Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Yola saldığımız aprel ayı daha çox siyasi olaylar, müharibə, terror və təbii fəlakətlərlə yadda qalsa da, mədəniyyət sferası üçün də izsiz ötüşmədi. Bu yazımızda ayın əsas mədəniyyət hadisələrinə və simalarına toxunacağıq.

Bəri başdan deyim ki, dünyanın 2026-cı il aprel ayı üzrə ən uğurlu mədəniyyət xadimləri sırasında həmyerlimiz, Güney azərbaycanlı, dünyaşöhrətli İran rejissoru Cəfər Pənahi də yer alıb.

KİNO VƏ FİLM FESTİVALLARI

• İstanbul Beynəlxalq Film Festivalı (9–19 aprel, Türkiyə)
  Regionun ən böyük kino tədbirlərindən biri: müəllif kinosu, dünya premyeraları, rejissorlarla görüşlər baş tutdu.
• Guadalajara Beynəlxalq Film Festivalı (17–25 aprel, Meksika)
  Latın Amerikası kinosunun aparıcı festivalı. Əsas mükafatlar sosial mövzulu və müstəqil filmlərə verildi.
• Sundar Prize Film Festivalı (23–26 aprel, Kanada)
  Sosial problemlərə və inklüzivliyə həsr olunmuş film festivalı. Region Şimali Amerikada müstəqil kinematoqrafiyanın inkişaf edən mərkəzlərindən birinə çevrilib.

Aprel ayında beynəlxalq kinonun trendi: sosial və müəllif kinosunun rolu artır, inklüzivlik ön plana çıxır.

 İNCƏSƏNƏT, SƏRGİLƏR VƏ FOTOQRAFİYA

• Kyotographie Beynəlxalq Fotoqrafiya Festivalı (Yaponiya)
  Dünyanın ən mühüm foto festivallarından biri. Mövzular: identiklik, siyasət, mədəni sərhədlər.
• EXPOSED Torino Foto Festivalı (İtaliya)
  Beynəlxalq rəssamların iştirakı ilə genişmiqyaslı foto festival və şəhər instalyasiyaları.
• PAD Paris Dizayn Sərgisi (Fransa)
  Avropanın əsas dizayn platformalarından biri, aparıcı qalereyalar və dizaynerlər iştirak edirdi.
• Fransada Səhnə Kostyumu Milli Mərkəzinin yubiley sərgisi
  Teatr kostyumlarının nadir nümunələri və səhnə sənətinin tarixi təqdim olundu.

Trend:incəsənətdə identiklik və siyasət mövzularının yenidən düşünülməsi, multidissiplinarlayihələrinartması.

FESTİVALLAR VƏ MƏDƏNİ HADİSƏLƏR

• Dünya Rəqs Günü tədbirləri (26 aprel, Hindistan)
  Rəqs və süni intellektin qarşılıqlı əlaqəsinə həsr olunmuş proqramlar.
• Clarens İncəsənət Festivalı (24–27 aprel, Cənubi Afrika)
  Ədəbiyyat, teatr və musiqini birləşdirən kompleks tədbir.
• No Sleep Festival (Serbiya)
  Avropanın diqqət çəkən elektron musiqi festivallarından biri.
• Frühlingsfest (Almaniya)
  Musiqi və ənənələrlə zəngin böyük yaz xalq festivalı.

Trend:ənənə ilə texnologiyanın sintezi, şəhər mədəniyyət festivallarının artması.

DİZAYN VƏ KREATİV SƏNAYELƏR

• Milan Dizayn Həftəsi (İtaliya)
  Dünyanın əsas dizayn platforması. 2026-cı ildə moda brendlərinin təsiri daha da artdı.

Trend:moda, dizaynvə incəsənətinbirləşməsi, mədəniyyətin kommersiyalaşması.

MUSİQİ VƏ QLOBAL FESTİVALLAR

• New Orleans Jazz & Heritage Festivalı (ABŞ)
  Dünyanın ən məşhur musiqi festivallarından biri: caz, blyuz və mədəni irs.

Trend:canlı musiqi və ənənəvi mədəniyyətə marağın artması.

BEYNƏLXALQ MƏDƏNİ TARİXLƏR

• Dünya Əqli Mülkiyyət Günü (26 aprel)
  Yaradıcılıq, innovasiya və müəllif hüquqlarına həsr olunmuş beynəlxalq gün.

BEYNƏLXALQ KİTAB SƏRGİLƏRİ VƏ FESTİVALLARI

• Paris Book Festival 2026 (Fransa)
  Bu tədbir Avropanın mühüm ədəbi platformalarından biri kimi yeni müəllifləri və müasir ədəbiyyatı ön plana çıxardı. Xüsusilə frankofon və tərcümə ədəbiyyatına maraq artdı.
• London Book Fair 2026 (Böyük Britaniya)
  Dünyanın ən böyük nəşriyyat forumlarından biri. 2026-cı ildə əsas mövzular:
• süni intellekt və nəşriyyat
• audiokitab bazarının böyüməsi
• qlobal kitab hüquqları bazarı
• Budapest International Book Festival 2026 (Macarıstan)
  Orta və Şərqi Avropa ədəbiyyatının tanıdılması baxımından mühüm rol oynadı. Region müəllifləri beynəlxalq diqqət qazandı.

 ƏDƏBİYYAT MÜKAFATLARI VƏ NOMİNASİYALAR

• International Booker Prize 2026 shortlist (qısa siyahı)
  Apreldə açıqlanan siyahı bir daha göstərdi ki:
• tərcümə ədəbiyyatı sürətlə güclənir
• qeyri-Qərb müəlliflərinə maraq artır
• siyasi və sosial mövzular üstünlük təşkil edir,

YENİ KİTABLAR VƏ ƏDƏBİ TENDENSİYALAR

Aprel 2026-da diqqət çəkən əsas istiqamətlər bunlar oldu:

• Tərcümə ədəbiyyatının yüksəlişi
  Latın Amerikası, Afrika və Asiya müəlliflərinin əsərləri daha geniş yayılmağa başladı.
•  Süni intellekt və ədəbiyyat
• AI ilə yazılmış və ya redaktə olunmuş əsərlər müzakirə mövzusu oldu
• müəlliflik hüquqları ilə bağlı debatlar gücləndi.
• Audiokitab bazarının böyüməsi
  Xüsusilə gənc auditoriya arasında sürətli artım müşahidə olundu.
•  Sosial mövzuların üstünlüyü
  Müharibə, miqrasiya, identiklik, gender kimi mövzular müasir ədəbiyyatda aparıcı xətt olaraq qaldı.

2026-CI İLAPRELAYINDA ƏDƏBİYYATDA ÜMUMİ TRENDLƏR

1. Qloballaşma

Milli ədəbiyyatlar daha çox beynəlxalq oxucuya çıxır.

2. Texnologiyanın təsiri

AI, e-kitablar və audiokitablar bazarı dəyişir.

3. Sosial realizm

Müasir problemlər ədəbiyyatın mərkəzindədir.

4. Nəşriyyat bazarının transformasiyası

Ənənəvi nəşriyyatla rəqəmsal platformalar arasında balans dəyişir.

2026-CI İL APREL AYINDA İNCƏSƏNƏTDƏ ÜMUMİ TRENDLƏR

1. İncəsənət və texnologiyanın birləşməsi

Süni intellekt və rəqəmsal incəsənət ənənəvi sahələrə daxil olur.

2. Mədəni qloballaşma

Festivallar müxtəlif ölkələri və mədəniyyətləri birləşdirir.

3. Sosial mövzuların güclənməsi

Müharibə, identiklik və bərabərlik mövzuları ön plandadır.

4. Mədəniyyətin kommersiyalaşması

Moda və biznes mədəni platformalara daha çox təsir edir.

AYIN ƏN UĞURLU MƏDƏNİYYƏT XADİMLƏRİ

ƏDƏBİYYAT ÜZRƏ

1.Zadie Smith

Aprel ayının ən önəmli simalarından biri:

• ədəbi festivallarda fəal çıxışlar etdi
• qadın rəssamlar haqqında yeni kitab təqdim etdi
• müasir ədəbiyyatda “qadın səsi” trendini gücləndirdi.
•  müasir ədəbiyyatın intellektual gündəmini formalaşdırır.

2.Caroline Fraser

• detektiv ədəbiyyat üzrə nüfuzlu mükafat laureatı oldu
• sənədli əsərinə görə qiymətləndirildi

3.Libba Bray

• “young adult” kateqoriyasında qalib gəldi
• ayın ən çox müzakirə olunan müəlliflərindən biri oldu

4.Xochitl Gonzalez

• aprel ayının ən çox müzakirə olunan romanlarından birinin müəllifi
• “ayın ən yaxşı kitabları” siyahılarına daxil oldu

5. Freida McFadden

• TIME100 siyahısına daxil edildi
• psixolojitrillerjanrındaməşhuryazıçı kimi tanındı

 İNCƏSƏNƏT VƏ MULTİDİSSİPLİNAR YARADICILAR

1.Patti Smith

• Princess of Asturias Award for the Arts mükafatını qazandırdı
• poeziya, musiqi və vizual incəsənəti birləşdirdi
• bir neçə nəslin mədəni simvoluna çevrildi.

2.Kae Tempest

• müasir identiklik mövzusunun əsas səslərindən biri oldu

3.Cəfər Pənahi

• TIME100 siyahısına daxil edildi
• müstəqil incəsənətin və ifadə azadlığının simvoluna çevrildi.

4.Ethan Hawke

• TIME100 siyahısında yer aldı
• kino və ədəbiyyatı birləşdirən yaradıcıdır

5.Walter Hood

• ictimai incəsənət və memarlıq sahəsində təsirli fiqur
• mədəni təsirinə görə qiymətləndirildi.

VƏ NƏHAYƏT:

2026-cı ilin aprel ayı göstərdi ki, dünya mədəniyyəti aşağıdakı istiqamətlərdə inkişaf edir:

·         Ədəbiyyatdaha qlobal və çoxdilli olur,

• texnologiya ilə daha sıx inteqrasiya olunur,
• sosial və siyasi mövzulara daha həssas yanaşır.
• İncəsənətdə ənənə və texnologiyanın sintezi müşahidə edilir,
• qlobal mədəni dialoq genişlənir,
• incəsənətin sosial rolu artır.

The Guardian, TIME, People və digər beynəlxalq nəşrlərin məlumatları əsasında hazırlandı.

