8 May 2026-cı il tarixində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu və Azərbaycan Memarlar İttifaqının birgə təşkilatçılığı ilə Memar Əcəmi Naxçıvaninin 900 illiyinə həsr olunmuş “Azərbaycan memarlıq irsinin dühası” kitabının və hədiyyə poçt markalarının təqdimat mərasimi keçirilib.

Tədbir Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin görkəmli memar Əcəmi Naxçıvaninin 900 illiyinin qeyd edilməsi və Azərbaycan Respublikasında 2026-cı ilin “Şəhərsalma və Memarlıq ili” elan edilməsi haqqında müvafiq Sərəncamlarına əsasən keçirilmişdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondundan verilən məlumata görə, açılış nitqi ilə çıxış edən Fondun prezidenti, professor Aktotı Raimkulova anadan olmasının növbəti ildönümünü qeyd etməyə hazırlaşdığımız Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri, Ulu öndər Heydər Əliyevin “Türk dövlətləri arasında əməkdaşlıq nə qədər güclü olarsa, xalqlarımız da bir o qədər güclü olar” kəlamını xatırladıb.

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu tərəfindən həyata keçirilən layihələr, o cümlədən təqdim olunan bu nəşr məhz həmin ideyaya – türk xalqlarının ortaq mədəni dəyərlər ətrafında daha sıx birləşməsinə xidmət etdiyini bildirib.

Fondun prezidentinin sözlərinə görə, 2025-ci il dekabrın 15-də Parisdə, UNESCO-nun mənzil-qərargahında keçirilən Türk Dilləri Ailəsi Günü çərçivəsində Əcəmi Naxçıvaninin 900 illik yubileyi beynəlxalq səviyyədə qeyd olunub. Tədbir zamanı sözügedən kitabın təqdimatı keçirilib, eyni zamanda, dahi memarın zəngin yaradıcılıq irsini əks etdirən sərgi təşkil edilib.

O, layihənin həyata keçirilməsində Azərbaycan Memarlar İttifaqının və nəşrin hazırlanmasında əməyi keçən hər kəsin xüsusi rolunu qeyd edərək onlara təşəkkürünü bildirib.

Azərbaycan Memarlar İttifaqının İdarə Heyətinin sədri Elbay Qasımzadə açılış nitqlərinə davam edərək bildirib ki, Əcəmi Naxçıvani Azərbaycan memarlığında Naxçıvan memarlıq məktəbinin əsasını qoymuş ən görkəmli memarlardan biridir.

Sonra Azərbaycanın UNESCO yanında daimi nümayəndəsi, səfir Elman Abdullayevin videomüraciəti nümayiş olunub.

Tədbir çərçivəsində çıxış edən Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin deputatı, parlamentin Mədəniyyət komitəsinin sədri Polad Bülbüloğlu, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti İsa Həbibbəyli, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət nazirinin müavini Səadət Yusifova, “Azərbaycan memarlıq irsinin dühası” kitabının müəllifi, memarlıq üzrə fəlsəfə doktoru Rahibə Əliyeva nəşrin elmi və bədii əhəmiyyətinə toxunublar.

Tədbir bədii hissə ilə davam edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.05.2026)

Şahanə Müşfiq,

Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin mətbuat katibi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Mayın 8-də Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrında Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin (ADMİU) təşkilatçılığı, Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi, Gənclər və İdman Nazirliyi və Mədəniyyət Nazirliyinin tərəfdaşlığı ilə keçirilən “PİLLƏ 4” Respublika Tələbə Tamaşaları Festivalının bağlanış və mükafatlandırma mərasimi baş tutub.

Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin oxunması ilə başlayan mərasimdə ADMİU-nun və digər ali təhsil müəssisələrinin rəhbərliyi, professor-müəllim heyəti, tələbələr, teatr xadimləri, qonaqlar və media nümayəndələri iştirak ediblər.

Açılış nömrəsindən sonra aparıcılar - ADMİU-nun məzunları, Azərbaycan Dövlət Milli Gənc Tamaşaçılar Teatrının əməkdaşları İlhan Sadıqov və Aydan Həsənzadə Pillə Festivalı haqqında məlumat veriblər. Qeyd olunub ki, 2022-ci ildə “ADMİU 99+” layihəsi çərçivəsində Universitetin 100 illik yubileyinə töhfə olaraq başlayan Festival tələbələri yaradıcılığa ruhlandırmaq, onlara sənət bayramı yaşatmaq, gənc istedadların aşkarlanmasına dəstək olmaq və teatr tədrisi prosesini aktivləşdirmək məqsədlərini hədəfləyir.

Qeyd olunub ki, Festivalın tərəfdaşı Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrı, informasiya tərəfdaşı Teatro.az sənət portalı, dəstəkçiləri Sahib Perfumery & Cosmetics və Dark Print MMC şirkətləridir.

Həmçinin, əlavə edilib ki, ikinci ildir, festival Respublika səviyyəsində keçirilir. Belə ki, festivala qatılan 22 tamaşadan 12-si ADMİU-nun, 10-u isə digər ali təhsil müəssisələrinin olub.

Tədbiri giriş nitqi ilə açıq elan edən ADMİU-nun rektoru, Əməkdar incəsənət xadimi, professor Ceyran Mahmudova qonaqları salamlayıb və PİLLƏ Tələbə Tamaşaları Festivalının artıq təkcə Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin deyil, digər universitetlərin də həyatında silinməz izlər qoyduğunu bildirib. Xüsusən, digər ali təhsil müəssisələrində fərqli ixtisaslarda təhsil alan gənclərin sənətə, teatra bu qədər həvəsli olmalarından məmnunluğunu bildirən rektor onları bu səhnədə birləşdirən qüvvənin də sənət, teatr sevgisi olduğunu vurğulayıb. Xüsusən, ölkənin ən gənc universiteti olan Qarabağ Universitetinin festivala qatıldığını əlamətdar hadisə kimi qeyd edən C.Mahmudova 5 il öncə böyük zəfərlə işğaldan azad edilən torpaqlarda bu gün məhz gəncliyin nəfəsi ilə sənətin, mədəniyyətin cücərdiyini görməyin əsl xoşbəxtlik olduğunu deyib.

Xanım rektor çıxışında festivalın təşkilində əməyi olan hər kəsə öz təşəkkürünü bildirib, PİLLƏ Tələbə Tamaşaları Festivalının gələcək illərdə öz arealını daha da genişləndirəcəyinə, beynəlxalq səviyyədə keçiriləcəyinə inandığını vurğulayıb.

Münsiflər heyətinin sədri Teatrşünaslq kafedrasının professoru, Əməkdar incəsənət xadimi, sənətşünaslıq doktoru, professor İsrafil İsrafilov çıxış edərək PİLLƏ Tələbə Tamaşaları Festivalının önəmindən danışıb, bir həftə davam edən festivalın çətin, amma bununla bərabər çox zövqlü təcrübə olduğunu deyib.

Sonra “PİLLƏ 4” Festivalının dörd günlük videoicmalı nümayiş olunub.

Tədbir boyunca Teatr sənəti fakültəsinin dekanı Kəmalə Mehdiyeva, Təşkilat komitəsinin üzvü, Teatrşünaslıq kafedrasının dosenti, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Elçin Cəfərov, Teatrşünaslıq kafedrasının müdiri, Əməkdar incəsənət xadimi, professor Aydın Talıbzadə, Teatrşünaslıq kafedrasının müəllimləri Aliyə Dadaşova, Aygün Süleymanova, Teatrşünaslıq kafedrasının məsləhətçi-professoru, Əməkdar incəsənət xadimi, professor Məryəm Əlizadə, AMEA-nın Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun Teatr, kino və televiziya şöbəsinin müdiri, dosent Vidadi Qafarov və başqaları çıxış edərək festivalın ümumilikdə Azərbaycan teatr sənətinin inkişafındakı rolundan danışıb, bütün iştirakçılara uğurlar arzu ediblər.

Festivalda iştirak edən bütün kollektivlərə sertifikat və hədiyyələr təqdim edilib.

Festivalın gənc ekspertlərinin adından tələbə-teatrşünas Zeynəb İsmayılova çıxış edərək PİLLƏ Festivalının onlar üçün də maraqlı təcrübə və unudulmaz xatirə olduğunu vurğulayıb. Daha sonra ADMİU-nun tələbə komandalarından gənc ekspertlər tərəfindən qalib seçilən kollektiv və tamaşanın adı açıqlanıb.

Ruslan İsmayılovun quruluşunda “Vəziri-xani-həngamə” tamaşası Gənc ekspertlərin mükafatına layiq görülüb.

Xəzər Universitetinin tələbəsi Zəhra Fərəczadə, ADMİU-nun tələbəsi Nərmin Mustafayeva “Ən yaxşı ikinci plan qadın rolu”, Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin tələbəsi Məhəmmədəli Məhərrəmli və ADMİU-nun tələbəsi Əli Davıdov “Ən yaxşı ikinci plan kişi rolu” nominasiyaları üzrə qalib seçiliblər.

“Ən yaxşı kişi rolu”na ADMİU-dan Əfqan Sultan, Azərbaycan Tibb Universitetindən Mehman Rəhimli, “Ən yaxşı qadın rolu”na isə ADMİU-dan Heyran Abdullayeva, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetindən Xədicə Nəbizadə layiq görülüblər.

Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrının direktor müavini, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Vəfa Mühacirova çıxışında həm ADMİU-nun məzunu, həm də bağlanış mərasiminin keçirildiyi sənət ocağının təmsilçisi kimi həyəcanını dilə gətirib. O, tələbələrin hələ təhsil zamanından bu cür festivallarda çıxışının onlar üçün böyük yaradıcı əhəmiyyətə malik olduğunu, səhnə təcrübələrinə malik olmaları üçün önəm daşıdığını bildirərək festivalın yaradıcı heyətinə, təşkilatçılarına öz təşəkkürünü bildirib.

Tədbirdə çıxış edən Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin İncəsənət siyasəti şöbəsinin müdiri İntiqam Babayev bu cür yaradıcı festivalların tələbələrin inkişafında xüsusi əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb.

Tədbirdə yeni nominasiyalardan biri olan “Ən yaxşı tələbə-rejissor işi” nominasiyası üzrə mükafat da təqdim edilib. Bu nominasiya üzrə ADMİU-nun tələbə-rejissoru Anar Atakişiyev “Laqeyd gözəl” tamaşasına görə qalib elan olunub.

“PİLLƏ 4” Respublika Tələbə Tamaşaları Festivalını özündən əvvəlkilərdən fərqləndirən bir xüsusiyyət də “Festivalın xüsusi mükafatı” olub ki, bu mükafat münsiflər heyətinin yekdil qərarı ilə Qarabağ Universitetini təmsil edən komandaya təqdim olunub. Mükafatı təqdim edən professor Məryəm Əlizadə Azərbaycanın şanlı zəfərindən, Qarabağ Universitetinin festivalda iştirakının mənəvi dəyərindən bəhs edib. 

Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman nazirinin müavini İndira Hacıyeva çıxışında bu gün dövlətimiz tərəfindən gənclərin yaradıcı atmosferdə, sağlam mühitdə yetişmələri, təhsil almaları və faydalı vətəndaş kimi formalaşmaları üçün hər cür şəraitin yaradıldığını vurğulayaraq, PİLLƏ Tələbə Tamaşaları Festivalını da bu qəbildən olan uğurlu layihələrdən biri kimi dəyərləndirib. O, gənclərə öz yaradıcı potensiallarını nümayiş etdirə bilmələri üçün yaradılan şəraitə görə Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin rəhbərliyinə, təşkilatçılara və əməyi olan hər kəsə öz təşəkkürünü bildirib, qalibləri təbrik edərək, onlara daha böyük uğurlar arzulayıb.

Daha sonra İndira Hacıyeva digər ali təhsil müəssisələri üçün “Ən yaxşı tamaşa” nominasiyasının qalibini açıqlayıb. Bu nominasiya üzrə Azərbaycan Dillər Universitetinin komandası Əsmər Həbiblinin quruluşunda “İnsan səsi” (J.Kokto) tamaşası ilə qalib gəlib.

ADMİU-nun rektoru professor C.Mahmudova isə ADMİU-nun tələbə komandaları arasında “Ən yaxşı tamaşa” nominasiyasının qalibinin adını açıqlayıb. Nəticələrə əsasən, ADMİU-nun SABAH qruplarının “Vineta və ya sulara qərq olmuş şəhər” tamaşası (Y.Zoyfer, quruluşçu rejissor: Mikayıl Mikayılov) qalib elan edilib.

Qaliblər çıxış edərək öz təəssüratlarını bölüşüb, festivalın təşkilatçılarına təşəkkürlərini çatdırıblar.

Qaliblərə diplom, plaket, müxtəlif hədiyyələr və pul mükafatları təqdim olunub.

Gənclər və İdman Nazirliyi qalib tələbələrə Quba İdman, İstirahət, Təlim və Tədris Kompleksinə və Mingəçevir Kür Olimpiya Tədris-İdmanmərkəzinə 2 gecə, 3 günlük istirahət vauçeri, Baku City Carting və Buz Arenasına kuponlar, Mədəniyyət Nazirliyi xatirə hədiyyələri, Sahib Perfumery & Cosmetics orijinal ətirlər və endirim kuponları, Dark Print MMC isə promo çap məhsulları və endirim kuponları hədiyyə edib.

Gecənin bədii hissəsində ADMİU-nun rəqs kollektivinin hazırladığı “Yaşa, mənim xalqım” rəqs kompozisiyası (xoreoqraf Aydan Kamilova), Sabah Mərkəzinin müəllimi Elnur İsmayılovun quruluşunda “Dahi” plastik kompozisiyası, “Rok-n-Roll” rəqsi (xoreoqraf Ofeliya Zeynalova),  ADMİU “Kamerata” tələbə orkestrinin ifasında L.Bethovenin “Kontredans” əsəri, eləcə də Musiqi sənəti fakültəsinin tələbələri Abdusalam Şabanlı, Əhməd Məmmədov, Aleksandra Makarova, Selcan Rəfili və Mərdan Kazımovun ifasında “Bu şəhərdə”, “Həyat bayram olsa”, “Şuşanı qar gördüm”,  “Qaytar eşqimi” mahnıları, İctimaiyyətlə əlaqələr, marketinq və Sİ şöbəsinin əməkdaşı Mətanət Abdullayevanın Süni İntellekt texnologiyalarının imkanları ilə hazırladığı animasiya tamaşaçılara maraqlı anlar yaşadıb.

Qeyd edək ki, “PİLLƏ 4” Respublika Tələbə Tamaşaları Festivalının açılış və bağlanış mərasimlərinin quruluşçu rejissoru Əməkdar artist Qurban Məsimov, ssenari müəllifi Şahanə Müşfiqdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.08.2026)

Fidan Əsgərova,

Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin dosenti       

“Ədəbiyyat və incəsənət”

May ayı Azərbaycan əlamətdar hadisələrlə çox zəngindir. 10 may isə Azərbaycan tarixində xüsusi yer tutan simvolik və siyasi əhəmiyyətə malik gündür. Bu tarix Heydər Əliyevin doğum günü kimi qeyd olunur və müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin formalaşması ilə sıx bağlıdır.

1923-cü il mayın 10-da dünyaya gələn Heydər Əliyev XX əsrin ikinci yarısı və XXI əsrin əvvəllərində Azərbaycanın siyasi taleyinə mühüm təsir göstərmiş şəxsiyyətlərdən biridir. Onun fəaliyyəti iki əsas mərhələdə qiymətləndirilməlidir:

-Sovet dövründə idarəçilik fəaliyyəti;

-Müstəqillik dövründə dövlət quruculuğu.

Bu baxımdan 10 may yalnız doğum günü deyil, həm də bir siyasi məktəbin başlanğıc nöqtəsi kimi dəyərləndirilir.

10 may Azərbaycan cəmiyyətində milli yaddaşın formalaşmasında mühüm rol oynayır. Bu gün vasitəsilə tarixi keçmişə nəzər salınır, dövlətçilik ənənələri təbliğ olunur, yeni nəsillərə siyasi irs ötürülür.

10 may, Heydər Əliyevin doğum günü olmaqla yanaşı, müasir Azərbaycan tarixində dövlətçilik ideologiyasının, siyasi liderliyin və milli inkişaf strategiyasının simvolu kimi çıxış edir. Bu tarix həm tarixi yaddaşın qorunması, həm də gələcək nəsillər üçün siyasi təcrübənin ötürülməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır...

XX əsrin sonu –XXI əsrin əvvəlləri Azərbaycan tarixində mürəkkəb və eyni zamanda taleyüklü mərhələ kimi xarakterizə olunur. Bu dövrdə milli dövlətçiliyin bərpası, siyasi sabitliyin təmin olunması və sosial-iqtisadi inkişafın əsaslarının qoyulması bilavasitə Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Onun fəaliyyəti yalnız siyasi liderlik çərçivəsində deyil, həm də strateji düşüncə, idarəetmə fəlsəfəsi və milli ideologiyanın formalaşdırılması baxımından elmi təhlil obyektidir.

Heydər Əliyevin gcünün əsas komponentlərindən biri onun sarsılmaz siyasi iradəsi idi. Siyasi elmlərdə “qətiyyətli liderlik” anlayışı böhran şəraitində operativ və prinsipial qərarların qəbulunu nəzərdə tutur. 1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycanın qarşılaşdığı siyasi və iqtisadi qeyri-sabitlik şəraitində onun qəbul etdiyi qərarlar dövlətçiliyin qorunmasına xidmət etdi.

Bu iradə aşağıdakı xüsusiyyətlərlə müşayiət olunurdu:

-Böhran vəziyyətlərində məsuliyyəti üzərinə götürmək;

-Riskli, lakin strateji cəhətdən zəruri qərarlar vermək;

-Milli maraqları şəxsi və qrup maraqlarından üstün tutmaq.

Böhran vəziyyətində məsuliyyəti üzərinə götürmək liderliyin ən yüksək və ən çətin mərhələlərindən biridir. Siyasi elmlər və idarəetmə nəzəriyyələri göstərir ki, məhz böhran anları liderin real gücünü, qərarvermə qabiliyyətini və mənəvi dayanıqlığını üzə çıxarır. Bu kontekstdə Heydər Əliyevin fəaliyyəti klassik nümunə kimi qiymətləndirilə bilər.

Elmi ədəbiyyatda böhran vəziyyəti qeyri-müəyyənlik, risk və sürətli qərarvermə zərurəti ilə xarakterizə olunur. Bu şəraitdə liderdən operativ və dəqiq qərarvermə, məsuliyyətin tam şəkildə qəbul edilməsi və kollektiv maraqların qorunması kimi keyfiyyətlər tələb olunur.

Məsuliyyəti üzərinə götürmək yalnız formal səlahiyyət deyil, həm də mənəvi və siyasi öhdəlikdir. Bu xüsusiyyət liderin gücünü artıran əsas amillərdən biridir. Çünki lider riskləri şəxsi səviyyədə qəbul edir, qərarların nəticələrinə görə cavabdehlik daşıyır, cəmiyyətin etimadını qazanır. Bu yanaşma liderliyi sadəcə idarəetmə funksiyasından çıxarıb, onu sosial məsuliyyət institutuna çevirir.

1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycanda yaranmış siyasi qeyri-sabitlik şəraitində Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı məhz məsuliyyətin üzərinə götürülməsi kimi qiymətləndirilməlidir. O, mövcud riskləri nəzərə alaraq dövlətin gələcəyi üçün həlledici addımlar atdı. Bu mərhələdə onun fəaliyyəti dövlət idarəçiliyində sabitliyin bərpası, daxili qarşıdurmaların qarşısının alınması, hquqi və siyasi sistemin yenidən qurulması istiqamətlərində özünü göstərdi. Bu addımlar yalnız siyasi qərarlar deyil, həm də yüksək məsuliyyət nümunəsi idi.

Böhran vəziyyətində liderin məsuliyyəti üzərinə götürməsi cəmiyyətə mühüm psixoloji təsir göstərir. İnsanlar qeyri-müəyyənlik şəraitində güclü və qətiyyətli liderə ehtiyac duyurlar. Bu zaman ictimai panika azalır, sosial birlik güclənir, dövlətə inam artır. Heydər Əliyevin çıxışları və davranışları bu baxımdan cəmiyyət üçün sabitlik simvoluna çevrilmişdi...

Siyasi liderliyin ən mühüm göstəricilərindən biri qeyri-müəyyənlik və risk şəraitində düzgün qərar vermək qabiliyyətidir. Xüsusilə böhran dövrlərində qəbul edilən qərarlar yalnız cari vəziyyət deyil, həm də dövlətin uzunmüddətli inkişaf trayektoriyasını müəyyənləşdirir. Bu baxımdan Heydər Əliyevin fəaliyyəti elmi təhlil üçün əhəmiyyətli nümunə təşkil edir.

Riskli qərar vermək bacarığı təkcə cəsarətlə bağlı deyil; bu, həm də rasional analiz və məsuliyyətli yanaşmanın məhsuludur. Elmi yanaşmaya görə effektiv lider riskləri minimallaşdırmağa çalışır, lakin onlardan tam qaçmır. Qərarların mümkün nəticələrini çoxşaxəli şəkildə qiymətləndirir. Zəruri hallarda qeyri-populyar addımlar atmaqdan çəkinmir. Bu xüsusiyyətlər liderliyin transformasiyaedici xarakterini müəyyən edir.

