlikdən.

Məncə hər insanın öz dəyərləri, öz şəxsi düşüncəsi, öz sərhədləri olmalıdır. Dində belə fiqhdə təqlid olduğu halda, əqaiddə təqlid yoxdur. Çünki əqidə bir növ insanın kimliyidir. Necə ki bizim zövqlərimiz də bizim kimliyimizdən xəbər verməlidir.

Bəlkə də çoxu bu mövzunu o qədər də vacib saymır. Lakin məsələnin dərininə ensək görərik ki, dəyər həm də bir növ insanı qoruyan qalxandır. Bu gün insanlar sırf kütlədən geri qalmamaq və ya kütlə tərəfindən qəbul edilmək naminə öz dəyərlərini tapdalayır, fərdiliyini itirirlər.

İnsan kütləyə qarışanda rahat olur, amma fərqində olmadan səssizcə yox olur. Utancaqlıq yaxşı bir vərdiş deyil, amma utanma duyğusunun tamamilə olmaması daha təhlükəlidir. Çünki dəyərləri olmayan, utanma duyğusu olmayan insan hər şeyi etməyə qadirdir. Və bu gün cəmiyyət bunun yaratdığı uçuruma doğru sürüklənir.

Bir anlıq dayanıb düşünək dinlədiyimiz mahnılar, geyindiyimiz paltarlar, bəyəndiyimiz şeylər  həqiqətən bizi ifadə edir, yoxsa sadəcə geri qalmamaq qorxusunu gizlədir?

Zövq dediyimiz anlayış həqiqətən öz seçimlərimizin nəticəsidir, yoxsa kütlənin bizdəki əks-sədasıdır?

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.02.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

“Bir Cənub Şəhərində” filminə sadəcə sosial dram kimi baxmaq onu kiçiltmək demək olar.

Əslində burada söhbət bir gəncin taleyindən yox — şəxsiyyətin formalaşma böhranından gedir.

1969-cu ildə çəkilmiş bu film rejissor Eldar Quliyev tərəfindən ekranlaşdırılıb. Sovet ideoloji sistemi sabit görünürdü, amma daxilən çatlayırdı. Azərbaycan cəmiyyəti isə ənənə ilə modern düşüncə arasında sıxışıb qalmışdı. “Bir Cənub Şəhərində” bu tarixi və psixoloji məkanda doğuldu.

1. Azadlıq illüziyası və daxili sürgün

Filmdə əsas xətt fiziki qaçış deyil.

Əsas xətt daxili azadlıq axtarışıdır.

Qəhrəman şəhərdən getmək istəyir. Amma sual budur:

O, həqiqətən şəhərdən qaçmaq istəyir, yoxsa öz kimliyini tapa bilmədiyi üçün mühiti günahlandırır?

Kiçik şəhər insanı azad buraxmır. Burada kimlik fərdi yox, kollektiv tərəfindən müəyyənləşdirilir.

Şəhər deyir:

“Sən bizdən birisən.”

Qəhrəman isə pıçıldayır:

“Mən özüm olmaq istəyirəm.”

Bu qarşıdurma fiziki yox, metafizikdir. Ekzistensial sual açıq qalır: İnsanın azadlığı nə qədər gerçəkdir?

2. Ata modeli – sistemin simvolu

Ata obrazı yalnız ailə başçısı deyil.

O, sabitliyin, ənənənin və uyğunlaşmanın simvoludur.

Ata üçün həyat kompromisdir. Oğul üçün isə kompromis xəyanətdir.

Ata zalım deyil — o, sadəcə sistemin yetirməsidir. Oğul isə yeni dövrün nəfəsini hiss edir.

Bu qarşıdurma Azərbaycan kinosunda ilk dəfə belə ideoloji alt qatla göstərilir: sovet insanı ilə yeni insanın toqquşması.

3. Məkanın semantikası

Cənub şəhəri sadəcə coğrafiya deyil — psixoloji strukturdur.

Dar küçələr – seçimlərin məhdudluğu

İsti hava – sıxıntı və təzyiq

Qonşu baxışları – kollektiv nəzarət

Kamera tez-tez açıq səma göstərmir. Kompozisiyalar sıx qurulur. Vizual dil deyir ki:

“Bu şəhərdə nəfəs almaq çətindir.”

4. Sükut dramaturgiyası

Filmin gücü dialoqlarda deyil, pauzalarda, baxışlarda və səssizliyə dayanır.

