NailZeyniyev,

“Ədəbiyyatvə İncəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Uşaq ilk dəfə rəsm çəkəndə heç bir qayda tanımır. Göy yaşıl ola bilər, insanın qolları uzun-uzun çəkilə bilər. Bu sərbəstlik bəzən qeyri-dəqiqdir, amma canlıdır. Sənət təhsili başlayanda isə qaydalar gəlir. Proporsiya, kompozisiya, perspektiv. Sual da buradan çıxır: bu qaydalar yaradıcılığı yönəldir, yoxsa məhdudlaşdırır?

Texnika olmadan yaradıcılıq çox vaxt dağınıq qalır. Böyük sənətkarların əksəriyyəti öz sahəsinin texniki əsaslarını dərindən bilib. Bu bilik onlara daha sərbəst işləmək imkanı verib. Yəni azadlıq çox vaxt biliyin içindən çıxır, ondan kənardan yox.

Amma problem buradadır: hər kəs bu mərhələni keçib azadlığa çıxa bilmir. Bəziləri texnikanın içində qalır. Qaydalara uyğun işləmək vərdişə çevrilir, risk etmək çətinləşir. Texnika alət olmaqdan çıxıb məqsədə çevrilir. Bu nöqtədə yaradıcılıq zəifləyir.

Tədris üsulu həlledici rol oynayır. Müəllim öz zövqünü yeganə doğru kimi təqdim edəndə tələbə uyğunlaşmağa başlayır. Bəyənilmək üçün işləyir, özünü ifadə etmək üçün yox. Bu isə uzunmüddətli təsir göstərir: tələbə tədricən öz səsinə şübhə ilə yanaşır.

Azərbaycanda bu məsələ xüsusilə hiss olunur. Akademik ənənə güclüdür, amma yenilənmə tempi zəifdir. Klassik texnika yaxşı öyrədilir, amma eksperiment və fərdi yanaşma kifayət qədər təşviq olunmur. Bu balanssızlıq gənc sənətkarın inkişafını məhdudlaşdıra bilir.

Buna baxmayaraq, sənət təhsilini tam mənfi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Yaxşı qurulmuş sistem tələbəyə həm texnika, həm də düşünmə bacarığı verir. Müasir yanaşmada səhv etmək, axtarış aparmaq, fərqli yollar sınamaq prosesin bir hissəsi sayılır. Bu mühitdə təhsil yaradıcılığı gücləndirir.

Formal təhsil olmadan uğur qazanan sənətkarlar da var. Bu fakt göstərir ki, təhsil yeganə yol deyil. Amma bu yol hər kəs üçün açıq deyil. Özünü yönləndirmək, tənqid etmək, davamlı işləmək hər kəsdə eyni səviyyədə olmur. Təhsil bu boşluğu doldura bilər. Sənət təhsili nə avtomatik olaraq yaradıcılığı artırır, nə də onu məhv edir. O, bir alətdir. Bu alətin nəticəsi onu necə istifadə etməyindən asılıdır. Doğru yanaşmada o, istiqamət verir. Yanlış yanaşmada isə sərhəd qoyur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Sağlam bədənim var idi, yorğunluq nə olduğunu bilmirdim. Hər kəsdən əvvəl işə gəlib, hər kəsdən də sonra gedirdim. Zavod sahibi Karapet Babayev də "sağ ol" deyə hey fəaliyyətimi tərifləyirdi...” – böyük Azərbaycan yazıçısı Məmməd Səid Ordubadinin xatirələrindəndir. Karapet Babayev ermənidir, yəqin duydunuz. Azərbaycanlı öz torpağında erməni üçün işləməyə məcbur olmuşdu...

Bu gün anım günü olan Ordubadi barədə məlumatlanaq.

Azərbaycan yazıçısı Məmməd Səid Ordubadi 24 mart 1872-ci ildə Ordubadda dünyaya göz açıb. Şair Fəqir Ordubadinin oğludur. Fəqirin ailəsi həmişə çətinliklə dolanıb. Sonralar gözləri tutulan şairin ömrünün son günləri xüsusilə ağır ehtiyac içərisində keçib. Atasının ölümündən sonra 7 yaşlı Məmmədi və bacısını bir müddət əmiləri saxlayıb, lakin onun da imkanı olmadığından az sonra Ordubadi iş axtarmalı olub. Və həmin o erməninin zavodunda çalışıb.

Ordubadi ilk təhsilini molla yanında, sonra isə Mirzə Baxşı adlı bir müəllimin məktəbində alıb. Şeir və ədəbiyyat maraqlısı olan Mirzə Baxşı Ordubadinin istedadını və oxumağa böyük həvəsi olduğunu görərək ona daha artıq diqqət verib, hətta ondan təhsil haqqı da almayıb. Lakin əsl təhsilini Ordubadi dövrünün qabaqcıl maarifpərvərlərindən olan şair Məmməd Tağı Sidqinin açmış olduğu yeni tipli məktəbdə — üsuli-cədid məktəbində alıb.

Öz dövrünə görə geniş məlumat və dərin bilik sahibi olan Sidqi Ordubadinin müasir dünyəvi elmlərin əsaslarına yiyələnməsində, beynəlxalq ədəbi hadisələr, elm və mədəniyyət yenilikləri ilə tanış olmasında, onun demokratizm və maarifçilik ruhunda tərbiyə almasında mühüm rol oynayıb. Məktəbdən kənar vaxtlarını Ordubadi mədrəsəyə gedərək ərəb və fars dillərini, sərf-nəhv və məntiqi öyrənməyə sərf edib.

