Türkiyədəki Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi qardaş ölkədə mədəniyyətimizin təbliği sahəsində müstəsna fəaliyyətlə məşğuldur. Budur, növbəti nəticə: Türkiyə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi Opera və Bale Baş Müdirliyi ilə əldə olunmuş razılaşmaya əsasən Azərbaycan bəstəkarlarının əsərləri Türkiyənin opera səhnələrində nümayiş etdirilməkdədir.

Bu əməkdaşlıq çərçivəsində martın 26-da Ankarada Azərbaycanın dahi bəstəkarı, Türk dünyası musiqisinin zirvəsi  Üzeyir Hacıbəylinin məşhur operettası “Arşın Mal Alan” əsəri səhnəyə qoyulub.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Türkiyədəki Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzindən verilən məlumata görə, əsərin premyerasında Ankara Opera və Bale Genel Müdiri Demet Gökalp, Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin direktoru Samir Abbasov, mədəniyyət, incəsənət xadimləri, yerli azərbaycanlılar, media nümayəndələri, geniş ictimaiyyət iştirak edib.

Tamaşada baş rolları Əsgər-Şenol Talınlı, Gülçöhrə-Esin Talınlı, Asya-Olça Bora, Süleyman-Serkan Kocadere, Əsgərin xalası-Sibel Kızıltaş, Soltan bəy-Mehmet Yılmaz, Telli-Ayten Hanalioğlu və Vəli-İbrahim Halil Turgut ifa ediblər.

Yüksək səhnə tərtibatı, dekorasiya, artistlərin Azərbaycan və Türk dillərində ortaq istifadə etməklə oynadıqları rollar və musiqilər böyük maraqla qarşılanıb.

Anşlaqla keçən “Arşın mal alan” əsərinin tamaşası Ankara tamaşaçılarının alqışları ilə müşaiyət olunub.

Qeyd edək ki, sözügedən tamaşanın Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi və Ankara Dövlət Opera və Balet Teatrının birgə əməkdaşlığı ilə Türkiyənin müxtəlif bölgələrində də səhnələşdirilməsi nəzərdə tutulur.

Bu layihə Azərbaycan mədəniyyətinin Türkiyədə təbliği və iki qardaş ölkə arasında mədəni əlaqələrin daha da möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.03.2026)

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyatvə İncəsənət" Beyləqan və İmişlitəmsilçisi,

BeyləqanrayonMədəniyyətMərkəzininrejissoru, "Gənclik" xalqteatrının rəhbəri

Müasir qloballaşma dövründə mədəniyyət anlayışı yalnız milli sərhədlərlə məhdudlaşmır, əksinə, müxtəlif xalqların, cəmiyyətlərin və sivilizasiyaların qarşılıqlı təsiri nəticəsində formalaşan dinamik bir sistemə çevrilir. Bu kontekstdə “dünya mədəniyyətinə inteqrasiya” anlayışı yalnız mədəniyyətlərarası əlaqələrin genişlənməsi deyil, həm də milli kimliyin qorunaraq ümumbəşəri dəyərlərlə uzlaşdırılması kimi başa düşülür. Bu məqalədə mədəniyyət fenomeni, onun struktur komponentləri, dünya mədəniyyətinə inteqrasiyanın nəzəri və praktik əsasları, eləcə də bu prosesin metodik aspektləri geniş şəkildə təhlil edilir.

Mədəniyyət anlayışı və onun çoxşaxəli mahiyyəti

“Mədəniyyət” termini latın mənşəli olub “cultura” sözündən yaranmışdır və ilkin mənada torpağın becərilməsi anlamını ifadə etmişdir. Zaman keçdikcə bu anlayış daha geniş məna qazanaraq insan fəaliyyətinin bütün sahələrini əhatə edən kompleks fenomenə çevrilmişdir. Müasir elmi ədəbiyyatda mədəniyyət aşağıdakı əsas istiqamətlərdə izah olunur:

Maddi mədəniyyət – insanın yaratdığı maddi sərvətlər (memarlıq, geyim, məişət əşyaları və s.);

Mənəvi mədəniyyət – ideyalar, inanclar, dil, incəsənət, ədəbiyyat və s.;

Sosial mədəniyyət – davranış normaları, adət-ənənələr, etik prinsiplər;

İntellektual mədəniyyət – elmi biliklər, təhsil sistemi və düşüncə tərzi.

Mədəniyyətin bu komponentləri bir-biri ilə sıx bağlıdır və bütöv bir sistem təşkil edir. Bu sistemin inkişafı isə yalnız daxili faktorlarla deyil, həm də xarici təsirlərlə, yəni digər mədəniyyətlərlə qarşılıqlı əlaqə nəticəsində baş verir.

Dünya mədəniyyəti və onun formalaşma prosesi

Dünya mədəniyyəti müxtəlif xalqların yaratdığı mədəni dəyərlərin sintezindən ibarət olan ümumbəşəri bir sistemdir. Bu sistem tarix boyu müxtəlif mərhələlərdən keçmişdir:

Antik dövr – qədim sivilizasiyaların (Misir, Mesopotamiya, Yunan, Roma) mədəni irsi;

Orta əsrlər – dini və fəlsəfi düşüncənin üstünlük təşkil etdiyi dövr;

Yeni dövr – humanizm, maarifçilik və elmi inqilabların təsiri;

Müasir dövr – qloballaşma, informasiya texnologiyaları və mədəniyyətlərarası dialoq.

Bu mərhələlər göstərir ki, dünya mədəniyyəti statik deyil, daim inkişaf edən və dəyişən bir sistemdir. Hər bir xalq bu sistemə öz töhfəsini verir və eyni zamanda digər mədəniyyətlərdən təsirlənir.

Mədəni inteqrasiya anlayışı

Mədəni inteqrasiya müxtəlif mədəniyyətlərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində ortaq dəyərlərin formalaşması prosesidir. Bu proses aşağıdakı əsas istiqamətlərdə həyata keçirilir:

Mədəni mübadilə – incəsənət, ədəbiyyat, musiqi və digər sahələrdə qarşılıqlı təsir;

Təhsil və elm sahəsində əməkdaşlıq – beynəlxalq layihələr, tələbə mübadiləsi proqramları;

Kütləvi informasiya vasitələri – media və rəqəmsal platformalar vasitəsilə mədəniyyətlərin yayılması;

Turizm – xalqlar arasında birbaşa əlaqələrin qurulması.

Mədəni inteqrasiya yalnız təsir və qəbul prosesi deyil, həm də adaptasiya və transformasiya prosesidir. Bu zaman milli mədəniyyət öz xüsusiyyətlərini qoruyaraq yeni elementlərlə zənginləşir.

Milli mədəniyyət və onun qorunması məsələsi

Dünya mədəniyyətinə inteqrasiya prosesi bəzən milli kimliyin zəifləməsi təhlükəsi ilə müşayiət olunur. Lakin düzgün yanaşma tətbiq edildikdə bu proses əksinə, milli mədəniyyətin inkişafına təkan verə bilər.