Susqunluq burada dramatik vasitədir. Personajlar danışmadıqca daha çox şey deyirlər.

Bu üslub Avropa yeni dalğa estetikasına yaxınlaşır — Antonioni təsiri hiss olunur: hadisədən çox boşluq, hərəkətdən çox gözləmə.

Boşluq burada mənasızlıq deyil. Boşluq – qərarsızlıqdır.

5. Kollektiv şüur və fərdi böhran

Filmin əsas fəlsəfi xətti budur:

Kiçik kollektiv mühitdə fərd nə qədər müstəqil ola bilər?

Cəmiyyət fərdi qoruyur, amma eyni zamanda onu formaya salır.

İnsan ən çox sevdiyi mühitdə boğula bilər. Bu, Azərbaycan mentalitetinə toxunan həssas nöqtədir.

6. Finalın açıq qalması

Film qəti hökm çıxarmır. Bu, sovet kinosu üçün qeyri-adi idi.

Nəticə yoxdur, çünki problem həll olunmur.

Açıq final filmin ən cəsarətli jestidir.

Nəticə

“Bir Cənub Şəhərində” Azərbaycan kinosunda psixoloji modernizmin başlanğıclarından biridir.

Bu film:

Qəhrəmanlıq mifini dağıtdı

Kiçik şəhər sindromunu göstərdi

Nəsillərarası böhranı ideoloji səviyyəyə qaldırdı

Sükutu dramatik vasitəyə çevirdi

Və ən əsası — insanı ideologiyadan üstün tutdu

Ekzistensial böhran filmi olaraq, bu əsər hələ də oxucuya və tamaşaçıya daxili azadlıq, fərdiyyət və sosial təzyiq mövzusunda suallar verir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.02.2026)

Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

15 fevral 2026-cı ildə Avrasiya Yaradıcılıq Gildiyası (ECG, London) tərəfindən təşəbbüs edilən və keçirilən “Avrasiya Nağılı 2026” Beynəlxalq ədəbiyyat müsabiqəsinə start verildi. Layihənin müəllifi və Gildiyanın rəsmisi Olqa Louson müsabiqənin ideyası və missiyası barədə fikirlərini bölüşüb. Olqa Louson iştirakçıları sülh və barış şəhəri olan Koventridən salamlayaraq, yaradıcılığın sülhyaratma rolunu simvolik şəkildə vurğulayıb.

Nağılasevgihaqqında
“Peşəkarlinqvistvə filoloqkimiistənilənjanrdaişləyə bilərəm, ammabugünnağılmənim ənsevdiyimjanrdır. Bu, hər şeyin mümkün olduğu xüsusi bir məkandır”.

Müsabiqə ideyası necə yarandı
“2025-ci ildə keçirilən ədəbi onlayn görüşlər zamanı məhz nağıl mövzusu ən çox iştirakçı topladı. Bu, nağılın hələ də canlı və tələbatlı olduğunu göstərdi. Elə buna görə ayrıca ‘Avrasiya Nağılı 2026’ müsabiqəsini yaratmaq qərarına gəldik”.

Müsabiqənin əsas missiyası
— yeni imzaları üzə çıxarmaq;
— həm yeni başlayan, həm də peşəkar müəllifləri dəstəkləmək;
— ədəbi yaradıcılıq vasitəsilə Avrasiya mədəniyyətlərini birləşdirmək.

İştirakçılar və qaliblər nə əldə edəcəklər
— diplomlar və beynəlxalq ədəbi ictimaiyyət tərəfindən tanınma;
— ən yaxşı əsərlərin “Avrasiya Nağılı” toplusunda dərc olunması;
— xatirə mükafatları və hədiyyələr;
— Avrasiyanın yeni ədəbi tarixinin bir hissəsinə çevrilmək imkanı.

Gildiyanın əhəmiyyəti haqqında
“Mənim üçün Avrasiya Yaradıcılıq Gildiyasının üzvü olmaq böyük şərəfdir. Bu, eyni düşüncəli insanların məkanıdır; burada yaradıcılıq qarşılıqlı anlaşma və sülhün alətinə çevrilir”.

İştirakçılara əsas mesaj
“Hətta nağıl vasitəsilə də reallığımızı daha yaxşı istiqamətə yönəldə bilərik. Sizin nağılınız həyatınızı, yaxınlarınızın həyatını dəyişə və ya milyonlarla insana ilham verə bilər. Əsas odur ki, sevinc və ürəklə yaradasınız”.

