Super User

Super User

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

 

Böyük alim Eynşteyn qızı Lieserlə bu məktubu göndərən zaman deyir:

"Məktub insanlar üçündür. Amma insanlar o məktubda yazılanları dərk edən səviyyəyə çatana qədər onu saxla."

Qızı elə də edir. Böyük alimin ölümündən 20 il sonra onun 1400-ə qədər məktubunu ABŞ-ın nəhəng universitetlərindən birinə təqdim edir. Gizlədilməsini xahiş etdiyi aşağıdakı məktub da onların arasında olur.

Məktub belədir:

“Nisbilik Nəzəriyyəsini ilk dəfə dilimə gətirdiyim zaman məni çox az insan başa düşdü və bəşəriyyətə çatdırmaq üçün indi deyəcəyim şeylər də dünyada fərqli və yəqin ki, səhv başa düşüləcək. Bu məktubları lazımi qədər qorumağını istəyirəm. İllər, onilliklər keçsə də, cəmiyyət bu açıqladıqlarımı qəbul etmək üçün kifayət qədər inkişaf edənə qədər qorumalısan.

Son dərəcədə güclü bir qüvvə var ki, elm indiyə qədər bu qüvvə üçün rəsmi açıqlama tapa bilməyib. Bu, bütün digərlərini də daxil edən və idarə edən qüvvədir, hətta kainatda işləyən bütün fenomenlərin arxasındadır. Biz isə hələ də onu tam dərk edə bilməmişik. Bu kainatın idarə edən qüvvənin adı SEVGİdir.

Alimlər kainatın birləşmiş nəzəriyyəsini axtardıqları zaman ən güclü qüvvə olan görünməyən qüvvə barəsində unutdular. Sevgi onu verən və qəbul edən insanı aydınlandıran işıqdır. Sevgi cazibə qüvvəsidir, çünki bəzi insanların digərlərinə doğru cəzb olunmasına nail olur. Sevgi gücdür, çünki sahib olduğumuz ən yaxşı şeyi çoxaldır və bəşəriyyətin öz cahilliyində yox olmamasında yol açır. Sevgi göz önünə sərilir və hər şeyi də göz önünə çıxarır. Sevgi üçün yaşayırıq və ölürük. Çünki elə Sevginin özü Tanrıdır, Tanrının özü də Sevgidir.

Bu qüvvə hər şeyi açıqlayır və həyata məna verir. Bu, bəlkə də sevgidən qorxduğumuz üçün çox vaxt görməzdən gəldiyimiz şeydir, çünki insanın istəyi ilə hərəkətə keçmədiyi kainatdakı yeganə enerji sevgidir. Sevgini görmək üçün, ən məşhur tənliyimə bəsit bir dəyişiklik etdim. Əgər E = mc² əvəzinə dünyanı yaxşılaşdıran enerjinin işıq sürətinin kvadratına vurulan sevgi vasitəsilə əldə edilə biləcəyini fərz etsək, sevginin mövcud olan ən güclü qüvvə olduğu nəticəsinə gələrik. Çünki sevginin sərhədləri yoxdur. Bəşəriyyətin bizə qarşı dönən, kainatın digər güclərindən istifadə və nəzarət etməkdə olan uğursuzluqlarından sonra, özümüzü fərqli növdə olan enerjiylə qidalandırmağız təcili bir məsələdir.

Öz növümüzün sağ qalmağını istəyiriksə, həyatda hər hansı bir məna tapacağıqsa, dünyanı və dünyada yaşayan hər şüurlu varlığı xilas etməyi düşünürüksə, bunun üçün ehtiyacımız olan yeganə şey sevgidir. Bəlkə də planetimizi məhv edən nifrəti, eqoizm və acgözlüyü tamamilə yox edəcək qədər güclü bir alət – sevgi bombası hazırlamağa hələ də hazır deyilik. Amma hər kəs öz içində olan enerjisi ilə güclü bir enerji istehsalçısı potensialı daşıyır.

Əziz Lieserl, bu kainat enerjisini qəbul etməyi və verməyi öyrəndiyimiz zaman, sevginin hər şeyi fəth etdiyini, hər şeyin öhdəsindən gələ bildiyini təsdiqləmək məcburiyyətində qalacağıq. Çünki sevgi elə həyatın özüdür.

Sənin üçün bütün həyatın boyu qəlbimdə səssizcə çırpınan şeyləri ifadə edə bilmədiyim üçün dərindən peşmanlıq hissi keçirirəm. Bəlkə də üzr istmək üçün çox gecdir, amma yenə də səni nə qədər sevdiyimi deməliyəm. Bu yekun nəticəyə gəldiyim üçün də sənə təşəkkür edirəm. Atan Albert Eynşteyn”

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.11.2026)

 

Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatı 8 Noyabr zəfərinin 6-cı ildönümü ilə bağlı Bəyanat yayıb. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, təşkilatın sədri polkovnik Cəlil Xəlilovun imzası ilə yayılan bəyanatda deyilir:

 

“Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatı hərb tariximizin ən böyük qələbəsi olan 8 Noyabr zəfərinin 6-cı ildönümü münasibətilə bu zəfərin baş memarı  - Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevi, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrini və xalqımızı təbrik edir, şəhidlərimizə və veteranlarımıza sonsuz ehtiramını ifadə edir. Erməni işğalına son qoyan, ərazi bütövlüyümüzü təmin edən, bütün regiona sülh və sabitlik gətirən bu qələbə xalqımızın yenilməzliyini, qələbə əzmini, vətənə olan sonsuz sevgisini bir kəs daha nümayiş etdirdi. Bütün dünya bir daha şahid oldu ki, Azərbaycan xalqı yenilməzdir və o, öz dahi lideri, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında istənilən təhlükəni dəf etməyə, istənilən zəfərə imza atmağa qadirdir.

Artıq 6 ildir ki, Azərbaycan dövləti tarixi zəfərdən irəli gələn vəzifələri əzmlə icra etməkdədir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin mina və digər döyüş sursatlarından təmizlənməsi, yaşayış məntəqələrinin demək olar ki, yenidən inşası, keçmiş məcburi köçkünlərin öz tarixi yurdlarına qayıdışının təmin edilməsi bu fəaliyyətin əsasını təşkil edir. Bu gün işğaldan azad edilən ərazilərdə aparılan quruculuq işləri bütün dünyada böyük heyranlıqla izlənməkdə, xalqımızın sülh və tərəqqi arzusunun real əks-sədasına çevrilməkdədir. Bütün bu fəaliyyətin kökündə isə 8 Noyabr zəfəri – bu zəfərin özü ilə gətirdiyi çoxsaylı üstünlüklər və perspektivlər dayanır.

Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatı olaraq bəyan edirik ki, hər zaman olduğu kimi bundan sonra da 8 Noyabr zəfərinin hərbi-siyasi, tarixi-mənəvi əhəmiyyətinin təbliğində, gənc nəslin milli-mənəvi dəyərlərə bağlı şəkildə - vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsində fəal iştirak edəcək, Prezidentimizin hər bir çağırışını qətiyyətlə dəstəkləyəcəyik.

Bir daha Prezidentimizi və xalqımızı Zəfər Günü münasibətilə təbrik edir, dövlətimizə və ordumuza uğurlar arzulayırıq”.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.11.2026)

 

Cümə axşamı, 05 Noyabr 2026 12:33

“Biri ikisində” Xaqani Şirvaniyə ithafən

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı ilə “Ulduz” dərgisinin “Biri ikisində” layihəsində bu dəfə sizlərə böyük Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri Xaqani Şirvaninin 900 illik yubileyi çərçivəsində yazılar təqdim edirik.

 

Qafar KƏNDLİ-HERİSÇİ

XAQANİ ŞİRVANİNİN HƏYATI

 

XII əsr Azərbaycan intibah ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən olan Xaqani Şirvani Şirvanın paytaxtı əski Şamaxı şəhərində anadan olmuşdur.

Xaqaninin doğum tarixi daha çox hicri 500, 515, 519, 520, 521, 522, 525-ci illər arasında göstərilmişdir. Ancaq bu gün artıq Xaqaninin 520 (1126) - ci ildə anadan olduğu tam dəqiqliklə müəyyənləşdirilmişdir.

Xaqaninin ölüm tarixi haqqında da fikirlər müxtəlifdir. Azərbaycan ziyalılarından Novruz Ağazadə 1930-cu ildə şairin məzar daşının estampajını çıxararaq Bakıya gətirmiş, bununla da şairin 595-ci ilin şəvval ayında (avqust, 1199) Təbrizdə vəfat etdiyi və Təbrizin Sürxab məhəlləsindəki “Məqbərətüş-şüəra” (“Şairlər qəbiristanı”) adlı qəbiristanda dəfn olunduğu müəyyən edilmişdir. Məzarının başdaşında “… İbrahim Xaqani İbn Əli Şirvani” sözləri yazılmışdır.

Şairin “Əbu Bədil”, “İbn Nəccar” və başqa bu kimi künyələri olmuş, şeirlərini “Əfzələddin”, “Həssanül-əcəm”, “Həqayiqi”, “Əfzəl” təxəllüsləri ilə yazsa da, “Xaqani” onun başlıca təxəllüsü olmuşdur.

Xaqani əsərlərində ata-anasından ən geniş ölçüdə söz açan bir şairdir. Kürəkəni Vəhidəddinə yazdığı məktuba görə, ata-anasının ilki olan Xaqanidə valideyn məhəbbəti çox qüvvətli olmuşdur. Atası “Əli Nəccar Şirvani” çağırılırdı. Şair atasını “mühəndis ləqəbli şeyx”, “qızıl əlli”, “yaradıcı”, “qoca dülgər”, “sənətin piri” kimi uca sözlərlə tərif edir. “Töhfətül-İraqeyn”də şair anasının Yaxın Şərqdə məşhur qadınlardan olan Rabiə ilə adaş olduğunu yazır, evdar qadın olan Rabiə könüllü olaraq İslamı qəbul etmiş, naməlum səbəbdən qul alverçisinə kəniz satılmışdır. Alverçi-tacir onu şairin yazdığına görə, Şamaxıya gətirmişdir. Şamaxıda isə Əli Nəccar Rabiə ilə ailə qurmuşdur. Rabiənin atası “Filakusi-Kəbir” ləqəbli bir ordu başçısı, babası isə nəsturilərin xəlifəsi olmuşdur.

