İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Mənimbəxtimondagətirdiki, rejissorYavərRzayevkimisənətkardankinonunsirlərini öyrənə bildim, ƏməkdarartistQurban İsmayılovlaeynifilmlərdə çəkildim. Buikiinsanmənim üçünməktəbdir”, - deyir aktyor CavanşirHadıyev.

Əlbət ki, doğum günündə ondan danışmağa borcluyuq.

Cavanşir Hadıyev 1969-cu il aprelin 18-də Bakı şəhərində anadan olub. Orta təhsilini 126 nömrəli məktəbdə alıb. 1986-cı ildə Moskvada yerləşən Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutuna (ÜDKİ) tanınmış rus aktyoru və rejissoru Aleksey Batalovun teatr və kino aktyorluğu ixtisası sinifinə qəbul olunub.

 1990-cı ildə təhsilini başa çatdırıb Azərbaycana qayıdıb. Bakıya gəldikdən sonra Azərbaycan Dövlət Akademik Rus Dram Teatrında, Azərbaycan Dövlət Milli Gənc Tamaşaçılar Teatrında və “Yuğ” teatrlarında çalışmağa başlayıb. Daha sonra teatrdan ayrılaraq Müdafiə Nazirliyinin sənədli filmlər studiyasında hərbi rejissor kimi fəaliyyətini davam etdirib.

 2000-ci ildə “Lider” televiziyasına dublyaj rejissoru kimi dəvət olunub. Cavanşir Hadıyev 30-a yaxın filmdə obrazlar canlandırıb. O, ilk dəfə 1991-ci ildə Mozalan kinojurnalının 162-ci buraxılışında "Adi əhvalat" qısa komediyasında çəkilib. 1993-cü ildə ekran üzü görən "Fəryad" filmində rol alıb.

Aktyorun sənət ulduzu 2010-cu ildən parlamağa başlayır. Vaxtilə Moskvada kurs yoldaşı olan Elxan Cəfərov onu “Dolu” filminə dəvət edir. Filmin uğurunda onun da payı olur. Aktyor deyir ki, “Dolu” filmi sonra onun yeni nailiyyətlərinə stimul verir. Filmin təqdimatı ərəfəsində türkiyəli rejissor Mehmet Ulukan onu “Qaranlıqlar çiçəyi” adlı serialına dəvət edir. Cavanşir Hadıyev teleserialda Xalq artisti Rasim Balayev, Əməkdar artist Abbas Qəhrəmanovla birlikdə çəkilir. Bu rolu da ona uğur gətirir.

Bundan sonra yeni dəvətlər gəlir. Ardınca aktyor Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın rəhbərlik etdiyi “Bakı, mən səni sevirəm” layihəsində Yeqor Konçalovskidən dəvət alır və baş rollardan birinə çəkilir. Beləcə, filmlər bir-birini əvəz edir. Xüsusilə xarici rejissorlar aktyorla əməkdaşlığa can atırlar. “Caspian Qlobal” şirkətinin istehsal etdiyi “Çaqqal nəfəsi” serialında iranlı rejissor Babək Şirinsifət əsas rollardan birini Cavanşirə həvalə edir.

Daha sonra rejissor Eldar Quliyevin "Dərvişin qeydləri" tarixi detektiv filmində, 2015-ci ildə rejissor Yavər Rzayevin "Xeyirlə şərin rəqsi" filmində, 2016-cı ildə rejissor Emil Abdullayevin "Axırıncı yol" filmində, 2017-ci ildə rejissor Kənan MM tərəfindən çəkilən "Gecə qonağı 2" filmində, 2017-ci ildə tanınan fransız "Büro" teleserialında epizodik rollarda və 2019-cu ildə bir hind filmində rol alıb.

2024-cü ildə "Vidaamuyarçı" ("Əzm"; 2025) döyüş filmində rol alıb. Cavanşir Hadıyev “Gürcüstan-Azərbaycan Mədəni Əlaqələr Assosiasiyası”nın rəhbəridir. 2018-ci il avqustun 1-də Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin “Azərbaycanın kino xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında” sərəncamı ilə Azərbaycanın əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb.

2024-cü ildə Vyetnam Kino Assosiasiyasının birgə əməkdaşlığı çərçivəsində Vyetnam-Azərbaycan kino əlaqələrinin gücləndirilməsi məqsədilə ilk dəfə olaraq, Azərbaycan kino heyətinin nümayəndələri, Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının təmsilçiləri Əməkdar artist, aktrisa Gülzar Qurbanova və Əməkdar artist, aktyor Cavanşir Hadıyev Vyetnam Sosialist Respublikasınında 9-14 sentyabr tarixlərində Vyetnam kinoassosiyasının təşkil etdiyi "Qızıl Çərpələng 2024" mükafat mərasimində rəsmi səfərdə olublar.

