Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Mehriban, sadə, təkəbbürdən uzaq adamdır. İnsanlara sevgiylə yanaşmağı, diqqət göstərməyi bacarır. Axırıncı dəfə onunla Şuşada görüşmüşdük. Yüz ilin dostları kimi bir-birimizdən hal-əhval tutub ayrıldıq. Amma çoxdandır ki, yollarımız kəsişmir...

“Mən mətbuat xidmətinə rəhbər təyin olunanda bəziləri deyib ki, biz onu tanımırıq. Bəli, bu mümkündür. Çünki nə mənim onları tanımaq, nə də onların məni tanımaq kimi borcumuz yoxdur. Təklif etmişəm ki, gəlin oturaq, tanış olaq. Çalışıram ki, hər kəslə münasibətlərimi yüksək səviyyədə qurum. Məndən əvvəl bu vəzifədə çalışan adam hər kəslə dost olan adam idi. O, bu dünyadan düşmən qazanmayıb getdi. Mən də çalışıram işimi dostluq konteksti üzərində qurum. Hazırda narazı insanlarla hansı layihələr üzərindən çalışmalı olmağın yollarını axtarıram. İstəyirəm birgə əməkdaşlıq edərək, dostluq münasibəti yaradım. Yəni barışdırıcı mövqe tutmaq istəyirəm...”- söyləyir.

O, 17 aprel 1980-ci ildə anadan olub. 1997-ci ildən mətbuatdadır. Müxtəlif qəzetlərdə müxtəlif vəzifələrdə işləyib. Qəzetdə şöbə müdiri də olub, redaktor, baş redaktor vəzifələrində də çalışıb. Şair və jurnalistdir. 2001-ci ildə işıq üzü görən ilk kitabı "O dünyaya məktublar" adlanır. Ümumilikdə beşdən çox kitabın, eləcə də beşə yaxın şeirlər audio kitabının müəllifidir. "Aşk olsun" adlı türkcə şeirlər kitabı 2017-ci ildə Türkiyədə, "The World Smells Love" şeirlər kitabı isə 2021-ci ildə ingilis dilində nəşr olunub. 2010-cu ildən hər il 5 iyun tarixində keçirilən Şairlər Günü layihəsinin ideya müəllifi və təşkilatçısıdır. Hazırda Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin mətbuat xidmətinə rəhbərlik edir...

Deyir ki:- “Ağdam deyəndə mənim yarımçıq qalmış arzularım, orada qoyub gəldiyim uşaqlığım yadıma düşür. Ən çox xatırladığım, məzəli də olsa, uşaqlıq sevgim, bir də başıma yağan qəlpələr, gözümün önündə alışıb-yanan evlərdir. Birinci sinfə gedəndə yüzə qədər sayıb beş almağım, müəllimimin alnımdan öpməyi, sevdiyim iki qızın arasında qalmağım- hamısı yadımdadır. İki qızı bəyənmişdim, bilmirdim ki, hansını sevim. Sonra gözümün qabağında alışıb-yanan Ağdam passajını xatırlayıram. İndi hansısa ticarət mərkəzinin təmtəraqlı açılış mərasimini görəndə mənə gülməli gəlir. Çünki Ağdamda olan ticarət mərkəzi heç bir yerdə yox idi. Ağdam çox imkanlı bir bölgə idi...”

Sovet hökuməti dağılandan sonra ölkəmizdə fəaliyyət göstərən kitab mağazalarının hamısının təyinatını dəyişdirib müxtəlif obyektlərə çevirdilər. Kitab oxuyanların sayı kəskin azaldı. Nə ictimai nəqliyyatda, nə parklarda, demək olar ki, heç yerdə əlində kitab tutub oxuyanlara rast gəlmirdik. Yarıcırılmış kitabları ancaq zibil qutularında, ağacdibində və s. yerlərdə görmək olardı. Doğrudur, tələbələr texniki kitabları mütaliə edirdilər, amma kitabxanalarda bədii kitabları isə toz basırdı. Bir sözlə, kitab urvatdan düşmüşdü. Sevindirici haldır ki, bir sıra soydaşlarımızın hesabına kitab oxumaq ənənəsi yenidən bərpa olmağa başlayıb. Həmin soydaşlarımızdan biri də haqqında söhbət açdığım Xəyal Rzadır. Bəli, onun təşkil etdiyi Türk Dünyası Ədəbiyyat və Kitab Festivalı məhz bu nəcib işə xidmət göstərir. Doğrudur, həftəboyu davam edən bu tədbirlərdə Bakı əhalisinin az bir hissəsi iştirak edir, amma necə deyərlər, başlanğıc olduğu üçün buna da şükür etmək lazımdır. İnanın ki, ötən otuz ildə Azərbaycanda kitaba bu qədər dəyər verilməyib...

