Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhərində “Milli kimlik və soydaşlıq mirası” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilib. Azərbaycan Diasporuna Dəstək Fondunun dəstəyi, Kərkük Mədəniyyət Dərnəyinin təşkilatçılığı ilə Türkiyənin Qazi Universitetində baş tutan konfrans müxtəlif ölkələrdən olan alimləri, ictimai xadimləri və diaspor nümayəndələrini bir araya gətirib.

Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsindən məlumat verilib.

Tədbir Azərbaycan və Türkiyənin dövlət himnlərinin səsləndirilməsi, Türk dünyası şəhidlərinin əziz xatirəsinin yad olunması ilə öz işinə başlayıb. Bu, tədbirə xüsusi mənəvi dəyər və rəmzi məna qatıb.

Açılış nitqi ilə çıxış edən Kərkük Mədəniyyət Dərnəyinin rəhbəri Şemsettin Küzeci konfrans iştirakçılarını salamlayaraq, tədbirin əhəmiyyətindən danışıb. O, milli kimliyin qorunması, ortaq dəyərlərin yaşadılması və gələcək nəsillərə ötürülməsinin müasir dövrdə xüsusi aktuallıq kəsb etdiyini diqqətə çatdırıb.

Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədr müavini Vaqif Seyidbəyov çıxışında Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanın diaspor siyasətinin uğurlu inkişafından bəhs edib. O bildirib ki, Azərbaycan dövləti xaricdə yaşayan soydaşlarımızla əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə, onların hüquqlarının müdafiəsinə və milli-mədəni kimliyin yaşadılmasına daim xüsusi diqqət yetirir. Bu istiqamətdə həyata keçirilən uzunmüddətli layihələrin milli dəyərlərin qorunmasına və təbliğinə mühüm töhfə verdiyini vurğulayıb.

İraqın Türkiyədəki səfirliyinin müşaviri professor Müyesser Emin, Qazi Universiteti Türk Dünyası Araşdırmalar Mərkəzinin professoru Bülent Aksoy konfransın işinə uğurlar arzulayıblar.

Konfrans çərçivəsində təşkil olunan panel müzakirələrində “Milli kimlik və soydaşlıq irsi” mövzusu müxtəlif aspektlərdən geniş şəkildə təhlil edilib. Ankara Hacı Bayram Veli Universitetinin professoru Ahmet Taşkının moderatorluğu ilə baş tutan müzakirələrdə AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun böyük elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Orxan İsayev, Suriyanın millət vəkili Tarık Sulo Cevizci, iraqlı alim Adil Sekran Zeynelabidin, Livandakı Azərbaycan Evinin rəhbəri Xaled İsmayıl mövzu ətrafında geniş müzakirələr aparıblar, elmi və praktiki baxımdan əhəmiyyətli fikirlər səsləndiriblər.

Tədbirin növbəti paneli Azərbaycanın Türkiyədəki səfirliyinin nəzdində fəaliyyət göstərən Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin dəstəyi ilə Qazi Universitetində açılan "Azərbaycan türkcəsi təhsil otağı"nda davam etdirilib. Paneldə “Milli kimlik və soydaşlıq irsi - Azərbaycan milli kimlik tarixinin təməli”, “Milli kimlik kontekstində türkmən ələviliyi və bektaşiliyi irsi”, “Diasporda türkmən milli kimlik və soydaşlıq mirası: tarixi yaddaş problemləri və diaspordan gözləntilər” mövzuları müzakirə olunub.

Konfrans bədii hissə ilə yekunlaşıb. İştirakçılara zəngin və rəngarəng mədəni proqram təqdim olunub, Azərbaycan və Türk dünyasının mədəni irsi nümayiş etdirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

Mina Rəşid,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Yazıçılar Birliyində istedadlı şair, yazıçı Şövkət Zərin Horovlunun 85 illik yubileyi qeyd olundu. Tədbirdə yazıçılar, şairlər, tədqiqatçılar və oxucular iştirak edirdilər.

Tədbiri giriş sözü ilə açan AYB-nin sədr müavini Rəşad Məcid Şövkət xanımı əvvəlcə yubileyi münasibətilə təbrik etdi, sonra onun yaradıcılığının özəlliklərindən danışdı. O, bildirdi ki, Şövkət xanımı uzun illərdi tanıyır, onun hər yeni kitabını evə aparanda anası da çox sevinib: “Anam onun əsərlərini həmişə həvəslə oxuyub və yeni kitabını gözləyirdi… Şövkət xanım bu yaşda da eyni şövqlə, həvəslə yazıb-yaradır. O, incə ruhlu, gözəl şairdi, istedadlı nasirdi, Yurd, Qarabağ, Zəfərlə bağlı dəyərli əsərlərin müəllifidir”.

O, bildirdi ki, bu gün həm də Şövkət xanım haqqında görkəmli söz adamlarının qələmə aldıqları yazılardan ibarət “Sözə vurulan naxışlar” kitabının da təqdimatıdır.

Rəşad müəllim çıxışının sonunda yubilyara AYB-nin fəxri diplomunu təqdim etdi. 

Sonra söz tədbirin aparıcısı tənqidçi Əsəd Cahangirə verildi. Əsəd müəllim Şövkət xanımın müxtəlif janrlarda qələmə aldığı əsərlərin istedadla yazıldığını bildirdi: “Onun romanları maraqlı, oxunaqlı və düşündürücüdür. Şövkət xanım nədən yazırsa yazsın, onun əsas mövzusu Vətəndir.

Bütün dərdlərimdən uludu bu dərd,

Tökülən qanımla doludu bu dərd.

Gülüstan-Qarabağ yoludur bu dərd,

Yetirin siz məni Xudafərinə!

