Macarıstanın paytaxtı Budapeştdə yerləşən Azərbaycan Evində Xalq artisti, görkəmli kino və teatr aktyoru Fəxrəddin Manafovla görüş keçirilib. Görüşdə Macarıstanda yaşayan soydaşlarımızla yanaşı, Azərbaycanın, Qazaxıstanın, Özbəkistanın və Gürcüstanın Macarıstandakı səfirləri də iştirak ediblər.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsindən verilən məlumata görə, Macarıstan Azərbaycan Evinin rəhbəri İbrahim Səfərli ömrünün böyük hissəsini ölkəmizdə kino və teatr sahələrinin inkişafına həsr edən Fəxrəddin Manafovla görüşün soydaşlarımız üçün xüsusi önəm daşıdığını vurğulayıb. Bildirib ki, belə görüşlər milli mədəniyyətimizin tanıdılması, gənclərin incəsənətə marağının gücləndirilməsi baxımından mühüm rol oynayır, görkəmli aktyorun kino və teatra göstərdiyi misilsiz xidmətlər isə yeni nəsil üçün ilham mənbəyidir.

Azərbaycan Respublikasının Macarıstandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Tahir Tağızadə çıxışında Fəxrəddin Manafovun zəngin yaradıcılığından söz açaraq, onun müxtəlif ekran işlərində və teatr səhnələrində canlandırdığı xarakterik obrazlarla ölkəmizdə və xaricdə geniş tamaşaçı sevgisi qazandığını qeyd edib. Xalq artistinin yaratdığı rolların milli kinomuzun və mədəniyyətimizin inkişafına əvəzsiz töhfələr verdiyini diqqətə çatdırıb.

Daha sonra soydaşlarımızı maraqlandıran sualları cavablandıran Fəxrəddin Manafov zəngin yaradıcılıq yolu, kino və teatr sahəsində əldə etdiyi təcrübə, eləcə də mədəniyyətin cəmiyyətin formalaşmasındakı rolu ilə bağlı fikirlərini bölüşüb. O, sənətə olan sevgisini və sədaqətini uğurunun əsas amili kimi dəyərləndirib, hər kəsə daim öz üzərində işləməyi və milli dəyərlərə sadiq qalmağı tövsiyə edib. Xalq artisti göstərilən qonaqpərvərliyə görə Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin dəstəyi ilə fəaliyyət göstərən Macarıstan Azərbaycan Evinə, görüşə qatılan soydaşlarımıza minnətdarlığını ifadə edib.

Görüşdə, həmçinin Azərbaycan kinosundan, sənətkarın kinoda və teatrda yaratdığı obrazlardan söhbət açılıb. Dövlətimizin mədəniyyət və incəsənət nümayəndələrinə daimi qayğısından bəhs edilib.

Toplantıda Fəxrəddin Manafovun ifasında “Otello”nun monoloqu” videoçarxı göstərilib.

Mədəniyyət və incəsənət sahəsi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən görüş iştirakçılarda xoş və unudulmaz təəssüratlar yaradıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

Fərasət Babazadə, NDU-nun Filologiya ixtisası üzrə III kurs tələbəsi, “Ədəbiyyat və incəsənət”

İnsan bu dünyaya qışqıraraq gəlir. Sanki yoxluqdan varlığa keçidin ağrısını səsi ilə bildirir. Biz dünyaya səsimizlə gəlirik — elə bil varlığımızı sübut etmək üçün hayqırırıq. İlk nəfəs... Həyat bizi görsün, eşitsin deyə. Amma ölüm gələndə heç nə demirik. O, sakitcə yaxınlaşır. Bir pəncərə örtülür, bir nəfəs dayanır. Heç kim bilmir o an nə düşündük, nə hiss etdik. Varlıq səsdir, həyat hərəkətdir, amma ölüm... o həmişə sakit gəlir. Əslində ölüm sükutun bir adıdır. O, səsi də, sözü də arxada qoyar.

Varlıq və yoxluq arasında bizə verilən zaman — bir andır. Bu anın necə keçəcəyi bizim əlimizdədir. Bəzən yaşamaq öz-özünə baş verir, amma əslində yaşamaq bir qərardır. Varlığın ağırlığını daşımaq, nəfəsin məsuliyyətini hiss etməkdir. Bu iki səssizlik arasında bir yol var: həyat. Biz o yolu keçərkən gah danışırıq, gah susuruq. Amma ən gözəli, yeri gülməkdir. Çünki gülüş — həyatın bizdən istədiyi cavabdır. Və bütün bu ağırlığın içində gülümsəmək — ən böyük cəsarətdir.

Axı insan yalnız sevinəndə gülmür. Bəzən içində fırtınalar qoparkən gülümsəyir. Bəzən gülüş, məğlubiyyətin içində belə ruhun uduzmamağıdır. Sən susursan, gözlərin danışır. Varlıq susur, gülüş səni xatırladır.

Bizi yaddan çıxaracaq çox şey var. Zaman, insanlar, tozlanan xatirələr... Amma bir gülüş — bir anda hər şeyi geri qaytara bilər. Elə ona görə də biz səs-küylə doğulub susqun ölürük, amma yaşamaq... yaşamaq gülümsəyə bilməkdir. Öz varlığını qaranlığın içində işıq kimi saxlamaqdır. Bəzən ağrını unutduran, bəzən içindəki fırtınanı gizlədən, bəzən də sadəcə var olduğunu hiss etdirən bir gülüş. Hər şey susur, zaman keçir, insanlar gedir. Amma sən gülümsəyə bilmisənsə, deməli yaşamağın bir mənası olub.

