Qırğız Respublikasına rəsmi səfər çərçivəsində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti xanım Aktotı Raimkulova ilə Qırğız Respublikasının Prezidentiyə yanında Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti Kanatbek Abdrahmatov arasında görüş keçirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portaına Fonddan verilən məlumata görə, görüşdə, həmçinin Ç.T. Aytmatov adına Dil və Ədəbiyyat institutunun direktoru, akademik Abdıldajan Akmataliev, eləcə də İnstitutun baş elmi əməkdaşı, filologiya elmləri doktoru, manasşünas professor Jıldız Orozobekova iştirak ediblər.

Görüş zamanı Fondun Milli Elmlər Akademiyası ilə türk mədəniyyətinin qorunması, inkişafı və dünya miqyasında təşviqi sahəsində əməkdaşlıq imkanları müzakirə olunub. Elmi sahədə qarşılıqlı fəaliyyətin genişləndirilməsinə, akademik tərəfdaşlığın inkişafına və institusional əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirilib. 

Tərəflər birgə elmi araşdırmaların aparılmasının, alimlər arasında təcrübə və bilik mübadiləsinin genişləndirilməsinin, multidissiplinar layihələrin həyata keçirilməsinin, eləcə də türk tarixi və mədəni irsinin dərindən öyrənilməsi, elmi əsaslarla izah edilməsi və geniş ictimaiyyətə tanıdılması üçün səylərin birləşdirilməsinin vacibliyini qeyd ediblər.

Fondun Prezidenti Milli Elmlər Akademiyasına 2025-ci ildə Fondun layihələrində fəal iştirakına görə təşəkkürünü bildirib, elmi əməkdaşlığın yüksək səviyyəsini və akademik qrupların türk irsinin inkişafı və təbliği istiqamətində həyata keçirilən təşəbbüslərə verdiyi əhəmiyyətli töhfəni qeyd edib. Xüsusilə Ç. T. Aytmatov adına Dil və Ədəbiyyat institutunun 2024-cü il noyabrın 6-da Bişkekdə (Qırğızıstan) Türk Dövlətləri Təşkilatının XI Zirvə Görüşündə Dövlət başçılarının tapşırığı əsasında həyata keçirilən çoxcildli və çoxdilli "Türk Folklor irsi" Antologiyasının hazırlanmasındakı peşəkar rolu yüksək qiymətləndirilib.

Görüşün davamında xanım Aktotı Raimkulova Milli Elmlər Akademiyasını Fondun 2026-cı ildə həyata keçirəcəyi, 1926-cı il Dünya Bakı Türkoloji Qurultayının 100 illiyinə həsr olunmuş layihələrində fəal iştirak etməyə dəvət edib. Vurğulanıb ki, Yubiley ilə bağlı təşəbbüslər Qurultayın tarixi əhəmiyyətini, müasir türkologiyanın formalaşmasındakı rolunu yenidən düşünməyə, eləcə dəTürk dünyası tədqiqatçılarını birləşdirən beynəlxalq elmi dialoqun inkişafına xidmət edəcəkdir.

Görüş Fond ilə Milli Elmlər Akademiyası arasında qarşılıqlı etimadın və strateji tərəfdaşlığın yüksək səviyyədə olduğunu təsdiqləyərək, elm, təhsil və humanitar sahələrdə gələcək əməkdaşlığın aydın istiqamətlərini müəyyənləşdirib. Əldə olunan razılaşmalar türk mədəni-tarixi irsinin qorunması, inkişafı və qlobal miqyasda təşviqinə yönəlmiş birgə beynəlxalq layihələrin həyata keçirilməsi üçün möhkəm zəmin yaradıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

İlhamə Məhəmmədqızı, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Həmsöhbətimi Sumqayıtda çox adam tanıyır. O, iş adamıdır, naşirdir, kitabı daim təbliğ edir, həm də filantropdur, xeyirxah əməllərdən əsla vaz keçməz. Akif Şahbazovla müsahibəmi təqdim edirəm:

- Akif müəllim, sizi ictimaiyyət daha çox bir neçə sahədə tanıyır. “Tərəqqi” medallı, Sumqayıt şəhər Bələdiyyəsinin üzvü, “Məktəbli” mağazalarının müdiri, həm naşir, filantropsunuz, həm aforizmlər yazır, məktəblilərə hər il mağazalarınızdan minlərlə kitab hədiyyə verirsiniz. Özünüzü ilk növbədə necə təqdim edərdiniz?

- Yuxarıda qeyd etdiyiniz çoxşaxəli fəaliyyət istiqamətimi nəzərə alaraq sadəcə Akif Şahbazovam.

- Sumqayıt şəhər Bələdiyyəsinin üzvü kimi əsas prioritetləriniz nələrdir? Gələcəkdə Sumqayıt üçün hansı layihələri görmək istərdiniz?

