Litva Respublikasının Azərbaycan Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Kestutis Vaşkeleviçus Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun mənzil-qərargahını ziyarət edərək, təşkilatın prezidenti professor Aktotı Raimkulova ilə görüşüb.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, görüşdə Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu tərəfindən zəngin türk mədəni irsinin qorunması və təşviq edilməsi istiqamətində həyata keçirilən layihələr, 2021-ci ildə Fond və Litva Respublikası arasında imzalanmış Əməkdaşlıq Memorandumu çərçivəsində davam edən iş birliyi və gələcək əməkdaşlıq istiqamətləri müzakirə olunub.

Professor Aktotı Raimkulova Fondun fəaliyyətinin yalnız Türk ölkələrini əhatə etmədiyini, eyni zamanda onun hüdudlarından kənara çıxaraq, Litva, Polşa, Rumıniya və digər dövlətlərdə yaşayan türk kökənli xalqların mədəni irsinin  qorunması və təbliğ edilməsinə yönəlmiş işlər gördüyünü xüsusi qeyd edib.

Səfir təmsil etdiyi ölkənin Fond ilə əməkdaşlıqda maraqlı olduğunu, 700 ildən artıq Litva ərazisində yaşayan tatar və karaimlərin qədim mədəni irsə malik olması və bu irsin indiyədək qorunub-saxlanılmasına dövlət tərəfindən xüsusi diqqətin yetirildiyini vurğulayıb.

Bu xüsusda, Fond ilə ikitərəfli layihələrin icra edilməsi, o cümlədən Litvadan olan türk kökənli xalqların da müxtəlif tədbirlərə dəvət edilməsi barədə fikir mübadiləsi aparılıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.05.2026)

F.Köçərli adına Respublika Uşaq Kitabxanasında türk xalqlarının şifahi ədəbiyyatını toplamaq, araşdırmaq və müasir oxuculara çatdırmaq sahəsində tanınan yazıçı, nağılçı və folklor tədqiqatçısı Yücel Feyzioğlu ilə “Nağıl-terapiyası nədir?” mövzusunda görüş keçirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına kitabxanadan verilən məlumata görə, tədbirdə AMEA-nın Nizami  Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun əməkdaşları – Dosent f.ü. f.d.  İlhamə Ağazadə və  Gülnar Qəmbərli, Folklor İnstitutunun şöbə müdiri Səriyyə Gündoğdu, yazıçı, prof.f.ü. f.d.  Zahid Xəlil, yazıçı- psixoloq İlqar Kamil, yazarlar Reyhan Yusifqızı,  Sevinc Nuruqızı, həmçinin digər ədəbiyyat nümayəndələri və gənc psixoloqlar qonaq qismində iştirak ediblər.

 Kitabxananın direktoru, Əməkdar mədəniyyət işçisi Şəhla Qəmbərova çıxışında nağıl-terapiyanın uşaqların emosional, psixoloji və davranış inkişafında mühüm rol oynadığını bildirib. O qeyd edib ki, bu yanaşma nağıl və hekayələr vasitəsilə uşaqlara öz qorxu və narahatlıqlarını ifadə etmək, daxili gərginliklərini azaltmaq imkanı yaradır. Nağıllar uşaqlarda empatiya hissini gücləndirir, özünəinamı artırır və çətin situasiyaların həll yollarını daha asan qavramağa kömək edir. Onun sözlərinə görə, nağıl-terapiya həm tərbiyəvi, həm də psixoloji baxımdan effektiv metod kimi çıxış edir.

Daha sonra Yücel Feyzioğlu çıxışında  keçdiyi yaradıcılıq yolundan danışıb. Müəllif bildirib ki, qələmə aldığı nağıllar yalnız şəxsi yaradıcılığının deyil, eyni zamanda yüzlərlə nağılçı, ozan və xalq sənətkarının illərlə formalaşdırdığı zəngin folklor irsinin nəticəsidir. O, “Nağılsız uşaq, nağılsız ölkə ola bilməz” fikrini xüsusi vurğulayıb.

İlqar Kamil isə  çıxışında nağıl-terapiyanın praktik tətbiqinə dair nümunələr təqdim edib. O bildirib ki, nağıllar uşaqlarda davranış pozuntularının aradan qaldırılması, qorxu və narahatlıqların azaldılması, həmçinin onların emosional inkişafının dəstəklənməsində təsirli vasitələrdən biri hesab olunub.

Tədbir çərçivəsində qardaş Türkiyədə fəaliyyət göstərən bir neçə uşaq yazıçısı və tədqiqatçı ilə onlayn canlı bağlantı yaradılıb. Çıxış edən qonaqlar müasir dövrdə nağıl-terapiyanın əhəmiyyətindən, texnologiya əsrində uşaqların nağıl dinləməsinin onların mənəvi və psixoloji inkişafına müsbət təsir göstərdiyindən bəhs ediblər. Onlayn görüşdə Pamukkale Universitetinin Çağdaş Türk ləhcələri və ədəbiyyatı bölməsinin müəllimi, ədəbiyyat dili üzrə mütəxəssis və uşaq ədəbiyyatı araşdırmaçısı, doktor Yaşar Sözen, həmçinin İnsan və Toplum Bilimləri Fakültəsinin Çağdaş Türk ləhcələri və ədəbiyyatları üzrə prof. Soner Sağlam çıxış ediblər. Qonaqlar nağıl ənənəsinin yaşadılmasının uşaqların milli-mənəvi dəyərlərə bağlı böyüməsində mühüm rol oynadığını vurğulayıblar.