Şəkildə: Cəfər Pənahi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Deyirlər ki, ən güclü futbolçular məhlə komandlarında yetişirlər. Amma heç bir peşəkar komanda bu işi görə bilmir. Kişilik də elədir. Yəni heç bir toplum, heç bir təhsil növü, heç bir elm ocağı adamdan KİŞİ düzəldə bilmir. Gərək KİŞİ doğulasan…

Bəli, hər ömrün əvvəli olduğu kimi bir sonu da var. Hər kəs nə vaxtsa qazandıqlarını, lap elə sonuncu arzu və istəklərini də bu dünyada qoyub gedir. Özüylə apara biləcəyi yalnız çiyinlərində gəzdirdiyi əməllərin siyahısı olur. Xeyir əməllərin siyahısını sağ, bəd əməllərin isə sol çiynində. Onun çiyinlərində nə apardığını Allahdan başqa kimsə bilə bilməz. Bu dünyada qoyub getdiklərindən isə hamının məlumatı var. Azərbaycan kino, teatr tarixində yaratdığı obrazlar, bir də insan kimi ifadə etdiyi fikirlər, əməlləri həmişə yaddaşlarda qalacaq…

“Deyirlər ki, mən çox qürurlu adamam, amma mən o qüruru özümdə hiss eləmirəm. Səmimi söyləyirəm, hiss eləmirəm. Vicdanı hiss edirəm, ancaq qüruru yox. Vicdanlı adam olduğumu yaxşı bilirəm. Çünki o, məni çox narahat edir, çox. Gecələryuxumuqarışdırır, yataqdanqaldırır, silkələyirməni.”- söyləyirdi.

Budünyadaparlaqistedadlı aktyorlarazolmayıb. Ammamükəmməl şəxsiyyətkimiyaddaqalanları çoxdeyil. Bəli, FuadPoladov şəxsiyyətkimi ürəklərdə yuvaqurmağı bacaransənətkarlardanoldu. Onunadı hələ uzunmüddətehtiramlayadediləcək, ruhunarəhmətlərdilənəcək. Axı insanonutanıyanlarınsonuncunəfəridünyadanköçəndənsonra ölür...

Deyirdi ki:- “Dostoyevskinin bir sözü var: “Əqidəsiz yaşamaq mənəviyyatsızlıqdı. Yaşamaq və hərdən öz əqidəni şübhə altına almamaq ikiqat mənəviyyatsızlıqdı”. Mən elədiklərimi sonra həmişə götür-qoy eləyirəm. Ki, bəlkə düz eləmədim? Ya da başqa cür eləsəydim, necə olardı? Burda siz dediyiniz prinsip məsələsi var. Bir dəfə Vaqif Əlixanlı verilişində soruşmuşdu ki, Azdramaya qayıtmaq fikriniz yoxdu? Onda spontan bir cavab vermişdim: “Mən niyə getdiyimi bilirdim. Ona görə getdim. ancaq “niyə qayıdıram” sualının cavabını bilmirəm. Bilmədiyim üçün də qayıtmıram”. İnsanın mütləq prinsipləri olmalıdı və onları qorumağı bacarmalıdı. Xüsusən, indiki dövrdə. Düzdü, bir də görürsən, adam prinsiplərinə uyğun hərəkət eləyəndə yaxınları “Susaydın də” deyir. Necə susum? Axı, bu məndən asılı deyil! Əgər sussam, ya da sizin dediyiniz kimi cavab versəm, prinsiplərimə zidd çıxmış olaram. Çünki oyundan qaçmaq, sualdan qaçmaq özü də xəyanətdi. Hər hansı həyati-vacib, ictimai bir məsələ ilə bağlı danışanda mənə “niyə başını ağrıdırsan, nəyinə lazım idi?” deyən adamları başa düşmürəm. Mən lap məktəb vaxtlarımdan belə olmuşam -haqsızlığa heç vaxt dözməmişəm. İndi xeyli yaşım var. Bundan sonra dəyişə bilmərəm. Hansı çətinliklərlə rastlaşırsan, rastlaş, vicdanı unutmaq olmaz. Napoleonun bir sözü var. Deyir: “Mən hakimiyyəti ələ alanda beynimdəki məsləhətçini dinləyirdim və hər şey yaxşı idi. Amma sonra yanımdakı məsləhətçiləri dinləməyə başlayanda hər şey pis oldu”. Məndən “ideoloqun kimdi” deyə soruşanda başımı göstərirəm. Mənə heç kim təzyiq eləyə bilməz. Kiminsə iradəsi ilə oturub-duran yaşda deyiləm. Evdə balalarım var, axı. Onlar mənim haqqımda nə fikirləşərlər?!”

Fuad Poladov 1948-ci il may ayının 24-də Bakıda anadan olub. 132 saylı orta məktəbi bitirib. 1967–1972-ci illərdə Mirzağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsində təhsil alıb. Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında Ədil İsgəndərovun aktyorluq studiyasında bu sənətin incəliklərinə sahiblənib. Sənətə isə 1966-cı ildə "İstintaq davam edir" filmində çəkildiyi Səlim rolu ilə gəlib. Sənət müəllimi Tofiq Kazımovun dəvəti ilə tələbə ikən İlyas Əfəndiyevin Akademik Milli Dram Teatrında hazırlanan "Məhv olmuş gündəliklər" pyesinin tamaşasında Savalan rolunu oynayıb. Premyerası 1969-cu il noyabrın 29-da göstərilən tamaşadan sonra teatrın aktyor truppasına daxil olub. Həmin vaxtdan 1989-cu ilə qədər Akademik Milli Dram Teatrının truppasında çalışıb. 1989-cu ildən Səməd Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrının aktyoru olub. Sonralar Fuad Poladovun səs tellərində problem yarandığı üçün danışmaqda çətinlik çəkib. O, bir müddət Milli Onkologiya Mərkəzində müalicə alıb. Uzun müddət xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkib və 4 may 2018-ci ildə vəfat edib. Məzarı "Qurd qapısı" qəbiristanlığındadır.

Bu dünyaya mayda gəlmişdi, mayda da əbədiyyətə qovuşdu... 

...Yüz il bundan sonra, onu şəxsən tanıyan adamların heç biri həyatda olmayanda ifa etdiyi rollar, yaddaşa köçürülən verilişlərdəki çıxışları dil açıb Fuad Poladov haqqında danışacaq. Gələcək nəsillərə onun barəsində məlumat ötürəcək. Təkcə necə aktyor olduğu barədə yox, həm də onun şəxsiyyəti, insanlığı haqqında fikir formalaşdıracaq. Azərbaycan kişisinə xas olan keyfiyyətləri özündə ehtiva etdiyinə, bu yükün altında ləyaqətlə dayana bildiyinə görə…

Ruhu şad olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)

(Milli kimlik barədə subyektiv baxışım)

İlqar İsmayılzadə,

fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, "Həməşəra" mətbu orqanının baş redaktoru, AJB, AYB və TYB-nin üzvü, yazıçı-publisist.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Milli kimlik, bir insanın özünü müəyyən bir millətə və xalqa mənsub bilməsi, həmçinin, ortaq dil, tarix, mədəniyyət, adət-ənənələr və dəyərlər vasitəsilə bütövləşməsi anlmındadır. Bu, insanı daha böyük bir toplumla eyniləşdirən mənəvi-psixoloji bağ, vətənpərvərlik və kollektiv şüur formasıdır.

Milli kimlik hər bir insanın və eləcə də hər bir millətin varlığı, varoluşu, mənliyi, şəxsiyyəti, bu günü və parlaq gələcəyinə yol açan əsas şərtlərdən biridir. Əslində milli kimlik məsələsi hər bir insanın və hər bir millətin "Şəxsiyyət vəsiqəsi" sayılır. Şəxsiyyət vəsiqəsi olmayan insanın durumu bərbad və mürəkkəb olduğu kimi, milli kimliyi bəlli olmayan insanın və xalqın vəziyyəti də acınacaqlı olar. Öz milli kimliyinə sahib çıxmayan insan və və ya millət heç bir zaman sözün həqiqi mənasında şəxsiyyətin bütövləşməsi, eləcə də inkişaf və tərəqqi yolunu keçə bilməz.

Rəsmi məlumatlara görə bu gün əhalisinin sayı 10 milyon nəfərdən çox olan Odlar Yurdu Azərbaycan xalqının əksəriyyəti etnik azərbaycan türklərindən ibarətdir. Müxtəlif etnoqrafik və statistik yanaşmalara görə, ölkə əhalisinin 90%-dən çoxu (bəzi hesablamalara görə isə 93-95% civarında) türk mənşəli xalqların - Azərbaycan türklərinin payına düşür.

1944-cü ildən etibarən hər il may ayının 3-ü Türk dünyasında Türk Dünyasının Həmrəyliyi Günü kimi qeyd olunur. Əldə olan statistik bilgilərə əsasən, müasir dövrümüzdə dünyada bütöv türk dünyasının ümumi əhalisinin sayı 200 milyondan çoxdur. Onların əsas hissəsi Türk Dövlətləri Təşkilatına (TDT) üzv olan müstəqil türk dövlətlərdə, qalanları isə Rusiya, İran və Çin ərazisində, həmçinin, dünyanın bir sıra digər ölkələrində məskunlaşıb.

Hər halda yer kürəsinin 200 milyondan çox sakininin eyni soykökdən olması onların müəyyən bir günü "Türk Günü" kim iqeyd etməsini labüdləşdirir.

Unutmayaq ki, istər qanunvericilik, istərsə də ictimai, mədəni və digər yanaşmalar baxımından bir insanın (ölkəmizdə isə bir azərbaycan türkünün və eləcə də digər milli azlıq nümayəndələrinin) öz milli kimliyinə sahib çıxması, onu qoruyub təbliğ etməsinin heç bir qəbahəti və problemi yoxdur. Bu arada heç şübhəsiz, qəbahətli və problemli olan məsələ insanın öz milli kimliyinə ifrat dərəcədə əsaslanaraq özünü digərlərinin fövqündə görməsi, başqalarını alçaltması və milli-irqi ədavətə, ayrıseçkiliyə yol açacaq fikir, söz və davranış sərgiləməsindən ibarətdir. Bir sözlə, milli kimliyə sahib çıxmaq icazəli və hətta, zəruri olsa da, bu sahədə faşist yanaşması qeyri-məqbul, eyni halda qəbahətli, qeyri-etik və qanunsuz bir yanaşmadır. Yaşasın bütün Türk dünyası və var olsun öz mill kimliyinə sadiq olan bütün insanlar!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Dünənki tarix – 3may günü Dünya Mətbuat Azadlığı Günüdür. Bazar gününə düşməsi səbəbindən haqqında bu gün bəhs edəcəyəm.

1875-ci ildən başlayaraq cəmi iki il nəşr olunan "Əkinçi" qəzetinin yaradıcısı Həsən bəy Zərdabinin ruhuna rəhmət oxuyaraq, bu gün sizə dünyanın ən qabaqcıl ölkəsi sayılan və bir müddət yaşadığım Amerika Birləşmiş Ştatlarının mətbuat tarixi haqqında qısa məlumat vermək istəyirəm. Öncə bir faktı qeyd edim ki, Amerikada jurnalistikanın tarixi XVII əsrdən başlayır…

İlk dəfə bu işə 1690-cı ildə Benjamin Harris başlasa da, ilk mükəmməl qəzet “The Boston News-Letter” adıyla 1704-cü ildə Bostonda, Jon Kempell tərəfindən buraxılıb. Bir müddət sonra ABŞ-ın bir sıra şəhərlərində də qəzetlər işıq üzü görməyə başlayıb. Onların arasında ən yaxşı nümunə kimi Ceyms Franklinin buraxdığı “The New England Courant” qəzetini göstərmək olar. Həmin qəzet 1721-1727-ci illərdə işıq üzü görüb və o dövrün ən yaxşı qəzetlərindən biri sayılırdı…

1750-ci ildə ABŞ-da artıq 14 adda həftəlik qəzet buraxılırdı. 1765-ci ildə qəzet kağızına qoyulan vergi qəzetlərin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərsə də, bir müddət sonra qəzetlərin sayı artaraq 35-ə çatmışdı. Bu qəzetlərin ümumi tirajı hər həftə 40 mini keçirdi...