Milli mədəniyyətin qorunması üçün aşağıdakı metodik prinsiplər vacibdir:

Dil faktorunun qorunması – ana dilinin inkişafı və düzgün istifadəsi;

Folklor və ənənələrin yaşadılması – milli bayramlar, adət-ənənələr;

Milli incəsənətin dəstəklənməsi – teatr, kino, musiqi və ədəbiyyat;

Təhsil sistemində milli dəyərlərin təbliği.

Bu prinsiplər göstərir ki, inteqrasiya prosesi yalnız qəbul etmə deyil, həm də təqdim etmə və özünüifadə prosesidir.

Qloballaşma və mədəniyyət

Qloballaşma müasir dövrün əsas xüsusiyyətlərindən biridir və mədəniyyətə birbaşa təsir göstərir. Bu prosesin müsbət və mənfi tərəfləri vardır.

Müsbət tərəflər:

Mədəniyyətlərarası dialoqun genişlənməsi;

Yeni ideyaların və yaradıcılıq formalarının yaranması;

İnformasiya və biliklərin əlçatanlığı.

Mənfi tərəflər:

Mədəni homogenləşmə riski;

Yerli mədəniyyətlərin zəifləməsi;

Kütləvi mədəniyyətin dominantlığı.

Bu səbəbdən qloballaşma şəraitində mədəni siyasət balanslı şəkildə aparılmalıdır.

Mədəniyyətlərarası kommunikasiya

Mədəni inteqrasiyanın əsas mexanizmlərindən biri mədəniyyətlərarası kommunikasiya hesab olunur. Bu kommunikasiya yalnız dil vasitəsilə deyil, həm də davranış, simvolika və dəyərlər sistemi vasitəsilə həyata keçirilir.

Effektiv mədəniyyətlərarası kommunikasiya üçün aşağıdakı bacarıqlar vacibdir:

Empatiya və tolerantlıq;

Fərqli mədəniyyətlərə hörmət;

Analitik düşüncə və uyğunlaşma qabiliyyəti;

Dil və kommunikasiya bacarıqları.

Bu bacarıqların inkişafı təhsil və sosial mühit vasitəsilə təmin olunur.

Təhsil sistemində mədəni inteqrasiya

Təhsil mədəni inteqrasiyanın əsas alətlərindən biridir. Müasir təhsil sistemi yalnız bilik ötürmək deyil, həm də şəxsiyyət formalaşdırmaq funksiyasını yerinə yetirir.

Təhsil sistemində mədəni inteqrasiyanın tətbiqi aşağıdakı istiqamətlərdə həyata keçirilə bilər:

Kurikulumun zənginləşdirilməsi – dünya mədəniyyəti üzrə dərslərin artırılması;

Beynəlxalq proqramlar – tələbə və müəllim mübadiləsi;

Multikultural təhsil – müxtəlif mədəniyyətlərin öyrənilməsi;

Rəqəmsal resurslardan istifadə – onlayn platformalar və virtual mühit.

Bu yanaşma tələbələrin həm milli, həm də qlobal düşüncə tərzinə malik olmasına şərait yaradır.

Mədəni siyasət və dövlətin rolu

Mədəni inteqrasiyanın uğurla həyata keçirilməsi üçün dövlət siyasəti mühüm rol oynayır. Bu siyasət aşağıdakı istiqamətləri əhatə etməlidir:

Mədəni irsin qorunması və bərpası;

Beynəlxalq mədəni əlaqələrin inkişafı;

Yaradıcılıq sənayelərinin dəstəklənməsi;

Gənclərin mədəni fəaliyyətə cəlb edilməsi.

Bu istiqamətlər göstərir ki, mədəniyyət yalnız estetik dəyər deyil, həm də strateji resurs kimi qiymətləndirilməlidir.

Rəqəmsal dövrdə mədəni inteqrasiya

İnformasiya texnologiyalarının inkişafı mədəni inteqrasiyanın yeni mərhələsini formalaşdırmışdır. Rəqəmsal platformalar vasitəsilə mədəniyyətlərin yayılması sürətlənmiş və daha geniş auditoriyaya çatmışdır.

Bu prosesin əsas xüsusiyyətləri:

Virtual mədəni mühitin yaranması;

Sosial şəbəkələrin təsiri;

Rəqəmsal incəsənətin inkişafı;

Onlayn təhsil və mədəni layihələr.

Lakin bu mühitdə informasiya bolluğu və keyfiyyət problemi də nəzərə alınmalıdır.

Metodik yanaşmalar və tətbiq modelləri

Mədəni inteqrasiyanın effektiv həyata keçirilməsi üçün elmi-metodik yanaşmaların tətbiqi vacibdir. Bu yanaşmalar aşağıdakı modelləri əhatə edir:

Komparativ metod – müxtəlif mədəniyyətlərin müqayisəli təhlili;

Sistemli yanaşma – mədəniyyətin kompleks şəkildə öyrənilməsi;

Tarixi metod – mədəni inkişafın mərhələlərinin araşdırılması;

Interdisiplinar yanaşma – müxtəlif elm sahələrinin inteqrasiyası.

Bu metodlar mədəniyyətin daha dərindən və obyektiv şəkildə öyrənilməsinə imkan yaradır.

Mədəniyyət və dünya mədəniyyətinə inteqrasiya müasir dövrün ən aktual məsələlərindən biridir. Bu proses yalnız qlobal əlaqələrin genişlənməsi deyil, həm də milli kimliyin qorunaraq inkişaf etdirilməsi deməkdir. Elmi-metodik yanaşmaların tətbiqi, təhsil sisteminin təkmilləşdirilməsi və dövlət siyasətinin düzgün qurulması bu prosesin uğurla həyata keçirilməsinin əsas şərtləridir.

Nəticə etibarilə demək olar ki, mədəni inteqrasiya balanslı şəkildə həyata keçirildikdə həm milli, həm də qlobal səviyyədə mədəni inkişaf üçün geniş imkanlar yaradır. Bu isə insanlığın ortaq dəyərlər ətrafında birləşməsinə və daha harmonik cəmiyyətin formalaşmasına xidmət edir.

"Ədəbiyyat və İncəsənət"

(27.03.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Azərbaycan Respublikası Prezidenti tərəfindən "Xalq rəssamı Baba Əliyevin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi haqqında" 28 noyabr 2005-ci il tarixli sərəncamına əsasən Bakının Zirə qəsəbəsində rəssamın adına küçə verilib, III Maqomayev döngəsi, 3 ünvanına xatirə lövhəsi vurulub. 2016-cı ilin iyunun 7-də Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində Baba Əliyevin 100 illik yubileyinə həsr olunan sərginin açılışı olub.

Qədirbilən xalqımız da onu əsla unutmur...

Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı Baba Əliyev 22 mart 1915-ci ildə Zirə qəsəbəsində anadan olub. O, 1937-ci ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini, 1941-ci ildə isə V. İ. Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunu bitirib. Baba Əliyev 1945-ci ildən Sov. İKP üzvü olub. Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının sədri vəzifəsində işləmiş, SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü olub.