Tədbirin keçirilməsində əsas məqsəd uşaqlar arasında mütaliə mədəniyyətinin təşviq edilməsi, nağıl və folklor irsinin təbliği, türk dünyasının ortaq ədəbi-mədəni dəyərlərinin tanıdılması, eləcə də gənc nəslin milli-mənəvi dəyərlərə bağlılığının gücləndirilməsi olub. Görüş zamanı nağıl-terapiyanın uşaqların psixoloji və mənəvi inkişafındakı rolu, müasir dövrdə uşaq ədəbiyyatının əhəmiyyəti və folklor ənənələrinin yaşadılmasının

vacibliyi diqqətə çatdırılıb.    

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.05.2026)

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

“Mənimki də iş deyil ki...

Tək işim var — səni sevmək,

Səni hər gün bir az daha,

Bir az daha fikirləşmək...”

                      Rəşid Nəsirzadə

İstəkli oxucularımıza daha bir istedadlı gəncimizi tanıtmaq istəyirəm. Hər bir istedadlı gənclə tanışlıq, mənim kimi, hər birimizdə də ədəbiyyatımızın gələcəyi ilə bağlı böyük ümidlər oyadır. Rəşid Nəsirzadə də belə ümidverici gənclərimizdən biridir...

Rəşid Nəsirzadə 30 yanvar 2003-cü ildə anadan olub.

2020-ci ildə Etibar Cəlilov adına 272 nömrəli tam orta məktəbi bitirib, həmin il Qərbi Kaspi Universitetinin Tarix (tədris ingilis dilində) ixtisasına qəbul olunub. 2024-cü ildə bakalavr təhsilini başa vurub. Hazırda İstanbul Beykənt Universitetinin magistratura pilləsinin II kurs tələbəsidir və “Finans” ixtisası üzrə təhsil alır.

Ədəbiyyat sahəsində də fəaliyyət göstərən müəllif 2023-cü ildə Mücrü Nəşriyyatının təşkil etdiyi gənclər arasında ümumrespublika hekayə müsabiqəsində V yerə layiq görülərək diplomla təltif olunub. 2024-cü ildə Xəzər Universitetinin təşkilatçılığı ilə keçirilən V Məmməd Araz adına Poeziya Müsabiqəsində uğurlu iştirakına görə diplom alıb.

Poeziya müsabiqəsində təqdim olunan şeirlərinin bir qismi müəllifin yeni çap olunmuş “Və İstanbul kimisən...” adlı kitabında yer alıb. Aşağıda təqdim olunan şeirlər də həmin kitabdandır.

YENƏ SƏNSİZ QALMIŞAM

Yenə sənsiz qalmışam,

Sən olan bu şəhərdə.

Bir az dərd, qəm almışam,

Şən olan bu şəhərdə.

Yenə Bakı küləyi,

Səpələyir kədəri.

Öz dərdini azaldıb,

Sənsizlikdən pay verir.

Sən olmayan günümə,

Sönmüş ümid gətirir.

Yenə səhər oyanıb,

Əl-üzümü yumadan,

Qanadaraq yaramı,

İlk səni düşünmüşəm.

Baxaraq şəkillərə,

Yamanca üşümüşəm.

Yenə sənli xəyalım,

Saçlarındək uzundur.

Sanma ki, unutmuşam,

Dəmlikdəki çay belə,

Xatirəntək soyuqdur.

Yenə sənsiz qalmışam,

Sən olan bu şəhərdə.

Hər kəsi sən sanmışam,

Güvənmirəm kimsəyə.

AYRI-AYRI ŞƏHƏRLƏRDƏ

Ayrı-ayrı şəhərlərdə,

Eyni hissin əsiriyik.

Bəlkə qızmar yay günəşi,

Bəlkə sərin əsintiyik.

Əsir yenə o əllərin,

Hərdən mesaj yollayanda.

Mən oyağam, sən yatmısan —

Bax, fərqlidir saatlar da.

Mənimki də iş deyil ki...

Tək işim var — səni sevmək,

Səni hər gün bir az daha,

Bir az daha fikirləşmək...

Kaş, öyrənsəm, hansı ölkə,

Hansı şəhər bizə çıxır...

Sənə gələn o yollara

Duyğularım dağılıbdır.

Ayrı-ayrı şəhərlərdə

Yaşayırıq yaşamadan.

İnsanlarla tanış olub,

İkimizi tanımadan.

FEVRAL AYI

Fevral ayı - ayların ən qısası,

Fevral kimi qısa oldu bu ömrün.

Nə ayazı daddı könlün doyunca,

Nə yaz gördü “tale" adlı o gülün.

Fevral ayı - bir ayrılıq sonrası,

“Sonra keçər, sonra bitər”, dedilər.

Bilmədilər, ruhumdasan hələ də,

Vaxtı gələr, qəlbdə itər, dedilər.

Deyilənlər yalanıydı, elə bil,

Yoxsa, niyə unutmuyam mən səni?

Həqiqətə alışmaq çox asankən,

Təsəlliyə inanmaqmış çətini.

Fevral ayı - darıxmağın baharı,

Yağsın yağış damla-damla küçəyə.

Soyuq olmaz, qəm bürünüb üstümə,

Yanır indi duyğularım “sən” deyə.

Yoxluğunda təqvim belə dəyişmir,

Həmin ayın ikisində qalıbdır.

Zaman özü batmış gəmi kimidir,

Ötən günə bir də geri qayıtmır.

Fevral ayı - sevinməyin qısası,

Əvəzləndi gülüşlərim kədərlə.

Gün tutulub, işıq saçmır sabaha,

Dostlaşıbdır misralarım gecəylə.

Fevral ayı - ayların ən qısası,

Fevral kimi qısa oldu bu ömrün.