Və yaxud,

Elə ağlayaram, elə ucadan,

Qalxar ürəyimdən Babək, Cavidan.

Əcdadım hay verər mənə Azıxdan

Yadıma yenə də o yerlər düşüb,

-kimi şairin misralarından nümunələr gətirməklə qeyd etdi ki, Şövkət xanım M.H.Şəhriyar və S.Vurğun məktəbinin davamçısıdır.

Tənqidçi vurğuladı ki, Şövkət xanım milli şairdi, amma bununla belə o elə dünyagörüşə malikdir ki, bütün insanları duya bilir və bunu əsərlərində orjinal əks etdirir.

Tədbirdə Şövkət xanımın kitablarının redaktorları olan tanınmış qələm adamları - Adil Cəmil, Sərvaz Hüseynoğlu və Rəfael Tağızadə çıxış edərək müəllifin əsl vətəndaş yazıçı olduğundan, həmişə təzə, gənclik ruhu olan şeirləri ilə yeni nəslə nümunə olduğunu qeyd etdilər. 

 Adil Cəmil bildirdi ki, ədəbiyyatda hər kəsin şeirdən nəsrə keçidi uğurlu olmur. Onun şeiri də, nəsri də dəyərlidir: “Şövkət xanımın sözlə davranmağı yaxşıdı, bunu da hər yazıçı bacarmır”.

Tədbirdə yazıçı Nüşabə Məmmədli, “Yada düşdü” jurnalının baş redaktoru, Nəzakət Məmmədli, Yasamal rayonu MKS-nın direktoru Lətifə Məmmədova, yaçıçı, tərcüməçi Təranə Məmməd, yazıçı, ədəbiyyatşünas Mənzər Niyarlı, Əməkdar jurnalist Əntiqə Qonaq, “Təfəkkür” qəzetinin baş redaktoru Şəmsiyyə Kərimova və başqaları çıxış edərək müəllifi təbrik edib, onun əsərlərini yüksək qiymətləndirdilər.  

Məlumat üçün bildirək ki, Şövkət Zərin Horovlu 1941-ci ildə Cəbrayıl rayonunun Horovlu kəndində dünyaya gəlib. Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) filologiya fakültəsini bitirib. 1977-1980-ci illərdə ailəsi ilə Əfqanıstanda yaşayıb.

O, Qarabağ mövzusunda “Arazdan gələn səslər”, “Köynək”, “Əbədiyyətə qədər”, Güney Azərbaycandakı soydaşlarımızın milli mücadiləsindən bəhs edən “Tale yolu”, vaxtı ilə Əfqanıstana mühacir etmiş qarabağlıların icma həyatını əks etdirən “Axırıncı gediş”, “Açılmamış zərf” adlı roman və pvestlərin müəllifidir.

Onun “Arazdan gələn səs” romanı 2010-cu ildə Mahmud Kaşğari adına Beybəlxalq Ədəbiyyat Fondunun mükafatına layiq görülüb və ilin romanı adını qazanıb.

Şövkət xanım bir çox şeirlər kitabı, poemalar müəllifi kimi Rəsul Rza və Mikayıl Müşfiq mükafatlarına layiq görülüb.    

Şövkət xanıma uğurlar və can sağlığı arzulayırıq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

MikayılRəfili şairidi. Azərbaycandilində ilksərbəst şeirlərioyazmağabaşladı. Lakinonutezliklə Qərbçilikdə, türkpərəstlikdə və dahanələrdə ittihamolundu. Şeirdənuzaqlaşdırıldı. Həmdə alimidi, professoroldutezliklə. BDU-da, APİ-də dərsdedi, Azərbaycanklassikləri (Nizami, Axundov, Vazehvə s.) haqdaruscakitablaryazdı, Moskvadanəşretdirdi. Alimlikfəaliyyətidə kəskinqınağaməruzqaldı. YazıçılarBirliyindənqovuldu...

Mikayıl Rəfili 1905-ci il aprelin 25-də Yelizavetpol qəzasının (indiki Goranboy rayonu) Borsunlu kəndində varlı kəndli ailəsində doğulub. Yelizavetpol klassik gimnaziyasında təhsil alıb. Bu dövrdə bədii yaradıcılığa başlayıb. Onun "Mikayıl Rəfizadə" imzası ilə ilk qələm təcrübələri "Mücadileyi-həyat" hekayəsi, "Elmə doğru" şeiri və "Qərb mədəniyyəti" məqaləsi "Əfkari-Mütəəllimin" jurnalında (1919, 2,3 nömrələrində) dərc olunub.

Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Borsunlu kəndində müəllim və məktəb müdiri olub, kəndin mədəni həyatında fəal çalışıb, komsomol sıralarına qəbul olunub. 1921-ci ildə orta təhsil almaq məqsədilə Gəncəyə gəlib, eyni zamanda ictimai işlərdə fəallıq göstərib, III Azərbaycan qurultayına nümayəndə seçilmişdir. "Rosta" qəzetində iştirak edib.

Bakıda Azərbaycan Politexnik İnstitutuna daxil olub, həm də Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərq dilləri fakültəsində məşğələlərin dinləyicisi, 1924-cü ildə olub. "Maarif və mədəniyyət" jurnalı redaksiyasında işləyib. 1926–1927-ci illərdə bütün qüvvəsini ədəbi fəaliyyətə həsr edib. 1927-ci ildə Moskva Dövlət Universitetində təhsil alıb. Bu dövrdə Kremldə qanunların Azərbaycan mətnlərinin redaktoru işləyib.

Bakıda Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında bədii şöbənin müdiri işlədiyi zaman Azərbaycan Proletar Yazıçıları Birliyində fəal çalışıb. 1929-cu ildə Moskvaya I Ümumittifaq Proletar Yazıçılarının Qurultayına nümayəndə seçilib. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda rus ədəbiyyatı kafedrasında müəllim, sonra dosent (1930–1935) işləyib, eyni zamanda "Bakinski raboçi" qəzeti redaksiyasında mədəniyyət şöbəsinin müdir müavini olub.

