Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və incəsənət"

Qadın anlayışı bəşər tarixində sadəcə bioloji və ya sosial məna daşımır. Qadın həyatın başlanğıcı, ailənin dayağı, cəmiyyətin mənəvi sütunu kimi hər zaman xüsusi yerə sahib olub. İnsan ilk dünyanı ananın qucağında tanıyır, ilk sözləri onun dilindən eşidir, ilk mərhəməti və sevgini onun qəlbində hiss edir. Buna görə də qadın yalnız bir fərd deyil, həm də nəsillərin davamını təmin edən, cəmiyyətin ruhunu formalaşdıran müqəddəs bir varlıqdır.

Tarix boyu qadınlar yalnız ailə ocağının qoruyucusu kimi deyil, həm də çətin dövrlərdə xalqın mənəvi dirənişinin simvolu kimi çıxış ediblər. Müharibələr, ictimai sarsıntılar və taleyüklü anlarda qadınlar bəzən səngərə yollanan oğulları böyüdən ana, bəzən də bütöv bir xalqın taleyini dəyişən lider kimi tarix səhnəsinə çıxıblar. Qadının gücü çox vaxt səssiz və görünməz olur, lakin onun təsiri cəmiyyətin formalaşmasında son dərəcə böyükdür.

Müasir dövrdə qadınların rolu daha da genişlənib. Bu gün qadınlar elm, təhsil, mədəniyyət, siyasət, iqtisadiyyat və dövlət idarəçiliyi kimi sahələrdə mühüm nailiyyətlər əldə edirlər. Onlar yalnız ailə daxilində deyil, ictimai həyatın bütün sahələrində fəal iştirak edərək cəmiyyətin inkişafına töhfə verirlər. Bu dəyişikliklər isə qadınların hüquqları və bərabərliyi uğrunda uzun illər aparılan mübarizələrin nəticəsidir.

Bu mübarizənin rəmzinə çevrilmiş günlərdən biri də 8 Mart – Beynəlxalq Qadınlar Günüdür. XX əsrin əvvəllərində qadınların əmək hüquqları, sosial bərabərlik və daha ədalətli həyat tələbləri ilə başlayan hərəkat zamanla bütün dünyada qadın həmrəyliyinin simvoluna çevrildi. Bu gün artıq yalnız hüquq mübarizəsinin xatirəsi deyil, həm də qadınların cəmiyyətə verdiyi töhfələrin qiymətləndirildiyi bir tarixdir.

Azərbaycan cəmiyyətində qadına hörmət və ehtiram qədim zamanlardan mövcud olub. Bu torpaq tarix boyu güclü, müdrik və qəhrəman qadınlar yetişdirib. Türk dünyasının igid hökmdar qadınlarından biri sayılan Tomris öz xalqını qoruyan və düşmən üzərində qələbə qazanan sərkərdə kimi tarixə düşüb. Onun adı qadın iradəsinin və cəsarətinin rəmzi kimi bu gün də xatırlanır.

Azərbaycan tarixində qadınlar yalnız döyüş meydanlarında deyil, elm, ədəbiyyat və xeyriyyəçilik sahəsində də böyük iz qoyublar. Qarabağın görkəmli şairəsi və xeyriyyəçisi Xurşidbanu Natəvan yalnız poeziyası ilə deyil, həm də xalqın rifahı üçün gördüyü işlərlə yadda qalıb. O, Şuşada su kəməri çəkdirmiş, maarif və mədəniyyətin inkişafına böyük töhfə vermişdir.

XX əsrin əvvəllərində isə Azərbaycan qadınları Şərq dünyasında ilk dəfə siyasi hüquqlar əldə edən qadınlar sırasında yer aldılar. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması dövründə qadınlara seçki hüququnun verilməsi həmin dövr üçün son dərəcə mühüm və tarixi bir addım idi. Bu fakt Azərbaycan cəmiyyətində qadına verilən yüksək dəyərin bariz nümunəsidir.

Müasir dövrdə də Azərbaycan qadınları qəhrəmanlıq nümunələri göstərməkdə davam edirlər. Qarabağ uğrunda mübarizə illərində qadınlar həm arxa cəbhədə, həm də informasiya və humanitar sahədə böyük fədakarlıq nümayiş etdirdilər. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Salatın Əsgərova bu qəhrəman qadınların simvollarından biridir. O, həqiqəti dünyaya çatdırmaq uğrunda həyatını qurban verərək tarixə adını yazdırdı.

Bütün bunlar göstərir ki, qadın yalnız ailənin deyil, bütöv bir xalqın gələcəyinin formalaşmasında mühüm rol oynayan qüvvədir. Ana kimi o, millətin sabahını yetişdirir, müəllim kimi nəsilləri maarifləndirir, qəhrəman kimi isə Vətəni qoruyur.

8 Mart sadəcə bayram günü deyil. Bu tarix qadının fədakarlığını, zəhmətini və cəmiyyət üçün gördüyü böyük işi xatırladan bir gündür. Çünki qadın varsa həyat var, qadın varsa gələcək var.

Azərbaycan qadını isə bu həqiqətin ən gözəl təcəssümüdür – o həm ana, həm müəllim, həm də qəhrəmandır. Tarixi yaradan da odur, gələcəyi yetişdirən də. Ona görə də qadına hörmət yalnız bir günün deyil, bütün həyatın borcudur.

Şəkildə: Azərbaycan qadını 100 il əvvəl

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.03.2026)

Könül, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Rubrikamızda bu gün ilk baxışda adi, amma adi olduğu qədər də özündə çox ciddi mesajlar daşıyan bir rəsm əsəri barədə danışacağıq.

Dünyaşöhrətli flamand rəssamı Vinsent Van Qoq “Çiçəkləmiş badam budağı stəkanda” rəsmini 1888-ci ildə çəkmişdir.

Sen Remi de Provans şəhərciyi yanındakı qospitalda dünyaya vəsiqə qazanmış rəsm çox sevdiyi  qardaşı Teonun yeni dünyaya gəlmiş oğlunun şərəfinə çəkilmişdir. Uşağa Vinsent adı qoyulmuşdu. 

Badam nədir? Baharın rəmzi, həyatın davam etməsinə işarə.

Rəsm hazırda Amsterdamdakı Van Qoq Muzeyində saxlanılır. 

Gözəlliklər tək göz və zövq oxşamırlar, həm də insanı pozitivə yükləyirlər, gəlin bunu unutmayaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.03.2026)

Təqdim edir: “Ülviyyə Əbülfəzqızı, “Ədəbiyyat və incəsənət”

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Bir şair, bir şeir rubrikasında bu gün sizlərə Təranə Turan Rəhimlinin “Ömür belə yaşanır” adlı şeirini təqdim edir. Şeir bu gün anadan olmasının 51-ci ildönümü qeyd edilən mərhum millət vəkili, ictimai-siyasi xadim Qənirə Paşayevanın xatirəsinə ithaf olunub.