Əgər bu ruhuna toxundusa, bunu oxuyarkən gülümsədinsə deməli mən də var olmuşam.

“İnsan, gülmədiyi günü, yaşadım deyə həyat dəftərinə qeyd etməməlidir” demişdir Sokrat.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Bu gün, aprelin 22-si böyük bir bayram, BMT-in himayəsi ilə bizim hamımızın doğma evi – Beynəlxalq Ana-Yer kürəsi günü qeyd edilir.

Bu bayram 22 aprel 2009-cu ildə BMT-in Baş Assambleyasının 63-cü sessiyasında təsis edilmiş və 2010-cu ildən başlayaraq hər il aprelin 22-si keçirilir. Baş Assambleyasının 63-cü sessiyasının sədri Migel d'Eskoto Brokman bildirmişdir ki, bu Beynəlxalq günün qətnamədə yer alması Yerin və onun ekosisteminin bizim evimiz olmasının, insanlığa həyat verməsinin təzahürüdür.

Qətnamədə həmçinin bildirilir ki, “Ana-Yer” termini bir çox ölkələrdə qəbul olmuşdur və insan, yer planeti və onun ekosistemləri arasındakı əlaqəni əks etdirir. BMT-in bütün üzv ölkələrinə, beynəlxalq və qeyri-hökumət təşkilatlarına “Beynəlxalq Ana-Yer kürəsi Günü”-nü qeyd etməyi tövsiyə edən Baş Assambleya, bu bayramın artıq hər il bir çox ölkələrdə qeyd olunduğunu diqqətə çatdırır. Şimal yarımkürədə Yer Kürəsi günü yazda, Cənub yarımkürədə isə payızsa qeyd olunur. Bu ümumdünya aksiyasının əsas məqsədi cəmiyyətin və hər bir insanın Yerin problemlərinə, onun ətraf mühitinin problemlərinə diqqəti cəlb etməkdir.

Bizim Yer Kürəmiz necədir? Hesablamalara görə, Yer Kürəsinin 4.5 milyard il yaşı vardır. Bu gün hər kəs öz həyətinin, küçəsinin yaşıllaşdırılmasında, abadlaşdırılmasında iştirak edə bilər. 22 Aprel Ana-Yer kürəsi Günü, yaz bərabərliyi günündə qeyd olunan Yer Günü kimi, planetin bütün yaşayış məskənlərində yaşayan hər bir sakinə bizim böyük ortaq evimizə minnətdarlıq etmək imkanı verir. Hər il dünya ölkələrinin alimləri bu gündə dəyirmi masa arxasında qlobal ekoloji problemləri müzakirə etmək üçün toplaşırlar. Müxtəlif ölkələrdə fərqli- fərqli aksiya və tədbirlər keçirilir. Bunlar konfranslar, sərgilər, şəhərin ən işlək küçələrində avtomobil hərəkətinin dayandırılması, ərazilərin təmizlənməsi və ağacların əkilməsidir.

Gəlin biz də Dünyamızı, Yer Kürəmizi, öz yurdumuzu-yuvamızı qorumaqda əlimizdən gələni əsirgəməyək!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Ölkədə elə bir qələm adamı tapılmaz ki, onun haqqında məlumatı olmasın. Eləcə də, diqqətli oxucuların arasında ərsəyə gətirdiyi əsərlərdən xəbərdar olanlar da az deyil. İddia edir ki, dünya ədəbiyyatına skelet-roman anlayışını o gətirib…

Bəli, bu dəfə sizə yazıçı, publisist Seymur Baycandan söhbət açmaq istəyirəm. Onun 50 yaşı tamam olur…

Deyir ki: - “Qəzavü-qədər elə gətirib ki, rus ədəbiyyatını daha çox oxumuşam. Şübhəsiz, oxuduqlarım yazdıqlarıma öz təsirini göstərib. Moskvalı bir rəssam qız vardı. O, “Həyatımın ən xoşbəxt günü” kitabımdakı hekayələri oxuyub demişdi ki, elə bil bu hekayələri Qafqazda yaşayan bir rus yazıçı yazıb. Ümumiyyətlə, bu sözü kitablarımı rus dilində oxuyan müxtəlif xalqlara mənsub adamlardan dəfələrlə eşitmişəm.”

 Sanki alayı planetdən gəlib. Əhvalı tez-tez dəyişir. Onu bir dəfə mülayim, mehriban görən, növbəti dəfə qaş-qabaqlı, sərt, əsəbi, daha sonra həddindən artıq kədərli, üzgün görə bilər. Hamıya yadplanetlilər, qəribə məxluqlar kimi baxır, elə bil bu dünyanın adamı deyil. Gözəl qələmi var, amma Azərbycan dilinin qrammatikasını yaxşı bilmədiyini etiraf edir:

“Bircə onu bilirəm ki, cümlə qurtaranda nöqtə qoymaq lazımdır. Lap əvvəllər, buna görə tez-tez narahat olurdum. Amma sonralar bəzi məşhur yazıçıların əlyazmalarını görəndən sonra təskinlik tapdım. Sən demə, mənim yazanda buraxdığım qrammatik səhvlər, onların səhvlərinin yanında toya-bayrama getməlidir.”- söyləyir.