Filmoqrafiya

- Adi əhvalat, Mozalan (qısametrajlı film, 1991)

- Fəryad (film, 1993)

- Dolu (film, 2012)

- Sirr (serial, 2012)

- Qaranlıqlar çiçəyi (teleserial, 2011)

- Dərvişin qeydləri (film, 2013)

- Çaqqal nəfəsi (film, 2013)

- Gil (film, 2013)

- Qisas (teleserial, 2014)

- Bakı, mən səni seivirəm! (film, 2015)

Hə, bir də, Cavanşir Hadıyev uzun fasilədən sonra kinoya qayıdanda, bildirirdi ki, sanki kinonun içində doğulub və bu sənəti heç vaxt tərk etməyib: “Uzun zaman idi ki, çəkiliş prosesinə qatılmadığıma görə bir qədər ehtiyat edirdim. Amma kamera ilə işləməkdə heç bir problemim olmadı”.

“Yenidən teatra dəvət alsanız, qəbul edərsinizmi” sualına isə “Xeyr, mən kinonu çox sevirəm və özümü kino aktyoru hesab edirəm. İnanıram ki, kino necə öz qollarını açaraq məni qəbul edibsə, bundan sonra da sənətin bu sahəsində olacağam”, - deyə cavab verib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.04.2026)

Meltem Demirkıran, İstanbul. “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün.

Dilimizə uyğunlaşdırdı: Rəqsanə Babayeva,

Atam məni çox sevir...

“Xəstələnəndə ağlayaram, qardaşım döyəndə ağlayaram, anam acılayanda ağlayaram, amma atam heç nə deməz — məni çox sevir...”

Türk sənədli kinosunun əsas sütunlarından biri sayılan Süha Arın, bu sahənin müəllif (auteur) rejissorlarından biridir. O, 1979-cu ildə “Beynəlxalq Uşaq İli” münasibətilə çəkdiyi “Tahtacı Fatma” sənədli filmi ilə meşə işçilərinin həyatına işıq tutur. Əslində isə 1978-ci ildə TRT-nin sifarişi ilə çəkilməsi planlaşdırılan “Yörük Elif” layihəsi üçün məkan axtarışı zamanı Toros dağlarında, dəniz səviyyəsindən 2000 metr yüksəklikdə Fatma və ailəsi ilə tanış olur. Bu qarşılaşma onu “Tahtacılar” adlanan meşə əməkçilərinin həyatını sənədli filmə çevirməyə sövq edir.

“Tahtacı Fatma” həm mövzusu, həm kinematoqrafiyası, həm də tamamilə təbii, doğaçlama dialoqları ilə sənədli kino tariximizin ən dəyərli nümunələrindən biridir. 2004-cü ildə dünyasını dəyişən Süha Arın bu filmində də sosial analiz gücünü incəliklə nümayiş etdirir.

Tahtacılar

Toros dağlarında yaşayan və “Tahtacılar” kimi tanınan meşə işçilərinin ağır və sərt həyat şəraitini əks etdirən bu sənədli film kədərli bir ab-hava ilə seçilir. Cəmi 28 dəqiqə davam edən film, uşaqlardan tutmuş yaşlılara qədər hər kəsin çiyinlərinə düşən həyat yükünü sarsıdıcı səhnələrlə göstərir. Bu qısa müddət sanki bir dərs kimi, sərt və düşündürücü dialoqlarla yadda qalır.

Film 1978-ci ildə çəkilsə də, bu gün də dünyanın hər yerində insanların bərabər şərtlərdə yaşamadığını xatırladır. On iki yaşlı Fatma — arzuları olan, müəllim olmaq istəyən, lakin uşaqlığını tam yaşaya bilməmiş bir qızdır. Onun arzusu sadədir: isti bir ev, sabit maaş və İstanbul kimi bir şəhərdə yaşamaq...

Yüküm ağırdır

Fatma kiçik yaşlarından həyatın ağır yükü ilə üz-üzə qalıb. Amma buna baxmayaraq, ümidini heç vaxt itirmir. O, əslində təkcə bir uşaq deyil — yaşadığı kəndin, həyatın ağırlığını daşıyan insanların simvoludur. Bədəni balaca, ruhu isə böyükdür.

Fatma həm də bir növ ana rolunu üzərinə götürür: yemək bişirir, səhərlər atası və qardaşı ilə birlikdə meşəyə gedib ağac kəsir, sonra evə qayıdıb körpələrə baxır. O, bütün bunları məcburiyyətdən deyil, məsuliyyət hissi ilə edir. Anasının xəstə olduğunu, qardaşının isə bu işlərin öhdəsindən gələ bilməyəcəyini deyir.