Dərdliyə əl uzadan,

Güc verən, İşıq Qadın.

Sevgisi, eşqi başqa,

Allaha aşiq qadın.

Gözəl şeirdir. Təsirlənməmək olmur.

ÖMÜR BELƏ YAŞANAR

İşıq qadın – Qənirə xanımın əziz xatirəsinə

Dünyaya Haqq yolunda

İşıq olmağa gəldin.

Hamını elə sevdin

Səni doğması bildi.

Qolların hey uzandı

Hər ürəyi qucmağa.

Əlin qonan çiyinə

Qanad taxdın uçmağa.

Ümid çırağı oldun

Gözünə dəyən gözə.

Köksünə sığmır deyə

Könlünü verdin sözə.

Allahın lütfü idin

Bu millətə, bu yurda.

Haray saldın aləmə

Vətən qalanda darda.

Səndən öyrəndi çoxu

Mərhəməti, ülfəti.

Təmənnasız sevməyi,

Kimsəsizə hörməti.

Dərdliyə əl uzadan,

Güc verən, İşıq Qadın.

Sevgisi, eşqi başqa,

Allaha aşiq qadın.

Şəhid analarının

Təsəllisi, dayağı,

Ayağının altında

Açıldı cənnət bağı.

Yol aldın uzaqlara,

Turan ağlayıb bitdi.

Utandırdın əcəli,

Elə dəyərlə getdin.

Həyatınla göstərdin

Şərəf necə daşınar.

Ölümünlə dərs verdin:

Ömür belə yaşanar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.03.2026)

Harun Soltanov, “Ədəbiyyat və incəsənət”

8 Martdır.Çöldə bahar qoxusu var. Havada təzə açmış çiçəklərin ətri, insanların əlində qırmızı güllər, küçələrdə gülüş səsləri. Amma bu günün hekayəsi güllərdən, şirniyyatlardan, təbriklərdən çox-çox əvvəl başlayıb.

 Uzaq bir ildə, 1857-ci ildə, Nyu-Yorkun soyuq küçələrində yüzlərlə qadın ayağa qalxdı. Onlar toxuculuq fabriklərində çalışan qadınlar idi. Günlərlə işləyir, aclıqdan səhər yeməyini unudur, kişilərdən az maaş alırdılar. Və bir gün dözmədilər. Küçələrə çıxıb dedilər: "Biz də varıq. Biz də insanıq. Biz də bərabərlik istəyirik." Polis gəldi, döydü, dağıtdı. Amma o qadınların səsi sönmədi. O səs 1908-ci ildə yenə yüksəldi. Yenə Nyu-Yorkda, yenə eyni küçələrdə. 15 min qadın "Çörək və Gül" deyə qışqırdı. Çörək həyat üçün, gül yaşamaq sevinci üçün.

1910-cu ildə Kopenhagen şəhərində bir qadın, Klara Setkin ayağa qalxıb dedi: "Gəlin bu günü bütün dünya qadınlarının günü edək." Və elə də oldu.

 1917-ci ildə Rusiyada qadınlar "Çörək və Sülh" deyə küçələrə çıxdı. O gün martın 8-i idi. Və o gün başlayan etirazlar bütöv bir imperiyanı yıxdı. Qadınların səsi bir çarı devirdi.

1975-ci ildə BMT rəsmən tanıdı. 8 Mart bütün dünya qadınlarının günüdür.

Bu gün 8 Martdır. Amma bu gün təkcə çiçək vermək günü deyil. Bu gün o qadınların xatirəsinə hörmət günüdür. O qadınlar ki, səssiz qalmadılar, dözdülər, döyüşdülər, qalib gəldilər.

 Bəs bizim torpağın qadınları? Onların hekayəsi nə zaman başlayır?

 Çox qədimdə, dastanların içində.

Tomris, çöllərin kraliçası. Düşmənə boyun əyməyən, oğlunun intiqamını qılıncının ucuyla alan qadın. Deyirlər ki, o döyüşə girəndə küləklər dayanar, dağlar nəfəsini tutardı. O, sadəcə bir qadın deyildi. O, azadlığın simvolu idi.

Sara Xatun, sözü silaha çevirən diplomat. 15-ci əsrdə Ağqoyunlu dövlətini təkbaşına idarə edən, Sultan Fatehlə "ana-oğul" deyə danışan qadın. O, döyüş meydanında yox, diplomatik masalarda vuruşdu. Və qalib gəldi. Çünki bildi ki, qadının sözü də qılınc kimidir. Düz vuranda kəsər.

 Nigar. Koroğlunun Nigarı. Dağları aşan, çayları keçən, yaralı ərinə çatmaq üçün ölümə gedən qadın. Deyirlər ki, Nigar atını Çənlibelə çapanda quşlar susub, dağlar ona yol verib. Çünki belə sevgi qarşısında heç nə dayana bilməz.

 Həcər. Qaçaq Nəbinin Həcəri. Dağlarda ərlə bərabər qaçan, güllələrə sinə gərən, ac qalan, susuz qalan, amma heç vaxt tərk etməyən qadın. O, sədaqətin özü idi. Belə sevgi az olur. Belə sədaqət az olur.

 Nüşabə, ağlı ilə İsgəndəri belə heyrətləndirən qadın hökmdar. O göstərdi ki, qadın taxtda da otura bilər, müdrikcəsinə.

Tutu Bikə dövlət idarə edən, ədalətiylə tanınan qadın.

Xurşudbanu Natəvan, şeirləriylə, rəsmləriylə, xeyirxah əməlləriylə Azərbaycan qadınının ən gözəl siması. O, Qarabağın bülbülü idi. Xan qızı idi, amma xalqın ürəyinə yol tapdı. Ağrını, sevinci, həsrəti, sevgini onun şeirlərində oxumaq olar. O, sözün qadını idi.

 Bunların hamısı Azərbaycan qadınıdır. Tomrisdən Sara Xatuna, Nigardan Həcərə, Nüşabədən Tutu Bikəyə, Natəvandan bizim günlərə qədər... Bir zəncirin həlqələridir onlar. Hər biri öz dövründə, öz savaşında, öz sevgisində, öz əzabında qalib gəlib.

 Və unutmaq olmaz ki, məhz Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti  Şərqin ilk demokratik respublikası, qadınlara seçmək və seçilmək hüququ verdi. Hələ bir çox Qərb ölkələrindən əvvəl. Hələ 1918-ci ildə. Bu, Azərbaycan qadınının nə qədər dəyərli olduğunun ən böyük sübutudur.

 Və gəldik bu günə. 2026-cı ilə. Müasir Azərbaycan qadınlarına.