Bu dövrdə SSRİ yazıçılarının təşkilat komitəsinin üzvü seçilib. Həm də "Hücum" və "Qabaqcıl" ("Udarnik") jurnalları redaksiya heyətinin üzvü olub. Qorki, Mayakovski, Serafimoviç haqqında monoqrafiya, "Sevastopol" və "Leninqrad" poemalarını qələmə alıb. 1934–1935-ci illərdə SSRİ Elmlər Akademiyasının Azərbaycan filialında elmi işçi işləyib. Sovet Yazıçılarının I Ümumittifaq Qurultayına nümayəndə seçilib.

1935–1936-cı illərdə SSRİ EA-nın (Leninqrad) aspiranturasında təhsil alıb, orada "Azərbaycan ədəbiyyatının rus mədəniyyəti ilə əlaqələri haqqında" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib. Sonra "Puşkinin həyat və yaradıcılığı", "Puşkin və Azərbaycan", "M.F.Axundov" əsərlərini yazmışdır (1935–1937). Nizami yubiley komitəsi tərkibində məsul katib olub.

1938-ci ildən Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunda və Azərbaycan Dövlət Universitetində professor olub, Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kursunu aparıb. İkinci Dünya müharibəsi illərində radioda, Qızıl Ordu hissələrində, hərbi xəstəxanalarda çıxışlar etmiş, "Səbuhi" ssenarisini, "Şirvanşah İbrahim" pyesini yazıb. SSRİ Yazıçıları İdarəsinin üzvü olub. 1944-cü ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. Xidmətlərinə görə "Şərəf nişanı" ordeni və medallarla təltif olunub.

Kitabları

1. Pəncərə (şeirlər). Bakı: Azərnəşr, 1929, 72 səh.

2. Lirik şeirlər. Bakı: Azərnəşr, 1930, 50 səh.

3. M. Qorki. Bakı: Azərnəşr, 1932, 71 səh.

4. V. Mayakovski. Bakı: Azərnəşr, 1932, 48 səh.

5. Durna (şeirlər). Bakı: Azərnəşr, 1934, 168 səh.

6. Yeni tarix (şeirlər). Bakı: Azərnəşr, 1935, 113 səh.

7. Serafimoviç. Bakı: Azərnəşr, 1938, 14 səh.

8. T. Şevçenko. Bakı: Azərnəşr, 1939, 50 səh.

9. M. F. Axundov. Bakı: Azərnəşr, 1939, 36 səh.

10. A. S. Puşkin. Bakı: Azərb.SSR EA nəşriyyatı, 1941, 24 səh.

11. Müxtəsər Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi. I cild. Baki: EAAzF nəşriyyatı, 1943, s. 3-18.

12. A. P. Çexov. Bakı: Azərnəşr, 1944, 46 səh.

13. M. F. Axundov (həyat və yaradıcılığı). Bakı: Azərnəşr, 1957, 393 səh.

Tərcümələri

(ruscadan)

1. V.Hüqo. Gülən adam. Bakı: Azərnəşr, 1927, 419 səh.

2. V.Hüqo. Paris Notr-dam kilsəsi. Bakı: Azərnəşr, 1936, 580 səh.

3. V.Hüqo. Səfillər (I hissə). Bakı: Azərnəşr, 1933, 301 səh.

4. V.Hüqo. Səfillər (II hissə). Bakı: Azərnəşr, 1933, 172 səh.

5. V.Hüqo. Səfillər (III hissə). Bakı: Azərnəşr, 1934, 229 səh.

6. V.Hüqo. Səfillər (VI hissə). Bakı: Azərnəşr, 1935, 278 səh.

7. V.Hüqo. Səfillər (V hissə). Bakı: Azərnəşr, 1935, 264 səh.

8. A.S.Puşkin. Bağçasaray fontanı.

Mikayıl Rəfili 1958-ci il aprelin 25-də vəfat edib. O, böyük türk şairi Nazım Hikmətlə yaxın dost idi. Onun ölümü Nazimə dərin təsir etmişdi, Nazım onun adını şeiri ilə əbədiləşdirdi. 5 iyun, 1958 -ci ildə Praqada bu şeiri yazdı:

Mikail Refiliye ağıt

neslimin yaprak dökümü başladı,

çoğumuz, kışa giremeyeceğiz.

deliye döndüm refili,

haberini alır almaz...

ne diyecektim...

aklında mı, mikail...

ama artık aklın yok,

burnun, ağzın, gözlerin yok,

kardeşim, bir kemik yığınısın

bakü'de bir mezarlıkta.

ne diyecektim...

moskova'da, bizde, bir yılbaşı gecesi,

sofrada, dibinde donanmış çam ağacının

kocaman bir oyuncak gibiydin pırıl pırıl.

pırıl pırıl gözlerin, dazlak kafan,

saygıdeğer göbeğin.

dışarıda geceye bulanmış karşı bir orman.

sana bakıp düşünüyordum:

eski şarap fıçısı gibi keyifli, hazret,

eski şarap fıçısı gibi sağlam.

benden çok sonra ölecek.

arkamdan bir de makale döktürür,

bir şiir yahut:

"nazım'la moskova'da 24'te tanıştım filan"

sahi, mikail, şair olabilirdin,

profesör oldun.

ama mesele bunda değil.

yapılan işin ya çok iyisi yaşıyor bizden sonra,

ya çok kötüsü.

seninki orta halliydi sanırım,

benimki de öyle.

yani, sesimiz bu kubbede kalacak diye

tesellimiz yok.

ben kendi payıma üzülmüyorum buna,

tesellisiz yaşamayı becerdim,

beceririm tesellisiz ölmesini de,

senin gibi refili.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Cay Sinqh Maharaca Alvara (hamısı 1 adamdır) Londonda gəzərkən o zaman məşhur olan «Rolls-Royce» avtosalonunu görür və onu maraqlandıran modellərlə bağlı məsləhət almaq üçün həmin məkana daxil olmağa qərar verir. Lakin burada gözləmədiyi bir hadisə ilə rastlaşır...