Nə ayazı daddı könlün doyunca,

Nə yaz gördü “tale” adlı o gülün…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.05.2026)

Xədicə Həmidova,

Azərbaycan Rəssamlıq Akademiyasının  “Təsviri sənət və sənətşünaslıq” fakültəsinin Təsviri incəsənət tarixi və nəzəriyyəsi ixtisası üzrə IV kurs tələbəsi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Dünya, həmçinin Azərbaycan incəsənət tarixində nonkonformizm çox maraqlı təsviri sənət cərəyanlarından biri hesab olunur. Nonkonformizm sözü “uyğunlaşmamaq”, “hamı kimi olmamaq”, “başqalarından fərqlənmək” mənasını ifadə edir. Termin etimoloji baxımdan latınca və sonradan Avropa dillərində formalaşmış anlayışlarla bağlıdır və ümumi mənada mövcud qaydalara tabe olmamaq deməkdir. Bu məna təsviri sənətdə də özünü aydın şəkildə göstərmişdir.

Nonkonformizm əsasən Sovet dövründə, xüsusilə də İkinci Dünya Müharibəsindən sonra formalaşmışdır. Bu istiqamətin nümayəndələri rəsmi şəkildə qəbul edilən sosialist realizmi prinsiplərini qəbul etmirdilər. Məhz buna görə də onlar tez-tez hökumət, senzura və rəsmi sənət qurumları ilə problemlər yaşayırdılar.

Bu sənətkarlar üçün əsas məsələ ideoloji sifarişləri yerinə yetirmək deyil, insanın daxili aləmini, şəxsi düşüncələrini, fərdi baxışını ifadə etmək idi. Buna görə də onların yaradıcılığında Qərbi Avropa modernizminin, avanqard sənətin, eksperimentlərin təsiri hiss olunurdu.

Sovet dövründə “nonkonformist” termini geniş şəkildə işlədilmirdi. Belə rəssamları daha çox qeyri-rəsmi, alternativ, eksperimental sənətkarlar adlandırırdılar. Onların əsərləri rəsmi sərgilərə buraxılmır, bəzən gizli şəkildə nümayiş etdirilirdi.

Əgər sosialist realizmində kollektiv əmək, dövlət uğurları, ideoloji dəyərlər və təbliğat ön planda idisə, nonkonformist rəssamların yaradıcılığında fərdiyyət, azadlıq, daxili gərginlik, mənəvi axtarış və şəxsi duyğular əsas mövzuya çevrilirdi. Bu isə Sovet ideologiyasının kollektivlik prinsipinə zidd hesab olunurdu.

Məhz buna görə nonkonformizm yalnız sənət istiqaməti deyil, eyni zamanda yaradıcı azadlığın və düşüncə müstəqilliyinin simvolu kimi tarixdə xüsusi yer tutur.

Nonkonformizm sadə dillə desək, Qərbi Avropadan gəlmiş bir anlayış idi və ilkin mərhələdə sovet rəssamları ilə birbaşa əlaqəsi yox idi. Lakin Sovet İttifaqında sosialist realizmindən kənar, fərqli və rəsmi sənət normalarına uyğun gəlməyən yaradıcılıq nümayiş etdirən rəssamlar zamanla özlərini ifadə etmək üçün bu termindən istifadə etməyə başladılar.

Nonkonformist rəssamlar vahid bir üslubda işləmirdilər. Onların yaradıcılığında konseptualizm, abstraksionizm, kubizm, futurizm, dadaizm və digər modernist istiqamətlərin təsiri görünürdü. Məhz buna görə onları bəzən avanqard rəssamlar da adlandırırdılar.

1970-ci illərdən etibarən nonkonformist rəssamların sərgiləri keçirilməyə başlandı. Lakin bu sərgilər çox zaman qalmaqallı olurdu və rəsmi dairələrin təzyiqi ilə qarşılaşırdı. Bəzi hallarda sərgilər bağlanır, iştirakçılar təqib olunur, sürgün edilir, həbsə salınır və ya psixiatrik xəstəxanalara göndərilirdi. Bu, Sovet hakimiyyətinin azad yaradıcılığı qəbul etmədiyini göstərən mühüm faktlardan biridir.

Nonkonformizmin Sovet məkanında yayılması ilə bağlı maraqlı məqamlardan biri də 1959-cu ildə SSRİ-yə gələn amerikalı sənət nümayəndələrinin sərgiləridir. Onların gətirdiyi əsərlər Qərb modernizmi və avanqard sənət nümunələri idi. Belə əsərlərlə əvvəllər yaxından tanış olmayan sovet rəssamları, xüsusilə gənc sənətkarlar bu sərgilərdən güclü təsir aldılar.

Məhz bundan sonra avanqard və eksperimental sənət meyilləri sovet rəssamları arasında daha geniş yayılmağa başladı və gələcək nonkonformist hərəkatın formalaşmasına təkan verdi.

Azərbaycanda da nonkonformist rəssamlıq özünəməxsus şəkildə inkişaf etmişdir. Bu istiqamətin nümayəndələri adətən “altmışıncı illərin nəsli” kimi tanınırlar. Həmin sənətkarların yaradıcılığında artıq sosialist realizminin sərt çərçivələri deyil, avanqard sənətə xas axtarışlar, fərdi üslub və eksperimental yanaşmalar müşahidə olunur.

Bu rəssamlar öz əsərlərində insanın daxili dünyasını, şəxsi düşüncələrini, fərdi münasibətini və yaradıcı azadlığı ifadə etməyə çalışırdılar. Onlar üçün əsas məqsəd ideoloji sifariş deyil, sənətin daxili həqiqətini göstərmək idi.

