Super User

Super User

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Şeirləri bəyənilir və sevilir.

Yalnız qadın bu cür duyğusal, içdən yaza bilər.

Bu şeirlərdə həm nisgil var, həm kədər var, bəzən ümidsizlik, bəzən də ümid seli duyulmaqdadır. Mən istəkli oxucularıma Rəbiqə Nazimqızının cəmi bir şeirini gətirəcəyəm, bu süjetli şeirdə şəxsən mən qalın bir roman görürəm.

Tərcümələri də mükəmməldir.

Buyurun, tanış olun: Bu gün doğum gününü qeyd edən Rəbiqə Nazimqızı.

 

AYNUR ÜÇÜN

Qızım, paltarını yığ, yığış gedək,
daha buralarda bir işimiz yox.
Bizim indimiz yox, keçmişimiz yox,
bircə yolumuz var, o da gələcək.

Biz güclü deyilik, zəifik, zəif,
gələr üstümüzə daşla adamlar.
Baş aça bilmərik nə istəyirlər
Bu cavan adamlar, yaşlı adamlar.

- Hara gedəcəyik? – Burdan uzağa.
- Orda məktəb varmı? – Əlbəttə ki, var.
- Bəs, təzə evimiz, orda qalmayaq?
- Bizsiz də o evdə qalan tapılar.

Daha sual vermə, cavabım yoxdur,
hər gün əsəblərim itir bu yerdə…
Darıxma, nənənə zəng eləyərsən,
dayına bir məktub yazarsan hərdən.

Bəsdi sözə tutdun, vaxt yoxdu, quzum,
uzun yolumuz var – üzü qüruba.
Qırmızı kərpicdən evimiz olsa,
bir də şimal qışı, balaca soba.

Niyə geyinmirsən, gözləmirəmmi?
Deyirsən, qaranlıq düşübdü artıq?
Eybi yox, bu gün də qalası olduq,
Səhər paltarları yığışdırarıq.

 

Rəbiqə Nazimqızı 1979-cu il noyabrın 5-də Bakı şəhərində anadan olub. 263 saylı Bakı şəhər tam orta məktəbindən məzun olub. 1995–1999-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fakültəsində təhsil alıb. 2006–2008-ci illərdə həmin fakültənin magistratura pilləsini ədəbiyyat ixtisası üzə bitirib.

1998-ci ildən qəzet, jurnal, sayt və onlayn televiziyalarda müxbir, tərcüməçi və redaktor kimi çalışıb. 2006-cı ildən etibarən Rəbiqə Nazimqızı imzası ilə şeirlər yazmağa başlayıb. Azərbaycan Dövlət Tərcümə Mərkəzində dil mütəxxəsisi vəzifəsində fəaliyyət göstərib.

2008-ci ildə "Sənə qədər" adlı şeirlər kitabı çap olunub. 2013-cü ildə "Yazıçı" nəşriyyatında "Epizodik sevgilər" adlı şeirlər kitabı çapdan çıxıb. 2020-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tərcümə Mərkəzində "Çətirlərin qiyamı" adlı kitabı nəşr olunub.

 

Tərcümələri

1. 2014-cü ildə onun tərcüməsində "Rixard Vaqner. Mənim həyatım" memuarı (Qismət Rüstəmovla birlikdə)

2. 2015-ci ildə "ATV Kitab" layihəsi çərçivəsində Avqust Strindberqin "Tənha" romanı onun tərcüməsində "Parlaq İmzalar" nəşriyyatında nəşr olunub.

3. Prezident İlham Əliyevin 24 avqust 2007-ci il tarixli sərəncamına əsasən, çap olunan 150 cildlik "Dünya ədəbiyyatı kitabxanası" (DƏK) seriyasından Romen Rollanın "Seçilmiş əsərləri" (2016) və Elias Kanettinin "Korlaşma" əsəri (2018) onun tərcüməsində işıq üzü görüb.

 

Doğum gününüz mübarək, Rəbiqə xanım!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.11.2026)

Cümə axşamı, 05 Noyabr 2026 09:10

Milli qürur və Zəfər bayramı

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

 

8 Noyabr Zəfər Günü münasibətilə Oğuz rayon Mədəniyyət Mərkəzində Oğuz rayon mədəniyyət müəssisələrinin birgə təşkilatçılığı ilə "Milli Qürur və Zəfər bayramı " adlı ədəbi-musiqili tədbir təşkil olunub.

 

Dövlət Himnimiz səsləndirildikdən sonra, Ulu Öndərimiz Heydər Əliyevin və Vətən uğrunda Şəhid olan oğulların əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad olundu.

Şəhidlərimizin valideyinləri, döyüş iştirakçıları, Oğuz Rayon İcra Hakimiyyətinin, Yeni Azərbaycan Partiyasının, rayonun idarə və təşkilatlarının, mədəniyyət müəssisələrinin əməkdaşlarının və rayon sakinlərinin iştirak etdiyi   tədbirdə Şəhid valideyinləri,  içtimaiyyətin və müxtəlif təşkilatların nümayəndələri çıxış edib 8 Noyabr Zəfər Günün tarixi əhəmiyyətindən, şanlı qələbəmizdən, Şəhidlərimizin qəhrəmanlığından söz açdılar.

Oğuz rayon Uşaq Musiqi Məktəbinin müəllim və şagirdləri, müğənnilər vətənə, qəhrəmanlığa aid mahnılar ifa elədi.

Allah Şəhidlərimizə rəhmət eləsin !

8 Noyabr Zəfər Günümüz mübarək olsun !

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.11.2026)

 

 

 

                                                                                           

 

 

 

Cümə axşamı, 05 Noyabr 2026 13:35

Çağdaş musiqinin trend adı – Brayan Adams

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Brayan Adams (Bryan Adams) — kanadalı rok müğənnisi, bəstəkar, gitaraçı və fotoqrafdır. O, 1980–1990-cı illərdə dünya musiqi səhnəsinin ən məşhur ifaçılarından birinə çevrilib. Xüsusilə romantik rok mahnıları, güclü səsi və emosional ifası ilə tanınır.

 

 Brayan Qay Adams (Bryan Guy Adams) 5 noyabr 1959-cu ildə Kanadanın Ontario əyalətinin Kinqston şəhərində anadan olub. Atası diplomat olduğu üçün uşaqlıq və yeniyetməlik illərində ailəsi ilə birlikdə müxtəlif ölkələrdə yaşayıb. Bu səbəbdən İngiltərə, Portuqaliya və digər ölkələrlə bağlı həyat təcrübəsi olub.