Müştərinin Hindistanda Maharaca yəni, hökmdar titulu daşıdığını və çox zəngin olduğunu bilməyən satıcı onun xarici görünüşünə nəzər salaraq salondan qovur. Cay Sinqh bunu heç cür özünə bağışlaya bilmir. O, satıcını qeyri-adi üsulla cəzalandırmağa qərar verir.

Maharaca elə həmin avtosalondan 6 ən dəbdəbəli avtomobil alır və onların Hindistana çatdırılmasını xahiş edir. Sonra isə həmin avtomobilləri şəhərdəki məişət tullantılarının daşınması üçün bələdiyyəyə verir.

Əlbəttə ki, bu, şirkətin reputasiyası üçün böyük zərbə idi. Yeni zibilyığan maşınlar barədə xəbər bütün dünyaya yayılır və şirkətin gəlirləri kəskin şəkildə azalır.

Məsələnin nə ilə əlaqəli olduğunu anlayan «Rolls-Royce» rəhbərliyi Maharacaya teleqram yollayıb və üzrxahlıq qismində 6 avtomobil hədiyyə edir. Bundan sonra Maharaca kobud satıcını bağışlamağa qərar verir və bu maşınlarla zibil yığmağı dayandırmağı əmr edir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Geriyə gedən ölkələr siyahısında Ermənistanın adı artıq təsadüf deyil, reallığın özüdür. Amma bu gerilik nə iqtisadiyyatla, nə texnologiya ilə ölçülür və bu, birbaşa düşüncənin, şüurun və cəmiyyətin mənəvi sütunlarının çöküşüdür.

Ötən gün Azərbaycan və Türkiyə bayraqlarının Ermənistanda yandırılması isə bu tənəzzülün ən açıq, ən aqressiv və ən qalmaqallı təzahürünə çevrildi. Bu, sadəcə bir aksiya deyil. Bu, nifrətin açıq nümayişi, təxribatın planlı forması və regionda sülhə yönələn cəhdlərə qarşı atılmış növbəti zərbədir. Belə addımlar göstərir ki, bəzi dairələr hələ də qarşıdurma, düşmənçilik və köhnə ideologiyalar üzərində israr edir. Hadisə cəmiyyətdə haqlı narazılıq yaradaraq geniş rezonans doğurub və bir daha sübut edib ki, bölgədə sabitlik istəyənlərlə onu pozmağa çalışanlar arasındakı mübarizə hələ də davam edir.

Milli Məclisin deputatı Tural Gəncəliyev məsələ ilə bağlı "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalına açıqlama verib:

"Ermənistanda Türkiyə bayrağının yandırılması çox təhlükəli, vandal bir hərəkətdir. Bu, Ermənistanda revanşist halın mövcud olmasının göstəricisidir. Hesab edirəm ki, seçki qabağı kampaniyada Ermənistandakı revanşistlərin hələ də Azərbaycan-Türkiyəyə qarşı nifrət dolu fikirlərinin bir növ təzahürüdür".

Deputatın sözlərinə görə, yaranan vəziyyət Azərbaycan-Ermənistan arasındakı sülh prosesinə də böyük zərbə vurur:

"Bayrağın yandırılması bütün dövlətə qarşı olan həqarət, nifrət aksiyasıdır. Qətiyyən sonrakı revanşist qüvvələrin meydan almasına imkan verilməməlidir. Ona görə də, biz revanşistlərin yenidən Ermənistanda hakimiyyətə gəlməsi, onların öz köhnə işğalçı ideologiyalarını davam etdirməsinə yol verməməliyik".

Milli təhlükəsizlik mütəxəssisi Rəşad Rza da həmçinin portalımıza fikirlərini bildirib.

O, belə halların birinci dəfə deyil, dəfələrlə olduğunu təəssüflə qeyd edib:

"Təbii ki, bu cür hallara qarşı heç bir ölkədə, heç bir bayrağın yandırılması və alçaldılması yaxşı qarşılanmır. Ermənistanda bu halların təkrarlanması, Azərbaycan və Türkiyə ilə barışıq yolunda olması, Azərbaycandan ticari baxımdan asılı olması Ermənistanın özünə sərf edən hadisə deyil. Belə vəziyyət bəlkə də 3-cü qüvvələrin marağına xidmət edə bilər. Bu da arada nifaq yaratmaq məqsədi güdür".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

O, heç vaxt istər teatr, istərsə də kino yaradıcılığında rol seçimi etməzdi. İstədiyi yalnız canlandıracağı prototipləri yaddaqalan personaj səviyyəsində təqdim etmək idi. Buna nail olduğundan o, yaddaşlarda yaşayır. Elə “Dəli kür” filmindəki Allahyar obrazı kimi. Hamımızın nəzərində Allahyar filmin qəhrəmanına zidd gedən bir tipajdır. Əslində isə o, arvadı zorla qaçırılmış bir azərbaycanlı kişisidir. Obrazın özlüyündəki, haqlılığını personaj sözsüz kadrlarda belə, at çapıb, tüfəng oynatmaqla da çox gözəl əks etdirir...