Heydər Əliyevin fəaliyyəti göstərir ki, riskli, lakin strateji baxımdan zəruri qərarlar dövlətin gələcək inkişafı üçün həlledici rol oynaya bilər. Bunun ən bariz nümunələrindən biri 1994-cü ildə imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” hesab olunur. Bu qərar qısa müddətdə müəyyən siyasi və iqtisadi risklər yaradırdı. Xarici tərəfdaşlarla əməkdaşlıq baxımından yeni mərhələ açırdı. Lakin uzunmüddətli perspektivdə Azərbaycanın iqtisadi müstəqilliyini gücləndirdi, xarici investisiyaların axınını təmin etdi, ölkənin beynəlxalq mövqeyini möhkəmləndirdi.

Riskli qərarların uğurlu olması üçün liderdə sistemli və strateji düşüncə formalaşmalıdır. Bu düşüncə geosiyasi reallıqların düzgün qiymətləndirilməsi, milli maraqların prioritetləşdirilməsi, resursların səmərəli istifadəsi kimi elementləri əhatə edir. Heydər Əliyevin qərarları bu komponentlərin sintezini əks etdirirdi və məhz bu səbəbdən uzunmüddətli nəticələr baxımından uğurlu hesab olunur.

Riskli qərarların qəbulunda cəmiyyətin etimadı mühüm rol oynayır. Liderin nüfuzu və ictimai dəstəyi yüksək olduqda, qeyri-populyar qərarlar belə daha asan qəbul edilir. Bu baxımdan Heydər Əliyevin xalqla əlaqəsi, ictimai etimadı və siyasi nüfuzu onun riskli qərarlarının həyata keçirilməsini mümkün edən əsas amillərdən idi.

Elmi təhlil göstərir ki, riskli, lakin strateji cəhətdən zəruri qərarlar vermək bacarığı liderliyin ən yüksək formalarından biridir. Bu bacarıq analitik və strateji düşüncə, siyasi cəsarət və iradə, məsuliyyət hissi, ictimai legitimlik kimi amillərin vəhdətində formalaşır. Bu xüsusiyyətlərin bir-birini tamamlaması Heydər Əliyevi yalnız milli deyil, həm də beynəlxalq miqyasda güclü lider kimi xarakterizə etməyə imkan verir...

Siyasi liderin ən ali meyarlarından biri milli maraqları şəxsi və qrup maraqlarından üstün tutmaq bacarığıdır. Bu prinsip yalnız etik davranış norması deyil, həm də dövlətin davamlı inkişafını təmin edən fundamental idarəetmə fəlsəfəsidir. Bu baxımdan Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyəti elmi və publisistik müstəvidə xüsusi diqqətə layiqdir.

Siyasi elmlərdə “milli maraq” anlayışı dövlətin suverenliyini, təhlükəsizliyini, iqtisadi rifahını və mədəni identikliyini qoruyan prioritetlər sistemi kimi izah olunur. Bu maraqların qorunması üçün liderdən şəxsi və qrup təsirlərindən müstəqil qərarvermə, uzunmüddətli strateji baxış və dövlətçilik prinsiplərinə sadiqlik tələb olunur. Bu yanaşma “rasional dövlət modeli” ilə üst-üstə düşür və idarəetmədə obyektivliyi təmin edir.

Heydər Əliyevin fəaliyyəti göstərir ki, milli maraqların qorunması onun siyasi kursunun əsasını təşkil etmişdir. Xüsusilə 1990-cı illərin mürəkkəb geosiyasi şəraitində qəbul edilən qərarlar qısa müddətli deyil, uzunmüddətli dövlətçilik məqsədlərinə xidmət edirdi.

Bu yanaşma dövlət müstəqilliyinin qorunması və möhkəmləndirilməsi, xarici siyasətdə balanslı və praqmatik mövqe, iqtisadi resursların milli maraqlara uyğun istifadəsi istiqamətlərində özünü göstərirdi.

Milli maraqların üstün tutulması dövlət səviyyəsində deyil, həm də cəmiyyət daxilində mühüm nəticələr doğurur: milli birlik güclənir, ictimai etimad artır, sabitlik təmin olunur. Bu baxımdan liderin davranışı cəmiyyət üçün model rolunu oynayır.

Müasir idarəetmə nəzəriyyələrinə görə milli maraqları üstün tutmaq strateji qərarların keyfiyyətini artırır. Bu yanaşma resursların səmərəli bölüşdürülməsini təmin edir, dövlət siyasətində ardıcıllıq yaradır, uzunmüddətli inkişaf strategiyasını möhkəmləndirir. Heydər Əliyevin idarəçilik modeli bu prinsiplərin praktik tətbiqi kimi qiymətləndirilir.

Elmi təhlil göstərir ki, milli maraqları şəxsi və qrup maraqlarından üstün tutmaq bacarığı liderliyin ən fundamental xüsusiyyətlərindən biridir. Bu bacarıq etik məsuliyyət və obyektivlik, strateji düşüncə, dövlətçilik prinsiplərinə sadiqlik, ictimai etimadın qorunması kimi komponentlərin kompleksində formalaşır...

Liderlik fenomeni sosial-siyasi elmlərdə çoxşaxəli anlayış kimi öyrənilir və onun əsas komponentlərindən biri iradədir. İradə yalnız psixoloji xüsusiyyət deyil, həm də siyasi fəaliyyətin effektivliyini müəyyən edən fundamental amildir. XX əsrin sonlarında Azərbaycan Respublikasının dövlətçilik tarixində mühüm rol oynamış Heydər Əliyevin fərdi keyfiyyəti sistemli idarəetmə və strateji qərarvermə mexanizminin ayrılmaz hissəsi kimi çıxış edir.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin güclü siyasi iradəsi ölkədə hüquqi dövlət quruculuğu prosesinin əsasını təşkil etmişdir. Bu iradənin ən mühüm təzahürlərindən biri 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının yeni Konstitusiyasının qəbul edilməsi olmuşdur. Bu sənəd dövlətin siyasi sistemini, idarəetmə mexanizmini və vətəndaş hüquqlarını hüquqi müstəvidə təsbit edərək ölkənin gələcək inkişafı üçün fundamental baza yaratmışdır. Konstitusiyanın qəbul edilməsi təkcə hüquqi akt deyil, həm də dərin siyasi iradənin və strateji düşüncənin nəticəsi kimi qiymətləndirilməlidir.

1991-ci ildə Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra ölkə ciddi institusional boşluq və siyasi qeyri-sabitliklə üzləşmişdi. Dövlət idarəetmə sistemində koordinasiya zəifliyi, hüquqi bazanın natamamlığı və sosial-iqtisadi böhran konstitusion islahatları zəruri etmişdi. 1993-cü ildə Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı ilə dövlət idarəçiliyində sabitlik mərhələsi başlanmış, konstitusiya islahatı üçün real siyasi və institusional zəmin formalaşmışdır.

Müstəqilliyin ilk illərində mövcud hüquqi sistem keçmiş sovet modelinə əsaslanırdı və yeni dövlətin tələblərinə cavab vermirdi. Bu vəziyyət fundamental hüquqi islahat tələb edirdi. Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə geniş tərkibli konstitusiya komissiyası formalaşdırıldı. Bu komissiya dövlət idarəçiliyinin əsas prinsiplərini müəyyənləşdirdi. Yeni konstitusiyanın qəbulunda xalqın birbaşa iştirakı təmin edildi ki, bu da demokratik legitimliyin gücləndirilməsinə xidmət etdi.

Heydər Əliyevin siyasi iradəsinin nəticəsi olan 1995-ci il Konstitusiyası dövlət suverenliyi və ərazi bütövlüyü, hakimiyyət bölgüsü prinsipi (qanunverici, icraedici, məhkəmə), vətəndaş hüquq və azadlıqlarının təminatı, hüquqi dövlət və demokratik idarəetmə kimi fndamental prinsipləri təsbit etməklə dünyəvi siyasi sənəd olduğunu bütün dünyaya nümayiş etdirmiş oldu.

Siyasi elmlər baxımından 1995-ci il Konstitusiyası “keçid dövrü konstitusionalizmi” modelinə uyğun gəlir. Bu modeldə əsas məqsəd dövlətin institusional əsaslarını yaratmaq, siyasi sabitliyi təmin etmək, hüquqi sistemin davamlılığını formalaşdırmaqdır.

Apardığımız təhlildən də görünür ki, Heydər Əliyevin siyasi iradəsinin nəticəsi olaraq Referendumla qəbul olunmuş 1995-ci il Azərbaycan Konstitusiyasının qəbulu təkcə hüquqi sənədin təsdiqi deyil, həm də güclü siyasi iradənin, strateji düşüncənin və dövlətçilik təcrübəsinin sintezi kimi tarixə düşmüşdür...  

SSRi-nin dağılmasından sonra Azərbaycan Respublikası dərin siyasi və iqtisadi böhran mərhələsinə daxil olmuşdur. 1991-1993-cü illərdə müşahidə olunan idarəetmə zəifliyi, sosial-iqtisadi tənəzzül və daxili qarşıdurmalar dövlətçiliyin mövcudluğunu belə təhlükə altına qoymuşdur. Bu kontekstdə Heydər Əliyevin 1993-cü ildə hakimiyyətə qayıdışı ölkənin inkişaf strategiyasını əsaslı şəkildə dəyişmişdir.

Heydər Əliyevin iqtisadi strategiyasının əsas sütunu enerji resurslarının effektiv idarə olunması idi. 1994-cü ildə imzalanmış “əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın dünya enerji bazarına inteqrasiyasını təmin etdi. Bu müqavilə xarici investisiyaların ölkəyə cəlb olunmasına şərait yaratdı. Neft sənayesinin modernləşdirilməsini sürətləndirdi. Dövlət gəlirlərinin artımına səbəb oldu. Enerji diplomatisiyası Azərbaycanın geosiyasi mövqeyini gücləndirərək onu regional enerji təhlükəsizliyinin əsas aktorlarından birinə çevirdi.

Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən iqtisadi islahatlar aşağıdakı istiqamətləri əhatə edirdi:

-inflyasiyanın azaldılması və maliyyə sabitliyinin təmin olunması;

-özəlləşdirmə proqramlarının həyata keçirilməsi;

-bazar iqtisadiyyatına keçidin institusional əsaslarının yaradılması.

Bu tədbirlərin nəticəsində 1990-cı illərin sonlarına doğru iqtisadi artım dinamikası bərpa olunmuşdur.