Daha sonra qınayır ki: - “Azərbaycanda yüzlərə yazıçı, şair, publisist, redaktor, tərcüməçi, bir sözlə, yazı-pozu adamı var. Yüzlərlə adam Azərbaycan dilinin hesabına ev, təqaüd, müxtəlif mükafatlar, maaş, honorar alıb. Yüzlərlə adam Azərbaycan dilinin hesabına ad-san qazanıb, cəmiyyətdə özünə azdan-çoxdan yer tutub, söz, vəzifə, mənsəb sahibi olub, məclislərdə tamada seçilib, ailə saxlayıb, uşaq böyüdüb. Azərbaycan dilinin hesabına adam olmuş yüzlərlə adamdan heç biri dil ətrafında gedən məlum müzakirələrdə qəti və açıq şəkildə Azərbaycan dilinin tərəfini saxlamadı. Əksinə, Mirzə Cəlilin dilini Akop Martayanın yaratdığı saxta, süni dilin ayağına verdilər. Bunu ciddi-cəhdlə əsaslandırmağa çalışdılar. Ən yaxşı halda nala-mıxa vurdular. Mus-mus dedilər, lakin Mustafa deməyə heç kimin cəsarəti çatmadı. Mirzə Cəlilin dilini Akop Martayanın yaratdığı saxta, süni dilin ayağına vermək məsuliyyətsizliyin, tənbəlliyin, qorxaqlığın, yaltaqlığın təzahürü olmaqla yanaşı, həm də nankorluğun, çörəyi dizinin üstə olmağın, yediyi qaba tüpürməyin göstəricisidir. Hər şeyi qoyaq bir qırağa, insan heç olmasa yemək yediyi, su içdiyi qaba hörmət edər…”

1976-cı ilin aprel ayının 22-də Füzuli rayonunda anadan olub. Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi məktəbi bitirib. Qafqaz universitetinin "Dövlət və bələdiyyə idarəetməsi” fakültəsində oxuyub. Lakin universiteti yarımçıq qoyub, təhsilini davam etdirməyib. Hekayələri rus, gürcü, erməni, ukrayna, qazax və s. dillərdə çap olunub. Publisistik fəaliyyəti dönəmində "Reytinq", "Milli yol", "Gündəlik Azərbaycan" və digər qəzetlərlə əməkdaşlıq edib. Publisistika üzrə "Cənnətdə bazar günü" yazısına görə "Media Açarı" mükafatına layiq görülüb. İyirmi beşə yaxın kitabın müəllifidr...

Deyir ki:- “Məni bu ölkədə publisist kimi tanıyanlar daha çoxdur. Bu da təbiidir. Məqalələrim daha çox yayılır, daha çox oxunur. Hətta publisist kimi tanıyanların çoxu hekayələr kitabımın, romanlarımın heç üzünü də görməyiblər. Eşidiblər ki, nəsə arada vaxtım olanda bekarçılıqdan hekayə, roman da yazıram. Mənimlə maraqlanan oxucular kitablarımı axtarıb tapıb oxuyurlar. Onların da çoxu Bakıda yaşayan oxuculardı. Gənclərdir. Burda oxumaq marağından əlavə dəstək vermək məqsədi də var. Yəni kitabı almaqla bir növ mənə dəstəklərini göstərirlər. Bu adamları, bu oxucuları yazılarımla qazanmışam, uzun illər, bir-bir. Kitablarımı almaqla bir növ öz minnətdarlıqlarını bildirirlər. Əgər publisistikayla məşğul olmasaydım, məni tanıyan adamların sayı bəlkə də heç yüzü keçməzdi. Odur ki, az-çox tanınmağıma görə publisistikaya minnətdaram.” 

Azərbaycan ədəbiyyatının müstəqillik dövrü yazıçılarındandır. Üsyankar təbiətə malikdir. Bir də görürsən ki, hansısa yazıçını inkar edir, onun yaradıcılığını şübhə altına alıb tənqid edir. Ümumiyyətlə, qarışıq fikirləri çoxdur. Nə qədər haqlı olub-olmamadığını isə deyə bilmərəm. Bircə onu bilirəm ki, fikirlərini dəstəkləyənlər də var...

Qəribə xüsusiyyətləri çoxdur. Atası vəfat edəndə on dörd yaşı olub. Atasını dəfn edib qəbiristanlıqdan çıxanda, qəbiristanlığın çölündəki bulağın suyunda əl-üzünü yuyub. Soyuq su ona necə təsir edibsə mahnı oxumağa başlayıb. Adamlar da elə biliblər ki, dərddən havalanıb...

Deyir ki:- “Bəzən özümü tanımaqda çətinlik çəkirəm. Hansı hadisəyə necə reaksiya verəcəyim həmin an ovqatımın necəliyindən asılıdır. Bir də görürsən ki, çox böyük cəsarət nümayiş etdirirəm. Özüm də məəttəl qalıram ki, mən bunu necə bacardım? Bəzən isə kölgəmdən də qorxuram.”