Məhəmməd Bürcəliyev 1914-cü il aprel ayının 25-də Şəki şəhərində anadan olub. Şəki şəhərində 5-illik orta təhsilini başa vurduqdan sonra 1932-ci ildə təhsilini davam etdirmək məqsədilə Karl Libknext adına fabrik-zavod məktəbinə daxil olub. Sabit Rəhmanın dəvəti ilə 1932-ci ildə Şəki Dövlət Dram Teatrında aktyor kimi fəaliyyətə başlayıb.

1932–1935-ci illərdə Şəki Dövlət Dram Teatrında fəaliyyət göstərib və maraqlı obrazlar qaleriyası yaradıb. 1935-ci ildən ömrünün sonunadək, yəni, 1994-cü ilədək Gəncə Dövlət Dram Teatrında çalışıb. Həmçinin Məhəmməd Bürcəliyev 1991-ci ildən 1994-cü ilədək Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının Gəncəbasar şöbəsinin sədri olaraq fəaliyyət göstərib.

 1967–1968-ci illərdə N. K. Krupuskaya adına Moskva Dövlət İncəsənət Universitetinin "Teatr aktyoru və rejissoru" fakültəsini bitirib. 1948-ci ildə M. Bürcəliyev "Yadigar" adlı bir dram əsəri də qələmə alıb. Həmin il "Yadigar" pyesi Gəncə Dövlət Dram Teatrında tamaşaya qoyulub. Pyesin quruluşçu rejissoru Ağəli Dadaşov, rəssamı Bəhram Əfəndiyev və musiqi tərtibatçısı Şəmsəddin Fətullayev olub.

 Məmməd Bürcəliyevin "Yadigar" pyesi 1948-ci ildə keçmiş SSRİ-də keçirilən "Müasir dramaturqların əsərlərinə baxış" festivalında 3-cü dərəcəli mükafata layiq görülüb. Həmçinin Məmməd Bürcəliyev respublikada çapdan çıxan qəzet və jurnallarda 75-dən artıq məqalə, resenziya və oçerkin müəllifidir. Məmməd Bürcəliyev Gəncə Dövlət Dram Teatrının səhnəsində 300-dən artıq maraqlı obrazlar qaleriyası yaradıb.

"Od gəlini"ndə Altunbay, "Aydın"da Səlim, "Nəsrəddin şah"da Cavad xan, "1905-ci ildə"də Qubernator, "Almaz"da Şərif, "Səyavuş"da Kərşivaz, "Fərhad və Şirin"də Azər baba, "Otello"da Radriqo, "Vaqif"də İbrahim xan, "Üç qəpilik opera"da Bıcaq Mex, "III-Riçard"da Lord Xestinqs, "Odu atma, Prometey"də Kefest, "Dəli Kür"də Qoca, "Qacaq Nəbi"də Koxa Məmməd, "Qəribə dilənci"də Qeyza Qaliba və s. obrazları onun yaradicılığının əsasını təşkil edib.

Cəlil Məmmədquluzadənin "Ölülər", Teymur Məmmədovun "Ürək yanarsa", Altay Məmmədovun "Həmyerlilər" və "Bəraət", Tofiq Mahmudun "Onunçular", Sabit Rəhmanın "Əliqulu evlənir", Qərib Mehdiyevin "Oxşarlar", Şəfaət Mehdiyevin "Mirzə Fətəli", Rəsul Həmzətovun "Dağlı qizi", Yusif Əzimzadənin "Anacan", Abdulla Şaiqin "Tülkü həccə gedir" pyeslərinə quruluş verib.

M. Bürcəliyev Azərbaycanfilmin istehsalı olan bir neçə filmdə də yaddaqalan obrazlar yaradıb. "Dəli Kür" filmində Allahyar, "Qəm pəncərəsi" filmində Rəşid bəy, "O dünyadan salam" filmində Hacı Baxşəli və s. obrazları aktyorun geniş yaradıcılıq imkanlarından, böyük potensial qüvvəsindən xəbər verir.

1944–1945-ci illərdə Məmməd Bürcəliyev Fikrət Əmirov ilə birgə ilk dəfə olaraq Gəncə Dövlət Filarmoniyasını yaradıblar və həmin illərdə Gəncə Dövlət Filarmoniyasının direktoru Məmməd Bürcəliyev olub. O, 24 iyul 1955-ci ildə "respublikanın əməkdar artisti", 20 may 1958-ci ildə isə "xalq artisti" fəxri adlarına layiq görülüb.

Filmoqrafiya

1. Mən ki gözəl deyildim

2. Dəli Kür- Allahyar

3. Firəngiz

4. Gözlə məni

5. Köhnə bərə

6. Qəm pəncərəsi

7. O dünyadan salam

KinoşünasŞəhla Bürcəliyeva yazır: “Bürcəliyevin obrazlar qalereyasında mənfi-müsbət obrazlar paralellik təşkil edir. O, heç bir vaxt rollarına adi tipaj və yaxud personaj kimi yanaşmayıb. Cəlil Məmədquluzadənin “Ölülər” pyesi əsasında ekranlaşdırılmış “O dünyadan salam” (rejissor və ssenari müəllifi: T. Tağızadə) filmindəki Hacı Baxşəli obrazını götürək.

Aktyor öz monoloqlarında bu obraz vasitəsilə mövhumatçılığın çirkin nüanslarını elə məharətlə xarakterizə edir ki, biz tamaşaçılar həmin dövrün çox asanlıqla müasirinə çevrilir, avamlığın törədə biləcəyi təhlükəli məqamları dərindən dərk edirik. Obraz öz-özlüyündə sanki, “baxın, mənə yaxşı baxın, bizə heç cürə oxşamayın!” - deyərək hayqırırdı.