Filmdə qadınların və uşaqların belə ağır işlərdə çalışması diqqət çəkir və düşündürücü sosial reallıq kimi təqdim olunur.

“Müəllim olmaq istəyirəm”

Sənədli filmdə 70 yaşlı Elif Şen bel ağrılarından əziyyət çəksə də, oğluna maddi dəstək olmaq üçün işləməyə davam etdiyini bildirir. Başqa bir səhnədə isə otuz yaşında saçlarının töküldüyünü deyən bir kişi var.

Fatma isə oxumaq, savadlı olmaq, dünyanı tanımaq istəyir. Onun sözləri filmin ən təsirli məqamlarından biridir:

“Oxusaydım müəllim olardım. Aylıq maaş alardım. Maaşlı bir işim olardı. Dağdakı kimi rəzil yaşamazdım. Biz maaşlı deyilik. Ölə-ölə meşədə yaşayırıq.”

“Mən köç etməyi sevmirəm. Bir evim olsun istəyirəm. Orta məktəbdə oxuyub müəllim olmaq istəyirəm, maaşlı olmaq... Anam xəstədir, gedə bilmərəm ki. Getsəm, bu işləri kim görəcək?”

Bu sözlər uşaqlıqla böyüklük arasında qalmış bir nəslin acı gerçəyini ortaya qoyur.

Həyatın özü

Süha Arın bu sənədli ilə həyatın içindən, bəlkə də həyatın özündən bir parça təqdim edir. Sadə, aydın türk dili, yorğun bədənlər, bağlamanın səsi və Anadolu insanının səmimi yaşamı ekranın sərhədlərini aşaraq tamaşaçıya çatır.

Bu film bir sual doğurur:

Yoxsulluq nədir? Əmək nədir?

Bəlkə də cavab Fatmanın gözlərində gizlidir.

Rejissorun izləri

Süha Arın bir müsahibəsində Fatmanın atası Ali Şimşeklə uzun illər məktublaşdığını qeyd edir. Lakin zamanla bu əlaqə kəsilir və onların izləri itir. Onun arzusu “Tahtacı Fatma 2” filmini çəkmək idi — görəsən həyatları dəyişdimi, yoxsa eyni çətinliklər davam edirmi?

Çəkiliş prosesi də olduqca ağır keçib. Rejissor və komandası meşədə aclıqla üzləşib, bəzən ağac qabığının iç hissəsini yemək məcburiyyətində qalıb. Filmdə görünən yemək səhnəsində çörəyi batırdıqları su əslində şəkərli sudur.

Dialoqların hamısı doğaçlama olduğu üçün Süha Arın belə deyir:

“Onlar tamamilə təbii danışırdılar. Məni təəccübləndirən isə düşüncə tərzlərinin nə qədər qabaqcıl olması idi. Daim oxuyur, müzakirə edirdilər.”

Fatma haqqında isə belə deyir:

“Cəmi 12 yaşı var, amma dünyagörüşü çox irəlidədir. Sponsor tapmaq çətin olduğundan filmi öz vəsaitim hesabına çəkdim və uzun müddət borc ödədim.”

Rejissor etiraf edir ki, çəkdiyi sənədli filmlərin təsirindən uzun müddət çıxa bilmir:

“Hər hüzünlü filmdən sonra sanki xəstələnirəm.”

Mükafatlar

“Tahtacı Fatma” sənədli filmi bir çox beynəlxalq mükafatlara layiq görülmüşdür:

1979 – III Balkan Film Festivalı (Birincilik)

1979 – Şam Film Festivalı (Gümüş Qılınc)

1979 – Antalya Film Festivalı (Qızıl Portağal)

1979 – Türkiyə Mədəniyyət Nazirliyi Qısa Film Müsabiqəsi (Birincilik)

Bu film sadəcə bir sənədli deyil — bir uşağın gözündən görünən həyatın acı və həqiqi portretidir. Fatma yalnız bir obraz deyil, o, unudulan, eşidilməyən, amma yaşamağa davam edən insanların səsidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Təəssüf ki, Azərbaycan baletinin hazırkı səviyyəsini onun inkişafının zirvəsi adlandırmaq olmaz. Bu, obyektiv reallıqdır. Lakin birgə səylərlə milli baletimizə əvvəlki şöhrətini qaytara bilərik. Zəngin mədəni irsimiz sayəsində biz bütün dünyada səyahət edib müxtəlif ölkələrdən olan insanları balet tamaşalarımızla tanış edə bilərik, çünki bizdə olan incəsənət sərvətinə heç yerdə rast gəlmək mümkün deyil. Bu sərvət milli xarakterdə, klassik balet və folklorun sintezində və əlbəttə ki, möhtəşəm musiqidədir”. Gülağası Mirzəyev belə qiymət verib baletimizin bu gününə.