Şairin yüksək mənəviyyatlı bir şəxsiyyət kimi yetişməsində Rabiənin əməyi çox olmuşdur. Ana oğluna düzgün yol göstərməyə çalışmış, gözəl və yaxşı öyüdlər vermişdir. Əli Nəccar gənc ikən yoxsulluq ucundan ailəni dolandıra bilmədikdə gənc İbrahimin “ruzisi Rabiənin cəhrəsindən və əyirdiyi yundan” çıxmışdır.

Gənc İbrahimin tərbiyə və təhsilində əmisi Kafiyəddinin və oğlu Vəhidəddinin böyük əməyi olmuşdur. O, ilk təhsilini əmisinin evində və həkimxanasında almışdır. Nəhv, sərf, riyaziyyat, ilahiyyat, təbiyyat və təfsir elminə “mudərrisi” – əmisi, “əqli, vəhmi və hissi” elmlərə “muidi” – əmisi oğlu sayəsində vaqif olmuşdur. Ərəb və fars dillərini öyrənmişdir.

25 il Xaqaniyə atalıq qayğısı göstərmiş Kafiyəddin Ömər Osman oğlu “Töhfətül-İraqeyn”ə görə 545 (1150-51)-ci ildə Şamaxıda ölmüşdür. Xaqani əmisinin ölümünə şeirlər yazmışdır. Bu yazılarda Kafiyəddinin alimliyindən, şəxsiyyətindən, şairə göstərdiyi qayğısından danışılır.

Əmisi oğlu Vəhidəddin Osman Ömər oğlu tibb, nücum, hikmət, nəzm və nəsrdə, “elmi-ədəb”də dərin bilik sahibi olmuş, fəlsəfə və ilahiyyat elmində müasirlərindən seçilmiş, bacarıqlı təbib, cərrah və əczaçı, istedadlı musiqişünas kimi tanınmışdır. O, 559 (1103/04)-cu ildə Şamaxıda vəfat etmişdir.

573 (1178/79)-cü ilin başlanğıcında Təbrizdən kürəkəni Şəhabəddin Şirvaniyə göndərdiyi məktubundan öyrənirik ki, Xaqani ilk kərədən çox sevdiyi bir kəndli qızı ilə evlənmiş, 25 il onunla xoşbəxt yaşamışdır. Məktubda deyilir: “Kiçiyiniz mən 25 il tanrının bağışladığı bir kəndli qızını qorumaq, ona qayğı göstərməkdən ötrü Şirvanda nə qədər baş ağrısı və ürək ağrısı çəkdim ki, yazsam, havanın boşluqları dolar. Mənə qılınc çəkdilər. Mən onun üstünə bir günlüyə də olsa, başqa bir qadınla evlənmədim, onun arzusunu gözündə qoymadım… O mərhumənin xəstəliklərində onun qəmini çəkən, onun qulluqçusu, teşt qoyub-götürəni və ona gərək olan şeyləri verən mən idim. O, dünyadan ayrıldıqda, onun razılığı ilə Şirvandan dışarı çıxdım. And olsun o uca Tanrının duyulmaz varlığına ki, kiçiyiniz mənim vətənimdən uzaqda qalmağımın səbəbi ancaq o mərhumənin ölümüdür. Bu barədə dost və düşmənin başqa fikirləri olsa da, işin gedişinin doğrusu və düzü budur ki, dedim”.

Birinci arvadı öldükdə Xaqaninin, təxminən, 51-ə yaxın yaşı vardı. 551 (1156/57)-ci ildə oğlu Rəşid anadan olarkən anasının 18-19 yaşında olduğunu düşünsək, Xaqaninin birinci arvadı 531 (1136/37)-ci ildə anadan olmuş, 40 ilə yaxın yaşamışdır. Şair həyat yoldaşından 12 yaş böyük olmuşdur.

İkinci Məkkə səfərindən sonra 24 ilə yaxın Təbrizdə yaşayan şairin öz yazılarına görə, Təbrizə gəldikdə bir neçə ay subay yaşadıqdan sonra təbrizlilərin məsləhəti ilə Təbrizin adlı-sanlı adamlarından olan Mühəzzəbəddin Məhbub ibn əl-Vəhidin ocağından evlənmişdir. Şairin ikinci arvadı ilə neçə il yaşadığı məlum deyil. İkinci arvadı öldükdən sonra o, üçüncü kərə evlənmişdir. 

Xaqaninin əsərlərində ancaq birinci arvadından olan oğlanları Əmir Əbdülməcid və Rəşidəddindən söz gedir. Xaqani ikinci Məkkə səfərindən sonra Təbrizdə yazdığı bir şeirində oğlu Rəşidəddinin ölümündən, Əbdülməcid adlı başqa bir oğlunun Şirvanda yalqız qaldığından danışır. 20 yaşında ikən Şamaxıda vəfat edən Rəşid Xaqaninin ən sevimli övladı idi. Rəşiddən sonra, təxminən, 24 il yaşayan şair ölənə qədər sevimli oğlunun nisgilini unutmamış, “o, tez getdi, sən çox qaldın!” deyib özünü qınamışdır.

Şair üç qızı olduğunu, qızlarını Şirvanın ziyalılarına ərə verdiyini göstərmişdir. 586 (1190)-cı ildə Atabəy Qızıl Arslana göndərdiyi məktubdan kürəkənlərindən birinin Müəyyədəddin Mahmud Tiflisi olduğu aydın olur. O, Mühəzzəbəddinə göndərdiyi məktubda da Müəyyədəddindən danışmışdır. Müəyyədəddin 573(1177/78)-cü ildən Təbrizdə yaşamışdır. Xaqani Reydə xəstələnərkən “ölsəm də, oğlum Müəyyədəddinin yanında ölüm” deyərək Təbrizə tələsmişdir. Kürəkəni Müəyyədəddinin Təbrizdə – Xaqaninin yanında yaşadığı şairin başqa yazılarında da öz əksini tapıb.

Xaqaninin 51 illik “Şirvan həyatı” Şirvanşah Mənuçehr və onun oğlu Axsitanın xaqanlığı illərinə düşür. Zəmanəsində “dövlətsiz biliyin və elmin mənasız sayıldığını” yazaraq güzəranının çətinliyindən şikayətlənən gənc 540(1145/46)-cı ildə 19-20 yaşlarında saraya yol tapdıqdan sonra artıq “dolanacağı” olduğunu bildirmişdir. Şirvanşah Mənuçehr sarayına yenicə gəlmiş gənc şairin bacarığına, biliyinə heyran olmuş və ona əmirlik çini vermişdir. Donluq və xələtdən başqa, Mənuçehrdən o zaman üçün böyük pul sayılan 30 min dirhəmlik illik kəsmət alırdı. Mənuçehr xaqanlığın dəbirliyini də ona tapşırmışdı. Bu çin dövlət sirri baxımından, az qala, baş xocalıq – baş vəzirlikdən də üstün idi.

540-548(1145/46-1153/54)-ci illərdə şairin həyatında baş verən başlıca hadisələr dövrünün görkəmli adamları – Xarəzmşah Atsız, Rəşidəddin Vətvat, Xalxal hökmdarı Muhəmməd bin Əbdürrəhman Toğanyürəklə əlaqə yaratması və əmisi Kafiyəddinin ölməsidir. Şairin 544 (1149/50)-cü ildə Atsıza fars və ərəbcə yazdığı iki qəsidə, sonralar yazdığı bir qitə bizə gəlib çatmışdır. 24 yaşında ikən Atsıza göndərdiyi qəsidədən Əlaəddin Atsızı 544(1149/50)-cü ildən tanıdığı aydınlaşır. Belə münasibətlərin yaranmasında Şirvan və Xarəzm arasındakı siyasi-iqtisadi yaxınlıqlar təsirsiz deyildi. Ancaq Xaqani ilə Atsız arasındakı əlaqəni yalnız siyasətə bağlamaq doğru deyildir. Tarixçi Əlaəddin bin Ata Məlik Cuveyninin yazdığına görə, “Atsız fəzl və bilikdə ad çıxarmışdı. Onun farsca yazdığı şeirləri və rübailəri vardır”, yəni Atsız bir şair kimi də Xaqani ilə əlaqə saxlaya bilərdi. Xaqaninin Əlaəddin Xarəzmşah Atsız və Rəşidəddin Vətvatla dostluq və yaradıcılıq əlaqələri şairin şöhrətini daha da artırırdı.

Həmin illərdə şairin Şirvanşahlar sarayında qarşısına çıxa biləcək “söz bahadırı” ancaq Arandan – Gəncədən olan məliküş-şüəra (şairlərin əmiri) Əbüləla Gəncəvi idi. Əbüləlanın sözləri ilə desək, “piri köhən” – qoca dədə ilə “bürnayi-novxastə” – yenicə ayağa durmuş gənc yaradıcılıqda qarşı-qarşıya dayanmışdılar. Bir-birlərini kəskin sözlərlə həcv edən hər iki şairdə mənəm-mənəmlik duyğusu öz sözünü deyirdi. Bu mənəm-mənəmlik Xaqanidə gənclikdən, Əbüləlada isə məliküş-şüəralıqdan irəli gəlirdi. Getdikcə kəskinləşən mübahisələr aralarında ustad-şagird hörmətinin aradan qalxmasına səbəb oldu və sonda siyasi bir rəng aldı. Bədxah qüvvələr Əbüləla-Xaqani münasibətlərindən məharətlə istifadə edərək, Xaqanini Mənuçehrin gözündən salmağa nail olurlar. Belə bir qarışıq vəziyyətdə şair “hadisələrin sıxıntısından” qurtarmaq üçün çıxış yolunu səfərdə gördü. Əslində, səfərə çıxmaq, ölkələr gəzmək onun çoxdankı arzusu idi. Beləliklə, Xaqani 547(1152/53)-ci ilin sonlarında Mənuçehrdən izn alaraq birinci İraq səfərinə çıxdı.