Yazıçı Anarın ssenarisi əsasında ekranlaşdırılan “Qəm pəncərəsi” filmində Məhəmməd Bürcəliyevə həvalə olunan Rəşid bəy obrazı isə aktyorun xarici görünüşü, xarakterik siması, qürurlu davranışı mənasında əsl tapıntı idi. Aktyor bu rolun personaja xas olan xarakterik keyfiyyətlərini qabarıq şəkildə, çox böyük istedadla ifa etməklə əsl Azərbaycan ziyalısının heykəlini yaradıb desəm yanılmaram.

Məhəmməd Bürcəliyev kino fəaliyyəti ilə bərabər, ömrünün sonuna qədər sadiq qaldığı teatr sənətində də çöyük bir obrazlar qalereyası yaratdı. Aktyorun ifasında dramatizm daha güclü alınsa da o daim komik janra üstünlük verərdi. Ən başlıcası isə həyatda baş verən hər hansı kiçik, adi bir hadisəni aliləşdirir, vaqe olduğu mühitində həyatı gözəlləşdirməyə çalışardı.

Belə sənətkarların sayəsində səhnə və kino sənətinin dərin sirləri orijinal vasitələrlə, fərdi yaradıcılıq yolları ilə cəmiyyətin mənəvi dünyasında mühüm rol oynayır. Teatr və kinoya bağlılıq da elə burdan başlayır.

Ədəbi materialları canlandıran hər bir obrazın özünü təsdiqləməsi insanların keçmişə qayıdışı, bu gününü düşünməsi, gələcəyini şüurlu şəkildə qurması deməkdir. Bu mənada biz onların yaradıcılığına biganə qala bilmirik. Bu gün də belə ifaları izlədikcə aktyorluq sənətinin ölməzliyini sübut edən meyarlar onların ifasında özünü təsdiqləyir.”

Aktyor 1994-cü il noyabr ayının 25-də Gəncə şəhərində vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

Dünya Yazıçılar Təşkilatı (WOW) eyniadlı nəşriyyatı ilə qürurla Tunisdə keçiriləcək 40-cı Beynəlxalq kitab sərgisində dünyanın 9 ölkəsindən müasir poeziya və nəsrin seçkin kolleksiyasını təqdim edəcək. Stendi Dünya Yazıçılar Təşkilatının (WOW) prezidenti Marqarita Al və WOW Media group-un vitse-prezidenti Aşraf Dali açacaq və kitabları təqdim edəcəklər.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı təşkilatın rəsmi satyının yazdığına görə diqqət mərkəzində — artıq yenilikçilik, dərinlik və həqiqi yaradıcı gücün simvoluna çevrilmiş Dünya Ədəbiyyat Mükafatının (WOW) laureatları olacaqlar:

Konstantin Kedrov (Rusiya)
Olcas Süleymenov (Qazaxıstan)
Varis Yolçu (Azərbaycan)
Aşraf Dali (Misir)
Tuğrul Tanyol (Türkiyə)
Vale Okediran (Nigeriya)
Aleksandra Oçirova (Rusiya)
Adel Khozam (BƏƏ)
Danilo Jose Urtecho Lacayo (Nikaraqua)
Mamta Sagar (Hindistan).

Qeyd edək ki, sərgidə həmyerlimizin – yazıçı Varisin nümayiş etdiriləcək kitabı “Metamorfoz” olacaq. Yazıçıya BMT-nin patronajlığı altında keçirilən Avrasiya Materikinin III LiFFT Festivallar Festivalının qızıl medalını qazandıran, London mükafatının (London Prize) şort-listinə düşən bu roman əvvəlcədən bir-birini tanımayan bir neçə həyatdan küskün insanın təsadüfən 31 dekabr günü gecə küçədə qalması və polis post-patrulu tərəfindən şübhəli şəxslər kimi saxlanılaraq müvəqqəti saxlama kamerasına salınmasından bəhs edir. Oxşar taleli insanlar oradaca qərara alırlar ki, bir-birilərinə həyan olmaq üçün həyatdan küskünlərin partiyasını yaratsınlar...

Tunis Beynəlxalq kitab sərgisində həm də İndoneziyadan olan istedadlı yava ustası Sulisin Dünya Yazıçılar Təşkilatının laureatlarının fotoşəkillərindən ibarət xüsusi əl işi olan Bali çərçivəsi nümayiş olunacaq. Çərçivənin fonu qədim Roma imperatorlarının geyindiyi məhz o təbii purpurdandır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.06.2026)

 ““Ulduz”lu görüşlər” çərçivəsində Bakı Kitab Mərkəzinin direktoru, yazıçı-publisist Günel Anarqızı ilə görüş keçirilib. “

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına “Ulduz” jurnalından verilən məlumata görə, jurnalla Azərbaycan Universitetinin birgə layihəsi olan tədbirdə jurnalın baş redaktoru Qulu Ağsəs, baş redaktor müavini Təranə Vahid, universitetin bakalavr tələbələri iştirak ediblər.

Günel Anarqızı öz yaradıcılıq yolundan, Bakı Kitab Mərkəzinin yaranma tarixçəsi və  kitabların  insan həyatındakı rolundan danışıb. Səmimi ovqat və polemika şəraitində keçən görüşdə G. Anarqızı çoxsaylı suallara cavab verib.

Sonda yazıçı gənc filoloqlara avtoqrafla “Sərhədsiz səma” kitabını hədiyyə edib.

Tədbirin sonunda mərkəzin əməkdaşı Leyla Əsgərova tələbələri Bakı Kitab Mərkəzinin bölmələri ilə tanış edib və onları həftənin sonunda kitab endirimlərindən yararlanmağa çağırıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

İlhamə Məhəmmədqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Sumqayıt təmsilçisi

Sumqayıt şəhər Poeziya Evində Əli Kərim adına Poeziya Klubunun təşkilatçılığı ilə Xalq şairi Hökumə Billurinin anadan olmasının 100 illik yubileyinə həsr olunmuş dəyirmi masa keçirilib. Dəyirmi masada Sumqayıt şəhər İnternat tipli Gimnaziyanın şagirdləri və bir qrup şair iştirak edib.