Leyla Məmmədbəyova, səmaya qalxan ilk qadın pilotumuz. Ona dedilər: "Qızsan, uça bilməzsən." O uçdu. Dedilər ki, "Yıxılacaqsan." O uçdu, uçdu, uçdu. Ömrü boyu uçdu. Və heç vaxt yerə enmədi. O, qanadlı qadın idi.

Şövkət Səlimova, dənizlərin qadını, ilk azərbaycanlı qadın kapitan. Dedilər: "Qadın kapitan olmaz." O oldu. Dalğalarla döyüşdü, fırtınalara qalib gəldi. Dəniz onu tanıdı. O, dərinliklərin qadını idi.

Ziba Qəniyeva, Moskvanı müdafiə edən, 129 faşist öldürən, 8 saat qarda yatıb düşməni izləyən qadın. Dedilər: "Qızsan, evlən." O, tüfəng götürüb döyüşə getdi. Və qalib gəldi. O, gülləyə sinə gərən qadın idi.

 Ümileylə Məmmədova, torpağı bəsləyən, pambıq yığan, itkin əri gözləyən qadın. Deyirlər ki, Ümileylə pambıq yığanda elə bil ana uşaq əmizdirirdi torpağı. O, torpağın qadını idi.

 Nəsibə Zeynalova, Hökümə Qurbanova, Nəcibə Məlikova səhnədə ölümsüzləşən obrazlar. Onlar Azərbaycan qadınının sənətini, zəkasını, gözəlliyini səhnədə yaşatdılar. Onların oynadığı hər obraz bir qadın hekayəsi idi.

Şövkət Ələkbərova, səsi ilə ürəklərə yol tapan sənətkar. Onun oxuduğu hər mahnı bir qadının ürək səsi idi. O, səsin qadını idi.

Mehriban Əliyeva, ürəklərə yol tapan, xeyirxahlığıyla, zəkasıyla, gözəlliyiylə bütün Azərbaycan qadınlarının simvolu olan xanım. Onun hər addımı, hər əməli bizə xatırladır ki, qadın nə qədər böyük işlər bacarar. O, müasir Azərbaycan qadınının ən parlaq simasıdır. Onun rəhbərliyi ilə həyata keçirilən layihələr, Heydər Əliyev Fondunun xeyirxah missiyası, mədəniyyətimizin, təhsilimizin, səhiyyəmizin inkişafına verdiyi töhfələr hamısı Azərbaycan qadınının gücünü, zəkasını, mərhəmətini dünyaya göstərir.

Və daha nələr, nələr, nələr...

Neçə-neçə qadın var bu torpaqda. Adlarını bilmədiklərimiz, amma varlıqlarıyla bu dünyanı gözəl edənlər. Evdə uşaq böyüdən analar, işdə gecə-gündüz çalışan bacılar, sevdikləri üçün canından keçən sevgililər, elm edən, sənət edən, müharibədə vuruşan, sülh quran qadınlar...

Sən, sən, sən...

Sən o qədər çoxsan ki, sayıb qurtarmaq olmur.

Bu gün 8 Martdır. Çöldə günəş var. Havada baharın o incə, şirin qoxusu. İnsanlar bir-birinə çiçək verir, təbrik edir, gülümsəyir. Amma bilirsənmi, əziz qadın, bu gün sənə demək istədiyimiz tək şey "təbrik edirəm" deyil.

Bu gün sənə demək istəyirik ki, sağ ol.

Sağ ol ki, sən varsan.

Sağ ol ki, gecələr yatmayıb uşaq böyüdürsən.

Sağ ol ki, işləyirsən, yorulursan, amma heç vaxt təslim olmursan.

Sağ ol ki, sevirsən, sevdirirsən, ümid verirsən.

Sağ ol ki, bu dünyanı gözəl edən sənsən.

Sənin sayəndə bu torpaq var.

Sənin sayəndə bu dil var.

Sənin sayəndə bu mədəniyyət, bu adət-ənənə, bu sevgi var.

Heydər Əliyev deyirdi: "Azərbaycan qadınına eşq olsun, eşq olsun, eşq olsun!"

Biz də deyirik.. Eşq olsun sənə, qadın!

Sən ki, tarixin ən qaranlıq günlərində belə işıq saçdın.

Sən ki, müharibələrdə oğullar böyütdün, düşmənə qarşı göndərdin, şəhid tabutunu çiyinlərində daşıdın.

Sən ki, zəfər günlərində sevincdən ağladın.

Sən ki, hər zaman, hər yerdə, hər şəraitdə dimdik durdun.

 Bu gün sənin günündür. Amma əslində hər gün sənin günündür. Çünki sən varsansa, hər gün bayramdır.

Uzun yaşa, gözəl qadın.

Xoşbəxt yaşa, dəyərli varlıq.

Sevildiyini bil, hörmət edildiyini hiss et.

Və heç vaxt unutma. Sən bu dünyanın ən böyük möcüzəsisən.

 Qadınlar anlaşılmaz varlıqlardır. Amma Azərbaycan qadınını anlamaq üçün bu torpaqda doğulmaq kifayətdir. Çünki o, bu torpağın özüdür. Dağların özüdür. Dənizin özüdür. Havanın özüdür. Sevginin özüdür.

O, hər yerdədir. Hər şeydədir. Və o olduğu üçün biz varıq.

Bu gecə pəncərədən baxıram. Çöldə ulduzlar var. Hər ulduz bir qadının simasıdır mənə. Kimi Tomrisdir, kimi Sara Xatun, kimi Nigar, kimi Həcər, kimi Natəvan, kimi Leyla, kimi Şövkət, kimi Ziba, kimi Ümileylə, kimi Mehriban, kimi... sən.

Və mən düşünürəm.. Nə gözəldir ki, sən varsan. Nə gözəldir ki, siz varsınız.

Bayramınız mübarək, əziz qadınlar.

Analarımız, bacılarımız, sevgililərimiz, yoldaşlarımız, qızlarımız, nənələrimiz, xalalarımız, bibilərimiz hamınızın bayramı mübarək.

Gecəniz işıqlı, gününüz günəşli, ürəyiniz sevgi dolu olsun.

Varlığınız əbədi olsun.

 Söz bitən yerdə belə, sevgi bitmir. Və qadın varsa, söz heç vaxt itmir.

8 Mart Beynəlxalq Qadınlar Gününüz mübarək...

Şəkildə: Həmin o Klara Setkin

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.03.2026)

Təqdim edir: Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Müəllif hüquqları: Paweł Głogowski, Euronews

Geosiyasi sarsıntılar investorları, o cümlədən fərdi sərmayəçiləri fiziki qızıl külçələrini aktiv şəkildə almağa sövq edir. Ekspertlər buna təəccüblənmirlər. Bu aktivin üstünlüyü ondadır ki, onu asanlıqla özü ilə aparmaq və dünyanın istənilən nöqtəsində satmaq mümkündür.

