Super User
1+1=11
Kübra Quliyeva,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi
Bilirsən, mən çox düşünmüşəm bu ifadəni.
Riyaziyyat deyir “1+1=2”, amma məncə, sevəndə bu hesab işləmir.
Çünki sən mənim həyatımda olanda, mən sadəcə artırılmıram — tamamlanıram.
Elə buna görə də deyirəm: 1+1=11.
Sən mənə qarışanda bir şey dəyişir içimdə.
Sakitlik gəlir, amma içində qəribə bir istiliklə.
Sanki dünya dayanır, amma ürəyim daha sürətlə döyünür.
Bəzən səni düşünürəm və ağlım yox olur, amma hisslərim danışır.
Elə o an anlayıram ki, biz sadəcə iki nəfər deyilik —
biz bir bütövük, bir tənlik kimi, bir sirr kimi.
“11” mənim üçün sanki bizik.
İki tənha xətt, amma bir-birindən heç ayrılmadan yanaşı gedən.
Heç toxunmadan bir-birinə isinən,
bəzən sükutla danışan, baxışla başa düşən iki ruh.
Səninlə tanış olandan bəri, mənim üçün hər şeyin mənası dəyişdi.
Sadə şeylərdə belə səni görürəm —
külək əsəndə səsini xatırlayıram,
günəş doğanda baxışlarını.
Bəzən elə gəlir ki, sən olmasan, rənglər də solacaq.
Çünki sənin varlığınla hər şey bir az daha parlaq, bir az daha mənalı olur.
Bilirsən, mən heç vaxt çox danışan olmamışam,
amma səni düşünəndə içimdə min cümlə yaranır.
Sadəcə onları deməyə cəsarət tapmıram,
çünki qorxuram — desəm, sehr pozular.
Ona görə yazıram.
Sözlər səssiz olsa da, ən azı səni anladar deyə.
Sən mənim həyatımda riyaziyyatın səhv etdiyi ən gözəl andısan.
Çünki səninlə birləşəndə say düz gəlmir,
amma hər şey yerinə oturur.
Səninlə “biz” olmaq, heç kimin anlamadığı bir hesab kimidir.
Sadəcə biz bilirik cavabını — 1+1=11.
Hər dəfə səni xatırlayanda, bu cümlə gözümün önünə gəlir.
Çünki biz heç vaxt 2 olmadıq — biz yan-yana duran iki düz xətt olduq,
bir yerdə durub bütün dünyanı tənliksiz qoyan bir cüt “bir”.
Və bəlkə də, bu, ən saf, ən səmimi sevgi növüdür.
Mən səni sevdim, çünki səndə özümü tapdım.
Səni sevdim, çünki səninlə mən tam oldum.
Riyaziyyat deyə bilməz, amma ürəyim bilir —
1+1=11.
Və bu, mənim üçün dünyanın ən doğru hesabıdır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(04.11.2026)
“Maraqlı söhbətlər”də Kassam Stadionu və onun "yoxa çıxan" 4-cü tribunası
Nemət Tahir,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi
İngiltərənin "Oksford Yunayted" klubunun ev oyunlarını keçirdiyi Kassam Stadionunun şəkillərinə baxanda ilk diqqət çəkən şey dördüncü tribunanın olmamasıdır. Bəs üç tərəfi qapalı olan bu stadionun bir tərəfi niyə tamamilə açıqdır və avtomobil dayanacağına baxır?
Bunun arxasında olduqca maraqlı və bir az da şanssız bir hekayə dayanır. Mən nəql eləyim, siz qulaq asın.
Stadionun inşası 1990-cı illərin sonunda başlayanda klub ciddi maliyyə çətinlikləri ilə üzləşdi. Tikinti xərcləri 15 milyon funt-sterlinqi keçdikdən sonra layihəni idarə edənlər podratçı şirkətlərə ödənişləri dayandırmalı oldular. Nəticədə tikinti işləri düz 4 il boyunca tamamilə yarımçıq və baxımsız qaldı.
