Litva Respublikasının Azərbaycan Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Kestutis Vaşkeleviçus Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun mənzil-qərargahını ziyarət edərək, təşkilatın prezidenti professor Aktotı Raimkulova ilə görüşüb.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, görüşdə Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu tərəfindən zəngin türk mədəni irsinin qorunması və təşviq edilməsi istiqamətində həyata keçirilən layihələr, 2021-ci ildə Fond və Litva Respublikası arasında imzalanmış Əməkdaşlıq Memorandumu çərçivəsində davam edən iş birliyi və gələcək əməkdaşlıq istiqamətləri müzakirə olunub.

Professor Aktotı Raimkulova Fondun fəaliyyətinin yalnız Türk ölkələrini əhatə etmədiyini, eyni zamanda onun hüdudlarından kənara çıxaraq, Litva, Polşa, Rumıniya və digər dövlətlərdə yaşayan türk kökənli xalqların mədəni irsinin  qorunması və təbliğ edilməsinə yönəlmiş işlər gördüyünü xüsusi qeyd edib.

Səfir təmsil etdiyi ölkənin Fond ilə əməkdaşlıqda maraqlı olduğunu, 700 ildən artıq Litva ərazisində yaşayan tatar və karaimlərin qədim mədəni irsə malik olması və bu irsin indiyədək qorunub-saxlanılmasına dövlət tərəfindən xüsusi diqqətin yetirildiyini vurğulayıb.

Bu xüsusda, Fond ilə ikitərəfli layihələrin icra edilməsi, o cümlədən Litvadan olan türk kökənli xalqların da müxtəlif tədbirlərə dəvət edilməsi barədə fikir mübadiləsi aparılıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.05.2026)

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

“Mənimki də iş deyil ki...

Tək işim var — səni sevmək,

Səni hər gün bir az daha,

Bir az daha fikirləşmək...”

                      Rəşid Nəsirzadə

İstəkli oxucularımıza daha bir istedadlı gəncimizi tanıtmaq istəyirəm. Hər bir istedadlı gənclə tanışlıq, mənim kimi, hər birimizdə də ədəbiyyatımızın gələcəyi ilə bağlı böyük ümidlər oyadır. Rəşid Nəsirzadə də belə ümidverici gənclərimizdən biridir...

Rəşid Nəsirzadə 30 yanvar 2003-cü ildə anadan olub.

2020-ci ildə Etibar Cəlilov adına 272 nömrəli tam orta məktəbi bitirib, həmin il Qərbi Kaspi Universitetinin Tarix (tədris ingilis dilində) ixtisasına qəbul olunub. 2024-cü ildə bakalavr təhsilini başa vurub. Hazırda İstanbul Beykənt Universitetinin magistratura pilləsinin II kurs tələbəsidir və “Finans” ixtisası üzrə təhsil alır.

Ədəbiyyat sahəsində də fəaliyyət göstərən müəllif 2023-cü ildə Mücrü Nəşriyyatının təşkil etdiyi gənclər arasında ümumrespublika hekayə müsabiqəsində V yerə layiq görülərək diplomla təltif olunub. 2024-cü ildə Xəzər Universitetinin təşkilatçılığı ilə keçirilən V Məmməd Araz adına Poeziya Müsabiqəsində uğurlu iştirakına görə diplom alıb.

Poeziya müsabiqəsində təqdim olunan şeirlərinin bir qismi müəllifin yeni çap olunmuş “Və İstanbul kimisən...” adlı kitabında yer alıb. Aşağıda təqdim olunan şeirlər də həmin kitabdandır.

YENƏ SƏNSİZ QALMIŞAM

Yenə sənsiz qalmışam,

Sən olan bu şəhərdə.

Bir az dərd, qəm almışam,

Şən olan bu şəhərdə.

Yenə Bakı küləyi,

Səpələyir kədəri.

Öz dərdini azaldıb,

Sənsizlikdən pay verir.

Sən olmayan günümə,

Sönmüş ümid gətirir.

Yenə səhər oyanıb,

Əl-üzümü yumadan,

Qanadaraq yaramı,

İlk səni düşünmüşəm.

Baxaraq şəkillərə,

Yamanca üşümüşəm.

Yenə sənli xəyalım,

Saçlarındək uzundur.

Sanma ki, unutmuşam,

Dəmlikdəki çay belə,

Xatirəntək soyuqdur.

Yenə sənsiz qalmışam,

Sən olan bu şəhərdə.

Hər kəsi sən sanmışam,

Güvənmirəm kimsəyə.

AYRI-AYRI ŞƏHƏRLƏRDƏ

Ayrı-ayrı şəhərlərdə,

Eyni hissin əsiriyik.

Bəlkə qızmar yay günəşi,

Bəlkə sərin əsintiyik.

Əsir yenə o əllərin,

Hərdən mesaj yollayanda.

Mən oyağam, sən yatmısan —

Bax, fərqlidir saatlar da.

Mənimki də iş deyil ki...

Tək işim var — səni sevmək,

Səni hər gün bir az daha,

Bir az daha fikirləşmək...

Kaş, öyrənsəm, hansı ölkə,

Hansı şəhər bizə çıxır...

Sənə gələn o yollara

Duyğularım dağılıbdır.

Ayrı-ayrı şəhərlərdə

Yaşayırıq yaşamadan.

İnsanlarla tanış olub,

İkimizi tanımadan.

FEVRAL AYI

Fevral ayı - ayların ən qısası,

Fevral kimi qısa oldu bu ömrün.

Nə ayazı daddı könlün doyunca,

Nə yaz gördü “tale" adlı o gülün.

Fevral ayı - bir ayrılıq sonrası,

“Sonra keçər, sonra bitər”, dedilər.

Bilmədilər, ruhumdasan hələ də,

Vaxtı gələr, qəlbdə itər, dedilər.

Deyilənlər yalanıydı, elə bil,

Yoxsa, niyə unutmuyam mən səni?

Həqiqətə alışmaq çox asankən,

Təsəlliyə inanmaqmış çətini.

Fevral ayı - darıxmağın baharı,

Yağsın yağış damla-damla küçəyə.

Soyuq olmaz, qəm bürünüb üstümə,

Yanır indi duyğularım “sən” deyə.

Yoxluğunda təqvim belə dəyişmir,

Həmin ayın ikisində qalıbdır.

Zaman özü batmış gəmi kimidir,

Ötən günə bir də geri qayıtmır.

Fevral ayı - sevinməyin qısası,

Əvəzləndi gülüşlərim kədərlə.

Gün tutulub, işıq saçmır sabaha,

Dostlaşıbdır misralarım gecəylə.

Fevral ayı - ayların ən qısası,

Fevral kimi qısa oldu bu ömrün.

Nə ayazı daddı könlün doyunca,

Nə yaz gördü “tale” adlı o gülün…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.05.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Tələbə yaradıcılığı” rubrikasında yenidən sizlərlə Ağdam Dövlət Sosial-İqtisad Kollecinin tələbəsi Gültəkin Məmmədova öz essesi ilədir.

Nədir ədalət??!

Ədalət şam kimi əriyir, Allah,

Zor haqqı divara dirəyir, Allah,

Yalan ayaq açıb yeriyir, Allah,

Bacara bilmirsən doğru-yalanla,

De, necə barışım mən bu zamanla?!

Necə də gözəl izah edir, deyilmi? Hər misra gözümün önündə ayrıca bir səhnəyə çevrilir, sanki ruhumun içində səssiz bir film başlayır.

Ədalət dediyimiz şey dillərdə qalan bir sözmüdür, yoxsa həyatda nəfəs alan bir həqiqət?

Keçmişdən bu yana ədalət bir çox üsula, bir çox perspektivə və yanaşmaya görə qiymətləndirilib. Ədalət adı altında hər dövr öz qaydalarını yaratmış, hər kəs üçün fərqli, amma hər zaman doğru və ədalətli olmağa çalışan bir ölçü olmuşdur. Birinə nicat olan, digərinə cəza, kimisinə haqq, kimisinə isə haqq adıyla edilən haqsızlıqdır.

Çoxumuz ədaləti yalnız zalda, qanun kitablarının kölgəsində axtarırıq. Xeyr, həqiqət bununla bitmir. Bəzən birinin haqqını yeyəndə, birinin əleyhinə işləyəndə, bir heyvanı incidəndə, pislik, kobudluq edəndə də o ölür. Ədalət gündəlik davranışlarımızın içində sınanır.