Ümumiyyətlə, Xəyal Rzanın fəaliyyəti çox rəngarəngdir. Onun haqqında çox danışmaq olar. Bir şair kimi qələmə aldığı onlarla gözəl poeziya nümunələri var. Bir jurnalist kimi isə karyerası uğurlu olub. Bir vaxtlar 8 səhifə həcmində, həftədə 4 dəfə, 20 min tirajla çap olunan “Sensasiya” qəzeti onun əsas meydanına çevrilib. O, bu qəzetdə “O dünyaya məktublar” başlığı altında dərc olunan yazıları vasitəsilə məşhurlaşıb. Və sözügedən qəzetdə müxbir vəzifəsindən başlayaraq, baş redaktora qədər yüksələ bilib...

Üstəlik, o indi bir rejissor kimi, prodüsser kimi filmlər də çəkir.

...Bəli, Xəyal Rza xəyalları gerçəkləşdirən adamlardandır...

Bu gün - aprelin 17-si Xəyal bəyin 46 yaşı tamam olur. Onu bu münasibətlə təbrik edir, yaradıcılıq uğurları arzulayırıq...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

“Gizli qalan tarix” rubrikasında Birinci Qarabağ müharibəsindən danışacağıq. Daha dəqiqi - Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Ermənistanın apardığı hərbi təcavüzün təkcə yerli qüvvələrlə deyil, həm də beynəlxalq səviyyəli muzdlu qruplaşmaların və xarici hərbi dəstəyin iştirakı ilə müşayiət olunması barədə.

Tarixi faktlar sübut edir ki, Dağlıq Qarabağ ərazisində Ermənistan ordusu ilə çiyin-çiyinə Moskvaya tabe olan “366-cı motoatıcı alay” və Yaxın Şərqin radikal erməni qruplaşmaları döyüşürdü.

Muzdlu qatillərin izi

Suriya, Livan və Fransadan gəlmiş erməni mənşəli muzdlulardan ibarət *“Arabo” batalyonu* müharibənin ən qanlı cinayətlərində iştirak etmişdir. Bu qruplaşma xüsusi amansızlığı ilə fərqlənirdi. Təqdim olunan arxiv fotosu bu amansızlığın bariz nümunəsidir: fotoda dinc azərbaycanlı əsir, güllələnməzdən bir neçə dəqiqə əvvəl silahlıların nəzarəti altında özünə qəbir qazmağa məcbur edilir. Bu tip hərəkətlər Cenevrə konvensiyalarının və beynəlxalq hüququn ağır şəkildə pozulması, birbaşa hərbi cinayət idi.

Fotoda əsirin üzərində dayanan şəxs "Arabo" batalyonunun komandiri, sonradan general rütbəsi alacaq *Manvel Yeqiazaryandır*. Lakin onun və onun kimilərin "qəhrəmanlıq" obrazı illər sonra Ermənistanın daxili siyasi çöküşü ilə darmadağın oldu.

Ermənistanın hərbi elitasında kök salmış bu tip fiqurlar – xüsusilə Manvel Qriqoryan kimi şəxslər (oxşar cinayətlərlə tanınan digər general) – sonradan öz ölkələrində böyük rüsvayçılıqla üzləşdilər. Müharibə dövründə dinc insanlara divan tutan bu şəxslərin, dinc dövrdə öz əsgərlərinin ruzisini, xalqın ordusuna göndərdiyi yardımları və ərzaq konservlərini ("tüşonka") mənimsədiyi üzə çıxdı. Bu səbəbdən Ermənistan cəmiyyəti onlara nifrətlə “tüşonka generalı” ləqəbini verdi.

Tarixi nəticə

Bu faktlar göstərir ki, Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Ermənistanın "milli azadlıq hərəkatı" adı altında təqdim etdiyi fəaliyyət, əslində muzdlu terrorçuların, hərbi cinayətkarların və korrupsiyalaşmış generalların əli ilə həyata keçirilən işğalçılıq siyasəti idi. Fotodakı əsirin taleyi və ona işgəncə verən generalın sonrakı rəzil aqibəti, tarixin özünəməxsus ədalətinin təzahürüdür.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

Şərəf Cəlilli,

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

“İnsanlara dinin nədir, namaz qılırsanmı, oruc tutursanmı?” kimi Allahın soracağı sualları verməyin!” İnsanlara “Acsanmı, bir ehtiyacın varmı?” kimi bəndənin verə biləcəyi sualları verin!” deyə örnəyə çevrilən Fateh Mehmetin dünyaya vida nəğməsini oxumasından sonra da, adı dirilər sırasında çəkildi. Yuxuya gəlişi ilə belə yer-yerindən oynadı, fərman imzalandı.

II Əbdülhəmidin zamanında İstanbulu su basır. Şəhərdə təlaş, təlatüm yaşanır. Qısa zaman kəsiyində şəhər əhalisi yuxusunda Fateh Mehmeti görür. Sultan: “Xəbəriniz yoxdurmu? Qəbrimdə boğuluram!” deyir. Eyni yuxunu Sultan Əbdülhəmid də görür. Yuxudan hövlnak oyanan Sultan Fateh Mehmetin məzarının açılması haqqında göstəriş verir. Fatehin mumyalanmış cənazəsinin sağ-salamat olduğu bəlli olur.