Xüsusilə 1960–1980-ci illərdə formalaşan nonkonformist mühit Azərbaycan incəsənətində azad fikir uğrunda yaradıcı mübarizənin ifadəsinə çevrilmişdir. Bu proses müasir Azərbaycan rəngkarlığının inkişafında mühüm mərhələ sayılır.

Bu istiqamətin əsas nümayəndələri sırasında Cavad Mircavadov xüsusi yer tutur. Onun əsərləri mifoloji obrazlarla zəngindir; yaradıcılığında fəlsəfi məzmun, simvolika və plastik eksperimentlər mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.

Rasim Babayevin əsərlərində isə metafora və fəlsəfi dərinlik diqqəti cəlb edir. O, həyat hadisələrini və insan problemlərini rəmzi dillə, mifoloji eyhamlarla tamaşaçıya çatdırmağa çalışırdı.

Əşrəf Muradın şəxsi həyatında baş verən çətinliklər onun yaradıcılığına güclü təsir göstərmişdir. Onun əsərlərində zahiri rahatlıqdan imtina, insanın daxili aləminə eniş və emosional gərginlik açıq hiss olunur.

Tofiq Cavadovun yaradıcılığında isə Abşeronun sənaye həyatı, əmək mühiti və gündəlik reallıq mənəvi çalarlarla təqdim edilirdi. O, industrial mövzuları yalnız sənədli şəkildə deyil, bədii duyumla işləyirdi.

Fazil Nəcəfov heykəltəraşlıq sahəsində nonkonformist düşüncəni təmsil edən sənətkarlardandır. Onun yaradıcılığında forma artıq klassik çərçivələrə sığmır, abstrakt məna qazanır və müstəqil ifadə vasitəsinə çevrilir.

Qorxmaz Əfəndiyevin əsərləri isə yalnız bədii təcrübə ilə deyil, eyni zamanda fəlsəfi düşüncə qatları ilə seçilir.

Cavad Mircavadov bu nəslin və ümumilikdə Azərbaycan nonkonformist sənət mühitinin ən maraqlı nümayəndələrindən biri hesab edilir. O, güclü emosional enerjisi, fərdi dünyagörüşü və cəsarətli bədii dili ilə seçilirdi. Bir çox tədqiqatçılar onu Azərbaycan nonkonformizminin əsas simalarından və mənəvi mərkəzlərindən biri kimi qiymətləndirirlər. Onun yaradıcılığı ətrafında formalaşan maraq və təsir dairəsi bu fikri daha da gücləndirir.

Azərbaycanın nonkonformist rəssamlarının səciyyəvi xüsusiyyətlərindən biri də ondan ibarət idi ki, onlar öz yaradıcılıqlarında milli ənənələrlə müasir avanqard axtarışları uğurla birləşdirə bilmişdilər. Bu sənətkarlar Azərbaycan etnoqrafiyasına, folkloruna, mifologiyasına, ornamental düşüncəsinə və milli rəng duyumuna müraciət edir, eyni zamanda dünya incəsənətində mövcud olan yeni forma və ifadə vasitələrindən istifadə edirdilər.

Məhz buna görə nonkonformist rəssamlar gələcək nəsillərə zəngin irs qoymuş, Azərbaycan təsviri sənətinin inkişafında yeni mərhələnin əsasını yaratmışlar. Onların əsərləri bu gün də həm milli kimliyin, həm də yaradıcı azadlığın parlaq nümunələri kimi böyük maraq doğurur.

Ən maraqlı suallardan biri isə budur: nə üçün məhz 1960-cı illərdə nonkonformist cərəyan Azərbaycan rəssamları arasında inkişaf etməyə başladı? Bunun bir neçə mühüm səbəbi vardır.

Birinci səbəb tarixi kontekstdir. Həmin dövrdə Sovet cəmiyyətində ideoloji böhran, daxili ziddiyyətlər və rəsmi sənət sisteminin tükənməsi hiss olunurdu. Sosialist realizminin sərt qaydaları yaradıcı insanları məhdudlaşdırırdı. Rəssamlar bu çərçivələrdən çıxmaq, daxili hisslərini və fərdi baxışlarını ifadə etmək üçün yeni bədii üsullar axtarmağa başladılar.

Nonkonformizm məhz bu məhdudiyyətlərə bir reaksiya idi. Rəssamlar artıq yalnız zahiri reallığı göstərmək istəmirdilər. Onlar insanın daxili aləmini, narahatlığını, mənəvi axtarışlarını və dövrün psixoloji gərginliyini sənətdə əks etdirməyə çalışırdılar.

Bunun üçün sadə və birbaşa təsvir dili onlara kifayət etmirdi. Buna görə də abstrakt formalar, simvolik obrazlar, sərbəst kompozisiyalar və emosional rəng həlləri ön plana çıxmağa başladı. Rəssamlar dünyanı yalnız görünən tərəfi ilə deyil, intuitiv və dərin mənası ilə hiss edib göstərmək istəyirdilər.

Bu baxımdan, Azərbaycan nonkonformizmi yalnız rəsmi sənətə etiraz deyil, həm də insanın daxili azadlığını və fərdi düşüncəsini ifadə etmək cəhdi idi. Cavad Mircavadov kimi sənətkarlar isə bu istiqamətin ən güclü və yaddaqalan simalarına çevrilmişdilər.

Nonkonformist rəssamların əsərləri daha çox individual xarakter daşıdığına görə uzun müddət nə rəsmi sərgilərdə geniş şəkildə nümayiş etdirilir, nə də maddi gəlir gətirən sənət nümunələri kimi qəbul olunurdu. Bu əsərlərin əsas dəyəri kommersiya deyil, mənəvi və bədii mahiyyətində idi.