Dördsinifli şəhər məktəbini bitirdikdən sonra daha oxumağa imkanı olmayan Ordubadi biliyini şəxsi mütaliə yolu ilə artırmaqda davam edib, eyni zamanda fabrik və zavodlarda çalışaraq ailəsini dolandırıb. Əvvəllər siyasi şüuru aydın olmadığından o istismarı və onun səbəblərini hələ dərk etmirsə də, getdikcə istismarçı quruluşun bütün ağırlıqlarını öz üzərində hiss edərək etiraz səsini qaldırmağa başlayıb. Bu barədə xatirələrində yazıb:

“Karapet Babayevin zavodundan sonra mən 1901-ci ildən Rzayevin zavodunda çalışırdım. Rzayev çox böyük istismarçı idi. İşi illik olduğundan bütün əziyyətlərə dözməyə məcbur olurduq. Bu barədə mən bir şeir də yazmışdım:

Qorxuruq küləkdən, qorxuruq yeldən,

Ruzumuz asılmış incə bir teldən.

İşə çağırırlar ulduz batmamış,

İşdən buraxmazlar şəhər yatmamış...”

Sahibkarların zülm və haqsızlıqlarını fəhlələrə başa salıb etiraz çıxışları təşkil etdiyindən Ordubadi tez-tez işdən qovulub və yeni iş yeri axtarmağa məcbur olub. Bu vəziyyət 1907-ci ildə Culfaya köçdüyü zamana qədər davam edib. Culfaya köçməsinə isə onun ədəbi fəaliyyəti səbəb olub. Ordubadi ədəbi yaradıcılığa 14–15 yaşlarından başlayıb. Müəllimləri Mirzə Baxşı və Sidqi onda şeirə, yaradıcılığa olan meyil və həvəsi daha da gücləndirib. Bu barədə o öz xatirələrində deyib:

"Mən şeir demək və yazıçı olmağa heç də həvəslənmirdim. Atamın yazdığı şeirlərin palçıq içərisinə atılması heç də yadımdan çıxmırdı. Bir çox zamanlar anam da buna mane olurdu. Çünki atamın şeir sənətindən nə kimi fəlakətlər çəkdiyi onun gözünün qabağında idi. Lakin məktəb və şeirləşmə işi özüm də hiss etmədiyim bir surətdə məni şeir yazmağa öyrətdi".

1903-cü ildə "Şərqi-Rus" qəzetində Ordubadinin qəzetin nəşrə başlanmasını alqışlayan şeiri çap olunub. Bu, şairin mətbuatda çıxan ilk əsəri olub. Şeirinin dərc olunması onu ardıcıl olaraq dövri mətbuatda çıxış etməyə həvəsləndirib. Xüsusilə 1905-ci il inqalabından sonra mətbuat səhifələrində onun imzasına tez-tez rast gəlmək olub. İnqilabdan ruhlanan şairin yaradıcılığında yeni dövr başlayıb. O, azadlığa, mütləqiyyət üsuli-idarəsi ilə mübarizəyə çağıran əsərlər yazıb.

Cəhalət və nadanlıq əleyhinə yazdığı "Ədəbiyyat" adlı ilk mətbu şeiri Tbilisidə çıxan "Şərqi-Rus" qəzetinin 13 iyul 1903-cü il tarixli 31-ci sayında dərc olunub. 1906-cı ildə Tbilisidə "Qəflət", 1907-ci ildə isə "Vətən və hürriyyət" adlı şeir kitabları çap edilib. 1906-cı ilin aprelindən nəşrə başlayan "Molla Nəsrəddin" jurnalı gələcək ədibin yaradıcılıq inkişafına böyük təsir göstərib. Ordubadinin "Politika aləmindən" adlı felyetonu jurnalın 2 iyun 1906-cı il tarixli 9-cu sayında çap edilib, beləliklə, o, jurnalın əsas əməkdaşlarından biri olub.

O, Bakıda çıxan "İrşad", "Səda", "Sədayi-həqq", "Tərəqqi", "Tazə həyat" və s. qəzetlərdə, "Tuti", "Babayi-Əmir" jurnallarında da yaxından iştirak edib. 1906-cı ildə şairin "Qəflət", 1907-ci ildə isə "Vətən və hürriyyət" adlı şeir kitabçaları çapdan çıxıb. Hər iki kitabda müəllifin maarifçi fikirləri öz əksini tapıb. Ədəbi və inqilabi fəaliyyəti genişləndikcə hökumət dairələrinin Ordubadiyə qarşı şübhələri də artıb.

Nəhayət 1914-cü ilin yanvarında ədib həbsə alınaraq Saritsin şəhərinə sürgün edilib. Sürgün illəri ədib üçün olduqca ağır keçib. Qışın ən şiddətli soyuqlarında yatabla uzaq yol getməsi, həbsxanadan-həbsxanaya aparılması, aclıq, dözülməz sürgün həyatı onun səhhətini pozub. Buna baxmayaraq, imkan tapan kimi Ordubadi vətəndəki dostları ilə əlaqə yaradaraq yazdığı yeni əsərlərini çap etdirməyə müvəffəq olub.