Fateh Sultan Mehmetin dəfn olunduğu Fatih camisi Bizans dönəminə məxsus Həvarilər kilsəsinin üzərində yapılmışdı. Kilsənin altından böyük bir çay keçirdi və bir neçə su kanalı vardı. Fateh Mehmet İstanbul əhalisinin də, II Əbdülhəmidin də yadına bu məsələni salırdı. “Qurtarın, boğuluram!” çağırışı ilə caminin qorunmasına, onun üzləşə biləcəyi təhlükəyə işarə edirdi. Məsələni bilən II Sultan Əbdülhəmidin məzarı açdırarkən “Yaradana şükür olsun, Fatehim!” deyib səcdəyə getdikdən sonra caminin altındakı çayın yönünün və kanalların istiqamətini dəyişməsi ilə bağlı imzaladığı fərman onun Fateh Mehmet ruhuna sayğısının ifadəsi olmaqla yanaşı, həm də dini, mənəvi dəyərlərə, tarixi şəxsiyyətlərə və abidələrə  münasibətinin göstəricisi idi.

Dini dəyərə çevirən Türklər

İslamı bir dəyər, həm də dəyərlərin  əyarı kimi qəbul edən türklər min illər boyu onun himayədarı, xilaskarı qiyafəsində çıxış etdilər. Suriyanı 404, Ərəbistanı 401 , İraqı 386, Yunanıstanı 500, Misiri 365 il yanlız bir vali ilə idarə edən tarixin ən qüdrətli dövlətlərindən olan Osmanlı İmperiyası həm də Məhəmməd Peyğəmbər əleyhissalamından sonra İslama ən böyük xidmət edən ordusu ilə şöhrət tapmış,  onun bir din, dəyər olaraq qorunmasına, himayə edilməsinə töhfələr vermişdir.

Peyğəmbər əleyhissalamın “Kutsal əmanətlər”in Sultan Fateh Mehmetin qurduğu Topkapı Sarayına gətirən, Fətih dastanı ilə “Xəlifəlik” mərtəbəsini, Ərəb dünyasından alıb Osmanlıya həvalə edən, Peyğəmbərin nişanələrinin başı üstündə gecə və gündüz Qurani-Kərimin oxunması üçün fərman imzalayan, Hira və  Sina çölündə  İslamı qoruya bilməyənlərin üstünə yeriyən  Yavuz Sultan Səlim  İslam tarixinin ən qüdrətli sərkərdələrindən, xəlifələrindən biri kimi tarix yaratdı.

Fateh Mehmetin, Əmir Teymurun, Sultan Süleymanın Səlib yürüyüşünə çıxanlara qarşı savaşları da İslam dəyərlərini, mədəniyyətlərini çevrələyən ölkələrin himayəsi üçün idi.

Bu qüdrətli Sərkərdə-xaqanların sırasında  Peyğəmbər əleyhissalamın uyuduğu Məscidi-Nəvəbinin-Ravzanın bərpasına, kompleks halına salınmasına xüsusi diqqət ayıran Sultan II Muradın, Sultan Əbdülməcidin,  Əmir Teymurun, Nadir Şah Əfşarın xüsusi yeri və rolu vardır. Məscidi-Nəvəbinin divarına həkk olunan Sultanların adı keçən lövhələr də dediklərimizə əyani sübutdur.  

1926-cı ildə Kral Əbdüləziz ibn əl-Səud Məkkə və Mədinənin inkişafı ilə bağlı qərar alır.  Qərara əsasən Məscidi-Nəvəbinin əhatəsində olan məzarlıqların bir çoxu, Peyğəmbər əleyhissəlamın qızı Həzrəti Fatimənin, oğlu İbrahimin, əmisi Həmzə və Abbasın, anası Aminənin, atası Abdullanın, İmam Zeynalabdinin, İmam Həsən ibn Əlinin, İslam tarixiylə bağlı ciddi əsərlərin müəllifi olan alimlərin uyuduğu Cənnət əl-Bəqi və Cənnət əl-Müəla qəbiristanlıqları şumlanaraq yerində yaşayış kompleksləri salınır. Xəbəri eşidən Atatürk Krala xəbər yollayır: “Məhəmməd peyğəmbərin  məzarına toxunularsa, ordumu götürər aşağı enərəm!” Bu Osmanlı İmperiyasının çökməsindən sonra “Xəlifəlik məqamı”nı ləğv edən, modern Türkiyə Cumhuriyyətinin qurucusu Qazi Mustafa Kamal Paşa Atatürkün mənəvi dəyərlər tarixinə verdiyi ən böyük töhfələrdən biri idi.  Onun ikinci ən böyük töhfəsi isə Qurani-Kərimin üzünü köçürdülərək “Altın kaplama” ilə  cildlətdirməsi, Külliyənin baş köşəsinə qoydurması idi.

