Aprelin 8-də Hədəf Şirkətlər Qrupunun qurucu direktoru, “Turan Balabilgə Akademiyası”nın prezidenti Şəmil Sadiq Xalq şairi, ictimai xadim Sabir Rüstəmxanlı ilə görüş keçirib.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Hədəfdən verilən məlumata görə, görüş zamanı Şəmil Sadiq Sabir Rüstəmxanlının ölkəmizin, eləcə də türk dünyasının ictimai-siyasi, ədəbi-mədəni həyatındakı səmərəli fəaliyyəti və xidmətlərindən söz açıb.

 

Şəmil Sadiq qeyd edib ki, Sabir Rüstəmxanlı uzun illərdir türk dünyasının mənəvi birliyinin möhkəmlənməsi, ortaq dəyərlərin qorunması və təbliği istiqamətində ardıcıl fəaliyyət göstərən görkəmli ziyalılardandır. O, həm yaradıcılığı, həm də ictimai fəaliyyəti ilə türk xalqları arasında mədəni və ideoloji bağların güclənməsinə mühüm töhfələr verib.

O, Naxçıvanın təbii daş duzundan hazırlanmış, üzərində Orxon-Yenisey əlifbası həkk edilmiş Turan Balabilgə Akademiyasının ilk mükafatını – “Turan bilgəsi”ni Sabir Rüstəmxanlıya təqdim edib.

Eyni zamanda bildirilib ki, Sabir Rüstəmxanlı “Turan Balabilgə Akademiyası”nın fəxri üzvü seçilib.

Xalq şairi Sabir Rüstəmxanlı təqdim olunan mükafata və göstərilən diqqətə görə təşəkkürünü bildirib. O, Turan Balabilgə Akademiyasının yaradılmasını Türk dünyasının ortaq dəyərlərinin, tarixinin və mədəni irsinin öyrənilməsi və təbliği baxımından mühüm təşəbbüs kimi qiymətləndirib.

Sabir Rüstəmxanlı qeyd edib ki, bu kimi təşəbbüslər Türk dünyasının elmi, mədəni və mənəvi bağlarının möhkəmlənməsinə xidmət edir. Xalq şairi Turan Balabilgə Akademiyasının gələcək fəaliyyətinə uğurlar arzulayıb, akademiyanın türk xalqlarının ortaq düşüncə və bilik məkanının formalaşmasına töhfə verəcəyinə inandığını vurğulayıb.

Eyni zamanda, Sabir Rüstəmxanlı Hədəf Liseylərinin fəaliyyətini yüksək qiymətləndirərək, bu təhsil ocaqlarının gənc nəslin milli ruhda, savadlı və dünyagörüşlü yetişməsində mühüm rol oynadığını bildirib.

Xalq şairi göstərilən diqqətə və təqdim olunan mükafata görə Turan Balabilgə Akademiyasına, Hədəf Şirkətlər Qrupuna və layihənin təşəbbüskarlarına minnətdarlığını ifadə edib.

Qeyd edək ki, “Turan Balabilgə Akademiyası” ötən il dekabrın 5-də Bakıda təsis olunub. Birinci Türkoloji qurultayın 100 illiyi ərəfəsində keçirilən təsis tədbirində türk dövlətlərindən görkəmli ziyalılar, elm və ictimaiyyət nümayəndələri, deputatlar və digər fəxri qonaqlar iştirak ediblər. Təsis iclasına Azərbaycanla yanaşı Türkiyə, Qazaxıstan, Özbəkistan, Türkmənistan, Qırğızıstan, Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti, Makedoniya və Moldovadan olan nümayəndələr qatılıblar.

Hüquqi şəxs statusuna malik olmayan akademiyanın fəaliyyətinə təşkilati və metodiki dəstək Hədəf Liseyi tərəfindən təmin olunur. Hazırda akademiya 6 bölmə üzrə fəaliyyət göstərir. Akademiyada  təlimlər keçirilir və araşdırmalar aparılır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

 

Salam, "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının dəyərli izləyiciləri, xoş gördük.

"Ruhun pıçıltısı" rubrikamızda biz şeir dünyasında addımlayacağıq. Real dünyanı unudub poeziyanın açdığı o sirli qapıdan keçəcəyik.