- Bu yaxınlarda Sumqayıt Bələddyyəsi ötən ilin yekunları ilə bağlı hesabat yığıncağı keçirdi. Burada maliyyə mənbələrindən şəffaflıqla istifadə etmək, verginin yığılması, sosial layihələr və bir çox digər məsələlər qeyd olundu. Bu, təkcə bələdiyyənin bir il ərzində hesabatı deyil, eyni zamanda seçicilərlə, vətəndaşlarla bələdiyyə arasında güvən bağının təməli kimi də qiymətləndirildi. Həm də bildiyiniz kimi, Sumqayıt Bələdiyyəsi respublika bələdiyyələri sırasında qabaqcıldır, birinci yeri tutur. Növbəti illərdə sosial layihələri davam etdirmək, dayanıqlığı qorumaq məqsədilə Sumqayıt Bələdiyyəsinə güclü maliyyə bazası lazımdır. Bunu əldə etmək üçün, bir sahibkar kimi deyim ki, bələdiyyə əmlakı olmalıdır. Yəni bələdiyyədə kiçik və orta müəssisələr yaradılmalıdır. Xırda kapital qoyuluşu ilə, çevik maliyyə sistemi vasitəsilə bələdiyyənin büdcəsini daha da genişləndirmək olar. Bu, həm də sosial gərginliyi azaldar. Çünki həmin müəssisələrdə işçilərin sayı çox, işin səmərəliliyi məhsuldar olur. Eyni zamanda, Sumqayıt Bələdiyyəsində turizm, bələdiyyə çimərliyi və s. bu kimi xidmət sahələrinin yaradılması da nəzərdə tutulur. Bunun üçün şəhərimizdə münbit şərait var, həm də müxtəlif ixtisaslara malik, düzgün, operativ qərarlar qəbul edən, nizam-intizamlı, Sumqayıta dərindən bələd olan bələdiyyə komandası mövcuddur. Ümid edirəm ki, Sumqayıt Bələdiyyəsi bütün işlərin öhdəsindən gəlib, uğurlara imza ataraq respublika üzrə bələdiyyələr arasında öz yerini həmişə zirvədə qoruyub saxlayacaqdır.  

- Bələdiyyə üzvü olmaqla yanaşı, sahibkarlıq və xeyriyyəçiliklə məşğul olmaq çətin deyil ki? Sizi bu qədər fərqli sahədə fəal olmağa nə motivasiya edir?

- Təbii, çətinliklərlə yanaşı, məsuliyyət də vardır. Mənim eyni vaxtda fəaliyyət göstərdiyim sahələrdə, ictimai işlərdə çalışmağımın hər biri motivasiyadan asılıdır. Motivasiya əslində nəticədir.  Zəhmət çəkirsən, başlayırsan işə, onu sonlandıranda nailiyyətlərə, uğurlara imza atırsan. Bu, nəticə etibarilə motivasiya, işləmək üçün stimul, enerji yaradır, insanı istər-istəməz irəli aparır, gücləndirir.

-Məktəbli mağazalarının müdiri kimi fəaliyyətinizin əsas məqsədi nədir?

-Orta məktəbdə əlaçı oxumuşam. Tale elə gətirdi ki, qaçqınlıq, dədə-baba ocağımızı tərk etmək qismətim oldu. Qərbi Azərbaycanın Dərələyəz mahalından düşmənlər ucbatından Sumqayıta pənah gətirdim və çətinliklərlə üzləşdim. Həmin dövrlərdə, 90-cı illərdə Voznezsenki adına Leninqrad İqtisad Universitetinə daxil oldum.Tələbəlik illərində oxumaqda əziyyət çəkirdik, kitab olmurdu, maliyyə imkanımız yox idi. Sonra bir çox sahələrdə işlədim. Boruyayma zavodunda çilingər, Kimya Sənaye Birliyinin nəzdində olan metal-qab zavodunda kadrların hazırlanması, qəbulu üzrə təlimatçı, baş mühasib, Vergilər Nazirliyinin vergi xidmətində, Əmlak Məsələləri üzrə Dövlət Komitəsində mütəxəssis kimi çalışdım. Və nəhayət, mən rahatlığımı sahibkarlıqda, kitab ticarətində tapdım. Bu sahəni ona görə seçdim ki, çinlilərin bir atalar sözü var, deyirlər, yarım saat ərzində xoşbəxt olmaq istəyirsənsə, ac olanda bəyəndiyin bir yeməyi hazırla, ye, xoşbəxt olacaqsan. Üç saat xoşbəxt olmaq istəyirsənsə, bəyəndiyin bir paltarı geyin, bir tədbirə və ya bir görüşə get, musiqili, əyləncəli vaxt keçirt, xoşbəxt olacaqsan və sonra evə qayıtmaq istəyəcəksən. Üç aylıq xoşbəxt olmaq istəyirsənsə, sevdiyinlə ailə qur, sevdiyinə ərə get. Bir ömür xoşbəxt olmaq istəyirsənsə, sevdiyin bir ixtisasdan, işdən yapış,  Bax, mən də ömürlük xoşbəxtliyimi sevdiyim kitab ticarəti sahəsində tapmışam.