1993-cü ildən sonra ölkədə güclü icra hakimiyyəti formalaşdırıldı. Bu, siyasi xaosun aradan qaldırılmasına və dövlətin funksionallığının bərpasına imkan verdi. Dövlət çevrilişi cəhdlərinin qarşısının alınması və hüquq-mühafizə sisteminin gücləndirilməsi sabitliyin əsas komponentləri oldu.

Heydər Əliyevin balanslaşdırılmış xarici siyasət kursu Azərbaycanı beynəlxalq münasibətlər sistemində etibarlı tərəfdaş kimi mövqeləndirdi. Onun həyata keçirdiyi çoxvektorlu diplomatiya nəticəsində beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq genişləndi, regional layihələrdə iştirakı artdı, xarici investisiyalar üçün əlverişli mühit formalaşdı.

Aparılan təhlil göstərir ki, Heydər Əliyevin siyasi zəkası və strateji idarəetmə bacarığı Azərbaycanın iqtisadi inkişafı və siyasi sabitliyinin təmin edilməsində fundamental rol oynamışdır. Onun müəyyən etdiyi inkişaf kursu müasir Azərbaycan dövlətinin dayanıqlı inkişaf modelinin əsasını təşkil edir...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.05.2026)

İlhamə Məhəmmədqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Sumqayıt təmsilçisi

Şəhərimizdə həyata keçirilən abadlıq və yaşıllaşdırma layihələri çərçivəsində daha bir nümunəvi istirahət məkanı sakinlərin istifadəsinə verilib. Şəhərin Yaşıldərə yaşayış massivində, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Əliyar Əliyev adına olan küçədə yeni salınmış Bələdiyyə Parkının açılış mərasimi keçirilib.

Açılış tədbirində Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Zakir Fərəcov, idarə və müəssisə rəhbərləri, bələdiyyə qulluqçuları və sakinlər iştirak ediblər.

Şəhər rəhbərinə məlumat verilib ki, 2 ay ərzində yaradılan parkın ümumi sahəsi 3 min kvadrat metrdir. Layihə çərçivəsində ərazidə geniş abadlıq və yenidənqurma işləri həyata keçirilib. Belə ki, 915 kvadrat metr sahədə yaşıl qazon salınıb, 1375 kvadrat metr əraziyə tamet döşənərək piyadaların rahat və təhlükəsiz hərəkəti təmin olunub. Bundan başqa, uşaqların əyləncəsi və asudə vaxtının səmərəli təşkili məqsədilə 475 kvadrat metr hissədə xüsusi oyun və əyləncə zonası yaradılıb.

Parkın yaşıllıq zolağında 200 ədəd eldar şamı ağacı, 500 ədəd müxtəlif növ dekorativ kol bitkisi və 1000 ədəd mövsümi gül əkilib. Ərazidə sakinlərin istirahəti üçün 30 ədəd müasir oturacaq quraşdırılıb, gecə saatlarında parkın işıqlandırılması məqsədilə 15 ədəd işıq dirəyi istifadəyə verilib.

Qeyd olunub ki, yeni parkın salınması Yaşıldərə yaşayış massivində ekoloji mühitin yaxşılaşdırılması, yaşıllıq sahələrinin artırılması və sakinlərin rahat istirahətinin təmin olunması istiqamətində həyata keçirilən mühüm layihələrdən biridir.

Zakir Fərəcov görülən işlərdən razılığını ifadə edərək vurğulayıb ki, şəhərin bütün yaşayış məntəqələrində abadlıq, quruculuq və yaşıllaşdırma işləri mərhələli şəkildə davam etdiriləcək.

Tədbirdə çıxış edənlər bildiriblər ki, şəhərin müxtəlif ərazilərində həyata keçirilən abadlıq və quruculuq işləri Sumqayıtın simasının daha da gözəlləşməsinə, sakinlərin rahatlığının təmin olunmasına xidmət edir. Xüsusilə yaşayış massivlərində yeni park və istirahət məkanlarının yaradılması uşaqların, gənclərin və ailələrin asudə vaxtının səmərəli təşkili baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Sakinlər isə yaradılan yeni parkın əraziyə xüsusi gözəllik bəxş etdiyini deyərək, burada uşaqlar və ailələr üçün müasir istirahət şəraitinin yaradılmasını yüksək qiymətləndiriblər. Onlar gerçəklşən təşəbbüsə görə minnətdarlıqlarını ifadə edib, belə sosial yönümlü layihələrin şəhərin digər ərazilərində də reallaşmasını arzulayıblar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.05.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ədəbiyyat qəzeti” ilə birgə Şənbə qiraəti layihəsində bu gün sizlərə Mübariz Örənin “Cümə gününə hazırlıq” hekayəsi təqdim edilir.

Şimala uçmalıydı.

Birbaşa reys olmadığından Bakıdan Minvoda, ordan isə on səkkiz il yaşadığı şimal şəhərinə bilet aldı. O baş-bu baş; elə götürdü ki, altı-bazar köhnə dostlarla istirahət edib, - onu səbirsizliklə gözləyən keçmiş iş yoldaşlarının çoxu indi şirkət sahibiydi, - çətin günlərini yada salıb, həftəiçi gələcək birgə müəssisə ilə bağlı məsələləri yoluna qoyub, cümə günü İstanbulda keçiriləcək mühüm tədbirə çata bilsin. Amma görünür, fələyin planında varmış ki, yolun azı bir hissəsini qatarla getməlidi. Dron hücumları səbəbindən Minvod aeroportu təyyarələri qəbul edə bilmədi, təşviş dolu nəfəskəsən dəqiqələrdən sonra yaxın şəhərlərdən birinə - Krasnodar hava limanına məcburi eniş etməli oldular.

Uçmaqdan onsuz da qorxurdu. Canını dişinə tutub təyyarəyə bileti çıxılmazlıqdan almışdı; quru sərhədlər bağlıydı. Aeroportda portağal şirəsi ilə "iki yüz" viskini başına çəkəndən sonra ürəklənib uçuş zonasına keçə bilmişdi.

Bu dron məsələsindən sonra isə çətin bir də təyyarə trapına ayaq basa!

Gözləmə zalının çıxışında bir xeyli dayanıb pəncərədən çölə - aramsız yağan qara baxdı. Qatarla getməyə heç həvəsi yox idi. Üç sutkalıq yolu taqqatuq-tukkatuk... get ki, gedəsən. "Amma qatarla uzaq yol getməyin də öz ləzzəti var. O da ola qışda! Sibir qatarında!.." - çantasını götürüb havaya çıxdı. Şaxta az olduğundan qar yerdə qalmırdı, sıyığa dönüb ayaqlar altda lırçıldayırdı.  

- Hara gedirik, qardaş? - ona tərəf yüyürən taksi şoferi az qala çantasını əlindən alacaqdı. Azərbaycan dilində danışsa da, erməni olduğunu baxışlarının ani toqquşub yayınmasından bildi.

- Dəmiryol vağzalına, - qiymət danışmağa halı, həvəsi yox idi, çantasını ona verib, dinməzcə yanınca düşdü. Arada ayaq saxlayıb tanış da oldular, - adı Lyova idi, - gözlərindəki soyuq parlaqlıq hər ikisini ələ verdi.

"Yaddaş kopoolu şeydi!" - fikirləşdi. - "Şəxsi düşmənçiliyin olmaya-olmaya, həyatında ilk dəfə gördüyün adamdan niyə ehtiyat edəsən, çəkinəsən? Özü də qıraq yerdə - neytralda". Taksilərin, avtobusların arasıyla keçib, az qala aeroport ərazisindən çıxacaqdılar. Düzü, bir az narahat olmağa başladı ki, belə yerdə ən böyük yaxşılığı da, ən yekə pisliyi də "qardaş"dan gözləmək olar. Köhnə, yaşıl "Volqa"nın yanına çatanda, Lyova çevrilib ona baxdı, bic-bic gülümsündü: "Aeroport taksistləri bizi içəri qoymur, təkərimzi deşirlər, məcbur olub burda saxlayırıq".

"Ya toje bakinets, razinskiy...", - aeroportdan vağzalacan yarım saatlıq yolu ancaq Bakıdan danışdı Lyova. "Dvores"in arxasında yaşayırmışlar... həyət evində... 89-a qədər... Sonra evlərini "obmen" eləyib köçüblər Krasnodara... O özü də həmin vaxtlarda - tələbəlik illərində Razində, indiki Bakıxanovda kirayədə qalırdı. Danışdıqca, ortaq tanışları da çıxdı: Vera xala. Rus qadın idi. İkimərtəbə "kamışovka"da qalırdılar. Qadınlar üçün o vaxt nadir sayılacaq peşə sahibiydi: taksi sürürdü. Həmişə kişi kimi geyinirdi. Kişi kimi də mərd qadın idi. Qonşular arasında yaxşı hörmət qazanmışdı.

"Biz sadə adamların nəyinə lazım idi axı dava?! Gül kimi yaşayırdıq da..." Vağzala çatanda Lyova pul götürmədi, "səndən Bakının qoxusunu aldım," - dedi. Telefon nömrəsini verdi, dedi, nə vaxt yolun düşsə, zəng elə, qonağım ol, evdə hamı şad olar...

Qatara bilet götürüb, vaxtı var idi, şəhərin vağzala yaxın yerlərini gəzdi. Mağazadan yola lazım olan bəzi şeyləri aldı. Özüylə Bakıdan yaxşı içkilər götürmüşdü, dostlara hədiyyə, - bilirdi ki, Rusiyada xarici içkilər indi çətin tapılır, - qatara iki şüşə beşulduz "Praskoveyskiy" konyakı aldı, - seçim onsuz da beləydi: çeşidli Dağıstan və Stavropol konyakları, vəssalam, - uzun yoldu, lazım olar.

Üçüncü kupenin yarıaralı qapısını yüngülcə döyüb salam verdi. Paltosunu çıxarıb qarmaqdan asa-asa qulağı havadan asılı qaldı; deyəsən, salamını alan olmadı axı. Özünü o yerə qoymadı. Yeri sağ aşağı idi. Sandığı açıb çantasını yerləşdirdi. Üzbəüz əyləşən iki nəfər, çox güman, ana-bala idilər: orta yaşlarda göy kostyumlu qadın, on beş-on altı yaşında yeniyetmə qız. Qız yox, amma qadının qırımından onun bu kupeyə düşməyindən narazı olduğu açıqca görünürdü; ikinci salamı üzbəüz sifətinə desə də, adamdan səs çıxmadı, əksinə, hikkəylə üz çevirib pəncərəyə baxdı...

"Uzun yolun ləzzəti də, romantikası da tullandı getdi öz işinə".

