Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Kəlağayı Azərbaycan qadınının zərifliyini və milli estetik duyumunu əsrlərdir yaşadan ənənəvi sənət nümunələrindən biridir. İpək üzərində formalaşan bu örpək təkcə geyim elementi deyil, həm də xalqın tarixi yaddaşını, ornament düşüncəsini və sənət zövqünü özündə birləşdirən incə bir mədəni irsdir.

Tarixçi, Kəlağayı dizayneri Nigar Həziyeva Ədəbiyyat və İncəsənət portalına açıqlamasında kalağayının tarixinə yer verib. Onun sözlərinə görə, əsrlər boyu Azərbaycandan İpək yolu keçib və Kür ətrafı rayonlar ipəkçilik və baramaçılıqla məşğul olublar. Bunun nəticəsində ipək istehsalı formalaşıb və ticarətdə istifadə olunub:

"Sonradan ipəyə rəng qatılması ideyası yaranıb. O dövrdə təbii boyalardan istifadə olunurdu: sumağ, soğan qabığı, sarı ağac, nar qabığı və digər təbii rənglər. Bəzən bir neçə rəng qarışdırılaraq müxtəlif çalarlar əldə edilirdi.

Məsələn, məndə bir kəlağayı var, “Al-yaşıl” adlanır. Üzərində heç bir naxış yoxdur. Sadəcə dörd yerə bölünüb və çox maraqlı bir örpəkdir. Bu kəlağayı mənə illərdir kökümə, soyuma, ulu nənələrimdən qalıb. Yaşı tam bəlli deyil, amma bilirəm ki, biri İncəsənət Muzeyindədir, biri də məndədir. Sonradan kəlağayı üzərində naxışlar vurulmağa başlanıb. Naxışlar təbiətdən götürülərək dağları, günəşi, quşu və bitkiləri əks etdirib. Daha sonra ipək üzərində parafin və kanifol istifadə edilərək yuma prosesləri aparılıb, nəticədə yay və qış kəlağayıları fərqlənib. Qış kəlağayısında parafin çatladığı üçün rənglərin naxışların arasına keçməsi ustalar tərəfindən qüsur sayılsa da, bu, əslində əl işinin xüsusiyyətidir. Bugünkü dövrdə heç bir kəlağayı bir-birinə bənzəmir. Hər ustanın öz rəng çaları və üslubu var. Kəlağayı tək rəngdən və ya tək naxışdan ibarət deyil, onların vəhdəti ilə milli örpək formalaşır. O dövrlərdə çeşid az idi: qırmızı, yeləni, heyratı kimi növlər vardı. Zamanla hər bölgənin özünəməxsus xalça ornamentləri və butaları kəlağayıya da köçürülüb".

N.Həziyeva bildirib ki, kəlağayını fərqləndirən əsas xüsusiyyət onun kənar haşiyəsi və mərkəz hissəsidir:

"Butaların özünəməxsus mənaları var və onlar Azərbaycan ornament sənətində mühüm yer tutur. Müasir dövrdə kəlağayıya müxtəlif dizaynlar verilsə də, onun milli xüsusiyyəti qorunmalıdır. Kəlağayı Azərbaycan xanımının zərifliyini və milli dəyərini ifadə edən örpəkdir. Onun düzgün təbliği vacibdir. Gənclər arasında kəlağayının yayılması üçün maarifləndirmə aparılmalıdır. Sovet dövründə istehsal azalsa da, son illərdə ənənə yenidən canlanıb. Kəlağayı həm şad, həm də xüsusi günlər üçün istifadə olunur. Keçmişdə rənglərin simvolik mənaları da olub.