Müsabiqənin müddəti:
Əsərlərin qəbulu: 15 fevral — 31 iyul 2026.

Nominasiyalar:
— Uşaqlar üçün nəsr janrında ən yaxşı nağıl
— Böyüklər üçün nəsr janrında ən yaxşı nağıl

Və gəlin unutmayaq: Ən yaxşı əsərlər Avrasiyanın beynəlxalq ədəbi irsinin bir hissəsinə çevriləcək.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.02.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Fevralın 14-də Ağdam Dövlət Dram Teatrının bir qrup əməkdaşı qardaş Türkiyədə Amasiya bələdiyyəsinin təşkil etdiyi teatr festivalında iştirak edib.

Yaradıcı qrup yerli tamaşaçılara və festival iştirakçılarına dramaturq Əli Əmirlinin ,,Kişi və qadın" əsəri əsasında hazırlanmış eyniadlı tamaşanı (quruluşçu rejissor Kərim Həsənov )təqdim etmişlər.

Tamaşada iştirak edən aktyorlar Kərim Həsənov, Xəyalə Xudadatova, Zərifə Ağayeva, Ramil Hüseynzadə və Hakim Cəfərlinin çıxışları dəfələrlə alqışlarla qarşılanmışdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.02.2026)

Habil Yaşar, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün sizə qardaş Türkiyənin dəyərli yazıçılarından və yazıçı koçlarından biri olan Ayşe Ayan xanımla olan müsahibəmizi təqdim edirik. Bu müsahibə, ədəbiyyata və yazıçılığa marağı olan hər kəs üçün ilhamverici, eyni zamanda praktik tövsiyələrlə dolu bir mənbədir.

Oxucularımızı Ayşe Ayanın düşüncə dünyasına və yaradıcı prosesinə yaxınlaşdıracaq bu müsahibəni diqqətlə izləməyi tövsiyə edirik.

-Salam Ayşe xanım. İlk olaraq özünüz haqqında qısa məlumat verməyinizi xahiş edərdik.

-Salam, mən yazıçı və redaktor Ayşe Ayan. Ədirnəliyəm və Bursa şəhərində yaşayıram. Müstəqil olaraq kitab layihələri, köşə yazıları və digər mətnlərin çap öncəsi işlərini həyata keçirirəm. Türkiyə Xəbər Kanalında əsasən tədqiqatlarımdan topladığım yazılarımı yayımlayıram; həmçinin ədəbiyyat jurnalları və oxşar platformalarda hekayə və kitab analizlərim çıxır. Bu işlərimdə və ədəbiyyat yolçuluğumda rəhbərim, yazıçı Ahmet Zeki Yeşil müəllimə minnətdarlığımı bildirirəm.

İlk kitabım olan “Çizgi” 2024-cü ilin avqust ayında nəşr olunub.

Öz kitab layihələrim üzərində işləyirəm, amma redaktoru olduğum digər layihələrin çoxluğu səbəbindən öz kitablarıma çox vaxt ayıra bilmirəm. Buna baxmayaraq, 2026-cı il bitmədən, öz kitablarımı da çap üçün göndərməyi hədəfləmişəm.

-İlk qələm təcrübənizi necə xatırlayırsınız?

-İbtidai sinifdə Türk dili müəllimim ilin sonunda hekayə yazmaq tapşırığı vermişdi. Birinci yer tutan hekayəyə verilən mükafat isə İstanbulda muzey turuna getmək idi. Mən yazdığım hekayəni A4 kağızında saxlamayıb, dəftərxana ləvazimatları mağazasından aldığım kiçik bir dəftərə yazmış və çəkdiyim şəkillərlə onu gücləndirmişdim. Birinci olmaq, mükafatı qazanmaq və həmin səyahətə getmək çox gözəl idi. Lakin məni daha çox xoşbəxt edən, kitaboxuma sevgimlə yanaşı, yazma qabiliyyətimi kəşf etməyim olmuşdu.

-Əsərlərinizi yazarkən əvvəlcədən plan qurursunuz, ya əksinə?