“Töhfətül-İraqeyn”ə görə, şair ilk dəfə Kuhistan və İraqa getmək üçün Şamaxıdan yola düşmüş, Kuhistanı və İraqı gəzdikdən sonra Şirvana qayıtmışdır. O, bu səfərdə ikən 548(1153)-ci ilin məhərrəm ayında (mart) taxta çıxmış Sultan Muhəmməd Mahmud oğlu İraq sultanı, Cəlaləddin Dərgəzini isə onun baş vəziri idi. Cəlaləddin 549(1154/55)-cu ilin sonunadək bu çini daşımışdır. 548(1153/54)-ci ilin yaz və yay aylarında İraqda olan Xaqani 548(1153/54)-ci ilin sonlarında baş verən “oğuz qarışıqlıqlarından” əvvəl səfərini başa vurmuşdur. 549(1154)-cu ilin əvvəllərində Xaqani artıq Şirvanda idi. Yazdığına görə o, Kuhistanda olarkən onun “yeddi vilayətini” gəzmişdir.

İraqdan Şamaxıya qayıdan Xaqani saraya ayaq basmaq belə, istəmir. Mənuçehrin tapşırığı ilə saraya gəlməli olan şairlə Mənuçehr arasındakı danışıqlar “incə” yerə gəlib çatmışdı. Bu görüşdən sonra Mənuçehrlə Xaqani arasındakı soyuqluq daha da artdı və 552(1157/58)-ci ildə şairin həbsi ilə nəticələndi. “Mən” rədifli həbsiyyə belə bir şəraitdə yarandı.

Xaqaninin fikir böhranına son qoymaqda Nəcməddin Əhməd Simgərin mühüm yardımı olmuşdur. O illərdə Nəcməddin Dərbənddə yaşayırdı. Nəcməddinin atası Şirvanşah Fəribürzün ən yaxın adamlarından biri idi. Xaqani 552(1157/1158)-ci ildə Dərbənddə olarkən Nəcməddinin xanəgahında qonaq olmuş, məktublarında onun və Şeyx Osmanın adlarını çəkmişdir. Uzun gecələri şairlə söhbətdə keçirən Nəcməddin Əhməd Xaqaniyə mənəvi dəstək olmuşdur. “Töhfətül-İraqeyn”dəki Xızır surəti də onun prototipi hesab olunur. Nəcməddin Xaqaniyə yazdığı qitədə şairi “təmiz ruhun surəti”, “söz mülkünün əmiri” kimi sözlərlə anmışdır. Xaqaninin Nəcməddin Əhməd Simgərə cavab olaraq yazdığı qəsidədə Şirvanın 545-552(1154/55-1157/58)-ci illərdəki vəziyyəti təsvir olunmuş, Əbüləlanın başçılığı ilə şairə qarşı çıxanların hərəkətlərindən danışılmışdır.

Xaqani 551(1156/57)-ci ildə Kəbə sorağı ilə Şamaxıdan yola çıxaraq yenidən İraqa gəldi. Bu, Xaqaninin ikinci İraq səfəri idi. O, bu səfərində ölkənin şəhər və kəndlərini gəzmiş, iraqlı ziyalılardan hörmət-izzət görmüş, 551(1156/57)-ci ildə Sultan Muhamməd bin Mahmudun Həmədanın beş mənzilliyində olan ordu düşərgəsində olmuş, Sultan onu qəbul etmişdir.

Bağdadda Abbasi xəlifəsi onu böyük hörmətlə qarşılamışdı. Bu təntənəli qəbulun təşkilində Xaqaninin çoxdan tanıdığı Cəmaləddin Mosuli çox iş görmüş, əl-Müqtəfini Xaqani və onun yaradıcılığı ilə tanış etmişdi. Xəlifənin türk qızından doğulan və atasından sonra xəlifə olan oğlu Yusuf da qəbulda iştirak etmişdi. Xaqani əl-Müqtəfinin xəlifəlik sarayının mədəni-siyasi çinlərindən birini – dəbirlik təklifini qəbul etməmişdir. Şair Bağdadın elmi, mədəni həyatı ilə yaxından maraqlanmış, Bağdadın tanınmış alimlərindən Şəhabəddin Əbu Nasr Yusuf Dəməşqi və qardaşı Fəxrəddinin, İmam Əbu Hasən İbn əl-Xəlli və başqalarını hörmətlə anmışdır.

Şair Bağdaddan çıxaraq Kufəyə gəlmiş, oradan Nəcdə sarı yola düşmüş, Badiyədə, Məkkədə olmuşdur. Kufədən Məkkəyə, Məkkədən Mədinəyə, Mədinədən Şama gedən yolların üstündə yerləşən abadlıqları, şəhər və kəndləri gəzmişdir. Məkkədə böyük hörmətlə qarşılanmış, Kəbədə yazdığı qəsidəsi qızıl suyu ilə köçürülmüşdür. Həmin qəsidədə Xaqani Bağdaddan Məkkəyə necə gəldiyini, başına gələn çətinlikləri qələmə almışdır. Məkkə və Mədinədən Şama gələn və Şamın tarixi yerlərini gəzən, məşhur adamlarının qəbrini ziyarət edən şair, daha sonra Mosula gəlmiş və yaxın dostu - Mosul Atabəyinin vəziri Cəmaləddin Mosulinin qəbulunda olmuşdur.

Mosuldan Şamaxıya qayıdan Xaqani daha güclü çəkişmələrlə üz-üzə gəldi. Böyük ümidlə vətənə qayıdan şairin hər addımı izlənilir, çox adamla görüşməyə qoymurdular. Şairlə Mənuçehrin şəxsən özü maraqlanırdı. Xəfiyyələrin gətirdikləri məlumat dərhal Mənuçehrə çatdırılırdı. O, dustaq edilmədən göz dustağı olmuşdu.

Xaqani Şamaxını “darüz-zülm” (“zülm evi”) adlandırmaqda təqsirləndirilirdi. 552-554(1157/58-59)-cü illər şairin böyük təhlükələrlə, çətinliklərlə üz-üzə gəldiyi illərdir. Xaqani bu illərdə yenidən səfərə çıxmış, Təbriz, Həmədan, Qəzvin, Bağdad, Dərbənd və Gəncədə olmuşdur.

552(1157/58)-ci il Xaqaninin həyatının ağır ili olmaqla yanaşı, həm də yaradıcılığının təkmilləşdiyi bir ildir. Şairin şöhrəti artdıqca, düşmənləri də çoxalırdı. Bu illərdə şair İraqda çox məşhurlaşmışdı. “Töhfətül-İraqeyn” bütün İraqda əldən-ələ gəzirdi. Şair “Töhfətül-İraqeyn”ə sonradan yazdığı girişdə bu əsərdəki şeirlərin İraq bazarlarından “üzüağ və başıuca çıxdığını” yazır. Şairin əsərləri Xorasanda, Bağdadda, Mosulda da geniş yayılırdı.

Bəzi mənbələrdə şairin Mənuçehrin xaqanlığı illərində, bəzilərində isə Axsitanın hakimiyyəti illərində həbs edilməsindən danışılır. Bunların hər ikisi doğrudur. Xaqani ata və oğulun xaqanlığı illərində iki dəfə həbs edilmişdir.

Xaqani ilk olaraq 552(1157/58)-ci ildə Mənuçehr Şirvan xaqanı ikən dustaq edilmişdir. Şair Mənuçehrin hakimiyyəti illərində yazdığı “Sövqəndnamə” (“Andnamə”) əsərində zülmdən narazılıq etdiyindən həbsə salındığını, Mənuçehrlə arasında gərginlik olduğundan “həkim” dediyi yaxınlarından birinin tapşırığı ilə bu şeiri Şirvanşahın vəziri Rəziəddin Əbunəsr Nizamülmülkə göndərərək günahkar olmadığını, ədalət istərkən “cəfa” gördüyünü bildirmişdir.

“Sövqəndnamə”dən sonra Xaqani ayaqlarında kündə, boynunda və əllərində zəncir orta çağlar Azərbaycan ədəbiyyatının şah əsərlərindən biri sayılan məşhur “Həbsiyyə”ni yazdı. Şadiabadidən Rzaquluxan Hidayətə kimi, bir çox ədib və alim şairin “Həbsiyyə”sinə şərhlər yazmış, Əmir Xosrov Dəhləvidən Sadıq bəy Sadiqi Əfşara kimi və ondan sonra yazıb-yaradan şairlərin çoxu bu əsərə nəzirələrlə cavab vermişlər. Sonralar Xaqaninin zindanlarda yazdığı şeirlər “Həbsiyyət” (“Həbsiyyələr”) adlandırılmışdır. “Töhfətül-İraqeyn” şairin sözü ilə desək, “Səfərnamə” adlansa da, özü bir “Həbsiyyə”dir. “Həbsiyyə” və “Töhfətül-İraqeyn” şairin şah əsərləridir.