1914-cü ildə Bakıda ədibin "Bədbəxt milyonçu" və "Əndəlisin son günləri, yaxud Qrenadanın təslimi" əsərləri çapdan çıxır, daha sonra "Babayi-Əmir", "Tuti", "Qardaş köməyi" və s. jurnal və qəzetlərin səhifəlrrində şeir və felyetonları dərc olunub. Sürgündən Ordubadi 1917-ci il fevral inqilabı nəticəsində azad olub.

 Tezliklə bolşevik təşkilatları ilə əlaqəyə girərək o, inqilabi fəaliyyətini davam etdirib. 1918-ci ildə Kommunist partiyası sıralarına daxil olan yazıçı Həştərxanda çalışan Azərbaycan bolşeviklərinin dəvəti ilə Həştərxana gələrək orada "Hümmət" qəzetində əməkdaşlıq edib. "Hümmət" səhifələrində Ordubadinin şeir və məqalələri, "Bolşevizm və aləmi-islam" adlı iri publisistik əsəri dərc olunub.

1920-ci ildə Ordubadi XI ordunun sırasında Dağıstana gəlib, orada mətbəələrin milliləşdirilməsində, poliqrafiya bazasının yaradılmasında fəal iştirak edib, "Qırmızı Dağıstan" qəzetini nəşr etdirib, sonra isə Azərbaycana gəlib. 1920-ci ilin mayında Bakıya gələn ədib böyük bir sevinc və "enerji ilə ədəbi-ictimai işə qoşularaq maarif və mədəniyyətin müxtəlif sahələrində çalışıb. Xüsusən mətbuat sahəsində onun böyük fəaliyyət göstərdiyini qeyd etmək lazımdır.

 "Əxbar", "Kommunist", "Maarif işçisi", "Yeni yol", "Molla Nəsrəddin", "Şərq qadını" kimi qəzet və jurnalların nəşrində Ordubadinin əməyi çox olub. O zamanlar yenicə təşkil olunan "Tənqid-Təbliğ" teatrında da Ordubadi fəal çalışıb. O, teatr üçün günün mühüm məsələlərinə dair kupletlər, kiçik təbliği pyeslər yazıb.

20-ci illərdə Ordubadinin lirik və satirik şeirlərdən, tərcümə və poemalardan ibarət bir neçə şeir kitabı da nəşr edilib, "Şe'rlər", "Leninə", "Analıq", "Köhnə adamlar" "Mənim şe'rlərim" və başqa kitablarının nəşri Ordubadinin şeir və bədii tərcümə sahəsində də ardıcıl çalışdığını göstərib. Bu dövrdə ədəbiyyatın demək olar ki, bütün janrlarında yazıb yaradan sənətkar, mövzusu müasir həyatdan alınan bir neçə dram əsəri də qələmə alıb.

Böyük Vətən müharibəsi illərində qocalığına və səhhətinin pozulmasına baxmayaraq vətənpərvər yazıçı, öz qələm yoldaşları ilə birlikdə yorulmadan çalışıb, radio və mətbuatda faşizm əleyhinə əsərləri ilə çıxış edib, sovet adamlarının rəşadət, vətənpərvərlik kimi yüksək keyfiyyətlərini alqışlayan yeni-yeni əsərlər yazıb. "Gənc çekistlər", "Kiçik şəhər", "Serjant İvanov adına körpələr evi" kimi roman və hekayələr, "Maral", "İntizar çəkənlər" pyesləri həmin dövrdə yazılıb.

"XII əsr Azərbaycan ədəbiyyatı və onun klassik Şərq ədəbiyyatına təsiri" əsəri ciddi tədqiqatın məhsuludur. Bütün bunlarla bərabər, o, Azərbaycan ədəbiyyatında tarixi roman janrının banisi kimi şöhrət tapıb. O, 20-ci illərdən əvvəl yazmağa başladığı dörd cildlik "Dumanlı Təbriz" roman-epopeyası ilə Azərbaycan ədəbiyatında bu janrın əsasını qoyub.

Nizami Gəncəvi dövründən bəhs edən "Qılınc və qələm" romanında ədib dahi şairin obrazını, o dövrün ictimai-siyasi mənzərəsini yaradıb. Onun "Döyüşən şəhər" (1938), "Gizli Bakı" (1940) tarixi romanları da var. M. S. Ordubadinin "Həyatım və mühitim" əsəri təkcə ədibin həyatı və yaradıcılığı haqqında deyil, dövr haqqında geniş məlumat verən bir əsər kimi qiymətlidir. M. S. Ordubadinin geniş bilik sahibi olduğunu təsdiq edir.

 Topluda ikinci əsər "Qanlı sənələr"dir. 1905–06-cı illərdə Qafqazda, xüsusən Azərbaycanda ermənilərin törətdiyi qanlı hadisələri M. S. Ordubadi özünün canlı müşahidələri və 245 müxbir məktubu əsasında tarixi faktlara əsaslanaraq qələmə alıb. 1920-ci ildən daha məhsuldar işləyən ədib şer, felyeton, publisistik məqalələr yazıb, tərcüməçiliklə məşğul olub, şer kitabları çap etdirib.

 "Koroğlu", "Nərgiz", "Nizami" operalarının, "Beş manatlıq gəlin", "Ürək çalanlar" musiqili komediyalarının librettosunu, "Dumanlı Təbriz" pyesini yazıb, həmçinin Nizami Gəncəvi, Füzuli, Molla Pənah Vaqif, Mirzə Ələkbər Sabir və başqaları haqqında məqalələr dərc etdirib. Əsərləri müxtəlif dillərə tərcümə edilib.

Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (1–3-cü çağırış) deputatı seçilib, Lenin ordeni və "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif olunub. Azərbaycanda bir sıra küçəyə, mədəni-maarif müəssisəsinə Ordubadinin adı verilib, Ordubadda və Bakıda ev-muzeyi yaradılıb. M. S. Ordubadi uzun sürən xəstəlikdən sonra 1 may 1950-ci ildə Bakıda vəfat edib.

Əsərləri

- Qanlı illər

- "Qılınc və qələm" romanı. I hissə

- "Qılınc və qələm" romanı. II hissə

- Ordubadi M. S. Dumanlı Təbriz (roman). 1-ci kitab

Librettosunu yazdığı musiqi əsərləri

- Nərgiz

- Koroğlu — Heydər İsmayılovla birgə

- Nizami

- Səid Rüstəmovun "Beş manatlıq gəlin" musiqili komediyası

- Fikrət Əmirovun "Ürək çalanlar" operettası

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.05. 2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Zabit Nəbizadə Oxu.az-a müsahibəsində bilirsiniz nə deyir?

Deyir ki, “hərdən fikirləşirəm ki, səhv edib bu sənətə gəlmişəm. Çünki indi yaxşı bilən ilə bilməyənin, öyrədə bilən ilə bilməyənin fərqi yoxdur”.

Zabit Nəbizadə 1965-ci ildə Şamaxı rayonunun Şıxzahırlı kəndində doğulub. 1991-1995-ci illərdə A.Zeynallı adına Azərbaycan Dövlət Musiqi Texnikumunun "Solo oxuma" (xanəndəlik) şöbəsində, 1996-2000-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Teatr kollektivinin rejissoru" fakültəsində təhsil alıb.

2000-ci ildən Bakı Musiqi Kollecində müəllim kimi fəaliyyət göstərən Zabit Nəbizadə, 2003-cü ildən Azərbaycan Milli Konservatoriyasının muğam şöbəsində pedaqoq kimi çalışır. Sənətçi dəfələrlə xarici ölkələrdə qastrol səfərlərində Azərbaycanı layiqincə təmsil edib. 2005-ci ildə Əməkdar Artist fəxri adına layiq görülüb. 2011-ci ildə isə Xalq artisti fəxri adına layiq görülüb. 10 may 2019-cu ildə Prezident Mükafatına layiq görülüb

Sənətçi sənətə gəlişini belə xatırlayır:

“Bu sənətə uşaq vaxtından həvəsim olub. Gözümü açandan ailəmizdə musiqi səsi eşitmişəm. Dayım Musaxan Güləliyev zurna-balaban ifaçısı idi. Hərdən evdə züm-zümə də edərdi, rəhmətlik. Bir oğlu xanəndə, bir oğlu aşıq idi. Hətta onlar 1997-ci ildə Moskvada “Ailə” ansmablı ilə çıxış ediblər. Onların ən kiçik musiqisi mənim balaban ifaçım və həmyaşıdım Abuzər Güləliyev idi. Xatırlayıram, biz dərsdən çıxandan sonra onlara gedərdik. O balaban ifa edər, mən də onun üçün dəm saxlayardım. Belə-belə məndə bu sənətə həvəs yarandı.

Amma bir nüansı qeyd etmək istəyirəm. Mənim ilk pedaqoji fəaliyyətim Uşaq Filarmoniyasında olub. Mən oraya öz övladlarını gətirən valideynlərə həsəd aparırdım. Çünki ailəm mənə bu məsələdə təkan vermirdi. Valideynlərim həmişə mənə deyirdilər ki, səndən oxuyan olmaz. Get, özünə sənət tap.

O vaxtlar kəndimizin uşaq klubu var idi. 6-cı sinifdə oxuyarkən ilk dəfə həmin səhnədə mahnı ifa etmişəm. Özfəaliyyət dərnəyi həmin tədbiri 8 Mart Beynəlxalq Qadınlar Günü münasibətilə təşkil etmişdi. Mən isə “Anacan” adlı mahnı  oxumuşdum. Amma 17-18 yaşlarımda bayağı musiqiyə çox meyil edirdim. Hərbi xidmətə yollanmaq ərəfəsində idim. Bir dəfə kənd toylarından birinə Alim Qasımov gəlmişdi. Onu diqqətlə dinlədikdən sonra qərar verdim ki, mən muğam ifaçısı olmalıyam. O vaxt efirdə Hacıbaba Hüseynov, Arif Babayev, İslam Rzayev, Yaqub Məmmədova qulaq asırdım. Hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra Alim Qasımovun kasetlərini axtarıb tapdım. Onu dinləyə-dinləyə bir neçə muğamı öyrəndim.

O zamanlar Asəf Zeynallı adına Musiqi Məktəbində təhsil almaq üçün Bakıya qeydiyyatın olmalı idi. Bu da mənim üçün çətinlik törədirdi. Ona görə mən çalışırdım ki, hansısa zavoda işə düzələrək Bakıya qeydiyyata düşüm. Lakin bu mənə ilk dəfədən qismət olmadı.