Ümumiyyətlə, ABŞ-ın ictimai-siyasi həyatında qəzetlərin böyük rolu olub. Vətəndaş müharibəsi dövründə qəzetlər hərbi toqquşmalardan yazır, onların təfərrüatını ictimaiyyətə çatdırmağa çalışırdılar. Dinclik dövründə isə tənqidi yazılarla hökumət strukturlarının işinə ictimai nəzarət edirdilər…

Bir müddət sonra Nyu York, Filadelfiya, Vaşinqton və Boston şəhərlərində daha böyük tirajla çıxan qəzetlər meydana gəldi. Və bu qəzetlərin böyük əksəriyyətinin heç bir siyasi asılılığı yox idi. 1835-ci ildə Ceymsom Qordon tərəfindən ərsəyə gətirilən “The New York Herald” qəzeti onların arasında ən məşhuru kimi ictimaiyyət arasında böyük nüfuz qazanmışdı. Daha sonra partiyaları təmsil edən qəzetlər də işıq üzü görməyə başladı. 1841-ci ildən buraxılan “New York Tribune” qəzeti buna bariz nümunədir. Bu gün dünyada məşhur olan “New York Times” qəzeti isə 1851-ci ildən işıq üzü görür...

Bu nümunələrin sayını ardıcılıqla artırmaq da olar. Amma əsas məqsəd ABŞ-da ənənəvi mətbuatın hələ də yaşamasını qeyd etməkdir. Bu gün nəinki müstəqil və ya siyasi partiyaların, hətta hər bir iri müəssisənin də öz qəzeti var. Mətbuat azadlığına gəldikdə isə, Amerikada jurnalistlərin fəaliyyətinə heç bir məhdudiyyət qoyulmur. Burada jurnalistlərin əsas şüarlarından biri də: “Xəbərlər heç zaman yatmırlar”-dır…

Yeri gəlmişkən, dünyanın bütün azad olan və azad olmayan jurnalistlərini bu gün münasibətilə təbrik edirik!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

ƏzizVətən, doğmadiyar,

Vuruşuramsinəndəki

Qanyerinisilənədək.

Vuruşuramazadlığım

Başım üstə gələnədək.

Azərbaycan Respublikasının Xalq şairi Söhrab Tahir 1926-cı il mayın 27-də Astara şəhərində anadan olub. "Səadət" və "Şahpur" məktəblərində 9-cu sinifədək təhsil alıb, ailə vəziyyətinin ağırlığı üzündən atası ilə "İran-İngilis neft şirkəti"ndə işləməyə məcbur olub. Siyasi fəaliyyətinə görə atası həbs olunub və Kirmanşaha sürgün edilib. Kirmanşah şəhərində Səadət məktəbində təhsil alıb.

Sovet Ordusunun İrana daxil olmasından sonra xalq hərəkatında fəal iştirak edib. 1945-1946-cı illərdə ADF MK-də təşkilat şöbəsində təlimatçı işləyib. 1946-cı ildə Azərbaycan Milli Hökuməti tərəfindən Bakıya hərbi təhsil almağa göndərilib.

Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra Təbrizdə fəaliyyət göstərən "Şairlər və yazıçılar cəmiyyəti" 1947-ci ildən etibarən Bakıda, "Azərbaycan Yazıçılar Cəmiyyəti" adı ilə fəaliyyət göstərməyə başlayıb. Söhrab Tahir də bu cəmiyyətin üzvü olub.

1947-1950-ci illərdə Bakı Diş və Feldşerlik məktəbində təhsil alıb. O, 1952–1957-ci illərdə ADU-nun filologiya fakültəsində oxuyub. 1959–1961-ci illərdə Moskvada Maksim Qorki adına Ali Ədəbiyyat kurslarında müdavim olub. "Tahir" və "Azərazər" təxəllüslərindən istifadə edib.

 1962–1966-cı illərdə ADF-in Bakı komitəsində birinci katib, "Azərbaycan" qəzeti və jurnalı redaksiyalarında bədii şöbələrdə müdir, "Səhər" ədəbi-tarixi jurnalında baş redaktor müavini, 1984-cü ildən "Azərbaycan" jurnalında redaktor olub. İlk nəsr kitabı 1981-ci ildə işıq üzü görüb.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyi idarə heyətinin, "Literaturnıy Azerbaydjan" jurnalı redaksiya heyətinin, "Yazıçı" nəşiryyatının bədii şurasının, Azərbaycan Ədəbiyyat Fondu idarə heyətinin üzvü, SSRİ ədəbiyyat fondu plenimunun üzvü, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi şeir şurasının sədri (1986–1991) olub.

 1991-ci ildə Bədii ədəbiyyatı təbliğat bürosu idarə heyətinin sədri təyin edilib. İnqilabi, ədəbi-ictimai fəaliyyətinə görə Təbrizdə "21 Azər" medalı və bir sıra başqa medallarla, Azərbaycan SSRİ Ali Soveti Rəyasət heyətinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunub.

2006-cı ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə "Şöhrət" ordeninə layiq görülüb. 2010-cu ildə Rusiya Yazıçılar İttifaqı və onun Moskva şəhər təşkilatı nəzdində fəaliyyət göstərən Yazıçı-tərcüməçilər İttifaqının qərarı ilə Beynəlxalq V. V. Mayakovski ordeni ilə təltif edilib. 2002-ci ildən prezident təqaüdçüsü olub.

Xalq şairi uzun illər şəkər xəstəliyindən əziyyət çəkib. Son illərdə xəstəliyi şiddətlənib. Bunun nəticəsində, şairin ayaqlarında qanqrena gedib. Sənətkarın 30 mart 2016-cı ildə sağ ayağı, 4 aprel 2016-cı ildə isə sol ayağı amputasiya edilib, amma buna baxmayaraq görkəmli şair 4 may 2016-cı ildə vəfat edib. Xalq şairi II Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

Əsərləri

- Vətənlə sevgi arasında (şeirlər və poemalar)

- Qonşu qızın məktubları (povest və roman)

- Əmanət (povestlər)

- Lirika

- Sevgi əfsanəsi (şeirlər və poemalar)

Aynur Turanın şair barədə yazdıqlarını diqqətinizə çatdırıram:

“Bizim nəsil Söhrab Tahiri həmişə xeyirxah, nəcib, sözübütöv cəfakeş mərd və mübariz, xırda hislərdən uzaq görmüşdür. Bizim gözümüzdə S.Tahir inqilabçı, döyüşkən Cənubi Azərbaycan xalqının timsalıdır. Uca boylu, iti baxışları, şimşək gülüşləri ilə Söhrab Tahir Cənubi Azərbaycan torpağının bir parçasıdır.

Güney Azərbaycanda sərhədsiz, maneəsiz addımlayan, Savalandan qopan bir qaya kimi gəzən, bütün qapıları ərklə açan, bütün evlərdə intizarla gözlənilən, varlığında işıq, inam, qələbə gəzdirən, özü demiş, Azər Azər babadır!

Çağdaş cənubi Azərbaycan şeirinin bayraqdarlarından biri olan S.Tahir dünyanın döyüşkən, inqilabi poeziyasının, ömrü mühacirətdə keçmiş qüdrətli nümayəndələri sırasında dayanır. Güneyli-Qüzeyli Azərbaycanın ədəbi ənənələrinin müştərək özülü üzərində yüksələn şairin yaradıcılığı poetik mübarizə yolu kimi doğma vətəndən didərgin düşmüş yüz minlərlə soydaşın acı, nisgilli, ömürlüyüdür.

S.Tahirin kitablar toplusunda şairin vətəndaşlıq, içtimai ruhlu şeirləri cəmlənmişdir. Güney Azərbaycanın taleyindən doğan mübariz əhvallı həmin şeirlərlə yanaşı müxtəlif mövzulu poetik parçaların da yer aldığı kitablarda müəllifin ikili taleyindən gələn bir mövzu əlvanlığı, sevinclə göz yaşının görüşlə ayrılığın, xoşbəxtliklə ömürlük dərdin sıx-sıx qovuşması, bir-birini təmizləməsi və tamamlaması var...

XX əsrin poetik kəhkəşanında Azərbaycan azadlığının romantikasından şehlənmiş çiçək misralar gecənin qaranlığında yanan ulduzlar kimi görünür. Bu görüntüdə hər misrası Azərbaycan istiqlalı, milli mədəniyyət mücadiləsi, haqq gerçəkliyi uğrunda mübarizədə döyüşən, vuruşan S.Tahir poeziyasının da öz parlaqlığı var.

O, Azərbaycan azadlığı mübarizəsinə gənclik illərindən-ömrünün ən xoş, saf, təmiz, ülvi çağlarında, dünyanın minbir nəfsindən uzaq, qaynar həyat eşqi ilə dolu bir zamanında atılıb. Gənclik illərinin ilk sevgisi Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi olub. Bu eşqin oduna böyük Azərbaycanın-ikiyə bölünmüş Azərbaycanın o tayından bu tayına pənahlanıb.

Vətən eşqi ilə 18 yaşında yola çıxan Söhrab Tahir 90 il mənalı və eyni zamanda enişli-yoxuşlu ömür sürüb. 90 yaşında daha mübariz, daha ötkəm, daha inadkar olub. Şairin əbədi vətən sevgisinə, bağrı qan Vətəninə olan eşqinə əlmi yetirmək olar? Söhrab Tahirin şeirləri uca-uca dağlar başından aşıb, nurlu dərələr boyunca yayılıb, milyonlarla ürəklərə yol tapıb.

S.Tahir “Ata” poema-epos kitabı haqqında, eləcə də kitabın yazılma zəruriyyətini oxuculara məhz kitabda yer alan “müəllifdən” bölümü ilə (müəllifin dilindən) səhifəsində çatdırır. O, qeyd edir:

“Azərbaycan ədəbiyyatında ən irihəcmli poetik əsər hesab edilən “Ata” (poema-epos) 1991-cü ildən qələmə almağa başlamışam. Azərbaycanın qədim şeir forması-qoşma şəklində yazılmış bu əsər 15-bölmədən ibarətdir.

 Əsərin eramızdan 9 min əvvəl Yaxın, Orta, Uzaq Şərq genişliklərində yaşayan, yaradan, döyüşən varlığını və ləyaqətini isbat edən türkdilli qəbilə, tayfa və xalqların, xüsusi ilə Azərbaycan xalqının eramızın əvvəlinə qədərki həyat və məişətinin bədii-tarixi lövhələrdə təsvirini əhatə edir.

“Ata” sadə xalq dilində yazıldığı üçün burada demək olar ki, fars və ərəb sözləri işlənməmişdir. Əsərdə Azərbaycan, Orta Asiya, Türkiyə, Rusiya, İran və Ərəb ölkələri, İngiltərə, Almaniya və s. Avropa alimlərinin tarixi sənədlərə, tarixi həqiqətlərə uyğun fikirləri əsas götürülmüşdür.