"Litso kafkazskoy natsionalnosti", - ağlına gələn tək şey bu oldu. Başqa nə ola bilərdi ki?! Həyatında ilk dəfə gördüyün adam sənə niyə nifrət eləsin? Protokol mənası "Qafqaz millətindən olan şəxs" olsa da, əslində, aşağılayıcı ton, ağır damğa vardı bu ifadədə: "Qafqazlılar hamısı bir zi... bezin qırağıdı: vəhşidi, banditdi... bizdən deyil".

Qatar tərpənən kimi kupedən çıxdı, bəlkə "madamlar" paltarlarını dəyişib rahatlanmaq istəyər. Həm də, istəyirdi bələdçiylə danışsın, mümkün olsa, onu başqa kupeyə keçirsinlər. Bələdçi qız axırıncı kupenin hələ ki boş olduğunu, istəsə, yer yiyələri gələnəcən orda əyləşə biləcəyini dedi.

Pəncərə önündə dayanıb qatarın şəhərdən çıxmasına tamaşa elədi... Vaqon samovarında - titanda közərən kömürün sinəyə yayılan yumşaq, beyinə işləyən kəskin qoxusu sovet qatarlarının köhnə-doğma ab-havasını andırırdı... Yorulub, boş kupeyə keçdi. Adı kupe olsa da, vaqonun axırında, tualetə yaxın, su axıdılması, qapının bərk vurulması, - hər şey eşidilirdi. Yaxşı ki, girən-çıxan az idi. Telefonu açıb votsap mesajlarını gözdən keçirdi. Şimaldakı dostları ona lağ edib gülürdülər, - təyyarədən qorxub qatara mindiyini özü onlara yazmışdı. - Bir ucdan yazırdılar ki, Volqoqradda düşüb təyyarəyə minsin, bütün Yuqra səni gözləyir, nə itin azıb o tısbağa yerişli qatarda... Arvadağadan gələn mesajı açdı. İki daşın arasında doktor soruşurdu, kupedə kimlə düşmüsən? Boş kupenin şəklini çəkib ona atdı. Qatar pəncərəsindən görünən nəhayətsiz Kuban çöllərini, göz oxşayan əkin sahələrini çəkib, feysbuk səhifəsinə qoydu.

Bir-birini qovan işıq dirəkləri, ağaclar, çaylar, körpülər, dəmir yoluna paralel magistralda o üz-bu üz şütüyən maşınlar... sanki harasa tələsirdilər. Sərnişini olmayan, yanından sürətlə ötüb getdikləri balaca, adsız stansiyalar isə... nədənsə qəlbini kədərlə doldurdu, bu yersiz duyğusallığı, hətta gözlərini də yaşartdı.

Feysbukda qoyduğu fotoya gələn bir rəy sanki dar quyunun dibindən dartıb çıxartdı onu: "Qağa, yenə hara gedirsən?" Dəmir idi! Kəlbəcərli Dəmir. Maraq üçün səhifəsinə girib örtük şəklinə baxdı. Özüydü! Hardasa rəngbərəng - sarılı, göylü, yaşıllı arı yeşiklərinin yanında dayanıb gülümsəyirdi. Heç dəyişməmişdi əclaf, otuz il qabaq necə görmüşdü, eləydi. Saçları azca çallaşsa da, arıq sifətindəki təbəssüm əvvəlkiydi. 

Onunla eyni vaxtda gəlmişdilər şimala, "doxsanların" əvvəli. Ən çətin günləri bir yerdə keçmişdi. Qərib yer, qırx dərəcə şaxta, iş yox, pul yox, qalmağa yer yox... Əllərində diplom, sovet dağılıb, idarə-idarə, sahə-sahə düşüb iş axtarırdılar. Gecəni harda gəldi, adətən azərbaycanlıların sıx yaşadığı yataqxanalarda, vaxtilə neftçilərin müvəqqəti yaşayışı üçün taxtadan - brusdan yığılmış darısqal, amma isti "balok"larda yer tapıb, - çətinlikdə birlik vardı! - döşənişib yatırdılar. Üç-dörd nəfərlik yerdə, bəlkə on nəfər! Sonra neftdə işləyən bir salyanlı yataqxanadakı boş otağını onlara verdi, bir şərtlə: "Komendantın gözünə görünməyin!"

Yaxşı yemək bişirməyi vardı Dəmirin. İki kartof, bir soğan, baxırdın, nəsə düz-qoş edib qoydu ortaya. Əllərinə pul düşəndə dondurulmuş toyuq budu alıb bişirirdilər. O vaxt ABŞ-dən gətirilən toyuq budları ərzaq qıtlığından əziyyət çəkən "postsovetlilərin", xüsusən, şimallıların yaxşı əlindən tutdu, - sovet dağılıb, vitrinlər boş, maaşlar gecikir, insanlar çaşqın... - qızardıb süfrəyə qoymağa yenə nəsə oldu: ucuz, əlçatan, tezbişən. Xalq arasında bir az sevgi, bir az da istehza ilə "Okoroçka Buşa" deyirdilər ona.

Onların otağında isə o ətin adı "Vera Vasilyevnanın budları" idi...

Bir görsən o budları necə sevgiylə bişirirdi Dəmir. Bircə-bircə yuyub təmizləyirdi, zümzümə edə-edə, artıq yerlərini kəsib çıxarırdı, doğrayıb Bəhmən Vətənoğlunun şeirilə tavaya yığırdı, bol-bol soğanını vururdu, duzunu, istiotunu... yarımca stəkan suyla, qapağını kip örtüb, qoyurdu oda. Yağsız-zadsız, öz şirəsində... Bişib yağına düşəndə, it oğlu it, həmişə eyni şeyi təkrar edirdi: tavanın qapağını açıb, budun ən canlısını götürüb, üzündə şeytani işıq, oğraşi təbəssüm, - o təbəssümün başqa adı yoxdu! - ağzı bərabərində tuturdu: "Vera Vasilyevnanın budlarıııı..."

Qatar deyəsən, hansısa böyük stansiyaya yaxınlaşırdı. 

Buz bağlamış perrona ayaq basanda, hiss elədi ki, bəli, üzü şimala gedir! Elektron tablo "-20"ni göstərirdi. Belə şaxtada şortikdə, nazik şəp-şəplərdə çıxıb siqaret çəkən, it gəzdirən adamlara baxanda üşütməsi bir az da artdı. Həm də, təəccübləndi ki, bu qədər adam hardan çıxdı, qatarda yox idilər axı! Əvvəllər qatarlarda adamlar daha mehriban, ünsiyyətcil olurdular: alırdılar, verirdilər, deyirdilər, gülürdülər... İndi yox, hərə öz qadcetində - telefonunda, qulaqcığında... Heç əvvəlki kimi qatar qabağına çıxıb isti peraşkilər, qızardılmış toyuq, soyutma kartof satan "babuşka"lar da gözə dəymirdi, - qatarla uzaq yol getməyin bir ləzzəti də o nənələrdəydi! - yığışdırmışdılar. Kioskda isə "doşirak"dan, "biç" paketdən, vakuumlu kolbasalardan başqa heç nə yox idi, üstəlik, bütün bu gicgici şeylərə növbə də vardı. Əli gitaralı, başı tüstülü, sərxoş-sərgərdan gənclərin "performansına" kənardan baxdı, soyuq idi, qalxıb vaqon-restorana keçdi.

Restoran, demək olar, boş idi. Masalardan birində əyləşib, ofisiant yaxınlaşanacan, dostlardan gələn təzə mesajları açdı: votsap "pəncərələri" lağedici tısbağa, ilbiz, qatar emojiləri ilə doluydu. Hərəsinə bir "gülüş" atıb, doktorun - arvadağanın mesajına keçdi, xoşbəxtlikdən cavabı öz-özünə, tez-təbii alındı; ofisiant oğlan idi, bomboş restoranın fonunda onunla selfi edib, göndərdi.

Menyuya nəzər saldıqca ofisiantın ona necə çaşqınlıqla baxdığını tutdu. Elə bildi, nəsə düz geyinməyib, düz taxmayıb, gördü, yox, pencəyinin qolundan görünən saatdadı gözü.

- Mən özüm də iki il Patek Philippe-də işləmişəm, Moskvada, Teatralnıda, - ofisiant onunla elə mehriban, rahat danışırdı, yüz ilin tanışıydılar sanki, - müharibə hər şeyi məhv elədi!.. Lüks brendlərin satışı dayandı, rəsmi dilerlər çıxdı getdi, butiklər bağlandı... Sonrası da... - çəngəl-bıçağı, qatlanmış salfetləri boşqabın sağ-soluna düzə-düzə gülümsündü. - İstəsəniz ,sizə əla steyk hazırlatdıra bilərəm, dana ətindən, tam bişmiş.

Yaxın-mümkün perspektivləri nəzərə alıb, çantasındakı konyakdan sifariş etdi. Bir şüşə; fikirləşdi, Yakovu da qonaq edər, - ofisiantla artıq tanış olmuşdular, - uzun yoldu, oturub söhbətləşərlər, uzağı yaxın edərlər. "Revizorlar qəfil qatara minir, gəzir, yoxlayır, icazə yoxdu, olmaz..." - Yakov sanki üzrxahlıqla içməkdən imtina etdi, amma perspektivin üstündən tam xətt də çəkmədi: "Tobolskı keçək, sonra..."