Gənc yaşlarından musiqiyə böyük maraq göstərib. Gitara çalmağı öyrənib və rok musiqisinə xüsusi həvəs göstərib. Yeniyetməlik dövründə musiqi karyerasına başlamaq üçün təhsilini yarımçıq qoyaraq özünü musiqiyə həsr edib. Adams peşəkar musiqi fəaliyyətinə 1970-ci illərin sonlarında başlayıb. İlk vaxtlar müxtəlif musiqi layihələrində iştirak edib, daha sonra solo ifaçı kimi tanınmağa başlayıb.

1980-ci ildə ilk studiya albomu olan Bryan Adams işıq üzü görüb. Lakin onun beynəlxalq şöhrət qazanmasında 1983-cü ildə yayımlanan Cuts Like a Knife albomu mühüm rol oynayıb. 1984-cü ildə çıxan Reckless albomu isə onun karyerasının ən böyük uğurlarından biri hesab olunur. Bu albomdakı mahnılar dünya musiqi siyahılarında yüksək yerlər tutub.

1991-ci ildə yayımlanan (Everything I Do) I Do It for You mahnısı Brayan Adamsın ən məşhur əsərlərindən birinə çevrilib. Mahnı Robin Hood: Prince of Thieves filminin saundtreki kimi təqdim olunub və böyük beynəlxalq uğur qazanıb. Brayan Adams yalnız musiqiçi deyil, həm də peşəkar fotoqrafdır. O, məşhur aktyorların, müğənnilərin və modellərin portretlərini çəkib.

Fotoları Vogue, Harper's Bazaar və Esquire kimi jurnallarda dərc olunub. 2006-cı ildə Bryan Adams Foundation adlı xeyriyyə fondunu yaradıb. Fond təhsil, humanitar yardım və ehtiyacı olan insanlara dəstək istiqamətində fəaliyyət göstərir. Brayan Adamsın musiqi tarixində xüsusi yer tutan mahnıları bunlardır:

 

- Summer of '69 – 1969-cu ilin yayı

- Heaven – Cənnət

- (Everything I Do) I Do It for You – Etdiyim hər şeyi sənin üçün edirəm

- Please Forgive Me – Xahiş edirəm, məni bağışla

- Run to You – Sənə doğru qaçıram

- Straight from the Heart – Birbaşa ürəkdən

- Have You Ever Really Loved a Woman? – Heç bir qadını həqiqətən sevmisənmi?

- All for Love – Hər şey sevgi naminə

- Please Forgive Me – Məni bağışla

- Everything I Do – Etdiyim hər şey

- When You're Gone – Sən gedəndə

- Here I Am – Mən buradayam

 

Brayan Adams musiqi fəaliyyətinə görə çoxsaylı mükafatlara layiq görülüb:

 

1. Grammy mükafatının qalibidir.

2. 18 dəfə Juno mükafatı qazanıb.

3. Kanada Musiqi Şöhrət Zalına daxil edilib.

4. 1990-cı ildə Kanada ordeni ilə təltif olunub, sonradan bu ordenin zabiti adına yüksəlib.

5. 2011-ci ildə Hollivud Şöhrət Xiyabanında ulduz qazanıb.

6. 2022-ci ildə kanadalı mahnı müəllifləri şöhrət zalına daxil edilib.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.11.2026)

Cümə axşamı, 05 Noyabr 2026 11:00

Ən duyğusal qadın obrazlarının müəllifi

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Vivyen Li (Vivien Leigh) — XX əsrin ən məşhur və istedadlı ingilis aktrisalarından biri, dünya kinematoqrafiyasının əfsanəvi simalarından hesab olunur. O, xüsusilə Küləklə sovrulanlar filmində Skarlett O'Hara və Arzu tramvayı filmində Blanş Dübuanın obrazlarını canlandırması ilə şöhrət qazanıb. İki dəfə «Oskar» mükafatına layiq görülüb.

 

 Vivien Leigh 5 noyabr 1913-cü ildə Hindistanın Darcilinq şəhərində, o dövrdə Britaniya Hindistanının tərkibində olan ərazidə anadan olub. Əsl adı Vivian Meri Hartli (Vivian Mary Hartley) olub. Atası Ernest Hartli birja sahəsində çalışan ingilis, anası Gertruda Robinson Yackje isə irland əsilli olub. Vivien ailənin yeganə övladı olub.

Uşaqlıq illərini Hindistan və İngiltərə arasında keçirib. Təhsilini İngiltərə ilə yanaşı Fransa, İtaliya və Almaniyada davam etdirib. Bir neçə dil öyrənməsi onun dünyagörüşünün formalaşmasına kömək edib. Hələ kiçik yaşlarından teatr və incəsənətə böyük maraq göstərib. Aktrisa olmaq arzusu onu Londondakı Kral Dramatik İncəsənət Akademiyasında (Royal Academy of Dramatic Art) təhsil almağa gətirib.

1932-ci ildə Herbert Li Holmanla ailə həyatı qurub. Bu evlilikdən Syuzan adlı bir qızı dünyaya gəlib. Sonralar səhnə adı kimi həyat yoldaşının soyadından istifadə edərək Vivien Leigh adını seçib. Vivien Leigh 1930-cu illərin ortalarında peşəkar aktyorluq fəaliyyətinə başlayıb. İlk vaxtlarda teatr səhnəsində çıxış edib, daha sonra kino sahəsinə keçib.

1935-ci ildə Things Are Looking Up filmində rol alaraq kino debütünü edib. Ardınca müxtəlif Britaniya filmlərində və teatr tamaşalarında iştirak edib.

1937-ci ildə çəkildiyi Fire Over England filmi onun həyatında mühüm dönüş nöqtəsi olub. Bu filmdə məşhur aktyor Lorens Olivye ilə tərəf müqabili olub. Onların arasında yaranan sevgi münasibəti sonradan həm şəxsi həyatlarına, həm də yaradıcılıqlarına təsir göstərib.

1939-cu ildə Vivien Leigh Devid O. Selznikin rejissorluğu ilə ekranlaşdırılan Küləklə sovrulanlar (Gone with the Wind) filmində Skarlett O'Hara obrazını canlandırıb. Film Marqaret Mitçellin eyniadlı romanı əsasında çəkilib. Hadisələr ABŞ Vətəndaş müharibəsi və onun nəticələri fonunda cərəyan edir. Skarlett O'Hara güclü iradəyə, inadkarlığa və yaşamaq mübarizəsinə malik gənc qadındır. Vivien Leigh bu mürəkkəb obrazı böyük ustalıqla canlandıraraq dünya miqyasında tanınıb.

Filmdə onun tərəf müqabili Klark Qeybl olub. Bu roluna görə 1940-cı ildə «Ən yaxşı qadın baş rol ifaçısı» nominasiyasında ilk «Oskar» mükafatını qazanıb. Film kino tarixinin ən məşhur əsərlərindən birinə çevrilib. Vivien Leigh-in şəxsi həyatında ən mühüm insanlardan biri məşhur britaniyalı aktyor və rejissor Lorens Olivye (Laurence Olivier) olub. Onlar 1930-cu illərin sonlarında tanış olublar. Hər ikisi əvvəlki evliliklərini bitirdikdən sonra 1940-cı ildə ailə həyatı qurublar.