Fevral ayının sonuncu şənbə günündən etibarən investorlar getdikcə daha çox köhnə, etibarlı qızıl aktivinə üz tuturlar. Bu, təsadüfi deyil. ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi kampaniyaya başlaması bazarlarda dərhal və kəskin reaksiyaya səbəb oldu. Fond birjalarında ciddi eniş müşahidə edildi (Asiya, Avropa və Uoll-stritdə fyuçers indeksləri 1,5–2,5 faiz aşağı düşdü). Eyni zamanda kapitalın neft və qızıl kimi təhlükəsiz aktivlərə axını açıq şəkildə hiss olundu.

Brent markalı neftin qiyməti əvvəlcə 13 faiz artaraq bir barel üçün 80 ABŞ dollarını keçdi, daha sonra 9–10 faiz artım səviyyəsində sabitləşdi. Qızılın qiyməti isə bir unsiya üçün 5420 ABŞ dollarına qədər yüksələrək 3 faizdən çox artdı. Sonradan müəyyən korreksiya baş verdi və cümə günü səhər qızılın qiyməti təxminən 5100 ABŞ dolları səviyyəsində dəyişirdi.

İranla münaqişə klassik “təhlükəsiz liman” tələbinin katalizatoruna çevrildi. Bu eskalasiya yalnız hərbi toqquşmaları deyil (məsələn, Hörmüz boğazında tanker hərəkətinin dayandırılması), həm də diplomatik gərginliyi əhatə edir. Məsələn, İspaniyanın ABŞ bazalarına çıxış verməkdən imtina etməsi prezident Tramp tərəfindən ticarət təhdidlərinə səbəb olub. Bütün bunlar qızılın yenidən etibarlı investisiya aləti kimi mövqeyini gücləndirdi.

Mazoviya Zərbxanasının prezidenti Pavel Mazurek bu prosesi praktiki baxımdan belə şərh edir:
“Biz fiziki qızıl külçələrinə marağın artdığını müşahidə edirik. Alışların bir qismi risklərin sığortalanması məqsədi daşıyır, lakin bəziləri təəssüf ki, emosiyalar və münaqişənin daha da genişlənməsi qorxusu ilə bağlıdır. Tarix göstərir ki, hər bir böyük geosiyasi sabitsizlik qızıla tələbatın artmasına səbəb olur. Belə dövrlərdə qızıl yalnız investisiya deyil, ilk növbədə kapitalın qorunması alətinə çevrilir.”

Oxşar vəziyyət 2022-ci ilin fevralında, Rusiya Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı müharibəyə başlayanda da müşahidə olunmuşdu. O zaman qızıla tələbat təkcə birjalarda deyil, külçə satıcılarında da kəskin şəkildə artdı. Pavel Mazurek xatırlayır:

“Biz şirkətdə başa düşdük ki, pis bir hadisə baş verib. Bunu qəzetlərdən və ya xəbərlərdən deyil, qızıl almaq istəyənlərin sayının eksponensial artmasından, mağazamızın qarşısında yaranan növbələrdən gördük. Müharibə insanların panikaya düşərək kütləvi şəkildə qızıl almasına səbəb oldu.”

Fərdi investorlar arasında tendensiyalar

Ekspertlər fərdi şəxslərin qızıl almasına marağın sabit şəkildə artdığını qeyd edirlər. Mazurekin məlumatına görə, 2025-ci ildə polşalıların 21 faizi qızılı “ehtiyat üçün” alıb.

“Fiziki qızıl külçələrinə maraq hər il 30–50 faiz artır. Bu, əsasən fərdi alıcılar arasında müşahidə olunur. Artım yalnız əməliyyatların sayında deyil, həm də alış səbətinin dəyərində özünü göstərir. Qismən bu, qızılın qiymətinin artması ilə bağlıdır,” – deyə o izah edir.

Ekspert əlavə edir:
“Portfellərində qızılın olduğunu etiraf edən polyakların payı 10–15 faizdir. Bu, qərb qonşularımızla müqayisədə çox deyil. Bununla belə, maariflənmə artır – əvvəllər əsasən daşınmaz əmlaka və ya rəqəmsal aktivlərə üstünlük verən insanlar portfellərini getdikcə daha çox qiymətli metallarla şaxələndirirlər.”

Müqayisə üçün qeyd edək ki, Almaniyada fərdi təsərrüfatlar və investorlar birlikdə dövlətin özündən daha çox qızıla sahibdirlər. Hesablamalara görə, söhbət 9000–9300 ton qızıldan gedir (bunların 5229 tonu külçə və sikkələr, 3805 tonu isə zinət əşyalarıdır). Bundesbankın ehtiyatları isə 3350–3378 ton təşkil edir.

Polşada isə vəziyyət əksinədir: Polşa Milli Bankının ehtiyatları hazırda təxminən 550 ton təşkil edir (700 tona qədər artırılması planlaşdırılır), vətəndaşların şəxsi ehtiyatları isə 200–500 ton arasında qiymətləndirilir.

2023-cü ilin əvvəlinə olan məlumata görə, polyakların fiziki formada ümumilikdə təxminən 149 ton qızılı var idi. Bu isə adambaşına orta hesabla təxminən 3 qram qızıl deməkdir. Almaniyada isə bu göstərici təxminən 103 qramdır.

Dünya miqyasında isə bu sahədə Hindistan liderdir. Orada fərdi ev təsərrüfatlarının əlində təxminən 26 000–34 600 ton qızıl var. Bu qızılın böyük hissəsi nəsildən-nəslə ötürülən zinət əşyaları və investisiya formalarındadır.

İkinci yerdə 23 000–31 000 tonla Çin gəlir. ABŞ-da isə təxminən 26 000 ton şəxsi qızıl ehtiyatı mövcuddur.

Yüksək tələbatın olduğu ölkələrdən biri də Türkiyədir. Dünya Qızıl Şurasının məlumatına görə, türklər 2022-ci ildə 80 ton qızıl alıblar. Bunun əsas səbəbi yüksək inflyasiya (ildə 80 faizə qədər) və türk lirəsinə inamsızlıqdır.

Mərkəzi banklar nümunə göstərir

Avropa Mərkəzi Bankından tutmuş Çin, Hindistan və ABŞ banklarına qədər bir çox mərkəzi banklar artıq uzun illərdir ki, rekord həcmdə qızıl toplayırlar. 2025-ci il belə alışların ardıcıl dördüncü ili olub.

Məqsəd ehtiyatları şaxələndirmək və geosiyasi parçalanma dövründə xüsusilə vacib sayılan ABŞ dollarından asılılığı azaltmaqdır.