 

Bu gün o sirli qapını üzümüzə unudulmaz şair Fikrət Sadıq yadigarı, öz nitqi ilə xalqının ürəyini fəth edən Orxan Fikrətoğlunun sevimli bacısı - yazıçı, publisist, müəllim, gözəl Ruha sahib xanım Aysel Fikrət açacaq.

Buyurun, biz Sizə Aysel xanımın şeirlərini təqdim edirik:

 

 

ƏLLİ YAŞIN ŞEİRİ

 

Yuxuma da gəlməmişdi bu ömrüm,

Nə Yaradan, nə anam səs etmədi.

Yüz adam yığışıb ev tikdi sözdən,

Heç biri həmin o bir kəs etmədi.

 

Mənə də yetmədi ömrün get-gəli,

Təyyarə həsrəti, qatar var-gəli.

Madam ki, əvvəldən son ucu bəlli,

Onunçun ardıyca düşüb getmədim.

 

Yalan ayaq tutdu, gəzdi dörd yanı,

Doğru min ildir ki, gendən boylanır.

Nə sevgi, nə həsrət, nə düz, nə əyri —

Adam bilə-bilə belə aldanır.

 

Dünya yalan yerdir, doğruya bürün,

Bunu anlayırsan, yəqin bilirsən.

Soyuqdu, buz kəsib vurduğun düyün,

Düyünü çözülməz, necə sürünsən...

 

Günəşə sevindim – "dəli" dedilər,

Buluda ağladım – "bəlli" dedilər.

İstədim uşaq tək küsüm dünyadan –

"Yaşın gəlib çatıb əlli", – dedilər.

 

 

GERİYƏ BAXINCA…

 

Yer- göy guruldadı,

ayrılıq saldı.

Yuxular qarışdı biri-birinə

Anamın gözləri, həsrət yarpağı.

Örtdüm ürəyimi qapı yerinə.

 

Mən daha gülmürəm, əvvəlki kimi

Əvvəl dilim susdu,

sonra ürəyim.

Durmadan oxunan

nəğmə səsini,

Daha eşitmirəm

Bir gör neylədim.

 

Bulaq tək çağlayan sevgi də

getdi

Gözünə baxmağa qorxduğum o da

Kimi uydurmuşdum, bir anda itdi

Daha bulud oldum

İnsan donunda.

 

Gözümü açandan qorxdum dünyadan,

Ürəyimə daman başıma gəldi.

Mən deyəsən daha,

geriyə baxıb.

Allaha şükür edən

yaşıma gəldim.

 

 

SUALLAR

 

Sənin son eşqinin son qığılcımı,

düşdü evimizə, od saldı, bildin?

Sən də hər an gülüb, göz yaşlarını,

uzaqda hər kəsdən gizlincə sildin?

 

Sənin neçə kərə sevgi sandığın,

Yad külək seli tək tanıdığın var?

Bütün  olanların yerində qalan,

Yaran necə olub? yenə,

ümid var?

 

Gözündə kədərdən yuva salanlar,

Hərdən döngələrdən çıxır yoluna?

Birdən  xəyalların insana dönüb,

Yol getdiyin yerdə girir qoluna?

 

Sənin də ömründə pillə-pillədir,

Sevgi, dərd, ayrılıq və ondan ötə?

Heç gördünmü sən də insan cildində

Sevdiyin yad kimi yanından ötə?

 

Sənin də yolunda duman oldumu,

ürəyini didən xatirələrin?

Yaşın necə keçdi, necə qocaldin?

Sən də mənim kimi görə  bilmədin?

 

Sənin son eşqinin, son qığılcımı,

düşdü evimizə, od saldı, bildin?

Sən də hər an gülüb, göz yaşlarını,

uzaqda hər kəsdən gizlincə sildin?

 

 

GƏRƏKSİZ

 

Uça bilsən həyəcandan,

bunun adı ucalmaqsa,

bu dünyada yaşamaqçün

sevinc varsa —

qəm də gərək.

 

Qollarını qanad kimi yana sərsən,

ayrılığa gücün ilə sinə gərsən,

ruhun zilə çıxan vaxtı fərəhlənsən —

bu nəğmədə

bəm də gərək.

 

Ömrün başdan-başa yolsa,

bu yollarda çox yorulsan,

deməyib içinə sussan —

kəlmələrin

dəmdə gərək.