"Tobolskdan sonra olar...", - özü də bilir. Bu yolu qatarla institutu bitirən ili bir dəfə gedib. İsti, rahat restoranın pəncərəsindən getdikcə artan qar çovğununa baxa-baxa fikirləşdi ki, bəli, bu, hələ şimal deyil. Şimal özünü göstərəcək, canavar kimi nəfəsini hiss elətdirəcək. Bu, hardasa Tobolskdan - vaxtilə Çar Rusiyasının sürgün yeri olan, İkinci Nikolayın da ailəsi ilə birgə həbsdə saxlanıldığı, "dünyanın axırı" sayılan yerlərdən başlayacaq. Əvvəl təbiətdə hiss olunacaq bu dəyişiklik: qar altında mürgüləyən əkin sahələri, səsli-küylü şəhərlər, sıx-sağlam meşəliklər... get-gedə, dərin buzlaşmanın məngənəsində can verən tayqalıqlarla, - yayı üfunət saçan bataqlıqlar, mığmığalı gölməçələrlə, - dılğır-tösmərək şam ağacları ilə əvəzlənəcək. Yaşayıb fərqinə varmadığımız torpağımız - "böyük torpaq!" - getdikcə bizdən uzaqlaşacaq, materikləşəcək; dəqiqəbədəqiqə, saatbasaat qopub ayrılacağıq kökümüzdən, havamızdan, yuvamızdan. Doğmalığı yadlıq, daimiliyi müvəqqətilik əvəz edəcək. Bu, adamların susqunluğunda, dalğınlığında, donuq baxışlarında özünü göstərəcək. Hər şey başqalaşacaq. Göz-qulağımızın öyrəşdiyi adi yer adları belə şimal aborigenlərinin - xantların, mansilərin, neneslərin... dilində olacaq: Pıt-Yax, Kut-Yax, Sivıs-Yax, Ult-Yaqun!.. Sonra neft sənayesinin gətirdiyi cansız adlar: Sentyabrsk, Oktyabrsk, Noyabrsk... Xantı-Mansiyskin - Yuqranın köksünə "fakel-fakel" səpələnmiş kiçik şəhərlərin, qəsəbələrin, platformaların, kustların... da taleyi, divin canı şüşədə olduğu kimi, neftdən asılı olacaq; neft tükəndisə, fakellər sönəcək, nasoslar dayanacaq, iş yerləri bağlanacaq, şəhərlər, qəsəbələr boşalıb gedəcək öz işinə. Bu müvəqqətilik duyğusu, "fanilik türbülansı" şimal qatarında gedən hər kəsi haqlayacaq, - qərarsızlaşdıracaq, darıxdıracaq. "Aralıq halı"nı adlayandan sonra isə, bəli, vecsizləşdirəcək. Bu çalpaşıq hissin adını mən deyim, sən tap: adam bəri başdan gələcəyinə təslim olur, rahatlanır, qabığını sındırıb keçmişin artıq yüklərindən özünü azad edir, təzələnir, bəzən heç özünə aid olmayan bezdirici öhdəlikləri, mənasız məsuliyyəti çiyinlərindən atır, yüngülləşir... Bu, deyəsən, qatarda gedən hər kəsin, hətta nəzarətçilərin, bələdçilərin belə ovqatına təsir edir: qadağalar yumşalır, çox şeyə göz yumulur...

Xantı-Mansiyskin ən böyük şəhərini - Surqutu keçəndən sonra, qatar, demək olar, boş gedəcək; hər vaqonda beş-on sərnişin qala, qalmaya. Ordan o tərəfə, bir gecəlik - altı saatlıq yolu sanki son nəfəsində sürünəcək qatar: təkərlərinə, şüşələrinədək his tutmuş, don bağlamış "nəhəng dəmir soxulcan" nəhayətsiz kimsəsizlikdə qarı, qaranlığı yarıb, yorğun-yorğun irəliləyəcək... Vaqonların gecə işığında, yarıqaranlığında isə... bir ayrı yiyəsizlik, başsızlıq hökm sürəcək. Qatar rəisi, briqadirlər, dəmiryol müfəttişləri, nəqliyyat polisi... heç biri olmayacaq, - uzun, yorucu səfərdən sonra çoxu Surqutda düşüb bərpa-istirahət yerlərinə yollanır, - hakimiyyət büsbütün vaqon bələdçilərinin əlinə keçəcək. Onlar isə... dərə xəlvət, tülkü bəy, süpürgə-vedrələrini bir kənara atıb, uniformalarını çıxarıb, tam azad, "sərnişinlər tərəfə" keçəcək. Stansiyalarda satışına qadağa qoyulmuş spirtli içkiləri özləri təklif edəcək, açıq satışa qoyacaq: ucuzu baha satacaq, satdıqlarına qonaq olacaqlar. Kupelər birləşəcək, aralar açılacaq, pərdələr götürüləcək; əsl günah işlətməli yer olacaq!..

Steyk, doğrudan da, əntiqə çıxmışdı.

Bu dəfə salamsız-kəlamsız, saymazyana keçdi kupeyə. Qadın yüngül xalatda kupenin yiyəsi kimi oturmuşdu. Qız da yuxarıda - telefonundaydı. Üst çarpayıdan ona aid olan yataq paketini götürüb, açmağa tələsmədi, qəsdən uzatdı ki, bəlkə durub çıxalar, əynini rahat dəyişə. Çıxmasaydılar da dəyişəcəkdi, prinsipə, acığa! Amma çıxdılar. Əvvəl deyinə-deyinə qadın, - "əcəb işə düşmüşük!" - sonra üst yerdən yüngülcə hoppanıb, krosovkalarını ayağına keçirib, qız çıxdı.

Arvadağa idman kostyumunun ən yaxşısını qoymuşdu yola, - belə işləri heç kimə həvalə etməz, - nə biləydi qatarla getməli olacaq?! Kağız paketdə bir yığın şirniyyat, kofe, fincan... "Can e, can!" Əynini dəyişib, yüngül ev sürütmələrini geydi, məhrəbasını çiyninə atıb, sabun-fırçasını götürüb çıxdı. Qayıdanda, qulaqlarına inanmadı. Kupedəki qız yumşaq səslə: "Sizə mesaj gəlib", dedi. "Çox sağ ol, qızım", -  deyib, onun belə tez yumşalmasının səbəbini tapmağa çalışdı. 

Kupedə unutduğu "korporativ smartfon"a - texnologiyanın "son çığırtısı"na gələn mesaj hüquq şöbəsindən idi. Gənc hüquqşünas Səfərov səs atıb, gələn ay italyanlarla imzalanacaq müqavilənin bir bəndi ilə bağlı dəqiqləşdirmə istəyirdi. Həmin bəndi hər iki dildə - italyan və azərbaycan dillərində təkrar-təkrar oxuyub, öz aləmində guya nəsə tutuşdururdu. Onun lüzumsuz canfəşanlığı, kobud, kələ-kötür italyancası səbrini daraltsa da, axıracan dinlədi. Sonra təmkinlə cavab atdı ki, belə işləri, əvvəla, telefonda görməzlər, ikincisi, bunun üçün xarabada müavin var, üçüncüsü isə, - ara yerdə əsəbiləşib gənc mütəxəssisin heç nədə günahı olmayan xalasına söydü, - dron kimi axtarıb qatarda da tapırsız adamı! "Ay Səfəroov! Ay Səfərooov! Desinlər, kişinin oğlu işləyir!" "Contratto, Contratto!", - onun ağzını əyib, gülümsədi. Baxdı ki, zabitəli qadının da, deyəsən, buzu tərpəndi: yerində qurcandı, dönüb qızı ilə bir-birlərinin üzünə baxdılar.

Qarşıdan gələn işıq... geridə qalan işıq... Uzaqda qızaran işıq topası get-gedə aydınlanıb Mamayev Kurqandakı "Ana Vətən çağırır" abidəsinə çevrildi, - Volqoqrada çatırdılar.

Qatar Volqoqradda gözlənildiyindən artıq dayandı. Perronda nəsə qarışıqlıq, həyəcan hökm sürürdü. Projektorların dümağ işığında tibb işçiləri, hərbçilər əllərində xərək ora-bura qaçışırdılar. Ukraynadan qaytarılmış əsirlər, yaralılar üçün xüsusi sanitar vaqon hazırlanır, dedilər. Pəncərənin o üzündəki çaxnaşma sanki nə vaxtsa baş vermiş, - ya hardansa eşitdiyi, - pis bir şeyin təkrarı, bəlkə də, baş verəcək hadisənin əlamətləri idi!.. Barmaq kəsən yüklərini dartan yarıyuxulu sərnişinlərin tələskənliyi, - halbuki qatar platformada üç saata yaxın dayanacaqdı, - vağzal elançısının dünyanın o başından gəlirmiş kimi eşidilən yorğun, intizarlı səsi, bir-birinə dəyib qoşulan vaqonların yüngül tərpənişi... kupeyə əlavə qüssə gətirir, bu azmış kimi, qaranlıqda kimsə xoruldayırdı.

Bu darlıqdan qurtarmaq üçün, telefonda qurdalanıb, yenə Dəmirin səhifəsini tapdı. Onun tülkü sifətini bir də görmək istəyirdi. "Gəl, Dəmir, gəl, əsl sənin yerindi, gəl!" Şəkillərin birində onun hansısa beynəlxalq sərgidə təşkilatçı qismində dayanıb gen-gen göstərişlər verməsi - şəkildən belə görünürdü! - kefini açdı, dodağını qaçırdı: "Qudurasan!"

"Mən o yolu bir də getmək istəməzdim!..", - şimala qatarla ilk səfərindən hər danışanda söz gəlib mütləq "Vera Vasilyevnanın budları"na çıxırdı!..

*

...dağdan arana qaçqın düşmüşük, dədəmlə dalaşıb evdən çıxmışam, Bakıdan Minvoda, ordan da bir ayrı qatara minib, kor-koranə, hara gəldi, gedirəm. Tərs kimi platskarta yer olmayıb, bahalı kupeyə bilet almışam. Olar, qırx beş yaşında qadındı, yanında da özü boyda qızı, sutka yarım bir kupedə yol getdik, başlarını qaldırıb üzümə baxmadılar. Əsas da o ana tayı! Mən də deyirəm bəs qızına görə elə edir, yad kişiylə bir kupeyə düşməklərindən narahatdı. Gördüm, yox e, bunlar heç məni veclərinə almırlar; yanımda istədiklərini edirlər, deyib-gülürlər, soyunub geyinirlər... Mən də, belə şey görməmişəm axı, qalmışam qırıla-qırıla! Nə qədər soyuq tamburda ayaq üstə qalmaq olar?!. Yaxşı ki, Ufada qatara ukraynalı "vaxtavik"lər mindi, - aralarında tək-tük başqa millətdən olanı da vardı. Çerniqovdan Ufaya, ordan da şimala uçmalıymışlar, necə olubsa, qatarla getməli olublar. Əlavə qoşulan vaqonu, bizdə axırıncı kupe boşalmışdı, oranı tutdular. Kupemizə də bir tatar düşdü, Talqat, orta yaşlarında, zarafatcıl kişi. Hardan olduğumu biləndə: "O-oo, Palad Byulbyul-aqlı, dolalay-dolalay-dolalay", - deyib, şən-şən oxudu. - "Cavanlığımız onun mahnılarıyla keçib..." - dedi. İlk dəfəydi "bir vaqon vaxtavik" görürdüm. On beş gün evdə, on beş gün işdə, - növbəylə işləyib, yaxşı maaş alan neftçilər idi. Platskartda çantasını qucaqlayıb mürgüləyən kim, orda-burda sərələnib yatan kim, üç-bir, beş-bir yığılıb "poker", "monopoliya" oynayan kim... Deyəsən, "vam odda" içki də içirdilər. Kim istəyirsə qoşulur, istəmirsə, heç kim mane olmur.