Rəssam 1946–1960-cı illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində dərs deyib. Rəssamın yaradıcılığında əsas yeri portret və natürmort janrları təşkil edir. Onun sənətə gəlişi Böyük Vətən Müharibəsi illərinə təsadüf edir və bu illərdəki yaradıcılığında cəbhə döyüşçülərinin bədii obrazları xüsusi yer tutur.

Baba Əliyevin "təyyarəçi Məzahir Abbasovun qəhrəmanlığı" (1947) əsəri, komissar Novruz Aslanovun və polkovnik S. Suprunun portretləri bu qəbildən hesab olunur. Onun "Sovet İttifaqı qəhrəmanı Suprun" portreti 1942-ci ildə Tbilisidə keçirilən  "Böyük Vətən müharibəsi" sərgisində nümayiş etdirilib.

Müharibədən sonrakı illərdə Baba Əliyev digər rəssamlar kimi zəhmət adamlarının bədii ümumiləşdirilən obrazlarının təsvirinə başlayıb. O, 1951-ci ildə Əbdülxalıq və A. Zarubinlə birlikdə pambıqçıların əməyinə həsr olunan "Dövlətə pambıq təhvili" adlı böyük pannosunu işləyib. Həmin əsər 1951-ci ildə Ümumittifaq sərgisində nümayiş etdirilib.

Ümumittifaq sərgisində nümayiş etdirilib. Rəssam "Növbə qabağı" (1959), "Neftçilərin istirahəti" (1961), "Yeni qüvvə" (1963) kimi əsərlərində neftçilərin əməyinin xarakterini göstərməyə çalışıb. Baba Əliyev "Qız portreti" (1957), "kolxozçu F. Abdullayevanın portreti" (1962), "Tibb bacısı" (1983), "Cövdət Hacıyev" (1986) kimi bir sıra portretlərin, "Aylı gecə" (1962), "Şaftalılar" (1964), "Göygöldə axşam" (1978) və başqa peyzaj və natürmortların müəllifidir.

Onun "Bizim qonaqlar" (1967), "Şahdağ" (1969), "Ana ürəyi" (1973), "Səhər şəfəqləri" (1977), "Çay plantasiyası" (1978), "Maldarlıq" (1982), "Tərəvəz yığımı" (1983) əsərlərində əmək adamları, təbiət mənzərələri və məişət səhnələri lirik səpkidə təsvir edilib. Rəssam 1960-cı illərdə sərt üsluba üstünlük verib. Onun bu qəbildən olan əsərləri sırasına "Neftçilərin istirahəti" (1961) və "Tankçıların istirahəti" (1965) daxildir.

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR xalq rəssamı" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

- Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı

Rəssam 27 mart 199-ci ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.03.2026)

Nail Zeyniyev,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Dil insanın dünyanı anlama vasitəsidir. Adətən eşitdiyimiz sözün mənasını tapmayanda marağımız azalır. Amma musiqidə bu qayda pozulur. Bəzən sözlərini anlamadığımız bir mahnı bizi daha dərindən təsirləndirir. Bu ilk baxışda ziddiyyət kimi görünür, amma əslində bunun aydın səbəbləri var.

Musiqi sözə bağlı deyil. Onun öz sistemi var: ritm, melodiya, harmoniya, səsin yüksəlib-enməsi. İnsan beyni bu elementləri çox erkən yaşlardan qavrayır. Körpə hələ danışmağı bilmədən musiqiyə reaksiya verir. Sakit melodiya onu rahatlaşdırır, sürətli ritm isə hərəkətə gətirir. Bu göstərir ki, musiqi dili anlamaqdan əvvəl gəlir, dil isə sonradan qoşulan bir qatdır.

Azərbaycan musiqisində bunu açıq görmək olur. Muğamı dinləyən, amma sözlərini başa düşməyən biri belə onun təsirindən kənarda qalmır. Çünki burada əsas yük melodiyanın üzərindədir. Söz yalnız onu müşayiət edir. Dinləyici mənanı yox, hissi qəbul edir.

Bunun elmi tərəfi də var. Musiqi dinlənərkən beyində bir neçə sistem eyni anda işləyir. Emosiyalarla bağlı sahələr, yaddaş, hətta hərəkəti idarə edən hissələr aktivləşir. Bu proses dilin işlənməsindən asılı deyil. Yəni sözləri başa düşməsən də, musiqinin yaratdığı hisslər eyni gücdə yaşanır.

Amma məsələ təkcə biologiya ilə izah olunmur. Musiqi insanın ortaq duyğularına toxunur. Sevinc, kədər, həsrət, qorxu – bunlar bütün insanlarda var. Dil və mədəniyyət dəyişir, amma bu hisslərin əsası dəyişmir. Musiqi məhz bu ortaq nöqtəyə çatır.

Məsələn, kədərli bir melodiya eşidəndə onun hansı dildə ifa olunduğu önəmli olmur. Dinləyici öz yaşadıqlarını xatırlayır. Musiqi ona hazır bir duyğu vermir, sadəcə içində olanı üzə çıxarır. Hər kəs eyni musiqidə fərqli bir xatirə eşidir.

Ritm də burada vacib rol oynayır. İnsan bədəni ritmə həssasdır. Ürək döyüntüsü, nəfəs, addımlar — hamısı ritmikdir. Musiqi bu daxili ritmlərlə uyğunlaşanda bədən avtomatik reaksiya verir. Başın tərpənməsi, ayağın yerə vurulması şüurlu qərar deyil. Bu, bədənin musiqiyə verdiyi cavabdır.

Xalq musiqisində bu xüsusiyyət daha aydın görünür. Ritm ön plana çıxır və insanı hərəkətə gətirir. Sözləri bilməsən belə, o ritmə qoşulmaq çətin olmur. Çünki bədən artıq onu “anlayır”.

Bəzən tanımadığın dildə olan musiqi daha güclü təsir edir. Bunun səbəbi sözlərin olmamasıdır. Sözləri anlayanda insan onları təhlil etməyə başlayır: məna, məntiq, uyğunluq. Bu isə diqqəti hissdən yayındıra bilər. Tanımadığın dildə isə belə bir filtr yoxdur. Musiqi birbaşa təsir edir.

Bu xüsusiyyət musiqini digər sənətlərdən fərqləndirir. Yazılı mətn dili bilmədən anlaşıla bilməz. Musiqi isə bu məhdudiyyəti aşır. Ona görə də ən universal ifadə formalarından biri sayılır.

Azərbaycan musiqisi də bu baxımdan zəngindir. Fərqli üslubların bir araya gəlməsi onu daha geniş təsirli edir. Amma bütün bu müxtəlifliyin mərkəzində dəyişməyən bir şey var: insanın içindəki hisslər.

Sonda səbəb sadədir. İnsan musiqini anlamaq üçün dilə ehtiyac duymur. Çünki musiqi məna ilə yox, duyğu iləişləyir. Duyğular isə bütün insanlarda eyni dildə danışır.

“Ədəbiyyat və İncəsənət”

(27.03.2026)

İlqar İsmayılzadə,

fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, "Həməşəra" mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, teoloq, araşdırmaçı, tərcüməçi, yazıçı-publisist.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu günlərdə Odlar Yurdu Azərbaycanın dəyərli və ustad şairlərindən, eyni halda aşıq və yazıçı-publisistlərindən olan Turan sevdalısı, ustad Niftalı Göyçəlinin doğum günü, eyni halda 75 illik yubileyi qeyd edilir.