- Qərbi Azərbaycanda qaçqın kimi gəlmişsiniz, deyirsiniz…

- Bəli. Mən, eyni zamanda, Qərbi Azərbaycan icmasının Sumqayıt şəhər nümayəndəliyinin İdarə heyətinin üzvü kimi də fəaliyyət göstərirəm. Cənab Prezidentimizin qeyd etdiyi kimi, biz ləyaqətli şəkildə, müharibəsiz dədə-baba yurdumuza mütləq gedəcəyik. Ölkə başçımızın Qərbi Azərbaycan icmasına öz ad günündə getməyi  və buradan verdiyi mesajlar ürəyimizdən xəbər verdi. Həmin gündən artıq bu yolla irəliləyirik. Bizim əvvəllər Qarabağ dərdimiz var idi. 44 günlük müharibədə hamımız qarabağlı olduq, birliyimiz yarandı, qələbə qazandıq. Bax, istəyirəm ki, indi hər birimiz Qərbi azərbaycanlı olaq. Bizim savadlı, fədakar gənclərimizə, təəssübkeş ziyalılarımıza ehtiyacımız var. Onlar Qərbi Azərbaycanla bağlı mütləq araşdırma aparmalı, bütün tariximizdən, toponimlərimizdən, niyə dədə-baba yurdumuzu qoyub gəlməyimizdən, dörd dəfə deportasiyaya məruz qalmağımızın səbəblərindən yazmalı, təbliğat və təşviğat aparmalıdırlar. Düzdür, ermənilər həmişə tarixi şəraitdən istifadə edirlər. Amma inanıram ki, inşaallah, biz dədə-baba ocağımıza hökmən qayıdacağıq. Çünki bu istiqamətdə işlər gedir, cənab Prezidentin dəstəyi ilə məqsədimiz planlı şəkildə reallaşacaqdır. Necə ki, bu gün dövlət sərhədimiz daxilində müqəddəs bayrağımız qaldırılır, arzu edirəm, tarixi torpaqlarımız olan Qərbi və Cənubi Azərbaycanın da hər bir nöqtəsində üçrəngli bayrağımız dalğalansın.

- Hər il minlərlə kitabı məktəblilərə hədiyyə edirsiniz. Bu təşəbbüs sizdə necə yarandı? Sizcə, bu gün uşaqların, gənclərin kitaba marağı yetərlidirmi?

- Əvvəldə söylədiyim kimi, erkən yaşlarımdan kitab alıb oxumaqda maddi çətinliklə üzləşmişəm. Buna görə də çalışıram ehtiyacı olan, mütaliəyə həvəsli insanlarımızı sevindirəm. Artıq uzun illərdir şagirdlərə, müştərilərimizə hədiyyə olaraq kitablar verirəm və bu təşəbbüsümdən əl çəkmirəm. Qeyd edim ki, şəhərimizdə fəaliyyət göstərən 21 nəfərdən ibarət Dostlar Klubunun üzvüyəm. Qərara gəlmişik ki, kitabxanalarda görüşlər keçirəndə fəal oxuculara kitablar hədiyyə edək. Gənclərimiz, uşaqlarımız asudə vaxtlarında istədikləri kitabı əldə edib oxusun deyə, şəxsən özüm Mərkəzi kitabxanamıza və filiallarına 1500-dən çox kitab vermişəm. Hətta elə ailələr var ki, onların bahalı xarici ədəbiyyatları almaq imkanı yoxdur. Həmin kitabları da onlara əlçatan etmişəm. Bu xeyirxah təşəbbüsümü ənənəvi şəkildə, tez-tez həyata keçirirəm. Bildiyiniz kimi, artıq gənclər kitab oxumaq istəmir, kitabxanalara üz tutmur, hamı elektron vasitələrdən istifadə edir. Təəssüf ki, uşaqlar, gənclər kitab oxumağa maraqlı deyil. Bu, bizim ağrılı, acılı yerimizdir. Alimlərin qənaətinə görə, uşaqlar 9 yaşınadək mütaliə qabiliyyətinə yiyələnməsə, gələcəkdə kitab oxumayacaqlar. Uşaqlar üçün xüsusi vərəqələrdə kitablar var ki, onları alıb uşağa vərdiş etdirmək lazımdır. Bəzisi səsli, şəkil tərtibatlı olur və bunları uşaq istifadə etdikcə kitaba meyllənir, yönlənir, artıq onda sonsuz maraq yaranır. Bunu nəzərə alaraq məsləhət görürəm ki, valideynlər uşaqlarına hətta bir-iki yaşından kitab oxumağı öyrətsinlər.