Cütlük həm teatrda, həm də kinoda birlikdə çalışıb. Onların münasibətləri uzun müddət ictimaiyyətin diqqət mərkəzində olub. Lakin evlilikləri asan keçməyib. Vivien Leigh-in sağlamlıq problemləri və şəxsi çətinlikləri münasibətlərinə də təsir göstərib. Nəticədə 1960-cı ildə boşanıblar. 1951-ci ildə Vivien Leigh-in karyerasında daha bir böyük uğur baş verib. O, Tennessi Uilyamsın məşhur pyesi əsasında çəkilmiş Arzu tramvayı (A Streetcar Named Desire) filmində Blanş Dübuanın obrazını canlandırıb.

Filmin rejissoru Elia Kazan, əsas tərəf müqabili isə Marlon Brando olub. Blanş Düboa keçmişinin ağrılı xatirələri ilə yaşayan, emosional baxımdan həssas və mürəkkəb qadındır. Vivien Leigh bu obrazı son dərəcə təsirli şəkildə təqdim edib. Onun ifası kino tənqidçiləri tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. 1952-ci ildə ikinci dəfə «Ən yaxşı qadın baş rol ifaçısı» nominasiyasında «Oskar» qazanıb. Bu nailiyyət onu iki dəfə «Oskar» qazanan aktrisalar sırasına daxil edib.

 

Vivien Leigh-in əsas mükafatları:

- 1940 – «Oskar»: Küləklə sovrulanlar filminə görə ən yaxşı qadın baş rol ifaçısı.

- 1952 – «Oskar»: Arzu tramvayı filminə görə ən yaxşı qadın baş rol ifaçısı.

- 1952 – BAFTA: Ən yaxşı britaniyalı qadın aktrisa.

- 1952 – Venesiya Film Festivalı: Ən yaxşı qadın ifasına görə Volpi Kuboku.

- 1963 – «Toni»: Tovarich tamaşasına görə musiqili tamaşada ən yaxşı qadın ifaçı.

 

1960-cı ildə Hollivud Şöhrət Xiyabanında öz ulduzuna layiq görülüb. 1967-ci ildə Londonda vəfat edib. Ölümünə səbəb uzun müddət mübarizə apardığı vərəm xəstəliyi olub. Cəmi 53 yaşında dünyasını dəyişib.

Onun vəfatı Britaniya teatr və kino aləmində böyük itki kimi qarşılanıb.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.11.2026)

Cümə axşamı, 05 Noyabr 2026 08:05

Diplomatiyaya və siyasətə aid kitablar müəllifi

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Deyəcəksiniz ki, o, mədəniyyət xadimi deyil. Amma o, kitablar yazıb. Demək, mövzumuza aiddir.

 

Vilayət Quliyev 1952-ci il noyabrın 5-də Ağcabədi rayonunun Ağcabədi qəsəbəsində fəhlə ailəsində anadan olub. 1970‐ci ildə Beyləqan rayonundakı G. Əsədov adına orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirib. 1970‐1975‐ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində müvəffəqiyyətlə təhsil alıb.

Üç il orta məktəblərdə Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi işləyib, Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun aspirantı olub. "Müasir Azərbaycan nəsrində üslub müxtəlifliyi" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi, elmi işlər üzrə müdir müavini, aparıcı elmi işçi vəzifələrində işləyib.

"Vətən" cəmiyyəti" idarə heyətinin, "Ulduz" jurnalı və "Elm" qəzeti redaksiya heyətlərinin üzvüdür. "Millət" qəzetinin baş redaktoru olub. "Azərbaycan filoloji fikri və rus ədəbi ictimai mühiti (XIX əsrin birinci yarısında)" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib

"Azərbaycan Demokratik Respublikası" kitabını tərtib edib müqəddimə və şərhlərlə nəşr etdirib. 3 monoqrafiya və 300-dən çox məqalənin müəllifidir. 15-dən artıq kitabı çap olunub. Yaradıcılığının əsas istiqaməti Azərbaycan-Rusiya, İran, Türkiyə arasındakı 19–20 əsrlərdə mövcud olmuş ədəbi mühitin tədqiqi, tarixi və mədəni əlaqələrimizin təhlili təşkil edir. Rus, türk, ərəb, ingilis və fars dillərini bilir.

 

Əsərləri

1. Mirzə Kazımbəy

2. Özümüz və sözümüz

3. Ağaoğlular

4. İsa Sultan Şaxtaxtinskinin qəribə həyatı

5. Açıq sözün hikməti

 

Tərcümələri

1. Rafael Mustafin. Qəhrəman şairin izi ilə

2. Lev Qumilyov. Qədim türklər

3. Ə. Cəfəroğlu. Seçilmiş əsərləri

4. Corc Oruell. Heyvanıstan

 

Təltif və mükafatları

- 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni

- M. F. Axundov adına ədəbi mükafat

- Hacı Zeynalabdin adına Azərbaycan Milli mükafatı

- Polşa Respublikasının "Xidmətlərə görə" ordeni

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.11.2026)

Cümə axşamı, 05 Noyabr 2026 09:39

Onun acı həqiqətləri

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Onu Əliağa Vahiddən sonra xalqın ikinci şairi hesab ediblər. Bu gün onun anadan olmasının 78 illiyidir. Həyatda olmasa da şeirləri, satiraları dillərdə gəzməkdədir.

 

Baba Pünhan 1948-ci il noyabr ayının 5-də Bakı şəhərinin Kürdəxanı qəsəbəsində dünyaya göz açıb. 1955-ci ildə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə qəsəbəsindəki 99 saylı məktəbin birinci sinfinə gedib. 1963-cü ildə 8-ci sinfi bitirib. Həmin il Bakı Rabitə Texnikumuna daxil olub. 1967-ci ilin iyun ayında texnikumu bitirib, avqust ayında Bakı Metropolitenində mexanik işləməyə başlayıb.

1968-ci ildə hərbi xidmətə çağırılıb. Ukraynanın Kiyev şəhərində hərbi xidmətini başa vurub, vətənə qayıdandan sonra metroda işini davam etdirib. 25-il müddətində həmin yerdə işləyib. 1972-ci ildə ailə qurub. Bir oğlu, bir qızı dünyaya gəlib. Metroda işlədiyi ilk vaxtlarda "Metro" qəzetində kiçik həcmli şerləri və qəzəlləri çap olunub. İlk qəzəlini isə 13–14 yaşında ikən yazıb. Yaradıcılığa lirik qəzəllərlə başlamış, nəzm formasında bir neçə poema, sərbəst şeir, məhəbbət ruhlu qəzəllər yazıb yaradıb.