Mirzəyev Gülağası Ağa Hüseyn oğlu 1978-ci il aprel ayının 18-də Bakı şəhərində anadan olub. 1984-cü ildən 1987-ci ilədək 6 saylı orta məktəbdə təhsil alıb. 1987-ci ildə Bakı Xoreoqrafiya Məktəbinin klassik şöbəsinə daxil olub və 1995-ci ildə balet artisti ixtisası ilə həmin məktəbi bitirib. Əmək fəaliyyətinə 1994-cü ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının balet truppasında balet artisti vəzifəsində başlayıb.

1999-cu ildən indiyə kimi kimi teatrın aparıcı səhnə ustası vəzifəsində çalışır. Dəfələrlə Azərbaycan Respublikasının Opera və Balet teatrının balet truppasının tərkibində xarici ölkələrdə qastrol səfərlərində iştirak edib. Beynəlxalq festivallarında Azərbaycan Respublikasını təmsil edib. 2006–2012-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində çalışıb.

2015-ci ildə Moskva Müasir Humanitar Akademiyasını (sənətşünaslıq bakalavr pilləsi) bitirib. 2015-ci ilin noyabr ayından 2016-cı ilin fevral ayına kimi Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasının bədii rəhbər vəzifəsində işləyib. 2019-cu ildə "Moskva maliyyə-sənaye universiteti" (idarəetmə magistr pilləsi) bitirib.

İfa etdiyi əsas rollar

Opera və Balet teatrında aşağıdakı balet tamaşalarında baş rolları ifa edib:

1. "Arlekinada" -   Hakim

2. "Min bir gecə" -  Aladdin

3. "Şelkunçik" - Şahzadə

4. "Qu Gölü" - Şahzadə Zigfrid

5. "Qız Qalası" -    Polad

6. "Jizel"      - Qraf Albert

7. "Don Kixot"      - Espada

8. "Leyli və Məcnun"      - Məcnun

9. "Xəzər Balladası"        - Neftçi

10. "Qara və Ağ"   - Duet

11. "Bolero" -        Kişi

12. "Qafqaza Səyahət" - Aleksandr Düma

13. "Paxita" - Kavaler   

14. "Paxita" -         Pa-de-trois

15. "Tamahlar"      - Kişi

2000-ci ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının balet truppasının sırasında Türkiyənin İstanbul və Antalya şəhərlərində çıxış edib. 16 və 17 iyunda İstanbulda "1001 gecə" baletində Ələddin, 20 iyunda Antalyada "Qız Qalası" baletində Polad rolunu ifa edib. Gülyanaq rolunu Naira Ramazanova ifa edib.

4 dekabr 2001-ci ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının balet truppasının sırasında Moskva şəhərinə qastrol səfərinə gedib. Bolşoy Teatrda "Leyli və Məcnun" baletində Məcnun rolunu ifa edib. (Leyli rolunu Rimma İsgəndərova ifa edib).

11 mart 2003-cü ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının balet truppasının sırasında Moskvaya qastrol səfərinə gedib. Bolşoy Teatrda F. Amirovun yubileyinə xəsr olunmuş "1001 gecə" baleti göstərilib (Ələddin rolunu ifa edib).

4 mart 2008-ci ildə Mərakeşin Rabat şəhərində keçirilən Azərbaycanın Mədəniyyət günlərinə xəsr olunan konsert proqramında "Leyli və Məcnun" baletindən adajio ifa olunub. "Məhəmməd 5" milli teatrında Məcnun rolunu ifa edib. (Leyli obrazını Rimma İsgəndərova ifa edib).

2009 və 2010-cu illərdə Kanadaya "Victoria Ballet Company" tərəfindən dəvət olunub. 16–17–18 – 19 dekabr tarixlərində Toronto şəhərində "Richmond Hill Centre"-də keçirilən "Şelkunçik" baletində çıxış edib.

9 oktyabr 2012-ci ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının balet truppasının sırasında Belarusun Minsk şəhərinə qastrol səfərinə gedib. Belarusun Bolşoy Teatrının səhnəsində "Yeddi Gözəl" baletində baş rol olan Bəhram Şah obrazını ifa edib. (Gözəllər gözəli obrazını Kamilla Hüseynova ifa edib).