Əli Kərim adına Poeziya Klubunun müdiri, şair-tərcüməçi İbrahim İlyaslı tədbiri giriş sözü ilə açaraq şagirdləri və şairləri salamlayıb. O, ədəbiyyatımızın inkişafında Hökumə Billurinin xüsusi yeri olduğunu, şairənin yaradıcılığında milli ruh və vətənpərvərlik hissinin zəngin olduğunu vurğulayıb.

Gimnaziyanın direktor müavini Aytən Əliyeva çıxış edərək Hökumə Billurinin yaradıcılığının gənc nəslin tərbiyəsində mühüm rol oynadığını qeyd edib.

Dəyirmi masada iştirak edən şair Namiq Dəlidağlı çıxışında Hökumə Billurinin lirik şeirlərinin səmimiliyindən, bədii dilinin axıcılığından söhbət açıb.

Dəyirmi masada gimnaziyanın şagirdləri Hökumə Billurinin şeirlərini səsləndiriblər.

Sonda İbrahim İlyaslı məktəblilərə mütaliə edəcəkləri ədəbiyyatla bağlı məsləhətlər verib və mütaliənin insanın dünyagörüşünün inkişafındakı rolundan danışıb, dəyirmi masa iştirakçılarına təşəkkürünü bildirib.

Şairin ən məşhur şeirlərindən birini buradan oxucular üçün əmanət qoyuram:

Hökümə Billuri

"ANA"

Təbriz kədərliydi, sən ağlayırdın,

Gecəydi biz səndən ayrılan zaman.

Pərişan görkəmin, o son sözlərin,

Bir an xatirimdən çıxmamış, inan.

Adını dilimə gətirəndə mən,

Sanki alov yaxır dodaqlarımı.

Yaxın gəl, yaxın gəl öpüm üzündən,

Öpüm rəngi qaçmış yanaqlarını.

Elə məlul-məlul baxma üzümə,

Baxışın qəlbimə od saçır, sənin.

Sən yalqız deyilsən, sıxma qəlbini,

Böyük bir xalqın var, böyük vətənin.

O xalqın, o elin qızısan, sən də

Onun qüdrəti də, şöhrəti də var.

Qəhrəman yurdumuz sarsılmamışdır,

Soyub talasa da onu yağılar.

Bilirəm, çox sıxır səni ayrılıq,

Əsarət dünyası başına dardır.

Lakin unutma ki, hər bir gecənin,

Min bir şüa saçan gündüzü vardır!

“Əlimdən nə gəlir?”, demə bir daha

Demə ki, qocayam, saçlarım düm ağ.

Vətən öz qəhrəman oğlu, qızını

Hər zaman, hər zaman gənc saxlayacaq.

Alnının xətləri, bəyaz saçların,

Keçmiş həyatından bir yadigardır.

Hörmət o saçlara, nifrət keçmişə:

Bu günün öz adı, mə’nası vardır!

Qalx ana, qalx ana, səni döyüşə

Çağıran öz qızın, öz vətənindir!

Bax, yanır odlarda Odlar Diyarı,

Bu vətən, bu torpaq, bu el sənindir!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Həmidə kəlməsi ərəb mənşəlidir və qadınlara verilən adlardan biridir. Bu ad Allahın adlarından olan əl-Həmid sözü ilə əlaqəlidir. Mənası- "tərifəlayiq", "şükr edən", "bəyənilmiş" və "seçilmiş" deməkdir. Və Həmid- kişi adının qadın formasıdır.

Bəli, bu dəfə sizə xalq artisti Həmidə Ömərovadan söhbət açmaq istəyirəm. O, 25 aprel 1957-ci ildə Bakıda dünyaya gəlib. Atası fransız, anası isə ingilis dili müəllimləri olublar. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun aktyorluq şöbəsində ali təhsilə yiyələnib. Bir müddət Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında işləyib. 1992–1993-cü illərdə isə Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqında çalışıb. Filmlərə çəkilməklə yanaşı, 500-dən artıq bədii filmin dublyajı və səsləndirilməsində fəal iştirak edib. "Azərbaycan kinosunda feminizm", "ABŞ kinosu: 1895–1945-ci illər", "Amerika kino tarixi" kitablarının müəllifidir. Hazırda Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Kinoşünaslıq" kafedrasına rəhbərlik edir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsüdür...

...Çox nəcib və nəzakətli xanımdır. Duyğusal, romantik, xəyalpərvərdir. Xeyli gözəl xüsusiyyətləri var, ünsiyyətdə mehriban, davranışında mədənidir. Ətrafında baş verən hadisələrə həssas və diqqətlidir. Hal adamıdır, ovqatı hər an dəyişə bilər...

Deyir ki:- “Mən emosiyalarımı, əsəblərimi cilovlayıb daxilimdə yaşamağı bacaran adamam. Amma gənclik illərimdə daha çılğın, daha həssas idim. Yaş artdıqca insan müdrikləşir. Başa düşür ki, qışqırmağın, hay-küy salmağın heç bir mənası yoxdur. Bir də ki, insan ömrünün sonlarına yaxın, onsuz da, başa düşür ki, heç nə bilmir, heç nə öyrənməyib. Təbiət etibarı ilə indi nisbətən sakitləşmişəm. Yəqin ki, bu, danışığımdan da bəlli olur. Çılğın obrazları oynamağı bacarıram. Çünki hər bir insanın daxilində emosiyaları var. Alman filosofu Nitsşe demişkən, hər bir insanın daxilində köpəklər var, vay o günə ki, köpəklər hayqırıb zahirə çıxsınlar. Yaş artdıqca insan ona görə müdrikləşir ki, başı daşdan-daşa dəyir və zaman-zaman həyatdan dərs alır.”