1990-cı illərdə lirikaya satirik ruh gətirməklə bu gün satirik şair adını almaq əzmini qazanıb. Dövründə baş vermiş haqsızlıqlara qarşı öz mübariz qəzəlləriylə üsyan edib. 2 il müddətində "Zarafat" qəzetində çalışıb. Əsərləri həmçinin "Tək səbir", "525-ci qəzet", "İmpuls", "Oxu məni", "Yeddi gün", "Azadlıq", "Şəhriyar", "Bakı Xəbər", "Etimad", "Qətiyyət", "Politika", "Olaylar", "Bakının səsi", "Dünya", "Yeni Müsavat", "Qoroskop", "Dəryaz", "Arı", "Ekspress", "Vəhdət", "Nəbz" və "Ədalət" qəzetlərində də çap olunub.

3 noyabr 2000-ci ildə B. Pünhanın "Acı həqiqət" kitabı işıq üzü görüb. 2000-ci ildə "Azərbaycan" jurnalı tərəfindən "Hikmət Ziya" adına mükafata layiq görülüb. 2000-ci il sentyabr ayında "Yalan çeynəyə-çeynəyə" adlı kitabı çap olunub. Həmin ildə AYİ tərəfindən satirik yazılar üzrə ilin qalibi elan olunub.

2002-ci ilin avqust ayında şairin "Mən nə dedim ki…" kitabı oxuculara təqdim olunub. 2004-cü ildə "Kim nə götürdü" adlı kitabını nəşrə çapa verib, kitabın çapına nəzarət edərək demək olar ki, çapdan çıxacaq bütün formasını, yəni tam şəklini görüb.

2004 aprel ayının 5-də "Mərkəzi Kliniki xəstəxana"sında ürəyində yenidən əməliyyat aparılıb. 2 gün sonra evə dönən şairin aprelin 8-də səhər tezdən halı pisləşib və o "koma" vəziyyətinə düşüb. 9 gün komada süni nəfəsvermə ilə saxlanılıb. Aprel ayının 17-si ürəyi süni nəfəsdən imtina edib. Qəbri Kürdəxanı qəsəbəsindədir.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.11.2026)

Murad Vəlixanov,

 "Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

 

Azərbaycan xalqının zəngin mədəni irsi tarix boyu müxtəlif zamanlarda mənimsənilmə və plagiat cəhdləri ilə üz-üzə qalmışdır. Lakin musiqi tariximiz həm də bu talançılığa qarşı aparılan uğurlu hüquqi mübarizələrlə zəngindir. Belə parlaq qələbələrdən biri də dahi bəstəkar Fikrət Əmirovun ölməz əsəri olan "Kor ərəbin mahnısı" ilə bağlıdır.

 

Mahnının yarandığı tarixi şərait və Hüseyn Cavid irsi

Əsərin kökləri 1956-cı ilə, Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrının səhnəsinə gedib çıxır. Həmin dövrdə böyük dramaturq Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan" faciəsi yenidən səhnələşdirilir və tamaşanın musiqi tərtibatı gənc, lakin artıq böyük şöhrət qazanmış bəstəkar Fikrət Əmirova həvalə olunur. Tamaşadakı obrazlardan biri olan Kor ərəbin ifa etdiyi parça tamaşaçılar tərəfindən o qədər sevilir və mənimsənilir ki, Fikrət Əmirov 1963-cü ildə bu musiqi parçasını müstəqil bir mahnı kimi yenidən işləyir. "Kor ərəbin mahnısı" adı ilə məşhurlaşan bu kompozisiyanın müəlliflik hüquqları rəsmi olaraq qeydiyyata alınır və keçmiş SSRİ məkanında tam şəkildə tanınır.

 

Belçikada baş qaldıran plagiat hadisəsi

Hadisələr 2018-ci ildə erməniəsilli duduq ifaçısı Vardan Hovannisyan və türkəsilli saz ifaçısı Emre Gültekinin birgə fəaliyyəti ilə yeni bir məcraya qədəm qoyur. Musiqiçilər Belçikada yerləşən "Muziekpublique" səs-yazma studiyasında "Karin" adlı ortaq albom işıq üzü buraxırlar. Həmin albomda yer alan kompozisiyalardan biri məhz Fikrət Əmirovun "Kor ərəbin mahnısı" idi. Lakin əsər albomda "Hovher" adı ilə və erməni xalq musiqisi kimi təqdim olunmuş, dahi bəstəkarın və Azərbaycanın adı heç bir yerdə qeyd edilməmişdi.

 

Hüquqi mübarizə və plagiatın ifşası

Milli irsimizin bu şəkildə mənimsənilməsi qarşısında Fikrət Əmirovun varisləri və Azərbaycan Respublikasının Əqli Mülkiyyət Agentliyi dərhal hərəkətə keçdi. 2020-ci ildə bütün tarixi arxiv sənədləri, 1963-cü ilə aid rəsmi müəlliflik şəhadətnamələri və not yazıları toplanaraq Belçikadakı "Muziekpublique" musiqi şirkətinə rəsmi etiraz və şikayət məktubu şəklində göndərildi.

Azərbaycan tərəfinin təqdim etdiyi təkzibedilməz sübutlar qarşısında Belçika şirkəti və ifaçılar geri addım atmalı oldular. Şikayət tam təmin edildi və əsərin rəsmi olaraq Fikrət Əmirova məxsus olduğu təsdiqləndi.

 

Zəfərin nəticələri: rəsmi üzr və bərpa

Aparılan uğurlu hüquqi prosesin nəticəsi olaraq aşağıdakı addımlar atıldı:

Kompozisiya "Hovher" adı ilə yayımlandığı bütün beynəlxalq onlayn musiqi platformalarından (Spotify, Apple Music, YouTube və s.) tamamilə silindi.

"Muziekpublique" şirkəti öz rəsmi internet resurslarında bəyanat yayaraq Azərbaycan xalqından və bəstəkarın varislərindən rəsmi şəkildə üzr istədi.

Yenidən yayımlanan resurslarda musiqinin müəllifinin Fikrət Əmirov olduğu, əsərin ilk dəfə 1956-cı ildə Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan" tamaşası üçün bəstələndiyi rəsmi şəkildə qeyd olundu.

 

Bu hadisə, Azərbaycanın əqli mülkiyyət və mədəni irs sahəsində qazandığı ən böyük beynəlxalq uğurlardan biridir. O, bir daha sübut etdi ki, milli sərvətlərimiz fəal və savadlı hüquqi müdafiə ilə qorunduqda, heç bir saxtakarlıq cəhdi beynəlxalq arenada tab gətirə bilməz.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.11.2026)

Cümə axşamı, 05 Noyabr 2026 08:35

Doğum gününüz mübarək, ölümsüzlər!