Onunla dostluq, yoldaşlıq etmək çox çətindir. Qeyri-adi hərəkətləri ilə adamı məyus və ya da ki heyrətləndirə bilir. Yadıma dünyaşöhrətli bəstəkarlardan biri düşdü. Konsertlərinin sonunda şalvarını aşağı çəkib, arxasını onu alqışlayan tamaşaçılara göstərməklə “minnətdarlıq” edirdi. Hər dəfə də, onu dahi olduğuna görə bağışlayırdılar...

Bəli, aprelin 22-si ölkədə tanınan yazıçı, publisist Seymur Baycanın ad günüdür.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Yəqin ki, oxucularımın arasında əsgəri xidmətdə olanları çoxdur. Unutmayıblarsa, əsgəri xidmətə başlayanda hər biri müəyyən müddət məcburi  karantin rejimində olub və and içmədən sonra həqiqi xidmətə başlayıb...

Bəzən mənə elə gəlir ki, Yer də Allahın bəndələrinə təyin etdiyi karantin meydanıdır. Onları burada sınaqlardan keçirib, sonra Göyə- həqiqi xidmətə göndərir...

”Məni əsirlikdən qurtarmaq üçün Ağdam döyüşlərində əsir düşmüş Suriyadan olan erməni ilə dəyişməli idilər. Belə də oldu. Ermənilər Milli Qəhrəman Allahverdi Bağırova pul təklif etmişdilər ki, həmin Suriya ermənisini qaytarsın. Amma yeri behişt olsun, rəhmətlik Allahverdi kişilik göstərib ermənini pula deyil, mənə dəyişdi. Anamı da buraxdılar.“- Bu kəlmələri səkkiz gün erməni əsirliyində işgəncələrə məruz qalan Hüseynağa Aydın oğlu Quliyev deyib... 

”Onun üzündəki solmuş təbəssümü, yorğun sifətinı unuda bilmirəm. Mənə elə gəlirdi ki, bu güclü, cüssəli oğlan gözlərimin qarşısında bu dəqiqə səndirləyib yıxılacaq. Heç kim bilmirdi ki, o, nə zaman yatır. Ümumiyyətlə yatırmı? Mən çəkiliş qrupumuzun rejissoru Namiq Şirəlibəyov və operator İzzət Əzizovla çəkilişləri səhər o başdan başlayırdıq, eşidirdik ki, Allahverdi artıq hardasa insanların köməyinə çatır, üzərinə düşən hansısa əməliyyatı yerinə yetirir. Gah ermənilərlə danışıqlarda olurdu, gah meyit dəyişirdi, gah da ağlayıb-sızlayan ana-bacıların ətrafında onlara ürək-dirək verir, saçlarını tumarlayırdı."- bunları isə müsahibələrinin birində telejurnalist Nadejda İsmayılova söyləyib.

Bəli, aprelin 22-si Beynəlxalq Yer Günüdür. Amma 22 aprel tək bu əlamətdar hadisə ilə gündəm daşımır. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, şəhid Allahverdi Bağırov da 1946-cı ilin bu günündə dünyaya gəlmişdi. Qəhrəman bəndələrindən biri kimi, indi Allahın dərgahındadır. 80 yaşı tamam olur. Mövludu mübarək olsun!

...Axı deyirlər, şəhidlər ölmür...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ulduz” jurnalı ilə birgə Biri ikisində layihəsində sizlərə filologiya elmləri doktoru Pərvanə Məmmədlinin Güney Azərbaycan ədəbiyyatı barədə yazıları təqdim edilir.

Pərvanə Məmmədli

Balaş Azəroğlu (1921-2011) – tanınmış şair, ədəbiyyatşünas və tərcüməçi

Balaş Azəroğlu o taylı-bu taylı Azərbaycanın birliyi uğrunda daim mücadilə aparan aydınlardan olmuş, novator şair kimi ədəbiyyatımıza yeniliklər gətirmişdir.

          Balaş Allahbaxış oğlu Abizadənin valideynləri Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil şəhərinin olan  Səlim qışlağı kəndindən idilər. Onlar Cənubda olan işsizlik, səfalətdən qurtulmaq üçün Bakıya üz tutmuşdular.

30-cu illərdə ölkəni bürümüş repressiya bu ailədən də yan keçməmişdi. Onlar İran təbəəsi olduqlarından 1938-ci ildə Cənubi Azərbaycana sürgün edildilər. Ailə Ərdəbildə məskunlaşandan sonra Balaş  ibtidai məktəbdə təhsil alır, fars dilini və əlifbasını öyrənirdi.

Gənc Balaş şahlıq üsuli-idarəsinin əleyhinə təşkil edilən mitinqlərdə fəal iştirak edirdi. Meydanlarda nitq söyləyir, milləti azadlığa çağıran şeirlər yazırdı. "Azəroğlu" imzasını da elə o vaxtdan götürmüşdü.

Əsərləri ədəbi ictimaiyyətin sevgi və rəğbətini qazanan  20  yaşlı Balaş Ərdəbil Şairlər Məclisinin sədri seçilir. 1941-1946-cı illərdə Təbrizdəki “Azərbaycan Şairlər və Hünərvərlər Məclisi”nin rəyasət heyətinin üzvü olur.

Milli Hökümətin süqutundan sonra Balaş Azəroğlu da  digər yeni ədəbi nəslin nümayəndələri kimi Bakıya mühacirət etdi. Burada ali  təhsil aldı, sonralar öz bədii, elmi yaradıcılığını davam etdirdi.