Sonra Ələt qəsəbəsində yerləşən Ağac Emalı Kombinatında işə düzəldim ki, Bakıya qeydiyyatım olsun. 2 il orada çalışdım. Həmin illər ərzində kombinatın nəzdində ansambl yaratdıq. Ayda bir dəfə oranın işçilərinə konsert verirdik.

Nəhayət, 1991-ci ildə mən A.Zeynallı adına musiqi məktəbinə daxil oldum. Oraya qəbul olana qədər çox əzablı yollar keçdim. Həmin musiqi məktəbinə daxil olmamışdan əvvəl mən toylara gedirdim. Tələbə olanda artıq xanəndə kimi qəbul olunmuşdum. 1-ci kursda oxuya-oxuya məni Bakı kəndlərinə toylara aparırdılar.  O zaman müəllimim, rəhmətlik Hacıbaba Hüseynov idi.

O mənə deyərdi ki, oğlum sən tələbə deyilsən. Əgər səni birinci kursdan Nardarana toya aparırlarsa sən özün böyük bir xanəndəsən. Şükür edirəm ki, az da olsa onun kimi sənətkarın əlindən su içmişəm. Hər dəfə tələbələrimə dərs keçəndə Hacıbaba Hüseynov nəfəslərindən istifadə edirəm və ona rəhmət oxuyuram”.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.05.2026)

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının birgə layihəsində çağdaş türk dünyası yazarlarının təqdimatını davam edirik.

Meral Erbağa, qardaş Türkiyənin dəyərli yazarlarından biridir. Xüsusilə uşaq ədəbiyyatı və şeir sahələrində əsərlər yaradan yazıçıdır. Onun kitabları ilə sizləri tanış etmək istərdim.

Şeir kitabları:

•        Həsrətin ötəsi yox

•        Sənsizliyimdə (2021)

•        Kəpənəyin ömrü

•        Ağlayan gözüm, mən sənin əsirinəm

•        Dəniz kənarında yarım

•        Qalan xəyallarım

 Uşaq kitabları:

•        Canavar və gözəl qız

•        Dəcəl Berken və dostları

Meral Erbağanın şeirləri əsasən sevgi, həsrət və vətən mövzuları üzərində cəmləşir. Uşaq kitablarında isə uşaqlar düzlüyə, səmimiliyə, mərhəmətə çağırılırlar. Bəlkə də günümüzdə elə ən çox çatışmayan nəsnələr də məhz bunlardır.

Onun əsərlərinə BKM Kitap, İstanbul Kitapçısı və Amazon Türkiyə kimi müxtəlif onlayn kitab platformalarından çatmaq mümkündür.

Meral xanım Azərbaycan oxucuları ilə də görüşmək istəyir. Tezliklə kitablarını ölkəmizin kitab bazarlarında görəcəksiniz, qoy bu yazı sizlər üçün Meral xanımla ilkin tanışlıq olsun.

Meral xanıma bu yolda uğurlar arzulayırıq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.05.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

2013-cü ildən üzübəri dünyaya gələn “Alfa nəsli” onu çətin ki tanısın. Yəqin ki, 1997-ci ildən 2012-ci ilədək anadan olan “Z nəsli”nin də arasında onu tanıyanlar az olar. Amma 1981-ci ildən 1996-cı ilədək doğulan “Y nəsli”ndən (Milleniallar) əvvəlki- 1965-1980-ci illəri əhatə edən “X nəsli”, 1946-1964-cü illərdə doğulan "Beybibumerlər nəsli" və eləcə də 1925-1945-ci illərdə dünyaya gələn "Sakit nəsil"in nümayəndələri onu yaxşı xatırlayırlar.

Tərcüməçi, dramaturq, publisist, məşhur telejurnalist, "Bakıfilm" kinostudiyasının baş redaktoru, bir vaxtlar fəaliyyətdə olan ANS-in "Zərif çərşənbə" verlişinin aparıcısı, respublikanın əməkdar jurnalisti Mailə Muradxanlını nəzərdə tuturam. 2010-cu ilin iyun ayının 12-də vəfat edib...

Yox, yox, bu dəfə sizə Mailə xanımdan deyil, onun yadigarı- kino aktyoru və rejissoru, əməkdar incəsənət xadimi Elxan Cəfərovdan söhbət açmaq istəyirəm. Axı, aprelin 29-u onun növbəti ad günüdür...

Deyir ki:- “Milli-mənəvi dəyərlər kinematoqrafiyanın vacib bir hissəsidir. Gənclər hərdən dəyərləri kənara qoyub film çəkmək istəyirlər, mənə gülməli gəlir. Yaxşı, sən kinonu hansı mövzuda çəkəcəksən? Məsələn, Amerika həyatından mafiya kinosu çəkəcəksənsə, bu gülməli görünəcək. Bizim reallığa uyğun deyil. Hər bir reallığın özünün dəyərləri var və o dəyərlərin dünyəvi nümayişi vacib şərtlərdən biridir. Sən dünyaya film çıxartmaq istəyirsənsə, milli-mənəvi dəyərlər olmadan dünyanı nə ilə maraqlandıracaqsan? Onun öz ölkəsində olan hadisələrlə? Hətta sosial mövzuda çəkirsənsə belə, bu mütləq milli-sosial mövzu olmalıdır. Millilikdən kənar incəsənət heç kimə maraqlı deyil. Nə öz auditoriyana, nə də xarici auditoriyaya...”