Çoxdandır ki, xarici ölkələrdə yaşayan soydaşlarımız xalqımızın varlığı, mənşəyi, yaşadığı ərazi, qədim həyat tərzi, dili və qəhrəmanlıqları ilə maraqlanır, bəziləri isə mənə bu haqda, məktub yazır, bu sahədə ortalığa ciddi suallar qoyurdular.

Son 20 ildə Azərbaycan xalqının varlığı, etnogenizi ilə əlaqədar elmi kitablarla yanaşı, şamanizm, zərdüştizim haqqında kitablar, əsatir, əfsanə, dastan, nağıl, deyim və söyləncələr oxuyurdum.

Xalqımın qədim varlğını, adını, qəhrəmanlıqlarını göstərən sənədləri, abidələri dağıdıb, yandırıb məhv edən düşmənlərin qəddarlığının qanlı izlərinə düşüb, yavaş-yavaş dünyanın ən qədim, ən nəcib, ən dəyişkən və ən ləyaqətli və sücaətli xalqları olan türkdilli ellərin, o cümlədən xalqımızın ən qədim tarixinin monumental mənzərələrini aydın şəkildə görməyə başladım."

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)

HAFİZ PAŞAYEVİN 85 İLLİYİNƏ

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Ziyalılıq ruhla bağlı olan bir əlamətdir. Əgər insanın ruhu sağlam, təfəkkürü güclü, zəkası iti, təbiəti gözəl deyilsə, bu məqama yetişə bilmir. Ziyalı sözü özündə incə zövq, dərin düşüncə, uzaqgörənlik, mədəni davranış, mərhəmət, müdriklik ehtiva edən adamlara deyilir. Bu gün sizə onlardan biri- Hafiz Paşayev haqqında söhbət açmaq istəyirəm...

Atası filologiya elmləri doktoru, professor, ölkəmizin əməkdar elm xadimi, məşhur yazıçı, ədəbiyyatşünas Mir Cəlal Paşayev uzun illər Azərbaycan ziyalılarının formalaşmasında böyük xidmətləri olan bir insan olub. Əlbəttə ki, belə bir insanın ailəsində göz açıb böyüyən şəxs sözün əsl mənasında ziyalı- şəxsiyyət kimi yetişməliydi...

Hafiz Paşayev 1941-ci ilin may ayının 2-də Bakı şəhərində dünyaya gəlib. Uzun illər AMEA-nın Fizika İnstitutunda müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Fizika elmləri doktorudur. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa edəndən sonra Amerikada ölkəmizin ilk elçisi olub. Daha doğrusu, 1992-2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikasının ABŞ-da, o cümlədən Meksika və Kanadada fövqəladə və səlahiyyətli səfiri vəzifəsində işləyib. 2006-cı ildə Azərbaycan Diplomatik Akademiyası Universitetinin rektoru vəzifəsinə təyin olunub. Hazırda həmin vəzifədə çalışır...

Deyir ki:- “İlk dəfə 1975-ci ildə elmi araşdırmalarla bağlı Amerikaya yolum düşəndə 34 yaşım vardı, gənc idim. Təsəvvür edin, qapalı Sovet İttifaqından Amerika kimi demokratik, rəngarəng bir ölkəyə düşürsən və burada bir il yaşamaq şansın olur. Adam heyrətlənməyə bilmir. Axı yeniyetmə çağlarımdan Amerikaya musiqi mədəniyyətinin, daha doğrusu CAZın beşiyi kimi rəğbətim vardı”...

Məktəb illərindən caza böyük həvəsi olub. Xüsusi zövqlə radiodan izləyər, musiqinin bu janrı ilə bağlı müxtəlif mənbələrdən məlumatlar toplayardı. İlk dəfə ABŞ-da yaşadığı müddətdə isə caz musiqisini əks etdirən xeyli qrammofon valları alıb vətənə gətirmişdi...

Aradan on altı il ötəndən sonra, 1992-ci ildə yenidən Amerikaya dönür. Bu dəfə Azərbaycan Respublikasını təmsil edən fövqəladə və səlahiyyətli səfir kimi. Onun üçün Amerika artıq yaxından tanıdığı bir ölkə idi. Necə deyərlər, Amerikanı çoxdan kəşf etmişdi...

İlk səfirimiz ABŞ-a gedənədə nəinki sadə amerikalılar, heç dövlət məmurları da Azərbaycanın mövcudluğundan xəbərdar deyildilər. Bu ölkənin xəritədə harada əks olunduğunu belə bilmirdilər. Söylədiyi kimi, köhnə təcrübə yeni şəkildə özünü büruzə verdi. Uğur ardınca uğurlar gətirdi. Düz on dörd il bu vəzifədə çalışdı. Azərbaycanı okeanın o tayında şərəflə, ləyaqətlə təmsil etdi. Ölkəmiz ABŞ-ın dövlət strukturlarında tanınmağa başladı. Konqresmenlər, senatorlar, dövlət adamları, müxtəlif böyük şirkətlər Azərbaycana ayaq açdılar...

...ABŞ-da yaşayarkən Miçiqan ştatında məskunlaşan, Amerikanın ilk ürək cərrahlarından biri, İran Azərbaycanından olan həkim Şapur Ənsari ilə ailəvi dostluq edirdik. Evində elə bir məclis olmazdı ki, məni dəvət etməsin. Çox zəngin və imkanlı azərbaycanlılardan biridir. Bakıdan olduğum üçün, səksən bir yaşlı bu soydaşımız hər məni görəndə köhnə dostu barəsində xoş xatirələrini bölüşürdü. Onu bir şəxsiyyət kimi elə xarakterizə edirdi ki, heyran qalırdım. Deyirdi ki, çox alicənab, kübar, yüksək intellektli, uzaqgörən, müdrik, təvazökar, ağayanə insandır...

“Orta məktəbdə oxuyanda dəqiq elmlərdən qiymətlərim yüksək idi. Amma ədəbiyyatdan, tarixdən elə də yaxşı deyildi. Məktəbi bitirəndə atam mənə humanitar sahəni seçməyimi tövsiyə etdi. O vaxt əksər ədib və yazıçıların övladları humanitar elmlərə meyilli idilər. Mən isə qəti şəkildə bildirdim ki, fizik olmaq istəyirəm. Atam qərarıma hörmətlə yanaşıb, bir söz demədi”- söyləyir.

Fəqət, genlə ötürülən istedad gec-tez özünü büruzə verir. İki kitab müəllifidir. İlk əsəri, “Bir səfirin manifesti” kitabı Amerikada yaşayıb çalışdığı illərdə şahidi olduğu hadisələrin, diplomatik gedişlərin, qazanılan uğurların təcəssümüdür. Bu kitabda Onun ömrünün müəyyən bir hissəsi öz əksini tapıb...

Uzun illərdir ki, rəsm və dostluq şarjları çəkir. Amma nədənsə, buna hobbi kimi baxır, üzə çıxartmır...

Bəli, bu gün - mayın 2-si Hafiz Paşayevin 85 yaşı tamam olur. Onu “Ədəbiyyat və incəsənət” ailəsi adından yubileyi münasibətilə təbrik edir, möhkəm can sağlığı, ağrı-acısız həyat arzulayırıq...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.05.2026)

Harun Soltanov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Həyatla bağlı dərin suallar vermək çox cazibədar bir məşğuliyyətdir. Xüsusən də axşam saat 11-dən sonra, otaqda işığı söndürüb tavana baxaraq “Mən kiməm?”, “Nə üçün buradayam?” kimi suallar vermək, bir növ intellektual tənbəlliyin idmanıdır. Sən əslində yatmalıydın, amma yox, sən “düşünürsən”. Yəni sanki Dostoyevski ilə eyni otaqda qalmısan və adam yazır, sən də dərin boşluğa baxırsan.

  "Niyə bu qədər adam bir yerə gedir və heç biri xoşbəxt deyil?" – Bu cümləni hər gün bəlkə də 50 dəfə deyirik, amma heç biri bu sualı həll etmək istəmir, çünki “həll etmək” yalnız səhər tezdən auditoriyadaki mühazirə üçün hazırlaşmaq deməkdir. İşə getmək, dərsləri keçmək, evə qayıdıb bir qədəh şərab içmək və yenə sabah eyni dövrü yaşamaq. Amma bəs niyə? Nədir bu cəmiyyətin böyük sirri? “Başqa nə edim?” – deyə sual veririk və əlimizdəki smartfonu cibimizə qoyuruq. Çünki həyatın ən böyük sirrini həll edəcək növbəti fəlsəfə kitabını açmaqdansa sosial şəbəkələrdə status yazmaq daha asandır.

  Biz insanlar niyə bu qədər qəribə və ziddiyyətliyik? Bunu düşündükcə insan özünü anlamağa çalışır, amma əsas sual yenə ortada qalır: niyə hər şey və hamı belə “normal” görünür? Əslində, biz də deyirik: “Bəli, həyat belədir, amma mən fərqliyəm.”

Özümüzü dahi hiss edirik, amma əslində sadəcə xarici dünyadan çox uzaqlaşmışıq və daxilimizdə hər şey “nə baş verdiyini anlamaq” yerinə, “nə zaman baş verəcəyini anlamamaq” ilə zənginləşir.

  Və sonra sosial şəbəkə fenomeni başlayır.

Hər şeyin əsas məqsədi özünü “intellektual” hiss etməkdir. Sənin dərindən düşündüyün hissi yaratmaq üçün ilk növbədə ətrafında başqalarının fikrini əldə etməlisən. Amma necə?

Hə, doğru bildiniz.. Instagram və ya Facebook-da cümlələr paylaşırsan. Niyə? Çünki bu, “dərin insan” olmaq yolundadır. Bunu etsən, heç kim sənə tənə etməz. Hətta bəlkə də sənə 1000 dəfə “like” gələcək və kiminsə “ağlına gələ biləcək ən dərin mətn” hesab edəcək. Əslində, həmin mətn sadəcə Albert Kamyu və ya Fyodr Dostoyevskidən qısa bir sitatla təkrarlanmış bir mənasızlıqdı. Amma heç kəs bunu anlamaz. Şamxal demişkən: “Həci, bu bizə lazım olan bir şeydirsə, niyə bunu başqalarına da verməyək? Əgər bizə lazımdırsa axı başqasına da lazımdır."

  Əgər ciddi danışmaq istəsək, bu cümlələrin hamısı bizə məcburiyyətdən gəlib. Məsələn, “günün xoşbəxt anı” haqqında yazanlar niyə həmişə istədiklərini tapmayıb, yenə də hamıya inanılmaz dərin düşündüklərini göstərmək istəyirlər? Çünki içlərində “yaxşı, əgər bu qədər emosional hisslərimi yazıramsa, onda bəlkə mən də bir az fərqliyəm?” sualı var. Təsadüfi olaraq, Instagram-da təbii ki, düzgün filtrlərlə əks olunan bu "fərqli" görüntü daha çox maraq oyadır.