İnvestorların düşüncəsində dəyişiklik

Lüksemburqda yerləşən Oldenburg Capital Partners şirkətinin təsisçisi Patris Mesnye hesab edir ki, hazırkı tələbat yalnız xəbər başlıqlarına reaksiya deyil.

“Birbaşa reaksiya proqnozlaşdırılandır: böyük geosiyasi sarsıntı baş verəndə fərdi alıcılar sikkə və külçələrə üz tuturlar. Lakin indiki vəziyyəti fərqləndirən məqam yüksək tələbatın davamlı olmasıdır,” – deyə o Euronews-a müsahibəsində bildirir.

Onun sözlərinə görə, daha dərin səviyyədə dollar aktivlərinə etimadın tədricən azalması, inflyasiya təsiri və qızılın məhdud istehsal imkanları səbəbindən daxili dəyərinin sabit qalması barədə anlayışın genişlənməsi müşahidə olunur.

Niyə fiziki qızıl?

Bəs niyə investorlar çoxsaylı virtual alternativlərə baxmayaraq fiziki külçələrə üstünlük verirlər?

Mazoviya Zərbxanasının nümayəndəsi Aneta Mazurek ilk növbədə mobillik faktorunu qeyd edir:

“2022-ci ildə müharibədən qaçan ukraynalılar özləri ilə nə götürə bilirdilər? Yalnız cibə və ya çamadana sığan şeyləri. Sizdə sənət əsərləri, mənzillər, avtomobillər ola bilər, amma fövqəladə vəziyyətdə onları necə aparacaqsınız? Qızıl isə yeganə aktivdir ki, onu rahatlıqla götürüb qaça bilərsiniz.”

O həmçinin vergi üstünlüklərini də xatırladır: Avropa İttifaqının qanunvericiliyinə görə investisiya qızılının satışı və idxalı ƏDV-dən azaddır.

Üçüncü vacib amil isə qlobal likvidlikdir:

“Qızılı dünyanın istənilən yerində, istənilən valyutaya satmaq mümkündür. Onu almaq üçün sadəcə pul lazımdır, satmaq isə həmişə asandır – çünki ona daim tələbat var.”

Aneta Mazurek əlavə edir ki, qızılı hissələrə bölmək də mümkündür. Məsələn, “kombibar” adlanan külçələr şokolad kimi hissələrə ayrılır və saxlanması da çox asandır.

“600 min funt sterlinq dəyərində olan bir kiloqram qızıl smartfon kimi cibə sığır,” – deyə o müqayisə aparır.

Qiymətlərin gələcək proqnozu

2025-ci ilin sonunda qızılın qiyməti bir unsiya üçün təxminən 4000 dollar idi. 2026-cı ilin yanvarında isə 5500 dollara qədər yüksəldi. Bu sıçrayış yalnız geosiyasi səbəblərlə deyil, həm də inflyasiya böhranı ilə bağlı idi.

Hazırda qızılın qiyməti təxminən 5100 dollar səviyyəsindədir. Lakin JP Morgan, Wells Fargo, UBS, CIBC, Deutsche Bank və Société Générale analitiklərinin 2026-cı ilin sonu üçün proqnozları 6000 dollar səviyyəsindən də yuxarı qiymətləri göstərir.

Dünya Qızıl Şurasının məlumatına görə, dünyada indiyədək hasil edilmiş qızılın ümumi həcmi təxminən 7 milyard unsiyadır və onun bazar dəyəri təxminən 35,6 trilyon ABŞ dolları təşkil edir.

P.S.

O ki qaldı bizim Azərbaycana, bəli, bineyi-qədimdən qızılsevən xalq kimi tanınan biz azərbaycanlılar da qızıl ajiotajındayıq. Azərbaycanda qızılın qiymətində son dövrlərdə kəskin artım müşahidə olunur. Bunun əsas səbəbi qlobal bazarda qızılın bahalaşmasıdır və yerli bazar da bu tendensiyaya uyğun dəyişir.

İqtisadçıların məlumatına görə:

-son bir ildə qızıl qiymətləri təxminən 50–55% artım göstərib;

-artım əsasən qlobal siyasi risklər, inflyasiya və investorların qızıla yönəlməsiilə bağlıdır.

Hal-hazırda yerli bazarda metal dəyərinə görə təxminən belə qiymətlər formalaşır:

·       999,9 əyyar qızıl: ~250–280 manat/qram

·       750 əyyar: ~187–210 manat/qram

·       585 əyyar: ~146–180 manat/qram

·       1 unsiya qızıl – təxminən 8712 manatsəviyyəsindədir.

Zərgərlik məmulatlarında isə emal və xidmət xərclərinə görə qiymətlər daha yüksək olur.
Azərbaycanda qızılın qiyməti son aylarda yüksəlir və dünya bazarındakı bahalaşma davam edərsə, qiymətlərin bir qədər də artması ehtimal olunur.

Foto: AP

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.03.2026)

Könül, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Hürriyyət!.. O nə qüvvədir ki, zehinləri, fikirləri, xəyalları, bəşərin bütün ruh və mənəviyyatını sövq ediyor!..

Türklər ya ölər, ya hicrət edərlər, fəqət, qul olmazlar.

XX əsr Azərbaycan-türk ictimai fikrinin ən görkəmli nümayəndələrindən biri - Əli bəy Həsənzadənin doğum günüdür.

O, uzun müddət alim, həkim, rəssam, şair, tənqidçi, tərcüməçi, müəllim, jurnalist kimi fəaliyyət göstərmişdir. 7 mart (köhnə təqvimlə 24 fevral) 1864-cü ildə Salyanda dindar ailədə anadan olub.

Tiflis gimnaziyasını bitirmiş (1875–1885), uşaqlıq və tələbəlik illərində türk, fars, ərəb, alman və rus dillərini öyrənmişdi. Əli bəy Hüseynzadə babası Şeyx Əhməd ilə onun dostu Azərbaycan dramaturgiyasının banisi, ictimai xadim Mirzə Fətəli Axundzadənin (1812–1878) söhbətlərindən faydalanmış və onların tərbiyəsi altında zamanının ədəbi çevrəsini tanımışdı.

Bütün şüurlu ömrü boyu öz məhsuldar qələmi ilə ümumtürk mənəvi dəyərlərini tədqiq və təbliğ etmiş, türkün tərəqqisi naminə öz parlaq istedadının bütün gücü ilə çarpışmışdır.

Kitabları:

1. Əbədi gözəlliklər. 