          Balaş Azəroğlunun ilk mətbu şeiri  “Dnepr” 1936-cı ildə Bakıda “Pioner”qəzetində nəşr olunmuşdu.

Tədqiqatlar göstərir ki, 1940-cı illərə qədər olan dövr   Balaş Azəroğlunun yaradıcılığının  erkən dövrü, 1941-46-cı illərdəki  fəaliyyəti yaradıcılığının formalaşması  dövrüdür. B. Azəroğlu yaradıcılığının ən məhsuldar dövrü 1952-1995-ci illərə təsadüf edir.

          Azəroğlu 1938-1947-ci illərdə   Güney Azərbaycanda – Ərdəbil və Təbriz şəhərlərində yaşamış, 1941-1946-cı illərin inqilabi hərəkatında fəal  iştirak etmişdi.  Ömrünün on ilini  Güney Azərbaycanda yaşayıb-yaradan mübariz şairin ölkədəki istiqlal hərəkatını və fədailərin  mübarizə ruhunu ifadə edən gözəl şeirləri və poemaları vardır.

         Cənubda ilk şeirini – "İnqilab şairiyəm" adı ilə “Vətən yolunda” qəzetində çap etdirmişdi. Özünü “ellərin oğlu” adlandırıb – Azəroğlu  təxəllüsü ilə ifadə etməsi bir vətəndaş şairin meydana çıxmasının bariz göstəricisi idi:

...Nə peymana, nə saqi, nə sərab şairiyəm,

Azadlığın carçısı inqilab şairiyəm.

Mən əyilib hakimin əllərindən öpmədim,

Şeirimi çiçək kimi ayaqlara səpmədim.

Balaş Azəroğlunun ilk şeir kitabları Ərdəbildə və Təbrizdə nəşr olunmuşdur.

Ö dövrdə qələmə aldığı “Xəzər, ay Xəzər”, “Güc millətindir ”,  “Qardaşım”, “Səttar xan”, “Saqi”, “Ərani”, “Gəlin, dostlar, gəlin” və b. şeirləri 1941-46-cı illərdə Cənubi Azərbaycan xalqının  əhval-ruhiyyəsi, mübarizə əzmi,  qələbə sevinci  haqda konkret təsəvvür yaradır. Milli Demokratik Hökumət cəmi bir il yaşayıb süquta uğradıldı. Lakin siyasi cəhətdən yıxılıb susdurulsa da, Güney mövzusu, ayrılıq dərdi ədəbiyyatda yaşadı. “Araz", “Təbriz” adlı həsrət, ayrılıq, yanğı, acı bu xalqın ruhuna hopdu. Onun uğrunda vuruşanların qəlbində, qələmində ömrü davam etdi. Acılı-şirinli bu haqq səsini, həsrəti unutmağa qoymayıb bədii salnaməsini əsərlərində tərənnüm edənlərin ön sırasında Balaş Azəroğlu gəlirdi.

“Dünənki səngərimdir, bugünkü yazı masam” – deyən şair  "Kədərli, sevincli illər" şeirində ömür yaşantılarını qələmə alırdı:

Yarısı səngərdə,

Yarısı xitabət kürsüsündə

keçən ömrümün

qocalığı yox,

gəncliyi yox...

Balaş Azəroğlunun qırxdan çox kitabı nəşr olunmuşdur.

         “Şeirlər” (1948), “Savalan” (1949), “Mübarizə yollarında” (1950), “Gənclik dostlarım” (1950), “Mənim nəğmələrim” (1952), “Səhər şəfəqləri” (1953), “Sənətin qüdrəti” (1955), “Seçilmiş əsərləri” (1956), “Hafizin qəbri üstündə” (1959), “Elə oğul istəyir vətən” (1961), “İki dost” (1965), “Məcnun söyüd” (1966), “Savalan əfsanəsi” (1967), “Dünənim, bu günüm, sabahım” (1970), “İllərdən illərə” (1971), “Yarpaqlar töküləndə” (1976), “Seçilmiş əsərləri / iki cilddə” (1982–1983), “Bir kürsü istəyirəm” (1989), “Seçilmiş əsərləri / iki cilddə” (1991), “Seçilmiş əsərləri” (2004) və başqa kitabları nəşr edilib. Əsərləri keçmiş SSRİ və xarici ölkə xalqlarının dillərinə tərcümə olunub.

Əsərlərinin  əsas mövzusu–xalqımızın qəhrəman keçmişi, bugünkü firavan həyatı, böyük gələcəyidir. Zəngin həyat  müşahidəsi, insana, torpağa sevgisi, tarixə, mənəvi dəyərlərə bağlılığı onun yaradıcılığını səciyyələndirən əsas xüsusiyyətlərdir.

Balaş Azəroğlu  uşaqları yaddan çıxarmamış, onlar üçün də əsərlər yazmışdır.

Vətən məhəbbəti Balaş Azəroğlu yaradıcılığının ana xəttini təşkil edir. Onun elə bir əsəri yoxdur ki, orada Şimallı-Cənublu Azərbaycanın dərd-sərindən, yurd sevgisindən, əsrarəngiz təbiətindən danışmasın.

Azəroğlunun  yaradıcılığında ayrılıq, həsrət motivli şeirlər əhəmiyyətli yer tutur.