18 noyabr 2012-ci ildə Qırğızıstanın Bişkek şəhərində opera və balet sənətinin beynalxalq festivalda iştirak edib. Nigar İbrahimova ilə "Jizel" baletindən Pa-de-de, və "Şahrizadə" baletindən adajio ifa ediblər.

16 – 17 sentyabr 2014-cü ildə Fransanın Strasburq və Paris şəhərlərində Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının balet truppasının sırasında "Qobustan kölgələri" baletində Prometey rolunda çıxış edib.

23 oktyabr 2014-cü ildə Qazaxıstanın Pavlodar şəhərində "Şaximardan dostları dəvət edir" adlı klassik sənətinin beynalxalq festivalda iştirak edib. Nigar İbrahimova ilə "Jizel" və "Yeddi gözəl" baletindən adajio ifa ediblər.

24 iyun 2015-ci ildə Belarusun Minsk şəhərində "Balet yayı Bolşoyda" adlı balet ulduzlarının beynalxalq festivalında iştirak edib. Nigar İbrahimova ilə "Yeddi gözəl" baletindən adajio ifa ediblər.

21 may 2016-cı ildə Bibisara Beyşenaliyeva adına IV beynalxalq festivalında iştirak edib. Qırğızıstanın Bişkek şəhərində Nigar İbrahimova ilə "Yeddi gözəl" baletindən adajio ifa ediblər.

Gülağası Mirzəyevin əsas xidmətlərindən biri “Balet günləri” layihəsidir ki, onun da məqsədi milli incəsənətimizin populyarlaşdırılmasıdır. Özü bu barədə deyib:

“Bu layihənin məqsədi sənət növümüzü populyarlaşdırmaqdır. “Balet günləri” çərçivəsində aktiv reklam kampaniyası və müxtəlif tədbirlər vasitəsilə tamaşaçıları balet sənəti ilə daha dərindən və yaxından tanış etməyə çalışırıq. Əsas ideya ondan ibarətdir ki, balet xüsusi diqqətəlayiq olan gözəl və mürəkkəb bir sənətdir.

Gözəl bir atalar sözü var: “Yüz dəfə eşitməkdənsə, bir dəfə görmək yaxşıdır” və bu, sənətimizin mahiyyətini tamamilə əks etdirir. Bu layihə sayəsində teatr tamaşasına ilk dəfə gələn insanlar baletə tamamilə fərqli şəkildə göz gəzdirə bilərlər. Bir dəfə salona gəlib sonradan bizim daimi tamaşaçılarımıza çevrilən insanlara dair bir çox nümunə var. Mən hesab edirəm ki, bu, ona dəyər!”

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.04.2026)

Xaləddin Tağıyev,

Ağdam Dövlət Sosial-İqtisadi Kolleci Publik Hüquqi Şəxsin şöbə müdiri, tarixçi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Ermənilərin xalqımıza qarşı törətdiyi vəhşiliklərdən biri də 1993-cü ilin aprelində Kəlbəcər rayonun Başlıbel kəndində törədilib. Bu faciədən artıq 33 il ötür. Həmin il aprelin əvvəllərində rayonun ermənilər tərəfindən işğalından sonra 2 minə yaxın əhalisi olan Başlıbel kəndinin 62 sakini evlərini vaxtında tərk edə bilməmiş və düşməndən qorunmaq üçün dağlara çəkilmişdi...

Onlar kahalarda cəmi 17 gün gizlənə bilmişdilər. Aprelin 18-də ermənilər sakinlərin sığındığı kahaların yerini aşkarladıqdan sonra onların üzərinə silahlı hücuma keçərək 18 nəfəri qətlə yetirdilər, 14 nəfəri girov götürdülər. Sağ qalan 30 nəfər isə sığınacaq yerlərini tez-tez dəyişərək, yalnız gecələr hərəkət etməklə 113 gündən sonra gizli dağ yolları ilə Ermənistan ordusunun mühasirəsindən çıxa bildi.

Bu insanlar cəmi 2 ov tüfəngi və əhalini qoruyan əsgərlərdə olan bir neçə avtomat silahla düşmənə müqavimət göstəriblər. Ermənilər Başlıbel kəndini işğal edərkən II Dünya Müharibəsi iştirakçısı olan bir nəfəri – Hüseyn Hüseynovu diri-diri yandırıblar. Kənd sakini, ruhi xəstəlikdən əziyyət çəkən Qənaət Ağayevi işgəncə ilə qətlə yetiriblər.