Elxan Pərviz oğlu Cəfərov 1967-ci ildə Bakı şəhərində dünyaya gəlib. 1984-cü ildə Moskva şəhərində Ümumittifaq Kinematoqrafiya institutuna daxil olub.1985-1988-ci illərdə SSRİ hərbi dəniz donanması sıralarında hərbi qulluq keçib. 1990-cı ildə institutu bitirdikdən sonra Dövlət “Yuğ”teatrında aktyor kimi fəaliyyətə başlayıb. 1995-1997-ci illərdə Dövlət Tele-Radio verilişləri nəzdindəki “Proloq” studiyasınin bədii rəhbəri işləyib. Professional Kinorejissorlar Gildiyasının İdarə Heyətinin üzvüdür...

“Mədəniyyət adamı ilk növbədə xalqına lazımdır, mədəniyyət ilk növbədə yaşadığın toplumun mənəvi keyfiyyətlərini yüksəltmək üçün lazımdır. Dünyaya çıxışın da bununla olacaq. Yox, əgər sən özünə məqsəd qoyursansa ki, mən azad sənətkaram, bu mümkünsüzdür. Sən hansı reallığa toxunacaqsansa, orada hansısa dəyərlər, məhdudiyyətlər olacaq. Dünya artıq başa düşüb ki, orta statistik boz adam heç kim üçün maraqlı deyil. Xarici ölkələrdən bizə turist gələndə hara gedir? “Atəşgaha”, “Şirvanşahlar sarayı”na. Onun maraq dairəsi milli maraqlara söykənir.”- söyləyir.

O, hələ uşaq yaşlarında bir neçə filmə çəkilib. Onun ifa etdiyi çoxsaylı uşaq rolları arasında A. Dovjenko adına kinostudiyanın “Hazır ol, əlahəzrət” filmində şahzadə rolu da var. Hazırda rejissor kimi çalışır, klip və filmlər çəkir...

Deyir ki:- “Azərbaycanda kinodan pul götürmək mümkün deyil. Çünki 10 milyonluq əhalinin ən yaxşı halda bir milyonunu izləyici kimi kinoya dəvət edə bilərik. Bu da üç, dörd milyon gəlir gətirər. Amma bu gün Qazaxıstanda tarixi “Tomris” filminin büdcəsi 20 milyon dollardır. Bu gün tarixi film çəkməyə dursaq, minimal dəyəri 5-6 milyon dollardır. Kino bahalı sənətdir, mənim üçün yarım milyon kino pulu deyil. Bu bilirsiniz nəyə oxşayır? Elə bil, kosmik gəmi buraxmaq istəyirsən, amma pulun təyyarəyə çatır. Bəli, təyyarə ilə də uçmaq olar, amma kosmosa yox. Əgər kinonun inkişafını istəyiriksə üç sahə bərabər inkişaf etməlidir: kommersiya, müəllif və ideoloji filmlər. Bu gün kommersiya filmlərinin çəkilməyinə sevinirəm, məsələn, Taleh Yüzbəyovun “Bəlkə də” filmi çox böyük maraqla qarşılanıb, düzdür, mən izləməmişəm, amma insanların rəyindən görürəm ki, maraq var. Amma buna tam olaraq kinematoqrafiyanın inkişafı demək olmaz. İnkişaf bayaq dediyim kimi üç tərəfdən olmalıdır...”

...Elxan Cəfərov dünyaya gələndə həftənin şənbə günü olub. Şənbə günü doğulanlar adətən hədsiz dərəcədə işgüzarlığı, ağlı və istedadı ilə fərqlənirlər. Anadangəlmə məsuliyyət hissi bu insanları inanılmaz mövqeyə qaldırır. Onların həyat yolu- əmək, iş, öhdəlik və səbirdən ibarətdir...

“Kim deyirsə, mən istedadlıyam, mənə yol açmırlar, elə deyil. Yolu Allah açır, bəndə açmır. İstedadın varsa mütləq formada irəli gedəcəksən. Ümumiyyətlə, həyatdan narazılıq edən insan acizdir. Həyatda mənəvi olaraq inkişaf etmək lazımdır, məqsəd qoyub o məqsədə doğru bütün sədləri aşmaq lazımdır. Ondan sonra yollar özü açılır, axı adam necə birdən-birə onuncu mərtəbəyə qalxa bilər? Yavaş-yavaş, mərtəbə-mərtəbə qalxmaq lazımdır. Yox, sən deyirsənsə birinci mərtəbə mənlik deyil, elə mən səkkizdən başlayım, belə olmur. Yəni o narazılıq edənlər həmin səkkizinci mərtəbədən başlamaq istəyənlərdir. Gəncliyin içində hər şeyi tez əldə etmək istəyi var. Demirəm bu pisdir, amma yaşlıların istiqaməti ilə bu enerjini düzgün istiqamətə yönəltmək lazımdır. Yoxsa “siz ağsaqqallar bir şey deyilsiniz, sizin dünyanız qurtardı”, - belə demək olmaz.”- söyləyir.