Daha sonra biznesmen Firoz Kassam klubu və layihəni xilas etmək üçün gələndə xərcləri minimuma endirmək qərarına gəldi. Artıq başlanmış olan 3 tribuna tamamlandı, lakin büdcəyə qənaət etmək məqsədilə planlaşdırılan dördüncü tribunadan tamamilə imtina edildi. Hətta dördüncü tribunanın bəzi bünövrə elementləri hələ də o geniş avtomobil dayanacağının altında basdırılmış vəziyyətdə qalır!
İllər öncə azarkeşlər klub rəhbərindən dördüncü tribunanın nə vaxt tikiləcəyini soruşduqda, o, tarixə düşən belə bir cavab vermişdi: "Siz hələ əlimizdə olan 3 tribunanı doldurun, sonrasına baxarıq!"
Azarkeşlərin "külək tuneli" adlandırdığı və oyun zamanı bütün atmosferin o açıq tərəfdən uçub getdiyi bu stadion yaxın illərdə tarixə qovuşacaq. Çünki "Oksford Yunayted" rəhbərliyi artıq 4 tərəfi də tam qapalı olan və müasir standartlara cavab verən yeni stadion layihəsi üzərində işləyir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(04.11.2026)
Bir mahnının hüquq mübarizəsi: "Sənə də qalmaz"ın plagiat tarixi
Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Tofiq Quliyev irsi və "Sənə də qalmaz"
1958-ci ildə Tofiq Quliyevin bəstələdiyi və Rəşid Behbudovun səsi ilə vizit kartına çevrilən "Sənə də qalmaz" mahnısı təkcə Azərbaycanda deyil, onun hüdudlarından kənarda da geniş populyarlıq qazanmışdır. Melodik zənginliyi və dərin emosional yükü ilə seçilən bu kompozisiya, təəssüf ki, beynəlxalq musiqi bazarında icazəsiz istifadə halları ilə qarşılaşmışdır.
Albaniyada mənimsənilmə cəhdi: Rovena Dilo və "Ne Shkoder te vish"
2019-cu ildə Albaniyanın tanınmış müğənnisi Rovena Dilo özünün "Anti" albomuna daxil olan "Ne Shkoder te vish" adlı yeni bir mahnı təqdim etdi. Mahnının melodiyası Tofiq Quliyevin "Sənə də qalmaz" əsəri ilə tamamilə eyni idi. Lakin ilkin variantda mahnı ya xalq mahnısı, ya da başqa müəllifə aid bir kompozisiya kimi təqdim olunmuş, Azərbaycan bəstəkarının adına heç bir istinad edilməmişdi.
Hüquqi müstəviyə keçid: COPAT-ın müdaxiləsi
Mahnının icazəsiz istifadəsi Tofiq Quliyevin varisləri tərəfindən aşkar edildikdən sonra operativ addımlar atıldı. Varislər dərhal Azərbaycan Respublikasının Əqli Mülkiyyət Agentliyinə (COPAT) rəsmi müraciət etdilər.
Agentlik məsələni nəzarətə götürərək beynəlxalq müəllif hüquqları konvensiyalarına əsasən Albaniyanın müvafiq qurumlarına və ifaçının komandasına rəsmi etiraz və şikayət məktubu ünvanladı. Məktubda əsərin orijinal müəllifinin Tofiq Quliyev olduğu tarixi və hüquqi sənədlərlə sübuta yetirildi.
Nəticə: üzr istənilməsi və müəlliflik hüququnun bərpası
Aparılan rəsmi və hüquqi xəbərdarlıqlardan sonra qarşı tərəf geri addım atmaq məcburiyyətində qaldı. Rovena Dilonun prodüseri və müğənni özü baş vermiş hadisəyə görə Azərbaycandan və bəstəkarın ailəsindən rəsmən üzr istədilər.