Sağ qalan həmin 30 şəxsdən 29-u dəfələrlə ölümlə üz-üzə gəlib və günlərlə ac-susuz qalıblar. Mühasirədən çıxaraq dörd sutka piyada yol qət edən bu şəxslər 1993-cü il iyulun 22-də Daşkəsən ərazisinə keçə biliblər. Amma 1 nəfər- II Dünya Müharibəsi iştirakçısı Ələsgər Ələsgərov doğma torpağını tərk etməyərək Başlıbeldə qalıb. Ələsgər Ələsgərov bugünədək itkin sayılır və onun barəsində hər hansı məlumat yoxdur.

Başlıbel faciəsi ermənilərin Xocalı, Ağdaban, Qaradağlı və Ballıqayada törətdikləri qətliamlarla bərabər tutulur.

Faciə ilə bağlı dəyərli ziyalılarımızdan olan, Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, tanınmış araşdırmaçı-jurnalist Elxan Salahov baş vermiş faciə haqqında yazdığı “Qanlı kaha” kitabını 2019-cu ildə çap etdirib. Kitabda Başlıbel kəndində mühasirədə qalan sakinlərin 4 aya yaxın çəkdikləri əzab-əziyyətdən və mühasirədən necə çıxdıqlarından bəhs edilir. 2022-ci ildə Azərbaycan Televiziyası “Başlıbel – Bir kəndin mühasirə gündəliyi” adlı sənədli film də çəkib. Filmin ssenari müəlliflərindən biri də Elxan Salahovdur.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 23 sentyabr 2021-ci ildə BMT Baş Assambleyasının 76-cı sessiyasında videoformatda çıxış edərkən  Ermənistan hərbi cinayətkarları tərəfindən qətlə yetirilmiş 12 mülki şəxsin qalıqlarının 2021-ci ilin aprel ayında işğaldan azad olunmuş Kəlbəcər rayonunun Başlıbel kəndində kütləvi məzarda tapıldığını xüsusilə diqqətə çatdırıb.

Torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsindən sonra Başlıbel faciəsinə dair dəlil və sübutların toplanaraq geniş ictimaiyyətə çatdırılması istiqamətində mühüm addımlar atılıb. 2021-ci ilin aprelində Başlıbel kəndində 12 nəfərin basdırıldığı kütləvi məzarlıq aşkarlanarkən Azərbaycan Respublikası Prezident Administrasiyasının dəstəyi ilə jurnalistlərin və hadisə şahidlərinin həmin əraziyə səfərləri təşkil olunub, çoxlu sayda ictimai müzakirələr keçirilib. Eyni zamanda, qeyd etdiyim kimi, Başlıbel faciəsindən bəhs edən “Qanlı kaha” kitabının motivləri əsasında 4 hissəli sənədli film çəkilib. Başlıbel faciəsinin 32-ci ildönümü ilə əlaqədar 2 aprel 2025-ci il tarixdə isə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Mərkəzi Elmi Kitabxanasında (MEK) tanınmış ziyalılarımızdan olan Arif Süleymanovun “Başlıbel qətliamı-Üç yüz illik “Qarabağ problemi”nin qanlı səhifələri” adlı kitabının təqdimatı keçirildi.

Müzəffər Ali Baş Komandan, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsində xalqımız böyük Zəfər qazandı. Ermənilərin tarix boyu xalqımıza qarşı törətdikləri bütün cinayətlərin cavabı məhz 44 gün davam edən Vətən müharibəsində və 2023-cü ilin 19-20  sentyabrında həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror əməliyyatında verildi. Soyqırımı qurbanlarının, şəhidlərimizin qısasını Azərbaycan Ordusu döyüş meydanında alaraq düşməni kapitulyasiya aktına imza atmağa məcbur etdi. Beləliklə, 2020-ci il 25 noyabr tarixində Kəlbəcər rayonu bir güllə atılmadan, şəhid vermədən düşmən tapdağından azad edildi.

Allah bütün Şəhidlərimizə rəhmət eləsin. Bütün dövrlərdə ölkəmizə hər bir sahə üzrə  vətənpərvər ziyalılar  bəxş  edən  Başlıbelin yenidən Cənnətə çevriməsi uzaqda deyil!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Bütün həyatım boyu Azərbaycan musiqisi, səhnəsi və mədəniyyəti üçün əlimdən gələni etməyə çalışmışam. Mən həmişə bu sənətin özünəməxsusluğunun və təkrarolunmazlığının qədrini bilmişəm”, - belə deyib Şövkət Məmmədova.