-Zaman ən qiymətli xəzinəmizdir. Plan olmadan yazmıram, hekayənin necə bitəcəyini bilmədən səyahətə çıxmıram, amma yol boyunca obrazlara istiqamət verir, hadisələrə müdaxilə edirəm. Planlaşdırılmamış kitab yazmaq əvvəlcə daha asan görünə bilər. Lakin proses irəlilədikcə qarışıqlıq özünü göstərir. Aydın bir əsas xətt olmadıqda, süjet yayılır, obrazlar uyğunsuzlaşır və mətn istiqamətini itirir. Yazıçı daim geri qayıdıb düzəlişlər etməli olur. Bu vəziyyət həm vaxtı, həm də motivasiyanı tükədir.

Planı yaradıcılığı məhdudlaşdıran bir qəlib kimi yox, mətnin ayaqda qalmasını təmin edən skelet kimi görürəm. Sağlam bir quruluş olmadan uğur və davamlılıq mümkün deyil.

-Obrazlarınızı yaradarkən real həyatdan götürürsünüz?

-Bəli, mən adətən reallıq payı yüksək olan mövzuları işləməyi üstün tuturam.

-Hansı yazıçılar yaradıcılığınıza təsir edib və ən çox sevdiyiniz əsərlər hansılardır?

-“Bəyaz zanbaqlar ölkəsi”, Yaşar Kamalın “İnce Memed”, Səbahəddin Əli əsərləri mənim sevimli kitablarımın başında gəlir.

Təbii ki, iz qoyan yazıçılar var. Yazarkən oxuduğum müəlliflərdən təsirlənməməyə diqqət edirəm. Hər yazıçının öz üslubu, öz tərzi olmalıdır.

-Türkiyəli yazıçıları oxumaqdan zövq alırsınızmı?

Bəli, bundan həzz alıram. Mədəni müxtəliflik, akademik mühit və fərqli baxış bucaqları mənə çox şey qatır. Təbii ki, bəzi çətinliklər var, amma inanıram ki, onlar da insanı inkişaf etdirir.

Türk yazıçılarının düşüncəlilik və estetik dərinliyi oxumağı mənalı edir. Məsələn, Yaşar Kamal ictimai reallığı güclü bir anlatımla qurarkən, Səbahəddin Əli fərdin daxili aləmini incəliklə işləyib. Oğuz Atay müasir insanın varoluşsal problemlərini sorğularkən, Sezai Karakoç düşüncə ilə estetikliyi birləşdirir. Bu təcrübə Türk ədəbiyyatını yalnız ədəbi bir sahə kimi yox, həm də ictimai, mədəni və fəlsəfi bir yaddaş məkanı halına gətirir.

Buna görə də, bu qədər möhkəm təməli olan Türk ədəbiyyatı günümüz yazıçılarının da oxuculara keyfiyyətli əsərlər təqdim etməsinə imkan verir.

-Azərbaycan ədəbiyyatını izləyirsinizmi?

-Azərbaycan ədəbiyyatı hər dövrdə öz öncülünü yaratmışdır. Mirzə Fətəli Axundov müasir ədəbiyyatın təməlini qoymuş bir yazıçıdır. Cəlil Məmmədquluzadə qələmi ilə ictimai tənqidi cəsarətlə ifadə etmişdir.

Şeirdə isə, milli ruhu ən güclü şəkildə hiss etdirən isimlərdən biri olan Bəxtiyar Vahabzadənin misralarını çox bəyənirəm. Müasir nəsrdə isə Anar Rzayev və Elçin Əfəndiyev mənim bəyəndiyim yazıçılardandır.

-Yazıçı koçu olmaq ideyası necə yarandı?

-Yazıçı koçu olma fikri birdən-birə yaranmamışdır. Uzun müddət müşahidə etdim ki, yazı yalnız ilhamla deyil, həm də intizam, quruluş bilikləri və düzgün geri bildirimlə güclənir.

Çox istedadlı qələmlərin uğur və tərifə layiq olmasına baxmayaraq, texniki çatışmazlıqlar səbəbindən, təəssüf ki, istiqamətsizlik ucbatından yarımçıq qaldıqlarına şahid olmuşam.

Mən də təcrübəmi yalnız yaratmaq üçün deyil, başqalarının yaradıcılığını aydınlaşdırmaq üçün istifadə etməyə qərar verdim. Yazıçı koçluğu mənim üçün mətnləri düzəltməkdən ibarət deyil; yazıçını öz səsinə yaxınlaşdırmaq, potensialını sistemli şəkildə ortaya çıxarmaq deməkdir. Çünki yaxşı bir mətn təsadüf deyil, düzgün rəhbərlik və zəhmətlə qurulur.