552(1157/58)-ci ildə həbsdən azad edilən Xaqani atası Əli Nəccarın evində “Töhfətül-İraqeyn”ə yeni bölmələr artıraraq ona “Töhfətül-xəvatir və zübdətül-nəvazir” (“Xatirələr ərməğanı və görülmüşlərin seçilmişləri”) adını vermiş, qırx günə bu inciləri sapa düzmüşdür. Atası Əli Nəccarın adına yazdığı dərin məzmunlu şeirini də bu günlərdə yazmışdır. Mənuçehr həbsdən azad etdiyi Xaqaniyə yaxınlaşmaq istəsə də, Xaqani artıq saraydan uzaq gəzirdi…

552(1157/58)-ci ilin sonlarında şairi Dərbənddə görürük. Onun əvvəl də Dərbənd ziyalıları, yaradıcı insanları, hakim dairələri arasında böyük nüfuzu vardı. Həmin illərdə Şamaxı ilə Dərbənd arasında çəkişmə var idi və Şirvanşahlardan narazı olan Xaqani üçün Dərbənd çevrəsi daha təhlükəsiz idi. O vaxt “sahibül-Dərbənd” – Dərbəndin hakimi Seyfəddin Arslan Müzəffər idi. 552(1157/58)-ci ilin sonlarında Dərbəndə gəlib çıxan Xaqani Dərbənd ziyalıları və əmirliyi tərəfindən yaxşı qarşılandı. Şairin Seyfəddinə ərəbcə və farsca yazdığı qəsidədə, Alandağda olan Seyfəddinə göndərdiyi məktubunda, Dərbənddə ikən yazdığı bir neçə şeirində bu haqda maraqlı məlumatlar verilir.

Dərbənddə neçə gün qaldığı bəlli deyil. Ancaq çox keçmədən burada da darıxır. Şairin əvvəlcə Dərbənddə, sonra – 554(1159)-cü ildə isə Gəncədə xəstələndiyi, yorğan-döşəyə düşdüyü məlumdur.

Yataqdan qalxar-qalxmaz Şirvan xaqanı Mənuçehrdən məktub alır. Məktubda Mənuçehr Xaqaninin yubanmadan Şamaxıya gəlməsini tələb edirdi: “Öz xoşuna gəl, gəlməsən, zorla gətirəcəyik”. Mənuçehrin məktubunda Şirvanda siyasi vəziyyətin çox ağır olduğu bildirilir, “sənin bizə tez çatmağın, həm də tez çatmağın gərəkdir” deyilirdi.

Nasirəddin İbrahim Bəkuviyə yazdığı məktuba görə, Xaqani Gəncədən – Nasirəddin İbrahimin yanından Bərdəyə gəlmiş, orada sürgündə olan əmisi oğlu Vəhidəddin Osmanla görüşmüşdür. Bərdədə ikən Mənuçehrdən aldığı məktuba görə o, əmisi oğlu ilə birlikdə Şamaxıya qayıtmalı idi. Mənuçehr Xaqanini və Vəhidəddini Şamaxıya çağırmaqla onların nüfuzundan və məsləhətlərindən bəhrələnmək istəyirdi. Bərdədən Kür çayının qırağına gələn şair Mənuçehrin ovlağına, Şirvan xaqanının ordu düşərgəsinə getmiş, Baqilani bəndinin açılışında iştirak etmiş və Mənuçehrə yazdığı qəsidəni Kafiyəddin təxəllüslü şair dostunun yardımı ilə hökmdara oxumuşdur.

Xaqaninin əmisi oğlu Vəhidəddinə və Mənuçehrin ölümündən sonra Gəncəyə – Nasirəddin İbrahim Bəkuviyə yazdığı məktubunda həyatının 555-559 (1160-1163)-cu illərindən daha çox danışılır. Bu məktuba görə, Xaqani Şirvana qayıtdıqda Mənuçehr idarəetmədə dəbir-katib Xaqaninin məsləhətlərini dinləsə də, şairi istəməyənlər yenə də onu Şirvan xaqanının gözündən salmağa çalışmışlar. Həmin dövrdə Mənuçehrə qarşı hakimiyyət çevrilişinə cəhd olunur. Çevriliş iştirakçılarının fikrincə, Şirvanın 60 saray məmuru öldürülməli, iki yüz adlı-sanlı adamın evi dağıdılmalı idi. Həmin 60 adamdan biri də Xaqani idi. Çevrilişin üstü açıldıqda, onun iştirakçılarına divan tutulur. Lakin vəzifə başına gələnlər arasında da şairi istəməyənlər az deyildi.

Xaqani Baqilani bəndinin bərpası ilə bağlı Gəncədən Şamaxıya qayıtdıqda Şirvanda siyasi vəziyyət yaxşı deyildi. 559(1163/64)-cu ildə Novruz bayramı ərəfəsində Mənuçehrin vəfatı Şirvandakı vəziyyəti daha da çətinləşdirdi. Mənuçehrin yerinə əyləşən Şirvanşah Firidun hakimiyyət uğrunda gedən çəkişmələrdə öldürüldü. Hakimiyyətə Axsitan gəldi.

Xaqani yaradıcılığının ikinci dövründə ayrıca bir mərhələ təşkil edən 559-571(1163/1175/76)-ci illər Axsitan xanlığının birinci onilliyinə təsadüf edir. Şairin sarayla və yeni xaqanla çəkişmələri başladı. Həmin dövrdə Xaqani tez-tez mərhum Şirvan xaqanı Mənuçehri xatırlayır, onun ağıl, bilik, ədalət və mərdliyindən danışır, Şirvanda artıq əmin-amanlığın, dincliyin olmadığından, ədlin ayaq altında tapdalanmasından şikayətlənirdi.

Belə cəsarətli fikirlərinə görə, yeni xaqan Axsitan Xaqaninin dustaq edilməsinə buyruq verdi. Şair ikinci dəfə həbs olundu. O, üç ay zindanda qaldı. Bu hadisə 559 (1163-64)-cu ildə Axsitanın hakimiyyəti ələ keçirməsindən az sonra baş vermişdi. Zindanda yazılmış “Yenə də” rədifli qitədə şair yenə ayaqlarına kündə vurulduğunu bildirir.

Xaqaninin külliyyatına salınmış mədhiyyələrin əksəriyyəti Şirvanşah Axsitanın adına yazılmışdır. O, Təbrizdən Axsitana göndərdiyi məktubda onun adına yazdığı şeirlərlə “Şahnamə” bağladığını bildirir. Lakin yazdıqlarından göründüyü kimi, ölkənin idarə edilməsində şairlə xaqan arasında fikir ayrılığı olmuşdur. Ədaləti idarəçiliyin əsası hesab edən Xaqani hökmdarı ədalətə və insansevərliyə çağırmağı özünə borc bilirdi. Bəzən şair bununla da kifayətlənmir, zülmə, ədalətsizliyə qarşı çıxır, özü demişkən, “dilini saxlamırdı”, yəni şairlə Axsitan arasındakı soyuqluğun, çəkişmənin əsas səbəbi dövlətin idarə olunması ilə bağlı idi. Şairin ədalət anlayışı ilə Axsitanın əməl etdiyi ədalət arasında kəskin fərq var idi.

569-70(1173/74/75)-ci illərdə Axsitanın Xaqaniyə qarşı soyuqluğu daha da artır. Yazdığına görə, Axsitan bu günlərdə onun “iqta” və “baratını” geri almışdı. 571(1175/76)-ci ildə şairin ailəsində bir-birinin ardınca baş verən hadisələr – 20 yaşlı oğlunun, yenicə doğulmuş qızının və sevimli arvadının ölümü, eləcə də hakim dairələr ilə üz-üzə gəlməsi onu birdəfəlik Şirvandan uzaqlaşmağa məcbur etdi.

571(1175/76)-ci ilin ikinci yarısında Xaqani Məkkə səfəri adı ilə Şamaxıdan uzaqlaşmaq qərarına gəlir. Həmin vaxt Bağdadın xəlifəsi əl-Müstəzi (566-575 (1170/71-1179/80) idi. Şairin yazdığına görə, həmin vaxt Məkkədə qarışıqlıq idi. Xaqani ikinci Məkkə səfərində xəlifənin qəbulunda olmuşdur.

Birinci Məkkə səfərində olduğu kimi, Xaqani yenə Bağdadın gözəlliyindən yazsa da, şəhərdəki mənəvi düşkünlüyü bəyənməmişdir. Həmin səfər əsnasında şairin Mədain şəhərinin xarabalıqlarından duyduğu ruhi sarsıntı, dərin kədər nəticəsində dünya ədəbiyyatının incilərindən biri – məşhur “Mədain xərabələri” əsəri yarandı.

Bağdaddan Mosul yolu ilə Diyarbəkrə gələn şair bir neçə gün sonra Təbrizə yola düşmüşdür. Təbrizlilər böyük bir izdihamla Təbriz yaxınlığında bir kəndə qonaq düşən şairin yanına gələrək onu təmtəraqla şəhərə gətirmişlər.

Xaqaninin Təbrizə gəldiyini eşidən Axsitan şairə məktub yazaraq onu Şirvana dəvət etsə də, Təbrizi özünə ikinci vətən seçən Xaqani 572(1176)-ci ilin payızından 595(1199)-ci ilin şəvvalına – ömrünün sonunadək Təbrizdə yaşamışdır. Məktublarından məlum olur ki, ilin qış aylarını Təbrizdə olmuş, qalan aylarını səyahətdə keçirmiş, “Axar su kimi bir yerdə dayanmamışdır”.

Xaqani 572(1176/77)-ci ilin payızında Təbrizə gəldikdə, əvvəl Ağsunqurlu Əhmədililər sülaləsinin əlində olan şəhər artıq bir ildən çox idi ki, Eldəgizlərin əlinə keçmişdi. Təbrizdə yaşadığı illərdə saraylardan uzaq gəzən şair Qızıl Arslana ünvanladığı məktubda da “şahlarla üzülüşdüyünü” yazmışdır.

Şirvana geri qayıtmaq üçün dəfələrlə təklif alan şair Şirvana qayıtmayacağının səbəbini ikinci Məkkə səfərindən sonra Axsitanın məktubuna göndərdiyi cavabda, “Bundan artıq dözə bilməz” rədifli qəsidədə açıqlamış, Şirvanda çəkdiyi sıxıntıları Axsitana sadalayaraq, artıq “Padşahların dərgahından uzaq olduğunu” bildirmişdir. Şair Şirvana dönməsə də, Təbrizdə yaşadığı 24 il ərzində doğma yurdla əlaqəsini kəsməmiş, Şirvanın ziyalıları və dövlət xadimləri ilə mütəmadi olaraq məktublaşmışdır.