Bu mübarizənin ən mühüm qələbəsi isə mahnının hüquqi statusunun bərpası oldu. Belə ki, o andan etibarən bütün qlobal rəqəmsal və onlayn musiqi platformalarında (YouTube, Spotify, Apple Music və s.) "Ne Shkoder te vish" mahnısının müəllifi (Composer) bölməsində Tofiq Quliyevin adı rəsmən qeyd olundu. Bu hadisə Azərbaycanın zəngin musiqi irsinin qorunması və beynəlxalq müstəvidə əqli mülkiyyət hüquqlarının müdafiəsi baxımından mühüm bir presedentdir. "Sənə də qalmaz" mahnısı üzərində qazanılan bu hüquqi qələbə bir daha sübut etdi ki, milli mədəniyyət nümunələrimizin mənimsənilməsi cəhdlərinə qarşı vaxtında və peşəkar hüquqi reaksiya verməklə tarixi ədaləti bərpa etmək mümkündür.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(04.11.2026)
Doğum gününüz mübarək, ölümsüzlər!
Vətən göylərinin əbədi şahini: Şəhid Baş Leytenant Xalid Gözəlov
Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Azərbaycanın hərb tarixinə qızıl hərflərlə yazılan 44 günlük Vətən müharibəsinin ilk günündə, göylərdə qəhrəmanlıq dastanı yazan igidlərdən biri Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi pilotu, baş leytenant Xalid Gözəlovdur. O, müharibənin ilk saatlarında hava məkanımızın qorunması və düşmənin hava hücumundan müdafiə sistemlərinin məhv edilməsi üçün yerinə yetirilən xüsusi strateji əməliyyat zamanı şəhadət şərbətini içmişdir.
Erkən illəri və hərb sənətinə addımları
Xalid Həsən oğlu Gözəlov 4 noyabr 1996-cı ildə Biləsuvar rayonunun Aşağı Cürəli kəndində anadan olmuşdur. Atası Həsən müəllimin Dövlət Sərhəd Xidmətinin zabiti olması kiçik yaşlarından Xalidin də qəlbində hərb sənətinə böyük sevgi oyatmışdı. Orta təhsilinə Zaqatala şəhərində başlasa da, sonradan ailəsi ilə birgə doğma rayonuna qayıtmış və Biləsuvarda Oqtay Babayev adına tam orta məktəbi bitirmişdir. Eyni zamanda idmanın güləş növü ilə peşəkar məşğul olan Xalid, müxtəlif yarışlarda çempionluqlar qazanmışdı.
Hərbi təhsili və pilotluq fəaliyyəti
Arzusunun ardınca gedən Xalid, məktəbi bitirdikdən sonra Dövlət Sərhəd Xidmətinin Akademiyasının Aviasiya fakültəsinə daxil olmuşdur. 2012–2016-cı illərdə burada hərbi pilotluq üzrə mükəmməl ali təhsil almışdır. Akademiyanı uğurla başa vurduqdan sonra 2016-cı ildə "leytenant" rütbəsi alaraq DSX-nin Sərhəd Qoşunlarının aviasiya dəstələrində pilot kimi xidmətə başlamışdır. Göstərdiyi peşəkarlığa görə 2019-cu ildə ona "baş leytenant" hərbi rütbəsi verilmişdir.
Vətən müharibəsində tarixi rolu və şəhadəti
2020-ci il sentyabrın 27-də Vətən müharibəsi başlayarkən baş leytenant Xalid Gözəlov ayağından zədəli olmasına baxmayaraq, döyüşlərdə iştirak etmək üçün könüllü olaraq cəbhəyə yollanmışdır. O, AN-2 təyyarələrindən ibarət eskadrilyanın tərkibində düşmənin hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemlərinin və radar stansiyalarının yerinin aşkarlanması üçün tətbiq edilən xüsusi, təhlükəli və məxfi aldatma taktikasında vəzifə almışdır.