Məhz buna görə onların yaradıcılığı yalnız müəyyən bir dövrə aid qalmadı. Bu əsərlər insan azadlığı, daxili narahatlıq, mənəvi axtarış, tənhalıq, ümid və müqavimət kimi bəşəri mövzuları əks etdirdiyindən zaman keçdikcə aktuallığını itirmədi. Əksinə, bu gün də fərqli dövrlərin tamaşaçıları həmin əsərlərdə öz hisslərini və suallarını görə bilirlər.

Hətta müasir tamaşaçı üçün 1960-cı illərin nonkonformist rəssamları bir çox hallarda daha aydın və anlaşılandır. Çünki onların əsərlərində ifadə olunan emosional gərginlik, daxili konflikt, şəxsiyyət axtarışı və azadlıq istəyi bugünkü insanın yaşadığı hisslərə çox yaxındır. Buna görə də bu sənət bu gün daha canlı şəkildə qəbul edilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.05.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Tələbə yaradıcılığı” rubrikasında yenidən sizlərlə Ağdam Dövlət Sosial-İqtisad Kollecinin tələbəsi Gültəkin Məmmədova öz essesi ilədir.

Nədir ədalət??!

Ədalət şam kimi əriyir, Allah,

Zor haqqı divara dirəyir, Allah,

Yalan ayaq açıb yeriyir, Allah,

Bacara bilmirsən doğru-yalanla,

De, necə barışım mən bu zamanla?!

Necə də gözəl izah edir, deyilmi? Hər misra gözümün önündə ayrıca bir səhnəyə çevrilir, sanki ruhumun içində səssiz bir film başlayır.

Ədalət dediyimiz şey dillərdə qalan bir sözmüdür, yoxsa həyatda nəfəs alan bir həqiqət?

Keçmişdən bu yana ədalət bir çox üsula, bir çox perspektivə və yanaşmaya görə qiymətləndirilib. Ədalət adı altında hər dövr öz qaydalarını yaratmış, hər kəs üçün fərqli, amma hər zaman doğru və ədalətli olmağa çalışan bir ölçü olmuşdur. Birinə nicat olan, digərinə cəza, kimisinə haqq, kimisinə isə haqq adıyla edilən haqsızlıqdır.

Çoxumuz ədaləti yalnız zalda, qanun kitablarının kölgəsində axtarırıq. Xeyr, həqiqət bununla bitmir. Bəzən birinin haqqını yeyəndə, birinin əleyhinə işləyəndə, bir heyvanı incidəndə, pislik, kobudluq edəndə də o ölür. Ədalət gündəlik davranışlarımızın içində sınanır.

Gəlin bu anlayışın içinə bir az da dərindən enək. Ədalət nədir, mənşəyi nədir, əslində necə, nə cür olmalıdır? Deməli belə: Sözün kökünə baxanda uzun bir yol görürük. Etimoloji olaraq ədalət sözü ərəb mənşəlidir.  Ərəb dilində “ʿadl” (عدل) – “ədalət, bərabərlik, düzgünlük” deməkdir. Azərbaycan dilinə ərəb dili vasitəsilə keçmişdir. Sadə dildə desək, ədalət – hər kəsin haqqının qorunması, hər şeyin düzgün, bərabər və haqlı olmasıdır. Yəni heç kimin payının tapdanmamasıdır.

Hətta günümüzdə ədalət sözü yalnız qanunlarda və hüquq kitablarında qalmayıb. Məktəbdə müəllimin şagirdləri ədalətli qiymətləndirməsi, iqtisadiyyatda resursların bərabər paylanması, elm sahəsində məlumatların dürüst təqdim olunması – hamısı ədalətin fərqli təzahürləridir. Hər sahədə, hər addımda ədalət insanların haqqına hörmət etmək, haqsızlıq etməmək deməkdir.

Amma bir çox insan bunu anlamır, dərk etmir. Bir çətinliyə düşən kimi ya dinə bağlayır – Allah ədalətlidir, özü hər şeyi görür, bilir; biri isə deyir: ədalətsiz dünyada nə ədalət axtarım, onsuz düz olsam da səhv mən çıxacağam. Bəs bilirsinizmi niyə? Çünki artıq o qədər tam əksini görmüşük ki, doğrusu belə səhv anlayılır şüuraltımızda.

Bir çox insan nəinki ədaləti, heç öz hüquqlarını belə bilmir. Haqqı tapdalanır, nahaq haqq yeyir, dilsiz dillini susdurur, kor görənin gözünü bağlayır, kar dinləyənin qulağını bağlayır. 3 meymun misalı – İnsanlar bəzən görməməyi, eşitməməyi və susmağı özlərinə ən rahat sığınacaq seçirlər.

Sən zəhmət çəkirsən, biz bəhrə görürük; sən bişirirsən, biz yeyirik; sən oynayırsan, biz əylənirik – budurmu ədalət?

Hanı bəs bərabərlik, ədalətlilik, cinsi, dini, irqi mənşəyi arasında fərq qoymayan, hər kəs hər şey bərabərdir deyən o ədalətlilik prinsipi, hanı?

Bəlkə də görmüsünüz, Ədalət heykəli (və ya "Lady Justice") hüquq və ədalətin simvolu olub, kökləri Yunan mifologiyasındakı Themis və Roma mifologiyasındakı Iustitia ilahələrinə dayanır. Heykəldəki hər bir element xüsusi məna daşıyır: 

Tərəzi: Qanun qarşısında bərabərliyi, dəlillərin obyektiv çəkilməsini və tarazlığı təmsil edir.

Qılınc: Ədalətin gücünü, qətiyyətini və verilən cəzaların kəskinliyini (caydırıcılığını) simvolizə edir.