Müasir dövrdə sənətkarlar kəlağayı üzərində Azərbaycan tarixi və ornamentlərini əks etdirən yeni nümunələr yaradırlar. Məqsəd milli irsin qorunması və düzgün təbliğidir. Mən 2 il bundan öncə kəlağayı yarışmasına  üzərində işlədiyim kəlağayıları göndərdim. Düşünməzdim ki,  ikinci yerin qalibi olacam.  Hər kəs kəlağayı taxmışdı deyə, tədbirdə çox gözəl abu-hava var idi.  Nə yaxşı ki, müsabiqəni təşkil edən Xatirə xanımı tanışam".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.04.2026)

İlhamə Məhəmmədqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Sumqayıt təmsilçisi

Nuray Elnur qızı Məmmədova  musiqiyə hədsiz sevgi ilə bağlanan, zəhmət və istedadın vəhdətində formalaşan, ümidverici həyat yolu olan yeniyetmə ifaçılarımızdandır. O, 19 aprel 2012-ci ildə dünyaya göz açmış, kiçik yaşlarından incəsənətə, xüsusilə də musiqiyə dərin maraq göstərmişdir.

2018-ci ilin 15 sentyabr tarixində Sumqayıt şəhər 23 nömrəli tam orta məktəbin birinci sinfinə qədəm qoyan Nurayın həyatında bu dövr həm də yaradıcılıq axtarışlarının başlanğıcı kimi yadda qaldı. O, 2018–2020-ci illər ərzində milli rəqslə məşğul olaraq səhnə mədəniyyəti və ritm duyumunu inkişaf etdirdi. Həmin illərdə məktəbdaxili müsabiqələrdə qazandığı birinciliklər onun səhnəyə olan təbii uyğunluğunu və istedadını ilk dəfə üzə çıxardı. Lakin 2020-ci ildə dünyanı bürüyən pandemiya səbəbindən bu fəaliyyətini müvəqqəti dayandırmalı oldu.

Bununla belə, Nurayın incəsənətə olan bağlılığı daha fərqli və dərin bir istiqamətdə özünü göstərməyə başladı. 15 sentyabr 2019-cu ildə Uşaq İncəsənət Məktəbinə skripka ixtisası üzrə qəbul olunması onun həyatında dönüş nöqtəsinə çevrildi. Klassik musiqinin sehrli dünyası ilə tanışlıq qısa müddətdə böyük bir sevgiyə çevrildi. Bu sevgi isə öz növbəsində onu daha ciddi, məqsədyönlü və zəhmətkeş bir ifaçı kimi formalaşdırdı.

Nuray qısa zaman ərzində musiqi məktəbinin ən fəal şagirdlərindən birinə çevrildi. O, həm məktəb, həm də şəhər səviyyəli tədbirlərdə mütəmadi çıxış edərək dinləyicilərin rəğbətini qazandı. İstedadı və əzmkarlığı onu ölkədaxili və beynəlxalq müsabiqələrə aparıb çıxardı və bu səhnələrdə qazandığı uğurlar onun adını daha geniş auditoriyaya tanıtdı.

2022-ci ildə Qazaxıstanda keçirilən beynəlxalq musiqi müsabiqəsində “Qran Pri” diplomuna layiq görülməsi Nurayın sənət yolunda mühüm mərhələ oldu. Bu uğur onun yalnız yerli deyil, beynəlxalq səviyyədə də rəqabətə davamlı bir ifaçı olduğunu sübut etdi. 2023-cü ildə Londonda keçirilən beynəlxalq müsabiqədə qazandığı birincilik isə onun sənət zirvələrinə doğru inamla irəlilədiyini bir daha təsdiqlədi.

2024-cü il də Nuray üçün uğurlarla zəngin oldu. Sumqayıt şəhərinin 75 illik yubileyinə həsr olunmuş müsabiqədə birinci yerə layiq görülməsi onun doğma şəhərində qazandığı dəyərli nailiyyətlərdən biri kimi yadda qaldı. Elə həmin il keçirilən “Zəfər” respublika yaradıcılıq festivalında ikinci yerə sahib olması isə onun çoxşaxəli yaradıcılıq potensialını nümayiş etdirdi.

2025-ci ildə isə Nuray böyükmiqyaslı respublika uşaq incəsənət festivalında ikinci yerə layiq görülərək uğurlar silsiləsini davam etdirdi. Həmin ildə “Barokko ustadları – 340” adlı Birinci Respublika müsabiqəsinin laureatı olması onun klassik musiqi, xüsusilə barokko dövrü əsərlərinə olan marağının və bu sahədəki peşəkarlığının göstəricisinə çevrildi.