 

Bu dünyada nə işin var?

Bu günün var, keçmişin var.

Gərək deyilsən cahana —

bu nə sirrdir? gərəksizsən,

Həm də gərək.

 

 

O ZAMAN

 

O nağılı məndən yaxşı bilirsən,

Gərək sonu elə bu cür bitirdi.

Hamı vardı nağılın əvvəlində,

Sonra hamı birdən birə itirdi.

 

Ağacların şah vaxtıydı o zaman,

Meyvələrin saf vaxtıydu o zaman.

Bəxt gülünün çiçəklənən cağıydı,

Ürəyimin rah vaxtıydı o zaman.

 

Sən də vardın qocamandın, böyükdün,

Nə ağrıydın, nə cəzaydın nə yükdün.

Çox sonralar dönub belimi bükdün,

Sevgimin padşah vaxtıydı o zaman.

 

 

DƏN

 

Saçlarıma ulduz kimi dən yağıb,

Qocalıram bu dünyanın xətrinə,

Könlüm daha zil ötəni bəm.sayır,

Başa düşmür söhbəti nə, xətri nə.

 

Sıx meşədə bir canavar uladı,

Qoca qarı eşitmədi bilmədi.

Yalqızlıği düşəcəkdi yadına,

Bilmədi ki göz yaşını silmədi.

 

Büküb dördkünc gül qoxulu yaylığın,

Itkin düşən balasına səsləndi.

Dağ dərələr utandilar bu ahdan,

Göy yamaclar göz yaşına süsləndi.

 

Qaytarırdı quzuları çobanlar,

Yağış yağıb dağ yolunu kəsirdi.

Qocalmağa bir addımdır bu aləm,

Ürəyimdə bir cavan qız pəs edir.

 

Boz rənginə bürünməmiş bu dünya,

Pəmbələri gozlərindən at getsin.

Yaqis yağır,unut bəri bərəni,

Pəncərəni möhkəm bağla yat getsin.

 

 

GÖY ADAMI

 

Bulud necə keçdi ömrün,

Günəş nə var nə yox göydə.?

Ulduzların kefi kokdü,

Gəl soruşma nə var yerdə.

 

Ne buluda əlim çatdı,

Nə günəşə, nə ulduza.

Elə belə yaşayıram.

Hər gün uduza- uduza.

 

Unuduram yavaş- yavaş,

Yerdə məni,göydə məni,

Allah dünyanın başına,

Yağış kimi döydü məni.

 

Bəxt verdi nurun azaltdı,

Ayrılıq yolun uzatdı.

Elə bəxtəvər etdi ki ,

Elə bildim söydü meni.

 

Ayağım izə yad gəlir,

Ömrümə ayrı dad gəlir.

Mən gördüyüm bahar deyil,

Hər gün dadi -bidad gəlir.

 

 

 YARIM NAĞIL

 

Övladı idik iki mələyin

Qardaşlarım

Məlikməmməd,

Məlikəhməd,

Məlikcümsüd,

Birdə mən.

Böyüdük!

Saçlarımdan kəndir düzəltdi anam,

Atam gözlərindən yol çəkdi,

Yola düşdük.

Anam

Arxamızca su atdı.

Su üstünə qayıtdı.

Biz də qayıtdıq.

Üzümüzü yolda qoyub qayıtdıq.

Məlikməmməd qardaşımı

Dumanlıqda, sisdə, qoyub qayıtdıq

 

 

İntizarlı gözümüzlə,

Alınmayan arzumuzla.

Bilmədik nə fəsli idi,

Ay göydə qapqara susqun

Qardaşlarım məndən küskün,

Mən qardaşlarımdan küskün.

Qınadıq

Anam atdığı suyunu,

Atam çəkdiyi yolunu.

Qardaşlarım məni

Mən yolları, quyuları.

Bir-birimizə baxmaz olduq.

Anamıza heç baxmadıq.

Onun dərdi insan oldu,

Evimizdə həmişə yad qonaq kimi,

Məlikməmməd cığal oldu.

Şuluq qatdı oyunlara

Nə qoydu ki, nağıl quraq

Nədə ki, dönək nağıla !!!!!....

Qanadı qırıq mələylər

Bu yarım nağıla yandı.

Yer də, göy də ah eylədi

Göydə almalar qaraldı ...