Göz bağı: Ədalətin tərəfsizliyini göstərir; yəni qərar verilərkən şəxsin statusu, var-dövləti və ya kimliyindən asılı olmayaraq yalnız faktlara əsaslanıldığını ifadə edir.

Ayaq altındakı ilan: Bəzi təsvirlərdə rast gəlinir və şəri, qanunsuzluğu və ya pislikləri ədalətin ayaqları altına almasını simvolizə edir

Budur izahı, tərəzini belə tutan qadındır. Gəlin, indiki zamana uyğun biz bunun izahını yorumlayaq.

Tərəzi: bərabərsizliyin bir şəkildə obyektiv çəkilməsini, tarazsızlığı təmsil edir.

Qılınc: pulun gücünü və verilən cəzanın pulun miqdarına görə ağır və yüngül olmasını simvolizə edir.

Göz bağı: bahalı ipəklə bağlı göz bağının ədaləti, qanunu, bərabərliyi, vicdanı görmədiyini, özünə yararlını, var-dövləti, rüşvəti görməyi ifadə edir.

Ayaq altındakı ilan: düzgünlüyün, yaxşılığın, ədalətin insanlar tərəfindən ilan kimi süründürülərək necə ayaqlar altına alınmasını simvolizə edir.

Günümüzdə işinə, iş görəninə qarşılıq verib də haqqını təmiz verən çox az insan, bunun tam əksini edən isə çox insan var. “Azlıq çoxa tabedir” deyirlər. Bu düşüncə ilə razı deyiləm, çünki yüz pislik yığılsa da, on yaxşılığı yox edə bilməz.

Ədalət sadəcə başda da dediyim kimi məhkəmədə, hakim önündə, vəkil müdafiəsi ilə olmur, hər yerdə olur. Uşaqkən sən çox oxuyursan, başqası tərif alır. Böyüyürsən, sən çox çalışırsan, başqası təklifi alır. Sən çox işləyirsən, başqası təyin alır. Sən çox çabalayırsan, başqası təltif alır.

Bu ömür tək şansındır, susaraq öz həqiqətini öldürmə.

Susacağın yerdə danışıb, danışacağın yerdə susma. Haqqını tələb et. Sənin olanı istəməkdən qorxma.

Qoy səni pis bilsinlər, ədalətdən yayınma. Kim nəyi haqq edirsə, ona da onu yaşat.

Kainat var oluşundan bəri hər kəs öz ədalə

tini yaradır. Sən də öz ədalətini yarat. Ədalətsizlik edən deyil, ona baş əyəndir günah.

Mənim “Ölülər Danışa Bilməz” hekayəmdə – oxumusunuz, bilmirəm, oxumamısınızsa oxuyun, tövsiyə edirəm – orada ədalətə danışıb cavab tapa bilməyən, ancaq çalışıb da ədalət müdafiəçisi olub, ədalət çərçivəsində deyil, ədalət adı altında edilən ədalətsizliyə “dur” deyən və işini 4 divarda deyil, açıq səmada aparan bir qızın hekayəsidir. Onu oxusanız, nə demək istədiyimi daha yaxşı anlayacaqsınız.

Doğrudan da, ədalət kəlməsi nədir? Sadəcə kəlmədir, yoxsa əməldə də o mövcuddur?

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.05.2026)

Aytən Ağasıyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Mənə görə gülmək insanın yeganə sərvətidir. İnsan pis halda olanda belə gülməyə çalışır. Hətta araşdırmalara görə aynanın qarşısına keçib üzündə kiçik gülümsəmə yaratsan, yanaqların dartılır, bu gülüş içdən olmasa belə beynimiz o dartılma hərəkəti ilə siqnal qəbul edir və xoşbəxt olduğumuzu düşünür.

Həyatında çətinliyə düşəndə gülən insanlar çox azdır. Yaxşı tərəfi isə odur ki onlardan biri mənəm.

Liftin qapısı örtülürdü, sevdiklərim əks tərəfdə qalmışdı. Mənsə üzümdə kiçik  gülümsəmə ilə sağ əlimi qaldırıb hələlik dedim.

-217-ci otaq doludur, orda xəstə var.

-215 necə?

-Aha ora boşdur keçə bilər.

Tibb bacılarından biri simamım tanış olduğunu dedi. Mənsə “ola bilər” deyib, ürəyimdə "biz əzəldən tanışıq" deyə keçirdim..

-Bura keçin, üstünüzdəki hər şeyi çıxarmalısınız, sırğa, bilərziK, heç bir şey qalmamalıdır.

Corabları göstərib söylədi:

-Bu xüsusi corablardır, elə geyinin ki, qırmızı tərəfi aşağıda qalsın. Köynəyi isə geyinib hazır olduqdan sonra bu düyməni basın, gələcəyəm.

-Yaxşı.

Paltarlarımı səliqəli şəkildə yığışdırıb şkafa yerləşdirdim. Artıq hazır idim. İki əlimi birləşdirib " Allahım, sənə təslim oluram. Məni mənə buraxma" dedim.

Düyməni basdıqdan sonra tibb bacısı otağa gəldi.

-Sizə damar yolu qoymaq lazımdı.

-Ağrıtmayacaq ?

-Biraz.

Gözlərim sistemin asta-asta axan damlalarında idi.

-Artıq vaxtdır, gəlin, xanım.

-Tamam. Mən bura necə çıxacağam?

-Əlimdən yapışa bilərsiniz.