-Müştəriləriniz daha çox hansı problemlərlə bağlı müraciət edirlər?

-Müştərilərimin ən çox verdiyi ilk sual belədir: düşüncə dünyamda qurduğum hekayəni yazıya köçürərkən hansı yolu izləməliyəm? Çünki güclü bir fikir tək başına kifayət etmir; fikrin intizamlı bir planla irəliləməsi vacibdir. Süjet necə dərinləşəcək, obrazlar necə inkişaf edəcək, mətn nə vaxt tamamlanmış sayılacaq? Bu mərhələlər çox önəmlidir.

Fayl necə təqdim olunmalıdır, şərtlər nələrdir, kitab çıxdıqdan sonra görünürlük necə təmin ediləcək? Nəşriyyat prosesi və çap sonrası da tez-tez qarşılaşdığım suallardandır. Yazıçı yalnız yazmaqla kifayətlənmir; yazdıqlarını düzgün oxucuyla görüşdürmək istəyir. Mənim etdiyim iş isə, bu xəyali prosesi aydın və konkret bir yol xəritəsinə çevirməkdir.

- Yazı blokunu aşmaq üçün hansı metodlardan istifadə edirsiniz?

-Mən yazı bloklanmasını ilham çatışmazlığı kimi görmürəm; çox vaxt məsələ istiqamət itkisidir. Mətnə yox, suala dönürəm: bu hekayə nəyi anlatmaq istəyir? Obraz nəyin izində? Məqsəd aydınlaşdıqda axın yenidən başlayır. Texniki olaraq kiçik və idarə edilə bilən hədəflər qoyuram. Bir bölüm və ya səhnə saxlayır, dialoqlar yazıram. Düşüncə dünyamı rahatlatmaq üçün sərbəst yazı məşqləri edirəm, mətni müvəqqəti olaraq fərqli bir baxış bucağından yenidən qururam. Bəzən də qəsdən fasilə verirəm; oxumaq, gəzinti, qeydlər aparmaq və s. kimi fəaliyyətlərlə məşğul oluram.

Bloklanmanı mətni daha dərinliyə getmək istəməsinin işarəsi kimi qəbul etmək olar; problemi düzgün baxış bucağından qiymətləndirəriksə, yol yenidən görünür.

-Sosial media və rəqəmsal platformalar yazıçılıq karyerasına necə təsir edir?

-Mən sosial media və rəqəmsal platformaları yazıçılıq karyeramda alternativ deyil, tamamlayıcı bir sahə kimi görürəm.

Bu gün yazıçı mətni yaradarkən görünürlüğünü təmin etmək və oxucuya çatmaq üçün sosial və rəqəmsal platformalardan istifadə edir. Bu mühitlər fikirləri ani paylaşmaq, oxucuyla birbaşa əlaqə qurmaq və geri bildirim almaq baxımından güclü imkanlar təqdim edir.

Lakin rəqəmsalı mətni önə çıxaran bir vitrin kimi deyil, mətni dəstəkləyən kommunikasiya sahəsi kimi mövqeləndirmək daha məqsədəuyğundur. Görünür olmaq vacibdir, amma qalıcı olan hələ də mətinin keyfiyyətidir. Sosial media sürət tələb edir; ədəbiyyat isə dərinlik. Bu iki sahə arasında tarazlığı qurmaq zəruridir.

Rəqəmsal platformalar düzgün istifadə edildikdə yazıçılıq yolunu strateji şəkildə gücləndirən bir vasitədir.

-Uğurlu nəticə əldə etdiyiniz maraqlı bir təcrübəni bölüşə bilərsinizmi?

-Bu, illərdir yazmağı təxirə salan bir müştərimlə işlədiyim proses idi. Güclü bir hekayəsi var idi, amma faylı çox qarışıq idi və yazıçı özünəinamını tamamilə itirmişdi. Mətn üzərində əvvəlcə onun zehnindəki qarışıqlığı nizamladıq; əlbəttə ki, bu çətin bir mərhələ idi. Hekayənin əsas xəttini aydınlaşdırdıq, obrazların motivasiyalarını sadələşdirdik və yazma intizamını davamlı hədəflərlə qurduq.