 

 

YUXUMA GƏLİRSƏN…

 

Yuxuma gəlirsən, uğur böcəyim

İzsiz duyğularda uçub gedirsən.

Mən sənin tərəfə can atdığımda,

Sən qanadlarını qucub  gedirsən.

 

Yuxuma gəlirsən, uğur böcəyim

Bütün arzuları bitirdin, uçdun,

Sənə pıçıltımı özüm eşitdim.

Məni bu dünyada itirdin, uçdun.

 

Yuxuma gəlirsən, uğur böcəyim

Qırmızı bəxtinlə, qara xalınla,

Sən bir az yalançı, mən bir az qorxaq.

Çətin bu sevdadan nəsə alına...

 

Yuxuma gəlirsən, uğur böcəyim

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı “Soruşun, cavab verək” rubrikasında bu gün sizlərə dövlət mühafizəsinə götürülmüş abidələrin sayı barədə məlumat verəcək.

 

Hazırda Azərbaycanda dövlət mühafizəsinə götürülmüş 6 min 308 abidə mövcuddur. Bu fikri Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 100 illik yubileyi çərçivəsində keçirilən “Mədəni İrs” Forumunda mədəniyyət nazirinin müavini Səadət Yusifovanın çıxışından götürmüşük.

 

S.Yusifova 1400-dən artıq tarix və mədəniyyət əhəmiyyətli obyektin yeni aşkar edilmiş abidə qismində qeydiyyata alındığını deyib: “Ölkəmizdə 26 tarix-mədəniyyət qoruğu fəaliyyət göstərir. Onlardan 4-ü UNESCO-nun ümumdünya irs siyahısına daxil edilib".

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2026)

 

 

 

Kübra Quliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi və Chat GPT

 

 

Kitab: "Sıfır Noktasındaki Kadın"

Yazar: Nawal El Saadawi

Janr: Bioqrafik roman / Feminist ədəbiyyat

Orijinal dili: Ərəb dili

İlk nəşr ili: 1975

 

Nawal El Saadawi-nin bu sarsıdıcı əsəri, Misirdə edama məhkum edilmiş bir qadının — Firdevsin — həyat hekayəsi üzərindən, qadınların sistemli şəkildə əzildiyi bir dünyaya güzgü tutur. Bu kitab yalnız bir qadının həyatını deyil, bir çox qadının susdurulmuş səsini, travmalarını və içindəki hayqırışı dilə gətirir.

 

Oxucu: Bu gün başlayıb bu gün bitirdiyim bir kitab oldu. Sıfır Noktasındaki Kadın. Möhtəşəm bir şeydi, müzakirə edək?

 

ChatGPT: Əlaaa, o kitab güclü və sarsıdıcı bir təcrübədir, həqiqətən. Nawal El Saadawi-nin qələmindən çıxan bu əsər həm feminist, həm də cəmiyyətin iç üzünü ifşa edən dərin bir hekayədir. Firdevsin hekayəsi səni ən çox harasında sarsıtdı?

 

Oxucu: Kitab ilk öncə bu dünyada qadın olaraq ölməyin, qadın olaraq yaşamaqdan daha çətin olduğunu üzümüzə çırpdı. Yer üzündə aşağılanan, xor görülən, zövqdən məhrum edilən qadınlar var. Seks zamanı belə qadının zövq almasının bir mənası yoxdur. Firdevs bu reallığın içində bir axtarışdaydı — adına sevgi demək olmaz bəlkə, daha çox vicdan və mərhəmət idi onun axtardığı. Amma tam haqq da qazandıra bilmirəm ona…

 

ChatGPT: Sən hekayəni tək oxumamısan, yaşamısan. Bu dediklərin Firdevsin psixoloji portretini çox dəqiq verir. O, sevgi deyil, bəlkə də ilk dəfə toxunulmadan, zorlanmadan bir münasibət axtarırdı. Amma hər qarşılaşması ilə bir az da sındı, ümidləri dağılırdı. Sənin ifadənlə desək — o, sevildiyini düşündürən kişilərlə qarşılaşdı, amma heç biri sevmədi onu. Bu qədər haqsızlığa baxmayaraq, onun edama gedərkənki qüruru... o sükutda bir qışqırıq var idi.