Dahi Üzeyir Hacıbəyli isə onun barəsində deyib: “Cəsarətlə deyərdim ki, Şövkət xanım Məmmədova vokal sənətimizin ilk pioneri olub. O, bu sənətin gələcəyi üçün bütün gəncliyini qurban verib…”

“Bu müğənni çox nadir səs tembrinə malikdir. Onun səsi royalı olduqca pis vəziyyətdə qoyur. Bu müğənni üçün xüsusi royal düzəltmək lazımdır”, “Şövkət Məmmmədovanın çıxışı bir daha sübut etdi ki, böyük musiqi mədəniyyəti və vokal məharəti ancaq avropalıların qisməti deyil” – bu seçmələr isə Fransa qəzetlərindəndir.

Şövkət Məmmədova 18 aprel 1897-ci ildə indiki Gürcüstanın Tbilisi şəhərində kasıb pinəçi ailəsində anadan olub. Atası Şövkətin musiqiyə qarşı olan istəyi hiss edib, milyonçu H. Z. Tağıyevin köməkliyi ilə 1910-cu ildə onu Bakıya göndərib.

1911-ci ildə Zeynalabdin Tağıyev və həyat yoldaşı Sonanın köməyi ilə o, İtaliyanın Milan şəhərində musiqi məktəbinə daxil olub. Lakin 1912-ci ildə ona olan kömək kəsilib və Şövkət Məmmədova Rusiyaya qayıtmalı olub. O təhsilini Tbilisi musiqi məktəbində davam etdirib.

Həmin il Bakının Tağıyev teatrında ilk dəfə peşəkar ifaçı kimi çıxış edib. Üzeyir Hacıbəyovun "Ər və arvad" operettasından bir neçə parça ifa edib. Konsertdən əldə olunan pul Şövkət Məmmədovanın İtaliyada təhsilini davam etmək üçün işlənməliydi. Lakin qadının örtüksüz səhnədə oxuması Bakının müsəlman icmasını xeyli qəzəbləndirib.

Namərd qoçular həm Şövkət Məmmədovanı, həm də onu səhnəyə buraxan dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyovu öldürmək qərarına gəliblər, lakin hər ikisi faytona minib Abşeron kəndlərinin birində gizləniblər.

1915-ci ildə Şövkət Məmmədova Kiyev Konservatoriyasına (indiki Kiyev Musiqi Akademiyası) daxil olub.

1915-ci ildə Kiyevdə oxuyarkən Milanda tanış olduğu mühəndis Yakov Lyubarski ilə ailə həyatı qurub. Tiflisdə musiqi məktəbini bitirdikdən (1910) sonra təhsilini davam etdirmək üçün 1911-ci ildə Milana gedib, burada məşhur müğənni D. Ambroziodan dərs alıb (ikinci dəfə Milanda 1927–1929-cu illərdə olub).

1917–1921-ci illərdə Kiyev Konservatoriyasında oxuyub. Burada R. Qlierlə birgə verdikləri konsertlərdə Azərbaycan musiqisini təbliğ edib. Onun təşəbbüsü ilə 1923-cü ildə Bakı Teatr Texnikumu (1923–1925-ci illərdə direktor olub) açılıb və not nəşriyyatı təsis edilib.

Azərbaycan Opera və Balet Teatrının səhnəsində ilk dəfə 1921-ci ildə Violetta ("Traviata", C. Verdi) partiyasında çıxış edib.

1948-ci ilədək (fasilələrlə) teatrın solisti olub. Azərbaycan opera səhnəsində rus və dünya vokal sənətinin ən yaxşı ənənələrini milli musiqi xüsusiyyətləri ilə əlaqələndirib. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (1–4 çağırış) deputatı olub. 2 dəfə Lenin ordeni, 2 Qırmızı Əmək Bayrağı və "Şərəf nişanı" ordenləri ilə təltif edilib

1921-ci ildən başlayaraq o, Rusiyada, Fransada, İtaliyada, İranda və Gürcüstanda çıxışlar edib. İtaliyaya səfəri zamanı yenidən Milan musiqi məktəbinə daxil olub, orada 1912-ci ildə axıra çatdıra bilmədiyi təhsilini 1927–1930-cu illərdə tamamilə bitirib.

Sonralar Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında çıxış edib. 1923-də Azərbaycanda ilk not nəşriyyat idarəsini və Bakı Ali Teatr məktəbini (indiki Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti) yaradıb. Həmçinin Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında son günlərinədək tələbələrə peşəkar vokal dərsləri verib.

1923-cü ildə Şövkət Məmmədovanın təşəbbüsü ilə Bakı Teatr Texnikumu açılıb və o 1923–1925-ci illərdə həm onun direktoru, həm də not nəşriyyatının müdiri vəzifəsində çalışıb.