Buna baxmayaraq, yazıçı davamlı olaraq vaz keçirdi. Bu vəziyyət məni də qıcıqlandırdı, çünki qələmə almaq istədiyi hekayə həqiqətən güclü idi və mütləq yazılmalıydı. O, “mükəmməl yazmalıyım” təzyiqini buraxıb “tamamlamalıyam” prinsipini qəbul etməli idi. Çətin olsa da, bu problemi də dəf etdik.

Fayl tamamlandığında mükəmməl bir kitab ortaya çıxmışdı. Nəşriyyat prosesini strateji şəkildə idarə etdik və kitab çap olundu.

Kitabın rəflərdə yer alması əlbəttə böyük uğurdur, amma yazıçının öz potensialına inanmağı öyrənməsi ən dəyərli nailiyyətdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.02.2026)

Harun Soltanov, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu, bir evin hekayəsidir. İçindəki evin. O ev ki, sən hələ doğulmamış tikməyə başlamısan. Divarlarını səslərdən qorumaq üçün qalın çəkmişdin. Qapılarını heç vaxt çırpılmasın deyə möhkəm bağlamışdın. Pəncərələrini başqa bir dünyaya açmışdın. Sakit, isti, təhlükəsiz bir dünyaya.

26 il... Nə qədər qapı, nə qədər səs, nə qədər ev. Kimi çırpıldı, kimi sındı, kimi tərk edildi. Amma içindəki ev heç vaxt səni tərk etmədi.

Bu hekayə onun haqqındadır. Sənin haqqında. Və bəlkə də, hamımızın haqqında.

Gəl, içəri gir. Qapını ört. Çırpma. Sadəcə ört.

Və oxu.

Doğulursan. Gözlərini açırsan. İşıq var. Səslər var. Ananın səsi, atanın səsi. Nə baş verdiyini bilmirsən. Sadəcə nəfəs alırsan. Ağlayırsan. Sonra sakitləşirsən. İlk gün belə keçir.

  1 yaş. İməkləyirsən, yoxsq sürünürsən deməliydim? Evin için gəzirsən. Divarlara toxunursan. Nə olduqlarını bilmirsən. Bəzən qapı çırpılır. Sən diksinirsən. Ağlayırsan. Anan gəlir, qucağına alır. Sakitləşirsən. Sabah yenə çırpılır.

 2 yaş. Yeriyirsən. Yıxılırsan, qalxırsan. Səsləri tanımağa başlayırsan. Hansı səs yaxşı, hansı pis. Bəzən səslər yüksəlir. Sən qorxursan. Otağına qaçırsan. Orada təksən, amma təhlükəsizsən.

  3 yaş. Danışırsan. Sözlər öyrənirsən. Evdə eşitdiyin sözləri. "Gəl bura", "get otağına", "sus", "bəsdir". Bu sözlər içinə yazılır. Gecələr yuxuda eşidirsən.

 4 yaş. Oynayırsan. Yastıqlardan evcik qurursan. İçinə girirsən. Orada sakitlik var. Orada heç kim səsini qaldırmır. Orada xoşbəxtsən. Anan səsləyir, çıxırsan. Yenə o böyük ev, yenə səslər.

 5 yaş. Evin içini daha yaxşı tanıyırsan. Divarların rəngini, qapıların səsini, pəncərələrin hara baxdığını. Bəzi günlər sakit keçir, bəzi günlər səs-küylü. Sən öyrənirsən sakit günləri sevməyi.

 6 yaş. Məktəb başlayır. Səhər durursan, gedirsən. Günorta qayıdırsan. Qapını açırsan. İçəridən səs gəlir. Nə deyirlər, bilmirsən. Amma bilirsən ki, bu gecə də belə olacaq. Otağına keçirsən, qapını örtürsən.

 7 yaş. Məktəbdə uşaqlar deyir "sənin evin necədi?" Sən deyirsən "adi". Danışmırsan çox. Sənin evin haqda danışmağı sevmirsən.

 8 yaş. Bir gecə yata bilmirsən. Səslər çox yüksək. Qapı çırpılır, şüşə sınır haradasa. Sən yorğanın altında gizlənirsən. Düşünürsən ki, kaş mənim öz evim olsaydı. Orada heç kim bağırmazdı. Orada qapılar çırpılmazdı. Onda rahat yatardım.