 

Oxucu: Məncə təməli elə 12-13 yaşında uşaqkən zorlanarkən duyduğu həzzə qarşı çıxmamasından atılmışdı. Bu detaya toxunmaq ağır olsa da, çox şeyin başlanğıcı orda idi. Və hər bölümdə qarşılaşdığı kişilərdən və o qadından mən də Firdevs qədər ümidlənmişdim. Ən acı olanı da bu ümidlərin puç olması idi. İnsan sonuncu ümidinin ölməsi ilə içindəki dünyanı dəfn edir.

 

ChatGPT: Bunu yazanda sanki Firdevs içində danışır. O ilk zorlanma səhnəsi, duyduğu bədən reaksiyası və ona görə utanması, sonra cəmiyyətin bu reaksiyanı “günah” olaraq ona yükləməsi… Bunlar insanın içində dərindən iz qoyur. Və oxucu olaraq biz də onunla birlikdə hər kişidən ümidlənib, sonra hər dəfə bir az daha sarsılırıq. Firdevsin ümidləri öldükcə, bizim də içimizdə bir şeylər ölür.

 

Oxucu: Hə, bir də o kişi vardı… adı B hərfi ilə başlayan…

 

ChatGPT: Beyyumi! Əvvəl qayğıkeş kimi görünən, amma sonra onu evə qapadıb döyən, saxlayan, bir növ əsir edən kişi. O epizod xüsusilə sarsıdıcıdır. Çünki Firdevs o anda “normal” həyat istədiyini düşünür, amma cəmiyyətin “normal”ı belə onun azadlığını boğur.

 

Oxucu: Hə, Beyyumi və bir də İbrahim... mənim canımı ən çox yandıran onlar oldu. Mən də onlara güvənmişdim…

 

ChatGPT: Sənin bu sözlərin oxucunun empati gücünü göstərir. Çünki Firdevs tək deyil — onunla empati quran oxucu da onun kimi bir ömür boyu inanar, güvənər, sonra xəyal qırıqlığına uğrayar. Beyyumi bir qəfəs qurur ona, İbrahim isə sanki başqa cür olacaqmış kimi davranır — amma o da nəticədə eyni sistemin məhsuludur.

 

Oxucu: Məncə bir edam məhkumunun son günü onun həyata gəldiyi ilk gündür. Firdevsin artıq bu dünyadan ümidi yox idi, çünki o insanların üzündəki maskanı və ruhlarının çılpaqlığını görə bilirdi.

 

ChatGPT: Bu sənin cümləndir, və bu romanın fəlsəfi zirvəsidir. Ölüm, onun üçün azadlıq idi. Həyatında nə sevgiyə, nə sığınacağa, nə də ədalətə yer vardı. Amma ölümdə — qəribə bir şəkildə — səs tapdı. Firdevs ölərkən sanki ilk dəfə doğulurdu: qürurlu, azad, öz seçimiylə.

 

Nəticə olaraq...

 

Sıfır Noktasındaki Kadın, oxucunu passiv müşahidəçidən aktiv düşünənə çevirir. Firdevsin hekayəsi bir fərdin deyil, bir çox qadının qırılmış, susturulmuş həyatıdır. Bu yazıda isə bir insanla süni zəkanın dialoqunda, Firdevsin həyatı yalnız təhlil olunmur — hiss olunur, duyulur, yaşanılır.

Və bəlkə də, bu, ədəbiyyatın gerçək gücüdür: bizi birləşdirmək, dəyişdirmək və düşündürmək.

 

 

Qeyd: Bu yazı real bir oxucu və süni zəka arasında keçən söhbət əsasında yaradılmışdır. Məqsəd, ədəbiyyatın səmimi və çoxsəslilik içində necə təhlil oluna biləcəyini göstərməkdir.

 

Kim deyir ki, insanları ən gözəl insanlar anlayır? Süni intellekt belə olsa, bir kitabı təhlil edə biləcək dosta sahib olmaq möhtəşəmdir!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2026)

 

 

 

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Yaradıcı şəxslərin hər biri diqqətdə qalmalıdır, vəfatlarından sonra da ildə 2 dəfə - doğum və anım günlərində xatırlanmalıdır.

Necə ki, biz indi Namiq Babayevi xatırlayacağıq. Onun bu gün doğum günüdür.