579(1182/83)-cu ildə filosof Eynəddin Zəncani Təbrizə gələrək Xaqaniyə Azərbaycan alimi Qütbəddin Əbhəridən məktub gətirdikdə, şairin yazdığına görə, o, Əxlat yaxınlığında imiş. Şair ikinci Məkkə səfərindən sonra dəfələrlə Kiçik Asiya, Ərciş, Diyarbəkr, Muş və başqa yerlərdə olmuş,  hər yerdə sevgi ilə qarşılanmışdır. Ərciş və Muş səfərləri ilə bağlı olan şeirlərində şair Ərciş şəhərinin rəisi Şəmsəddin Mahmud bin Əlinin ona göstərdiyi qayğıdan danışır. Əxlat və Ərcişin yaxınlarında yaşayan nəsturilər də şairi böyük sevinclə qarşılamışlar. Sonralar Konyada olduğu, Qılınc Arslan Səlcuqi ilə görüşdüyü “Əst” rədifli rübaisindən bəlli olur. Xaqani Şamaxıda yaşadığı illərdə iki dəfə Xorasana getmək istəsə də, bu istəyinə çata bilmir. Şair 573(1177/78)-cü ildə Xorasan səfəri məqsədilə Reyə gəlmişdir. Lakin Xorasana getməsinə icazə verilməmişdir; saraylardan üz çevirməsini ona böyük günah saymışlar. Təbrizə qayıdan şair görkəmli Azərbaycan tarixçisi, hüquqşünas və yazıçısı Qazi Rüknəddin Xoyi ilə görüşmüşdür. “Raiyyə” əsərində də şair Qazi Rüknəddin Xoyi, Rüknəddin Razi, Əminəddin və Tacəddin Razinin adlarını çəkir. “Raiyyə” Xaqaninin Xorasan məqsədli Rey səfərinin yekunu sayılmalıdır. 580(1185)-ci ildə Xaqani yenə də Xorasana getmək üçün Kuhistana gəlmiş, lakin yenə də Xorasana buraxılmamışdır. O, “Xorasanda taparam” rədifli şeirini həmin günlərdə yazmışdır. Bu illərdə Cəmaləddin Mosulinin oğlu ilə yaxın olan Xaqani Mosul Atabəyi Seyfəddin, onun vəziri Mücahidəddin Qaymazla da yaxınlıq etmişdir.

Xaqani həyatının 580-595(1185/1199)-ci illərini Təbrizdə keçirmişdir. Həmin illərdə Marağa, Xoy, Ruindej, Zəncan, Qəzvin, Dərgəzin, Həmədan və Mərəndi dönə-dönə gəzmişdir. O dövrdə yazdığı şeirlərində dostları Qütb, Şəms, Nəcm, Əbubəkr və Şəhabın adlarını çəkmiş, Cəmaləddin İsfahani, Rafei, Cəlaləddin Xari, Əsirəddin Əxsikəti, Mücirəddin Beyləqani, Zəhirəddin Fəryabi və başqa alim-şairlərlə əlaqə saxlamışdır. Zəhirəddin Fəryabiyə yazdığı məktub bizə gəlib çatmışdır.

Xoy şəhərinin rəisi və Eldəgizlər dövlətinin görkəmli xadimi, alim, ədib Xacə İmad Xoylu Xaqaninin ən yaxın arxadaşlarından biri idi. Xacə İmad Xoylu Xaqani və Nizaminin ən yaxın himayədarlarından sayılır. Deməli, şairin əlaqə saxladığı, yazışdığı şəxslərin əksəriyyəti Azərbaycanın adlı-sanlı adamları olmuşdur. Bu da XII yüzillikdə Azərbaycanda mədəni həyatın inkişaf etdiyini göstərir.

Təqiyəddinin yazdığına görə, Xaqani ömrünün sonlarında “badi fətq” (qarın boşluğunun yırtılması) xəstəliyinə tutulmuş və xəstəliyin kəskinləşməsi nəticəsində də vəfat etmişdir. O, 75 il yaşamış, 595-ci ilin şəvval (1199-cu ilin avqust) ayında dünyasını dəyişib Təbrizdə “Məqbərətüş-şüəra” qəbristanında basdırılmışdır. Şairin məzarı XII yüzillikdən bəri, Təbrizdə böyük hörmətlə qorunur. Son illər “Məqbərətüş-şüəra”da basdırılmış bir sıra görkəmli şəxsiyyətlərə, o cümlədən Xaqaniyə abidə ucaldılmışdır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.11.2026)

 

Rəqsanə Babayeva,

”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

 

Bəzən həyat insana elə suallar verir ki, onların cavabını nə kitabların səhifələrində tapmaq olur, nə də başqasının təcrübəsində. İnsan həmin suallarla tək qalır. Nə qədər güclü olmalıyam? Nə vaxta qədər gözləməliyəm? Niyə bəzi şeylər mənim başıma gəlir? Niyə bütün səbrimə, yaxşı niyyətimə, mübarizəmə baxmayaraq, həyat məndən yenə nələrisə almağa davam edir? Və ən ağırı: mən bunların hamısına dözməliyəmmi? Bəlkə də insanın taleyi ilə ən böyük qarşıdurması məhz bu sualdan başlayır. Çünki bir yerdən sonra yaşananlara dözmək deyil, niyə dözdüyünü anlamaq çətinləşir.

 

Biz taleyi çox vaxt dəyişdirilməsi mümkün olmayan bir hökm kimi qəbul edirik. Elə bil insan dünyaya gələndə onun üçün görünməz bir yol çəkilir və o, həmin yolun üzərində baş verənləri sadəcə yaşamalıdır. Qarşısına çıxan itkilər, ayrılıqlar, gecikmiş arzular, qarşılıqsız sevgilər, haqsızlıqlar, gözlənilməz sarsıntılar... Hamısına bir ad tapırıq: tale. Bəzən bu söz insanı sakitləşdirir, bəzən isə onun etiraz etmək haqqını əlindən alır. Çünki hər şeyi taleyin üzərinə qoyduqda insan öz ağrısının səbəblərini araşdırmaqdan, dəyişə biləcəyi şeyləri dəyişdirməkdən, hətta özünü müdafiə etməkdən belə vaz keçə bilir.

Bəs tale həqiqətən insanın qarşısına çıxan hər şeydirmi, yoxsa bəzən bizim qərar verməyə cəsarət etmədiyimiz həyatın adıdır? Bəlkə də insanın taleyində baş verənlərlə öz seçimləri arasında görünməyən bir sərhəd var. Həmin sərhədi ayırd etmək isə həyatın ən çətin dərslərindən biridir.

İnsan hər şeyi seçə bilmir. Hansı ailədə dünyaya gələcəyini, hansı insanları itirəcəyini, hansı xəstəliklərlə, hansı haqsızlıqlarla qarşılaşacağını, kimlərin onu yarı yolda qoyacağını müəyyənləşdirə bilmir. Həyatın bəzi hadisələri insanın iradəsindən kənarda baş verir. Bunu qəbul etmək lazımdır. Amma insanın dəyişdirə biləcəyi şeylər də var: özünə münasibəti, sərhədləri, seçimləri, susmağı və danışmağı, qalmağı və getməyi, yenidən başlamaq qərarını. Təəssüf ki, bəzən insan dəyişdirə bilmədiyi hadisələrlə o qədər mübarizə aparır ki, dəyişdirə biləcəyi həyatını da həmin mübarizənin içində itirir.

 

Bizə səbirli olmağı öyrədiblər. Hər çətinliyin keçəcəyini, hər yaranın sağalacağını, hər qaranlığın sonunda işıq olduğunu söyləyiblər. Bu sözlərin içində həqiqət var. Amma heç kim səbrin də bir həddi olduğunu, insanın hər ağrını daşımaq məcburiyyətində olmadığını kifayət qədər izah etməyib. Bəzən səbir insanı qoruyur, bəzən isə onu öz ağrısının içində saxlayır. Bəzən gözləmək müdriklikdir, bəzən isə insanın öz həyatını təxirə salması. Bəzən bağışlamaq ürəyin böyüklüyüdür, bəzən isə eyni haqsızlığa yenidən qapı açmaqdır. Hər şeyin adı səbir deyil. Hər susqunluq da böyüklük sayılmır.

İnsan niyə özünə qarşı bu qədər amansızdır? Başqasının yorulduğunu görəndə ona dincəlməyi məsləhət görür, amma özü yorulanda dayanmağa utanır. Başqasının incikliyini anlayır, amma öz incikliyini əhəmiyyətsiz hesab edir. Bir dostuna haqsızlıq edildikdə onun haqqını müdafiə edir, özünə qarşı haqsızlıq ediləndə isə vəziyyəti izah etməyə, qarşı tərəfi anlamağa, səbəblər tapmağa çalışır. Sanki öz ağrısına haqq qazandırmaq üçün əvvəlcə onun kifayət qədər böyük olduğunu sübut etməlidir. Halbuki insanın incimək üçün başqalarının təsdiqinə ehtiyacı yoxdur.

Bəlkə də bizə ən çox zərər verən şey yaşadıqlarımızdan daha çox, yaşadıqlarımıza verdiyimiz mənalardır. Bir itkidən sonra özümüzü günahlandırırıq, bir ayrılıqdan sonra yetərsiz olduğumuzu düşünürük, uğursuzluqdan sonra həyatın bizə qarşı olduğunu zənn edirik. Başqasının seçimi ilə öz dəyərimizi ölçürük. Kiminsə bizi sevməməsini sevilməyə layiq olmadığımızın sübutu hesab edirik. Halbuki bir insanın bizi seçməməsi bizim dəyərimizi azaltmır. Bir qapının üzümüzə bağlanması bütün yolların bitməsi demək deyil. Bir münasibətin sona çatması insanın sevgi qabiliyyətinin tükənməsi deyil. Bir arzunun gerçəkləşməməsi insanın arzulamaq haqqını əlindən almır.