Nuray Məmmədova bu gün də musiqi təhsilini böyük həvəs və məsuliyyətlə davam etdirir. Onun ən böyük arzusu gələcəkdə nümunəvi bir ifaçı kimi formalaşmaq və Azərbaycanı beynəlxalq səhnələrdə layiqincə təmsil etməkdir. Bu məqsəd uğrunda o, yorulmadan çalışır, hər gün öz üzərində daha da inkişaf edir.

Onun bu uğurlu yolunda ailəsinin rolu danılmazdır. Ailədə klassik musiqiyə olan sevgi və maraq getdikcə daha da dərinləşir, milli və dünya bəstəkarlarının yaradıcılığına xüsusi diqqət yetirilir. Musiqi artıq bu ailənin həyatının ayrılmaz bir hissəsinə çevrilmişdir.

Eyni zamanda, Nurayın istedadının üzə çıxmasında və inkişafında onun müəllimi Violetta xanımın əvəzsiz xidmətləri xüsusi qeyd olunmalıdır. Uzun illərdir səbr, diqqət və peşəkarlıqla onunla çalışan müəllimi Nurayın musiqi dünyasında öz yerini tapmasında mühüm rol oynamışdır. Nuray müəlliminə böyük sevgi və hörmətlə yanaşır.

Bu gün Nuray Elnur qızı Məmmədova gələcəyin parlaq ifaçılarından biri kimi ümidlər doğurur. Ona qarşıda daha böyük uğurlar, yeni zirvələr və sonsuz alqışlar arzulayırıq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.04.2026)

Kübra Quliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

“Bu yerləri, bu göyləri yağış yuyur, gün qurudur”

(Ramiz Rövşən)

Təbiət danışanda sözə ehtiyac qalmaz. Apreldə o, susmur — danışır, çığırır, ağlayır, sonra gülür. Bir gün göy guruldayır, sanki içində əsrlərin yığılıb qalmış səsi var. Ertəsi gün isə hər şey sakitdir, sanki heç nə olmamış. Bu dəyişkənlik insanı çaşdırmaz, əksinə, tanıdıq gəlir. Çünki bəlkə də təbiətin aprel halı, insanın özüdür. Həm qorxuludur, həm gözəl. Həm xaotik, həm tam.

Yağış düşür — qəfil. Qəfil olduğu üçün gözəl deyil, çünki bu qəfilin içində bir məqsəd var. Aprel leysanı göydən süzülmür sadəcə, yerin köksünə batır. O, torpağın üst qatını deyil, yaddaşını oyadır.

Torpaq suya toxunanda, oyanır. Uzun bir yuxudan qalxan insan kimidir — əvvəlcə azca titrəyir, sonra dərindən nəfəs alır. Suyun səsi bir çağırışdır: “Hazırsanmı dəyişməyə?”

Bütün bu təbiət hadisəsi — leysan, külək, günəş — əslində bir çevrilmə mərasimidir. Təbiət özünü soyundurur, yuyur, qurudur və təzələyir. Aprel bir hazırlıqdır: həyatın qapısında dayanmaq, amma içəri girməzdən əvvəl təmizlənmək.

Sular axır. Kimi daşa çırpılır, kimi sakitcə toprağın içinə süzülür. Ağacların budaqları bəzən titrəyir, bəzən səssizcə əyilir. Heç biri müqavimət göstərmir. Sanki təbiət özü-özünə boyun əyir. “Nə gəlirsə, gəlsin,” — deyir. Və bu təslimiyyət gözəldir. İnad yox, mövcudluq var. O an anlayırsan ki, təbiət gücünü mübarizədən yox, təslimiyyətdən alır.

Gün çıxır. Hər şeyin üstündən keçir. Qurutduğu yalnız su deyil — palçıq izləri, yuxular, köhnə nəfəs... Gündən sonra hər şey bir az daha yüngül görünür. Amma günəşin də öz qanunu var. O da seçir — nəyi buxarlaşdırıb göyə göndərəcəyini, nəyi torpaqda saxlayacağını. Aprel günəşi nə isti, nə soyuqdur. Səni sarsıtmaz. Səni dəyişdirər.

Sən təbiətə baxanda bir hekayə görürsən. Amma bu hekayədə qəhrəman, düşmən və final yoxdur. Bu, davam edən bir çevrilmədir.