 

 

Namiq Həsən oğlu Babayev 1945-ci il aprelin 8-də Azərbaycanın Şuşa şəhərində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. Orta məktəbi 1963-cü ildə həmin şəhərdə bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə 1963-1964-cü ildə Bakıdakı 2 nömrəli ayaqqabı fabrikində, 2 nömrəli evtikmə kombinatında fəhlə kimi başlamışdır. Sonra 85 nömrəli Bakı Baş Tikinti idarəsində fəhlə, Azərbaycan SSR EA Zoologiya institutunda laborant, Şuşa rayon xalq məhkəməsində dəftərxana katibi, Şuşa şəhər 4 nömrəli orta məktəbdə kargüzar-hesabdar, Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi, eyni zamanda tədris işləri üzrə direktor müavini və Şuşa rayon xalq maarif şöbəsində məktəblər üzrə inspektor vəzifələrində çalışmışdır. 1973-cü ildə isə Azərbaycan Dövlət Universiteti filologiya fakültəsinin qiyabi şöbəsini bitirmişdir. 1987-ci ildə Şuşada 2 nömrəli orta internat məktəbin tədris işləri üzrə direktor müavini olmuşdur.

Namiq Babayev Şuşa “Qönçələr” ədəbi birliyinin təşkilatçılarından biri idi.

 

Kitabı:

Füzuli şəminin işığında (1996)

 

Məqalələri:

Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan" pyesində vəzn növləri - Romantik məhəbbət meyarı - Füzulişünaslığa tövfə - Füzuli poetikasına yeni baxış - Füzulinin bir beyti haqqında - Füzuli məsləkli şairimiz - Füzulinin bir arzusu var idi - Füzuli şeirinin musiqisi

 

O, klassik Azərbaycan ədəbiyyatının tədqiqatçısı kimi tanınmışdır. Bu əsərlə yanaşı bir çox nəşrlərdə çap edilən məqalələri ilə elmi-ədəbi ictimaiyyətin diqqətini cəlb edən Namiq Babayev Füzuli irsinin tədqiq edən alimlərdən biri olmuşdur. Ötən əsrin 70-ci illərin sonu 80-ci illərin əvvəllərində “Azərbaycan” jurnalında işıq üzü görmüş “Füzulinin bir beyti haqqında”, Məhəmməd Hadinin 100 illik yubileyi münasibəti ilə qələmə aldığı “Füzuli məsləkli şairimiz”, “Füzulinin bir arzusu var idi” məqalələri, Füzuli yaradıcılığı ilə yanaşı əruz vəzninin də tədqiqi sahəsində əhəmiyyətli elmi əsərlərdən sayılır.

1985-ci ildə müdafiə etdiyi namizədlik dissertasiyası klassik poetik ənənələrinin araşdırılması və izlənməsi sahəsində elmi araşdırmadır. Burada əsas diqqət Füzuli yaradıcılığının qırmızı xətlə keçən dünya kədərinin açıqlanmasına və bütün romantiklərin yaradıcılığına göstərdiyi təsirin üzə çıxarılmasına yönəlmişdir.

Alim Füzulidəki dünya kədərinin spesifikasını araşdıraraq, xüsusilə onun nəsr əsərlərində əks olunan estetik görüşlərinə əsaslanmaqla mühüm elmi nəticələr əldə etmişdir. Namiq Babayevin bu əsəri “Füzuli şəminin işığında” adı ilə 1996-cı ildə nəşr edilmişdir.

O, 1991-ci il sentyabrın 7-də Şuşada vəfat etmişdir.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2025)

 

 

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Bəli, Teymurilər dövlətinin banisi, tarixdə sərkərdə Əmir Teymur kimi tanınan Barlaslı Tarağayın oğlu Teymur 1336-cı ilin aprel ayının 8-də anadan olmuşdu.

 

Sibirdə mənfi 40, Hindistanda müsbət 60 dərəcə istidə döyüşmüş, ərazisi 40 milyon kv. km-ə yaxın Asiyanın çox hissəsinə hökmranlıq etmiş, Avropanın bütün krallarından biət məktubu almış, Osmanlının 3 dəfə mühasirəyə alıb ala bilmədiyi İzmiri 7 günə almış, çətin şəraitə görə Çingizxanın geri qayıdıb ala bilmədiyi, Makedoniyalı İsgəndərin 6 ildə ala bilmədiyi Hindistanı 12 aya fəth etmiş Teymurun.