Dünya Fatehi olan bu sultanların, padişahların, liderlərin dövründə onların fəth etdikləri torpaqlarda qurulan məscidlər, türbələr, məqbərələr bu gün də İslam incisi, türkün Tanrı sevgisi kimi dəyərlidir, qiymətlidir. Onların sırasına üzü köçürülərək dünyaya yayılan qədim Qurani-Kərim nümunələrini, təsvirlərini də gəlsək türklərin İslam tarixindəki məqamını dərk etmiş, anlamış olarıq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

Xanım Aydın,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 Tarix insanların qəribə taleləri, dünyada baş verən hadisələr, döngələr, inanılmaz gedişlərlə yazılır. Hər bir insan öz taleyi ilə fərqlidir. Amma taleyini özü fərqli edənlər də az deyil. Səhnənin mərkəzindən döyüş meydanına atılan Ziba Qəniyeva kimi.

 1923-cü ilin avqustunda dünyaya gələn bu qızın taleyi ilk baxışdan səhnə üçün yazılmışdı. Rəqs edirdi, səhnəni sevirdi, gözəlliyi ilə seçilirdi. Onun haqqında “Şərqin ulduzu olacaq” deyirdilər. Amma həyat bəzən ən gözəl arzuların istiqamətini dəyişir. Müharibə başlayanda səhnənin işıqları sönür, onların yerini barıt qoxusu alır.

Ziba seçim qarşısında qalmadı, o, seçimini etdi.

Moskvada teatr tələbəsi olan bu gənc qız minlərlə insan kimi cəbhəyə yollandı. Əlləri səhnə üçün yaranmışdı, amma o əllər tüfəngi də eyni qətiyyətlə tutdu. Qısa müddətdə snayperlik sənətinə yiyələndi. Gecələr maska-xalatda, səssizlik içində, hədəfin nəfəsini belə hiss edəcək qədər səbirli və soyuqqanlı olmağı öyrəndi.

O artıq adi bir qız deyildi, o, daha ölümün bir kölgəsi idi.

Cəbhədə onun adı hörmətlə çəkilirdi. O, snayper olmaqla yanaşı, rabitəçi, kəşfiyyatçı idi. Düşmən arasına keçərək məlumat ötürür, təhlükənin içindən geri dönürdü. Hər dəfə ölümün gözünün içinə baxıb geri qayıdan bir iradə idi o.

1942-ci ilin yazında baş verən döyüşlər onun taleyində xüsusi yer tutur. Bolşoye Vraqovo kəndi uğrunda gedən döyüşdə Ziba yüksəklikdən düşməni izləyirdi. Tankların hücumu ilə geri çəkilən düşmən onun üçün vətənin üzərinə gələn qaranlıq idi. Ziba atəş açdı. Sərrast, dəqiq, amansız. Sonra isə irəli atıldı. Bir anlıq belə tərəddüd etmədən düşmənin arxasına keçdi, mövqe dəyişdi, yenidən atəş açdı. Hətta yaralananda belə geri çəkilmədi.

Ziba Qəniyeva müharibə boyu 129 düşməni məhv etdi. Bu rəqəm bu gün, bəlkə də, adi bir statistika kimi görünə bilər, amma bu, yüzlərlə taleyin xilas olduğu anların sayıdır.

Onun qəhrəmanlığı təkcə səngərlərdə deyil, sözlərində də yaşayırdı. Qafqaz qadınlarına etdiyi çağırış – “Evlərimizi, uşaqlarımızı düşmənə verməyəcəyik!” – üsyan, qəhrəmanlıq idi.

Amma qəhrəmanların da bədəni var. 1942-ci ildə ağır yaralananda ölüm ona çox yaxın idi. Onu xilas edənlər isə döyüş yoldaşları və xəstəxanada ona ana kimi qayğı göstərən insanlar oldu. Bəzən insanı həyata qaytaran təkcə tibbi yardım yox, sevgidir.

Ziba geri döndü, amma əvvəlki kimi yox. Bədəni yaralı idi, amma ruhu daha da möhkəmlənmişdi.

Müharibədən sonra o, yenidən sənətə qayıtdı. “Tahir və Zöhrə” filmində şahzadə rolunu oynadı. Həyat ona bu nöqtədə “Sən yalnız döyüşçü deyilsən!” söylədi. O, alim oldu, şərqşünaslıqla məşğul oldu, dünyanı tanıdı, insanlarla bağ qurdu.

Amma içindəki döyüşçü heç vaxt susmadı.

Ziba Qəniyeva hər dəfə Bakıya gələndə Şəhidlər Xiyabanını ziyarət edirdi. Bu, onun yaddaşa verdiyi sədaqətin bir nişanəsi idi. Çünki o yaxşı bilirdi: qəhrəmanlıq unudulanda yox olur. Özü isə 2010-cu ildə o dünyadan köçdü. Ondan böyük bir iz, böyük bir xatirə qaldı.