Təkləndiyimi görüb, Talqat məni axırıncı kupedəki dostlarının yanına apardı. Hamısıyla birbəbir, adbaad tanış elədi. Bəlkə yeddi-səkkiz nəfər bir kupeyə yığılıb içki içir, - o vaxt qatarda spirtli içki içmək qadağası hələ yox idi, - kart oynayırdılar. Həyatlarından, işlərindən razı olduqları bilinirdi. O vaxtın, bəlkə ən çox maaş alan adamları idilər. Mən isə - başdan-ayağa nagümanlıq içində! Bakıda əmioğludan borc alıb yola çıxmışam, hara gedəcəyimi, nə edəcəyimi bilmirəm. Narahatlığımı görüb, Talqat əlini şəstlə kürəyimə qoydu, Bakıda neft institutunu bitirdiyimi, - Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutu o vaxt sovetin ən yaxşılarından idi! - şimalda neft mühəndisi olacağımı dedi. Məni gələcək kolleqaları kimi qarşılayıb, aralarında yer elədilər, özlərinə qatdılar, əlüstü "yüz" süzüb, donuz əti yeyib-yemədiyimi zarafatla soruşdular. Əynimi nazik görüb, belə olmalıymış kimi, hərə çantasından bir şey çıxartdı: qalın neftçi "puxovik"i - qış kurtkası, isti, yun içli botinka, qulaqlı papaq... Sıxıldığımı görüb: "Hamımız şimala belə gəlmişik", - dedilər. - "Narahat olma, bizə də işdən verirlər".

Özümü neft mühəndisi kimi hiss etməyə başlamışdım.

Qatar relslərin üstə yağ kimi gedirdi.

Tabolskdan sonra... bələdçi qız kupe-kupe gəzib, şən səslə, kimin nəyə ehtiyacı olduğunu soruşdu, deyəsən, çənəsinin altına yüngül çırtma da vurdu.

Yadıma düşdü ki, Minvod vağzalında "babuşka"lardan iki litr qaraçay konyakı almışam, "damaşnı", birlitrlik ağ-etiketsiz şüşələrdə. Birini çıxarıb Talqata verdim, elədiyi yaxşılığa görə. "Dostları ilə içər, saxlayıb evinə aparar, özü bilər". Talqat, gözünə döndüyüm, qolunun çölüylə stolun yarısını "işğaldan azad edib", konyakdan stəkanlara süzdü, heç gözləməzdim, birini bizim "zabitəli" xanıma uzatdı. Elə bildim, rədd edər, almaz, amma yox, süzülüb-büzülüb konyakı götürdü, yüngülcə qoxulayıb, əvvəl bir qurtum, sonra iki, üç, axıracan içdi. "Ay bərəkallah, yanırmış ki bu!" - ürəyimdə dedim. Konyak əla konyak idi, xoş dadı vardı, həm də, deyəsən, təsiri də əlaydı. Çünki ikinci stəkandan sonra Vera Vasilyevna - artıq tanış da olmuşduq - səbəbsiz gülməyə başladı, haldan-hala düşdü, dönüb tamam başqa adam oldu. "Kül başıma!" - ürəyimdə özümü söydüm. - "İki sutkadı bunu niyə çıxarıb qoymursan stola, bərk-bərk oturmusan üstündə!" Vera Vasilyevna durub nəyəsə çıxanda, arxadan, heç fikir verməmişdim, ya konyakın təsirindən idi, yüngül xalatında... yadıma çantamdakı armudu saldı! Bakıda "vosmoy" bazarından almışdım. Meyvə "polka"sında silinib dən-dən yığılmış meyvələrin ən yuxarısında qoyulmuşdu. Elə iri, cazibəli idi, aralıdan "gəl-gəl" deyirdi. Həyatımda o gözəllikdə, o şuxluqda armud görməmişdim! Pulum az olsa da, yad ölkəyə gedirdim, özümlə matah bir şey aparmalıydım, - həm də, tamahımı saxlaya bilməmişdim, - çəkdirib götürmüşdüm.

Coğrafiyadan keçdiyimiz Ob çayını gecə kefli keçdik...

Surqutdan o tərəfə gecə qatarında baş verənlər yadımda addaq-buddaq qalıb. Kölgə kimi ora-bura keçən adamlar... Talqat dəmləşib mənim yerimdə üzüqoyulu qalıb. Kupemizdəki qız qonşu vaqondan gənc "vaxtavik"ə qoşulub gedib... Vera Vasilyevnanın hallı-havalı səsi vaqonun o başından gəlir. Mənsə... ayaq üstə yırğalana-yırğalana bələdçi qızdan aldığım dondurmanı onun özünə yedizdirirəm, sinəm kürəyində... Sonra vaqona vahiməli sakitlik çökdü, bütün hərəkətlər sanki dondu... Bələdçi qız kupeyə qayıdıb təşviş içində üzümə baxdı, bir az da kinayə ilə "niyə durmusan, sən də get", dedi... Koridorun solğun işığında ukraynalı "vaxtavik"lərin növbəylə, bir-bir axırıncı kupeyə girib, şalvarlarının qabağını razılıqla bağlayıb çıxdıqlarını, aşa-aşa öz vaqonlarına qayıtdıqlarını gördüm! Nə baş verdiyini bilsəm də, nə edəcəyimi bilmirdim. Yerimdə donub qalmışdım! Bir kupedə getdiyim qadınla başqa kişilərin etdiyi hərəkət heysiyyatıma toxunmuş, təəssübkeşlik hissimi alovlandırmışdı. İçimdəki şeytansa... yolboyu kupedə at oynadan qadının alçalmış halını görməyə itələyirdi...

Axırıncı kupe ölü düşmüş evin qapısı kimi taybatay açıq idi.

Yanından düz keçmək istəsəm də, dönüb içəri baxmaq marağından özümü saxlaya bilmədim. Vera Vasilyevna, deyəsən, ortada, masanı qucaqlayıb qalmışdı, - kupenin sarımtıl işığında ağaran Vera Vasilyevnanın budları idi...

*

Vaqonun ağır havasına, - qarışıq yod, spirt, sarğı qoxusuna oyandı.

Əl-üzünü yumağa çıxanda axırıncı kupedə gecədən yerləşdirilmiş yaralıların olduğunu gördü. Sanitar vaqonda yer çatışmazlığı - yaralı çoxluğu səbəbindən nisbətən yüngül olanları bura köçürülmüşdü.

Qoşulan vaqon, "vaxtaviklər" - yaralılar, "zabitəli" qadın, axırıncı kupe... Hansısa pis bir şeyin təkrarlanacağı hissi, üstəgəl, müharibənin get-gedə yaxınlaşan nəfəsi təşvişə çevrilib bütün bədənini sardı, - tualetin ləkəli güzgüsündə ağarmış sifətini tapdı: "Sənin nə itin azmışdı axı bu köhnə qatarda, cənab sədr?! O boyda işin-gücün, taqqatuq-tukkatuk, nə düşmüsən çöllərə?!"

Gələn həftə İstanbulda keçiriləcək tədbir, bir ay sonra Bakıda italyanlarla bağlanacaq müqavilə... Bələdçi qızdan Ufaya nə vaxt çatacaqlarını soruşdu. Ordan gedəcəyi şəhərə təyyarə reysinin olub-olmadığına Quql-da baxdı. Bugünkü reys artıq uçmuşdu. Əvəzində İstanbula uçuş vardı: 19:55-də, birbaşa! Həftədə bir dəfə olan reys məhz bu gün idi! Özü də, ən etibar etdiyi aviaşirkətlə, - Türk Hava Yolları ilə.       

Qərar verməyi ilə yığışıb hazır olmağı bir oldu.

Dostlara nəsə yazmağı sonraya saxladı, növbəti stansiyada düşüb, taksilər dayanan tərəfə getdi...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.05.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

MilliQəhrəmanAllahverdiBağırovun çəkdiyihərbiplandan danışacağam sizlərə.

Tarixin elə anları olur ki, adi bir kağız parçası bütöv bir xalqın qəhrəmanlıq salnaməsinə, bir millətin xilas rəmzinə çevrilir. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Allahverdi Bağırovun öz əli ilə cızdığı bu sadə, lakin tarixi xəritə məhz belə bir misilsiz sənəddir.

İlk baxışdan köhnəlmiş, saralmış bir vərəq üzərindəki sadə cizgilər kimi görünən bu xəritə, əslində, Ağdamın işğal altına düşmüş kəndlərindən – Abdal, Gülablı, Aranzəmin və ətraf ərazilərdən yüzlərlə insanın həyatını xilas edən strateji bir bələdçidir. Qarabağ müharibəsinin ən ağır dönəmində, düşmən mühasirəsində qalan dinc sakinlərin təhlükəsiz dəhlizlərlə çıxarılması üçün cızılmış bu yollar, sadəcə coğrafi koordinatları deyil, bütöv bir komandirin ürək döyüntüsünü və hərbi zəkasını əks etdirir.

Allahverdi Bağırov bu cizgilərlə ölümün pəncəsində olan soydaşlarımıza həyat xəttini göstərmişdi. Hər ox işarəsi, hər ad və istiqamət insan canını qorumaq üçün gecəbaxmaz bir fədakarlıqla hesablanmışdı. Bu gün həmin əlyazma xəritəyə baxarkən yalnız bir komandirin hərbi taktikasını deyil, həm də onun vətənə, millətə olan sonsuz sevgisini duyuruq. Bu saralmış kağız, Azərbaycan əsgərinin rəşadətinin, xilaskarlıq missiyasının və sarsılmaz ruhunun silinməz vizual sübutudur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.05.2026)

İlhamə Məhəmmədqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Sumqayıt təmsilçisi

O BİR DÜHA, BİR DÜNYADI

MƏNSUR ŞEİR

                    Ulu Öndər Heydər Əliyevə ithaf

Dövr, zaman sınağından dönə-dönə çıxmış, çıxa-çıxa ucalmış, ucala-ucala sevilmiş, sevilə-sevilə ürəklərdə özünə əbədi iz qoymuş dühaydı Ata Heydər.

Nər görkəminə, iti, nüfuzlu baxışına, qürurlu yerişinə, zəhmli səsinə hər kəs ehtiram etmiş, ömrünü xalqına şam etmiş, axşam-səhər daim düşünmüş, düşünə-düşünə də xalqını işıqlı sabahlara səmt etmiş dəryaydı Ata Heydər.

Nə qədər ürək dolusu kəlmələr şəninə söylənsə də yenə azdır. Yaşayır onu sevənlərin qəlblərində əməlləri, diləkləri.

Bütün dünyanın həsəd apardığı Ata Heydər nə qədər varıqsa, beləcə böyük məğrurluqla anılacaq, işıqlı dünya sanılacaq, adına nəğmələr, dastanlar bir daha qoşulacaqdır.