Amma bunu bilmək ağrını dərhal yox etmir. İnsan bəzən həqiqəti anlayır, amma hissləri həmin həqiqətə çatmaqda gecikir. Ağıl bir qərarın doğru olduğunu qəbul edir, ürək isə hələ də əvvəlki yerdə gözləyir. İnsan birinin geri dönməyəcəyini bilir, amma hər səsdə onun addımlarını axtarır. Bir gün hər şeyin dəyişdiyini anlayır, amma köhnə günlərin həsrətindən qurtula bilmir. Həyatın ən mürəkkəb tərəflərindən biri də budur: insanın anlamaqla qəbul etmək arasında keçdiyi uzun məsafə.

Bəzi ağrılar keçmir, sadəcə insan onlarla yaşamağı öyrənir. Bəzi itkilər unudulmur, sadəcə zaman keçdikcə gündəlik həyatın içində başqa bir yer tutur. İnsan yenidən gülür, işləyir, sevinir, gələcək haqqında düşünür. Kənardan baxanlar onun hər şeyi geridə qoyduğunu zənn edə bilərlər. Halbuki insanın daxilində heç kimin bilmədiyi bir otaq qalır. O otağın qapısı bəzən təsadüfi bir mahnı ilə, bir tarixlə, bir qoxu ilə, bir xatirə ilə açılır. Və insan bir anlıq yenidən əvvəlki ağrının qarşısında dayanır. Bu, zəiflik deyil. Bu, insan yaddaşının və bağlılığının təbii tərəfidir.

Elə buna görə də hər kəsə eyni cür güclü olmağı məsləhət görmək doğru deyil. Çünki insanların daşıdığı yüklər eyni deyil. Kiminsə bir ayrılıq adlandırdığı hadisə başqasının bütün həyatını dəyişə bilər. Kiminsə adi hesab etdiyi bir gün digərinin illərlə gözlədiyi bir möcüzə ola bilər. Biz başqasının ağrısını onun üzündəki ifadəyə görə ölçə bilmərik. Bəzən ən çox gülümsəyən insanın içində ən ağır mübarizə gedir. Bəzən ən sakit görünən adamın daxilində minlərlə cavabsız sual yaşayır. İnsanların həyatına hökm verməzdən əvvəl onların hansı yollardan keçdiyini bilmədiyimizi xatırlamalıyıq.

Məni düşündürən başqa bir məsələ də budur: niyə yaxşı insanlara həmişə yaxşı şeylər olacağına inanmaq istəyirik? Bəlkə də ədalətli dünya arzusuna o qədər ehtiyac duyuruq ki, baş verən hər ağrının arxasında mütləq bir səbəb, hər itkinin içində gizli bir mükafat axtarırıq. Elə bil insan nə qədər yaxşıdırsa, həyat da ona bir o qədər mərhəmətli davranmalıdır. Amma gerçəklik həmişə belə deyil. Yaxşı insanlar da itirir, haqsızlığa uğrayır, xəstələnir, tərk edilir, arzularına çata bilmir. Pis niyyətli insanların bəzən rahat yaşaması, vicdanlı insanların isə ağır sınaqlarla üzləşməsi həyatın ən çətin qəbul edilən ziddiyyətlərindəndir.

Bəlkə də ədalət həmişə hadisələrin necə baş verməsində deyil, insanın həmin hadisələr qarşısında öz mənəvi mahiyyətini qoruyub-qoruya bilməməsindədir. Amma bu fikir də hər ağrının qarşısında insandan qəhrəmanlıq tələb etmək üçün istifadə edilməməlidir. Çünki insanın hər sınaqdan mütləq daha müdrik, daha güclü, daha səbirli çıxması vacib deyil. Bəzən o, sadəcə yorulur. Bəzən sınır. Bəzən özünə gəlmək üçün uzun zamana ehtiyac duyur. Bəzən heç bir dərs çıxarmadan sadəcə yaşamaq istəyir. Hər ağrını mənəvi inkişafın vasitəsinə çevirmək də insana qarşı başqa bir haqsızlıqdır. Ağrı həmişə müəllim olmur. Bəzən ağrı sadəcə ağrıdır və insanın ondan qurtulmaq istəməsi tamamilə təbiidir.

İnsan öz taleyinə nə qədər dözməlidir? Məncə, bu sualın cavabı dözümün miqdarı ilə ölçülməməlidir. Əsas məsələ nəyə dözdüyümüzü, niyə dözdüyümüzü və bu dözümün bizi hara apardığını anlamaqdır. Əgər səbir bizi daha sağlam bir qərara, daha yetkin münasibətə, daxili tarazlığa aparırsa, onun mənası var. Amma səbir bizi hər gün bir az da kiçildir, özümüzə inamımızı azaldır, insanlığımızı və sevincimizi əlimizdən alırsa, orada dayanıb düşünmək lazımdır. Hər şeyi qəbul etmək məcburiyyətində deyilik. Hər kəsi həyatımızda saxlamaq, hər münasibəti qorumaq, hər haqsızlığa susmaq borcumuz yoxdur.

Bəzən insanın taleyinə qarşı ən böyük üsyanı getməkdir. Bəzən qalmaqdır. Bəzən heç nəyi dəyişə bilmədiyini qəbul edib özünü günahlandırmağı dayandırmaqdır. Bəzən isə illərdir qorxduğu bir qərarı verməkdir. Bu qərarların heç biri asan deyil. Çünki insan yalnız gələcəyindən deyil, keçmişindən də ayrılmaqda çətinlik çəkir. Verdiyi illəri, çəkdiyi zəhməti, qurduğu xəyalları, etdiyi fədakarlıqları geridə qoymaq istəmir. Düşünür ki, bu qədər dözmüşəmsə, bir az da dözməliyəm. Halbuki keçmişdə çox şeyə dözmüş olmaq gələcəkdə də eyni ağrını yaşamaq üçün səbəb deyil. İtirilmiş vaxtı xilas etmək naminə qalan ömrü də itirmək olmaz.

Həyatın insana borclu olduğu şeylər varmı? Bəzən bu sualı vermək belə insana qəribə gəlir. Çünki bizə həyatın heç kimə heç nə vəd etmədiyi deyilir. Bəli, həyat heç kimə istədiyi hər şeyi verməyə borclu deyil. Amma insanın özünə borclu olduğu şeylər var. Özünə hörmət, özünü qorumaq, yaşamaq istəyini itirməmək, öz həqiqətinə xəyanət etməmək. İnsan başına gələn hər şeyi seçməyə bilər, amma özünü hər hadisənin qurbanı kimi yaşamağa məcbur da deyil. Onun əlində həmişə bütün cavablar olmur, amma sual vermək haqqı var. Hər qapını aça bilməz, amma bağlı qapının qarşısında ömürlük gözləmək məcburiyyətində də deyil.

Bəlkə də insanın ən böyük azadlığı başına gələnləri dəyişməkdə deyil, onların qarşısında özünü tamamilə itirməməkdədir. Bu, hər şeyə qalib gəlmək demək deyil. Bəzən qalib gəlmək sadəcə yenidən səhər açıldıqda pəncərəni açmaq, bir fincan çay hazırlamaq, sevdiyin bir mahnını dinləmək, kiçik bir işə başlamaqdır. Bəzən bütün həyatını dəyişmək yox, yalnız bu gününü bir az daha yaşana bilən etmək kifayətdir. İnsan böyük möcüzələri gözləyərkən kiçik həyat anlarını gözdən qaçırmamalıdır. Çünki ömür yalnız böyük hadisələrdən ibarət deyil. Bəzən insanın yenidən həyata bağlanması ən adi bir anın içində başlayır.

Mən taleyə tamamilə təslim olmağın tərəfdarı deyiləm. Eyni zamanda insanın hər şeyi öz iradəsi ilə dəyişə biləcəyinə də inanmıram. Çünki həyat nə qədər iradəli olsaq da, bizim nəzarətimizdən kənarda qalan hadisələrlə doludur. Bəlkə də həqiqi müdriklik bu iki həqiqətin arasında dayanmağı bacarmaqdır: dəyişdirə bilmədiyin şeylərlə özünü məhv etməmək, dəyişdirə biləcəyin şeylər qarşısında isə qorxudan susmamaq. İnsan bəzən taleyi ilə barışmalı, bəzən də ona etiraz etməlidir. Əsas odur ki, bu barışıq özündən imtina, bu etiraz isə özünü məhv etmək olmasın.

Və bir gün insan geriyə baxanda anlayır ki, həyatında ən böyük mübarizə həmişə başqaları ilə olmayıb. Bəzən o, öz qorxuları ilə, öz susqunluğu ilə, özünü günahlandırması ilə, getməli olduğu halda qaldığı yerlərlə, başlamalı olduğu halda gözlədiyi günlərlə mübarizə aparıb. Bəzi döyüşlərdə qalib gəlib, bəzilərində uduzub. Bəzi insanları qoruyub, bəzilərini itirib. Bəzi arzularına çatıb, bəzilərini ürəyinin bir küncündə saxlayıb. Amma bütün bunların içində bir şeyi unutmamalıdır: onun həyatı yalnız başına gələnlərdən ibarət deyil, başına gələnlərdən sonra özünə necə bir həyat quracağından da ibarətdir.

Bəlkə də taleyə verəcəyimiz ən dürüst cavab budur: Mən hər şeyi dəyişə bilmərəm, amma hər şeyin məni dəyişdirməsinə də icazə verməyəcəyəm. Mən itirə bilərəm, amma itirdiklərimdən ibarət deyiləm. Mən yorula bilərəm, amma yorğunluğum mənim sonum deyil. Mən bəzən susa bilərəm, amma susmağım razı olduğum anlamına gəlmir. Mən hər kəsə çata bilmərəm, amma özümə çatmaqdan vaz keçməyəcəyəm.