Ziba Qəniyeva — səhnədən səngərə, sənətdən savaşın mərkəzinə gedən bir yolun adıdır. O, sübut etdi ki, qadın zərif ola-ola da güclü, incə ola-ola da sarsılmaz ola bilər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

Kitabçılar Birliyi tərəfindən 2026-cı ilin fevral ayında “Şeirini təqdim et, imzanı tanıt” adlı şeir müsabiqəsi elan olundu. Münsiflər heyəti Baba Vəziroğlu, İlqar Fəhmli və Samir Əfsəroğludan ibarət müsabiqəyə ümumilikdə 39 nəfər ədəbiyyatsevər qatıldı.

8 aprel tarixində Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Natavan Klubunda müsabiqənin təntənəli mükafatlandırma mərasimi keçirildi. Üç əsas qalibi seçildi, üç nəfər  fərqlənmə diplomuna layiq görüldü. Digər iştirakçılar təşəkkürnamələrlə təltif olundular.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı sıra ilə öncə fərqlənmə diplomuna layiq görülənlərin, sonra isə mükafatçıların müsabiqəyə təqdim etdikləri şeirlərini geniş oxucu auditoriyası üçün əlçatan edir.

Beləliklə, tanış olun:

Kitabçılar Birliyinin “Şeirini təqdim et, imzanı tanıt” adlı şeir müsabiqəsində 3-cü yer mükafatçısı: Samir Həsrət

SAMİR HƏSRƏT

“BİR TİKƏLİK HƏSRƏTİN”

Üzümdə

hamilə qalmış gülüşlərin,

ölü doğuldu bu gecə

sənsizlikdən.

Yarpaqtək solmuş xatirələrimi

göyərdə bilmədiyim üçün

ölüm də,

ucuz gəlirdi mənə.

Qəmin dizlərimi cırmaqladıqca

göz yaşlarıma tanrıdan başqa

kimsə şahid deyildi.

Divardakı şəklinə əlimi toxundurub

daş ürəyinin küncündə

üşüyən ümidlərimi

bağrıma sıxıb və

yarası göynəyən bəxtimi qucaqladım.

Bir tikəlik həsrətindən qocalmış

otağımın divarları da,

daha əvvəlki tək hal-əhval tutub

danışmır mənimlə.

Yoxluğundan canavartək ulayan ruhuma

təsəlli vermək üçün hər gün

təsbehimlə həsrətini zikr edirəm, əzizim.

Bazar ertəsi sizi 2-ci yerə layiq görülən iştirakçı - Əli Məlikli ilə tanışlıq gözləyir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Azərbaycan Xalq yazıçısı Sabir Əhmədli çoxhalaladamolub. Evinə haram çörəkaparmayıb. Həttabirvaxtlardəbimiş, nəzir-niyazverənlərə deyirlərmiş ki, gedinpulunuzuSabirmüəllimlə dəyişin, halaldı onunpulu. Oğlukönüllü Qarabağ savaşınagedib, ermənilər snayperlə başındanvurub öldürüblər. Özü də həmingünoğlununadgünüymüş. Oğlu şəhidolanvaxt özü cəbhə bölgəsininbaşqabiryerində əsgərlərlə görüşdə idi...

Sabir Əhmədli Azərbaycanda oğlu şəhid olan yeganə Xalq yazıçısıdır. Xalq şairlərindən isə yalnız Xəlil Rzanın oğlu Qarabağ müharibəsində şəhidlik məqamına ucalıb.

Sabir müəllim nə oğlunun yasında, nə də sonralar oğlu üçün adamların yanında ağlamayıb. Ancaq gizlinlərdə, öz otağında ağlayırmış.

Həqiqətən gözəl yazıçı və nümunəvi insan olub mərhum.

1930-cu il iyulun 10-da Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun Cəbrayıl kəndində anadan olub. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra 1946–1951-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində təhsil alıb.

 Cəbrayıl rayon mərkəzində müəllim, Şükürbəyli kəndində orta məktəbin direktoru işləyib. "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi, Nəsr şöbəsinin müdiri, baş redaktor işləyib.

1955-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü olub. Sabir Əhmədli Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının Mirzə Fətəli Axundov adına ədəbi mükafat komissiyasına sədrlik edib.

Ədəbi fəaliyyətə 1951-ci ildən "Pioner" jurnalında çap olunan "Poçtalyon" hekayəsi ilə başlayıb. Bədii əsərlər və publisistik məqalələri ilə dövri mətbuatda müntəzəm çıxış edib. 1961-ci ildə onun "Bir payız axşamı" kitabı çıxıb. 1989-cu ildə Azərnəşrdə ikicildlik əsərləri çap edilib.

Kitabları

"Kütlə"

"Axirət sevdası"

"Şəhid ruhu"

Sabir ƏhmədliAzərbaycanədəbiyyatındaən çoxromanyazanyazıçılarındandır. Onun 20-dən artıq romanı çap olunub.