Gəlin bu anlayışın içinə bir az da dərindən enək. Ədalət nədir, mənşəyi nədir, əslində necə, nə cür olmalıdır? Deməli belə: Sözün kökünə baxanda uzun bir yol görürük. Etimoloji olaraq ədalət sözü ərəb mənşəlidir.  Ərəb dilində “ʿadl” (عدل) – “ədalət, bərabərlik, düzgünlük” deməkdir. Azərbaycan dilinə ərəb dili vasitəsilə keçmişdir. Sadə dildə desək, ədalət – hər kəsin haqqının qorunması, hər şeyin düzgün, bərabər və haqlı olmasıdır. Yəni heç kimin payının tapdanmamasıdır.

Hətta günümüzdə ədalət sözü yalnız qanunlarda və hüquq kitablarında qalmayıb. Məktəbdə müəllimin şagirdləri ədalətli qiymətləndirməsi, iqtisadiyyatda resursların bərabər paylanması, elm sahəsində məlumatların dürüst təqdim olunması – hamısı ədalətin fərqli təzahürləridir. Hər sahədə, hər addımda ədalət insanların haqqına hörmət etmək, haqsızlıq etməmək deməkdir.

Amma bir çox insan bunu anlamır, dərk etmir. Bir çətinliyə düşən kimi ya dinə bağlayır – Allah ədalətlidir, özü hər şeyi görür, bilir; biri isə deyir: ədalətsiz dünyada nə ədalət axtarım, onsuz düz olsam da səhv mən çıxacağam. Bəs bilirsinizmi niyə? Çünki artıq o qədər tam əksini görmüşük ki, doğrusu belə səhv anlayılır şüuraltımızda.

Bir çox insan nəinki ədaləti, heç öz hüquqlarını belə bilmir. Haqqı tapdalanır, nahaq haqq yeyir, dilsiz dillini susdurur, kor görənin gözünü bağlayır, kar dinləyənin qulağını bağlayır. 3 meymun misalı – İnsanlar bəzən görməməyi, eşitməməyi və susmağı özlərinə ən rahat sığınacaq seçirlər.

Sən zəhmət çəkirsən, biz bəhrə görürük; sən bişirirsən, biz yeyirik; sən oynayırsan, biz əylənirik – budurmu ədalət?

Hanı bəs bərabərlik, ədalətlilik, cinsi, dini, irqi mənşəyi arasında fərq qoymayan, hər kəs hər şey bərabərdir deyən o ədalətlilik prinsipi, hanı?

Bəlkə də görmüsünüz, Ədalət heykəli (və ya "Lady Justice") hüquq və ədalətin simvolu olub, kökləri Yunan mifologiyasındakı Themis və Roma mifologiyasındakı Iustitia ilahələrinə dayanır. Heykəldəki hər bir element xüsusi məna daşıyır: 

Tərəzi: Qanun qarşısında bərabərliyi, dəlillərin obyektiv çəkilməsini və tarazlığı təmsil edir.

Qılınc: Ədalətin gücünü, qətiyyətini və verilən cəzaların kəskinliyini (caydırıcılığını) simvolizə edir.

Göz bağı: Ədalətin tərəfsizliyini göstərir; yəni qərar verilərkən şəxsin statusu, var-dövləti və ya kimliyindən asılı olmayaraq yalnız faktlara əsaslanıldığını ifadə edir.

Ayaq altındakı ilan: Bəzi təsvirlərdə rast gəlinir və şəri, qanunsuzluğu və ya pislikləri ədalətin ayaqları altına almasını simvolizə edir

Budur izahı, tərəzini belə tutan qadındır. Gəlin, indiki zamana uyğun biz bunun izahını yorumlayaq.

Tərəzi: bərabərsizliyin bir şəkildə obyektiv çəkilməsini, tarazsızlığı təmsil edir.

Qılınc: pulun gücünü və verilən cəzanın pulun miqdarına görə ağır və yüngül olmasını simvolizə edir.

Göz bağı: bahalı ipəklə bağlı göz bağının ədaləti, qanunu, bərabərliyi, vicdanı görmədiyini, özünə yararlını, var-dövləti, rüşvəti görməyi ifadə edir.

Ayaq altındakı ilan: düzgünlüyün, yaxşılığın, ədalətin insanlar tərəfindən ilan kimi süründürülərək necə ayaqlar altına alınmasını simvolizə edir.

Günümüzdə işinə, iş görəninə qarşılıq verib də haqqını təmiz verən çox az insan, bunun tam əksini edən isə çox insan var. “Azlıq çoxa tabedir” deyirlər. Bu düşüncə ilə razı deyiləm, çünki yüz pislik yığılsa da, on yaxşılığı yox edə bilməz.

Ədalət sadəcə başda da dediyim kimi məhkəmədə, hakim önündə, vəkil müdafiəsi ilə olmur, hər yerdə olur. Uşaqkən sən çox oxuyursan, başqası tərif alır. Böyüyürsən, sən çox çalışırsan, başqası təklifi alır. Sən çox işləyirsən, başqası təyin alır. Sən çox çabalayırsan, başqası təltif alır.

Bu ömür tək şansındır, susaraq öz həqiqətini öldürmə.

Susacağın yerdə danışıb, danışacağın yerdə susma. Haqqını tələb et. Sənin olanı istəməkdən qorxma.

Qoy səni pis bilsinlər, ədalətdən yayınma. Kim nəyi haqq edirsə, ona da onu yaşat.

Kainat var oluşundan bəri hər kəs öz ədalə

tini yaradır. Sən də öz ədalətini yarat. Ədalətsizlik edən deyil, ona baş əyəndir günah.

Mənim “Ölülər Danışa Bilməz” hekayəmdə – oxumusunuz, bilmirəm, oxumamısınızsa oxuyun, tövsiyə edirəm – orada ədalətə danışıb cavab tapa bilməyən, ancaq çalışıb da ədalət müdafiəçisi olub, ədalət çərçivəsində deyil, ədalət adı altında edilən ədalətsizliyə “dur” deyən və işini 4 divarda deyil, açıq səmada aparan bir qızın hekayəsidir. Onu oxusanız, nə demək istədiyimi daha yaxşı anlayacaqsınız.

Doğrudan da, ədalət kəlməsi nədir? Sadəcə kəlmədir, yoxsa əməldə də o mövcuddur?

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

"Ərəb ölkələrində çox rəssam olmuşdu, lakin heç kəsə S.Salamzadə qədər ərəblərin həyatı ilə yaxından tanış olmaq, geniş müşahidələr aparmaq, hadisələrin mahiyyətini duymaq və gələcək əsərləri üçün bu qədər material toplamaq nəsib olmamışdı". Sənətşünas, AMEA-nın müxbir üzvü Kərim Kərimov yazıb bunu.

Salam Salamzadə 7 mart 1908-ci ildə Bakıda, Əbdülqasım bəylə Xədicə xanımın ailəsində anadan olub. Uşaqlığının kifayət qədər çətin olmasına baxmayaraq, Salam Salamzadə hələ orta məktəbdə oxuyarkən rəsm çəkməyə böyük maraq göstərib. Nəticədə 1925-1929-cu illərdə o, ilk peşə təhsilini Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikomunda almağa nail olub.

Buradakı müəllimlərinin təlim-tərbiyə metodları gələcəkdə onun fərdi üslubuna dərindən təsir edib. Salam Salamzadə daha sonra 1931-1932-ci illərdə aktyor və kinorejissor Rza Təhmasib, rəssam Rüstəm Mustafayev və gələcək həyat yoldaşı Qəmər Nəcəfzadə ilə birlikdə Moskva Dövlət Pedaqoji Universitetində pedaqoji təhsil alıb

Hələ tələbə ikən "Şərq qadını", "İnqilab və mədəniyyət" jurnallarında bədii tərtibatçı işləyir  və illüstrasiyalar çəkib. Universiteti bitirdikdən sonra o, xalq şairi Əliqulu Qəmküsarın qızı, Azərbaycanın ilk qadın kinorejissoru Qəmər Nəcəfzadə ilə ailə həyatı qurub, cütlüyün 2 qız övladı dünyaya gəlib.

1929-cu ildə Salam Salamzadə Azərbaycan rayonlarına səfərlər etmiş və bir müddət Gəncə və Lənkəranda qalaraq burada yaradıcılıqla məşğul olub. Həmin dövrdə “Sap sexi” (1930), “MTS-in açılışı” (1932) “Gəncə toxuculuq fabrikində”, “Komsomolçular iş vaxtı” (1930), “Konserv fabrikində” kimi yaradıclılğının ilkin dövrünə xas tematik tablolar yaradıb.