Oğlanın əlindən yapışıb əməliyyat otağına aparmaq üçün gətirdikləri yatağa uzandım. Üzümdəki gülüş qədər ordakıların hər biri mənə yad idi. Tavandakı işıqlara baxa-baxa onların danışdıqlarını dinləyirdim. Təxminən iyirmi yaşlarında olan xanım oğlana baxıb:

-Bədənim burda cismim başqa yerdədir, -söylədi.

-Bədəniniz elə cisimdir. Cismim burda, ruhum başqa yerdə deməli idiniz, -deyib güldüm.

Sonradan həmin xanım Varisin çantamdakı "İrəvanda xan qalmadı" kitabını görüb məndən kitab tövsiyyəsi istəyəcəkdi.

Artıq alətlərlə dolu olan otaqda idim. Nəhəng alətlərin sayı otaqdakı həkimlərin sayından çox idi

-Endoskopik əməliyyatdı.

-Növbədə kimdi?

-Bəhruz həkim.

-Əla.

“Əla” sözünü eşitdikdən sonra rahatladım sanki. Neyrocərrahı isə uzaqdan gördüm

-Necəsən?

-Hər şey yaxşı olacaq ?

-Hər şey yaxşı olacaq, əlbəttə ki.

Sizdə də heç olurmu, bilmirəm, ama mən birinin gözlərimin içinə baxıb dediyi "hər şey yaxşı olacaq" cümləsini qollarımın arasına alıb, qucağıma bərk-bərk sıxandan sonra inanıram çox şeyə..

Kənardakı xanımların qəribə baxışlarında bu sözlər tək limanım oldu.

-Aaa qolum göynədi.

-Normaldı, ona kimi say..

Həkim “ona kimi say” deyəndə uşaq ikən gizlənqaç oynadığım günlər yadıma düşdü:

"Ona kimi sayıram, alma desəm çıx, armud desəm çıxma.."

-Bir, iki, üç....

Üçdən sonrakı ədədlər üçə qədərki ədədlərə özünü qurban verdi o an.

Gözlərimi açanda sanki pambığın içindən görürdüm hər şeyi. Hər yer ala toranlıq idi.

-Əməliyyat bitib?

-Hə.

-Saat neçədir?

-İkiyə qalır.

Dörd saatdan çox idi ki, həyatla əlaqəm kəsilmişdi. Dörd saat başqa həyata qonaq olmuşdum. Cismimlə yox, ruhumla..

Həyata yalnızlıq pəncərəsindən boylandığım günlər çox olub ama O günü çox yaxşı anladım ki, çox təkik. Düşündüyümüzdən də betər.

 Təklik bizim ikinci ləqəbimizdir.

-"İndi tırtılsan,get kəpənək ol qayıt gəl" deyən az adam olmadı o gün

Bu gün isə yeganə sərvəti üzündəki gülüş olan kəpənək kimi yazıram bu sətirləri. Həyatınızda sizi kəpənək kimi görən insanlar olsun.

Bu dünyanın pəncərəsindən neçə kəpənəklər intihar edib bəlkə də, qanadlarının gözəlliyini duymadan..

Ona görə də hər gün aynanın qarşısına keç və gülümsə, kəpənək ömrünü gözəl yaşa!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

"Ərəb ölkələrində çox rəssam olmuşdu, lakin heç kəsə S.Salamzadə qədər ərəblərin həyatı ilə yaxından tanış olmaq, geniş müşahidələr aparmaq, hadisələrin mahiyyətini duymaq və gələcək əsərləri üçün bu qədər material toplamaq nəsib olmamışdı". Sənətşünas, AMEA-nın müxbir üzvü Kərim Kərimov yazıb bunu.

Salam Salamzadə 7 mart 1908-ci ildə Bakıda, Əbdülqasım bəylə Xədicə xanımın ailəsində anadan olub. Uşaqlığının kifayət qədər çətin olmasına baxmayaraq, Salam Salamzadə hələ orta məktəbdə oxuyarkən rəsm çəkməyə böyük maraq göstərib. Nəticədə 1925-1929-cu illərdə o, ilk peşə təhsilini Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikomunda almağa nail olub.

Buradakı müəllimlərinin təlim-tərbiyə metodları gələcəkdə onun fərdi üslubuna dərindən təsir edib. Salam Salamzadə daha sonra 1931-1932-ci illərdə aktyor və kinorejissor Rza Təhmasib, rəssam Rüstəm Mustafayev və gələcək həyat yoldaşı Qəmər Nəcəfzadə ilə birlikdə Moskva Dövlət Pedaqoji Universitetində pedaqoji təhsil alıb

Hələ tələbə ikən "Şərq qadını", "İnqilab və mədəniyyət" jurnallarında bədii tərtibatçı işləyir  və illüstrasiyalar çəkib. Universiteti bitirdikdən sonra o, xalq şairi Əliqulu Qəmküsarın qızı, Azərbaycanın ilk qadın kinorejissoru Qəmər Nəcəfzadə ilə ailə həyatı qurub, cütlüyün 2 qız övladı dünyaya gəlib.

1929-cu ildə Salam Salamzadə Azərbaycan rayonlarına səfərlər etmiş və bir müddət Gəncə və Lənkəranda qalaraq burada yaradıcılıqla məşğul olub. Həmin dövrdə “Sap sexi” (1930), “MTS-in açılışı” (1932) “Gəncə toxuculuq fabrikində”, “Komsomolçular iş vaxtı” (1930), “Konserv fabrikində” kimi yaradıclılğının ilkin dövrünə xas tematik tablolar yaradıb.