O, “Fədailər marşı", "Təbrizin baharı", "Azərbaycan", "Aşıq Hüseynə cavab" və s. bu kimi şeirləri də ayrılıq mövzusunda olub  özünəməxsusluğu ilə fərqlənir:

Balaş Azəroğlu Cənubu bütün acıları, dərdləri və fəlakətləri ilə ədəbiyyata gətirməklə yanaşı,  vətənin hər qarışını müqəddəs bilmişdir.

Azəroğlunun  poeziyasında təbiət lövhələri, uğurlu  peyzajlar çoxdur. Həmin lövhələr lirik qəhrəmanın əhval-ruhiyyəsilə bədii vəhdət təşkil edir və poemalarında dramatik hadisələrin inkişafını sürətləndirir.

B.Azəroğlunun  sevgi şeirləri də diqqəti çox çəkir. Onun “Sən gəlməsən”, “Hicran ömrü”, “Sənin xətrinə”, “Məhəbbətlə qayıt gəl”, “Tacir və Məcnun” və s. şeirləri məhəbbətin tərənnümünə həsr olunub. Bu mövzuda olan şeirlər  həm hiss-həyəcanına görə, həm də sənətkarlıq cəhətdən diqqəti cəlb edir.

Bu şeirlərdə ömrünün ağrı-acısına şərik olan, çətin məqamlar yaşayan, fədakar bir qadının – şairin həyat yoldaşının da obrazını görürük. Onun  məsləkdaşı, qələmdaşı, iki oğlu – Araz və Etibarın  anası Mədinə Gülgünə həsr etdiyi şeirləri əsl məhəbbətin aynasıdır. “Payızdı, əzizim”, “Sevgilim”,  “Qələm yoldaşım”, “Nəğmə”, “O şeiri kim yazacaq” və Mədinə xanımın ölümünə həsr etdiyi onlarca şeiri səmimiliyi və poetikliyi ilə seçilirdi:

Sevgilim, sən dünən cəbhə dostum,

Qələm yoldaşım idin.

Bu gün həyat yoldaşım olmusan artıq...

Sən tüfəngi atıb bir yana, keşik başından

Beşik başına keçib, layla çalırsan oğluma!

Azəroğlu otuz iki poema yazmışdır. Həmin əsərlərdə Cənub mövzusu başlıca istiqamət kimi götürülür.

Azadlıq mövzusunda yazdığı “Tarix boyu” poeması ideya məzmun baxımından onun poema janrında ilk qələm təcrübəsi idi. Bakının yeni həyatını əks etdirən “Bakı səfəri” poeması 1946-cı ildə “Şairlər  məclisi” toplusunda çap olunmuşdur. Onun ilk poemalarından biri də  “Ərdəbildə bir meydan var” adlanır. Ərdəbildə yaşayarkən Azəroğlu xalq içində yayılmış rəvayətləri, əfsanələri öyrənmiş və ictimai hadisələrin fonunda onları qələmə alaraq əbədiləşdirmişdir.

C.Xəndan, B.Nəbiyev, M.Hüseyn, A.Abdullazadə və başqa ədəbiyyatşünaslar şairin  yaradıcılıq imkanları haqqında öz fikir və mülahizələrini söyləmişlər.

Sabir Nəbioğlu Balaş Azəroğlu haqda monoqrafiya, Əliqulu Heydərzadə, Bahar Bərdəli isə şairin həyat və yaradıcılığını geniş təhlilə cəlb edib dissertasiya  yazmışlar.

B.Azəroğlunun müxtəlif illərdə qələmə aldığı poemalar içərisində Cənub mövzusu qırmızı xətlə keçir.

         Məhəbbət mövzusunda onun “Nizami Gəncəvi” və ya “Qəsri-Şirin”, “Dəmirçi Zaman”, “İtmiş qız haqqında dastan”, “Polyak qızı Səlmi” kimi poemaları böyük süjet xəttinə malik əsərlərdir. Bu əsərlərdə ülvi məhəbbət Vətən sevgisi ilə qarışmış, çuğlaşmış şəkildə tərənnüm olunur. 

Azəroğlunun “Ağca”, “Savalan əfsanəsi”, “Hökmdar ayı”, “Hümmət və Qüdrət” kimi poema-nağılları uşaqlara bir töhfədir.  “Hümmət və Qüdrət” poeması da uşaq əməyinin istismarından, sənətkar həyatından bəhs edir.

         “İnqilab” poemasının sujet xətti 1979-cu  ildə  Tehranda baş verən   İran İslam inqilabından götürmüşdür.

Azadlıq ideyaları, doğma yurda bağlılıq, səmimi sevgi guyğuları    B.Azəroğlunun  poeziyasının mayasını təşkil edir və bu şeirlərin əksəriyyətinin sonluğunda gələcəyə yönələn nikbin ruh hökm sürür.

Müəllifin poemalarının hamısının mövzusu onun mənsub olduğu xalqın həyat və mübarizəsindən alınmışdır. Bu əsərlərin başlıca qəhrəmanları azadlıq hərəkatının qoynunda yetişmiş mərd insanlar, hadisələr isə şairin yaşayıb-yaratdığı illərdə baş vermiş əhvalatlardır.