Son vaxtlar beynəlxalq monitorinqlər keçirilir. Respublikamız bu monitorinqlərdə orta məktəblər üzrə lazımi səviyyədə yerlər tuta bilmir. Buna səbəb isə kifayət qədər kitab oxumamaqdır. Bizdə oxucu sayı çox azdır, yetərli deyil. Əksər valideyn universitetə daxil olmaq, yüksək bal toplamaq üçün övladına mütaliə məhdudiyyəti qoyur, seçim azadlığı vermir. Nəticə etibarilə, kitaba maraq azalır.

Mən çox xarici ölkədə oluram. Müxtəlif yerlərdə, ictimai nəqliyyat vasitələrində görürəm ki, insanlar bardaş qurub kitab oxuyurlar, amma bizdə təəssüf ki, belə deyildir, əksəriyyət telefonla məşğuldur...

- Kitab hədiyyə etdiyiniz uşaqlardan aldığınız ən yaddaqalan reaksiya hansı olub?

- Çox gözəl sualdır. Ümumiyyətlə, uşaqların sevinci mənə rahatlıq, xoşbəxtlik gətirir. Uzun illərdir kitab aləmindəyəm, onlara hansı yaşda hansı kitabı hədiyyə etməyi bilirəm. Məsələn, hiss etmişəm ki, uşaq qiyabi də olsa qəhrəmanla tanışdır. Kitabı vərəqləyir, qəhrəmanın şəklini görəndə, inanın, ya əlini alnına tutur, ya da əlini qəlbinə qoyaraq qəhqəhə ilə gülür. O anı hər adam tuta bilmir. Bax, uşağın bu cür reaksiyasında mən özümü çox yaxşı hiss edirəm. Ümumiyyətlə, kitab ən gözəl hədiyyədir.  Bütün uğurların təməli isə oxumaqdadır.

- Naşir kimi də gənc müəlliflərə dəstək göstərirsinizmi? Azərbaycanda nəşriyyat sahəsində sizi ən çox narahat edən məqamlar hansılardır?

- Hazırda bir çox kitablarımız işıq üzü görür, yeniləri üzərində işlər gedir. Ən qabaqcıl, sertifikasiyadan yüksək bal toplayan 32 nəfər sumqayıtlı müəllimlə bərabər, rəhbəri olduğum layihənin məqsədi isə orta məktəblərin aşağı siniflərində ədəbiyyat vəsaitlərinin tərtibatı, istehsalı, çatdırılmasıdır. Son vaxtlar hər kəs istəyir övladı yaxşı ixtisas sahibi olsun, oxusun, repititor yanına getsin. Lakin indiki çətin vaxtda bəzi ailələrin vəziyyəti buna yol vermir. Həmin vəsaiti çıxartmaqla repititorluğa, əlavə müəllim yanına getməyə ehtiyac qalmır. Müəllifi olduğumuz layihə məktəb proqramını, dərsliyi birbaşa tamamlayır. Nəşr etdiyimiz vəsaiti respublika səviyyəsində müəllimlər və məktəblilər sevə-sevə istifadə edirlər. Gələcəkdə bu uğurlu layihəmizi daha da genişləndirəcəyik.

Bundan əlavə, gənc müəlliflərin kitablarını xüsusi güzəştlərlə çap edirik. Bəzən elə olur ki, yazarlara imkanımız daxilində maliyyə dəstəyi göstərik. Son vaxtlar naşirlik işində məni narahat edən odur ki, oxucu sayı azdır. Kitabı müəlliflər 100-200 ədəd tirajla çap edirlər. Qohum-əqrəbaya, yaxınlarına verirlər. Lakin xüsusi vurğulayım ki, məsələn, yazıçı Varisin kitabları ən azı beş-on min tirajla çap olunur. Əlbəttə, müasir dövrlə ayaqlaşmaq, zamanın nəbzini tutmaq lazımdır. Elə kitablar yazılmalıdır ki, daha geniş oxucu kütləsi sevə-sevə alıb oxusun.\

-Xeyriyyəçilik sizin üçün nə ifadə edir? Bu gün cəmiyyətimizdə xeyirxahlığın rolu haqqında nə düşünürsünüz?

-Təmənnasız yaxşılıq etmək məni həmişə rahatlandırır. Ümumiyyətlə, xeyirxahlıq ruhun qidasıdır, deyirlər. Xeyirxahlıq təkcə maddiyyatla ölçülmür. Mənəvi dəstək də bir xeyirxahlıqdır. Təbəssümün, xoş ünsiyyətin özü bir xeyirxahlıqdır. Cəmiyyət müxtəlif xarakterli, müxtəlif təbəqəli, maddi və mənəvi cəhətdən fərqlənən insanlar toplusudur. Və tarixən xeyir şərə həmişə qalib gəlib. Yazarlarımız da xeyirin şər üzərində qələbəsindən yazıblar. Xeyirxahlıq həm xoşxassəli xəstəlik, həm pandemiya xarakterli olmalıdır. Biz bu xəstəliyə yoluxmalıyıq, yoluxdurmalıyıq. Mütləqdir ki, insanlar öz-özünə hesabat versin ki, mən gün ərzində hansı xeyirxahlığı etdim. Şərt deyil ki, cibindən götürüb kiməsə nəsə verəsən. Yol göstərməyin, təsəlli verməyin, mənəvi dayaq olmağın özü də bir xeyirxahlıqdır.   