Füzuli istiqamətində gedən hava döyüşlərində Xalid Gözəlov öz heyət yoldaşı, mayor Abbas Qasımovla birlikdə düşmən hədəflərini uğurla aşkarlayaraq Azərbaycan Ordusunun artilleriya və dron zərbələrinə zəmin yaratmışdır. Tapşırıq yerinə yetirilərkən təyyarə vurulmuş, idarəetməni itirən qəhrəman pilotlar tullanma zamanı düşmən atəşinə məruz qalaraq qəhrəmancasına şəhid olmuşlar. Onların bu fədakarlığı müharibənin ilk günündə düşmənin hava müdafiə səddinin yarılmasında həlledici rol oynamışdır.
Xatirəsinin əbədiləşdirilməsi
Şəhid baş leytenant Xalid Gözəlov 28 sentyabr 2020-ci ildə Bakı şəhərindəki II Fəxri Xiyabanda, general-mayor Polad Həşimovun dəfn olunduğu sırada böyük izdihamla torpağa tapşırılmışdır. Subay olan qəhrəmanımız ailə qurmağa hazırlaşırdı və nişanlı idi. Onun əziz xatirəsi həm doğulduğu Biləsuvar rayonunda, həm də bütün Azərbaycanda hər zaman qürurla anılır.
Dövlət təltifləri
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamlarına əsasən, baş leytenant Xalid Həsən oğlu Gözəlov döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirərkən nümayiş etdirdiyi rəşadət və şücaətə görə ölümündən sonra aşağıdakı yüksək dövlət mükafatları ilə təltif edilmişdir:
3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni
"Vətən uğrunda" medalı
"Qubadlının azad
olunmasına görə" medalı
Uca göylərdən Vətəni qoruyan şəhidimiz, ruhun şad olsun!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(04.11.2026)
Müasir Amerika ədəbiyyatının tanınmış tarixi roman müəlliflərindən biri
İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Amerikaədəbiyyatınıntanınmış tarixiromanmüəlliflərindənbiriolan Çarlz Freyzer 4 noyabr 1950-ci ildə ABŞ-ın Şimali Karolina ştatının Aşvil şəhərində anadan olub. Uşaqlıq və gənclik illərini Şimali Karolinanın dağlıq ərazilərində, Endrüs və Franklin şəhərlərində keçirib. Onun böyüdüyü Appalaç dağları sonralar yaradıcılığına böyük təsir göstərib. Yazıçının əsərlərində təbiət, kənd həyatı, müharibə, insan taleyi və tarixi hadisələr mühüm yer tutur.
1973-cü ildə Şimali Karolina Universitetini bitirib. Daha sonra Appalachian Dövlət Universitetində ingilis dili üzrə magistr təhsili alıb. 1986-cı ildə Cənubi Karolina Universitetində Amerika ədəbiyyatı üzrə doktorluq dərəcəsi qazanıb. Freyzer bir müddət universitetlərdə müəllim işləyib. Lakin sonradan müəllimlik fəaliyyətini dayandıraraq bütün diqqətini bədii yaradıcılığa yönəldib.
Çarlz Freyzerin ədəbi şöhrəti 1997-ci ildə nəşr olunan ilk romanı ilə başlayıb. O, əsərlərində tarixi hadisələri bədii təxəyyüllə birləşdirərək oxuculara insan münasibətlərinin, müharibənin və həyat mübarizəsinin təsirli mənzərəsini təqdim edir. Onun yaradıcılığında xüsusilə Amerika cənubunun tarixi, Appalachian dağlarının təbiəti və insanların keçmişlə bağlı xatirələri diqqət çəkir.
Əsas əsərləri
1. Soyuq dağ (Cold Mountain) — 1997
Yazıçının ən məşhur romanıdır. Amerika Vətəndaş müharibəsinin son dövrlərində yaralanmış İnman adlı əsgərin sevdiyi qadına qovuşmaq üçün evinə qayıtmaq uğrunda apardığı çətin mübarizədən bəhs edir.
2. On üç ay (Thirteen Moons) — 2006
Əsər dəyişən Amerika cəmiyyətində yaşayan bir insanın taleyini, sevgi və kimlik axtarışını, həmçinin çeroki xalqının tarixini əks etdirir.