Dağlar da, yarpaqlar da, sular da bu çevrilməyə tabedir. Təbiət heç nəyi olduğu kimi saxlamaz. Bəlkə də buna görə qorxuludur. Sən ona bir dəfə baxdın, o isə artıq dəyişib. Və sən bunu ancaq içindən hiss edirsən.

Bu yerləri, bu göyləri yağış yuyur, gün qurudur...

Amma biz, insanlar, çox zaman dəyişmirik. Biz yağışda gizlənirik, günəşdə üşüyürük. Təbiət isə bunu etməz. O, nə yağışdan qorxar, nə günəşdən. O, hər ikisini qəbul edər. Ona görə güclüdür. Ona görə daim təzədir.

Əgər bir gün içində sıxıntı, köhnəlik, bərkimiş bir hiss varsa, çıx və sadəcə bu aprel günündə bir az islan. Palçıqdan çəkinmə.

Çünki hər şeyin təmizlənməsi bir az çirklənməkdən keçir.

Və unutma: təbiət heç vaxt sənə qarşı deyil. Sənə “qayıt” deməyə çalışır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

İncəsənətə ruhən bağlı ailənin ilk övladı olub Zümrüd. Atası Mövlud tarixçi və eyni zamanda gözəl tar ifaçısı olub, anası Əminə ədəbiyyat müəlliməsi və həmçinin gözəl heykəltaraş, rəssam olub.

Elə bu da Zümrüdün gələcək taleyini həll edib.

Zümrüd Məmmədova 18 aprel 1956-cı ildə Quba rayonunun İkinci Nügədi kəndində ziyalı ailəsində doğulub. Musiqi təhsilini Asəf Zeynallı adına Musiqi kollecində alıb, paralel olaraq isə tibb kollecində də oxuyub. Daha sonra Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinə daxil olub buranı da fərqlənmə diplomu ilə başa vurub.

İlk iş yeri Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası olub. Peşəkar səhnəyə gəldiyi 1974-cü ildən Azərbaycanın rayon və kəndlərində, o cümlədən SSRİ dövründə bütün müttəfiq respublikalarda, 100-ə yaxın avropa ölkəsində, çoxsaylı Ərəb və Afrika ölkələrində festivallarda, qastrol səfərlərində Azərbaycan xalqının milli dəyərlərini, muğamlarımızı təmsil edərək bayrağımızı göyə qaldırıb.

Vyetnamda Xalqlar Dostluğu medalı (1980), Yaponiyada Min-On (İpək Yolu) festivalı (1989), Norveçdə festivalın lureat adına (1984), Babil festivalında laureat adına (1989) layiq görülüb. Bir çox ölkələrdə uğurlar qazanıb, bayrağımızı yüksəldib, laureat adlarını qazanıb. 1993-cü ildən isə Müdafiə Nazirliyinin Hərbi Orkestrinin Solistidir.

İncəsənət Universitetinin dostenti və müəllimi olub. Paralel olaraq İncəsənət gimnaziyasında Müəllimlik fəaliyyəti ilə məşğuldur. Hazırda Ü. Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının professoru, böyük elmi işçisi vəzifəsində çalışır. Yaradıcılığına paralel olaraq elmi fəaliyyətlə məşğuldur. Muğamlarımızın tarixin araşdırmaqda, elmi məqalələr, metodik tövsiyələr və s. yazmaqdadır.

1998-ci ildə "Əməkdar artist", 2003-cü ildə "Xalq artisti" fəxri adları ilə təltif edilib, fərdi Prezident təqaüdü ilə təmin edilib. İşində qüsursuz xidmətlərinə görə Müdafiə Nazirliyi tərəfindən dəfələrlə medallarla təltif olunub.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.04.2026)

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

Məşhur “Cücələrim” mahnısının müəllifi Qəmbər Hüseynlinin dünyaya gəlişinin 110-cu ildönümünü keçirdik.

O, 16 aprel 1916-cı ildə Gəncə şəhərinin Dördyol məhəlləsində anadan olub.