Mən də bu münasibətlə ustad şairimizin haqqında bir təqdimat yazıçı ilə çıxış etmək, onu oxuculara, xüsusilə də əziz gənclərimizə daha yaxından tanıtdırmağa qərar verdim...

Bioqrafik məlumat:

Yusifov Niftalı Puta oğlu (Niftalı Göyçəli): 21 mart 1951-ci ildə bir zamanlar doğma Azərbaycan diyarının qərb hissəsində yerləşmiş Göyçə mahalının Basarkeçər rayonuun Babacan kəndində anadan olmuş, 1 yaşından sonra ailəsi ilə birlikdə Dərə kəndinə köçmüşlər.

Dərə kənd səkkiz illik məktəbini bitirdikdən sora IX-X sinifləri Ardanış kənd orta məktəbində oxumuşdur. 1967-ci ildə Bakı şəhərində ali məktəbə daxil ola bilməyib, inşaat fəhləsi kimi işləməyə başlamışdır. Hərbi xidmətə çağırılarkən hərbi göndərişlə avtomobil məktəbində sürücülük kursunu bitirmişdir. İrəvan, Tbilisi və Gəncə şəhərlərində hərbi sürücü kimi inşaat batalyonunda işləməklə xidməti başa vuraraq, Bakı şəhərinə qayıtmışdır.

1974-cü ildə BDU-nun kitabxanaçılıq fakültəsinə (qiyabi) daxil olub, 1981-ci ildə oranı bitirərək kitabxanaçı-bibloqraf ixtisası üzrə ali təhsil haqqında diplomunu almışdır.

1976-cı ildən Şəki rayonuna köçməklə əvvəlcə kənd mədəniyyət evinin direktoru və iki il müddətində Səməd Vurğun adına rayon mədəniyyət evinin direktoru vəzifəsində işləmişdir.

1990-cı ildə ailəlikcə Bakı şəhərinə köçməklə 1992-ci ilə kimi ARDNŞ "Geofizikakəşfiyyat" idarəsində fond rəisi vəzifəsində işləmişdir. Tədqiqatçı, türkoloq, şair, aşıq, ədəbiyyatşünas və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Hal-hazırda təqaüdçü olsa da beynəlxalq səviyyəli Turan Yazarlar Birliyinin sədri, eyni halda Turan Xalq şairidir.

Ədəbiyyat və ictimai sahələrdə uğurları və təqdirəlayiq xidmətlərinə görə indiyədək bir çox mükafat, fəxri fərman və diplomlarla təltif edilmişdir. Son olaraq (06.03.2026) Azərbaycan ədəbi mühitində və xüsusilə də türkologiya sahəsində səmərəli xidmətlərinə görə "Həməşəra" mətbu orqanı tərəfindən "Həməşəra" Fəxri Diplomu və Azərbaycan bayrağı nişanı ilə təltif olunmuşdur. Bunu da qeyd etmək lazımdır ki, dəyərli ustadımızın 1 qızı, 2 oğlu, 7 nəvəsi və 1 nəticəsi var.

Yaradıcılığı:

Niftalı Göyçəli hələ orta məktəb illərindən etibarən şeirin müxtəlif növlərində yazmağa başlamışdır. Bir neçə epos və poema müəllifidir.

"Altun saçlı qərəman" (2000), "İbrahim və Lilpar" (2002), "Vətən sizə oğul dedi" (2011) poemaları və iki eposu: "Qədim Turan eposu" (2014), "Bilqamıs - bəşəriyyətin ümumi eposudur" (2015) adlı əsərləri çap olunub.

O, Aşıq Ələsgərin 200 ildən sonra "Ay nədən oldu" qıfılbəndini açaraq deyişmə kimi təqdim etməyi bacarmışdır.

Bir neçə kitabın redaktoru olmaqla "Göyçə ustadları" antologiyasını hazırlayıb nəşr etdirmişdir.

Kitabları:

İndiyədək nəşr edilmiş kitabları sırasında aşağıdakıları göstərmək olar:

1. "Altun saçlı qərəman", Bakı: 2000;

2. "İbrahim və Lilpar", Bakı: 2002;

3. "Vətən sizə oğul dedi", Bakı: 2011;

4. "Qədim Turan eposu", Bakı: 2014;

5. "Bilqamıs - bəşəriyyətin ümumi eposudur", Bakı: "Elm və təhsil", 2015;

6. "Milli Qəhrəman Pəncəli", Bakı: 2017 (Şəhriyar Seyidoğlu ilə ortaqlı);

7. "Göyçə ustadları" (antologiya), I hissə. Bakı: "Elm və təhsil", 2017;

8. "Becan Qasımov - Göyçə xatirələri" (Bioqrafik povest). Bakı: "Elm və təhsil", 2018;

9. "Miskin Abdal və Səfəvilər", Bakı: "Elm və təhsil", 2018;

10. "Qazi" (Bioqrafik poema), Bakı: "Elm və təhsil", 2025... (Qeyd etmək lazımdır ki, burada qeyd edilən bioqrafik məlumatlarda "Wikipedia" portalında ustad şairlə bağlı təqdim edilmiş bilgilərdən geniş şəkildə istifadə edilmişdir).

Niftalı Göyçəli həm də Türk bədii ədəbiyyatında müasir dövrdə epos janrına müraciət edən ilk şairdir. Burada epos dedikdə, bir xalqın tarixi taleyi, qəhrəmanlıqları, adət-ənənələri və dünyagörüşünü geniş şəkildə əks etdirən, dastançılıq ənənəsinə əsaslanan nəhəng xalq folklor əsəri nəzərdə tutulur. Epos sadəcə bir hekayə deyil, bir millətin yaddaşı və epik düşüncə xəzinəsidir.

Niftalı müəllimin hələ 2014-cü ildə işıq üzü görmüş "Qədim Turan eposu" adlı əsəri həmin sahəyə ən bariz nümunədir. Belə ki, adıgedən əsərdə epos janrına aid olan 14 dastan yer almışdır. Bunlar “Şumer dastanı” , “Tatar dastanı”, “Hun dastanı”, “Çində hun tərəqqisi və xan dövlətləri”, “Hunların şimal-şərqə axını”, “Tapqaç xanın Çin səddini tikdirməsi”, “Başqır-Çuvaş dastanı”, “Kazax dastanı”, “Yuran xan dastanı”, “Peçenq Temir və Az Alpər dastanı”, “Türkmən dastanı”, “Özbək xan və Sallur dastanı”, “Qırğız dastanı”, Amerikanın yerli xalqına aid “Hundu dastan”ından ibarətdir.