Əsərləri

1. Aran

2. Pillələr

3. Yamacda nişanə

4. Toğana

5. Yasamal gölündə qayıqlar üzürdü

6. Mavi günbəz

7. Gedənlərin qayıtmağı

8. Kütlə" (1999)

9. Görünməz dalğa

10. Dünyanın arşını

11. Yanvar hekayələri

Yazıçının insanlığı barədə bir hadisəni tez-tez nəql edirlər. Məmməd Arazı partiyadan uzaqlaşdırmaq üçün iclas keçirilibmiş. O iclasda yalnız Sabir Əhmədli cəsarət göstərib Məmməd Arazı müdafiə edib və partiyadan uzaqlaşdırmaq qərarına etirazını bildiribmiş.

Onun mərdliyi barədə də sübutlar çxdur. “Ədəbiyyat qəzeti”nin baş redaktoru olduğu vaxt Yazıçılar Birliyində qəzetin müzakirəsi aparılırmış. İclasda səslənən iradlar Sabir Əhmədlini bərk qəzəbləndirir. Əslində bu iradlar Sabir Əhmədlini işdən çıxarmaq üçün bəhanəydi. O, əsəbi halda iclası tərk edir və bunları söyləyir: “Keçmə namərd körpüsündən qoy aparsın sellər səni”. O iclasdan sonra “Ədəbiyyat qəzetin”dən çıxan Sabir Əhmədli bir də redaksiyaya ayaq basmayıbmış.

Sabir Əhmədli 2009-cu il aprelin 17 Bakıda vəfat edib. Bu gün böyük yazıçının vəfatının 17-ci ildönümüdür.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Azərbaycan mədəniyyətinin qızıl adlarından biri!

Musiqi sənətimizin qızıl səsi.

Dünyaşöhrətli opera müğənnisi…

Hamısı bir adda - SSRİ Xalq artisti Lütfiyar İmanovda.

Müasir Azərbaycan mədəniyyətinin görkəmli nümayəndəsi Lütfiyar İmanov milli musiqinin inkişafında müstəsna xidmətləri olan sənətkarlarımızdandır. Onun klassik opera sənəti və xalq musiqisinin vəhdətindən bəhrələnən yüksək ifaçılıq məharəti Azərbaycan vokal sənəti tarixində yeni bir mərhələ təşkil edir.

Lütfiyar İmanov 1928-ci il aprelin 17-də (başqa mənbələrə görə 1929-cu ildə) Petropavlovka kəndində (indiki Sabirabad, Azərbaycan) anadan olub. İlk dəfə məktəbli olarkən −1943-cü ildə Sabirabad Dövlət Dram Teatrında aktyor kimi özünü sınayıb. 18 yaşındaykən dram dərnəyinin rəhbəri olub.

1948-ci ildən Sabirabad şəhər mədəniyyət evində bədii rəhbər işləyib. 1957-ci ildə Asəf Zeynallı adına Bakı musiqi məktəbinin vokal şöbəsini bitirib. 1968-ci ildə Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin teatrşünaslıq fakültəsini bitirib.

1954–1956-cı illərdə Azərbaycan televiziya və radiosunun xor solisti olub. 1956–1957-ci ildə Azərbaycan Dövlət Estrada Orkestrinin solisti, 1956–1959-cu ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında işləyib. İlk dəfə 1957-ci ildə Moskvada Üzeyir Hacıbəyovun "Koroğlu" operasında baş rolda debüt edib.

1958-ci ildən ömrünün sonuna qədər Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının solisti olub. 1965-ci ildə Moskvada Böyük Teatrda, 1975-ci ildə İtalyanın Milan şəhərində "La Skala" teatrında təcrübə keçib. 1968-ci ildən başlayaraq 30-dan çox operada baş rolda çıxış edib.

Konsertlərdə Azərbaycan və dünya xalqlarının mahnılarını və s. ifa edirdi. İran, İtaliya, Almaniya, Hindistan, Kanada, ABŞ, Türkiyə, bir sıra ərəb öləkələrində və s. qastrol səfərlərində olub. Pedoqoji fəaliyyətlə məşğul olub.

Sovet dönəmində Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında (professor), 1991–1995-ci illərdə İstanbul və İzmirin opera teatrlarında dərs deyib. 1996-cı ildə İtaliyada Vivaldinin xatirəsinə həsr edilən konsertdə, Almaniyada "Milleniumun mahnısı" festivalında çıxış edib.

Lütfiyar İmanovun adı opera səhnəmizdə aparıcı partiyaların ifaçısı kimi musiqi salnaməmizə həmişəlik həkk olunmuşdur. Ömrünün yarım əsrə yaxın bir dövrünü opera ifaçılığına həsr edən Lütfiyar İmanov musiqi mədəniyyətimizdə daim öz dəst-xətti ilə seçilən bir mədəniyyət xadimi olmuşdur. Tanınmış sənətkarın yüksək səhnə mədəniyyəti, aktyorluq məharəti və güclü səsi ona geniş repertuarla çıxış etməyə imkan vermişdir.

Onun Azərbaycan və dünya klassiklərinin şah əsərlərində ifa etdiyi partiyalar, yaratdığı obrazlar öz dolğunluğu, kamilliyi və təbiiliyi ilə səciyyələnmişdir. Sənət fəaliyyəti boyu təqdirəlayiq uğurlar əldə edən Lütfiyar İmanov milli və dünya klassik opera nümunələri ilə yanaşı, müxtəlif konsert proqramlarında kamera-vokal əsərləri, romansları və xalq mahnılarını zövq və ustalıqla oxumuşdur.