          Onun bir alim, tədqiqatçı kimi də fəaliyyəti əvəzsizdir. Balaş Azəroğlu klassik Azərbaycan poeziyasının iki görkəmli nümayəndəsi – Məhəmməd Əmani və Saib Təbrizi haqqında qiymətli monoqrafiyaların müəllifidir. Azəroğlunun həm də kamil tərcüməçi kimi farscadan dilimizə çevirdiyi Nizaminin “Yeddi gözəl” poeması, Füzulinin qəzəlləri, Şəhriyardan tərcümələri geniş oxucu kütləsi tərəfindən rəğbətlə qarşılanıb.

Balaş Azəroğlunun tək bir nəsr əsəri vardır – “Xatirələrim” və ya  “Ömürdən ötən illər...” adlandırdığı bir avtobioqrafik əsər.

B.Azəroğlunun poeziyası torpağa, xalqına sevginin göstəricisi, Azərbaycan xalqının çəkdiklərinin, yaşadıqlarının tarixidir.

“Seçilmiş əsərləri” 1996-cı ildə, Azərbaycan dilində əski əlifba ilə Tehranda işıq üzü görüb.

Balaş Azəroğlu 2011-ci il aprelin 24-də Bakıda vəfat edib. II Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

Şərəf Cəlilli,

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Peyğəmbər Əleyisəlləmin Əhli-beytindən olan Şeyx Mövlana Malik İbrahimin anası azərbaycanlı idi...

İslam bir dəyər, dəyərlərin əyarı, eyni zamanda Tanrının Yer üzünə göndərdiyi sonuncu inanc yeridir. İslamafobiya duyğuları ilə dünyanın düzənini, mizanını pozan qüvvələr   “İslam fütuhatı” ifadəsini yanlış olaraq müharibə, torpaqların işğalı, xalqları zorla dinini dəyişməyə məcbur etmə, talancılıq və qəsbkarlığa dini don geydirmə mənasında başa düşür və ya təqdim edir.

İslam dünyasında sayca ən çox müsəlmanın yaşadığı ölkə sayılan İndoneziyanın heç bir basqı və işğal olmadan İslam dinini qəbul etməsi, bu yanlış düşüncələrin əsası olmadığını sübut edən amillərdəndir. İslamın sufi cərəyanına mənsub olan İndoneziya müsəlmanları bu mənada doğru olaraq “fətih” kəlməsini məhz könüllərin fəthi və elmi-irfanın nəticəsi kimi qəbul edirlər.

İslam dininin İndoneziyada yayılmasının tarixi Birinci Vəli Songonun adı ilə bağlıdır. O, İndoneziya dilində “9 müdrikdən birincisi” adlandırılan Mövlana Malik İbrahimdir. Geniş yayılmış fərziyyəyə görə, o, İndoneziya adasına 1392-ci ildə Səmərqənddən gəlmişdi. Bunu sübut edən əsas qaynaqlar XIX əsrdə yaşamış Rang Qavarsistanın və 1884–1962-ci illərdə yaşamış Müftü Çoxorun əsərləridir.

Təhsilini Səmərqənddə alması və İndoneziyaya da Səmərqənddən getməsi səbəbindən onun ləqəblərindən biri “Əl-Səmərqəndi” olmuşdur. Mənbələrdən o da məlumdur ki, Mövlana Malik İbrahim Səmərqəndə Əmir Teymurun istəyi ilə Xəzər dənizinin sahilindən, daha dəqiq desək Azərbaycandan gəlmişdir. Səmərqənddən  İndoneziyaya gedən Mövlana Malik İbrahim burada İslamı yaymaqla onun təməl daşına çevrilmişdir.

Nəiminin Əhli-beytə bağlı müridi

Şeyx Mövlana Malik İbrahim Peyğəmbər Əleyisəlləmin Əhli-beytinə aid olub, IV imam Əli Zeynalabdinin nəslindəndir. Anası azərbaycanlıdır. Onun Azərbaycandan olduğunu İndoneziyanın Azərbaycandakı səfiri Hüsnan bəy Fanani də 2019-cu ildə verdiyi müsahibəsində təsdiq etmişdir.

İslam tarixi ilə bağlı ciddi tədqiqatçıların verdiyi məlumatlara əsasən, Mövlana Malik İbrahim böyük hürufi şeyxi Fəzlullah Nəiminin tələbəsi olmuş və ondan İslamın batini sirlərini öyrənmişdir.

İndoneziyada İslamın yayılması tarixində Vəli-Songolar xüsusi yer tutur. Əldə olunan məlumatlara görə, o, XV-XVI əsrlərdə yaşamış 9 müdrikin başçısı kimi şöhrət qazanmışdır. Onun rəhbərlik etdiyi müdriklər səltənətinin üzvlərinin qəbirləri bu gün təkcə Cav adasından yox, həmçinin Asiyanın müsəlman bölgələrindən çoxsaylı insanın ziyarət etdiyi ehtirama layiq məkanlar hesab olunur. İslamın erkən dövr yayıcıları olmuş Vəli-Songolar bu ölkədə müqəddəs və möhtərəm insanlardır. Əsirlər boyu onların həyatı və fədakarlıqları haqqında danışılıb. Onlar barədə yayılmış məlumatların bir çoxu Cava torpağının tarixi adlanan əl-yazmalardan götürülüb. Və bu 9 müdrik övliyadan birincisi məhz Mövlana Malik İbrahim olmuşdur.