  Sosial şəbəkələrdəki ən yaxşı ironiyalarından biri də “ağıl” statuslarıdır. Adətən belə olur: səhər saat 9:00-da qalxıb işə gedən bir adam, yolda hələ də gözlərini yumarkən bir Instagram postu atır. “Düşünməliyəm,” – deyir, amma bunu ciddi qəbul edənlər “like” verir. İşləyərkən bu düşüncəli insanlar səhər çayını içir, amma heç kim onlara demir ki, onlar yalnız bədəni hərəkətə gətirən avtomobilin idarəetmə orqanıdırlar. Sənin beynin deyil, əslində, beynini “kimsə” idarə edir.

  Bu, məktəbdəki “ağıllı uşaq” sindromunu xatırladır. Hər zaman sinifdə “niyə yaxşı oxumalıyam?” sualını verən bir qrup insan var. “Çünki” deyirlər, “özünü tapmalısan.” Hətta, bəzən həqiqətən oxuyurlar, sonra isə hər dərs bitəndə “mən çalışıram ki şeylər əldə edim?” sualı ilə özlərinə nə qədər dəqiq və faydalı cavab verə bilirlər ki? Bu da artıq özünü mütəfəkkir kimi təqdim etmənin ən yaxşı yolu deyilmi?

 Sonra bu “filosoflar” axşamları pizza yeyərkən öz sosial statuslarını qeyd edir və deyirlər: “Bəsdir daha, bu dünyada nələr baş verir?” – Bu bir növ modern insanın fəlakətidir. O, fəlsəfi sualları dərk etməyə çalışır, amma əslində sadəcə başqa birinin pizza ilə çəkdiyi şəkilə həsəd aparır.

  Amma həyatın ən gülməli tərəfi budur: Bizlər hamımız eyni hadisələrdə özümüzü fərqli hiss edirik. Kimsə deyəcək: “İçimdəki boşluğu tapmağa çalışıram”. Və bu dedikləri nədir? Uşaq vaxtı oxuduğumuz məzəli kitablarla eynidir. Ancaq belə kitablar oxuduqca, gerçək həyatın dərslərini keçməli olduğumuzu unuduruq.

 Sonda gəlin buna baxaq: Bir tərəfdən, cəmiyyətin bizə diktə etdiyi qaydaları izləyirik, amma digər tərəfdən, özümüzü fərqli göstərməyə çalışırıq. Bəs niyə? Çünki düşünmək, bir az da olsa fərqli olmaq istəyirik – amma nəticə etibarilə, səhər yuxudan duranda ilk işimiz yenə WhatsApp-da mesajları yoxlamaq olur. Sosial mediada yazan “ağıllı insan” statuslarının altında, həyatın ironiyası, istədiyimiz dərinliklə bizi ələ salır.

  Əgər hər kəsin həyatını izləyə bilsək, çoxumuz gündəlik olaraq eyni sualları soruşuruq: “Mən niyə buradayam?”, “Nə etmək istəyirəm?”, “Varlığımın bir mənası varmı?” Amma bu sualların ardında nə qədər böyük bir boşluq olduğunu heç kim görmək istəmir. Çünki bu suallar cavabsız qaldıqca, həyat özünü daha çox təkrarlanmış bir hal alır. Səhər işə getmək, dərsləri keçmək, axşam evə qayıdıb sosial mediada bir az vaxt keçirmək. Və bu, bir şəkildə həyatın mənasını daşıyan ən “səhih” fəaliyyətdir. Mövcudluğunun özünə olan təlqinidir..

Mövcudluq.. İronik şəkildə, insanların ən çox soruşduğu, amma ən az aydınlıq tapdığı şeydir.  Mövcud olmaq, sadəcə var olmaq deməkdir, yoxsa daha çox? Düşünəndə, hər şeyin öz yerləri var: ev, iş, universitet. Bəs insanlar? Hər birimiz həyatına müəyyən dərəcədə məna vermək istəyirik. Hətta kimimiz bunu edəndə, bizə dərin düşüncələr, həqiqətləri aşkar etməyə çalışan “böyük mütəfəkkir” izləri vurulur. İroniya budur ki, əslində, bizdən əvvəl mövcud olan milyonlarla insan bu “böyük suallar” üzərində durub və nə etdilər? Həmin gündəlik həyatlarına davam etdilər.

  Məktəbə gedəndə, ilk dəfə özünə sual verirsən: “Niyə buradayam?” Mənəvi olaraq bəlkə də heç bir şey dəyişməz, amma psixoloji olaraq hər zaman sanki “bu gün həyatı dəyişdirəcək bir şey tapacam” deyə ümid edirəm. O an çox önəmlidir, çünki “həyatın mənası”nı tapmaq üçün içindəki boşluğu bir az da olsa aradan qaldırmağa çalışırsan.

Hə, amma nəticə? Yəni, sabah nə olacaq? O suallar həmişə qalacaq, çünki biz insan olaraq həyatın dərinliyinə nüfuz etmək əvəzinə, onu “fərqli” görməyə çalışırıq. Əgər özümüzə suallar versək, bəlkə də həqiqəti tapacağıq. Amma həqiqəti tapmağa çalışmaq, nəhayətində, daha çox məsələni qarışdırır. “Həyatın mənası nədir?” sualı, əslində, həyatın mənasızlığını çox gözəl bir şəkildə ortaya qoyur.

  Beləliklə, gəlirik mövcudluğa. Mövcud olmaq – bu, sadəcə ətrafa göz atıb bir şeylər görmək deyil. Bu, daim bir şeyi axtarmaq, amma tapmamaqdır. Hər gün yenə sabah işə getmək, özünü tapmaq üçün deyil, sadəcə yerini tapmaq üçün hərəkət etməklə keçər. “Niyə buradayam?” sualı çox sadə səslənir. Lakin bu suala verilən cavab, çox vaxt daha çox sual doğurur: “Bəlkə heç kim heç vaxt düzgün cavab verməyəcəkdir?” Düzdür, bir çox insanlar həyatın mənasını tapmaq məqsədilə mübarizə aparsalar da, nəticədə sadəcə bir-birini izləyən gündəlik həyat dövrü meydana gəlir. Bu, mövcud olmanın ən ironik tərəfidir.

  Mövcudluq sadəcə var olmaq deyil. Mövcud olmaq, eyni zamanda bir çox şeyin yoxluğu deməkdir. Bir insan hər gün həyatdan daha çox nəyisə itirir. Bəzən bu, zaman olur, bəzən gözləntilər, bəzən də hər şeydən daha qiymətli olan o “düşünən düşüncə”dir. Biz hər gün özümüzü axtarırıq, amma heç vaxt tapmırıq. Çünki varlığın özü – bir növ həyatın böyük şifrəsidir ki, hər birimiz onu anlamağa çalışırıq. Amma nə qədər çalışsaq da, biz ancaq bir dövrə daxil oluruq. Yəni mövcud olmaq, sadəcə gələcəyə aparan bir yolda kiçik, lakin qəribə bir irəliləyişdir. Əgər sən özünü həqiqətən tapmaq istəyirsənsə, o zaman hərəkət etməyə başlamalısan. Amma sən bu dünyada hərəkət etməyi, hər zaman özünü fərqli göstərmək üçün edirsən.

  Özünü tapmaq. Sanki ən asan şeydir, deyilmi? Hər gün bir neçə dəfə "özünü tapmaq" üçün məşqlər edirik – səhər idmanı, meditasiya, sosial şəbəkələrdə "görünmək", müasir dünya bizə bunun necə “çox önəmli” olduğunu çox gözəl anlatmışdır. Əslində isə, özünü tapmaq, çox zaman ən çox unudulması lazım olan bir məsələyə çevrilir: “Bəs özüm kiməm, nə istəyirəm və niyə hər şey hər zaman oxşar şəkildə olur?”

  Özünü tapmaq, əslində müasir dünyanın ən böyük satışı kimi görünür. Heç kəs, təbii ki, özünü tapmış kimi davranmır; amma hər kəs özünün "tapıldığını" iddia edər. Hə, bəlkə də səhər yeməyini düzgün yedik, gözəl paltar geyindik, sosial mediada “özümüzü təkrarladıq” və nəhayət, dünya bizim tərəfimizdədir. Amma bu, sadəcə xəyalın məhsuludur.

  Əgər bu prosesi cəmiyyətin gözündən izləsək, nə görərik? İnsanlar özlərini tapmağa çalışarkən, ən çox təkrarladıqları şeylər nədir? “Mən özümü tapdım, indi daha yaxşıyam” və ya “Mənim həyatımda yeni bir mərhələ başladı” deyə sosial mediada paylaşım edirlər. Amma gerçəkdən nə olur? Özünü tapmağa çalışmaq, çox zaman başqalarının gözündə yaxşı görünməkdən başqa bir şeyə çevrilir. Bu da həyatın bizə satdığı ən böyük yalanlardan biridir: “Həyatın mənasını tapmaq üçün daha çox şeyə sahib olmalısan”. Əslində isə, biz heç vaxt daha çox “sahib olmaq”la özümüzü tapmaq uğrunda mübarizə aparmırıq; biz sadəcə boş bir yerə doğru yol alırıq.

  Maraqlıdır, biz niyə hər zaman özümüzü tapmaq üçün müəyyən metodları izləyirik? Məsələn, meditasiya. Bəlkə də ən çox reallaşdırmağa çalışdığımız "özünü tapma" məşğuliyyətlərindən biridir. Amma necə başlayaq? Bəzi insanlar qəşəng bir yoga matı alır, özünü hiss edirlər ki, bir az yavaşlayıb düşünməli olurlar. Amma sonra nə olur? Meditasiyada 5 dəqiqə ərzində ancaq “kimin şəkli”ni bəyənəcəyini düşünürsən. Nə oldu, özünü tapdın? Daha çox mövcudluğunu itirdin, amma bir təbəssüm belə etmədən. Sonda isə, bu məşğuliyyətlər sadəcə bir nəzarət sisteminə çevrilir. Cəmiyyətin "özünü tapma" anlayışını tam mənada anlamağa çalışmaq, əslində özü daha çox itirməkdir. Hətta düşüncə azadlığına belə qapı aralayan zaman, bu azadlıq yalnız müəyyən bir mühiti və ya normanı qəbul etməkdən ibarət olur.

  Hə, amma nə oldu? Hər şeyin sonunda "özünü tapma" cəhdi, sadəcə daha çox başqalarına uyğun olmaq üçün bir şablonla nəticələnir. Sosial mediada izlədiyimiz influencer-lərin "özünü tapma" seriyaları necə olsa da, hər zaman təkrarlanan şəkillərlə doludur. Əgər bir kişi qırmızı şalvar geyirsə və onun üstünə gözəl bir mesaj yazırsa, o zaman “özünü tapma” anlayışı da sadəcə bir marka olmuş olur. Həmçinin, təbii olaraq, hər zaman həqiqətən özünü tapmaq istəyənlər üçün bütün bunlar böyük bir paradoks yaradır. Nə qədər çox cəhd etsən də, özünü heç vaxt tam olaraq tapmağı bacarmırsan. Çünki sən özünü tapmağa çalışdıqca, dünyadakı ən böyük saxtakarlığa qarşı daha çox çıxırsan – cəmiyyətin “özünü tapma” anlayışını anlamağa çalışan hər kəsin yalnız müəyyən bir qrup halında yenidən formalaşdığı tələyə düşməyinə.