Təxəllüsü barədə qısa izahlar:

Niftalı müəllimin soyadı "Yusifov" olsa da "Göyçəli" təxəllüsündən istifadə edir. Bu da onun öz ata-baba yurduna bağlılığı və milli-mənəvi kimliyini yaşatması ilə bağlı olan bir məsələdir. Məlumat üçün qeyd etmək lazımdır ki, Göyçə əsasən Qərbi Azərbaycanda (indiki Ermənistan) yerləşən tarixi mahal və Cənubi Qafqazın ən böyük şirin sulu göllərindən biri (Göyçə gölü) kimi tanınır.

Göyçə Mahalı 1747-1828-ci illər ərzində İrəvan xanlığının tərkibində olmuş, azərbaycanlıların tarixi-etnoqrafik bölgəsidir. 1988-ci ilə qədər azərbaycanlıların kütləvi yaşadığı bölgələrdən biri də Göyçə mahalı olmuşdur. Onun mənası isə "Göy" (göyərmək/təzə) və ya suyun rəngi ilə bağlı (göy rəngli, mavi) olduğu ehtimal edilir.

Göyçə sözü həmçinin, xalq ədəbiyyatında və toponimikada mədəniyyət, aşıq sənəti (Göyçə aşıq məktəbi) və tarixi irslə bağlı müxtəlif kontekstlərdə də işlənir...

Xüsusiyyətləri:

Niftalı Göyçəli sözün həqiqi mənasında Odlar Yurdu Azərbaycanımızın ziyalı və müdrik ziyalılarından biri olmaqla yanaşı, həm də ustad şairlərindən biridir. O, öz milli kimliyi, dövləti və dövlətçiliyinə, milli-mənəvi dəyərlərinə bağlı olan bir ziyalı, ustad şairdir.

Bacarıqlı kitabxanaşünas, ədəbiyyat sahəsinin ustad ədibi, aşıq, yazıçı-şair olsa da eyni halda öz məsum və insani dəyərlərini qoruyan, müdrik ağsaqqal, həmçinin, milli kimliyi və milli-mənəvi dəyərlərini uca tutan bir şəxsiyyət, Turan sevdalısı və turançılıq məfkurəsinin təbliğçilərindən biridir.

Niftalı müəllim XIX əsr Azərbaycan aşıq şeirinin nümayəndələrindən olan Aşıq Alını (1801-1911) özünə mənəvi ustad bilir, ideya baxımından isə Azərbaycan şairi və yazıçı Hüseyn Cavid (1882-1941) yaradıcılığından bəhrələndiyini bildirir.

Bu dəyərli şair ədəbiyyat və incəsənət sahəsindəki xüsusi bacarığı və ustadlığı ilə yanaşı milli kimliyi və milli-mənəvi dəyərlərini qoruduğu üçün özündən möhtəşəm bir tablo yaratmağı bacarmış, beləliklə də çoxsaylı şairlər, yazarlar və ədiblərin, həmçinin, gənc nəsil nümayəndələrinin rəğbəti və sevgisini qazanmışdır.

Bütün bu xüsusiyyətlər və dəyərlər onu müasir dövrümüzün görkəmli, həm də ustad şairlərindən, müdrik ağsaqqallarından birinə çevirmişdir. Bir sözlə, Niftalı Göyçəli ədəbiyyat sahəsinin görkəmli numayəndələri sırasında bədii söz sənətinin zirvəsində duran bir ustad şair və mütəfəkkirdir...

Arzu və diləklər:

Sonda dəyərlimiz və ustadımız Niftalı müəllimi doğum günü  ilə əlaqədar ürəkdən təbrik edir, ona uzun, sağlam və mənalı-məsud ömür, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayıram!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.03.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Qazi şairlər günümüzün ədəbi cameəsinin ayrılmaz parçasına çevriliblər. Onlardan biri də istedadını xüsusən qeyd etmək istədiyim 44 günlük Vətən müharibəsinin iştirakçısı Nadir Həsənoğludur. Onunla bağlı xəbərim var. Bakı Xətai Sənət Mərkəzində Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi İB-nin təşkilatçılığı ilə Nadir Həsənoğlunun  ''Sözlərdə yatan xəzinə'' adlı kitabının təqdimatı keçirildi.

Dövlət himnimiz səsləndirildi. Şəhidlərimizin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edildi.

Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisinin sədri, Kəlağayı Muzeyinin direktoru Güllü Eldar Tomarlı gənc şair Nadir Həsənoğlunun yaradıcılıq yolundan söhbət açdı. Qeyd etdi ki, Nadir Həsənoğlunun vətənpərvərlik mövzusunda yazdığı şeirlər gənclərə nümunədi.

Tədbirdə Xətai Rayon Ağsaqallar Şurasınn sədri, şəhid atası Mürvət Əsgərov, müavini Nizami Hüseynov, qazi Vidadi Şabanov, Kərbalayi Ramil Əzimov, şairlərdən  Zaməddin Ziyadoğlu, Şəlalə Niyazlı, Fərman Borçalı, Alim Aslanoğlu, Sumaya Yunusova, Yunis Qaraxanlı,  ''Nənə qızlar'' folklor ansamblı, Azərbaycan nəşriyyatınn diretoru Sənan Aslansoy,  Mirvarid Dilbazi Poeziya Dərnəyinin gənclər şöbəsinin rəhbəri Polad Ağa İbrahimov, 64 saylı məktəbin şagirdləri Zəhraxanım Əzimova  və Mədinə Hüseynli çıxış etdilər.

Qazi, şair Nadir Həsənoğlunun valideynləri təsirli çıxışları ilə yadda qaldı. Övladları ilə fəxr etdiklərini qeyd etdilər.

Sonda Güllü Eldar Tomarlı Bakı Xətai Sənət Mərkəzinin direktoru Zahid Əvəzova və tədbir iştirskçılarına təşəkkürünü bildirdi.

Onlar əldə silah Vətəni qorudular. İndisə əldə qələm ədəbiyyatımızın keşikçisinə çevrilməkdədirlər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.03.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Nəğməkar şairlər... Onlar daha populyar olur. Çünki həm ədəbiyyatsevərlər, həm də musiqisevərlər arasında tanınırlar. Azərbaycanda həqiqətən də nəğməkar şairlər var. Günümüzdə bu, Vahid Əzizdir, Baba Vəziroğludur. İllər öncə isə Dəmir Gədəbəyli var idi, ən məşhur bəstəkarlar onun 300-ə qədər sözünə mahnı bəstələmişdilər və bu mahnılar tanınmış müğənnilərin ifasında səslənməkdəydi, elə indi də səslənir.

Bu gün Dəmir Gədəbəylinin doğum günü – anadan olmasının 88-ci ildönümüdür.

Dəmir Gədəbəyli (Qasımov) 1939-cu il mart ayının 27-də Gədəbəy rayonunun Ataxal kəndində müəllim ailəsində dünyaya göz açmışdır - şəxsiyyət vəsiqəsində doğum günü 27 mart olaraq qeyd edilib, ancaq deyilənə görə, martın 9-da doğulub.

Orta təhsilini Böyük Qaramurad məktəbində almış, sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olmuşdur. 1961-ci ildə ADU-ni bitirmiş, elə həmin ildən 1991-ci ilə qədər, 30 il Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio verlişləri komitəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.

 "20 yanvar" qəzetinin baş redaktoru olmuşdur.