Tehranda şəhadətə ucalan qəhrəman: Baş Leytenant Orxan Əsgərov

 

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

 

Vətən fədailəri yalnız səngərdə deyil, bayrağımızın dalğalandığı hər bir nöqtədə, o cümlədən beynəlxalq diplomatik arenalarda da canlarını sipər edirlər. Belə qəhrəmanlardan biri, Azərbaycanın müstəqilliyi və dövlət maraqları uğrunda uzaq Tehranda şəhadətə ucalan baş leytenant Orxan Əsgərovdur.

 

Erkən illəri və parlaq təhsil həyatı

Orxan Əsgərov 5 noyabr 1982-ci ildə Gəncə şəhərində, ziyalı ailəsində anadan olub. Onun atası Rizvan Əsgərov Gəncə şəhər uşaq səhiyyəsində uzun illər fəaliyyət göstərən tanınmış həkimlərdən biridir. Orxan ilk təhsilinə 1989-cu ildə Gəncə şəhər 4 saylı tam orta məktəbində başlamış, fərqlənən şagirdlərdən biri kimi 1998-1999-cu illərdə təhsilini ABŞ-də davam etdirmişdir.

Vətənə qayıtdıqdan sonra, onun beynəlxalq münasibətlər sahəsinə olan marağı onu Bakı Dövlət Universitetinə (BDU) gətirir. O, 1999-2003-cü illərdə BDU-nun Beynəlxalq hüquq və beynəlxalq münasibətlər fakültəsində bakalavr, daha sonra isə eyni ixtisas üzrə magistr (2003-2005) və aspirantura (2005-2007) pillələrini müvəffəqiyyətlə başa vuraraq yüksək səviyyəli mütəxəssis kimi yetişir.

 

Diplomatik və hərbi xidmət fəaliyyəti

Yüksək intellekti, bir neçə xarici dil bilməsi və hərbi nizam-intizamı sayəsində Orxan Əsgərov Azərbaycanın xaricdəki diplomatik nümayəndəliklərinin mühafizəsi işinə cəlb olunur. Baş leytenant rütbəsini daşıyan bu igid zabit, müxtəlif illərdə Azərbaycanın dövlət maraqlarını çox çətin coğrafiyalarda qorumuşdur:

2014-2015-ci illərdə Rusiya Federasiyasında (Moskva),

2015-2016-cı illərdə Ukraynada,

2016-2017-ci illərdə Gürcüstanda yerləşən Azərbaycan səfirliklərində xidmət etmişdir.

 

Göstərdiyi yüksək peşəkarlıq nəticəsində o, 2018-ci ildə mühafizə xidmətinin rəisi vəzifəsinə yüksəldilərək Türkiyənin İstanbul şəhərinə, 2021-ci ildən etibarən isə İran İslam Respublikasının Tehran şəhərindəki səfirlik kompleksinə ezam olunur.

 

27 Yanvar Tehrandakı terror aktı və şəhadəti

2023-cü il yanvarın 27-də Bakı vaxtı ilə səhər saat 08:30 radələrində Azərbaycanın İrandakı Səfirliyinə qarşı xain və planlı terror hücumu reallaşdırıldı. Kalaşnikov markalı avtomatla silahlanmış terrorçu səfirliyin inzibati binasına daxil olaraq daxildəki insanları kütləvi şəkildə qətlə yetirməyə cəhd etdi.

Səfirliyin Mühafizə Xidmətinin rəisi olan baş leytenant Orxan Əsgərov, heç bir tərəddüd etmədən, öz canını təhlükəyə ataraq terrorçunun qarşısına çıxdı. O, xidməti vəzifəsini və andını son nəfəsinə qədər yerinə yetirərək digər əməkdaşların binanı tərk etməsinə və canlarını qurtarmasına şərait yaratdı. Bu qeyri-bərabər qarşıdurmada Orxan Əsgərov aldığı ölümcül güllə yaralarından qəhrəmancasına şəhid oldu. Onun fədakarlığı səfirlik daxilində daha böyük bir qətliamın qarşısını aldı.

 

Dəfni və xatirəsinin əbədiləşdirilməsi

Şəhidimizin cənazəsi 29 yanvar 2023-cü ildə böyük ehtiramla Bakıya gətirildi. Yanvarın 30-da keçirilən dövlət səviyyəli vida mərasimindən sonra Orxan Əsgərov İkinci Şəhidlər Xiyabanında (Hərbi Memorial Məzarlıq) yaylım atəşləri altında dəfn olundu.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 3 fevral 2023-cü il tarixli sərəncamı ilə Əsgərov Orxan Rizvan oğlu, diplomatik nümayəndəliyin mühafizəsini təmin edərkən göstərdiyi rəşadət və qəhrəmanlığa görə ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilmişdir.

 

Arxada qoyduğu miras

Orxan Əsgərov ailəli idi. Vətənə əmanət olaraq bir oğlu və bir qızı yadigar qalıb. O, təkcə ailəsinin deyil, bütün Azərbaycan xalqının fəxrinə, rəşadətli Azərbaycan zabitinin cəsarət simvoluna çevrildi.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.11.2026)

XALQ ŞAİRİ VAQİF SƏMƏDOĞLUYA İTHAF OLUNUR

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı  Nüşabə Babayeva-Vəkilovanın həyat yoldaşına – mərhum Xalq şairi, milyonların sevimlisi Vaqif Səmədoğluna ithaf etdiyi “Mən sənin yuxunam” əsərini hissə-hissə təqdim edir.

 

Burada onların tanışlıq səhnəsindən başlayaraq bir ömür qədər uzun görünən dolu-dolu yaşadıqları birgə günlər və əli xəncərli gələn amansız ayrılıq barədə hər şey var.

Əsərdə Vaqif Səmədoğlu ilə yanaşı Nüşabə Babayeva-Vəkilova özü də qəhrəman qismindədir. Onların hər birinin birgə hekayətlərindən başqa, həm də ayrı-ayrılıqdakı hekayətləri də əsərdə dolğun şəkildə yer alıb.

 

33-CÜ DƏRC        

                                                 

2014-cü ilin yayında özünü daha yaxşı hiss etməyə başladın. Heç kimə demir, içimdə sevinirdim. Düşünmək istəyirdim ki, xəstəlik əl çəkmək istəyir Səndən. Əhvalın da düzəlirdi. Ancaq sən demə, bu amansız xəstəliyin fitnəsi imiş... Payızdan zəifləməyə başladın...

Ağrıyan insana ağrısız yaşamaqçün çox yox, yarımca saat da böyük səadət imiş, ay Allah...

Gündəlikdən: “Görən hansı şeirin əlindən sağ çıxmayacam...”.

Ağrıdan yaranan şeir... S o n   ş e i r i n... 2014-cü ilin oktyabrı...

 

İlahi,

yatağın nə sagında,

nə solunda,

nə bir gözəlin qolunda

yatmaq istəyirəm.