İkinci Dünya müharibəsi illərində rəssam daha çox müharibə qəhrəmanlarının portretlərini çəkib. Bundan əlavə, 1940-cı ildə Salam Salamzadə rəssam Sadiq Şərifzadə ilə birgə Nizami Gəncəvi adına Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin layihəsi üçün “Azərbaycan ədəbiyyatşünaslarının panteonu” adlı monumental panno hazılayıb. Müharibədən sonra yenidən yaradıcılıq məharətini genişləndirmək məqsədilə ölkənin cənub rayonlarına xüsusən Astara və Lənkərana ezamiyyətlərə yollanır.

Salamzadənin incəsənət xadimlərinin portretləri, əmək adamlarının iş prosesində təsvir olunan surətləri olduqca inandırıcı, obrazların xarakterik və psixoloji xüsusiyyətlərini təcəssüm etdirən, daxili aləmlərini açan, həmçinin sənaye mənzərələri və təbiət lövhələrində lirik bədii təfərrüatları özündə əks etdirən bədii elementlərlə zəngindir.

Rəssamın müharibədən sonrakı dövrdə yaratdığı portret qalereyası rəngarəngliyi ilə seçilirdi. Həmin rəsmlər arasında rəssamın həyat yoldaşı və ilk azərbaycanlı kinorejissor Qəmər Salamzadənin portreti də var idi. Salamzadə süjetli tablo və mənzərə janrında yaratmış olduğu əsərlərində bəzən sintez üsulu ilə iki janrın xüsusiyyətlərini bir tabloda birləşdirərək əks etdirib.

Rəssamın portret əsərlərinə "Maniyə Kərimovanın portreti" (1938), "Üzeyir Hacıbəyovun portreti" (1941), "Xalq artisti Sidqi Ruhullanın portreti" (1944), "Röyal arxasında" (1955), "Azərbaycanın ilk qadın kinorejissoru Qəmər Almaszadənin portreti" (1957), "Gilənarla qızın portreti" (1957), "Nəriman Nərimanovun portreti" (1958), "Qız bababöykü çiçəyi  ilə" (1962), "Gənc kolxozçu qızın portreti" (1964), "Kəndli qız" (1972) və başqalarını göstərmək olar.

 Süjetli tablo və məzərə əsərlərindən "Rüstəmin Əfrasiyabla döyüşü" (1934), "Günəş altında" (1958), "Sovxoz çölləri" (1959), "Suya gedən qadınlar" (1968), "Çay plantasiyası" (1970), "Rəfiqələr" (1970), "Qürub çağı" (1973), "Toya gedənlər" (1974), "Astara subtropik sovxozu" (1976), "Rezervuarlar" (1976), "Lənkəran çaybecərənləri" (1977) və digərlərini qeyd etmək olar.

1960-cı illərdən başlayaraq bir çox xarici ölkələrə səfərlər edən Salamzadə öz təəssüratları əsasında mənzərə və portret janrında əsərlər çəkib. Rəssamın xarici ölkələrə yaradıcılıq ezamiyyət və səfər nəticəsində yaratmış olduğu tablolar onun yaradıcılığının ayrıca bir istiqamətini təşkil edir. Onun xaricə ilk səfərlərindən biri 1958-ci ildə Çexoslovakiyaya olub.

 Salamzadə ölkəni gəzib, onun tarixi, zəngin mədəni irsi və müasir həyatı ilə yaxından tanış olub, təəssüratları əsasında silsilə əsərlər yaradıb. Amma onun bədii fəaliyyətinin ayrıca xətti ərəb ölkələrinə səfərlərindən sonra formalaşıb. Rəssam ərəb ölkəllərində uzunmüddətli yaradıcılıq ezamiyyətində olub. 1970-1980-ci illər onun intensiv bədii fəaliyyəti və yetkin sənət dövrü olması ilə səciyyələnir.

O, yarım ilə yaxın ərəb ölkələrində yaşamış, Misir, İraq, Suriya, Livan və başqa ərəb ölkələrində gördüyü, müşahidə etdiyi hal və hadisələri rəssam təxəyyülündən keçirərək, diqqəti cəlb edən rəngkarlıq əsərləri yaratmışdı. Rəssamın yaradıcılığının 10 ilə yaxın dövrü ərzində ərsəyə gətirdiyi müxtəlif janrlı əsərlər "Ərəb ölkələri silsiləsi"ni (1961-1970) təşkil edir. O dövrün əsərlərinə “Asvan yüksək bəndi”, “Qahirə silsiləsi” və başqaları da daxildir.

Salamzadə 1930-cu ildən sərgilərdə iştirak edib. Onun əsərləri dünyanın bir sıra ölkələrində keçirilən sərgilərdə nümayiş etdirilib. Bundan başqa, onun mühüm sərgiləri arasında 1949 və 1951-ci illərdə Moskvada keçirilən "Ümumiittifaq İncəsənət Sərgisi"lərini göstərmək olar. S.Salamzadənin Bakı (1959), (1962), (1974), Moskva (1969), (1974) və Kiyev (1974) şəhərlərində əsərlərindən ibarət fərdi sərgiləri təşkil olunub.

 1987-ci ildə Salamzadə “Liviyada” adlı əsərlərindən ibarət fərdi sərgi keçirib. Onun əsərləri R.Mustafayev adına Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində, Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasında və s. muzeylərdə saxlanılır. Salamzadənin əsərləri Polşa, Almaniya, Rumıniya, Macarıstan, Fransa, İspaniya, Avstriya, İtaliya, Livan, Suriya, Misir, Tunis, Venesuela, Türkiyə, İran və İraq kimi ölkələrin sərgilərində nümayiş etdirilir.

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR xalq rəssamı" fəxri adı

- "Şərəf nişanı" ordeni

- "Xalqlar Dostluğu" ordeni

Salam Salamzadə 1997-ci il mayın 12-də Bakıda vəfat edib və Yasamal qəbiristanlığında dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Azərbaycan musiqisinin korifey ifaçıları dedikdə hansı adlar yada düşür? Cabbar Qaryağdıoğlu, Sadıqcan, Xan və Seyid Şuşinskilər, Bülbül, Müslüm Maqomayev, Rəşid Behbudov, Şövkət Ələkbərova və ... Əlbəttə ki, Sara Qədimova.

Bu gün korifey sənətçinin anım günüdür.

Azərbaycan xanəndəsi, Azərbaycan SSR xalq artisti Sara Qədimova 31 may 1922-ci ildə Bakı şəhərində doğulub.  Əlbəttə ki, qızıl səslərin əksəriyyəti Qarabağa məxsusdur, Sara xanımın da əsli Ağdamın Abdal-Gülablı kəndindəndir. Əmək fəaliyyətinə 1941-ci ildə Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti kimi başlayan Sara Qədimova istedadı sayəsində qısa müddət ərzində müğənni kimi tanınıb, dinləyicilərin böyük məhəbbətini qazanıb.

İkinci Dünya müharibəsi illərində dahi Üzeyir Hacıbəyovun və Səməd Vurğunun yaratdığı və müğənninin cəbhədə azərbaycanlı əsgərlər qarşısında oxuduğu "Şəfqət bacısı" mahnısı qəhrəman Azərbaycan qadınının təcəssümünə çevrilib. Sara Qədimovanın sənətkar kimi yetişməsində Hüseynqulu Sarabski, Xan Şuşinski, Seyid Şuşinski kimi qüdrətli ustadların böyük təsiri olub. O, öz sələflərinin layiqli davamçısı olaraq ömrünün sonuna kimi klassik ifaçılıq ənənələrinə sadiq qalıb.

Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında aparıcı partiyalarda çıxış edən Sara Qədimovanın adı opera səhnəsində yaratdığı Leyli və Əsli obrazları ilə yadda qalıb. Onun oxuduğu "Bayatı-Şiraz", "Şur", "Şahnaz", "Qatar", "Mahur-hindi", "Xaric segah" muğamları, müxtəlif Azərbaycan xalq mahnıları ifaçılıq sənəti tariximizə qızıl hərflərlə yazılıb. Müğənninin ifasında "Qarabağ şikəstəsi" isə Azərbaycan musiqisi tarixində özünəməxsus yer tutur.