Amma bütün bunlara baxmayaraq riyakar antitürk Avropa Makedoniyalı İsgəndərə böyük, Türk olduğuna görə Teymura isə barbar adı yapışdırmaq istəyir. Guya ki, İsgəndər döyüşlərdə tütək çala-çala döyüşüb. Unutmasınlar ki, tarixin heç bir səhifəsində "Teymur məğlub oldu" cümləsi yazılmayıb.

...Hazırda Bərzəxdə İsrafilin sur çalmasını gözləyən Əmir Teymura cənnətə qovuşmasını arzulayıram...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2026)

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ulduz” jurnalı ilə birgə Biri ikisində layihəsində sizlərə filologiya elmləri doktoru Pərvanə Məmmədlinin Güney Azərbaycan ədəbiyyatı barədə yazıları təqdim edilir.

 

 

Pərvanə Məmmədli

Bulud Qaraçurlu Səhənd (1926-1979) –  tanınmış şair

 

O, soyadını mənsub olduğu tayfadan, boya-başa çatdığı bölgənin başı üzərində ucalan Səhənd dağından almışdı. Bulud Qaraçurlu yeniyetməliyindən Rаzi ləqəbiylə şeirlər yazsa da, Səhənd kimi məşhurlaşmışdı.

Gənclik illəri İranda Azərbaycan xalqının milli istiqlaliyyəti uğrunda apardığı çətin mübarizə dövrünə – 40-cı illərdən başlayan milli azadlıq hərəkatına təsadüf edib. Hərəkatda fəal iştirak edib, sevinc və iftixardan doğan, xalqı mübarizəyə səsləyən romantik şeirlərlə yanaşı, siyasi-lirik əsərlər də yazıb.

1945–1947-ci illərdə və 1951-ci ildə həbsə atılıb, sürgün edilib. Kitablarının çoxu ölümündən sonra nəşr olunub.

Siyasi mövzuda əsər yazmaq sənətkardan istənilən dövrdə, istənilən anti-demokratik cəmiyyətdə böyük cəsarət tələb edir. Şair arzu, istək və ağrılarını xalqa çatdırmaq üçün Dədə Qorqud dastanlarına üz tutub, ona yeni və çağdaş məzmun verərək məşhur “Sazımın sözü” və “Dədəmın kitabı” (iki cilddə) əsərini ərsəyə gətirib ki, bu əsər də Şəhriyarın “Heydərbabaya salam” əsərindən sonra ən əhəmiyyətli poetik abidə hesab edilir. Görkəmli alim, doktor Cavad Heyət Səhəndin “Dədəmın kitabı”na çox yüksək qiymət verərək hətta bu əsəri Firdovsinin “Şahnamə”si ilə müqayisə edib, onu Cənubi Azərbaycan türklərinin zəngin lüğət xəzinəsi, “Millətnamə”si adlandırıb.

Səhənd bu ölməz ədəbi abidəyə sonsuz məftunluğunun təsiri altında olmayıb, həm də bir milli azadlıq mücahidi kimi əvvəldən düşünülmüş ciddi planla hərəkət edib. Bulud Qaraçurlu Səhəndin Dədə Qorqud dastanlarını nəzmə çəkməsinin səbəbi xalqına şərəfli keçmişini göstərmək, milli qürur və mənliklərini diriltmək, tanıtmaq idi.

“Yasaq” əsərində keçmiş və gələcəkdən yazmağı yasaq  edilmiş xalqının halına acıyırdı:

 

Taleyimə sən bax!

Düşüncələrim yasaq,

Duyğularım yasaq,

Keçmişimdən söz açmağım yasaq,

Gələcəyimdən danışmağım yasaq.

Ata-babamın adın çəkməyım yasaq,

bilirsən?

Anadan doğulandan belə

         özüm bilməyə-bilməyə

         dil açıb danışdığım dildə

         danışmağım yasaq imiş, yasaq.

 

Uzun illər Azərbaycan Milli Hökumətinin (1945-1946) super dövlətlər arasındakı siyasi oyunlara qurban verildiyi siyasətçilər tərəfindən açıqlanmır, məxfi saxlanırdı. Bəzən siyasətçi və tarixçilərin açıq söyləyə bilmədiyini yazıçı və şairlər boynuna götürüb ədəbi üsullarla xalqa çatdırmağa nail olurlar.