İlahi,

nə söyüd kölgəsində,

nə dünyanın

ən azad ölkəsində

yatmaq istəyirəm.

İlahi,

dar quyu dibində,

qaranlıq nəm içində,

işıqlı qəm içində,

ağrısız

yatmaq istəyirəm...

 

Yenidən İsrailə getmək təklifi. Əsas Sənin istəyin idi. Çünki həkimlərin nə fikirdə olduğunu artıq bilirdim. Sən getmək istədin. Bu dəfə xüsusi təyyarədə, həkim nəzarətində getdik. Bizi təcili yardım maşınında “Assuta” xəstəxanasına gətirdilər. Klinikada yoxladıqdan və hər hansı tibbi əlacın mümkünsüzlüyünə tam əmin olandan sonra bizi Tel-Əvivin mərkəzində yerləşən  reabilitasiya mərkəzinə köçürdülər. Çox işıqlı, ürəkaçan, girəcəyindən yuxarı mərtəbələrə kimi ağ mərmər döşənmiş 4-5 mərtəbəli, bayırdan beşulduzlu hotelə bənzəyən bina. Ancaq bura çox cansıxıcıdır. Hər mərtəbədə xəstələr vəziyyətlərinin ağırlığından-yüngüllüyündən asılı olaraq yerləşdirilirlər. Bizim mərtəbədə sərbəst hərəkət edə bilməyənlər, əsasən yaşlılardır. Yanlarında baxıcı qız. Kişi baxıcı da görmək olur. Hamı həkim nəzarətindədir. Gündə bir neçə dəfə təzyiq, şəkər yoxlanılır. Müvafiq dərmanlar verilir. Hər mərtəbənin öz yemək salonu. İstirahət günləri xəstələrin yaxın qohumları uşaqlı-böyüklü o salona yığışır, musiqi sadaları altında yeyib-içir, deyib-gülür, xəstəyə xoş əhval yaşadırlar. Sonra qohumlar dağılışır və bir həftə keçəndən sonra yenidən xəstənin ziyarətinə gəlirdilər.

Bura Səni darıxdırır. Yeriməyin lap çətinləşib. Əlil arabasındasan. Siqaret çəkməkçün Səni bir mərtəbə aşağıdakı oranjereyaya aparıram. Bir-iki saat orada olursan. Cavanlarla söhbət edirsən...

Əzab çəkirsən... Məni incitdiyinə görə tez-tez üzr istəməyin məni kövrəldir... Oradakı həkim mənə dedi:

-       Sledite i vı za svoim zdorovyem (Siz də öz səhhətinizə fikir verin).

-       Vsyo normalno. Dlya menya qlavnoye eqo sostoyaniye. A on perejivaet za menya, dumaet, cto muçaet menya, izvinyaetsya (Hər şey qaydasındadır. Mənimçün əsas onun vəziyyətidir. O isə mənə görə narahatdır, düşünür ki, mənə əziyyət verir, üzr istəyir).      

-       A skolko let vı jenatı? (Neçə ildir evlisiz?)

       -  20 let, no znakomı 27 let (20 ildir, amma 27 ildir tanışıq).

- Stolko let vı vmeste i on izvinyaetsya... Nastoyaşiy mujçina. Duşa xoroşaya. (Neçə ildir bir yerdəsiz,  yenə də üzr istəyir. Əsl kişidir. Ruhu gözəldir).

Aqarunov, Turan xanım, Arye Qut və başqa tanışlar vaxtaşırı Sənə baş çəkirlər. Bir gəlişlərində də İsrail Yazıçılar İttifaqının nümayəndəsi ilə Sənə İsrail Yazıçılar İttifaqın üzvlük kartını təqdim etdilər. Xəstə ikən sevinc duymaq çətindir...

Yanına bir qrup həkim gəldi. Sənə bioloji üsulla müalicə təklif etdilər. “Sağalmaq şansı çox cüzi olsa da, təcrübədən keçirmək olar”, – dedilər. “Ya ne podopıtnıy krolik ”, –deyib (mən təcrübə dovşanı deyiləm), rədd etdin bu təklifi. Onlar gedəndən sonra mən: “Qaqu, bəlkə razılıq verəsən”, – dedikdə, “Qurtardı söhbət, Nuşa, evə qayıdaq”, – dedin. 

9 dekabrda Bakıya dönürük. Səninlə sağollaşmağa gələnlər kövrəliblər, Sən də pərişansan.

“Nuşa, Bakıya ölməyə gedirəm...”, – dedin. 

       

         Yağış yerə yetə bilmir,

        Ömür zalım bitə bilmir,

        Ölüm, yaman yordum səni,

        Qaça-qaça, addım-addım,

        Ölüm, səni çox yaşadım...

 

Klinikadan dərmanları gətirdilər. Bəd fikirləri Səndən uzaq etməkçün dedim: “Vaqif, Tatyana dedi ki, dərmanları yarımillik veririk”. Yenə yalan danışdım... 

Tel-Əvivdən gələn gündən günbəgün, saatbasaat zəifləyirsən. Çarəsizlik lap öldürür məni. İsraildə son olaraq dedilər: “Əlimizdən nə gəlirdi, etdik. Onun indiyə kimi yaşamağı möcüzədir...”.

Yuxuda tez-tez Yusifi görürsən...

Bakıda Milli Onkologiya Mərkəzinin həkimlərinin nəzarətindəsən. Evdə sistem qoyulur Tel-Əvivdən gətirdiyimiz dərmanlardan. Xeyri yoxdur, bilirəm. Bu, ancaq Səni inandırmaqçündür. Yorulmusan, bilirəm. Son ümid də puça çıxdı...

İki dünya arasında çarpışan Vaqifim...

Nuşa, belə yaşamaq olmaz...

Reallıq ağır gəlir Sənə. Xilasını yuxuda tapırsan. Hər şeydən əli üzülən, qalan ömrünü yuxuda keçirmək istəyən Vaqifim...

 

Bu dünya yuxu bazarıdır,

onun səs-küyündən tutulub

Allahın qulaqları.

Ömür bu bazarda satılan mal imiş,

satılır yuxulara bükülüb...

 

Xəstəlik uzananda, ətrafdakılar üçün də adiləşir xəstənin vəziyyəti. Zənglər azalır...

Bu gün yeni ildir. 2014-cü il dekabrın 31-i. Bilirəm bu, bizim sonuncu Yeni ilimizdir. Mirvari Sənin sevdiyin yeməkləri hazırlayır. Səni heç nə sevindirmir. Axşam Nigarla qızı Məryəm gəldilər. Sən 21:30-a kimi bizimlə oturdun. Yarım dilim çörəklə qırmızı kürü, bir tikə paştet yedin. Dedin, bəsimdir. Yerinə uzandırdım. Qızlar Nigargilə getdilər. Saat 23:50-də Anar zəng etdi. “Vaqif yatır”, – dedim. Təəccübləndi, deyəsən. Düz saat 24:00-da otağına gəldim. Əlimdə bir bokal şampan şərabı. Sən yatırsan. Yavaşca qulağına pıçıldadım: “Yeni ilin mübarək, sevgilim...”.  Başından, üzündən öpürəm. Göz yaşı dadır şampan...