  Özünü tapmaq heç bir zaman “tapmaq” olmur. Bəzən sadəcə dondurulmuş anlarla dolu həyatın içində gerçəkliklə üzləşirik. Bu, bizim “tapılmamış” hallarmızdır. Amma sənə deyim ki, bu tapılmamağın özü də bir paradoks yaratmağa başlayır. İnsan "özünü tapmaq" adı altında yola çıxır, amma ən böyük tapmaca bu olur: “Bəs nə tapdım?” Amma nəyi tapırsansa tap, onu heç vaxt düzgün görməyəcəksən. Çünki, “özünü tapmaq” daha çox özünü “itirmək” və sonra bir az daha çox itirməkdir. Çox gülməli, deyilmi? Bir yalanın içində özünü tapmaq istəyi, həqiqətləri bildikcə, özündən bir az daha çox özünü itirirsən.

  Gəlin, bir neçə saniyə dayanaq və düşünək: Həyatımızı necə yaşamalıyıq? Cəmiyyət bizə nəyi göstərəcək? Əlbəttə, heç birimizin “özünü göstərmək” kimi bir vəzifəsi yoxdur, amma bu, kiməsə inanmağımızı gözləyən bir qrup insanlar tərəfindən mütəmadi şəkildə bizə yüklənir. Şübhəsiz, artıq bir çoxumuz müasir dövrün "özünü göstərmək" fenomenini qəbul etmişik. Sosial media artıq özümüzü necə göstərməyimizin yeganə "şəxsi hüququ" kimi qəbul edilir.

Amma gəl gör ki, biz özümüzü nə qədər mükəmməl təqdim etsək də, gerçək həyatın gözündə bu, çox zaman "rol oyunu"na çevrilir. Ancaq bu "rol"u oynayarkən qarşı tərəfdən gözlədiyimiz şey çox sadədir: Bizi ən gözəl, ən zəngin və ən mükəmməl insan kimi görmək.

  Bəs bunu necə edirik? Başlayaq, məsələn, səhər sosial mediada günün ilk paylaşımını etməklə. Nə edirik? Gözəl bir şəkil çəkirik, əllərimizdə gözəl bir fincan kofe var, arxa planda günəş işığı parlayır. Hə, amma şəkil çəkildikdən sonra bir neçə dəqiqə çəkirik ki, “filtr”i tapaq, çünki orijinal görüntü ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Lakin heç bir problem yoxdur, çünki sən artıq “gerçək” olmağa çalışmırsan, sadəcə bu rəyini yaxşılaşdırmaq istəyirsən.

  Və bu nöqtədə, ironiyanı burada tapırıq: Biz sosial mediada göstərdiyimiz həyatla gerçək həyatımızı heç vaxt müqayisə etmirik. Həyatımızın ən mühüm anları, məsələn, yatdıqda, əsəb keçirdikdə, ya da sadəcə sıxıldıqda, heç kimə görünməz. Amma bu anları nümayiş etdirmək üçün, artıq “bir rəngli” filtrləri sevdiyimiz üçün, özümüzü "gözəl" göstəririk. İnsanlar isə buna inanır və daha çox “gözəl” olmağı istəyirlər. Təbii ki, çox yaxşı bir iş görmüşük, cəmiyyətin özümüzü göstərməyimizin nə qədər mükəmməl olduğunu düşünməsini istəyirik.

 Bunu daha da irəlilədək: Şəkil paylaşdıqdan sonra, saatlarla “bəyənmələri” izləyirik. Ancaq nə olur? Bir neçə saat sonra kimsə “nə gözəlsən” yazsa, onu bəyənmək və “təşəkkürlər” demək, bizi daha da yaxşı hiss etdirir. Bir insanın tərifləri ilə özümüzü necə dərk etdiyimizi düşünək. Yəni, bu "göstərmək" hadisəsi bir növ təkrarlanmış dövrə çevrilir. Çünki nə qədər çox göstərsək, o qədər çox bəyənməyə və ya kiminsə təbriklərinə ehtiyacımız olur. Həmçinin, bəyənmələri gələn zaman, çox zaman həmin insanın "yalançı" dostumuz olduğunu da qəbul edirik. Amma başqasının həyatını mükəmməl göstərmək, nəhayətində özünü necə görəcəyini düşünməkdən daha əhəmiyyətli olur.

  Göründüyü kimi, özünü göstərmək sadəcə başqalarına daha mükəmməl görünmək deyil, bu həm də bizə bir kimlik yaratmaqdır. Cəmiyyətin bizə təklif etdiyi rol, artıq təkcə real həyatda deyil, eyni zamanda “yazılı” həyatımızda da var. Əslində, hər birimiz sosial mediada “rəngli və parlaq” həyat yaşamağa çalışırıq. Və bu yalnız bir gündəlik layihə halını alır – çünki nə qədər çox "göstərsən", bir o qədər çox mövcud olmağa çalışırsan.

  Gəlin, bir az daha dərinləşək. Biz özümüzü necə göstəririk? İnanılmaz dərəcədə gözəl olduğumuzu düşünməyə çalışırıq, amma əslində, heç kim mükəmməl deyil. Hər kəsin “göstərmə”yə çalışdığı həyatın bir rəngi vardır. Yalnız bir məsələ var ki, həqiqət yoxdur. Biz sadəcə "biz" kimi olmaqdan qorxuruq. Cəmiyyət bizdən gözəl bir həyat istəyir, amma əslində bizdən istədikləri yalnız bir şeydir: Həyatımızın "növbəti başlığını" çox gözəl göstərmək. Bu, möhtəşəm, deyilmi?

  Gəlin, azadlıq məsələsinə biraz daha dərindən baxaq. Azadlıq nədir? Gerçəkdən azad ola bilərikmi, yoxsa azadlıq yalnız bir illüziya və ya cəmiyyətin bizə verdiyi "rəy"dən ibarətdir? Həqiqətən azad olduğumuzu düşünə bilərik, amma nə qədər “özümüz” olub-olmadığımızı heç vaxt tam olaraq bilməyəcəyik. Çünki biz azadıq.. Amma çox azad olmasaq da, hər şey “gözəl”dir, düzdür?

  Bir çox insan azadlığı yalnız fiziki azadlıqla əlaqələndirir. Yəni, öz istəklərini həyata keçirmək, istədikləri kimi davranmaq və dünyada istədikləri şeyi əldə etmək. Bu çox gözəl, düzdür? Ancaq gəlin burada bir ironiya görək: İstədiyimiz şeyləri etmək üçün, bəzən özümüzə başqalarının diktə etdiyi "azadlıq" çərçivəsində hərəkət edirik. Bu o deməkdir ki, azadlıq, nəticə etibarilə, başqalarının bizə verdiyi sərhədlərlə müəyyənləşir. Yəni, azadlıq adı altında çox zaman öz istəklərimizi başqalarının istəkləri ilə uyğunlaşdırmağa çalışırıq.

  Bəs, sosial mediada azadlıq necə işləyir? Bunu necə düşünək? Biz "özümüz"ü orada göstəririk, amma əsasında kim olduğumuzu nə qədər az bilirik. Təklif olunan "özünəməxsusluq" şablonları, bizə təlimat verir: Bu qədər şəkil çək, bu qədər status yaz, amma hər şeyin əvvəlcədən müəyyən edilmiş bir qayda ilə olmalıdır. Yəni, əslində sosial mediada azad olmaq, çox zaman başqalarının qəbul etdiyi sərhədlər daxilində olmaq deməkdir. Hər şey təbii, "real" və “özümüz”ə uyğun olsa da, bunun bizə göstərdiyi sərhədlər heç də gerçəkdən “azadlıq” deyil. Əslində bu, bir növ özünə zindan qurma oyunudur.

  Amma gəlin bir az daha irəliləyək: Gerçək həyatımızda da azad olmağımızı necə görürük? Məsələn, iş yerində öz fikirlərimizi sərbəstcə bildirmək, cəmiyyətdə və ya sosial şəbəkələrdə öz sözümüzü demək, bu azadlıqdırmı? Yoxsa çox zaman bu da başqalarının gözündə "doğru" olmaq məqsədilə etdiyimiz bir hərəkətdir? Yəni, öz fikrimizi bildirmək, əslində bizim düşündüyümüzdən fərqli olaraq, çox zaman "gözləntilərin" yerinə yetirilməsi üçün oynadığımız bir rol olur. Cəmiyyətdə qəbul edilən düşüncə və davranış şablonlarına uyduğumuz müddətcə, biz heç də azad deyilik.

  Beləliklə, azadlıq, təbii ki, cəmiyyətdə qəbul edilən normativlərdən tamamilə azad olmaq deyil. Biz "özümüz"ü göstəririk, amma əslində göstərdiyimiz şəxsiyyət bir çox zaman başqalarının bizdən gözlədiyi forma ilə uyğundur. Bəlkə də, biz sadəcə özümüzə yalan deyirik ki, azadıq. Çünki azad olmaq çox asandır, amma gerçəkdən azad olmaq çox çətindir.

  Bəs, o zaman nə baş verir? Gerçəkdən azad olmağın mənası nədir? Bu, bəlkə də yalnız bir neçə saniyəlik bir boşluqdan ibarət olur. O an ki, hər şeyin “gözəl” olduğu, başqalarının nə düşündüyünü bir kənara qoyub, tamamilə özümüz olduqlarımızı hiss edirik. Lakin bu an çox qısa olur. Çünki cəmiyyətin yaratdığı azadlıq illüziyasını həqiqət olaraq qəbul etdikcə, azadlıq mütləq şəkildə “gözləntiyə” çevrilir. Bu gözləntiyə qarşı nə qədər azad olmağa çalışsaq da, onu aşıb keçə bilmərik.

  Azadlıq, əslində bir güzgüdür – ona baxarkən özünü göstərməyin sirlərini açmaq istəsək də, nə qədər çox baxsaq, bir o qədər özümüzü itiririk. Sonunda gözlədiyimiz şey yalnız təriflənmək, başqa insanların gözündə gözəl görünməkdir. Və biz azad olmaq istəyirik, amma əslində azadlıq şərti ilə yaşadığımızın fərqində olmuruq.

  Həyat nədir? Bizə təklif edilən, həyatın təbii axarını izləyərək etdiyimiz hərəkətlərdən başqa bir şeydir, yoxsa hər şey sadəcə bir yanlış anlamadır? Həqiqətdə nəyi görürük və ya düşündüyümüz kimi mi görürük? Bəlkə də reallıq çox zaman sadəcə həyatın çox kiçik, çox məcburi qeydlərindən ibarətdir. Ancaq bu qeydlərin bir çoxu hər zaman illüziya yaradır – gerçəklik əslində çox vaxt bizə təqdim edilən bir növ nağıl olur.