Repertuarı

- Herman — "Qaratoxmaq qadın" P. İ. Çaykovski

- Manriko — "Trubadur" C. Verdi

- Radames — "Aida" C. Verdi

- Otello — "Otello" C. Verdi

- Hersoq "Riqoletto" D. Verdi

- Xoze — "Karmen" J. Bize

- Faust — "Faust" Ş. Quno

Filmoqrafiya

- Azərbaycan elləri (film, 1976)

- Əzablı yollar (film, 1982)

- Görüş (film, 1955)

- Xalq nəğməkarı (film, 1979)

- Koroğlu (film, 1960)

- Lütfiyar İmanov (film, 2002)

- Maestro (film, 2002)

- Nəğməkar torpaq (film, 1981)

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 10 iyun 1959

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 7 iyul 1967

- "SSRİ xalq artisti" fəxri adı — 20 yanvar 1977

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

- "İstiqlal" ordeni — 16 aprel 1998

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 11 iyun 2002

Yaradıcılığının başlıca qayəsi xalq mənəviyyatına xidmətdən ibarət olan Lütfiyar İmanov ölkəmizin hüdudlarından xeyli uzaqlarda, dünyanın ayrı-ayrı guşələrində mötəbər konsert salonlarındakı çoxsaylı çıxışları ilə Azərbaycan mədəniyyətini daim layiqincə təmsil etmiş və ona şöhrət gətirmişdir. Lütfiyar İmanovun zəngin yaradıcılığı yeni sənətkarlar nəsli üçün əsl örnəkdir.

İctimai xadim kimi də Lütfiyar İmanovun göstərdiyi fəaliyyət təqdirəlayiqdir. O, Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin deputatı və Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının sədri kimi Azərbaycan mədəniyyətinin tərəqqisinə layiqli töhfələr vermişdir.

Çoxşaxəli fəaliyyəti bütövlükdə sənətə sonsuz bağlılıq nümunəsi olan Lütfiyar İmanov milli musiqi mədəniyyətinin inkişafı sahəsində mühüm nailiyyətlərinə görə müstəqil Azərbaycan Respublikasının ən ali mükafatı - “İstiqlal” ordeni ilə təltif edilmişdir.

Lütfiyar İmanov 21 yanvar 2008-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib, Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Görkəmli sənətkar, gözəl pedaqoq və təvazökar insan Lütfiyar İmanovun əziz xatirəsi onu tanıyanların qəlbində həmişə yaşayacaqdır.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Qərbi Azərbaycana sahiblənən yağılar oradakı aborogen əhaliyə - azərbaycanlılara öz dillərində yazıb yaratmağa hər cür maneçilik törədir, bizdən olan ziyalıları daim sıxışdırırdılar. Bu arada nə qədər güc, səbr və dözümün olmalıydı ki, özünü təkrarən sübut edib nəsə bir imtiyaz qopara biləsən. Fəxri ad - Ermənistan SSR əməkdar incəsənət xadimi adına layiq          görülmüş ssenarist, dramaturq, sənətşünas, teatr və kino tənqidçisi Sabir Əkbər oğlu Rizayev də belələrindən idi.

O, 17 aprel 1924-cü ildə İrəvan şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. İrəvandakı Puşkin adına yeddiillik məktəbi bitirib. Atası Əkbər Rizayev həmin vaxt Moskvada "İnostrannaya literatura" ("Xarici ədəbiyyat") jurnalının redaksiyasında "Türk ədəbiyyatı" şöbəsinin müdiri işləyib.

Sabir orta məktəbi Moskvada bitirib. 1942-ci ildə könüllü olaraq müharibəyə gedib. İkinci Dünya müharibəsi qurtardıqdan sonra İrəvana qayıdıb və "Kommunist" qəzetində işləyib. 1948-ci ildən teatr tamaşaları və filmlər haqqında tənqidi məqalələri mətbuatda dərc olunmağa başlayıb. Sabir Rizayev 1951-ci ildə İrəvan Teatr İnstitutunu bitirib.

O, 1954-cü ildə Leninqradda (Sankt-Peterburq) Teatr, Musiqi və Kinematoqrafiya İnstitutunun aspiranturasını fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra "Armenfilm" kinostudiyasında ssenari şöbəsinə rəhbərlik edib, Ermənistan Dövlət Kinematoqrafiya Komitəsində baş redaktor işləyib.

1965-ci ildən ömrünün sonunadək Ermənistan SSR Elmlər Akademiyasının İncəsənət İnstitutunun direktor müavini və Ermənistan Kinematoqrafçılar İttifaqının idarə heyətinin katibi vəzifəsində işləyib. Onun səyi nəticəsində İncəsənət İnstitutunda Kino şöbəsi yaradılıb, bir sıra monoqrafiyalar yazılıb.