Müstəqillik dövründə müxtəlif Universitetlərdə dərs demişdir (ABU, "Odlar Yurdu" ,"Təfəkkür").

Ədəbi yaradıcılığına gəlincə, 60-cı illərdən şeirləri çap olunmağa başlayıb. 1972-ci ildən SSRİ Jurnalistlər İttifaqının, 1981-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının, 1988-ci ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü olmuşdur.

1975-ci ildə görkəmli alim Mir Cəlal Paşayevin rəhbərliyi ilə "Azərbaycan poeziyasında qoşma" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. 1989-cu ildə isə "Azərbaycan dastanlarının poetikası" adlı doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib.

Türkiyənin "Zaman" qəzetinin Bakı üzrə təmsilçisi olmuşdur.

50-dən çox kitabı çap olunub. Demək olar ki, çap olunmamış 60 kitablıq poema, dram və şeirləri var.

Onun şeirləri alman, ingilis, rus, yunan, rumın, çex, bolqar, macar və s. dillərə tərcümə edilmişdir.

Kitabları:

1. Sınaqlar. 1961

2. Baba ocağı

3. Daşlar, gözlər, məhəbbət.

4. Ayrılığın əlində

5. Abdaloğlu

6. Qeyrət qalası

7. Ellərin əziz qızı

8. Xatirələrdə yaşayan illər

9. Xalqın Heydər babası

10. XX əsrin Nyutonu

11. Tuğ harayı

12. Türk qızı

13. Atatürkün əsgəri

Dəmir Gədəbəyli 6 may 2019-cu ildə vəfat etmişdir.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.03.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ulduz” jurnalı ilə birgə Biri ikisində layihəsində sizlərə filologiya elmləri doktoru Pərvanə Məmmədlinin Güney Azərbaycan ədəbiyyatı barədə yazıları təqdim edilir.

Pərvanə Məmmədli

Dövrün aparıcı ədəbi simaları - Məhəmmədhüseyn Şəhriyar (1906-1988) – görkəmli şair, mütəfəkkir

Bildiyimiz kimi, Azərbaycan yazarları öz ana dil və ədəbiyyatı ilə bərabər, fars dili və ədəbiyyatını da təbliğ etmiş, bir çox əsrlər boyu fars dilində dəyərli ədəbi əsərlər yaratmışlar. Nəticədə fars ədəbiyyatında “Azərbaycan səbgi" kimi bir ədəbi üslub da meydana gəlmişdi. Bu da bəllidir ki, İranda Azərbaycan şairləri uzun müddət başlıca olaraq farsca yazmaq məcburiyyətində qalmışlar. Bu dildə yazıb sənət zirvəsinə yetən şairlər çox olmuşdur. Bununla belə, öz doğma dilini unutmayanlar və ya uzun müddət yad dildə yaratdıqdan sonra yenidən öz kimliyinə qayıdıb milli-mənəvi irsini zənginləşdirən şairlər də az deyildi.  Onlardan biri də Azərbaycan xalqının ölməz şairiSeyid Məhəmmədhüseyn Behcəti Təbrizi Şəhriyar idi.

Vahid milli şeir ənənəmiz Cənubda yazılı ədəbiyyatın aparıcı istiqamətinə çevrilə bilmirdi. Şəhriyarın “Heydərbabaya salam”ı və doğma dildə yazdığı digər şeirlər Cənubda milli ədəbiyyatın, milli düşüncənin intibahına səbəb olmuşdur.

Əsrin ən böyük şairi ənənəvi fars şeirinin ustadı  sayılan  M.Şəhriyar doğma Azərbaycan türkcəsində “Heydərbabaya salam” kimi çox qiymətli bir əsər yaratdı.  “Elinin dərdini farsca söyləyən” ölməz Şəhriyar ötən əsrin 50-ci illərində ana dilində yazdığı əsərləri ilə uzun illər yasaqlanmış Azərbaycan türkcəsinə sanki yenidən can verib yaşatdı:

Bir qərn də qardaşdan uzaqlaşmaq olurmuş?

Qardaş deyə, bir ömr soraqlaşmaq olurmuş?

Birdən də bu qardaşla qucaqlaşmaq olurmuş?

Bunlar belə ki, ərz elədim, gəldi və oldu!

Mən hər nə məhal fərz elədim, gəldi və oldu!

Biz ayrılalı qərndi qardaşlarımızdan,

Leşlər kimi ayrı düşəli başlanmızdan,

Üzmüş əli qafqazlı qarındaşlarımızdan.

Gör mən nə hal ollam bu qızıl gülləri tapsam,

Rüstəm Əliyevtək gülü, bülbülləri tapsam.

Qardaş! Gözüm axtarmada, qoy bir səni tapsın,

Eşqim tilisim dağlan Fərhad kimı çapsın,

Düşmən var isə, əmcəyini təndirə yapsın,

Həsrət qalalı biz sizə bir qəm yarımdır,

Ağlar gözümün şahidi şerim, setarımdır.

Oğraş qaşalan Həlmə, gözü qaşdan ayırmış,

Cəllad qəməsiylə bədəni başdan ayırmış,

Candan ciyəri, qardaşı qardaşdan ayırmış,

Bir millətə dünya boyu bir faciə doğmuş,

Biz ellərin ol qəhrəman ehsasını boğmuş.

Yatsın yava gözlər, hələlik bəxti oyatdım,

El arxama çatdıqda bu gün arzuma çatdım.

Qardaş, səni tapdıqda qəmi, qüssəni atdım,

Sanki Bakını, Gəncəni verdin mənə, qardaş,

Tapdım elimi, arxamı, qurban sənə, qardaş...

Bir gün olu ki, fatihə biz sağ-sola verrik,

Dünya hamı bir millət olub, qol-qola verrik,

Düşmən də məhəbbət tapa, bizlər yola verrik.

Qardaş üzünə həsrət olub çəkməm o gün ah,

Xalqı oda yandırmağa bir tək qalı Allah.

Şəhriyarın “Heydərbabaya salam”ı və doğma dildə yazdığı digər şeirlər Cənubda milli ədəbiyyatın, milli düşüncənin intibahına səbəb oldu. Şəhriyar bu poeması, ümumiyyətlə, doğma dildə yazdığı əsərlərlə Azərbaycanda yeni ədəbi cərəyan, məktəb yaratdı. Bununla tək Azərbaycanda deyil, bir çox Şərq ölkələrində bu ruhda, bu səpkidə yeni-yeni əsərlərin yazılmasına səbəb oldu.

 “Heydərbabaya salam” poeması haqqında ilk elmi məqalə hesab edilən, 1955-ci ildə “Azərbaycan” dərgisində çap olunmuş “Ədəbi bir hadisə” adlı məqalənin müəllifi Məmməd Əmin Rəsulzadədir.