Mövlana Malik İbrahim daha çox əhalinin aşağı təbəqələrindən olan kastalar tərəfindən dəstək görmüş, sadə xalqla ünsiyyət quraraq onlara yerli məhsul yığımını artırmaq və müxtəlif xəstəliklərdən qorunmaq yollarını öyrətmişdir. Daha sonra hakim sinif və zadəganlar onunla yaxınlaşmış və onun sayəsində Tanrıya yaxınlaşmışlar.

İslam Məktəbi – Mədrəsəsini qurmaqla dinin təməl prinsiplərini yaymışdır

Devi Candravulan adlı İndoneziyalı kralın qızı ilə evləndikdən sonra Malik İbrahimin iki oğlu dünyaya gəlib. Öz işini Vietnam torpaqlarında həyata keçirən Malik İbrahim daha sonra Trovulana gedərək Mahacapit Padşahı ilə görüşmüş, ondan dəstək alaraq orada İslam Məktəbi – Mədrəsə qurmuşdur.

Onun haqqında İndoneziya xalqının dilində dolaşan rəvayətlərdən birində göstərilir ki, o, bir dəfə səyahət zamanı, bir bölgədə quraqlıq səbəbindən bir qrup kişinin bir qadını tanrılara qurban etməyə hazırlaşdığını görür. Malik İbrahimin onlarla söhbətindən sonra onlar həmin qadını buraxır.

Malik İbrahim özü isə xeyli sayda insanın gözü önündə yağış yağması üçün Tanrıya dua edir. Onun duasının qəbul olunması və yağışın yağması insanların kütləvi şəkildə İslam inancını qəbul etmələrinə vasitə olur.

İslam Elmləri Universitetinin qurucusu

İslamın bu ölkədə yayılması ilə bağlı Malik İbrahimin fəaliyyəti 1419-cu ildə onun ölümündən sonra övladları tərəfindən davam etdirilib. Mövlana Malik İbrahim şərqi Cavada, Gresik bölgəsinin Qapura kəndində dəfn edilib. Onun və onunla yanaşı dəfn edilmiş digər övliyaların qəbirləri bu gün də bütün İndoneziya xalqının daim ziyarət etdiyi məkanlar hesab olunur.

Mövlana Malik İbrahimin İndoneziya tarixi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən bir sima olmasını ölkədə onun adını daşıyan İslam Elmləri Universitetinin mövcudluğu da sübut edir. Təməlləri Mövlana Malik İbrahim tərəfindən qoyulmuş İndoneziya İslamı bu gün də digər müsəlman ölkələrindən öz mükəmməlliyi, elmi əsası, sosial rifaha yönələn istiqaməti ilə seçilir.

İndoneziya müsəlmanları bu gün Myanmardakı müsəlman rohincaların kütləvi qətliamına, eləcə də Çində müsəlman uyğurların hüquqlarının pozulmasına cəsarətlə və kütləvi şəkildə etiraz aksiyaları keçirirlər. Uyğurların təməl haqlarının qorunması yolunda beynəlxalq müstəvidə addımlar atırlar.

İslam inancına, dəyərlərinə əksər müsəlman ölkələrindən daha gec, bir Azərbaycan türkünün sufi Mövlana Malik İbrahimin vasitəsilə qədəm qoyan İndoneziya müsəlmanları istər elm sahəsində tərəqqisinə görə, istərsə də zülmə qarşı haqq səsini ucaltmaqda bu gün bir çox müsəlman ölkələri üçün örnək ola biləcək səviyyəyə çatmışdır. 

Qarabağın, Şərqi Zəngəzurun işğalı zamanı da Azərbaycanın haqq səsinə dönən, müdafiəçi qismində çıxış edən İndoneziya bu gün bütün səviyyələrdə Azərbaycan Respublikası ilə dostluq, əməkdaşlıq münasibətlərini qorumaqdadır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bəxtiyar Vahabzadə xatirələrində yazır:

“Xalq şairi Səməd Vurğun xəstəxanada idi. Bir dəfə oğlu Yusiflə birlikdə onun yanına getmişdik. Ordan-burdan danışandan, hal-əhval tutandan sonra üzünü mənə tutub soruşdu ki, Bəxtiyar, yaradıcılıqda nə yenilik var? Təzə nə yazmısan?

Yusif Səmədoğlu dedi ki, ata, Bəxtiyar bir gözəl şeir yazıb, amma qəzetlər dərc eləmir. Deyirlər ki, millətçi şeirdir.

Səməd Vurğun soruşdu ki, şeir buradadırmı?

Mən cibimdən şeir yazılmış vərəqi çıxarıb, ona verdim.

Səməd Vurğun şeiri diqqətlə oxudu. Sonra qələmini götürüb həmin vərəqdə şeirin adı ilə birinci bəndin birinci misrası arasındakı boş yerdə — epiqraf, ithaf yerində öz əli ilə yazdı: “Biz Vətənimizi, millətimizi və dilimizi sevirik! V.İ.Lenin"

Üzünü yenə mənə tutdu:

- Sabah aparıb verərsən "Kommunist" qəzetinə…

Mən də onun dediyi kimi etdim”.

Bir gün sonra Bəxtiyar Vahabzadənin məşhur "Ana dili" şeiri Azərbaycan SSR-nin bir nömrəli qəzeti sayılan “Kommunist” qəzetinin ilk səhifəsində dərc olundu…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)