-Gənclərə, xüsusilə məktəblilərə əsas tövsiyəniz nədir?

- Öz üzərlərində çoxlu çalışsınlar, cəmiyyətimizə yararlı olsunlar. Yaxşı oxusunlar. İnanın ki, savad insanı ucaltdığı qədər heç nə ucaltmır. Səmimi olsunlar. Bir-birinin uğuruna sevinməyi bacarsınlar. Paxıllıq deyilən xəstəlikdən uzaq olsunlar. Uğurlu insanların yanında çalışsınlar. Hər kəsə yaxşılıq etsinlər. Bundan yorulmasınlar. Öz kökümüzə, milli dəyərlərimizə söykənərək cəmiyyətimizə xidmət eləsinlər. Adət-ənənələrimizi yaşatsınlar. Milli kimliyimizi qorusunlar. Azərbaycanlı olmağımızla fəxr etsinlər, kökümüzdən qopmasınlar. Öz tariximizi, mədəniyyətimizi öyrənsinlər. Uğursuzluqdan qorxmasınlar, çəkinməsinlər. Bəzən valideynlər gəncləri çərçivəyə salırlar, olmaz. Bilirsiniz, körpə dəfələrlə yıxıla-yıxıla ayaqüstə yeriməyi öyrənir. Gənclərimiz də səhv edə-edə, uğursuzluğa düçar ola-ola uğur qazanırlar. Körpəni yıxılmaq böyütdüyü kimi, gəncləri də səhvlər, uğursuzluqlar böyüdür. Çox, yekə-yekə danışmaqdan çəkinmək, sadə olmaq gərəkdir. Həmçinin gözəl danışdıqları qədər də gözəl qulaq asmağı öyrənsinlər. Sosial şəbəkələrdən az, məqsədli şəkildə istifadə etsinlər. Virtual aləmdə geyimlərini, özlərini nümayiş etdirməsinlər.  Ağıllarının məhsulunu, dəyərlərini nümayiş etdirsinlər. Həyat heç də göründüyü kimi deyil. Şahidiyik ki, dənizdən ovcumuza aldığımız su gömgöy deyil, şəffaf olur. Bir sözlə, gənclərimiz hər bir tənqiddən nəticə çıxarmalı, sadə, gözəl tərbiyəli,dürüst olmalı, hüquqa, ədalətə söykənməlidir. 

-Sonda portalımızın oxucularına nə demək istərdiniz?

- Prtalınızı mütəmadi  izləyirəm.  Oxucularına da həmişə doğru, düzgün mənbələrdən qidalanmağı, milli dəyərlərimizi təbliğ edən məlumatları oxumağı məsləhət edərdim. Bəzi saytlarda bayağı yazılara rast gəlinir, bu, isə insanları çaşdırır. Lakin cəmiyyətin tərbiyəsi, gələcəyi üçün çalışan yaxşı yazarları dəstəkləməli, onlara layk vurmalı, sayını çoxaltmalıyıq. Dəyərli oxuculara sonsuz təşəkkürümü bildirirəm.

-Maraqlı müsahibəyə görə biz də sizə dərin təşəkkür edirik.

-Çox sağ olun.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Salam, "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının əziz izləyiciləri!

Bəzən bir şeir bizi bizdən yaxşı tanıyar, daxilimizi misralarda əks etdirər, ruhumuzu soyuq külək kimi titrədər. O şeir kədərləndirər, düşündürər. Elə "Sevdiyin şeiri gəl mənə söylə" rubrikasının əsas mahiyyəti budur.

Bu gün də dəyərli bir qonağımıza- Təbrizdə yaşayıb yaradan Əli Çağlaya "Sevdiyin şeiri gəl mənə" söylə deyəcəyik. Yeri gəlmişkən, o, həm də bizim portalın Güney Azərbaycan təmsilçimizdir.

-- Salam, əziz Əli bəy, xoş gördük, söz Sizindir.

-- Salam Ülviyyə xanım, xoş gördük. Gözəl layihənizə məni də dəvət etdiyiniz üçün minnətdaram.

 Mənim ən son günlər sevdiyim şeir Güneyli şair Zaman Paşazadənin "Bob Ross ilə rəsm ləzzəti" şeiridir.