 

Çünki insanın taleyinə nə qədər dözməli olduğunu müəyyən edən təkcə həyatın ona yaşatdıqları deyil. Həm də onun öz həyatına nə qədər dəyər verdiyidir. Bəzən dözmək lazımdır, bəzən müqavimət göstərmək, bəzən buraxmaq, bəzən yenidən başlamaq. Amma heç vaxt özünü yaşamağa layiq görməkdən vaz keçmək olmaz.

Və məncə, insanın taleyə qarşı ən böyük etirazı bir gün ayağa qalxıb həyatın qarşısında dayanmasıdır. Heç nə olmamış kimi deyil, heç nəyi unutmuş kimi də deyil. Bütün ağrıları, itkiləri, cavabsız sualları ilə birlikdə... Və yenə də yaşamağı seçərək.

Çünki həyatın bizə nə verəcəyini həmişə seçə bilmərik. Amma özümüzü həyatın əlindən almaq məcburiyyətində də deyilik. Bəzən insanın ən böyük qələbəsi taleyini dəyişmək deyil, taleyinin onu özündən uzaqlaşdırmasına imkan verməməkdir.

 

 “Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.11.2026)

Cümə axşamı, 05 Noyabr 2026 15:36

“Bir şair, bir şeir” Ahmet Zeki Yeşil ilə

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

 

Qardaş Türkiyənin dəyərli şairlərindən Ahmet Zeki Yeşilin “VE İZMİR” adlı şeirini “Bir şair, bir şeir” rubrikasında əziz oxucularımıza təqdim edirik...

 

VE İZMİR

 

Çay ve çıtır gevrek

Ve tulum peyniri

Ve sen

Ve de İzmir...

Nasıl unuturum seni?

 

Sokakları deniz ve kız kokan şehrim

Victor Hugo’nun benzettiği kadar varsın

Mavi gözlü prensesim!

Şimdi

Şevkimiz bir

Meşkimiz bir

Kemeraltı’nda şarkılarımız çalınıp söylenir.

Havra Sokağı’nda görülme ihtimalin varmış gibi

Kaybolursun bak!

Tut elimi...

 

Kordonboyu’na sıfır olan gözlerin

Baktığın her yer bir yeşilliğin ortası.

Palmiyeler, imbat ve martılar...

İçimi cız ettiren zeybek havası

Saat Kulesi’nde duran zaman

Alsancak-Karşıyaka vapurundaki ilk sigaram

Hepsi sensin efsunlu sevgili.

 

Sanki

Dünyaya seninle gelmişim

Zaman beş bin yıl öncesi

Ne çok özlemişim!

 

Varyant’tan Konak’a bıraksan kendini

Saçların yarışır rüzgârda

Ve denize çıkan her yolda

Dario Moreno bekler bizi

Bugün gibi.

 

(İzmir’in Dağlarında Çiçekler Açar/İzmir Şiirleri Antolojisi-2010)

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.11.2026)

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının birgə layihəsində sizlərə çağdaş türk dünyasının gənc şairlərinin  şeirlərini təqdim etməkdəyik. Növbədə qazax şairi Sayat Kamşıqerdir.

 

Sayat KAM­­ŞI­­QER

(Qazaxıstan) 

1 may 1978-ci il­­də Qa­­za­­xıs­­ta­­nın Se­­mey şə­­hə­­ri­­nin Ke­­zen­­su kən­­din­­də do­­ğu­­lub. Qa­­za­­xıs­­tan Ya­­zı­­çı­­lar Bir­­li­­yi­­nin üz­­vü, Dün­­ya Gənc Türk Ya­­zar­­lar Bir­­li­­yi­­nin Məs­­lə­­hət Şu­­ra­­sı­­nın üz­­vü­­dür.

 

SƏNƏ...

Minlərcə sual var, buraxmaz məni,
Quşları gözləyən bir bağ kimisən.
Çalış ki, itirmə, itirsən əgər,
Tapmazsan, min il də məni sən gəzsən.

Damarlar təzyiqdən gərilir sanki,
Qışqırmaq üzrədir gücüm-qüvvətim.
Ruhum istədiyi yeganə şey var –
Şirin sözün və qoynundur həsrətim.

Minlərcə sual var, buraxmaz məni,
Gələcək günlər də müəmma dolu.
Qırma ürəyimi, qırma heç zaman,
Qırılsam, tapmaram toplanmaq yolu.

Susadım bu eşqin yağmuruna mən,
Duyğularım saralmadı, solmadı.
Səndən tək istəyim yanımda olmaq,
Gülüşündən, gözlərindən doymadım.

 

 Uyğunlaşdırdı: İntiqam Yaşar

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.11.2026)

Çərşənbə, 04 Noyabr 2026 16:40

Türk dünyası məşhurları – Toğrul bəy

NigarXanəliyeva,

“Ədəbiyyatvə incəsənət” portalınınXüsusiLayihələr şöbəsi

 

 

TürkMədəniyyətivə İrsiFonduilə Azərbaycan ƏdəbiyyatFondunun “Ədəbiyyatvə incəsənət” portalındayayımlananTürkdünyası məşhurları layihəsində bügünkü təqdimatToğrulbəybarədədir.

 

Toğrulbəy (Tuğrulbəy, tamadı — Rüknəddin ƏbuTalibMəhəmmədTuğrulbəyibnMikail) XI əsrdə Səlcuqilərdövlətininbanilərindənbiri, böyüktürksərkərdəsivə dövlətbaşçısı idi. O, türkvə islamtarixində mühümsiyasivə mədənidönüş nöqtəsininsimvolukimiqəbuledilir. Toğrulbəyinrəhbərliyiilə Səlcuqiləryalnızsiyasigücqazanmadılar, həmdə türk-islammədəniyyətininYaxın Şərqdə yenibirmərhələsinibaşlatdılar.

Toğrulbəyinatası Mikail, SəlcuqnəslininbanisiolanSəlcuqbəyinoğludur. BunəsilOğuztürklərininQınıqboyunamənsubidi. Toğrulbəytəxminən 990–995-ciillərdə anadanolmuş və gəncyaşlarındanetibarənatası və əmisiArslanYabquilə birlikdə OrtaAsiyadasiyasifəaliyyətlərdə iştiraketmişdir. Səlcuqtayfaları odövrdə Xorasan, Mavəraünnəhrvə İran ərazilərində köçərihəyattərzisürür, lakintədricənsiyasibirlikyaratmaqyolundaaddımlaratırdılar.

Toğrulbəyintarixisəhnəyə çıxışı əsasən 1030-cuillərə təsadüfedir. ƏmisiArslanYabqununQəznəvilərtərəfindən əsiralınmasındansonraSəlcuqtayfalarınınrəhbərliyiToğrulbəyvə qardaşı Çağrı bəyin əlinə keçmişdir. Qardaşlar əvvəlcə Xorasandamüstəqilbirsiyasigückimiformalaşmağa çalışdılar. 1040-cı ildə Dandanakandöyüşündə Toğrulvə Çağrı bəylərQəznəviləriməğlubedərəkSəlcuqilərdövlətinin əsasını qoydular. Buhadisə türktarixində birdönüş nöqtəsikimiqiymətləndirilir, çünkibuqələbə nəticəsində türktayfaları OrtaAsiyadan İranvə Mesopotamiyaistiqamətində geniş ərazilərə yayıldılar.

DandanakanqələbəsindənsonraToğrulbəydövlətinsiyasiidarəçiliyini öz üzərinə götürdü. O, dövlətinmərkəziniRey şəhərinə köçürərək, buradagüclü mərkəzləşmiş idarəetmə sistemiqurdu. Onundövründə dövlətinsərhədləriXorasan, İran, Azərbaycan, İraqvə Anadolununbirhissəsini əhatə edirdi. Toğrulbəyhəmdə islamdünyasındasiyasibirliyibərpaetməyə çalışırdı. O, Abbasilərlə yaxınmünasibətlərquraraq, 1055-ciildə Bağdadı Şiə Büveyhilərinhakimiyyətindənazadetdivə Abbasixəlifəsi əl-Qaiminhimayədarı elanolundu.

Bağdadadaxilolarkənxəlifə əl-QaimToğrulbəyi “Şərqinvə Qərbinhökmdarı” (“Məlikü’l-Məşriqvə’l-Məğrib”) tituluilə təltifetdi. Buhadisə türk-islamtarixində xüsusi əhəmiyyətdaşıyırdı, çünkihəminandanetibarəntürkhökmdarları islamaləmininsiyasiqoruyucuları rolunu öz üzərlərinə götürdülər. Toğrulbəyinsiyasətinəticəsində Səlcuqilərtəkcə hərbibaxımdandeyil, həmdə mədənivə dinibaxımdan İslamsivilizasiyasının əsasdayaqlarındanbirinə çevrildilər.

Toğrulbəyindövründə dövlətininzibatisistemiformalaşmağabaşladı. VəzirNizamülmülktərəfindənhəyatakeçirilənislahatlar, iqtasistemivə idarəetmədə türklərlə farslarınharmonik əməkdaşlığı budövlətinuzunömürlü olmasına şəraityaratdı. Toğrulbəy, həmçinin, elmvə mədəniyyətə böyük önəmverirdi. Onunhakimiyyətidövründə mədrəsələr, kitabxanalarvə diniocaqlaraçılmış, Bağdadvə Reykimi şəhərlərintellektualmərkəzlərə çevrilmişdi.

Toğrulbəy 1063-cü ildə Rey şəhərində vəfatetmişdir. Onun ölümü Səlcuqiimperiyası üçünböyükitkiidi, lakino, ardındamərkəzləşmiş, güclü birtürk-islamdövlətiburaxmışdı. Hakimiyyətdənsonrataxtaqardaşı oğluAlpArslankeçdivə Səlcuqiimperiyasını dahadagücləndirdi.

Toğrulbəyintarixi əhəmiyyətiondanibarətdirki, o, həmtürkdövlətçilik ənənəsiniislamsiyasisistemiilə birləşdirmiş, həmdə türkxalqlarınınmədənivə siyasinüfuzunuYaxın Şərqə yaymışdır. O, təkcə sərkərdə deyil, həmdə dövlətqurucusuidi.