...Cəmiyyət içərisində ön planda olmağı, seçilməyi xoşlamır. Sakit yaşamağa və özünü səbirli aparmağa üstünlük verir. İncə və səmimi yumoru yaxşı duyur. Çox emosionaldır və hamıya qarşı mehriban olmağa çalışır. Stabil həyat tərzinə meyillidir. Bu da onun ən müsbət xüsusiyyətlərindən biri sayılır. Və həm də qətiyyətli və güclüdür. Xəyanətə nifrət edir və heç vaxt bağışlamır. Hətta qarşısındakı insanın xəyanətə meyilli olub olmadığını da dərhal hiss edir. İntizamlı olduğu üçün, adətən iş həyatında uğur qazana bilir. Problemlərin həllində bacarıqlı və təmkinli olduğuna görə iş həyatında liderlik potensialına malikdir...

Bəli, aprelin 29-da gün Elxan Cəfərovun 59 yaşı tamam oldu. 59 rəqəmi, mələklərin numerologiya sistemində bolluq, zənginlik və uğur simvolu kimi qəbul edilir. Bu rəqəm, həyatda müsbət dəyişikliklərin və böyük rifahın yaxınlaşdığını göstərən müsbət bir mesaj hesab olunur. Xüsusilə iş və maliyyə sahəsində böyük şans və uğur dövrünün başlanğıcını simvolizə edir. Eləcə də köklü və müsbət dəyişikliklərin olacağına işarədir. Xülasə, 59 rəqəmi qarşıdan gələn müsbət fürsətlərdən və zənginlikdən xəbər verir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.05.2026)

Finlandiyanın paytaxtı Helsinkidə fəaliyyət göstərən Azərbaycan Evində Xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadənin yaradıcılığına həsr olunan tədbir keçirilib. Tədbirdə Finlandiyanın tanınmış yazıçıları, Helsinki Universitetinin professorları, Azərbaycan diasporunun nümayəndələri və incəsənət xadimləri iştirak edib.

Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsindən məlumat verilib.

Tədbirin təşkilatçısı və aparıcısı, Helsinki Azərbaycan Evinin rəhbəri Ülviyyə Cabbarova çıxışında Bəxtiyar Vahabzadə yaradıcılığının Azərbaycan ədəbiyyatında xüsusi yer tutduğunu vurğulayıb, bu kimi təşəbbüslərin xalqlar arasında mədəni körpülərin qurulmasına xidmət etdiyini bildirib. Eyni zamanda, Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin dəstəyi ilə şairin “Gülüstan” poemasının və 50 şeirinin Finlandiyada yaşayan yazıçı və tərcüməçi Tahirə Cəfərova tərəfindən fin dilinə tərcümə edildiyi diqqətə çatdırılıb.

Bədii hissədə şairin əsərləri həm Azərbaycan, həm də fin dillərində səsləndirilib. Pianoda Leyli Hüseynovanın müşayiəti ilə Sevinc Rüstəmova, Sabina Mirzəyeva, Sura Ağaverdiyeva və Mona Savojifarın ifaları qonaqların zövqünü oxşayıb.

Tədbirdə Xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadənin həyat və yaradıcılığından bəhs olunan videoçarx nümayiş etdirilib. Ülviyyə Cabbarovanın fin dilində hazırladığı bu təqdimat iştirakçılara Azərbaycan ədəbiyyatının zənginliyini daha yaxından tanımaq imkanı yaradıb.

Tədbir Azərbaycan ədəbiyyatının beynəlxalq müstəvidə tanıdılması, iki ölkə arasında mədəni əlaqələrin daha da möhkəmlənməsi baxımından əlamətdar hadisə kimi qiymətləndirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.05.2026)

 29 aprel 2026-cı il tarixində Almatı şəhərindəki “Auezov Evi” Elmi-Mədəni Mərkəzində görkəmli bəstəkar, dirijor, musiqi dünyasının ilk akademiki və Qazaxıstan SSR Elmlər Akademiyasının yaradıcılarından biri Axmet Jubanovun anadan olmasının 120 illik yubileyinə həsr olunmuş “Axmet Jubanov və müasir musiqişünaslıq elmi” mövzusunda beynəlxalq elmi-praktik konfrans baş tutub.

Tədbir M.O. Auezov adına Ədəbiyyat və İncəsənət İnstitutu tərəfindən Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu, Qazaxıstan Respublikasının Elm və Ali Təhsil Nazirliyi, Mədəniyyət və İnformasiya Nazirliyi, Qazaxıstan Respublikası Prezidenti yanında Milli Elmlər Akademiyası, T. Jurgenov adına Qazax Milli İncəsənət Akademiyasının dəstəyi ilə həyata keçirilib.

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondundan “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına verilən məlumata görə, konfrans həm elmi, həm də mədəni dairələrin geniş nümayəndə heyətini bir araya gətirib.  Konfransın rəsmi açılış hissəsində Qazaxıstanın dövlət rəsmilərinin təbrik məktubları səsləndirilib. Qazaxıstan Respublikası Baş nazirinin müavini, Mədəniyyət və İnformasiya naziri Aida Balayeva, Elm və Ali Təhsil naziri Sayasat Nurbek, eləcə də Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti Akılbek Kurişbayev konfrans iştirakçılarına öz müraciətlərini ünvanlayıblar. 

Tədbirdə Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun Prezidenti Aktotı Raimkulova fəxri qonaq qismində çıxış edərək, bəstəkarın irsini təkcə qazax xalqının deyil, bütün türk dünyasının ortaq mənəvi sərvəti kimi qiymətləndirib. Fondun prezidenti, özünün də Qazaxıstanın görkəmli bəstəkarı Qazizə Jubanovanın tələbəsi olmaqdan qürur duyduğunu və bu ustad-şagird bağlılığının onun yaradıcılıq yolunda kompass olduğunu vurğulayıb. O, Axmet Jubanovun qazax peşəkar musiqisinin təməlini qoymaqla yanaşı, türk xalqlarının mədəni varisliyini dərindən hiss edən və bu ortaq yaddaşı gələcək nəsillərə ötürən dahi bir şəxsiyyət olduğunu qeyd edib.