Qəmbər Hüseynlinin “Cücələrim” mahnısı dünyanın 100-dən çox xalqının dilinə tərcümə olunub. Bu mahnı “Dünyanın ən yaxşı uşaq mahnıları” albomuna daxil edilib. “Cücələrim” Sovet cizgi filmi “Nu, poqodi!”nin bir bölümünə salınıb və azərbaycan dilində səslənib.

Qəmbər 1925-ci ildə Gəncədə birinci dərəcəli məktəbdə təhsil almağa başlamışdır. O, 1927-ci ildə orta məktəbdə oxuyarkən, Gəncə orta ixtisas musiqi məktəbinin tar sinfinə daxil olub. 1929-1934-cü illərdə isə Gəncə pedaqoji texnikumunda təhsil alıb.

1932-ci ildə Şərq Simfonik Orkestri Moskvadan Gəncəyə qastrol səfərinə gəlmişdi. Konsertdən bir gün əvvəl orkestrin baş ifaçısı xəstələnir və Qəmbər Hüseynliyə onu əvəz etməyi təklif edirlər. Tanımadığı bir qrupla yalnız bir məşq edən gənc musiqiçinin çıxışı uğurlu alındı.

Qəmbər Hüseynli 1935-ci ildə Bakı Musiqi Texnikumunda violonçel ixtisasında təhsilini davam etmişdir. Daha sonra Qəmbər məktəbin bəstəkarlıq şöbəsinə keçib. Onun ilk əsəri 1939-cu ildə dramaturq Cəfər Cabbarlının sözlərinə yazdığı “Tellər oynadı” romans-mahnısı olub.

1939-cu ildə Qəmbər Hüseynli Şuşanın Musiqi Texnikumuna direktor vəzifəsinə göndərilib. O, burada bir il çalışıb, sonra yenidən Bakıya qayıdıb. Bir müddət sonra, Qəmbər “Sazçı Qızlar” ansamblının təşkilatçısı və bədii rəhbəri kimi fəaliyyətə başlayıb.

1944-ci ildə bəstəkar, Hüseyn Cavidi və Əhməd Cavadı müdafiə etdiyinə görə, sovet hakimiyyəti tərəfindən həbs edilib. Azadlığa çıxandan sonra, Qəmbər 1947-1951-ci illərdə Gəncə Dövlət Filarmoniyasına və Gəncə Dövlət Dram Teatrının musiqi hissəsinə rəhbərlik edib, teatr tamaşaları üçün musiqi yazıb. Bəstəkar 1951-1954-cü illərdə A.Zeynallı adına Bakı Musiqi Texnikumunda bəstəkarlıq şöbəsində təhsil alıb.

Qəmbər Hüseynlinin ən məhşur əsərləri “Ay işığında”, “Gecələr uzanaydı”, “İlk məhəbbət”, “Düşür yadıma”, “Gülə-gülə”, “Sən-sən” sayılır. O,1961-ci ildə Azərbaycan SSR-in “Əməkdar incəsənət xadimi” fəxri adına layiq görülüb, “Şərəf nişanı” ordeni ilə təltif edilib.

Qəmbər Hüseynlı ağır xəstəlikdən 31 iyul 1961-ci ildə (bəzi mənbələrdə 1 avqust) 45 yaşında Bakıda vəfat edib və Gəncədə dəfn edilib.

Amma ən azı, “Çüçələrim”lə o, əbədiyaşarlıq qazanıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Mənimbəxtimondagətirdiki, rejissorYavərRzayevkimisənətkardankinonunsirlərini öyrənə bildim, ƏməkdarartistQurban İsmayılovlaeynifilmlərdə çəkildim. Buikiinsanmənim üçünməktəbdir”, - deyir aktyor CavanşirHadıyev.

Əlbət ki, doğum günündə ondan danışmağa borcluyuq.

Cavanşir Hadıyev 1969-cu il aprelin 18-də Bakı şəhərində anadan olub. Orta təhsilini 126 nömrəli məktəbdə alıb. 1986-cı ildə Moskvada yerləşən Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutuna (ÜDKİ) tanınmış rus aktyoru və rejissoru Aleksey Batalovun teatr və kino aktyorluğu ixtisası sinifinə qəbul olunub.