Filmoqrafiya

Qayğı

Sara Qədimova

Video

1. Sara Qədimova — xalq mahnısı "Girdim yarın bağçasına"

2. Sara Qədimova — xalq mahnısı "Haralısan?"

3. Sara Qədimova — xalq mahnısı "Ay dilbər"

4. Sara Qədimova, Xan Şuşinski, Şövkət Ələkbərova — Qarabağ şikəstəsi

5. Sara Qədimova — xalq mahnısı "Ay qız, ay qız, amandır"

6. Sara Qədimova — Ay işığında — musiqi: Qəmbər Hüseynli, sözlər: Zeynal Xəlil

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- "Şöhrət" ordeni

- "Şərəf nişanı" ordeni

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

Sara Qədimova 12 may 2005-ci ildə Bakıda vəfat edib. Bu gün onun vəfatından tam 21 il keçir.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.05.2026)

BU GÜN GÖRKƏMLİ AZƏRBAYCAN BƏSTƏKARI SƏİD RÜSTƏMOVUN DOĞUM GÜNÜDÜR

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

"…Atam İrəvanı xatırlayanda yanğılı həsrət ahları çəkirdi. O şəhəri ölənə qədər İrəvan deyə andı. Heç rəsmi çıxışlarında da bir dəfə olsun "Yerevan" demədi." - Bəstəkar Səid Rüstəmvun qızı Rəna Rüstəmova xatirələrində belə qeyd edir.

Səid Əli oğlu Rüstəmov və ya əsl adı ilə Mircabbar Seyidrüstəmzadə 12 may 1907-ci il tarixində Rusiya imperiyasının işğalı altında olan Qərbi Azərbaycanın İrəvan şəhərində anadan olub. Rəna Rüstəmova atasının ailəsinin məskunlaşması və adı barədə bu cür bildirir:

"Türkiyədə adətən seyidlərin yaşadığı İydəli adlı bir yer var. Atamın əsli ordandır. Sonra İrəvana köçüblər. Atam danışırdı ki, İrəvanda evləri Göy məscidin yanında olub və seyid olduqları üçün ocaq sayılıb. Atamın əsl adı Mircabbar Seyidrüstəmzadədir. Bakıya gələndə pasport verilən yerdə ermənilər, ya da ruslar işləyirdi. Orda işləyənlər deyir ki, bu nə addır, çox uzundur. Atam məcbur olur ki, adını Səid Rüstəmov olaraq dəyişdirib yazdırsın."

Uşaq yaşlarında atasını itirən Səid Rüstəmovun tərbiyəsi ilə böyük qardaşı Mirhüseyn Rüstəmov məşğul olub. Tar alətində çalmağı bacaran Mirhüseyn Rüstəmov kiçik qardaşı Səid Rüstəmovun musiqiyə həvəs göstərməsində də mühüm rol oynayıb. 1918-ci ildə baş verən hadisələr, azərbaycanlılara qarşı ermənilər tərəfindən törədilən qırğınlar bu ailənin də taleyində öz izini qoyub.

Qırğınla əlaqədar Türkiyəyə qaçmalı olan ailə tezliklə geri dönüb, lakin İrəvanda evlərinin dağıldığını gördükdə 1919-cu ildə Gəncəyə köçüblər. Səid Rüstəmovun aləsi burada çox qalmır – qardaşı Mirhüseyn Rüstəmovun ermənilər tərəfindən qətlə yetirilməsindən sonra Ağdaşa köçüblər. Demək olar ki, 12 yaşlı Səid Rüstəmovun musiqi ilə məşğuliyyəti Ağdaşda olan klubdan başlanır.

O, burada piano çalmağı öyrənib, kiçik yaşlarından qulaq asıb sevdiyi xalq melodiyalarını bu alətdə ifa edib, klubda təşkil edilən konsertlərdə çıxış edib. Həmin klubda Maqsud Şeyxzadənin "28 nisan inqilabı"adlı pyesi tamaşaya qoyulub. Səid Rüstəmov bu tamaşadan böyük təəssüratla ayrılıb, sonradan özü də bir pyes yazıb. Bunu da həvəskar aktyorlar tamaşaya qoyublar. 1921-ci ildə Rüstəmovlar ailəsi Bakıya köçüb.

Səid Rüstəmov Müəllimlər Seminariyasına daxil olub. Burada başqa fənlərlə yanaşı musiqi dərsləri də keçirilib. Səid Rüstəmov burada truba ifa etməyi öyrənib və tələbələrdən təşkil edilmiş orkestrin çıxışlarında iştirak edib. Həyatında baş verən maraqlı bir hadisə onu musiqi sənətinə bağlayıb. Bu xatirə bəstəkara həsr olunan radiooçerklərin birində özü tərəfindən bu cür səslənib:

"Həm musiqi, həm də rəsm dərslərini eyni məktəbdə keçirdik. Bir gün rəsm məşğələsindən çıxmışdım. Otaqların birindən gələn piano səsi məni valeh etdi. Ayaq saxlayıb musiqiyə qulaq asmağa başladım. Birdən müəllimlərdən biri yaxınlaşdı və dedi: "Nə üçün burada durmusan?". Mən isə cavabında dedim: "Eşitdiyim musiqi çox xoşuma gəlir, ona qulaq asıram" – dedim. Müəllim mənim musiqiyə münasibətimi soruşdu.

Mən də bu sənətə olan böyük məhəbbətimi və həm piano, həm də truba alətlərində ifa edə bildiyimi söylədim. O, mənim başımı sığallayıb musiqi səsi gələn otağın qapısını açdı, əlimdən tutdu və biz içəri daxil olduq. Piano arxasında mehriban çöhrəli bir kişi əyləşmişdi. Onlar salamladılar. Sonra müəllim məni o şəxsə təqdim edib – "bu uşağın yaxşı musiqi duyumu var" – dedi.

 Beləliklə, onlar birlikdə mənim musiqimi qabiliyyətimi, ifa bacarığımı yoxladılar. Nəhayət, mən başa düşdüm ki, bu mehriban şəxs Üzeyir bəy Hacıbəyovdur. Beləliklə, Üzeyir bəy Hacıbəyov məni dərhal musiqi texnikumunun tar sinfinə göndərdi. O gündən də həm mənə atalıq qayğısı göstərdi, həm də sənət yolumu müəyyən etdi."

Rəsm çəkməyə həvəsi və istedadı olan Səid Rüstəmov rəssamlıq məktəbində də məşğul olub, həmçinin bu məktəblə bir binada məşğələlərə gəlib qulaq asmağa başlayıb. Məhz burada onun musiqi istedadını görən müəllimlərdən biri Səid Rüstəmovu Üzeyir Hacıbəylinin yanına gətirib. Bir çox başqa musiqiçilər kimi, Səid Rüstəmovun həyat və yaradıcılıq fəaliyyətindən Üzeyir Hacıbəyovla tanışlığı həlledici rol oynayıb.

1924-cü ildə Səid Rüstəmov musiqi məktəbinin (texnikumun) tar sinfinə qəbul edilib. Musiqi texnikumunda Səid Rüstəmovun not üzrə müəllimi Üzeyir Hacıbəyov olub. Muğam sinfində isə o, tanınan tarzən Mirzə Mansur Mansurovdan dərs alıb. 1926-cı ildə Səid Rüstəmov Müəllimlər Seminariyasında təhsilini tamamlayıb. Pedaqoji iş cavan yaşlarından Səid Rüstəmovun fəaliyyət göstərdiyi mühüm sahələrdən biri olub.

Müəllimlər Seminariyasında, daha sonra Pedaqoji İnstitutda təhsil alması Səid Rüstəmovun ümumtəhsil sahəsində uğurlu fəaliyyətini şərtləndirib. Onun tar müəllimi kimi inkişaf etməsində də ümumi pedaqogikanın əsaslarına, tədris metodikasına bələd olması mühüm rol oynayıb. Səid Rüstəmov 1926-cı ildə "Süleyman Sani məktəbi" adı ilə tanınan, Süleyman Sani Axundovun direktoru olduğu 19 saylı orta məktəbə müəllim təyin edilib.

Səid Rüstəmovun cavanlıq illərinə aid olan fotoşəkillərdən birini o, sevimli şagirdlərindən biri, sonradan İkinci Dünya müharibəsində göstərdiyi şücaətlərlə tanınan, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülən Mehdi Hüseynzadə ilə birlikdə çəkdirib. Üzeyir Hacıbəyov Səid Rüstəmovun namizədliyini Azərbaycan konservatoriyasının xalq şöbəsində müəllimlik etməyə irəli sürdüyü zaman o, hələ musiqi texnikumunda təhsil alırdı.