 9 yaş. Hər gecə bu fikirlə yuxuya gedirsən. Öz evini tikirsən içində. Əvvəl divarlar çəkirsən. Hündür, qalın divarlar. Səs keçirməsin. Sonra qapılar qoyursan. Elə qapılar ki, heç vaxt çırpılmasın. Pəncərələr açırsan. Bağçaya baxsın. O bağçada ağaclar olsun, çiçəklər olsun.

 10 yaş. İçindəki ev böyüyür. Otaqlar əlavə edirsən. Bir otaq özün üçün. Bir otaq qorxularını qoymaq üçün. Bir otaq xatirələrini. O evdə gəzirsən gecələr. Sakitdi. İstidi. Orada xoşbəxtsən.

 11 yaş. Məktəbdə sinif yoldaşların dəyişmir. Eyni üzlər, eyni sözlər. Bəzən deyirlər "sən niyə beləsən?" Sən bilmirsən nə demək istədiklərini. Çəkilirsən içinə. İçindəki evə gedirsən.

 12 yaş. Gecələr daha çox oyaq qalırsan. Səslər bitmir. Qapı çırpılır, sən diksinirsən. Sonra içinə gedirsən. Orada oturub çay içirsən. Xəyali çay. Pəncərədən baxırsan. Xəyali bağçaya. Xəyali ağaclara.

 13 yaş. Evdə bir gün dava daha da böyüyür. Sən otağında, qulaqcıqlar qulağında. Musiqini qoyursan yüksək səsə. Eşitmirsən. Amma bilirsən ki, davam edir. Sən içindəki evdəsən. Orada sakitlik var.

 14 yaş. Məktəb davam edir. Sinif yoldaşların eyni. Bəziləri dəyişib, bəziləri dəyişməyib. Sən də dəyişirsən. İçindəki ev möhkəmlənir.

 15 yaş. Gecələr içindəki evdə gəzirsən. Divarları yoxlayırsan. Hələ də səs keçirmir. Qapıları yoxlayırsan. Hələ də möhkəmdir. Pəncərələrdən baxırsan. Bağça böyüyüb. Ağaclar boy atıb. Sən gülümsəyirsən.

 16 yaş. Kollecə qəbul olursan. Eyni şəhər. Amma evdən çıxmalı olursan. Ata gil evdən köçür. Sən bir neçə otaqda qalırsan. Kirayə, tanışlar, müxtəlif yerlər. Hər otaq başqa, hər ev başqa. Amma sən içindəki evi hər yerə aparırsan. O həmişə səninlədir.

 17 yaş. Ailəndən tamam ayrılırsan. Bir gün çantanı götürüb çıxırsan. Qapını örtürsən. Çırpmırsan. Arxana baxmırsan. Küçədə dayanırsan. Nəfəs alırsan. Dərindən. İlk dəfə. Həqiqətən nəfəs alırsan.

 Bu otaq kiçikdi. Bir otaq, bir pəncərə. Pəncərədən başqa evlər görünür. Sən oturub baxırsan. İçindəki evə keçirsən. Orada rahatsan. İlk gecə yatırsan. Heç kim qapını çırpmır. Səhər oyanırsan. Heç kim qapını çırpmayıb. Gülümsəyirsən.

 18 yaş. Kollec davam edir. Dərslər, imtahanlar, dostlar. Dostlar deyir "evə gedək?" Sən deyirsən "gedək". Evinə aparırsan. Kiçik otaq, təmiz, səliqəli. Dostlar deyir "rahatdı burda". Sən deyirsən "bilirəm". İçində deyirsən "bura mənim evimin başlanğıcıdı."

 19 yaş. Kollec bitir. Nə edəcəyini düşünürsən. Hərbi xidmət gözləyir. Gedəcəksən, bilirsən. Gecələr içindəki evdə oturub pəncərədən baxırsan. Bağça hələ də ordadır. Ağaclar hələ də böyüyür. Sən gözləyirsən.

 20 yaş. Hərbi xidmət. Çağırış gəlir. Gedirsən. Ailən yola salır. Qapıda dayanıb baxırsan o evə. İllər boyu yaşadığın ev. Nə deyirsən? Heç nə. Dönüb gedirsən.