Mən həmişə belə düşünmüşəm ki, şeir, şair ilə oxucunun arasında qurulan əlaqə vəsaitidir. Bu şeiri isə oxuyanda Zaman Paşazadə ilə daha çox əlaqə qura bilirəm. Bu şeir Bob Rossun sakitcə xərçəng xəstəliyi ilə ölümə yönələn rəsmlərinin dilini estetik bir maskaya çevirərək, oxucunu unudulmuş bir faciənin içinə aparır. “Xəyal gücünüzü özgür buraxın” deməsi əvvəlcə yaradıcılıq azadlığı kimi səslənsə də, az sonra yaddaşdan qaçma texnikasına çevrilir: asid yağışını, duz qasırğasını, quruyan Urmu gölünü düşünməməyi, unutmağı öyrədilir. Beləcə, rəsm prosesi yalnız gözəllik yaratmır, həm də reallığın üzərinə çəkilən titan-bəyaz bir susdurma qatına çevrilir. Şeirin mərkəzində duran flaminqolar və Urmu gölü artıq təbiət obrazı deyil, kollektiv vicdanın simvoludur. “Bir dəqiqəlik sükut ölüm məşqidir” misrası ilə Zaman Paşazadə sükutu vərdiş və gündəlik halına gəlmiş bir yoxluq kimi təqdim edir. Görünür ki, şairin dünyagörüşü genişdir və rəvayətlənən mətni mahircəsinə prozadan çıxarıb şeirləşdirə bilibdir.

BOB ROSS İLƏ RƏSM LƏZZƏTİ

Bir dəqiqəlik sükutdan sonra uçdu Flaminqolar

Ağ bir məzarlıq qaldı ayaqlarının altında

Ağ bir rəsm bumu...

Mən Bob Ross

Sizinlə bu ağ Xaos laboratoriyasındayam

Əlinizədəki fırçanı tanrı kimi tutun

Xəyal paletindən lacivərd mavisini seçin

Göy üzü boşluğunu

Mavi başlamalıyıq.

Xəyal gücünüzü özgür buraxın

Siz bu dünyanın yaradıcısısınız.

Hə! elə bu sağ köşədə

Bir bulud yaşayırmış bəlkə.

Bir az titan bəyazı qatırıq

Yumşacıq zərbələrlə

Ağ bir bulud yaranır

Bax belə...

Kəsin, arxadaşsız darıxacaq buludumuz

Elə isə kiçik, xoşbəxt, buludlar çizirik

Fırladaraq-fırladaraq fırçanı.

Bu rəsm, boyalı bir flaşbək,

Ağ qara bir gələcək rəsmidir;

Bir az keçmişə dalalım

Unutmayıbsızsa dəniz var imiş buralarda

Unutmayıbsızsa Urmu mavisi deyə bir boya var

Fırçanızı Urmu boyayın

Heç bir sınır yoxdur

Qoyun həyat su kimi axsın

Urmu gölü var imiş deyə düşünün

Sayxın bir gölün qırağında öldüyünüzü düşünün

"Bu an, burada" texniki ilə

Fırçamızla dünyaya toxunuruq

Sağdan sola

Soldan sağa

Yaşıl bir hüzur

Mavi bir özgürlüklə

Dəniz döşəyirik duzlağa

Dalğaların səsini də çizirik

Havanın sərinliyini də.

Dərin bir nəfəs alın

Aldığınız bu nəfəsdə

Gölün mavi qoxusunu içinizə alırsınız

Başınızı qaldırıb göy üzünün maviliyinə baxırsınız

Burnunuzla havanı içinizə çəkib, "Mavi göl" deyərək eşiyə ötürürsünüz.

İndi nəfəsinizin gedib gəlməsinə odaqlanırsınız

Özünüzü rahat hiss edirsiniz

Sıxıntılarınızı fırçanı çaldıqca geridə buraxırsınız

Hə! elə indi, burada

Dənizin ortasında bir ada var

Adını xoşbəxtlik qoyun

Bir gəmi var

Nuh gəmisi

Bütün varlığı qurtaracaq bir gəmi,

Heç bir şey imkansız deyil,

Yağış yağacaq bir azdan

- Yox yağışı unudun

Düşünməyin

Xəyalınızı o qədər də özgür buraxmayın

Əsid yağısını unudun

Duz qasırğasını düşünməyin

Diqqətiniz dağılmışsa

Təkrar nəfəs almağa,

Mavi göl kəlməsinə odaqlanın

Flaminqo yerinə Əbabil qoymayın

Duz yerinə Siccil qoymayın

Heç bir şey olmamış kimi davranın

Xəyal edin; bulud kimi sovuşur gərginlikləriniz

Sükutu dinləyin

Xəyal edin xoşbəxtsiniz...

Bir dəqiqəlik sükut ölüm məşqidir

Bir dəqiqəlik sükutdan sonra

uçdu Flaminqolar

Şəhərin üstündə səs divarını sındırdılar

Səs insanların başına düşdü.

Sükutla anılan ölülərin səsi doldu şəhərə

Mən Bob Ross!