1928-ci ildən Səid Rüstəmov Bakı Musiqi məktəbində, Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında (indiki Üzeyir Hacıbəyov adına Bakı Musiqi Akademiyası) tar ixtisası üzrə dərs deməyə başlayıb. O, Üzeyir Hacıbəyovun təşəbbüsü ilə konservatoriyada xalq çalğı alətləri kafedrasının açılmasını qiymətləndirən ilk musiqiçilərdən biri olub və ömrünün sonunadək bu kafedrada tar ifaçılığının sirlərini gənclərə öyrətməklə məşğul olub.

Eyni zamanda o, tədris prosesinin nəinki tar ixtisasına, eləcə də musiqi nəzəriyyəsinə aid zəruri ədəbiyyatla təmin edilməsi üçün əlindən gələni əsirgəməyib, 1931-ci ildə cavan həmkarları – Asəf Zeynallı, Fuad Əfəndiyev ilə birlikdə azərbaycan dilində olan "Not savadı" dərsliyini tərtib edib, həmçinin rus musiqiçilərinin işlərini – Georgi Konyusun "Elementar musiqi nəzəriyyəsi" və Nikolay Rimski-Korsakovun "Harmoniya" dərsliyini Azərbaycan dilində tərcümə edib.

Səid Rüstəmovun kiçik oğlu, bəstəkar Eldar Rüstəmov bu barədə qeyd edib:

"Bizim ailə albomumuzda atamın çox sevdiyi bir fotoşəkil var. Həmin şəkildə 18-19 yaşlı üç cavanın surəti həkk olunub. Üzeyir bəy Hacıbəyov məhz bu üç cavanı seçərək, onlara mühü bir iş həvalə etmişdi. Onlardan biri 23 yaşında, vaxtsız həyatdan getmiş Asəf Zeynallı, ikincisi atam Səid Rüstəmov idi. Bütün işlərində Üzeyir bəy Hacıbəyov onun müəllimi olmuşdu. Şəkildə yer alan üçüncü şəxs isə sonradan sovet təbabətində öz məktəbinin görkəmli cərrahı olacaq Fuad Əfəndiyev idi."

Səid Rüstəmov 1932-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji İnstitunda təhsilini tamamlayıb. Səid Rüstəmovun 1935-ci ildə yaratdığı "Tar məktəbi" kitabı tarın tədrisində mühüm rol oynayıb. Bu günə kimi bu dərslik dəfələrlə nəşr edilib. Dərslik müasir dövrdə də orta və ali musiqi məktəblərində istifadə edilib. Həmçinin Səid Rüstəmovun 1950-ci ildə çap olunan "Tar üçün melodik etüdlər" adlı dərsliyində də tədris prosesində olan tələbat azalmayıb.

Səid Rüstəmov 1948-ci ildə musiqi məktəbi şagirdləri üçün "Skripka əlifbası" adlı dərs kitabını çap edib. Kitab Leonid Bretanitski, Səid Rüstəmov və G. Burşteynin redaktorluğu ilə "Azmusnəşr" nəşriyyatında çap edilib. "Skripka əlifbası" kitabının nəşrində əsas məqsəd – skripka çalan gənc şagirdlərə SSRİ xalqlarının mahnı və oyun havaları melodiyaları, klassik rus musiqisi əsərləri və sovet kompozitorlarının əsərləri üzərində qurulmuş ibtidai dərs kitabını vermək idi.

 Səid Rüstəmov tar ixtisasından dərs dediyi uzun müddət ərzində bir çox istedadlı musiqiçilər yetişdirib. Əməkdar incəsənət xadimi Ağabacı Rzayeva, xalq artisti Hacı Xanməmmədov, Əməkdar artist Adil Gəray kimi tanınmış musiqiçilər onun tar sinfində təhsil alıblar.

Səid Rüstəmovun tələbələri içərisində həmçinin Xalq artisti, sənətşünaslıq üzrə elmlər doktoru, professor Məcnun Kərimov, Xalq artisti Ağasəlim Abdullayev, Əməkdar incəsənət xadimləri, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktorları, professorlar Oqtay Quliyev, Vaqif Əbdülqasımov, Əməkdar müəllim, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, professor Nazim Kazımov və başqa tanınmış musiqiçilər də mövcuddur.

1930-cu illərdən etibarən Səid Rüstəmovun həyatı və sənət yolunun mühüm bir mərhələsi başlanıb. 1931-ci ildə Üzeyir Hacıbəyov Azərbaycan xalq çalğı alətlərindən ibarət ilk notlu orkestr yaradıb. Həmin orkestrin bədii rəhbəri və baş dirijoru Üzeyir Hacıbəyov, dirijor köməkçisi və konsertmeysteri isə Səid Rüstəmov idi. Belə bir orkestrin yaradılması milli musiqi mədəniyyəti tarixində əlamətdar hadisə olmaqla bərabər, Səid Rüstəmovun həyat və yaradıcılığında da yeni səhifə açıb

Dörd il sonra Üzeyir Hacıbəyov orkestrdə rəhbərliyi Səid Rüstəmova həvalə edib. Səid Rüstəmov 1975-ci ilə qədər həmin orkestrin bədii rəhbəri və baş dirijoru vəzifəsində çalışıb. Xalq çalğı alətləri orkestri Səid Rüstəmovun rəhbərliyi altında Azərbaycanın musiqi həyatında fəal iştirak edib, Bakıda və bölgələrdə konsertlərlə çıxış edib. 1937-ci ildə bu orkestrin Ümumittifaq radio festivalında iştirakı uğurlu olub. Həmin ilin fevral ayında orkestrin Moskvaya və Leninqrada ilk konsert səfərləri baş tutub və buradakı çıxışları da böyük müvəffəqiyyətlə qarşılanıb.

1938-ci ilin aprel ayında Moskvada keçirilən Birinci Azərbaycan incəsənəti və ədəbiyyatı ongünlüyündə "Böyük teatr"ın (rus. Большойтеатр) səhnəsində Üzeyir Hacıbəyovun "Arşın mal alan" musiqili komediyası həmin orkestrin müşayiəti ilə nümayiş edilib. Komediyanın musiqisini xalq çalğı alətləri üçün köçürən Səid Rüstəmov olub. Həmin il Süleyman Rüstəmov Azərbaycan SSR Əməkdar İncəsənət Xadimi fəxri adına layiq görülüb. Bu orkestrdə iş Səid Rüstəmovun dirijorluq fəaliyyətinin başlanğıcı olub.

Eyni zamanda orkestrlə əməkdaşlıq onun bəstəkar kimi yaradıcılığının əsasını qoymuş olub. Bu orkestr üçün xalq musiqisi nümunələrini işləməyə başlayan Səid Rüstəmov daha sonra həmin ifaçı kollektivi üçün "Bayatı-kürd" fantaziyasını, ilk orijinal əsərlərini, o cümlədən "Şadlıq rəqsi" əsərini, "Cəngi" kimi pyeslərini bəstələyib. 1930-cu illərdə Səid Rüstəmovun bəstəkar kimi yaradıcılığının janr dairəsi getdikcə genişlənib. O, dram tamaşasına musiqi sahəsində qələmini sınayır – Mirzə İbrahimovun "Həyat" pyesinə musiqi yazıb.

Sonrakı illərdə də bəstəkar bir çox tamaşalara musiqinin müəllifi kimi tanınıb. Həmin illərdə Səid Rüstəmovun musiqiçi kimi fəaliyyət sahəsi də şaxələnib, belə ki, o, folklor nümunələrinin toplanması sahəsində mühüm işlər görüb. Konservatoriya nəzdində görkəmli müğənni Bülbül tərəfindən təşkil edilmiş Elmi-Tədqiqat Musiqi Kabinəsinin işində fəal iştirak edən Səid Rüstəmov xalq musiqisi nümunələrini, rəqsləri, aşıq mahnılarını toplayıb nota köçürüb.

1937-ci ildə onun "Azərbaycan xalq rəqsləri" toplusu nəşr edilib. 1938-ci ildə də Səid Rüstəmovun qələmə aldığı bir neçə dəyərləri toplu işıq üzü görür – onun Cabbar Qaryağdıoğlunun ifasından nota yazdığı "50 Azərbaycan xalq mahnısı" və "Aşıq mahnıları" adlı dörd toplusu nəşr edilib. 1930-cu illərdə Səid Rüstəmovun yaradıcılıq fəaliyyətinin daha bir mühüm istiqaməti də müəyyən edilib. O, tədris prosesi üçün zəruri olan pedaqoji repertuarın yaradılması işində fəal iştirak edib.