Həmçinin, açılış mərasimində M.O. Auezov adına Ədəbiyyat və İncəsənət İnstitutunun baş direktoru Kenjexan Matıjanov, Kurmanqazı adına Qazax Milli Xalq Alətləri Orkestrinin direktoru Medet Kuanışev, Kurmanqazı adına Qazax Milli Konservatoriyasının rektoru Qauhar Tasbergenova və Temirbek Jurgenov adına Qazax Milli İncəsənət Akademiyasının rektoru Arman Judebayev çıxış edərək yubiley münasibətilə öz xoş arzularını bildiriblər. 

Plenar iclas çərçivəsində Axmet Jubanovun elmi və bəstəkarlıq fəaliyyətinə dair müxtəlif məruzələr dinlənilib, həmçinin alimin irsinə həsr olunmuş yeni kitabların təqdimatı keçirilib.

«Өскен өнер» adlı xüsusi konsert proqramı ilə davam edən tədbirdə sənətkarın "Abay" operasından ariyalar və digər klassik əsərlər ifa olunub.

Beynəlxalq konfransda Azərbaycan, Qırğızıstan, Özbəkistandan və Rusiyadan olan mütəxəssislərin iştirakı, Jubanov irsinin müasir sənətşünaslıqdakı rolunun geniş coğrafiyada müzakirəsinə imkan yaradıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.05.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Rəqs... Elə bir sənətdir ki, sözə ehtiyacı yoxdur. Bəzən bir baxışdan, bir incə əl hərəkətindən, yüngülcə süzülən addımlardan ibarət səssiz şeirdir. Xüsusilə də Azərbaycan xanımının rəqsi.  O rəqsdə qılınc şaqqıltısı eşidilməz, at kişnərtisi duyulmaz, döyüş meydanının sərliyi hiss olunmaz. O rəqsdə bir ləçəyin səhər mehində titrəməsi var. Bir ceyranın bulaq başında ürkək-ürkək su içməsi var. Bir gəlinin həya ilə yerə baxması, bir ananın layla deyərkən beşik yelləməsi var.

Bizim xanım rəqslərimiz əsrlərin süzgəcindən keçib. "Uzundərə"də sevgiliyə həsrətin uzun yolu, "Tərəkəmə"də köçəri həyatın vüqarı, "Naz eləmə"də isə Azərbaycan qadınına xas o müqəddəs ismət, o şirin naz gizlənib. Bu rəqslərdə qadın özünü ortaya atmır. Əksinə, özünü qoruyur. Baxışı ilə sərhəd çəkir, əlinin süzülməsi ilə məsafə qoyur, incə addımları ilə "mən zərifəm, amma əlçatmazam" deyir.

Elə bu zəriflikdir bizim rəqslərimizi dünya xalqlarının rəqslərindən ayıran. Flamenkonun odlu-alovlu ehtirası deyil bizdəki. Hind rəqslərinin açıq-saçıq fiqurları deyil. Bizim rəqsimiz pərdə arxasından danışan rəqsdir.  Bəs biz bu əmanəti qoruya bilirikmi?  Səhnələrdə “müasirləşirəm” adı ilə milli rəqsin canına “yad bədən” köçürəndə, qızlarımız oğlan hoppanmaları edəndə, “Sarı Gəlin”in həzinliyini diskoteka ritminə qurban verəndə, əslində nəyi itiririk?

Rəqs qadınının ədəbini, kişininin vüqarını, xalqın dünyaya baxışını göstərən aynadır. Ayna qırılsa, sifət əyri görünər.

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalı olaraq mövzu ilə bağlı “Cəngi” estrada folklor ansamblının rəqs müəlliməsi, illərini milli rəqsin sirlərinə həsr etmiş Çinarə Ələkbərovaya üz tutduq:

"Milli rəqslərimizi və mədəniyyətimizi yeni gələn nəsilə düzgün çatdırmaqla, öyrətməklə qoruya bilərik. Düşünürəm ki, beynəlxalq müsabiqələrdə korifey baletmeysterların qurduğu rəqslərlə təmsil olunmaqla həm rəqslərimizi, həm də mədəniyyətimizi qorumaq mümkündür. Hərəkətləri düzgün öyrətməklə, rəqsin milli elementlərini təhrif etmədən (yəni onu pis vəziyyətə salmadan) düzgün təqdim etmək lazımdır. Bəzən görürəm ki, xanımlar oğlan elementlərindən istifadə edirlər, bu isə məncə düzgün deyil. Bizim gözəl rəqslərimiz var: Uzundərə, Tərəkəmə, Naz eləmə, Sarı Gəlin və s. Gələcək nəsilə bu gözəl rəqsləri öyrətməliyik ki, unudulmasın. Hər xalqın özünəməxsus rəqsi var, lakin bizim milli rəqslərimiz, xüsusilə xanım rəqsləri, xanımlığa, zərifliyə və incəliyə əsaslanır və bu xüsusiyyətləri ilə digər xalqların rəqslərindən fərqlənir".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.04.2026)