Bu da  diqqətçəkicidir ki, mütərcim Məhəmməd Nəqi Nasirülfüqəran (Azərpuya) bu  əsəri  Firdovsinin  “Şahnamə”si ilə müqayisə edib. Onun fikrincə, “Aralarında min illik bir məsafə olsa da, iki söz ustadı – Şəhriyar və Firdovsi arasında bir çox ümumi cəhətlər vardır. Firdovsi islamdan əvvəlki İran əsatir və dastanlarından, Şəhriyar da öz xalqının folklorundan bəhrələnib ilham almış və ölməz abidələr yaratmışlar. Firdovsi “Şahnamə”ni ərəb istilası nəticəsində fars dili və mədəniyyətinin tənəzzülə uğradığı bir zamanda yazıb onlara ikinci həyat bəxş etmişdir. Şəhriyar da Azərbaycan dili və mədəniyyəti ilə ağılsız şəkildə rəftar edildiyi bir zamanda “Heydərbabaya salam”ı qələmə almışdır. Həm Firdovsi, həm də Şəhriyar kənd mühitində böyümüş, kənddən pərvazlanıb söz sənətinin zirvəsinə ucalmışlar”.

Böyük şairin irsi daim tədqiqatçıların diqqət mərkəzində olub. Ə.Atəș, Q.Beqdeli, H.Billuri, Ə.Əbülfəzl, C.Əlizadə, H.Məmmədzadə, Ə.Kavianpur, K.Məşrutəçi Sönməz, İ.Həbbibəyli, T.Kərimli, T.Əhmədov, B.Nəbiyev, E.Quliyev, E.Fuad, M.Məhəmmədi,  G.Baxşəliyeva, İ.Qəribli, N.Əlizadə, S.Şıxıyeva, M.Məhəmmədhüseyn, Z.Mənuçöhr, H.Münzəvi, F.Nüsrətullah, N.Rizvan, S.Əmirov, Y.Şeyda, R.Məmmədova, H.Şahbazi, P. Məmmədli, N.Muradov, A. Əliqızı, L. Mirzəyeva, A.Həsənova və b. alimlər şairin həyat və yaradıcılığını araşdırmış, monoqrafiya, kitab və məqalələr yazmışlar.

Bakıda 1950-ci illərin ortalarından başlayaraq əvvəl dövri ədəbi mətbuatda, sonralar isə müxtəlif antologiyalarda və ayrıca kitablar kimi davamlı olaraq çap olunub: “Seçilmiş əsərləri” (1966), “Aman ayrılıq” (1981), “Divani-türki” (1993), “Şəhriyarın divanı” (2003), “Seçilmiş əsərləri” (2000), “Seçilmiş əsərləri” (2004), “Seçilmiş əsərləri” (2005).

“Heydərbabaya salam” yaradıcı gənclərdə yurda olan məhəbbəti və bu əsərin köməyi ilə onlarda türk dilində yazmaq meylini gücləndirirdi. Beləliklə, “Heydərbabaya salam” əsəri Azərbaycan türkcəsinin assimilyasiyaya müqavimətini güclü şəkildə nümayiş etdirdi və İranda türkdilli ədəbiyyatın daha da inkişafına təkan verdi.

Şəhriyarın Güney Azərbaycan poeziyasının inkişafındakı rolu müasirləri arasında heç kəslə müqayisə edilməyəcək dərəcədə güclü idi və inqilabdan sonra da Şəhriyar ədəbi mühitin ən nüfuzlu simalarından biri oldu.

Şəhriyarın poetik gücü ondadır ki, o həm sadə xalq dilində, həm də klassik ənənələrə bağlı şəkildə yazırdı. Beləcə, həm kəndli, həm ziyalı oxucu üçün eyni dərəcədə doğma idi. Onun poeziyası Cənubda milli duyğunu diri saxladı, Quzeydə isə bütövlük arzularını alovlandırdı.

Ustad Məhəmmədhüseyn Şəhriyar 18 sentyabr 1988-ci ildə Tehranın Mehr xəstəxanasında dünyasını dəyişib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.03.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Bəzən bir yol hekayəsi təkcə fiziki məsafəni deyil, insanın daxili dəyişimini də təsvir edir. Kino tarixində belə filmlər az deyil. 1982-ci ildə çəkilmiş Gümüşü furqon filmi də məhz bu tip ekran əsərlərindəndir. Filmin rejissoru Oqtay Mirqasımov bu ekran işi vasitəsilə tamaşaçını sadə görünən, lakin dərin məna daşıyan hadisələrin içərisinə aparır.

Yol və məkan simvolikası

Filmin adındakı “gümüşü furqon” sadəcə nəqliyyat vasitəsi deyil, simvolik obrazdır. Furqon hadisələrin mərkəzində dayanır və personajları bir araya gətirən məkan rolunu oynayır. Bu məkan hərəkətdədir və bu hərəkət filmin ümumi ritmini müəyyən edir. Yol boyu baş verən hadisələr obrazların xarakterini açmağa xidmət edir.

Hadisələrin inkişafı

Film klassik dinamika ilə deyil, müşahidəçi yanaşma ilə qurulub. Hadisələr tədricən inkişaf edir və personajların münasibətləri bu prosesdə formalaşır. Yol boyunca qarşılaşılan situasiyalar insan xarakterinin müxtəlif cəhətlərini üzə çıxarır. Bu yanaşma ekran əsərinə psixoloji dərinlik verir.

İnsan münasibətləri

“Gümüşü furqon”un əsas xətti insan münasibətləridir. Müxtəlif xarakterli insanların eyni məkan daxilində toqquşması konflikt və dialoqlar yaradır. Bu dialoqlar vasitəsilə film cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrini və düşüncə tərzlərini əks etdirir.

Rejissor yanaşması

Oqtay Mirqasımov filmdə minimalizmə üstünlük verir. Kamera çox vaxt hadisələri kənardan izləyən mövqedədir. Bu, tamaşaçıya hadisələri daha real qəbul etməyə imkan yaradır. Rejissor dramatik effektlərdən çox, daxili gərginlik yaratmağa çalışır.

Atmosfer və üslub

Filmdə yol təsvirləri və açıq məkanlar mühüm yer tutur. Bu vizual həll həm azadlıq, həm də qeyri-müəyyənlik hissi yaradır. Furqonun hərəkəti ilə paralel olaraq, personajların daxili dünyasında da dəyişiklik baş verir. Bu paralellik filmin bədii strukturunu formalaşdırır.

Dövrün kino dili

1980-ci illərin əvvəllərində Azərbaycan kinosunda psixoloji və sosial mövzular geniş yer tuturdu. “Gümüşü furqon” bu tendensiyanın nümunələrindən biridir. Film hadisələrdən çox insan xarakterlərinin toqquşmasına diqqət yetirir.

Yekun söz

Bəzən insanın həyat yolu bir furqonun hərəkəti kimi davam edir — dayanacaqlar, görüşlər və ayrılıqlarla.

“Gümüşü furqon” filmi göstərir ki, yolun özü bəzən nəticədən daha önəmlidir.

Çünki insan bəzən getdiyi məsafə ilə deyil, o yol boyu dəyişdiyi qədər yaşayır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.03.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Rejissorluq, aktyorluq, müğənnilik və pedaqogika sahələrində 20 il ərzində böyük nailiyyətlər əldə edən Roza Allahverdiyeva hazırda yeni-yeni layihələr üzərində çalışır və aktrisa kimi müxtəlif seriallarda maraqlı xarakterlər, obrazlarla fəaliyyətini davam etdirir.