Xərçəngdən ölmüş,

bir təbiət rəssamıyam.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 "Dərdiş" kəlməsi ana dilimizdə geniş yayılan standart bir söz deyil, daha çox Qazax bölgəsinə məxsus yerli şivə sözüdür və əsasən "sədaqətli", "dürüst", "qətiyyətli" və ya "inanılmış" mənasında işlənir. Bu gün sizə çağdaş Azərbaycan poeziyasında Dərdiş kimi tanınan şair Ehtiram İlhamdan söhbət açmaq istəyirəm.

Amma əvvəlcədən etiraf edirəm ki, orta təhsilə doğulduğu Tovuz rayonunda yiyələndiyini bilsəm də, ondan sonra başına gələnlərdən xəbərsizəm. Bir də ki, şairin tərcümeyi halı elə də önəmli deyil, daha çox yaradıcılığı maraqlı olur. Ehtiramı iyirmi il olar ki tanıyıram. Mərd, sadə, etibarlı adamdır. Yaratdığı poeziya nümunələri poeziyasevərlər tərəfindən rəğbətlə qarşılanır. Əsasən heca vəznində yazır...

Müsahibələrindən birində deyir ki:-“Şeir hər şeydən əvvəl həm də bir estetika məsələsidi. Hər kəsin öz zövqü, öz baxışı var. Bu mübahisələrin olması isə çox təbiidir. Hər kəsin öz həqiqəti olur. Hər yazar özünü harda görürsə, orda da özünü rahat hiss edir. Qoy elə də olsun. Bizim - Azərbaycan şeirinin əsas vəzni məhz hecadı. Bu dilin ən gözəl şeirləri də hecada yazılıb. Bu, birmənalıdır. Amma kimin ilhamı hara qədərdisə, kim nədə bacarırsa, qoy öz yazı-pozusuyla da məşğul olsun. Şeir əsl şeirdisə, hansı vəzndə olmağının fərqi qalmır. Yetər ki, şeir olsun...”

Xarizmatik adamdır. Qürurlu və məğrurdur. Özünə inamı və müstəqilliyi ilə seçilir. Punktual, çevik və macəraçı xüsusiyyətləri var. Əhval-ruhiyyəsi yaxşı olanda şən, gülərüz və səxavətli bir dost olur. Yeyib içməyi, dostları ətrafına toplamağı xoşlayır. Hər zaman enerjili və dinamikdir, öz səyi ilə həyatın çətinliklərini aradan qaldırmağa qadirdir...

"Bizim nəsil, sovet rejiminin dağılan vaxtlarına düşdü. Bizdən 3-4 yaş böyük olanlar rejimin yaxşı vaxtında yaşamışdılar. 120 manatla ailəni normal dolandırmaq, Qafqaz kurortlarından birində dincəlmək mümkün idi. Bizdən əvvəlki və bizdən sonrakı nəsil bizim qədər əziyyət görmədi. Müharibə bizim gəncliyimizə düşdü. Həm xalq hərəkatı, həm də müharibə bizim nəsildən, həmyaşıdlardan çox şey aldı. Mən belə düşünürəm ki, xalq hərəkatı, torpaqların azadlığı uğrunda mübarizə adlı məfhumlar konkret adamların alnına yazılmış işlərdir. Millətin millət olma prosesində mütləq seçilmiş insanlar iştirak edir. Gözümü açanda özümü proseslərin içində gördüm. Yusif Səmədoğlu, İsmayıl Şıxlı, Vaqif Səmədoğlu, Xəlil Rza, İsmayıl Şıxlı və adını hamımızın bildiyi ziyalılar bizə yön verirdi. Ən böyük qələm adamları xalq hərəkatında idi. Mənim mənsub olduğum nəsil gözünü dünyaya ən millətçi şeirlərlə açmışdı. 1987-ci ildə Ukraynada hərbi xidmətdə idim. Məmməd İsmayıl "Gənclik" jurnalında Bəxtiyar Vahabzadənin "Gülüstan" poemasını çap etmişdi və qardaşım həmin jurnalı sovqatın içində mənə göndərmişdi. Mən qaravulda o poemanı əzbərləmişdim. Bundan əlavə Bəxtiyar Vahabzadənin "Ana dili" şeirini də əzbər bilirdim..."- söyləyir.

Davranışında mehriban və rahat olduğundan ünsiyyətdə çox yaxşıdır. Onu aldatmaq mümkün deyil, necə deyərlər, ağıllı və duyuq adamdır. Yoldaşlıqda pul xərcləməkdən çəkinmir. Qeybətdən çox uzaqdır, sözü üzə deməyi bacarır. Bu da ətraflarındakı insanları təsirləndirsə də, bəzən kimlərinsə xoşuna gəlmir...