  Əslində, bizlər həyatımızı necə formalaşdırdığımızı heç vaxt tamamilə bilmərik. Çünki gerçəklik anlayışı o qədər manipulyasiyaya məruz qalıb ki, həqiqəti sadəcə bir illüziya olaraq qəbul edirik. Nə baş verir? Biz dünyaya müəyyən bir pəncərədən baxırıq, amma o pəncərə artıq bizə qapalıdır. İllüziya içində illüziya yaşadığımız bu dövrün içində, biz sadəcə gördüyümüz şeyin gerçək olduğuna inanırıq.

  Bir çoxumuz, xüsusən də sosial mediada, gerçəkliyi “təsvir etmək” istəyirik. Bir şəkil çəkirik, bir status yazırıq, bir yazı paylaşırıq və nəticə etibarilə, həmin gerçəkliyi başqalarına göstəririk. Nədir gerçəklik? Bəzilərinin dediyi kimi, bu, “başqalarının gördüyü şeyin bizə necə uyğun gəlməsi”dir. Yəni, bu gerçəkliyin özümüzə aid olub-olmaması o qədər də vacib deyil, əsas olan başqalarının bizə necə baxacağıdır.

   Bəs real həyat? Gerçəkdən real olan bir şey varmı? Gəlin, bunu sosial mediada “doğru” bir şəkildə “bəzədilən” həyatla müqayisə edək. Biz necə təsvir edirik? Tamamilə təbii və gözəl bir şəkildə. Hətta yaxşı bir yemək yedikdən sonra, onu paylaşırıq. Ancaq hər şey bu qədər mükəmməl görünsə də, bu həyatın əslində necə olduğunu heç kəs bilmir. Bəzən, sadəcə özümüzü yaxşı hiss etmək üçün başqalarına göstəririk ki, biz hər şeyi düzgün edirik. Amma bunun arxasında çox zaman yalnız bir boşluq qalır. Gerçək həyatın heç kimə göstərilməyən tərəfi: baş ağrısı, yorğunluq, kədər və bir çox “gözə çarpan” olmayan anlar. Bu gerçəkliyin arxasında illüziya və yalan vardır.

  İroniyanı görürsünüzmü? Biz gerçəkliyi göstərmək istəyirik, amma göstərdiyimiz yalnız çox kiçik bir parçasıdır. Bütün həyatımız bu illüziya ilə əlaqəlidir. Əslində, reallıq nə qədər gözəldir? Həqiqətən mükəmməl bir həyat yaşamaq istəyirik, amma bu məqsəd bizə çox vaxt gerçəkdən uzaq bir şey təqdim edir. Biz sadəcə başqalarına göstərəcəyimiz bir "gerçəklik" qururuq. Lakin başqalarına göstərdiyimiz şey, həqiqətə uyğun gəlmir. Çünki biz heç vaxt o gerçəkliyi olduğu kimi göstərmərik.

  Bu ironiyanın bir başqa tərəfi də odur ki, hər şey nə qədər gerçək görünsə də, bu reallıq çox vaxt bizim daxilimizdə yaratdığımız “həyat hekayəsidir”. Biz həyatımızı təkmilləşdirmək istəyirik, amma bu istəyimiz gerçəkliyi necə göstərdiyimizlə bağlıdır. Nəticə olaraq, reallıq bəzən yalnız bir mövcudluq nağılına çevrilir. Bütün bu "gerçəklik" oyununu oynayırıq, amma gerçək olan heç nə yoxdur.

  Gəlin, daha irəli gedək: Gerçək həyatı göstərmək istəyirik, amma başqalarına göstərdiyimiz həyatın əslində nə qədər manipulyasiya edilmiş olduğunu heç vaxt düşünmürük. Hər şey bir performansa çevrilir. Bəzən biz sadəcə başqalarına necə görünmək istəyirik, amma bu göstərdiklərimiz həqiqəti əks etdirmir. Bəzən bu, sadəcə başqa bir maska olur – ən yaxşı halda bir cəmiyyətdə “sevilən” olmaq üçün oynadığımız bir oyundur.

   Bunu qəbul etsək də, reallıq nədir? Yəqin ki, əslində heç nə. Həyatın o qədər dəqiq qeydləri yoxdur. Biz sadəcə onları özümüzə uyğunlaşdırırıq və sonra onları gerçəkliyə çeviririk. Ancaq əslində həyatın özünün də həqiqətə yaxın heç bir əlaqəsi yoxdur. Reallıq sadəcə bir illüziya olaraq qalır.

Həyat, əsasən bir karuseldir, amma nə qədər döndüyünü izləmək yerinə, əksər hallarda qəflətən yerə yıxılmağı gözləyirik. Həm də dönmək hər zaman əyləncəli deyil, bəzən heç nəyi anlamadan bir yerə çırpılıb dağılırıq. Karusel fırlanarkən bəzən təsadüfən ən yüksək nöqtəyə qalxırıq – amma niyə yüksəldiyimizi və bu yüksəlişin nə üçün olduğunu heç anlamırıq. Əslində, bəlkə də yalnız oturduğumuz yerdə fırlanmaq daha yaxşıdır, amma bəzən – sadəcə fırlanmağa davam edirik.

  Həyat bizi bir gün günəş şüasına çevirmək istəyir, amma əslində biz sadəcə köhnə bir neon işıq kimiyik – çox parlaq görünürük, amma yaxınlaşınca heç bir işıq saxlaya bilmirik. Mövcudluğumuzu tapmağa çalışarkən əslində çox sadədir – biz sadəcə bir "ixtiyari işıq nöqtəsiyik", amma bunu həyatın böyük drama kimi təqdim edirik. Sanki özümüzü göy üzündə parlayan ulduz kimi hiss edirik, amma əslində bizim varlığımız hələ də cəmi üç saniyəlik məğlubiyyətin başlanğıcıdır. Üstəlik, günəş şüalarının özünün də əslində bir çox səhvi var – bəzən çox parıldayırlar, bəzən isə tamamilə itirlər.

  İllüziya, həyatın hər anında bizə təqdim etdiyi gözəl bir yalan kimidir. Instagramda filtr altında göründüyü qədər əzəmətli, çox vaxt gerçək həyatda o qədər də parlaq deyil. Bizim illüziyamız bir az "Photoshop" kimidir: nə qədər çox işləsən, nəticə daha çox sərhədsiz görünür, amma nəhayətində, ekranda gördüyün "mükəmməl görüntü" əslində tamamilə boş bir boşluqdur. Həyat, bir çox anları simulyasiya edən bu illüziyalarla doludur – ancaq hər şeyin təhrif edilmiş olması, bəzən ən gözəl şəkilləri çəkməyimizə imkan verir, hətta çox vaxt gerçəkliklə üzləşdikdə gözlərimiz bərəlir. Filtr işlədikcə, dünya sadəcə daha da "yaxşı" görünür, amma sonunda real həyatda əlimizdə heç nə qalmır.

  Gerçəklik bir təyyarənin pəncərəsindən baxmaq kimidir – yuxarıda çox gözəl və əzəmətli görünür, amma hər an yerə düşmək də mümkündür. Biz gerçəyi həmişə uzaqdan görürük, amma onu öz həyatımıza tətbiq edəndə bu "gözəllik" çox vaxt qeyri-səlis olur. Nə qədər yüksəlsək, yerə düşmək bir o qədər asanlaşır. Həyatın gerçək təbiəti də elə budur – hər yüksəkliyi əldə etməyə çalışarkən, aşağı düşməyə hazır olmalıyıq. Yüksəklik hissi yaşasaq da, nəticə eyni qalır: hər zaman bir "bəs nə baş verdi?" sualı yaranır.

  Məşğuliyyətlərimiz bir təkərli velosiped kimidir – həmişə hərəkət halındayıq, amma istiqamətimizə heç cür qərar verə bilmirik. Biz daima pedalı çeviririk, amma nə vaxt dayandığımızı bilmərik. Yolda bir çox sürprizlərlə qarşılaşırıq – bəzən yoldan çıxırıq, bəzən isə çətinliklə manevr edirik. Həm də bəzən özümüzü təkmilləşdirmək istədikcə, sadəcə daha sürətli dönməyə başlayırıq. Fəqət hər dəfə "bunu düzəldəcəm" deyə əzmkarlıqla davam edirik, amma sonunda nəyin düz olduğunu heç anlamırıq. Yolda hələ də başımız qarışır, velosiped isə heç dayanmaq bilmir.

  Nəticədə, həyatın gerçək siması bir zirkona bənzəyir – çox parıldayır, amma əslində heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Bütün bu illüziyalara və səyahətlərə baxanda, nəhayətində sadəcə parıldayan bir daşla qarşılaşırıq. Bu zirkon, ulduz düşməsi kimi – ancaq düşdü mü, düşmədimi heç bilməyəcəyik. Nəticə etibarilə, həyatın öz məqsədini tapmağa çalışmaq da sadəcə bir səyahətdir, amma sonunda hələ də əlimizdə təzə bir parıldayan daşla qalırıq. O qədər çətin və çox mübarizə edirik, amma gedişatımızda nəticə etibarilə bir tək "taxtaya vurulmuş" zirkon qalıb...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.05.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bir yerdə rahatlıq tapa bilmirəm,

Divara boylana-boylana qaldım.

Bu gecə anamın doğma ətrini,

Divardan asılan şəkildən aldım.

Bu gün Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Moskva bölməsinin katibi Nəsib Nəbioğlunun doğum günüdür. 

Nəsib Nəbioğlu 1954-cü il mayın 2-də Kəlbəcər rayonunun Çaykənd kəndində anadan olub. 1971-ci ildə Çaykənd orta məktəbini bitirib. 1973-1975-ci illərdə Baykonurda Sovet ordusu sıralarında hərbi xidmətdə olub. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra 1975-1980-ci illərdə Bakıda M.F.Axundov adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutunda ali təhsil alıb.

1985-ci ildə Moskvada M.Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunu əla qiymətlərlə bitirib. 1985-ci ildə İnstitututu bitirdikdən sonra SSRİ Dövlət Xarici Turizm Komitəsinin Baş İdarəsində məsul vəzifələrdə çalışıb. Rusiya və Azərbaycan Yazıçılar birliklərinin üzvü, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Moskva bölməsinin katibidir.

M.Axundovun, S.Vurğunun, R.Rzanın, M.İbrahimovun, N.Rəfibəylinin, M.Arazın, Məmməd Aslanın, T.Məliklinin, Aşıq Ələsgərin, Aşıq Şəmşirin eləcə də bir çox müasir şairlərimizin həyat və yaradıcılığına həsr edilmiş rus dilində məqalələrin müəllifi olan Nəsib Nəboiğlu V.Şukşinin, V.Rasputinin, A.Puşkinin, M.Lermontovun, S.Yeseninin, N.Rubsovun bir sıra əsərlərini Azərbaycan dilinə tərcümə edib. Kəlbəcər ədəbi mühitinin istedadlı nümayəndələrindən biri olan şair uzun illərdir Rusiyada ədəbiyyatımızı, mədəniyyətimizi təbliğ edir. İyirmidən çox şeirinə musiqi bəstələnən şair həm də musiqisi Ayna Sultanovanın olan dünya azərbaycanlılarının həmrəylik himninin müəllifidir.