2. Nicat məhəbbətdədir. 

3. Qərbin iki dastanında türk.

4. Türklər kimdir və kimlərdən ibarətdir?

5. Qırmızı qaranlıqlar içində yaşıl işıqlar. 

6. Kəfalət, yaxud vəfadar dostlar (F. Şillerdən nəzmən tərcümədir). 

Əli bəy Hüseynzadə 1940-cı ildə İstanbulda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.03.2026)

Əli Çağla, “Ədəbiyyat və incəsənət”, Güney Azərbaycan təmsilçisi

Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun təşkilati  dəstəyi ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalında həyata keçirilən “Güney Azərbaycan Ədəbiyyatının təbliği” layihəsində bu gün sizlərə Pərisa Təqizadənin şeirlərini təqdim edəcək.

Son bir ildə böyük oxucu auditoriyası toplayan və hər iki Azərbaycanda sevilərək izlənən layihəmiz davam edir. 

Bu gün hamımızın gözləri Güney Azərbaycandadır,

I.

Darıxır xiyabanlar 

Küçələr 

Pəncərələr, 

Əsarətin zəncirini qırmağa

Yerikləyirlər gülləyə 

Baramanı tərk edən kəpənəklər. 

Yarır Ərkin bağrını dilsiz etirazlar 

Baltalanırlar birbəbir çinarlar,

Artıq zeytun dalları kökdən qurusun 

Mən güllərə darıxmışam 

Güllələrsə ürəyimə 

Gəl qanımı sovur azadlıq 

Canım gicişir adın gələndə 

Damarlarımda al qanım darıxır. 

II.

Bu şəhər bu qədər qaranlıq deyildi 

Qar yağardı zalımın xiyabanlarına 

Əriyib canlanardı ürəyimizdə 

Novdanların taqqataq səsi 

Oxuyardı sərçələri,

Yaşayırmışıq kimi

Xəyal qurub 

Qol-boyun dolaşardıq 

Sevgimizdən keflənmiş küçələrini 

Biz uduzduq. 

Bir gecə yarısı 

Çıxmaz küçələrə azadlıq adı veriləndə 

Bağışla ana 

Uduzan balana

Ölüm yaraşar. 

III.

Gicəlir otağım 

Bir kölgə düşdü pəncərəyə sanki 

Saat qabağının zili tək 

Səsin beynimdə hələ də fırlanır. 

Yoxluğun Təbrizi səssizliyə bürüyür 

Təbrizin də gözləri küçələrindədir. 

Aynalar əl-ələ səni yoxlayır 

Sənsizlik başıma belə çırpılmamışdı. 

IV.

Mən 

Mirzə Cəlilin yazmadığı son məktubam. 

Molla Nəsrəddin nağılında 

Pəncərə həsrətində boğulan 

Müsəlman qadın. 

Qəm pəncərəsinin ssenari təməli.

Kefli İsgəndərin içməyə qıymadığı son bardağıyam. 

Mən tanrının ətəyindən asılan yasaq almayam. 

Bayraq olub göylərdə əsməyə həvəslidirsə ürəyim 

Mən barış ağacının sınan beliyəm. 

Mən tanrının göndərməmiş son mələyi. 

İnsanların çəkə bilmədikləri həsrət yükü. 

Çiçəklərin solan üzüyəm 

Hər yarpağım torpaq qoxulu. 

Mən tanrının doğulmamış son beşik qızıyam. 

V. 

Nə qədər yetimdir ürəyin şair, 

Payız yetişəndə dərdin deşilir. 

Darıxır varlığın, sıxılır canın, 

Solunda sızlayan həyat eşilir. 

Batır qulaqların ədalət kimi, 

Kimsəni eşitmək istəmir canın. 

Bir sən olursan, bir də sonsuz yağış, 

Həsrətdir damarda dolaşan qanın. 

Kədərli atırsan addımlarını,

Bilmirsən taleyin harasındasan? 

Gəzirsən tapasan həsrətin sonun, 

Oyanmaz bəxtinin çarasındasan. 

Dənizsən, önündə damladır həyat, 

Sığmayır yer-göyə dəli ürəyin. 

Nə yatdın, nə yuxu görəsən axı –

Nə biləsən nədir arzun, diləyin? 

Qasırğa, yaz, yağış, əsən küləklər, 

Hər fəsil şairə güzdür, payızdır. 

Dəlidən soraqlaş şairin halın, 

Dəlilik şairə yaranan özdür. 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.03.2026)

Əkbər Qoşalı, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

Onu tanıyanların, sevənlərin, yol yoldaşı olmuş insanların qəlbində bu gün – bir təqvim tarixi olmaqdan irəli – anıların və vəfanın yenidən dilləndiyi gündür.

Qənirə xanım haqqında danışarkən insanın yaddaşı təkcə anılarla deyil, həm də ruhla danışmağa başlayır. Çünki o, bu dünyadan köçsə də, gördüyü işlər, insanlara xeyirxahlıqla toxunan əməlləri ilə sanki həyatın içində qalmaqda davam edir.

Bu gün Qənirə xanımın məzarı başında anılar bölüşüldü, duyğulu anlar yaşandı. Əlbəttə, mənim də çoxsaylı xatirələrim var; amma mən bu yazıda onunla birgə yaşadığımız hadisələrdən deyil, o, haqq dünyasına qovuşduqdan sonra yaşadığım və mənə xüsusi mənəvi işarə kimi görünən iki hadisədən söz açmaq istəyirəm.

Birincisi, onun vəfatından az sonra – “qırx”ı ərəfəsi gördüyüm yuxudur.

Qənirə xanım sağlığında könül dostları ilə birlikdə ata-ana qayğısından uzaq qalmış uşaqların bəsləndiyi bir uşaq evinə davamlı mənəvi dəstək göstərərdi. Onun vəfatından sonra biz – könül dostları həmin diqqət-qayğını davam etdirmək istədik. Dostlar sağ olsun – uşaq evinin kollektivi ilə danışdılar, uşaqların ehtiyacları öyrənildi, müəyyən vəsait toplandı, bəzi şeylər aldıq və sabah ziyarətə gediləcəyi razılaşdırıldı. Artıq hər şey hazır idi – uşaqlar da, müəllimlər də, tərbiyəçilər də Qənirə xanımın dostlarını gözləyirdi.

Bax, həmin gecə Qənirə xanım yuxuma gəldi. – Çox şad idi, çox işıqlı idi. Sanki həyatının ən gözəl çağında olduğu kimi…

Üzündə o tanış sevinc, o doğma təbəssüm vardı.

O yuxudan ayılanda mən bir şeyi çox aydın hiss etdim: xeyirxah əməllərin davam etməsi Qənirə xanımın ruhunu sevindirir. O, bu işlərin yaşamasına sevinirdi və həmin sevinc bir işarə kimi mənim yuxuma da gəlmişdi.

İkinci hadisə isə onun vəfatından sonrakı ilk doğum günü ilə bağlıdır.