Deyir ki:- “Gözümü açıb saz eşitmişəm, şeir eşitmişəm. Həm də çox yaxşı şeirlər eşitmişəm. Mənim sevdiyim çox şair olub. Orta məktəbdə əlimə keçən hamını oxumuşam. Məni tutan bütün şeirləri əzbərləmişəm. Amma şeir adına uçunduğum Səməd Vurğun olub. Hüseyn Arif, Əli Kərim, Eldar Baxış, Ramiz Rövşən, Şaiq Vəli, Akif Səməd, Murad Köhnəqala və Məmməd İlqar- bunların hər biri ustaddı. Amma sənətdə Məmməd İsmayılı məhək daşı hesab edirəm. Onu da deyim ki, hamının ən çox üz tutacağı ən böyük ustad Abbas Tufarqanlını hesab edirəm. O, sadəcə, dəhşətdir..."

...Bəli, onun xüsusiyyətləri arasında dürüstlük, sədaqət və cəsarət önəmli yer tutur. Verdiyi sözə sadiq qalır və yalandan zəhləsi gedir. Həyatına nizam-intizam gətirmək və ətrafdakı insanları təşkilatlandırmaq onun təbii qabiliyyətlərindən biridir. Maliyyə məsələlərində bacarıqlı və analitik təfəkkürə sahibdir. Və çox qəribədir ki, heç vaxt mövcud şəraitə boyun əymir və çətinliklərə iradə ilə qalib gəlməyi bacarır...

“Keşkə istedadı olan hər bir insanın - şairin, yazı-pozu adamının normal işi-gücü olaydı. İşləyib həm ailəsini dolandıra, həm də canı ağrıyanda müalicəsinə pis-yaxşı dava-dərman yetirə biləydi və kimsədən də asılılığı olmayaydı. Axı, bu yazığın ömrü-günü ən xırda məişət qayğılarının əlində əriyib itir. Gözünün odunu töküb ortaya çıxartdığı yazı-pozusundan qazandığı da ağlara qalmasın. Gözünü açıb-yumunca əlinə gələn qəpik-quruşun hardan gəlib hara getdiyini də bilmir. Qarşısında isə iki yol qalır: ya yuxarılara boyun əyməlisən, ya da mərdi mərdanə ömür sürməlisən. Birinci yola gedənlər çox olsa da, getməyənlər də olur. Və nə yaxşı ki, belələri var. Yoxsa, məmləkətin halı lap fəna olardı. Az-çox insanlarımızda milli adına nəsə qalıbsa, onlara borclu olmalıyıq. İkinci yol isə kimlərə ağız açmaqdan, kimlərinsə mərhəmətinə sığınmaqdan keçir. İnandırım sizi, heç bir istedadlı adam istəməz bunu etsin. Amma, "ehtiyacın qəhrəmanı da qul etdiyi" barədə həqiqətin yalan olduğunu bu ölkədə neçə nəfər sübut etməyi bacarıb? Rəhmətlik Vurğun Əyyub kimi...”- söyləyir.

O, həm də çalışqanlığı ilə seçilir, bacarıqlı olması və müşahidə qabiliyyəti ilə fərqlənir. Olduqca diqqətlidir, ətrafdakı detallara xüsusi dəqiqliklə yanaşır və hər şeyi ən xırda təfərrüatına qədər araşdırmağı xoşlayır. Bir sözlə, sosial, istiqanlı və təşkilatçılıq qabiliyyəti yüksək olan insandır. Ona görə də cəmiyyətdə özünə hörmət və diqqət çəkməyi bacarır. Və bu diqqətdən zövq alır. Bir də ki, xarici görünüşünə və geyimlərinə böyük əhəmiyyət vermək onun şakərlərindən biridir...

Deyir ki:- “Hərə poeziyada öz istədiyini axtarıb, tapmaq istəyir. Aşiqlər sevgi şeiri gəzir, kimsə vətənpərvərlər ritorika və pafos dolu tribun şeirləri eşitmək istəyir, dərdli adamların gözü kədər poeziyasını axtarır, həyatın dərin qatlarına varmaq istəyən kəslər isə şeirdə fəlsəfi çalar gəzir. Əgər arzuladığına çata bilibsə, deməli, qarşındakı şeirdir. Poeziya da əslində elə budur. Ümumiyyətlə, şeir maraqlı və həddən ziyadə qəribə bir nəsnədir. Elə şeir var, onu bərkdən oxumaq olmaz, hətta öz içində belə pıçıltıyla söyləməlisən. Elə şeir var, hayqırmalısan, yavaş desən, əzəməti itər. Həm də adamlar kimi, məclislər də rəngarəng olur. Hər adamın yanında hər şey danışılmaz. O ki qala şeir ola. Hətta demək məcburiyətində qalınsa belə, məqama uyğun şeir söyləməlisən. Çünki "zövqlər dartışılmaz" məntiqi burada yerinə düşür...”

...Onun haqqında söylədiklərim, bəlkə də zərgər dəqiqliyi ilə alınmadı, amma Azərbaycan poeziyasının qədri bilinməli “ZƏR”-lərindən biri olduğuna əminəm. Bu günlərdə şair Ehtiram İlhamın 57 yaşı tamam oldu. Onu bu münasibətlə təbrik edir, möhkəm can sağlığı, yaradıcılıq uğurları arzulayırıq...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)