Şeir kitabları

“Ürəyim yurd yeridir” 

“Sizə sözüm var” 

“Dua edən bulaq” rus dilində

“Bağışlamaz dağlar məni” 

“Nəğməkar əsgər” 

“Heç belə də kənd olar” 

“Ulduz nur saçırdı qayanın üstə" rus dilində 

“Durnalara qayıdanda"

Mükafatları 

R.Rza və Y.Dolqoruki adına beynəlxalq mükafatları laureatıdır.

Və əlbət ki, sonda şairdən bir şeir.

NƏSİB NƏBİOĞLU

BU ŞAİR

“İlahi,
Dar quyu dibində,
Qaranlıq nəm içində,
İşıqlı qəm içində,
Ağrısız
Bir az yatmaq istəyirəm...”
                       Vaqif Səmədoğlu

Bu gedimli, bu gəlimli dünyadı,
Həm sevincli, həm zülümlü dünyadı,
Bilirdi ki, bu ölümlü  dünyadı,
Ölümünü gözləyirdi bu şair.

Bu dünyanı bildiyitək ağlatdı,
Misrasına kədər qatdı, qəm qatdı,
Dostlarını  gülə-gülə aldatdı,
Ölümünü gözləyirdi bu şair.

Sandı göylər dərdlərinin çarəsi,
Sağalmadı torpaq adlı yarası,
Bu  gen dünya dörd divarın  arası,
Ölümünü gözləyirdi bu şair.

Tanrısının, Allahının quluydu,
Getdiyi yol həqiqətin yoluydu,
Bu dünyanın hər üzündən halıydı,
Ölümünü gözləyirdi bu şair.

Gözləyirdi göz yaşını tökmədən,
Gözləyirdi dərd-sərini  sökmədən .
Gözləyirdi qamətini bükmədən,
Ölümünü gözləyirdi bu şair.
Dedi yatsın, ərşə qalxdı  yuxusu,
Xəyalında min çiçəyin qoxusu,
Kəlbəcərin həsrətiydi qorxusu,
Ölümünü gözləyirdi bu şair.

İstəmirdi rəngi qaçsın sozalsın,
İstədi ki,əllərinə saz alsın,
Dedi,- yatım, ağrılarım azalsın,
Ölümünü gözləyirdi bu şair.

Həsrət gördüm, ağrı duydum sözündən,
Nur düşürdü çöhrəsindən, üzündən,
Qayğıları tökülürdü gözündən,
Ölümünü gözləyirdi bu şair.

Gül-gül idi şeirinin ilməsi,
Mənalıydı lətifəsi, gülməsi,
Qarabağdı bu şairin qibləsi,
Ölümünü gözləyirdi bu şair.

Bu dünyanın səsi nədir, eşqi nə?
Biləmmədi nələr düşdü püşkünə,
Üz çevirdi bir Allahın eşqinə,
Ölümünü gözləyirdi bu şair.

Vurğunuyla görüşməyə tələsdi,
Gördüyünü  bölüşməyə tələsdi,
Tanrısına  yetişməyə tələsdi,
Ölümünü gözləyirdi bu şair.

Üzün tutub ulduzlara gedirdi,
Öz tapdığı avazlara gedirdi,
Yalqız olub,yalqızlara gedirdi,
Ölümünü gözləyirdi bu şair.

Həyat başqa, şair başqa aləmmiş,
Misra-misra ruhumuza ələnmiş,
İstəyinə,sevgisinə bələnmiş,
Ölümünü gözləyirdi bu şair.

Qara rüzgar hansı yanda de əsdi,
Taleyindən nə incidi, nə  küsdü,
Bu dünyanı tərk etməyə tələsdi,
Ölümünü gözləyirdi bu şair.

Allahından gileyləndi arabir,
Nə fərqi var yara  mindi, yara bir,
Sinə altda bir məzarlıq min şeir,
Ölümünü gözləyirdi bu şair.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.05.2026)

Vyanada yerləşən Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzində “Tarixin səhifələri” adlı musiqili tədbir keçirilib. Tədbir XX əsrin görkəmli sovet bəstəkarı Dmitri Şostakoviçin 120 illiyinə və Vyanadakı “Musiqi sevinc bəxş edir” (“Musik macht Freude - MmF”) adlı musiqi məktəbinin “Sun Dance Company” rəqs studiyası ilə əməkdaşlığının beş illiyinə həsr olunub.

Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Diasporla İşl üzrə Dövlət Komitəsindən məlumat verilib.

Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin dəstəyi, adları çəkilən musiqi məktəbinin və rəqs studiyasının birgə təşkilatçılığı ilə baş tutan musiqili tədbirin fəxri qonağı isə Vyana Dövlət Operasının gənclər xorunun rəhbəri, avstriyalı musiqiçi, dirijor Yohannes Mertl olub.

“MmF” musiqi məktəbinin təsisçisi və rəhbəri Fərəh Tahirova çıxışında məktəbin və “Sun Dance Company” rəqs studiyasının beynəlxalq festivallarda və konsertlərdə ölkəmizi uğurla təmsil etmələrindən danışıb. O, həmçinin Azərbaycanın Avstriyadakı mərhum səfiri, peşəkar diplomat Fuad İsmayılovla bağlı xatirələrini bölüşərək, onun Azərbaycan–Avstriya diplomatik və mədəni əlaqələrinin inkişafında xüsusi rol oynadığını vurğulayıb. 2006-cı ildə Vyana Kamera Operasının səhnəsində Üzeyir Hacıbəylinin “Arşın mal alan” operettasının alman dilində tamaşaya qoyulmasında və həmin ildə Vyananın Donaupark ərazisində dahi bəstəkarın abidəsinin ucaldılmasında Fuad İsmayılovun şəxsi təşəbbüsü və mühüm xidmətlərinin olduğunu xatırladıb.

Tədbirdə Dmitri Şostakoviç haqqında qısa film nümayiş olunub. “MmF” musiqi məktəbinin şagirdləri bəstəkarın həyatı barədə zəngin arxiv fotomaterialları əsasında hazırlanan slayd-şounun müşayiəti ilə maraqlı faktlar səsləndiriblər. Onun Azərbaycan musiqi mədəniyyəti və azərbaycanlı bəstəkarlarla əlaqələri, eləcə də Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin inkişafındakı mühüm rolundan bəhs ediblər. Bəstəkarın “Onuncu” simfoniyası haqqında təqdimatlar da böyük maraqla qarşılanıb. Simfoniyanın üçüncü hissəsində Şostakoviçin sevimli azərbaycanlı tələbəsi, tanınmış bəstəkar Elmira Nəzirovanın mövzusu ön planda dayanır. Tədbirin diqqətçəkən məqamlarından biri isə Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin iki görkəmli nümayəndəsi Qara Qarayev və Cövdət Hacıyevin Moskva Konservatoriyasında Dmitri Şostakoviçin sinfində təhsil almaları və sonrakı dostluqları haqqında məlumat olub.

Tədbirin bədii hissəsində Dmitri Şostakoviçin uşaqlar üçün bəstələdiyi fortepiano silsiləsindən pyeslərlə yanaşı, Azərbaycan, Avropa və rus bəstəkarlarının əsərlərindən ibarət zəngin musiqili proqram təqdim olunub. Qara Qarayev və Cövdət Hacıyevin uşaq fortepiano silsilələrindən “Əfsanə” (“Legende”), “Kədərli hekayə” (“Sad Story”) və Qara Qarayevin “İldırımlı yollarla” baletindən “Laylay” əsərləri ifa olunub. “MmF” musiqi məktəbinin şagirdlərinin, Vyana Musiqi Gimnaziyasının (MGW) və Margareten şəhər musiqi məktəbinin tələbələrinin ifaları tədbir iştirakçılarını heyran edib.

“Sun Dance Company” rəqs studiyasının xoreoqrafı Lyudmila Detkovanın rəhbərliyi ilə gənc rəqqasələrin ifaları tədbirə xüsusi gözəllik qatıb.

Sonda tədbirin təşkilinə göstərilən dəstəyə görə Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin direktoru Leyla Qasımovaya təşəkkür edilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.05.2026)

Rəqsanə Babayeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Beyləqan Bölməsinin və Beyləqan rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxanalar Sisteminin birğə təşkilatçılığı ilə Mərkəzi Kitabxananın Oxu zalında tanınmış şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, "Heydər Ata" poeziya müsabiqəsinin mükafatçısı, bir çox şeirlər kitabının müəllifi Bəhram Fərmanzadənin 75-illik yubileyi və yeni çapdan çıxmış "Cənub həsrəti " şeirlər kitabının təqdimat mərasimi keçirildi.

 Əvvəlcə şəhidlərimizin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edildi.

  Tədbiri giriş sözü ilə açan AYB-nin Beyləqan Bölməsinin sədri Fazil Əsəd tədbir iştirakçılarını salamladı və yubilyarı birliyin adından təbrik etdi.

  Tədbirin moderatoru Raquf Budaqlı yubilyarın həyat və yaradıcılığı haqqında tədbir iştirakçılarına geniş məlumat verdi.

  Beyləqan MKS-nin direktoru Jalə Cəfərova Bəhram Fərmanzadəyə Mərkəzi Kitabxananın əməkdaşları adından təbriklərini çatdırdı.

  Şair və yazıçılardan Ağa Savalan, "Cənub həsrəti " kitabının ön söz  müəllifi Ədalət Çümşüdoğlu, Vəlyəddin Əhmədbəy, Rövşən Qarabudaq, Arif Həsənli, Əlixan Ziya, Lalə Osmanqızı çıxış edərək B.Fərmanzadəni yubiley münasibətilə təbrik etdilər, müəllifin yeni kitabından şeirlər söylədilər.

  Tədbirdə iştirak edən ziyalılardan, Ağsaqqallar Şurasının üzvü Nadir Abdullayev, Yuxarı Aran qəsəbə Sirac Mehdiyev adına tam orta məktəbin direktoru Sahilə Fərmanova, Gəray Əsədov adına Birinci Şahsevən kənd 1 nömrəli tam orta məktəbin direktoru Elnurə Kazımova, kitabxana əməkdaşlarından Rima Kərimova, mətbuat nümayəndəsi Baxşeyiş Şirinov və başqaları çıxışlarında yubilyarı təbrik etdilər, müəllifin yeni çapdan çıxmış kitabı haqqında fikirlərini söylədilər.

 Sonra tədbirin bədii hissəsi olaraq Yuxarı Aran qəsəbə Sirac Mehdiyev adına tam orta məktəbin və Gəray Əsədov adına Birinci Şahsevən kənd 1 nömrəli tam orta məktəbin şagirdləri B.Fərmanzadənin şeirlərindən ibarət bədii kompozisiya ilə çıxış etdilər.

  Sonda şair Fazil Əsəd yubilyar B.Fərmazadəyə AYB-nin Beyləqan Bölməsinin adından "Mücirəddin Beyləqani " mükafatını təqdim etdi.

 Beyləqan MKS-nin direktoru Jalə Cəfərova təşkilatın adından yubilyara hədiyyələr etdi. Tədbir iştirakçıları yubilyara gül bukletləri və digər hədiyyələr bağışladılar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.05.2026)