Yenə könül dostlarının təşəbbüsü ilə “Sənət unutmur” adlı bir tədbir təşkil olunmuşdu. Dekorativ-tətbiqi sənət örnəklərinin və rəsm əsərlərinin sərgisi idi. Əslində, bu sərgi Qənirə xanımın ideyası əsasında formalaşmışdı, amma sağlığında onu həyata keçirmək qismət olmamışdı. Tədbirin aparıcısı da mən idim.

O gün çox gözəl bir atmosfer vardı. Sənət əsərləri danışırdı, insanlar xatirələr söyləyirdi, yaddaşlar susmurdu... Bir daha gördük ki, doğrudan da sənət unutmur...

Həmin gecə Qənirə xanım yenə yuxuma gəldi.

Yenə çox xoş ovqatda idi.

Sanki “yaxşılıq yaşayır, xeyirxahlıq yaşayır” deyir kimiydi.

Bir daha agah oldum ki, insan bu dünyadan köçə bilər, amma gördüyü işlər köçmür. Xeyirxah gedir, xeyirxahlıq qalır. Yaxşı əməllər yaşayır və həmin əməllər bəzən alxış kimi, bəzən anı kimi, bəzən də yuxu kimi insanın qarşısına çıxır...

Qənirə xanım bu dünyada gördüyü işləri böyük ürəklə görmüşdü.

Və bu gün o işlərin davam etməsi onun ruhunu sevindirir.

Onun həyat fəlsəfəsi, əslində, çox sadə idi:

insanlara fayda vermək, ümid olmaq, xeyirxahlığı yaşatmaq və yaymaq.

“Ölüm sevinməsin qoy, ömrünü vermir bada

El qədrini canından daha əziz bilənlər.

Şirin bir xatirətək qalacaqdır dünyada

Sevərək yaşayanlar, sevilərək ölənlər”…

– Səməd Vurğun Üzeyir bəy Hacıbəyli haqq dünyasına uğurlanarkən belə yazmışdı… – Həmin şeir Qənirə xanımın diləzbəriydi.

Ruhu şad olsun!

Qardaş sevgi-sayğısı ilə,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.03.2026)

Rəqsanə Babayeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan təmsilçisi

Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinin təşkilatçılığı ilə Beyləqan rayonu “Şəms” şadlıq sarayında 8 Mart – Beynəlxalq Qadınlar Gününə həsr olunmuş təntənəli tədbir keçirilib.

Tədbirdə Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Əziz Əzizov, YAP Beyləqan rayon təşkilatının rəhbərliyi, hüquq-mühafizə orqanlarının rəhbərləri, idarə, müəssisə və təşkilatlarda çalışan qadınlar, şəhid ailələri, ziyalılar və ictimaiyyət nümayəndələri olmaqla 500 nəfər iştirak edib.

Əvvəlcə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni səsləndirilib, Ulu Öndər Heydər Əliyevin və Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda canlarından keçmiş şəhidlərin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib.

Tədbirdə çıxış edən Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Əziz Əzizov Azərbaycan qadınlarının cəmiyyətin bütün sahələrində fəal rol oynadığını, ölkəmizin ictimai-siyasi, sosial və mədəni həyatında mühüm xidmətlər göstərdiyini vurğulayıb. Bildirilib ki, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən uğurlu dövlət siyasətində qadınların rolu xüsusi önəm daşıyır. Rayon rəhbəri eyni zamanda Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın çoxşaxəli fəaliyyəti, humanitar təşəbbüsləri və xeyriyyəçilik missiyasından bəhs edərək qeyd edib ki, onun fəaliyyəti Azərbaycan qadınının yüksək mənəvi keyfiyyətlərini, humanist dəyərlərini və cəmiyyət həyatındakı nüfuzunu bir daha aydın şəkildə nümayiş etdirir.

Tədbirdə rayonun ictimai həyatında fərqlənən bir qrup qadına Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının Fəxri Fərmanları və hədiyyələr təqdim olunub. Eyni zamanda Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən tədbirdə iştirak edən bütün şəhid analarına və şəhid xanımlarına gül dəstələri və xatirə hədiyyələri təntənəli şəkildə təqdim edilib.

Daha sonra çıxış edən Beyləqan rayon Məhkəməsinin sədri Ramiz Nurullayev və Beyləqan rayon Ağsaqqallar Şurasının sədri Etibar İmanov Azərbaycan qadınlarının cəmiyyət həyatında, milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasında və sağlam ailə institutunun formalaşmasında mühüm rol oynadıqlarını qeyd ediblər.

Tədbirdə çıxış edən Dünyamalılar kənd 2 nömrəli tam orta məktəbin Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi Xoşbəxt İsmayılzadə və Vətən müharibəsində şücaəti ilə seçilmiş, çoxsaylı medallarla təltif olunmuş və post-münaqişə dövründə həlak olmuş hərbi qulluqçu Tural Əhlimanlının anası Nəzakət Əhlimanlı isə Azərbaycan qadınının və analarının vətənpərvərlik ruhunun formalaşmasında xüsusi rol oynadığını vurğulayıblar.

Eyni zamanda tədbirdə iştirak edən çoxsaylı şəhid anaları və şəhid ailələrinin üzvləri də çıxış edərək onlara göstərilən diqqət və qayğıya görə minnətdarlıqlarını bildiriblər. Onlar dövlət tərəfindən şəhid ailələrinə göstərilən yüksək diqqət və qayğının hər zaman hiss olunduğunu qeyd ediblər.

Tədbirin rəsmi hissəsi başa çatdıqdan sonra Beyləqan rayon Mədəniyyət nümayəndəliyinin hazırladığı zəngin konsert proqramı təqdim olunub və bayram tədbiri yüksək əhval-ruhiyyə ilə davam etdirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.03.2026)

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Beyləqan-İmişli təmsilçisi,

Beyləqan rayon Mədəniyyət Mərkəzinin rejissoru,"Gənclik" xalq teatrının rəhbəri, 

"Haberdili.com" saytının Azərbaycan nümayəndəsi

Tarix bəzən səsli olur – müharibələrin, inqilabların, tribunaların gurultusu ilə. Bəzən isə səssizdir – evlərin içində, məktəb siniflərində, xəstəxana dəhlizlərində, kənd yollarında addımlayan qadınların addım səsləri kimi. 8 Mart – International Women's Day – məhz bu səssizliyin içində gizlənən böyük gücün adıdır. Bu gün təkcə təqvimdə bir tarix deyil; bu gün zamanın yaddaşına həkk olunmuş bir iradənin, bir zəhmətin, bir inamın xatırladılmasıdır.

Qadın – həyatın özüdür demək klişe kimi görünə bilər. Amma həyatın doğuluşundan tutmuş onun qorunmasına, tərbiyəsinə və davamına qədər bütün mərhələlərində qadının izi danılmazdır. O, ana olaraq bir insan yetişdirir; müəllim olaraq bir nəsil formalaşdırır; həkim olaraq həyat xilas edir; sənətkar olaraq ruhu oyadır; alim olaraq düşüncə sərhədlərini genişləndirir; dövlət qulluqçusu olaraq ictimai məsuliyyət daşıyır. Bu rolların hər biri ayrılıqda böyükdür, lakin qadın bunları çox zaman eyni anda və səssiz bir təmkinlə icra edir.