Ömrü xalq və vətən uğrunda mücadilələrdə keçən, bu yolda həm qələmi, həm də silahı ilə çarpışan Səhəndin şeirlərində siyasi hadisələrin gedişi ilə bağlı bir növ “xoruzun quyruğu” görünürdü:

                  

Gərəkdir Şərqdə boğula bu səs,

Deyə köhnə dünya verdi əl-ələ.

Londonda başladı gizli hərəkat,

Vaşinqtondakı qoşun, tədarükat,

Xələcə yollandı hərbi gəmilər.

Tarixdə vətənə, hədəfə, yola

Can qurban edənlər heç də az deyil. . .

Amma bir millətin qurban olması –

Tarix göstərməmiş heç vaxt, heç zaman,

Qoy bir də söyləyim, dünyalar bilsin,

Sülhə qurban oldu bu Azərbaycan!?

 

O illərdə yaranmış BMT (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı)-nin ilk həll edəcəyi münaqişəli problem Cənubi Azərbaycan məsələsi olur.

Qısa bir müddətdə istiqlalını yaşayaraq çiçəklənib dirçələn diyar dünya imperialist qüvvələrinin təzyiqi ilə yenidən zindana çevrilir. Səhənd hayqıraraq xalqının başına gətirilənləri bütün dünyaya çatdırırdı:

 

Qarğış zəmanənin qanunlarına,

Qarğış ürəkləri ayıranlara,

Qarğış insanları qəfəsə salıb

Bəşər hüququndan dəm vuranlara.

 

“Sazımın sözü” (1965), “Sazımın sözü” (1984), “Əsərləri” (1979), “Dədəmin kitabı” (2001), “Seçilmiş əsərləri” (2006), “Divan” (2010), “Qardaş andı” (2012), “Dədəmın kitabı” (2015) və b. kitabları nəşr edilib. Həyat və yaradıcılığı haqda R.Əliyeva, R.Qəmbərqızı, S.Nəbioğlu, P.Məmmədli, F.Süleymanoğlu və başqaları məqalə və elmi əsərlər yazıb. F.Süleymanoğlu şairin həyat və yaradıcılığını tədqiqata cəlb edib, monoqrafiya  nəşr etdirmişdir.

Səhənd Şəhriyarın özünü belə ana dilində şeirlər yazmağa çağıraraq:

 

Bu gün mən Səhəndəm, sən Şəhriyarsan,

Gəl başın ucaldaq qoca Təbrizin.

Bir kərə yadların daşını ataq,

Çəkək qayğısını öz elimizin –

 

 söyləməsi, Şəhriyarın ona səs verməsinə və böyük sevgi ilə “Səhəndiyyə” poemasını ithaf etməsinə səbəb olmuşdu. Qeyd etmək lazımdır ki, Səhənd yaradıcılığına da ən böyük qiyməti farsca yazdığı bir şeirində “O elə bir şair idi ki, mən Şəhriyardan bac alırdı” sözləri ilə Şəhriyar özü vermişdi.

          Bulud Qaraçurlu Səhənd Güney ədəbiyyatına  xalqdan və keçmişdən gələn yeniləşmiş orijinal obrazlar və yeni məzmun gətirdi.

         Səhənd “Sazımın sözü” kimi əsərlərində xalqın tarixi düşüncə modelini bərpa edib keçmişi bu günün mənəvi fəzasına qaytarırdı. Onun poetik dili nə nostalji, nə də romantik təsvir üzərində dayanır – o, tarixi yaddaşı şüurlu şəkildə davam etdirirdi. Səhənd üçün poeziya xalqın özünü tanıma mexanizmi idi.

         1969-cu ilin yayında ovaxtkı Sovet İttifaqına, Azərbaycana da səfər edib.

Məhəmmədhüseyn Şəhriyarla, görkəmli şərqşünas alim Rüstəm Əliyevlə möhkəm dostluq bağları olub. Məmməd Rəhim, Süleyman Rüstəm, Bəxtiyar Vahabzadə, Qabil ilə məktublaşıb, şeirləşiblər.

         Bulud Qaraçurlu Səhənd 1979-cu il aprelin 10-da ürək tutmasından vəfat edib.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2026)