Yeganə həqiqətdir ki, xalqımız üçün səadətdir: Ata Heydəri böyük, sönməz sevgiylə əbədi yaşatmaq, firavan günlərə İlhamla çatmaq!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.05.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Deyir ki:- "Mən Əzizə Cəfərzadənin təkcə oğlu yox, həm onun yazılarının ilk oxucusu və həm də tənqidçisi olmuşam. 20-22 yaşlarında idim. Özü deyirdi ki, mənim yazılarımı sən oxumadan çapa verməyəcəm. Mən onun yazılarını oxuyub fikirlərimi deyirdim, yalnız bundan sonra çap etdirirdi. İngiltərədə işləyəndə, bir dəfə gecə reysi ilə qayıtmışdım. Evə gələndə gördüm ki, publisistik janrda yazdığı bir yazını qoyub yazı masama. Oxuyub dedim ki, bu elə bil Əzizə Cəfərzadənin “Aləmdə səsim var”dan qabaqkı qələmidir. Etiraz elədi, dedi, yox, təzə yazmışam. Mən dediyimdən dönmədim: “Ola bilsin, təzə yazmısan, amma bu o dövrün qələmidir”. Müxtəlif arqumentlər sadalayıb məni aldatmaq istədi, alınmadı. Sonra boynumu qucaqlayıb gülə-gülə dedi ki,- “Sağ ol, oğul, ilinə qədər düz dedin. 1967-ci ilin yazısıdı, arxivimdə qalmışdı, çap elətdirməmişdim”.

Bəli, bu gün sizə Əzizə Cəfərzadənin oğlu Turan İbrahimovdan söhbət açmaq istəyirəm. O, 1961-ci ildə Hacıqabul rayonunun Tağılı kəndində dünyaya gəlib. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra Bakı Dövlət Universitetində ali təhsilə yiyələnib. İxtisasca tətbiqi riyaziyyatçıdır. Hazırda neft sahəsində çalışır. Texniki elmlər üzrə fəlsəfə doktorudur...

"Ümumiyyətlə, tənqidi qəbul edən adam idi. Evdə onu hamı oxuyurdu. Qardaşları da, mən də, digərləri də. Və bizim rəyimizi öyrənmədən heç birini çap etdirmirdi”, - söyləyir.

Dostluqda çox sədaqətlidir. Xeyirxah, qayğıkeş, səbirli adamdır. Qavramaq qabiliyyəti, duyumu çox güclüdür. Ona etibar etmək, güvənmək olar. Əsas arzusu isə öz prinsiplərinə sadiq qalmaqdır...

Deyir ki:- “Həqiqətdə mən Əzizə Cəfərzadənin qardaşının oğluyam. Kiçik yaşlarımdan məni rəsmi şəkildə oğulluğa götürüb. Müharibə dövründə özünün qız övladı olub. O vaxtlar keçmiş “Sovetski” küçəsində yerləşən Pedaqoji məktəb hospital imiş, orada çalışırmış. Qızı körpə olanda, kimsə onu evlərindən hospitala, əmizdirməyə aparanda yolda yıxılıb və necəsə olubsa qızı başından zədə alıb, bir müddət sonra isə vəfat edib. Təxminən iki yaşında. Onun müharibə dövründə qələmə aldığı “Oyan, balacığım!”, daha sonralar yazdığı “Nətavan haqqında hekayələr”, “Cəlalliyyə”, “İşiğa doğrü” və başqa əsərlərində bu faciə öz təsvirini tapıb. Əzizə ana yeganə övladını itirməsinin acısını ömrü boyu daşıyıb. Bu acını nə qədərsə ovutmaq üçün bacım Kəmalə də çox kiçik yaşlarından onun evində yaşayıb. Amma onu övlad kimi rəsmiləşdirməyib. Məni isə rəsmi övladlığa götürüb, ona görə də soyadım Cəfərzadədən yoldaşının soyadına - İbrahimovla dəyişdirilib...”.

Yaxşı zövqu var, gözəllik aşiqidir. İnsanlarla mehriban rəftar edir. Dostlara çətin günlərində dəstək, təsəlli verməyi bacarır. Hisslərindən çox məntiqlə hərəkət etməyi sevən insandır. Risk etməyi xoşlamadığından səhvlərə də yol vermir. Başlayacağı iş üzərində uzun müddət düşünərək, hər addımını hesablamağı sevir və hazırladığı planın reallaşmasını səbrlə gözləyir...

“Əslində Aviasiyaya gedəcəkdim, qismət olmadı. Gözümdə problem çıxdı. Amma uşaq vaxtlarımda anamın yazı masasında əyləşib nəsə yazmağına böyük maraqla baxardım. Anam gün ərzində yazı makinasında 25 səhifə, 4 nüsxədə yazı yazırdı. Və mən sadəcə abzasları qaydasına salmaqda ona kömək edərdim. Demək olar ki, onun yazısı üzərində təzədən işləmək söhbəti olmurdu. Ona ilham həmişə səlis cümlələrlə gələrdi. O, artıq beynində redaktə edib o cür də üzə çıxarırdı. Ömrünün axırlarında isə yazı makinası ilə yaza bilmədi...”, - söyləyir.

…Mayın 9-u haqqında söhbət açdığım, texniki elmlər üzrə fəlsəfə doktoru Turan İbrahimovun ad günüdür, yubileyidir, 65 yaşı tamam olur. Onu bu münasibətlə təbrik edir, möhkəm can sağlığı, işlərində uğurlar arzulayırıq.

Çox yaşasın!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.05.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

9 May — Qələbə Günü, İkinci Dünya Müharibəsində nasist Almaniyası üzərində Sovet İttifaqının və müttəfiqlərinin qələbəsini qeyd edən gündür. 1945-ci ilin 9 mayında Almaniya təslim oldu və bu tarix SSRİ-də və bir sıra postsosialist və postsovet ölkələrində rəsmi bayram kimi qeyd olunmaqdadır.

Azərbaycandan İkinci Dünya Müharibəsində 600 mindən çox insan cəbhəyə yollanmışdı. Onların böyük bir hissəsi döyüş meydanlarında qəhrəmancasına həlak oldu. Azərbaycan həm də arxa cəbhədə çox böyük rol oynadı — Bakı nefti Sovet ordusunun yanacaq təminatında həlledici əhəmiyyətə malik idi. Buna görə də, Qələbənin qazanılmasında xalqımızın böyük əməyi olmuşdur.

Azərbaycanda da 9 May — Faşizm üzərində Qələbə Günü kimi müxtəlif formalarda qeyd olunur:

- Müharibə veteranlarına həsr olunmuş tədbirlər keçirilir.

- Abidələrin, xatirə komplekslərinin qarşısında anım mərasimləri olur.

- Təhsil müəssisələrində Qələbə mövzusunda ədəbi-bədii kompozisiyalar təqdim edilir.

- Gənclər arasında vətənpərvərlik ruhunun aşılanması məqsədilə mühazirələr və sərgilər təşkil olunur.

Bu gün həm də bizə bir daha göstərir ki, azadlıq və sülh böyük qurbanlar bahasına qazanılır. Qələbə Günü — yalnız hərbi zəfərin deyil, həm də insanlığın, əzmkarlığın və həmrəyliyin bayramıdır.

Veteranlara dərin ehtiram:

Bu gündə xüsusilə müharibə veteranlarını yad etmək, onların fədakarlığını qiymətləndirmək böyük mənəvi borcumuzdur. Onlar təkcə döyüş meydanında deyil, həm də sarsılmaz ruhları ilə tarix yazıblar. Onların qəhrəmanlığı gənc nəsillərə vətənpərvərlik nümunəsidir.

Gənc nəsil və tarix yaddaşı:

Qələbə Günü həm də gənc nəslə tariximizi öyrətmək üçün əhəmiyyətli fürsətdir. Çünki keçmişini unudan xalq gələcəyini düzgün qura bilməz. Məktəblərdə, universitetlərdə bu günlə bağlı keçirilən tədbirlər, mühazirələr və sərgilər bu məqsədə xidmət edir.

Qələbənin mənəvi tərəfi:

Bu gün biz yalnız silahla deyil, həm də ruhla qazanılan qələbəni yad edirik. Bu qələbə — xalqların birliyinin, xalqımızın fədakarlığının simvoludur. O günün təntənəsini yaşatmaq — bizim vətən qarşısında borcumuzdur.

Bu günü qeyd etməklə biz təkcə tarixi xatırlamır, eyni zamanda sülhün və birliyin əhəmiyyətini vurğulayırıq.

Cəlil Xəlilovun fikrini aldıq:

Bu tarixi gün münasibətilə Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri, polkovnik Cəlil Xəlilovun fikrini aldıq. O dedi:

-İkinci Dünya müharibəsi Azərbaycan xalqının qəhrəmanlıq tarixində mühüm yer tutur. Müharibədə 700 mindən çox azərbaycanlı iştirak etmiş, onların 300 min nəfəri həlak olmuşdur. 176 min nəfərdən çox azərbaycanlı müharibədə göstərdiyi qəhrəmanlıqlara görə müxtəlif orden və medallarla təltif edilmiş, general Həzi Aslanov, İsrafil Məmmədov, Mehdi Hüseynzadə və digərlərinin qəhrəmanlığı dillər əzbəri olmuşdur. Müharibədə Bakı nefti nəhəng sovet hərb maşınının fasiləsiz fəaliyyətini təmin etmiş, qələbəyə misilsiz töhfə vermişdir. Bu baxımdan, Bakıya "Qəhrəman şəhər" adının verilməsi vacibdir. Çünki Bakı öz fədakarlığı ilə bu ada layiq olduğunu müharibə dönəmində artıqlaması ilə sübut edib.

Bizim üçün qürurvericidir ki, Azərbaycan gəncliyi atalarının, babalarının İkinci Dünya müharibəsində göstərdiyi qəhrəmanlığı Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə 44 günlük Vətən müharibəsində də təkrarladı, respublikamızın ərazi bütövlüyü bərpa olundu. Azərbaycan gəncliyi öz qəhrəmanlığı ilə bütün dünyaya sübut etdi ki, o, öz əcdadlarının qəhrəmanlıq ənənəsinə sadiqdir.

Biz Vətən müharibəsində olduğu kimi, bu gün də dövlətin və Prezidentimizin ətrafında sıx birləşməli, hər bir təhdid və təhlükəyə qarşı mübarizədə həmrəylik sərgiləməliyik. Unutmayaq ki, ümummilli lider Heydər Əliyev də, Prezident İlham Əliyev də öz çıxış və tövsiyələrində hər zaman ölkə gəncliyini milli-mənəvi dəyərlərə bağlı olmağa səsləyib, yüksək vətənpərvərlik ruhuna malik olmağın vacibliyini vurğulayıblar. Biz bu tövsiyələri diqqət mərkəzində saxlamalı, öz əməli fəaliyyətimizlə dövlətimizə, Prezidentimizə dəstək olmalıyıq.

Fürsətdən istifadə edib bu tarixi gün münasibətilə hər bir kəsi təbrik edirəm!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.05.2026)