Bu gün dedin: “Nuşa, otpusti menya...”. ( Nuşa, məni burax...).

Bərk-bərk qucaqladım Səni... Gözlərini var gücünlə açdın, dinməzcə üzümə baxdın...

Ağrı çəkə-çəkə dedin: “Nuşa, saçına boya qoy...”.

Təcili yardım maşını qapımızdan əskik olmur...

Yazıçının müqəddəs saydığın yazı masası döndü tibb masasına...

 Acınacaqlı mənzərələrlə doldu ömrümüzün sonu... 

-       Nuşa, bağışla, ya protivno kapriznıy (mən çox şıltaqlıq edirəm), nə olar öldür də məni. Vallah, heç kəsə demərəm...

Mən gülümsədim, öpdüm üzündən. Sənin də solmuş bənizinə təbəssüm çökdü... 

Gündəlikdən: “Ölümüm də çap olunmamış şeirə bənzəyəcək. İlk oxunuşdan yadda əzbər qalacaq bu şeirin bütün misraları. Əcəl vəznində yazılmış ilk və son şeirim...”.

İki günün içində halın tam dəyişdi. Gündə bir neçə dəfə təcili yardım maşını gəlir.

-       Nuşa, qara plaşlı adamı gördün? O tərəfə keçdi...

Bu odur – Əzrayıl...

Bədənimdən elektrik keçir. Deməyə söz tapmıram. Bağırmaq istəyirəm, səsim çıxmır...

Əzrayıl əsir götürmür...

 Gecəni yatmırsan. Çətin nəfəs alırsan. Otağa qəribə səs yayılır hər aldığın nəfəslə.

-       Eşidirsən, içimdə elə bil kran açılıb...

Eşidirəm... Dinmirəm... Ürəyim elə bil çıxacaq yerindən. Hönkürməməkçün özümü sıxıram var  gücümlə... Bilirəm, bu, artıq sondur...

Ölüm yetim kimi durub qapı dalında...

Əllərini, ağzını silirəm. Əlimi dodaqlarına sarı gətirirsən. Dodaqların əlimə dəyir, taqətsiz əlimi buraxırsan, yanına düşür əllərin... 

Səhər tezdən Mirvari Mehribana, Nigara zəng edir ki, gəlsinlər. Mehriban həyat yoldaşı Akşin Ziyadovla gəlir, sonra Nigar. Onları görən kimi gülümsəyirsən. Eynəyini çıxardıb, mənə verirsən. Onu pianinonun üstünə qoyuram. Soruşursan: “Hara qoydun eynəyimi?” Yerini göstərirəm. Ancaq Sən haldan-hala düşürsən. Mehriban deyir: “Nuşa, deyəsən yatmaq istəyir, yəqin iynənin təsirindəndir. Onlar gələndə təcili yardım hələ evdə idi. Soruşuram: “Qaquş, yatmaq istəyirsən?” “Hə”, - deyirsən. Mehriban deyir: “Gəl otaqdan çıxaq, yatmaq istəyir”. O, otaqdan çıxır. “Yatmaq nədir...” düşünürəm. 

- Qaquş, özünü pis hiss edirsən?  

- Hə, pis... Nuşa, mən ölürəm...

Yox... Üzümə gülümsəyirsən, göz vurursan...  İlahi, Sən bu gücü haradan tapırsan...

-       Məni rahla, Nuşa...

Rahlayıram. Özün də mənə kömək edirsən...

Ölümümə bir az qalmış

Darayacağam saçlarımı...

Sakitcə  gedirsən... Şüurlu... Göz qapaqların yarı örtülür...

Gözlərini bağlayıram... Alnından öpürəm...

S  o  n ... Ömür həddən çox vaxt aparır...

28 y a n v a r, saat 11:10...

Bilmirəm ölüm yaxındır ya uzaq?

Bilmirəm, ölüm istidir ya sazaq?

Ancaq onu bilirəm, mən ölsəm,

Nüşabə yazıqdır...

Mən Səni itirdim... Bu, həqiqətdir. Bu dəhşətli həqiqətlə qaldım üz-üzə...

Robota dönürəm... Telefon zənglərinə cavab, bütün etdiyim hərəkətlər biixtiyardır... Ev telefonunun dəstəyini itirirəm... (3 ay sonra tapılacaq)... Özümü ələ almalıyam... çətindir... yoxluğunla barışa bilmirəm... tək qalmaq istəyirəm... var gücümlə qışqırmaq, bağırmaq, haray çəkmək istəyirəm... ancaq tək deyiləm... “Nuşa, möhkəm ol”. Sözlərin qulağımda səslənir... bacardığım qədər çalışıram, Vaqif... Niyə alışa bilmir insan oğlu əzizinin yoxluğuna xəstəliyini bilə-bilə... Hamıya cavab verməliyəm... Tükənirəm... Fərman təzə çapdan çıxmış ikicildlik “Dramaturgiya” kitablarını gətirir...  gecdir... 

Bu kədərin ləkəsini qan da yumaz, göz yaşı da...

Təbiət də Səni yola salır... Narın yağış yağır. Deyirlər, yağışın yağması həyatdan köçən yaxşı insan üçün təbiətin axıtdığı göz yaşıdır...  Gün çıxır... Yanvar ayının sonu olur xoş bir yaz ayı...

Ölümümə bir az qalmış

Göy üzü mavi olacaq,

Buludlar köpük-köpük...

Səni yumağa aparırlar...

Bacımın kürəkəni Mətin dedi ki, məscidin həyətində qış vaxtı oxuyan quşlar haradan gəldi, bilmirəm. Elə bil quşlar yarışa girmişdilər bir-birləriylə. Bir dənə də qarğa yox idi...

Xəbər yayılıb. Zənglər çoxalır. İsraildən, Türkiyədən... Evə gəlib-gedənlər də artır... 

Sonuncu gün evimizdəsən... Nigar, Dilarə (qardaşım qızı), Mirvari mənə hayan olurlar səhərə kimi...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.11.2026)

 

Cümə axşamı, 05 Noyabr 2026 16:37

Kül altından çıxan alov

(Mövlanə və Şəms tənhalığının fəlsəfəsi)

 

Adilə Nəzər,

filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Həyat bəzən insanı bəlli bir məqamda gözlədər, xarici aləmə baxanda hər şey tamam görünər – ad-san, hörmət, mədrəsə divarları arasında əks olunan kəlamlar, cild-cild kitabların verdiyi bilgəlik hissi... Lakin içəridə, ruhun ən qaranlıq küncündə hələ də doymayan, nə ilə sakitləşəcəyini bilməyən dilsiz bir susuzluq olar.