Bu gün onun doğum günüdür...

Roza Allahverdiyeva 27 mart 1979-cu ildə Rusiyanın Tümen vilayətinin Labıtnangi şəhərində hərbçi ailəsində anadan olub. Orta ixtisas musiqi məktəbində və Musiqi Texnikumunda akkordeon və fortepiano ixtisasları üzrə təhsilini uğurla başa çatdırandan sonra, 2001-2008-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin kütləvi tədbirlər rejissorluğu ixtisasında təhsil alıb, 2015-ci ildə isə magistr səviyyəsinin “Rejissor sənətinin tarixi və nəzəriyyəsi” ixtisasını fərqlənmə diplomu ilə bitirib

2000-ci ildən indiyə qədər 20 il ərzində Roza Allahverdiyeva öz ixtisası üzrə Mingəçevir Dövlət Dram Teatrında quruluşçu rejissor kimi fəaliyyət göstərib, “İki yetimin taleyi”, “Sərgüzəşti-vəziri-xani-Lənkəran” “Aydın”, “Solğun çiçəklər”, “Haray”, “Ölülər” və s. kimi tamaşaların baş quruluşçu rejissoru olub, həmin tamaşaların bir çoxunda aktrisa kimi müxtəlif obrazlarda çıxış edib. Bununla yanaşı, gözəl səsə, ifaçılıq məharətinə malik olduğundan o, estrada müğənnisi kimi fəaliyyət göstərib.

Bir çox beynəlxalq musiqi festivallarında münsif kimi Azərbaycanı təmsil edib, bu günə qədər Azərbaycandan namizədliyi irəli sürülən iştirakçılarının bir qismi laureat olub. (“Serta Avrazisi”, “Ural mono”, “Vostoçnıy bazar”, “Türk pop estrada etnik musiqi festivalı”, “Abakan” musiqi festivalı, “Meykin Aziya”, özü isə “Sarı Arka” jaz festivalının laureatı olub). Roza Zərgər qızı Allahverdiyeva rejissor kimi yaradıcılığını daima təkmilləşdirərək bir sıra sənədli filmlərə quruluş verib.

2002-ci ildə çəkdiyi “Qarabağnamə” filmi YUNESKO-nun dəstəyi ilə Fransada keçirilən festivalda I yerə layiq görülüb. 2005-ci ildə o, “Zülmətlər övladı”, “Talelər”, “Leyli və Məcnun”, “Atəş”, “İstanbul qızı”, “Eşqimin köləsi” və s. adlı müxtəlif süjetli kliplərin ssenari müəllifi və rejissoru olub. “Tı i ya” adlı kompozisiyanı isə Rusiyanın Xalq artistləri Yalla qrupu ilə bərabər duet şəklində ifa edib. Aktrisa kimi Roza Zərgər qızı Allahverdiyeva kino və televiziya rejissorlarının diqqət mərkəzində olub.

2000-ci illərin ortalarında etibarən bir çox seriallarda müxtəlif xarakterli Azərbaycan qadını obrazlarını ifa edib: “Susmuş vicdan” (rol –Zəhra), “Tək olanda qorxma” (rol-Zeynəb), “Qisas” (rol- Kəmalə), “100 kağız” (rol- opera müğənnisi), “Azərbaycansayağı boşanma” (rol- Sara xatun), İctimai TV-də “Oxşarabad” musiqili komediyası (rol- evdə qalmış qız), “Şou-biznesin sonu” (rol- dəli yazıçı), “Bizim restoran”(hal-hazırda İctimai televiziyada hər şənbə yayımlanır. –Gulya xanım).

Roza Allahverdiyeva dəfələrlə cəbhə bölgəsində olub, həm populyar aktrisa, həm də sevilən müğənni kimi əsgərlərimizin qarşısında maraqlı konsert nömrələri və səhnəciklərlə çıxış edib. Beləliklə, hərbi heyət qarşısında 20-yə qədər proqramla çıxış edib. 2015-ci ildə Avropa oyunları şərəfinə 18 bölgədə 18 medalçımızın şərəfinə tamaşa konsertlə çıxış edib. 20- yə qədər klip, 6 albom buraxan ifaçı-aktrisa 2014-cü ildən də müxtəlif telekanallarda (İctimai TV, Lider TV, ATV) yayımlanan “Bakı vaxtı ilə” verilişinin aparıcısı və müəllifidir.

Verilişin məzmunu Azərbaycan mədəniyyət xadimlərinin həyat və yaradıclıqlarını əhatə edir və bir çox televiziya layihələrinin müəllifidir. Yaradıcılığının daha bir şaxəsini nümayiş etdirən Roza Zərgər qızı Allahverdiyeva həm də bir neçə bioqrafik romanın müəllifidir. Onun “Sibir çiçəyi” adlı avtobioqrafik romanı 2018-ci ildə “Kaysın Kuliyev” adına ordenə layiq görülüb. Həmin gecədə Nəriman Həsənzadə, Fikrət Qoca, Sona Vəliyeva ilə bərabər mükafatlandırılıb.

2018-ci ilin fevral ayının 9-da Dhüseyn Kasiyenovun təşkil etdiyi Türksoyun Türkdilli xalqların mədəniyyət əlaqələrinin inkişafına görə Azərbaycanın görkəmli incəsənət xadimləri ilə Fərhad Bədirbəyli, Rauf Abdullayev, Çingiz Fərzəliyevlə birgə medalla təltif olunub. Bununla yanaşı, Lermontov adına Yazıçılar İttifaqının fəxri üzvüdür. Moskvada yerləşən Qafqaz Biznesinin Təhsili Elmi İctimai Akademiyasının akademiki adına layiq görülüb. Bu günə kimi tədbirlərdə təşkil və iştirakına görə 678 fəxri diplomlara layiq görülüb

O, həm də bacarıqlı pedaqoqdur. Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasında İncəsənət fakültəsində Azərbaycan teatr tarixi, Dünya teatr tarixi, Dram nəzəriyyəsi kimi fənləri tədris edir və 2016-cı ildən həmin akademiyanın doktorantıdır. Fəlsəfə doktoru proqramı üzrə “Müstəqillik dövrü Azərbaycan teatrında türkdilli xalqlar dramaturgiyasının səhnə təcəssümü “ adlı dissertasiya üzərində çalışır və müdafiə ərəfəsindədir.

Videoqrafiya

1. Talelər

2. Heç kim

3. Səninlə barışmaq

4. Mənimlə mənsiz

5. Səninlə

6. İstanbul qızı

7. Qəlbdən sevən

8. Atəş

9. Qəmli nağıl

10. Hər gün

11. Tək həqiqət

12. Zəfərə doğru

13. Mənə öyrət

Rejissoru olduğu tamaşalar

“İki yetimin taleyi”

“Sərgüzəşti-vəziri-xani-Lənkəran”

“Aydın”

“Solğun çiçəklər”

“Haray”

“Ölülər” və s.

Müəllifi olduğu kitablar

"Sibir çiçəyi"

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.03.2026)