Təxminən dörd yaşı olanda uşaq bağçasında keçirilən yolka şənliyində uşaqlara hədiyyə paylayan Şaxta babanın hədiyyəsindən imtina edib. Bunu görən Şaxta baba: “Qızım, hədiyyəni götür, nə arzu desən, onu da yerinə yetirərəm.”- söyləyəndə, Şaxta babaya deyib ki, hədiyyəni götürürəm, amma bir şərtlə, elə et ki, atamla anam həmişə bir yerdə- mənim yanımda olsunlar...

“Mən öldüyü günəcən atamı görməmişəm. 1986-cı il idi. Teleqram gəldi… Kinostudiyadan maşın verdilər, yaşı qədər- 59 qərənfil alıb getdim Qazaxa, qəbiri üstünə. Heç kəndə də baş çəkmədim. Onda hələ qardaş və bacılarımı tanımırdım.”- söyləyir...

Özünü ana kimi xoşbəxt hesab etsə də, həyat yoldaşı, ev xanımı kimi bədbəxt olduğunu dilə gətirir...

Deyir ki:- “Gec ailə qurmuşam. Səbəbi də o olub ki, filmlərə çox çəkilirdim. Ailə həyatı qurmağa vaxtım yox idi. Həm də anam məni ərə verməyə tələsmirdi. Anam öz şəxsi həyatından çıxış edərək deyirdi ki, mən getdim, nə oldu ki, sən də gedəsən, nə olacaq?! 1992-ci ildə kinostudiyada böhran baş verdi, aktyor şöbəsi bağlandı və işsiz qaldıq. Bizə dedilər ki, ərizənizi yazın, iş olanda sizi çağıracağıq. Bir ilə yaxın gözlədim. Həmin məqamda da gələcək həyat yoldaşımla rastlaşdım. Amma o, sanki məni görmürdü, yanımdan düz keçirdi. İctimai təşkilatlardan birində sədr müavini idi, hərdən Kinematoqrafçılar İttifaqındakı idarəyə sənədlərə imza atmağa gəlirdi. Mən də yaradıcılıq şöbələrinin müdiri işləyirdim. Nə vaxt sənəd aparırdım, heç başını qaldırıb üzümə baxmırdı, elə deyirdi, filan yerə imza çəkin. O mənə baxmayan yeganə kişi idi. Çalışırdım ki, mənə baxsın, görsün. Onda qarşıma məqsəd qoydum ki, onun diqqətini cəlb edəcəyəm. Amma bu diqqəti cəlb etmək mənə çox baha başa gəldi. Evləndik və bir gün ərim məcbur elədi ki, sənətini atacaqsan. Gör onu nə qədər sevmişəm ki, atdım. Kinonu da, “Retro”nu da atdım. Amma bir il. Bir il dözdüm, sonra dözmədim. Analıq məzuniyyətindəydim deyə, “Retro” verilişini aparmadım. Sonra ərim işlə bağlı xaricə getmişdi. O vaxt bir dəfə “Retro” verilişinə çıxdım. O da qayıdandan sonra bundan xəbər tutdu. Dedi, “sən məndən icazəsiz bunu etməklə bizim xoşbəxtliyimizə son qoydun”. Artıq neçə illərdir ki, mənim ürəyimdə boşluqdur. Və mən bununla çoxdan barışmışam. Mənim kimi adamlar çoxdur. Mən artıq ona, sadəcə, oğlumun atası kimi hörmət edirəm...”

Həmidə xanım bir aktrisa kimi isə çox xoşbəxtdir. Ölkənin ən çox sevilən sənət adamlarından biridir. Oynadığı elə bir rol olmayıb ki, tamaşaçılar tərəfindən rəğbətlə qarşılanmasın. Onun yaratdığı obrazların hər biri geniş tamaşaçı kütləsinin yaddaşında yuva qura bilib...

“Bu gün filmlərdə əsasən gənclər yer alır. Bizim çəkildiyimiz dövrdən fərqli olaraq, indiki rejissorlar zamanın nəbzini tutmağa çalışırlar. Lakin onlar da tamaşaçını narahat edən mövzulara toxunmalıdırlar. Bizdə rejissorla ssenari müəllifləri arasında bir-birini başa düşməmək problemi var. Ssenarini özününküləşdirsən də ondan uzaqlaşmaq, öz bildiyini çəkmək heç də uğurlu yol deyil. Yapon rejissoru Akira Kurasava Şekspiri ekranlaşdıranda əsərin ruhunu, ideyasını, ab-havasını elə qorumuşdu ki, yapon aktiyorları , aktrisaları oynasalar da, inanırdın ki, bu, Şeksiprdir. Rejissor və ssenarist arasında olan anlaşılmazlıq birinci problemdir. İkinci problem aktyor oyunudur. Xaricdə məhz aktyor seçimi ilə məşğul olan xüsusi mütəxəssislər var. Hər rolun ruhuna uyğun aktyor seçimi aparılır. Həmçinin, bəzən maraqlı ssenarilər olsa da, onların maraqlı ekran həllini görmürük. Hərdən də əksinə, rejissor maraqlıdır, amma ssenari maraqlı deyil. Bu mənada, bizdə problem hələ çoxdur.”- söyləyir.

Bəli, bu gün - aprelin 25-i növbəti ad gününü qeyd edəcək xalq artisti Həmidə Ömərova çox xoşbəxt insandır. Ona görə xoşbəxtdir ki, Azərbaycan kino tarixində yer alıb və adı özündən çox yaşayacaq...

Yeni yaşı mübarək olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)