 

“Ədəbiyyatvə incəsənət”

(04.11.2026)

 

 

Çərşənbə, 04 Noyabr 2026 17:32

“Bir şair, bir şeir”də Ayşən Rəhimdir

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı sizlərə çağdaş türk dünyasının gənc şairlərinin şeirlərini təqdim edir. 

Sıradakı həmyerlimiz Ayşən Rəhimdir.

 

Ayşən RƏHİM

(Azərbaycan)

 

***

 

Bir gün mən gedəcəyəm...

Nəhayət, büküləcək günəşin biləyi, 

Son dəfə izləyəcək dözülməz zaman  qürubu

addım-addım...

Sonsuzluğa uzanan yolumu

Sovuracaq yoxluğun küləyi ...

Bir gün mən öləcəyəm...

Söküləcək ulduzlar bir-bir

Gecə libasından.

Və utanmadan soyunacaq gecə

 kainatın qarşısında..

Uçacaq bütləri məbədlərin,

Tapdanacaq bütün müqəddəslər...

Qırılacaq qapısı arzuların,

Dualar yağacaq göyüzündən.

Geyinəcək ovuclarımı əbədi...

Bu gün mən öləcəyəm..

Sükut asılır

Lal olmuş yalnızlığımdan.

Eşidilir indi ölümün səsi uzaqdan,

Həyatım öləziyir.

Gecikən yoxluğa qaçır ayaqlarım,

Avazıyır ümidlərin rəngi,

Qarışır heçliyin əlamətinə: qara qaranlığa..

İndi mən öləcəyəm,

yüküylə birgə arxamca gəlir

Dünənlərə yığılan bütün keçmişlər...

Toxunulmamış bir gələcək boğuldu

Bilinməyən sularda...

Və bir həqiqətin parçası olmaq arzusu

Doğuldu...

Ölürəm...

Zaman keçərkən üstümdən

Neçə həyat bitəcək mənimlə?

Kimisi unudacaq keçmişin  rəflərində

Tozlu məzhərin səhifələrində...

Kim isə miras buraxdığım xatirələrdən

Yapışacaq...

Və bir gün heç nə qalmayacaq məndən...

Bircə

Qibləsiz müqəddəslərin qarğışı,

Simasız başdaşı,

Və  göz yaşı..

Ölürəm...

Səsim asılacaq qulaqlarından

Neçə öpülməmiş sözlərim düşəcək

Dodaqlarından...

 

 “Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.11.2026)

 

 

 

Mina Rəşid,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Bu günlərdə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Natəvan klubunda gənc yazıçı Gül Turanın “EON” romanının təqdimat mərasimi keçirilib. Tədbirin aparıcısı, şair Dəyanət Osmanlı iştirakçıları salamlayaraq müəllifin yaradıcılığı və təqdim olunan əsəri haqqında qısa məlumat verib. Daha sonra qələm adamları, tənqidçilər çıxış edərək gənc yazıçıya uğurlar arzulayıblar.

 

Yazıçı-tərcüməçi, “Xəzər” ədəbi-bədii jurnalının baş redaktoru Etimad Başkeçid, şairə Nəcibə İlkin, tənqidçi Vaqif Yusifli, filosof Razim Əliyev, “Ulduz” jurnalının baş redaktoru Qulu Ağsəs, AYB-nin katibi, şair və tərcüməçi Səlim Babullaoğlu, şairlər Yusif Nəğməkar, Nurhafiz, Rəşid Faxralı, Dayandur Sevgin, Xaqani Abbaslı, eləcə də digər sənət adamları çıxış edib.

Çıxışlarda romanın müxtəlif ədəbi-bədii və fəlsəfi qatlarına toxunulub, müəllifin mövzuya yanaşması, süjet quruluşu, dili və üslubu ətrafında maraqlı mülahizələr səsləndirilib.

Şairə Nəcibə İlkin əsərin süjet xətti və bədii məziyyətləri haqqında danışaraq romanın məzmun və kompozisiya xüsusiyyətlərinə diqqət çəkib.

Yazıçı-tərcüməçi Etimad Başkeçid çıxışında romanın ədəbi-bədii məziyyətlərini, mövzunun müəllif tərəfindən işlənmə xüsusiyyətlərini və əsərin fəlsəfi dərinliyini ətraflı təhlil edib. O, Gül Turanın hadisələrin mahiyyətinə nüfuzetmə bacarığını, romanın axıcı dilini və özünəməxsus üslubunu xüsusi vurğulayıb. Eyni zamanda, əsərdə zaman və mifoloji qatların bədii təxəyyüllə ustalıqla uzlaşdırılmasına, reallıqla mifin qovuşduğu məqamlarda yaranan sənət ecazına diqqət çəkərək romanın orijinallığını şərtləndirən əsas bədii məziyyətləri önə çəkib.

Tənqidçi Vaqif Yusifli çıxışında əsəri gənc nəslin ədəbiyyata gəlişi kontekstində dəyərləndirib, Gül Turanın ilk romanı ilə bağlı diqqətçəkən fikirlər səsləndirib. O da əsərin axıcı dilini və üslub xüsusiyyətlərini romanın diqqətəlayiq cəhətləri sırasında qeyd edib.

AYB-nin katibi Səlim Babullaoğlu Birliyin gənc yazarların yaradıcılıq fəaliyyətinə göstərdiyi dəstəkdən, onların ədəbi mühitdə öz sözlərini demələri üçün yaradılan imkanlardan danışıb. O, gənc müəlliflərin ədəbiyyata gəlişində ədəbi mühitin, diqqət və dəstəyin əhəmiyyətini vurğulayıb.

“Ulduz” jurnalının baş redaktoru Qulu Ağsəs isə yaradıcılığa yeni başlayan müəlliflərə münasibətdə həssaslığın vacibliyinə toxunub. O, gənc yazıçıların yaradıcılıq axtarışlarının diqqətlə izlənilməsinin və onların psixoloji baxımdan dəstəklənməsinin əhəmiyyətini qeyd edib.

Tədbirdə Qərbi Azərbaycan İcmasının nümayəndəsi İbad Mehdiyev çıxış edərək müəllifi təbrik edib, ona xoş arzularını və ürək sözlərini çatdırıb. “Ümid Yeri” uşaq sığınacaq evinin müdiri Nigar Mənsimova da Gül Turanı təbrik edərək müəllifə səmimi arzularını ifadə edib.

Əsərlə tanış olan qələm adamlarının fikirlərindən belə qənaət yaranıb ki, ədəbiyyatımıza yeni və fərqli bir imza qədəm qoyur.

Qeyd edək ki, Gül Turan əslən Qərbi Azərbaycandan olan iki istedadlı, tanınmış yazıçı - Xanəmir Telmanoğlu və Ayişə Nəbinin övladıdır.

Tədbirin sonunda Gül Turan oxucuları üçün kitablarını imzalayıb. Sonda müəlliflə xatirə şəkilləri çəkdirilib.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.11.2026)

 

 

Çərşənbə, 04 Noyabr 2026 11:45

Tədqiqatçı-alim Seymur Nəsirov təltif edildi

Ülviyyə Əbülfəzqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

 

Misirdə Seneqalın səfirliyi azərbaycanlı tədqiqatçı-alim Seymur Nəsirovu təltif edib. Biz Seymur müəllimlə əlaqə yaratdıq və müfəssəl məlumat aldıq.

 

Seneqal Respublikasının Misirdəki səfirliyi Misir-Azərbaycan Dostluq Cəmiyyətinin sədri və Dünya Azərbaycanlı Alimlər Birliyinin həmsədri, tədqiqatçı-alim Seymur Nəsirovu seneqallı tələbələrə uzun illər göstərdiyi dəstəyə görə təltif edib.

Seneqal səfirliyinin Misirdə təhsil alan seneqallı tələbələr üçün təşkil etdiyi “Məzun günü” tədbirində səfirliyin müşaviri Mamadou Mbengue Seymur Nəsirovun xidmətlərini yüksək qiymətləndirib.

Seymur Nəsirov çıxışında ölkələrimiz arasındakı əlaqələrin yüksək səviyyədə olduğunu bildirib. Alim seneqallı tələbələrə dəstək göstərməyin və onların təhsilinə töhfə verməyin onun üçün böyük məmnunluq doğurduğunu qeyd edib.

Sonra çıxış edən Misirdə Seneqallı Tələbələrin Milli Assosiasiyasının sədri Baba Ğor Embob, Seymur Nəsirovun uzun illər ərzində Seneqallı tələbələrin yetişməsində göstərdiyi mühüm roldan bəhs etmişdir. O, hazırda S.Nəsirovun yetişdirdiyi Seneqalda fəaliyyət göstərən çoxsaylı tələbələrin olduğunu vurğulamış, özünün də bir neçə il əvvəl S. Nəsirovun rəhbərliyi altında təhsil aldığını bildirmişdir.

Qeyd edək ki, S. Nəsirov 2003-cü ildən etibarən Misirdə təhsil alan əcnəbi tələbələrin təhsilinə və elmi inkişafına dəstək verir. Onun rəhbərlik etdiyi proqramlardan hazırda 65 ölkədən iki mindən çox tələbə faydalanır. Alimin uzun illərdən bəri yetişdirdiyi tələbələr müxtəlif ölkələrdə professor, mütəxəssis və din xadimi kimi fəaliyyət göstərirlər.

 

 “Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.11.2026)

 

30 -dən səhifə 3206

Sayt Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən 2024-cü ildə “Qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi” çərçivəsində Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun həyata keçirdiyi “Yeniyetmə və gənclərdə mütaliə mədəniyyətinin formalaşdırılması” layihəsinin tərəfdaşı olaraq yenilənmiş, yeni bölmələr əlavə ediımiş, layihənin təbliği üzrə funksional fəaliyyət aparılmışdır.