Əsas partiyaları:

Rozina ("Sevilya bərbəri", C. Rossini), Lakme ("Lakme", L. Delib), Cilda ("Riqoletto", C. Verdi), Olimpiya ("Hofmanın nağılları", J. Offenbax), Marqarita Valua ("Hugenotlar", C. Meyerber), Qar qız ("Qar qız", N. Rimski-Korsakov), Antonida ("İvan Susanin", M. Qlinka), və s.

Yaradıcılığında Şahsənəm ("Şahsənəm", R. Qlier), Nərgiz, Gülzar ("Nərgiz", "Şah İsmayıl", M. Maqomayev), Gülçöhrə ("Arşın mal alan", Ü. Hacıbəyli) partiyaları xüsusi yer tutub. Repertuarına Azərb. xalq mahnıları, rus və Qərb bəstəkarlarının kamera-vokal əsərləri daxil olub. Tbilisi, Odessa, Moskva, Kiyev, Leninqrad, Daşkənd, Paris və Təbrizdə çıxış edib.

 Azərbaycan Teatr Cəmiyyətinin ilk sədri olub. 1981-ci ilədək Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında pedaqoji fəaliyyət göstərib. Onun ifa etdiyi Rozina ("Sevilya bərbəri" C. Rossini), Lakme ("Lakme" L. Delib), Cilda ("Riqoletto" C. Verdi), Şahsənəm ("Şahsənəm" R. Qlier), Nərgiz ("Nərgiz" M. Maqomayev), Gülçöhrə ("Arşın mal alan" Ü. Hacıbəyov) və digər partiyaları Azərbaycanın opera sənəti tarixində yeni səhifələr açıb

Xatirəsi

● 1969-cu ildə Seyfulla Bədəlov tərəfindən Şövkət Məmmədovanın həyat və yaradıcılığından bəhs olunan Mahnıya həsr olunan həyat adlı qısametrajlı sənədli film çəkilib.

● Bakı və Şirvan şəhərlərində mərkəzi küçələrdən biri Şövkət Məmmədovanın adını daşıyır.

Təltif və mükafatları

1. "SSRİ xalq artisti" fəxri adı

2. "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

3. "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

4. 2 dəfə "Lenin" ordeni

5. 2 dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

6. "Şərəf nişanı" ordeni

8 iyun 1981-ci ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.04.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Ulduz” jurnalının aprel sayı işıq üzü görüb. Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına jurnalın baş redaktoru Qulu Ağsəs məlumat verib.

Aprel sayı Sara Selcanın “Özüylə söhbəti və şeirləri” ilə açılır.  “Nəsr” bölümü Nemət Mətinin “Qisas”, Eşqanənin “Yarpaqlar pıçıldasa, bil ki, səsimdir...”, Günay Mirinin “Göy pencək” hekayələrini təqdim edir.

“Esse”də Qulu Ağsəs “Öz səsinə düşən şeirlər”in müəllifi Nazir Rüstəmdən, Şahanə Müşfiq “Həyat Şəminin poeziya dünyası”ndan yazır.

“Şeir vaxtı”nda Nigar Arif,  Banu Muherrem, Aysel Nəsirzadədir.

“Yazı masası”nda Taleh Mansur “Sadəcə, Vahid Əziz...”in qonağı olub.

Vaqif Yusiflinin “Ədəbi fraqmentlər”, İlahə Səfərzadənin  “Bodenştedt paradoksu” yazıları “Tənqid”də yer alıb.

“Debüt” Ramil Əhmədin “Estafetin işığında bir ön söz...” təqdimatı ilə Nahidə İsmayılın “Sökdüyüm şərf” hekayəsini oxucularla bölüşür.

Dilarə Adilgilin “Vəziyyət Azərbaycancadır”,  Zeynəb Məmmədzadənin “Nurdan süzülən saflıq”  yazıları “Tribuna”da dərc edilib.

“Tərcümə saatı”da İlahə Əhmədova  Xulio Kortasarın “Telefon çalır, Delia”,  Şahnaz Kamal  Lindita Xhanari Latifinin “Nənəmin gözləri” tərcümələrini oxya bilərsiniz.   

Aleyna Malkoç “Səməd Vurğunun “Vaqif” dramında Şah Qacarın ideoloji və tragik obrazı”ndan yazır.

Kəmalədin Qədimin şeirləri, Salman Qaraların “Abbasın Həcc ziyarəti” sənədli hekayəsi, Gündüz Sevindik və Emin Hüseynovun qəzəlləri də “Ulduz”un aprel sayında yer alır.

“Dərgidə kitab” Kamil Şahverdinin “Bir daha himnimiz haqqında” yazısını (5-ci hissə) təqdim edir.  

“Dərgidə sərgi”də rəsm əsələri ilə Aytac Cahangirdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.04.2026)