Səid Rüstəmov öz musiqiçi həmkarları – Asəf Zeynallı və Fuad Əfəndiyevlə birlikdə 1931-ci ildə Azərbaycan dilində ilk "Not savadı" dərsliyini tərtib edib. 1935-ci ildə Səid Rüstəmovun "Tar məktəbi" dərsliyi nəşr edilib. Dərslik bu günə kimi musiqi məktəblərində tarın tədrisində əvəzolunmazdır. 1930-cu illərdə Səid Rüstəmovun yaradıcılıq təcrübəsi musiqili komediya janrında yazılmış nümunə ilə zənginləşib. Onun Məmməd Səid Ordubadinin librettosu əsasında 1939-cu ildə "Beş manatlıq gəlin" adlı ilk musiqili komediyası yaranıb.

Bu əsər Azərbaycan musiqisi tarixinə müasir mövzuda yazılmış ilk musiqili komediya kimi daxil olub. "Beş manatlıq gəlin" musiqili komediyasının ilk tamaşası 30 aprel 1940-cı ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında keçirilib. Bu illərdə bəstəkar həmçinin mahnı janrına müraciət edib. Bu da sonradan onun yaradıcılığında aparıcı janr kimi müəyyənləşib. Bu dövrlərdə Səid Rüstəmovun dirijorluq fəaliyyəti də olduqca uğurlu olub. Onun rəhbərlik etdiyi xalq çalğı alətləri orkestri təkcə Azərbaycanda deyil, ondan uzaqlarda da tanınmağa başlayıb.

1941-ci ilin may ayında orkestr Özbəkistana qastrol səfəri edərək Daşkənd, Səmərqənd, Kokand, Əhdican və başqa şəhərlərdə çıxışlar edib. 1941–1945-ci illər İkinci Dünya müharibəsi Səid Rüstəmovun vətən mövzusu ilə bağlı fəaliyyət göstərdiyi bir dövr idi. Vətənpərvərlik motivləri onun yaradıcılığında yazdığı "Sərhədçilərin mahnısı", "Dənizçilərin mahnısı", "İrəli", "Şanlı ordumuz" kimi mahnılarında parlaq təcəssümünü tapıb.

Onun mahnı və rəqs ansamblı üçün Rəsul Rzanın sözlərinə yazdığı "Dinlə, cəbhə!" adlı kantatası, xalq çalğı alətləri orkestri üçün "Qəhrəmani" adlı pyesi də həmin dövrdə döyüşçülərin mübarizə ruhunu gücləndirən əsərlər sırasında idi. "Qəhrəmani" pyesi 1944-cü ildə Tbilisi şəhərində keçirilən Zaqafqaziya respublikalarının musiqi ongünlüyündə ifa olunaraq, böyük müvəffəqiyyət qazanıb. Eyni zamanda, Səid Rüstəmov dirijor və ictimai xadim kimi fəaliyyətini də Azərbaycan xalqının vətənpərlik ruhunun möhkəmləndirilməsinə yönəldib.

Müharibə illərində o, 416-cı Azərbaycan atıcı diviziyasında xalq çalğı alətləri orkestri təşkil edib. Hərbi hissələrdə bu orkestrin konsertləri böyük rəğbətlə qarşılanır, onun ifa etdiyi əsərlər əsgərləri qələbəyə ruhlandırırdı. Həmin dövrdə Səid Rüstəmov bir sıra dram tamaşalarına da musiqi bəstələyib. Cəfər Cabbarlının "Almaz", Mehdi Hüseynin "Nizami", Rəsul Rzanın "Vəfa" əsərlərinə musiqinin müəllifi Səid Rüstəmov idi.

Müharibə illərindəki fəaliyyətinə və milli musiqi sənətindəki xidmətlərinə görə 1946-cı ildə Səid Rüstəmov "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə, eləcə də "Qafqazın müdafiəsi uğrunda" və "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalları ilə təltif edilib. Müharibədən sonrakı illər Səid Rüstəmovun bəstəkar, dirijor, pedaqoq və ictimai xadim kimi fəaliyyətinin genişləndiyi dövrdür. 1947-ci ildə o, Süleyman Rüstəmin librettosu əsasında "Durna" adlı yeni musiqili komediyasını yaradır.

Bəstəkarın xalq çalğı alətləri orkestri üçün 1946-cı ildə "Azərbaycan" süitası və İkinci süita, 1948-ci ildə Üçüncü süita, 1958-ci ildə Dördüncü süita və bir sıra mahnıları bu dövrdə ərsəyə gəlib. Həmin illər üçün səciyyəvi olan, əməyi tərənnüm edən mahnı janrında Səid Rüstəmovun yazdığı nümunələr – "Neftçi qız" (A. Aslanovun sözlərinə), "Həkim qız" (İslam Səfərlinin sözlərinə), 1950-ci illərdə yazdığı "Toxucu qız" (Rəsul Rzanın sözlərinə) mahnıları çox məşhurlaşıb.

1948-ci ildə kütləvi mahnıların respublika müsabiqəsində mükafata layiq görülüb, tanınan "Sürəyya" mahnısı (Zeynal Cabbarzadənin sözlərinə), eləcə də "Sumqayıt" (N. Cəfərovun sözlərinə), "Mən sülhə səs verirəm" (Hüseyn Hüseynzadənin sözlərinə), "Komsomol" (Tələt Əyyubovun sözlərinə) mahnılarına görə Səid Rüstəmov 1951-ci ildə Stalin mükafatına layiq görülüb. Rəşid Behbudov bu mahnılardan sonra Səid Rüstəmova məktub yollayaraq kiçik bir qeyd yazıb: "Əziz Səid! Bu da sənə "Sürəyya" mahnısının necə sevildiyinə dair sənəd. Mahnı dünya efirində uçur."

Sözügedən dövr Səid Rüstəmovun bir musiqi təşkilatçısı və ictimai xadim kimi fəaliyyətində parlaq səhifələrdən biri kimi tarixə düşüb. O, Fioletov adına klubun mahnı və rəqs ansamblına rəhbərlik edib, Üzeyir Hacıbəyovun vəfatından sonra, 1949-cu ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının sədri seçilib. O, 1953-cü ilə kimi bu vəzifədə çalışıb. 1951-ci ildən bəstəkar Azərbaycan Dövlət Xalq Mahnı və Rəqs Ansamblına rəhbərlik edib

Həmin dövrdə Səid Rüstəmovun xalq çalğı alətləri orkestrinin bədii rəhbəri kimi apardığı təşkilatçılıq və yaradıcılıq işi də uğurla davam edib. Orkestrin repertuarı genişlənib, buraya Azərbaycan bəstəkarlarının əsərləri ilə yanaşı dünya musiqisinin ən yaxşı nümunələri daxil edilib. Əvvəlki illərdə olduğu kimi, bu dövrdə də Səid Rüstəmov pedaqoji fəaliyyətini davam etdirərək, tar ixtisası üzrə tədris ədəbiyyatını zənginləşdirmək məqsədilə böyük iş aparıb. 1950-ci ildə onun "Tar üçün metodik etüdlər" adlı dərs vəsaiti nəşr olunub.

Həmin etüdlər hal-hazırda həm orta musiqi məktəblərinin, həm tar ixtisası üzrə mütəxəssis hazırlığı aparan ali musiqi məktəblərinin tədris proqramına daxildir. 1954-cü ildə isə Səid Rüstəmov Georgi Konyusun "Elementar musiqi nəzəriyyəsi" və Nikolay Rimski-Korsakovun "Harmoniya" dərsliyini rus dilindən azərbaycan dilinə tərcümə edib. Səid Rüstəmov xalq musiqisinin öyrənilməsi sahəsində apardığı böyük iş – "Azərbaycan xalq rəqsləri" və "Azərbaycan xalq mahnıları" (iki cilddə, 1954 və 1957), "Azərbaycan xalq rəngləri" (iki dəftərdə, 1954 və 1956) toplularının işıq üzü görməsi ilə nəticələnir.