Tarixin qadın yaddaşı

8 Martın tarixi XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində sənaye cəmiyyətində qadın əməyinin görünürlük qazanması ilə bağlıdır. ABŞ-da tekstil işçisi qadınların etirazları, daha sonra 1910-cu ildə Clara Zetkin tərəfindən irəli sürülən təşəbbüs və nəhayət 1977-ci ildə United Nations tərəfindən rəsmi şəkildə tanınması bu günün beynəlxalq statusunu möhkəmləndirdi.

Lakin hər ölkənin 8 Mart hekayəsi öz milli yaddaşı ilə yazılır. Azərbaycanın tarixi də qadın məsələsində Şərq coğrafiyasında öncül səhifələr açmışdır. 1918-ci ildə qurulan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qadınlara seçmək və seçilmək hüququ verməklə bir çox Avropa ölkələrini belə qabaqlamışdı. Bu fakt təkcə hüquqi sənəd deyil, həm də milli düşüncənin inkişaf səviyyəsinin göstəricisidir.

Bu ənənə sonrakı dövrlərdə də davam etmiş, qadınların elmə, təhsilə, səhiyyəyə, mədəniyyətə və dövlət idarəçiliyinə inteqrasiyası genişlənmişdir. Bu gün Azərbaycan qadını həm ailə institutunun dayağı, həm də cəmiyyətin aktiv iştirakçısıdır. Onun fəaliyyəti bir tərəfdən milli-mənəvi dəyərləri qoruyur, digər tərəfdən müasir dünyanın çağırışlarına cavab verir.

Qadın və zamanın estetikası

Qadın mövzusu ədəbiyyatda, kinoda, rəssamlıqda hər zaman xüsusi yer tutmuşdur. Çünki qadın obrazı yalnız fərdi taleyi deyil, bütöv bir dövrün estetik və etik mənzərəsini əks etdirir. Azərbaycan ədəbiyyatında qadın obrazları fədakarlığın, sədaqətin, bəzən də daxili üsyanın simvolu kimi təqdim olunmuşdur.

Müasir dövrdə isə qadın obrazı daha çox çoxqatlıdır: o, həm ənənəni daşıyır, həm də yeniliyin müəllifidir. O, həm ana dilinin qoruyucusudur, həm də qlobal dünyada söz sahibidir. Onun səsi nə qışqırıqdır, nə də pıçıltı – bu səs tarazlıqdır.

Kino dili ilə desək, qadın həyatın əsas planıdır; digər bütün hadisələr onun fonunda baş verir. Ssenari dəyişə bilər, dekorasiya dəyişə bilər, lakin qadının mərkəzi rolu dəyişmir. O, ailə səhnəsində də, ictimai tribunada da, laboratoriyada da öz yerini tapır.

Səssiz gücün fəlsəfəsi

Qadın gücü çox zaman fiziki güclə ölçülmür. Bu güc səbrdə, empatiyada, davamlılıqda, mənəvi dayanıqlılıqdadır. Bir ana övladının gələcəyi üçün gecəni oyaq qalanda, bir müəllim şagirdinin potensialına inananda, bir tibb bacısı xəstənin əlini sıxanda – bu səssiz güc işləyir.

Cəmiyyətin inkişafı yalnız iqtisadi göstəricilərlə ölçülmür; onun mədəni və mənəvi səviyyəsi qadına verdiyi dəyər ilə də müəyyən olunur. Qadının təhsil imkanları, əmək bazarındakı iştirakı, sosial müdafiəsi və hüquqi təminatı inkişaf indikatorlarıdır.

Bu baxımdan 8 Mart yalnız təbrik və gül təqdim etmək günü deyil. Bu gün həm də düşünmək, qiymətləndirmək və gələcək üçün daha ədalətli mühit qurmaq niyyətini yeniləmək günüdür. Qadın hüquqlarının qorunması cəmiyyətin özünə hörmətinin göstəricisidir.

Ana dilindən ana qucağına

Qadın ailədə ilk müəllimdir. Uşaq ilk sözü anadan eşidir. Ana dili məhz ana ilə başlayır. Dilin düzgün tələffüzü, milli dəyərlərin ötürülməsi, mədəni kodların qorunması çox zaman qadının üzərinə düşür.

Qloballaşan dünyada informasiya axını sürətlidir. Gənclər yeni dillər öyrənir, fərqli mədəniyyətlərlə təmasda olur. Bu zənginlikdir. Lakin öz kökünü qorumaq da bir o qədər vacibdir. Qadın – xüsusilə ana və müəllim olaraq – bu tarazlığın qoruyucusudur.

O, evdə sadəcə yemək bişirmir; o, yaddaş bişirir. O, sadəcə övlad böyütmür; o, vətəndaş yetişdirir.

Müasir Azərbaycan qadını: Keçmişdən gələcəyə

Bu gün Azərbaycan qadını elm konfranslarında çıxış edir, beynəlxalq layihələrdə iştirak edir, sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olur, incəsənətdə yeni üslublar yaradır. Eyni zamanda ailə institutunun dayağı olaraq qalır. Bu paralellik onun çoxşaxəli kimliyini göstərir.

8 Mart münasibətilə qadınlara ünvanlanan söz yalnız tərif deyil, həm də təşəkkürdür. Səbrinə görə təşəkkür. Əməyinə görə təşəkkür. Görünməyən zəhmətinə görə təşəkkür.

Qadınlar çox zaman qəhrəman elan olunmur. Onlar orden və medallarla deyil, övladlarının uğuru, cəmiyyətin inkişafı ilə mükafatlanırlar. Onların adı bəzən tarix kitablarında yazılmır, amma tarix onların əməyinin üzərində qurulur.

8 Martın daxili səsi

8 Mart bizə xatırladır ki, qadına hörmət bir günlə məhdudlaşmamalıdır. Bu hörmət gündəlik davranışda, sosial siyasətdə, təhsil imkanlarında, əmək münasibətlərində əksini tapmalıdır.

Qadın cəmiyyətin vicdanıdır. O, həm mərhəmət, həm intizam, həm də iradədir. Onun varlığı həyatın poetikasını yaradır.

Bu gün bütün qadınlara – analara, bacılara, qızlara, müəllimlərə, həkimlərə, sənətkarlara, dövlət qulluqçularına – bir söz demək istəyirəm:

Siz sadəcə həyatın bir hissəsi deyilsiniz. Siz həyatın öz ritmisiniz.

8 Martınız mübarək.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.03.2026)