 Hərbi hissə. Sərt yataqxanalar, sərt səslər. Qapılar çırpılır. Əmrlər səslənir. Sən öyrəşmisən. Öyrəşmisən qapı çırpılmasına. Amma burada fərqlidir. Burada səbəb var. Burada nizam var. Gecələr yataqda uzanıb içindəki evə gedirsən. Orada hələ də sakitlik var. Orada heç nə dəyişməyib.

 21 yaş. Müharibə. Səslər başqadır. Qapı çırpılması deyil, partlayış səsləri. Sən içindəki evə daha çox çəkilirsən. Orada təhlükəsizsən. Orada səslər yox. Orada ancaq sən varsan. Gecələr yuxuya gedəndə o evdə gəzirsən. Divarlara toxunursan. Hələ də səs keçirmir.

 22 yaş. Hərbi xidmət bitir. Qayıdırsan. Sağ qayıdırsan. Ailənin yanına. Köhnə evə. Atangil evdən köçüb, amma sən yenə o köhnə evə qayıdırsan. Ailən ordadı. Eyni səslər, eyni qapılar. Bəzi şeylər dəyişməyib.

 Universitetə qəbul olursan. Ailənlə yaşamağa başlayırsan yenə. Köhnə ev, köhnə səslər. Qapılar hələ də çırpılır. Sən artıq fərqinə belə varmırsan. Müharibədən sonra heç nəyi fərqinə varmırsan. İçindəki evdəsən. Orada universitetə hazırlaşırsan, dərs oxuyursan, yatırsan, oyanırsan.

 23 yaş. Universitet. Gündüz dərs, axşam iş, gecə ev. Pul yığırsan. İçindəki evdə təmir edirsən. Divarları rəngləyirsən. Açıq rənglər. Döşəməni dəyişirsən. İsti döşəmə. Pəncərələri böyüdürsən. Daha çox işıq girsin.

 24 yaş. Universitetin bitməsinə az qalıb. İş tapırsan. Yaxşı iş. Pul yığırsan. İçindəki evdə artıq hər şey hazırdı. Divarlar, qapılar, pəncərələr. Orada gəzirsən. Hər şey yerində. Sən xoşbəxtsən. Bir şey əskikdir. Nə olduğunu bilmirsən.

 25 yaş. İşdə yüksəlirsən. Daha çox pul, daha çox saat. Ailə evində otağında yatıb çıxırsan. Səhər tez gedirsən, gec gəlirsən. Heç nə hiss etmirsən. İçindəki evdə oturub pəncərədən baxırsan. Bağça böyüyüb. Ağaclar meyvə verir. Sən baxırsan. Nə gözlədiyini bilmirsən.

26 yaş. Bu gün. Bu səhər.

Düşünürsən.. 26 il. Müharibə, ayrılıqlar, ölümlər, qayıdış. Nə qədər qapı. Çırpılan, çırpılmayan. Nə qədər səs. Eşidilən, eşidilməyən. Nə qədər ev. İçindəki, çölündəki. Hələ də ailə evində yaşayırsan. Hələ də öz evin yox. Amma içindəki ev var. O həmişə var idi. O həmişə olacaq.

 Bu gecə nə olacaq? Bilmirsən. Heç nə bilmirsən. Sadəcə oyanmısan bu səhər. Çay içirsən. Pəncərədən baxırsan. İçindəki evdə oturmusan.

 Səhər açılır. Oyanırsan. Otağında, ailə evində. Çöldən səslər gəlir. Qapı çırpılır haradasa. Sən tavana baxırsan. Nəfəs alırsan. Qalxırsan. Çaydanı ocağa qoyursan. Su qaynayana kimi pəncərədən baxırsan. Göy üzü var. Bir quş uçur. Buludlar yavaş-yavaş keçir.

Su qaynayır. Çayı dəmləyirsən. Bir fincan qoyursan qabağına. İçindəki evə keçirsən. Orada oturursan. Pəncərədən bağçaya baxırsan. Ağaclar var. Çiçəklər var. Hamısı sənin içindədir. Çayını içirsən. İstidi. Sakitdi. Heç kim yoxdur. Təksən. Amma təklik pis deyil. Təklik tanışdı. Təklik təhlükəsizdi.

Düşünürsən… 26 il…

Çay bitir. Fincanı yuyursan. Yerinə qoyursan. Paltarını geyinirsən. İşə gedirsən. Qapını örtürsən. Çırpmırsan.

Heç kim gəlmir.

Həyat davam edir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.02.2026)