1957-ci ildə Səid Rüstəmov Azərbaycan SSR Xalq artisti fəxri adına layiq görülüb. Səid Rüstəmov bu dövrdə çoxşaxəli yaradıcılıq fəaliyyətli sənətkar olmaqla yanaşı, bir musiqiçi kimi geniş nüfuz qazanıb. Onun əsərləri Azərbaycan Bəstəkarlarının Qurultaylarında, "Zaqafqaziya baharı" festivallarında, 1959-cu ildə Moskvada keçirilən İkinci Azərbaycan incəsənəti ongünlüyündə, Moldoviyada keçirilən Azərbaycan mədəniyyəti həftəsində ifa olunaraq, böyük rəğbət qazanıb.

Səid Rüstəmovun dram tamaşalarına bəstələdiyi musiqini araşdırdıqda məlum olur ki, bu musiqi əsas etibarilə mahnılardan ibarətdir və bunların içərisində də sonradan populyarlaşaraq, müstəqil ifa olunan mahnılar mövcuddur. Bəstəkarın Abdulla Şaiqin "Nüşabə" əsərinə bəstələdiyi "Sevirəm səni", Mehdi Hüseyn və İlyas Əfəndiyevin "İntizar" tamaşasından "Alagöz" və "İntizar" mahnıları, Cəfər Cabbarlının "Od gəlini" pyesindən "Solmazın mahnısı", "Almaz" pyesindən "Lirik mahnı" mahnıları da belə nümunələrdəndir.

Səid Rüstəmov müxtəlif illərdə Məşədi Əzizbəyov adına Dram Teatrının 20-dən çox tamaşasına, o cümlədən Mirzə Fətəli Axundovun "Hacı Qara", "Xırs quldurbasan", Cəfər Cabbarlının "Yaşar", "Od gəlini", "Almaz", Səməd Vurğunun "Vaqif", Mirzə İbrahimovun "Həyat", Rəsul Rzanın "Vəfa", Ənvər Məmmədxanlının "Şərqin səhəri", Sabit Rəhmanın "Nişanlı qız", "Aydınlıq", "Toy", Mehdi Hüseynin "Nizami", İlyas Əfəndiyevin "Bahar suları", Mehdi Hüseyn və İlyas Əfəndiyevin "İntizar" tamaşasına musiqi bəstələyib.

Bəstəkar Süleyman Ələsgərov Səid Rüstəmovun mahnı yaradıcılığını qiymətləndirərək qeyd edib:

"Onun mahnılarının xalq tərəfindən rəğbətlə qarşılanmasının səbəbi nədir? Melodiyalarının orijinallığı, axıcılığı, sadəliyi, qırılmaz tellərlə bağlı olması... Səid Rüstəmovun mahnı yaradıcılığında diqqəti cəlb edən əsas cəhətlərdən biri də yüksək professionallıqdır. Səid Rüstəmov öz lirik mahnıları ilə bir daha sübut etmişdir ki, peşəkarlıq səviyyəsi bu və ya digər janrın mürəkkəblik dərəcəsi ilə deyil, sənət nümunəsi kimi daşıdığı bədii dəyərlə müəyyən edilir."

Səid Rüstəmov öz mahnılarının bir qismini ("Gözlərin aydın olsun", "Beşik mahnısı", "Maralım, gəl", "Haralısan" və s.) xalq bayatılarının mətninə bəstələyib. O, aşıq poeziyasına da müraciət etmiş, Aşıq Qurbani ("Bənövşə"), Aşıq Hüseyn Cavan ("Sənətkara aşiqəm"), Aşıq Pənah Pənahovun ("Zəfərin sənin") sözlərinə mahnılar bəstələyib.

Zemfira Səfərova yazır ki, "Səid Rüstəmovun məharəti onda özünü göstərir ki, hansı mətnə müraciət etməsindən asılı olmayaraq, bunlardan hər biri üçün bəstələdiyi musiqi şeirin həm ruhu, həm məzmunu ilə o dərəcədə ahəngdardır ki, sanki bu əsərlərin musiqisi də, mətni də eyni bir müəllifin qələmindən çıxmışdır. Bəstəkar sanki hər şeirin özünün daxilində olan musiqini sadəcə "üzə çıxarıb" səsləndirməyi bacarır."

Zemfira Səfərova qeyd edib:

 "Bugünkü mövqedən yanaşdıqda, bəlkə də keçmiş sovet məkanında yaşayıb-yaratmış bir çox başqa bəstəkarlar kimi, Səid Rüstəmovun da bu mövzuları təcəssüm etdirən mahnıları "vaxtı ötmüş", aktuallığını itirmiş nümunələr kimi görünə bilər, lakin biz bu gün həmin mahnıların bədii dəyərini onların mövzusu ilə deyil, məhz musiqisinin melodik gözəlliyi, xalq qaynaqlarından qidalanıb yetişmiş ürəyəyatan musiqisi ilə ölçə bilərik.

Həmin mahnılar əbədi mövzuları deyil, yaşadığımız gerçəkliyin müəyyən bir mərhələsini əks etdirsə də, bunlardakı hərarət, səmimilik, milli xüsusiyyətlər dinləyicinin diqqətini çox zaman mətndəki məzmunun mahiyyətinə deyil, məhz musiqinin melodik gözəlliyinə yönəltmiş olur.

Və mahnı sahəsində Səid Rüstəmov xəlqiliyin elə bir yüksək peşəkarlıq səviyyəsində təzahürünə nail olur ki, folklor xüsusiyyətləri üzvi surətdə bəstəkarın musiqi dilinə daxil olaraq, bunun ayrılmaz ünsürü kimi başa düşülür və əksinə, bəstəkarın yaratdığı orijinal nümunələr təbii olaraq xalq mahnısı kimi qəbul edilir."

Musiqişünas Elmira Abbasova Səid Rüstəmovdan bəhs edən kitabında qeyd edib:

"Dillər əzbəri olan "Sürəyya" mahnısının nümunəsində bəstəkarın xalq musiqisinə əsaslanması prinsipini əyani nümayiş etdirə bilərik. Asan yadda qalan, parlaq melodikliyi və lirik xalq mahnılarının bir çoxunda rast gəlinən tipik metroritmikası ilə seçilən bu mahnını diqqətlə nəzərdən keçirdikdə onun xüsusilə birinci cümləsinin zahiri cəhətdən tam uyğun olduğu folklor prototipini müəyyən etmək bir o qədər də çətin deyil."

Bəstəkarın qızı Rəna Rüstəmova müsahibəsində bildirir ki, "Mənə elə gəlir ki, atam Səid Rüstəmovun şah əsəri "Qurban adına" mahnısıdır. Atam müğənnilərdən ən çox Şövkət Ələkbərova və Gülağa Məmmədovu sevirdi. Onlarla işləyəndə deyirdi ki, necə yazmışam elə də ifa etməlisiniz."

Şövkət Ələkbərova, Firəngiz Əhmədova və Gülağa Məmmədov qeyd edirlər ki, "Səid Rüstəmovun mahnılarını bunlara xas olan xüsusi kolorit fərqləndirir. Bunlar sanki xalq poeziyasının nəfəsi ilə aşılanmışdır – bunlarda da həmin intonasiya səmimiyyəti mövcuddur. Bəlkə elə buna görədir ki, onun yeni bir mahnısını eşitdikdə, dərhal müəllifin kim olduğunu söyləmək olar. Artıq qırx ilə yaxındır ki, respublikanın Xalq artisti Səid Rüstəmov öz əsərlərini yaradır. Bu əsərlər çoxdur, lakin bütün oxşarlıqlara baxmayaraq, bunlardan hər birinin öz "simasi", öz intonasiyası var."

Zemfira Səfərova yazır ki "Səid Rüstəmov mahnıları ilə az-çox tanış olan dinləyici elə ilk sədalardan, ilk xanələrdən müəllifi tanıyır. Çünki bəstəkarın özünəməxsus, heç bir başqa müəllifin üslubuna bənzəməyən, sabit xüsusiyyətlərə malik dəst-xətti vardır, lakin Səid Rüstəmov heç bir mahnısında özünütəkrara yol vermir, bir dəfə tapılmış uğurlu bir boyanı, melodik dönməni, naxışı başqa mahnısına köçürmür. Bu da əsl sənətkarlığın, peşəkarlığın təzahürüdür."