 1990-cı ildə təhsilini başa çatdırıb Azərbaycana qayıdıb. Bakıya gəldikdən sonra Azərbaycan Dövlət Akademik Rus Dram Teatrında, Azərbaycan Dövlət Milli Gənc Tamaşaçılar Teatrında və “Yuğ” teatrlarında çalışmağa başlayıb. Daha sonra teatrdan ayrılaraq Müdafiə Nazirliyinin sənədli filmlər studiyasında hərbi rejissor kimi fəaliyyətini davam etdirib.

 2000-ci ildə “Lider” televiziyasına dublyaj rejissoru kimi dəvət olunub. Cavanşir Hadıyev 30-a yaxın filmdə obrazlar canlandırıb. O, ilk dəfə 1991-ci ildə Mozalan kinojurnalının 162-ci buraxılışında "Adi əhvalat" qısa komediyasında çəkilib. 1993-cü ildə ekran üzü görən "Fəryad" filmində rol alıb.

Aktyorun sənət ulduzu 2010-cu ildən parlamağa başlayır. Vaxtilə Moskvada kurs yoldaşı olan Elxan Cəfərov onu “Dolu” filminə dəvət edir. Filmin uğurunda onun da payı olur. Aktyor deyir ki, “Dolu” filmi sonra onun yeni nailiyyətlərinə stimul verir. Filmin təqdimatı ərəfəsində türkiyəli rejissor Mehmet Ulukan onu “Qaranlıqlar çiçəyi” adlı serialına dəvət edir. Cavanşir Hadıyev teleserialda Xalq artisti Rasim Balayev, Əməkdar artist Abbas Qəhrəmanovla birlikdə çəkilir. Bu rolu da ona uğur gətirir.

Bundan sonra yeni dəvətlər gəlir. Ardınca aktyor Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın rəhbərlik etdiyi “Bakı, mən səni sevirəm” layihəsində Yeqor Konçalovskidən dəvət alır və baş rollardan birinə çəkilir. Beləcə, filmlər bir-birini əvəz edir. Xüsusilə xarici rejissorlar aktyorla əməkdaşlığa can atırlar. “Caspian Qlobal” şirkətinin istehsal etdiyi “Çaqqal nəfəsi” serialında iranlı rejissor Babək Şirinsifət əsas rollardan birini Cavanşirə həvalə edir.

Daha sonra rejissor Eldar Quliyevin "Dərvişin qeydləri" tarixi detektiv filmində, 2015-ci ildə rejissor Yavər Rzayevin "Xeyirlə şərin rəqsi" filmində, 2016-cı ildə rejissor Emil Abdullayevin "Axırıncı yol" filmində, 2017-ci ildə rejissor Kənan MM tərəfindən çəkilən "Gecə qonağı 2" filmində, 2017-ci ildə tanınan fransız "Büro" teleserialında epizodik rollarda və 2019-cu ildə bir hind filmində rol alıb.

2024-cü ildə "Vidaamuyarçı" ("Əzm"; 2025) döyüş filmində rol alıb. Cavanşir Hadıyev “Gürcüstan-Azərbaycan Mədəni Əlaqələr Assosiasiyası”nın rəhbəridir. 2018-ci il avqustun 1-də Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin “Azərbaycanın kino xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında” sərəncamı ilə Azərbaycanın əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb.

2024-cü ildə Vyetnam Kino Assosiasiyasının birgə əməkdaşlığı çərçivəsində Vyetnam-Azərbaycan kino əlaqələrinin gücləndirilməsi məqsədilə ilk dəfə olaraq, Azərbaycan kino heyətinin nümayəndələri, Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının təmsilçiləri Əməkdar artist, aktrisa Gülzar Qurbanova və Əməkdar artist, aktyor Cavanşir Hadıyev Vyetnam Sosialist Respublikasınında 9-14 sentyabr tarixlərində Vyetnam kinoassosiyasının təşkil etdiyi "Qızıl Çərpələng 2024" mükafat mərasimində rəsmi səfərdə olublar.