 

Mövlanə Cəlaləddin Rumi məhz belə bir zahiri doluluğun və daxili susuzluğun boşluğunda idi.

Və sonra Şəms gəldi.

Şəms bir müəllim kimi gəlmədi, o, daxildəki alovu oyandıran bir qığılcım, ruhu göstərən bir güzgü kimi gəldi. Biri illərlə topladığı biliklərin ağırlığı altında əyilirdi, digəri isə o yükü atıb içəridəki alovu azad etməyə gələn azadlıq aşiqi ruh idi.Onların ilk baxışması iki sonsuzluğun çarpışması idi.

Şəms kəsişmə nöqtəsində bir zərrə kimi dayandı və o məşhur sualı atdı ortaya:

– Məhəmməd (s.ə.s) böyükdür, yoxsa Bayəzid Bəstami?

Mövlanə tərəddüdsüz cavab verdi:

– Bu necə sualdır? Əlbəttə ki, Həzrəti Məhəmməd (s.ə.s) böyükdür.

Şəms gözlərini Mövlanənin gözlərinə dikərək təkrar etdi:

– Bəs nə üçün Bəstami “Özümü təsbeh edirəm, şanım nə ucadır” dediyi halda, Məhəmməd (s.ə.s) Allaha “Səni layiqincə tanıya bilmədik” – deyirdi?

Məhz bu an o qapalı mədrəsə divarları, o quru elmi qəliblər çat verdi. Mövlanə dərindən nəfəs aldı və sirrin pərdəsini araladı:

– Bəstaminin mənəvi qabı bir damla ilə doldu və daşdı. O, azacıq feyzlə doyduğunu sandı. Lakin Həzrəti Məhəmmədin (s.ə.s) mənəvi tutumu və sinəsi sonsuz bir ümman idi; o, içdikcə daha çox susayır, daha da dərinləşirdi.

Şəmsin də almaq istədiyi cavab məhz bu cavab idi: Bəstaminin bir damla ilə doyan fənalığı müqabilində Həzrəti Məhəmmədin (s.ə.s) ümman olduğunu və Peyğəmbər ucalığının heç vaxt bitməyən bir ilahi susuzluqdan ibarət olduğunu ortaya qoymaq.

Bu dialoq əslində nəzəri ağılla sonsuz eşqin, ölçüyə gələn biliklə coşğun bir ümmanın ilk qarşılaşması idi. Mövlanə anladı ki, indiyədək topladığı bütün cavablar sadəcə bilik qəlibləridir; Şəms isə ona o qəliblərə sığmayan, sərhəd tanımayan mənəvi ümmanı göstərirdi.

Hər kəsə onların aylarla davam edən xəlvəti – bağlı qapı arxasındakı tənhalığı maraqlı idi. Dünyanın gözündə bu, bir alimin yolundan sapması, bir dərvişin sehrinə düşməsi kimi görünürdü. Lakin o qapalı otaqda nələrin yaşandığı sonralar Mövlanənin qələmindən süzülən misralardan bəlli olacaqdı. O xəlvət nə quru bilik mübadiləsi, nə də nəzəriyyə idi, o, iki ruhun bir-birində fəna taparaq İlahi Varlığın aynasına çevrilməsi halı idi.

İnsan bəzən bildiklərini unutduqca, bildiklərindən soyunduqca Özünə çatır. Mövlanə də Şəmsin güzgüsündə soyunurdu: kitablarından, unvanlarından, zənn etdiyi “mən”indən – rahat, amma soyuq külündən...

Onların söhbəti dillərinin susduğu yerdə başlayırdı – lisani-halda, sükutun daxili musiqisində. Bəzən saatlarla susurdular. Çünki həqiqi Sevgi və feyz sözün çərçivəsinə sığmaz, o, Xaliqdən gəldiyi üçün bir baxışdan digərinə, bir ürək döyüntüsündən digər xəlqə axar. Şəms Mövlanəyə xamlıqdan bişməyə, bişməkdən yanmağa gedən yolu açırdı.

Və o gün gəldi... Şəms yox oldu. Qeybə çəkildi, ya da bir kölgə kimi gecənin içində əriyib getdi.

Əgər Şəms getməsəydi, Mövlanə bəlkə də yalnız bir nəfərin aşiqi kimi qalacaqdı. Lakin Şəmsin gedişi – o böyük həsrət və dözülməz ağrı Mövlanənin daxilindəki vulkanı partlatdı. Şəmsin cismaniyyəti çəkildi ki, onun mənası bütün kainata yayılsın. O ayrılıqdan “Divan-i Kəbir”in coşğun misraları, “Məsnəvi”nin hikmət çayları axdı. Mövlanə bütün mənəvi ömrünü nəhayətində bu üç kəlmə ilə pıçıldayırdı: “Xamdım, bişdim, yandım...”

Mövlanə anladı ki, Şəmsdən öyrəndiyi sirr Şəmsin özü deyilmiş, Şəms sadəcə o sirrə gedən qapıymış. O qapı bağlandı, lakin pəncərə bütün bəşəriyyətin üzünə açıldı. (Əlbəttə ki, görə bilənə.)

Artıq o, təkcə öz daxili yanğısını yaşayan dərviş deyil, hər kəsi o sonsuz ümmana çağran bir bəşər səsinə çevrilmişdi:

Gene gel, gene.
Ne olursan ol, ister kafir ol,
İster ateşe tap, ister puta,
İster yüz kere tövbe etmiş ol,
ister yüz kere bozmuş ol tövbeni...
Umutsuzluk kapısı değil bu kapı,
Nasılsan,
Öyle gel...

Mövlanə ilə Şəmsin söhbətlərindəki əsl sirr elə budur: İnsanın öz içindəki İlahi cövhərlə qarşılaşması üçün bir bələdçiyə, o bələdçinin gedişindən doğan həsrətə və nəhayət, hər şeyi yandıran bir Eşqə ehtiyacı var. O söhbət bitməyib; o, hələ də öz içindəki sükutu dinləyə bilən, həqiqi “mən”ini axtaran hər ruhun dərinliyində pıçıldamağa davam edir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.11.2026)

 

 

29 -dən səhifə 3206

Sayt Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən 2024-cü ildə “Qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi” çərçivəsində Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun həyata keçirdiyi “Yeniyetmə və gənclərdə mütaliə mədəniyyətinin formalaşdırılması” layihəsinin tərəfdaşı olaraq yenilənmiş, yeni bölmələr əlavə ediımiş, layihənin təbliği üzrə funksional fəaliyyət aparılmışdır.