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

- "Stalin" mükafatı (3-cü dərəcə)

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

- "Xalqlar Dostluğu" ordeni

- "Şərəf nişanı" ordeni

- "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı

- "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı

Səid Rüstəmov 1983-cü ilin may ayında ağır infarkt keçirib. Bununla da bəstəkar xəstəxanaya aparılıb. Xəstəxanadan sonra Səid Rüstəmov Mərdəkanda, şəxsi bağ evində yaşamağa başlayıb. Səid Rüstəmovun 10 iyun 1983-cü ildə vəziyyəti ağırlaşıb, həmin gün də Bakıda, 76 yaşında vəfat edib. O, I Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Ustaddan dərs almaq sənin həyatında çox şeyi dəyişir. Yazıçısansa romanların, rejissorsansa filmlərin, aktyorsansa rolların, müğənnisənsə ifaların, bəstəkarsansa bəstələrin daha mükəmməl olur. O da adı sağlığında əfsanəyə çevrilmiş professor Rza Təhmasibdən dərs almışdı...

Azər Mirzəyev 1952-ci il may ayının 12-də Zərdab rayonunda müəllim ailəsində anadan olub. Atasının işi ilə əlaqədar olaraq sonradan ailəsilə Sabirabad rayonuna köçüb, orta məktəbi burda başa vurub və 1968-ci ildə SSRİ xalq artisti Adil İsgəndərovun rəhbərliyi altında "Azərbaycanfilm"in nəzdində fəaliyyət göstərən kino aktyorluğu studiyasına qəbul olunub.

1970-ci ildə buranı bitirəndən sonra sənədlərini İncəsənət İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsinə verib və qəbul olunub. İncəsənət İnstitutunda respublikanın xalq artisti, professor Rza Təhmasibdən başqa o, Fikrət Sultanov kimi sənətkardan da akytorluq sənətinin sirlərini öyrənib. 1974-cü ildə bu ali məktəbi bitirəndən sonra təyinatla Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrına göndərilib.

2006-ci ilə qədər bu teatrda fəaliyyət göstərib (1996-ci ildən aparıcı səhnə ustası). Bir müddət Mədəniyyət Nazirliyində incəsənət şöbəsinin müdir müavini kimi işləyib. 2007-ci ildən ömrünün sonuna qədər Akademik Milli Dram Teatrında direktor müavini vəzifəsini tutub.

Filmoqrafiya

- Nekroloq (film, 2001)

- Qeybdən gələn səs (film, 2002)

- Yaşıl eynəkli adam-3 (film, 2002)-Rəis

- Dəvətnamə (film, 2003)

- Yol yoldaşları (film, 2003)

- Mükafat (film, 2004)

- Böyük ömrün davamı (film, 2007)

- Mürafiə vəkillərinin hekayəti (film, 2011)

- Sübhün səfiri (film, 2012)

Teatr səhnəsində yaratdığı obrazlar

1. Gənc qvardiyaçı Əli Dadaşov (Unutmayın, Y. Əzimzadə)

2. Orfey (Zəncirlənmiş Prometey, C. Məmmədov)

3. Qorxmaz (Qızaran üfüqlər, K. Aslanov)

4. Elşad (Sənin dostun, düşmənin, Əfqan)

5. Feyzulla bəy (Qonşu qonşu olsa, R. Əfəndiyev)

6. Həsənqulu (Danabaş kəndinin məktəni, C. Məmmədquluzadə)

7. Teymur (Pul dəlisi, Ə. Orucoğlu)

8. Direktor (Ərizə, M. Mürsəlov)

9. Qürbət (Mənim ağ göyərçinim, Tamara)

10. Qaraca çoban (Dədəm Qorqud, Ə. Dəmirçizadə)

11. Hüseynəli (Qaraca qız, S. S. Axundov və A. Şaiq)

12. Hüseynağa (Büllur sarayda, İ. Əfəndiyev)

13. Qədəm şax (Olmuş əhvalat, A. Babayev)

Tərcümə etdiyi pyeslər

- Napoleon (F. Brukner)

- Kreppin son lent yazısı (S. Bekket)

- Müsyo Amilkar və ya pullu adam (İv Jamiak)

- Sonuncu çılğın məşuq (N. Saymon)

- Yabanı çimərlik (S. Mixalkov)

- Məhəbbət zəlzələsi (E. E. Şmitt)

- Sevən ürəklər (M. Kamoletti)

Azərbaycan Dövlət Televiziyasında apardığı verilişlər

- Tələbə klubu

- Biz romantiklərik

- Birimiz və hamımız

- Hoş gördük, tələbə!

- Görüş yeri

- Qaravəlli

Azər Mirzəyev 19 iyul 2014-cü ildə - 62 yaşında Bakı şəhərində vəfat edib. Sabirabad rayonunda dəfn edilib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.05.2026)

Aida Eyvazlı, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı ilə birgə “Türk mədəniyyətini Azərbaycanda tanıdaq” layihəsi çərçivəsində bu gün sizlərə Saxa Yakutiya Respublikasının xalq şairi Natalya Xarlampyevanın şerləri təqdim edilir. Şeirləri mən tərcümə etmişəm. 

“Gəldidm Bakıya...”  şerini Natalya Xarlampyeva 2019-cu ildə yazıb, Bakı təəssüratlarını bölüşüb. 1926-cı ildə uzaq Yakutiyadan Bakıda 1-ci Türkoloji qurultayda iştirak etmək üçünBakıya  gəlmiş həmyerlilərini yad edib.“Mavi qurd” isə türklərin totemi barədədir.

GƏLDİM BAKIYA

Buludlara yoldaş olub o gecə,

Yol tutmuşam türk yurduna beləcə.

Uzun yolum Moskvadan keçincə,

Ağırlığın hiss elədim bu yolun.

Türkçülüyün yolu asan olmadı,

Yol açanlar özü yolda qalmadı.

Bizim yolun adı Qızıl almadı,

Xəyalını gerçək etdim bu yolun.

Yol gəldim ki, köküm ilə görüşüm,

Yol gəldim ki, ruhum ilə birləşim.

“Yol”- dediyin bəzən ağır səfərdir,

Əvvəlində nələr vardı bu yolun?!

…Eksekül, Alampa, İsidor, Künde,

Bakıya gəlirdi dördü bir yerdə.

Türkün birliyinə qoşulurdular,

Elə bil yenidən doğulurdular.

Türklərin birinci qurultayına

Onlar altı aya yetişmişdilər.

İndi mən də gəldim həmin Bakıya,

Daşı-divarları qədim Bakıya.

Bu geniş, işıqlı böyük salonda

Türkün şövqlə keçən  qurultayında

Çıxış eyləmişdi saxa yakutlar,

Türkün birliyindən, əlifbasından,

Türkün kimliyindən danışmışdılar.

Palçıq balaqandan çıxan dahilər,

Heyrətlə baxmışlar bu gözəlliyə.

Qurultay sarayı geniş, işıqlı

Ürəklər dolmuşdu dosta sevgiylə.

İndi o salonda, sirli ocaqda

Dayanıb ətrafı seyr edirəm mən.

Deyirəm görəsən o sələflərim

Hansı səmtdə durub çıxış ediblər?

Saxa Yakutların şirin dilindən,

Bir də varlığından bəhs eləyiblər.

Bir səs oyandırır ruhumu həmən,

Deyir: divarın yanında orta sırada

Yan-yana oturub yakut alimi…

Mən də divarlara çəkdim əlimi.

Orta oturacaq, orta sırada

Saxa sözü ilə döyüşə çıxan,

Saxa heysiyyatın sevib qoruyan

Həmin babaların ruhun görürəm.

Səsləri də hopmuş bu divarlara…

Dönür yanağımdan axan yaşlara.

Bir istilik axır canıma burda,

Ruhum pərvazlanır zəngin sarayda.

Xalqıma yol açan əcdadlarımın
Ruhunu hiss etdim mən həmin anda.

Bu möhtəşəm qala, elm ocağında

Ulu babaların ruhunu tapdım.

Onların iziylə Bakıya gəlib,

Onların adıyla arzuya çatdım.

MAVİ QURD

Bir baxın, bir baxın mavi canavar,

Dağların, çayların üstündə qaçır.

Səhralardan keçir, çöllərdən keçir,

Türklərin izində yeni iz açır.

Bir baxın, bir baxın o mavi qurda,

Keçir düşmənlərin, hiyləgərlərin

Qurduğu tələlənin, torların üstdən

Keçir zəmanənin, tarixin üstdən.

Bir baxın, bir baxın o mavi qurda,

Yurdumun içində yanar alovlar,

Odlar da qorxutmur daha gözünü.

Bizdən daha azad bilir özünü.

Bir baxın, bir baxın mavi canavar,

Türklüyün özüdür, gərəyidir o.

Damarlarda axan mavi qanımız,

Bütün törələrin göbəyidir o.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.05.2026)