Filmoqrafiya

- Adi əhvalat, Mozalan (qısametrajlı film, 1991)

- Fəryad (film, 1993)

- Dolu (film, 2012)

- Sirr (serial, 2012)

- Qaranlıqlar çiçəyi (teleserial, 2011)

- Dərvişin qeydləri (film, 2013)

- Çaqqal nəfəsi (film, 2013)

- Gil (film, 2013)

- Qisas (teleserial, 2014)

- Bakı, mən səni seivirəm! (film, 2015)

Hə, bir də, Cavanşir Hadıyev uzun fasilədən sonra kinoya qayıdanda, bildirirdi ki, sanki kinonun içində doğulub və bu sənəti heç vaxt tərk etməyib: “Uzun zaman idi ki, çəkiliş prosesinə qatılmadığıma görə bir qədər ehtiyat edirdim. Amma kamera ilə işləməkdə heç bir problemim olmadı”.

“Yenidən teatra dəvət alsanız, qəbul edərsinizmi” sualına isə “Xeyr, mən kinonu çox sevirəm və özümü kino aktyoru hesab edirəm. İnanıram ki, kino necə öz qollarını açaraq məni qəbul edibsə, bundan sonra da sənətin bu sahəsində olacağam”, - deyə cavab verib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.04.2026)

Meltem Demirkıran, İstanbul. “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün.

Dilimizə uyğunlaşdırdı: Rəqsanə Babayeva,

Atam məni çox sevir...

“Xəstələnəndə ağlayaram, qardaşım döyəndə ağlayaram, anam acılayanda ağlayaram, amma atam heç nə deməz — məni çox sevir...”

Türk sənədli kinosunun əsas sütunlarından biri sayılan Süha Arın, bu sahənin müəllif (auteur) rejissorlarından biridir. O, 1979-cu ildə “Beynəlxalq Uşaq İli” münasibətilə çəkdiyi “Tahtacı Fatma” sənədli filmi ilə meşə işçilərinin həyatına işıq tutur. Əslində isə 1978-ci ildə TRT-nin sifarişi ilə çəkilməsi planlaşdırılan “Yörük Elif” layihəsi üçün məkan axtarışı zamanı Toros dağlarında, dəniz səviyyəsindən 2000 metr yüksəklikdə Fatma və ailəsi ilə tanış olur. Bu qarşılaşma onu “Tahtacılar” adlanan meşə əməkçilərinin həyatını sənədli filmə çevirməyə sövq edir.

“Tahtacı Fatma” həm mövzusu, həm kinematoqrafiyası, həm də tamamilə təbii, doğaçlama dialoqları ilə sənədli kino tariximizin ən dəyərli nümunələrindən biridir. 2004-cü ildə dünyasını dəyişən Süha Arın bu filmində də sosial analiz gücünü incəliklə nümayiş etdirir.

Tahtacılar

Toros dağlarında yaşayan və “Tahtacılar” kimi tanınan meşə işçilərinin ağır və sərt həyat şəraitini əks etdirən bu sənədli film kədərli bir ab-hava ilə seçilir. Cəmi 28 dəqiqə davam edən film, uşaqlardan tutmuş yaşlılara qədər hər kəsin çiyinlərinə düşən həyat yükünü sarsıdıcı səhnələrlə göstərir. Bu qısa müddət sanki bir dərs kimi, sərt və düşündürücü dialoqlarla yadda qalır.

Film 1978-ci ildə çəkilsə də, bu gün də dünyanın hər yerində insanların bərabər şərtlərdə yaşamadığını xatırladır. On iki yaşlı Fatma — arzuları olan, müəllim olmaq istəyən, lakin uşaqlığını tam yaşaya bilməmiş bir qızdır. Onun arzusu sadədir: isti bir ev, sabit maaş və İstanbul kimi bir şəhərdə yaşamaq...

Yüküm ağırdır

Fatma kiçik yaşlarından həyatın ağır yükü ilə üz-üzə qalıb. Amma buna baxmayaraq, ümidini heç vaxt itirmir. O, əslində təkcə bir uşaq deyil — yaşadığı kəndin, həyatın ağırlığını daşıyan insanların simvoludur. Bədəni balaca, ruhu isə böyükdür.

Fatma həm də bir növ ana rolunu üzərinə götürür: yemək bişirir, səhərlər atası və qardaşı ilə birlikdə meşəyə gedib ağac kəsir, sonra evə qayıdıb körpələrə baxır. O, bütün bunları məcburiyyətdən deyil, məsuliyyət hissi ilə edir. Anasının xəstə olduğunu, qardaşının isə bu işlərin öhdəsindən gələ bilməyəcəyini deyir.