İkinci Dünya müharibəsi illərində rəssam daha çox müharibə qəhrəmanlarının portretlərini çəkib. Bundan əlavə, 1940-cı ildə Salam Salamzadə rəssam Sadiq Şərifzadə ilə birgə Nizami Gəncəvi adına Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin layihəsi üçün “Azərbaycan ədəbiyyatşünaslarının panteonu” adlı monumental panno hazılayıb. Müharibədən sonra yenidən yaradıcılıq məharətini genişləndirmək məqsədilə ölkənin cənub rayonlarına xüsusən Astara və Lənkərana ezamiyyətlərə yollanır.

Salamzadənin incəsənət xadimlərinin portretləri, əmək adamlarının iş prosesində təsvir olunan surətləri olduqca inandırıcı, obrazların xarakterik və psixoloji xüsusiyyətlərini təcəssüm etdirən, daxili aləmlərini açan, həmçinin sənaye mənzərələri və təbiət lövhələrində lirik bədii təfərrüatları özündə əks etdirən bədii elementlərlə zəngindir.

Rəssamın müharibədən sonrakı dövrdə yaratdığı portret qalereyası rəngarəngliyi ilə seçilirdi. Həmin rəsmlər arasında rəssamın həyat yoldaşı və ilk azərbaycanlı kinorejissor Qəmər Salamzadənin portreti də var idi. Salamzadə süjetli tablo və mənzərə janrında yaratmış olduğu əsərlərində bəzən sintez üsulu ilə iki janrın xüsusiyyətlərini bir tabloda birləşdirərək əks etdirib.

Rəssamın portret əsərlərinə "Maniyə Kərimovanın portreti" (1938), "Üzeyir Hacıbəyovun portreti" (1941), "Xalq artisti Sidqi Ruhullanın portreti" (1944), "Röyal arxasında" (1955), "Azərbaycanın ilk qadın kinorejissoru Qəmər Almaszadənin portreti" (1957), "Gilənarla qızın portreti" (1957), "Nəriman Nərimanovun portreti" (1958), "Qız bababöykü çiçəyi  ilə" (1962), "Gənc kolxozçu qızın portreti" (1964), "Kəndli qız" (1972) və başqalarını göstərmək olar.

 Süjetli tablo və məzərə əsərlərindən "Rüstəmin Əfrasiyabla döyüşü" (1934), "Günəş altında" (1958), "Sovxoz çölləri" (1959), "Suya gedən qadınlar" (1968), "Çay plantasiyası" (1970), "Rəfiqələr" (1970), "Qürub çağı" (1973), "Toya gedənlər" (1974), "Astara subtropik sovxozu" (1976), "Rezervuarlar" (1976), "Lənkəran çaybecərənləri" (1977) və digərlərini qeyd etmək olar.

1960-cı illərdən başlayaraq bir çox xarici ölkələrə səfərlər edən Salamzadə öz təəssüratları əsasında mənzərə və portret janrında əsərlər çəkib. Rəssamın xarici ölkələrə yaradıcılıq ezamiyyət və səfər nəticəsində yaratmış olduğu tablolar onun yaradıcılığının ayrıca bir istiqamətini təşkil edir. Onun xaricə ilk səfərlərindən biri 1958-ci ildə Çexoslovakiyaya olub.

 Salamzadə ölkəni gəzib, onun tarixi, zəngin mədəni irsi və müasir həyatı ilə yaxından tanış olub, təəssüratları əsasında silsilə əsərlər yaradıb. Amma onun bədii fəaliyyətinin ayrıca xətti ərəb ölkələrinə səfərlərindən sonra formalaşıb. Rəssam ərəb ölkəllərində uzunmüddətli yaradıcılıq ezamiyyətində olub. 1970-1980-ci illər onun intensiv bədii fəaliyyəti və yetkin sənət dövrü olması ilə səciyyələnir.

O, yarım ilə yaxın ərəb ölkələrində yaşamış, Misir, İraq, Suriya, Livan və başqa ərəb ölkələrində gördüyü, müşahidə etdiyi hal və hadisələri rəssam təxəyyülündən keçirərək, diqqəti cəlb edən rəngkarlıq əsərləri yaratmışdı. Rəssamın yaradıcılığının 10 ilə yaxın dövrü ərzində ərsəyə gətirdiyi müxtəlif janrlı əsərlər "Ərəb ölkələri silsiləsi"ni (1961-1970) təşkil edir. O dövrün əsərlərinə “Asvan yüksək bəndi”, “Qahirə silsiləsi” və başqaları da daxildir.

Salamzadə 1930-cu ildən sərgilərdə iştirak edib. Onun əsərləri dünyanın bir sıra ölkələrində keçirilən sərgilərdə nümayiş etdirilib. Bundan başqa, onun mühüm sərgiləri arasında 1949 və 1951-ci illərdə Moskvada keçirilən "Ümumiittifaq İncəsənət Sərgisi"lərini göstərmək olar. S.Salamzadənin Bakı (1959), (1962), (1974), Moskva (1969), (1974) və Kiyev (1974) şəhərlərində əsərlərindən ibarət fərdi sərgiləri təşkil olunub.

 1987-ci ildə Salamzadə “Liviyada” adlı əsərlərindən ibarət fərdi sərgi keçirib. Onun əsərləri R.Mustafayev adına Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində, Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasında və s. muzeylərdə saxlanılır. Salamzadənin əsərləri Polşa, Almaniya, Rumıniya, Macarıstan, Fransa, İspaniya, Avstriya, İtaliya, Livan, Suriya, Misir, Tunis, Venesuela, Türkiyə, İran və İraq kimi ölkələrin sərgilərində nümayiş etdirilir.

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR xalq rəssamı" fəxri adı

- "Şərəf nişanı" ordeni

- "Xalqlar Dostluğu" ordeni

Salam Salamzadə 1997-ci il mayın 12-də Bakıda vəfat edib və Yasamal qəbiristanlığında dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.05.2026)