Sabir Rizayevin ömrünü teatra, incəsənətə bağlamasında onun valideynlərinin müstəsna xidmətləri olub. Onun atası Əkbər Rizayev hələ İrəvan gimnaziyasında oxuyarkən "Könülsüz nikah" adlı komediyanı yazıb və həmin əsər İrəvan teatr həvəskarları tərəfindən tamaşaya qoyulub.

Daha sonralar Əkbər Rizayev Ermənistan komsomolunun Mərkəzi Komitəsində və Ermənistan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsində məsul vəzifələrdə işlədiyi vaxtlarda İrəvan teatrını yaşatmaq üçün tamaşalarda rollar ifa edib. Anası Firəngiz Rizayeva İrəvanda səhnəyə çıxan ilk ziyalı azərbaycanlı qadınlardan olub.

Sabir Rizayev 1975-ci ildə "Ermənistan SSR Əməkdar incəsənət xadimi" adına layiq görülüb. Müasir erməni sənətşünasları Sabir Rizayevi erməni kinoşünaslığının banisi adlandırıblar. O, bir sıra filmlərin ssenari müəllifi olub. Sabir Rizayevin qələmindən çıxan "Erməni bədii kinematoqrafiyası" (1963), "Hraciya Nersesyan" (1968), "Vardan Əcəmyan" (1978) monoqrafiyaları sənətşünasların stolüstü kitablarına çevrilib

Erməni dilini mükəmməl bilən Sabir Rizayev əsərlərini əksəriyyətini rus dilində yazıb. Onun müəllifi olduğu İrəvan Azərbaycan Dram Teatrı haqqında ilk tədqiqat əsəri 1963-cü ildə Bakıda rus dilində "Ermənistanda Azərbaycan teatrı" ("АзербайджанскийтеатрвАрмении") adı altında çap olunub.

İrəvandakı Azərbaycan teatrının banisi Yunis Nuri haqqında Sabir Rizayevlə aktyorun oğlu Əkbər Yerevanlının birgə yazdıqları 165 səhifəlik illüstrasiyalı "Yunis Nuri" kitabı 1982-ci ildə Ermənistan Teatr Cəmiyyəti tərəfindən İrəvanda azərbaycanca çap olunub.

Məqalələri

- Rizayev, Sabir. Erməni-Azərbaycan teatr əlaqələri tarixindən // "Sovetakan qraqanutyun" jurn., 1960, № 4, səh. 135–145 [erm. d.].

- Rizayev, Sabir. Ədəbi əlaqələr haqqında dəyərli kitab // "Sovet Ermənistanı" qəz., 22 noyabr 1975, № 139 (10251);

- Rizayev, Sabir. Beynəlxalq teatr günü // "Sovet Ermənistanı" qəz., 28 mart 1978, № 37 (10617)

Ümumiyyətlə, Sabir Rizayevin müəllifliyi və tərtibçiliyi ilə 30 kitabı çap olunub. Onlardan 15-i rusca, 14-ü ermənicə, 1-i isə azərbaycanca çap olunub. Sabir Rizayevin yazdığı əsərlər bu gün də öz aktuallığını saxlamasının göstəricisidir ki, onun rus dilində yazdığı məqalələrinin bir qismi toplanaraq 2009-cu ildə İrəvanda "Teatr və kino haqqında seçilmiş işləri" ("Избранныеработыотеатреикино") adı ilə 280 səhifə həcmində nəfis şəkildə çap edilib.

Əsərləri

Ermənicə

1. Maksim Qorkinin dramaturgiyası erməni səhnəsində. Yerevan: Ermənistan SSR EA Nəşriyyatı. 1956

2. Erməni səhnəsində Lenin obrazı. Yerevan: Ermənistan Teatr Cəmiyyəti, 1957 (tərtib edənlər: Levon Xalatyan, Sabir Rizayev)

3. Xalq üçün teatr. Yerevan: Ermənistan Teatr Cəmiyyəti. 1960 (həmmüəllif)

4. Zaqafqaziya xalqlarının incəsənətinin qarşılıqlı zənginləşməsi: Teatr, kino. Yerevan: Ermənistan SSR EA Nəşriyyatı. 1976

5. Teatr. Yerevan: Hayastan, 1976

Azərbaycanca:

Yunis Nuri. Yerevan: Ermənistan Teatr Cəmiyyəti, 1980 (həmmüəllif).

Düzdür, deyənlər tapılacaq ki, o, erməni mədəniyyətini təbliğ edib. Amma bu, bir bayraq olub ki, altından Azərbaycan mədəniyyətinə xidmət göstərə bilsin.

Sabir Rizayev yaradıclılğının çiçəkləndiyi bir vaxtda həyatla vidalaşıb. O, 20 dekabr 1978-ci ildə İrəvanda keçirilən konfrans zamanı məruzə edərkən infarkt keçirib və məruzəsini tamamlaya bilməyərək gözlərini əbədi yumub. Sabir Rizayev böyük izdihamla İrəvan şəhər qəbiristanlığında dəfn edilib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)