Filmdə qadınların və uşaqların belə ağır işlərdə çalışması diqqət çəkir və düşündürücü sosial reallıq kimi təqdim olunur.

“Müəllim olmaq istəyirəm”

Sənədli filmdə 70 yaşlı Elif Şen bel ağrılarından əziyyət çəksə də, oğluna maddi dəstək olmaq üçün işləməyə davam etdiyini bildirir. Başqa bir səhnədə isə otuz yaşında saçlarının töküldüyünü deyən bir kişi var.

Fatma isə oxumaq, savadlı olmaq, dünyanı tanımaq istəyir. Onun sözləri filmin ən təsirli məqamlarından biridir:

“Oxusaydım müəllim olardım. Aylıq maaş alardım. Maaşlı bir işim olardı. Dağdakı kimi rəzil yaşamazdım. Biz maaşlı deyilik. Ölə-ölə meşədə yaşayırıq.”

“Mən köç etməyi sevmirəm. Bir evim olsun istəyirəm. Orta məktəbdə oxuyub müəllim olmaq istəyirəm, maaşlı olmaq... Anam xəstədir, gedə bilmərəm ki. Getsəm, bu işləri kim görəcək?”

Bu sözlər uşaqlıqla böyüklük arasında qalmış bir nəslin acı gerçəyini ortaya qoyur.

Həyatın özü

Süha Arın bu sənədli ilə həyatın içindən, bəlkə də həyatın özündən bir parça təqdim edir. Sadə, aydın türk dili, yorğun bədənlər, bağlamanın səsi və Anadolu insanının səmimi yaşamı ekranın sərhədlərini aşaraq tamaşaçıya çatır.

Bu film bir sual doğurur:

Yoxsulluq nədir? Əmək nədir?

Bəlkə də cavab Fatmanın gözlərində gizlidir.

Rejissorun izləri

Süha Arın bir müsahibəsində Fatmanın atası Ali Şimşeklə uzun illər məktublaşdığını qeyd edir. Lakin zamanla bu əlaqə kəsilir və onların izləri itir. Onun arzusu “Tahtacı Fatma 2” filmini çəkmək idi — görəsən həyatları dəyişdimi, yoxsa eyni çətinliklər davam edirmi?

Çəkiliş prosesi də olduqca ağır keçib. Rejissor və komandası meşədə aclıqla üzləşib, bəzən ağac qabığının iç hissəsini yemək məcburiyyətində qalıb. Filmdə görünən yemək səhnəsində çörəyi batırdıqları su əslində şəkərli sudur.

Dialoqların hamısı doğaçlama olduğu üçün Süha Arın belə deyir:

“Onlar tamamilə təbii danışırdılar. Məni təəccübləndirən isə düşüncə tərzlərinin nə qədər qabaqcıl olması idi. Daim oxuyur, müzakirə edirdilər.”

Fatma haqqında isə belə deyir:

“Cəmi 12 yaşı var, amma dünyagörüşü çox irəlidədir. Sponsor tapmaq çətin olduğundan filmi öz vəsaitim hesabına çəkdim və uzun müddət borc ödədim.”

Rejissor etiraf edir ki, çəkdiyi sənədli filmlərin təsirindən uzun müddət çıxa bilmir:

“Hər hüzünlü filmdən sonra sanki xəstələnirəm.”

Mükafatlar

“Tahtacı Fatma” sənədli filmi bir çox beynəlxalq mükafatlara layiq görülmüşdür:

1979 – III Balkan Film Festivalı (Birincilik)

1979 – Şam Film Festivalı (Gümüş Qılınc)

1979 – Antalya Film Festivalı (Qızıl Portağal)

1979 – Türkiyə Mədəniyyət Nazirliyi Qısa Film Müsabiqəsi (Birincilik)

Bu film sadəcə bir sənədli deyil — bir uşağın gözündən görünən həyatın acı və həqiqi portretidir. Fatma yalnız bir obraz deyil, o, unudulan, eşidilməyən, amma yaşamağa davam edən insanların səsidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.04.2026)