3. Gecə meşələri (Nightwoods) — 2011
Şimali Karolinanın dağlıq ərazisində yaşayan Luce adlı qadının həyatından bəhs edir. O, qətlə yetirilmiş bacısının uşaqlarına qayğı göstərməyə başlayır.
4. Varina (Varina) — 2018
Amerika Konfederativ Ştatlarının prezidenti Cefferson Devisin həyat yoldaşı Varina Devisin həyatından bəhs edən tarixi romandır.
5. İzləyicilər (The Trackers) — 2023
Böyük Depressiya dövründə, 1930-cu illərdə Amerikada baş verən hadisələri, bir rəssamın itkin düşmüş qadını axtarmasını və müxtəlif insanların həyat yollarının kəsişməsini təsvir edir.
Ən məşhur əsəri və mükafatları
Çarlz Freyzerin ən böyük ədəbi uğuru Soyuq dağ (Cold Mountain) romanıdır. Əsər 1997-ci ildə ABŞ-ın nüfuzlu Milli Kitab Mükafatına (National Book Award) layiq görülüb. Roman uzun müddət The New York Times bestseller siyahısında yer alıb və üç milyondan çox nüsxə satılıb. 2003-cü ildə rejissor Entoni Minqellanın (Anthony Minghella) ekranlaşdırdığı film əsasında çəkilib. Filmdə Cud Lou, Nikol Kidman və Reni Zellveger rol alıblar. Film yeddi Oskar nominasiyası qazanıb, Reni Zellveger isə ikinci plan qadın roluna görə Oskar mükafatına layiq görülüb.
Freyzerin digər mühüm nailiyyətləri:
- 1997 – National Book Award.
- 1997 – ABBY Award.
- 1997 – Heartland Award.
- 1998 – Sue Kaufman Prize for First Fiction.
- 2008 – Şimali Karolina Ədəbiyyat Mükafatı.
Qeyd etdik ki, Çarlz Freyzer müasir Amerika ədəbiyyatının tanınmış tarixi roman müəlliflərindən biridir. Onun əsərlərində aşağıdakı mövzulara xüsusi diqqət yetirilir:
- Müharibə və onun insan həyatına təsiri;
- Sevgi, sədaqət və ayrılıq;
- Tarixi hadisələr və milli yaddaş;
- Təbiət və insan münasibətləri;
- İnsan xarakteri və mənəvi mübarizə.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(04.11.2026)
Tənhalıq, yaddaş, itki, mühacirət...
İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Yiyun Li (Li Yiyun) — Çin əsilli amerikalı yazıçı, romançı, qısa hekayələr müəllifi və ədəbiyyat professorudur. Müasir Amerika ədəbiyyatının tanınmış nümayəndələrindən biri hesab olunur. Əsərlərində insan münasibətləri, tənhalıq, ailə, yaddaş, itki, mühacirət və insan psixologiyası kimi mövzulara geniş yer verir. Yiyun Li 4 noyabr 1972-ci ildə Çinin Pekin şəhərində anadan olub. Bu gün yazıçı özünün 54 yaşını qeyd edir.
Uşaqlıq və gənclik illərini Çində keçirib. O, əvvəlcə ədəbiyyat deyil, elm sahəsi ilə maraqlanıb. Pekin Universitetində hüceyrə biologiyası üzrə təhsil alaraq bakalavr dərəcəsi əldə edib. 1996-cı ildə ABŞ-yə köçərək Ayova Universitetində immunologiya üzrə təhsilini davam etdirib. Lakin universitetdə yaradıcı yazıçılıq dərslərinə qatılması onun həyatında mühüm dönüş nöqtəsi olub. Tədricən elmdən uzaqlaşaraq ədəbiyyata yönəlib.
Ayova Universitetində bədii və qeyri-bədii yazıçılıq üzrə magistr təhsili alıb. Onun yazıçılıq fəaliyyəti ingilis dilində inkişaf edib. Yiyun Li yaradıcılığında sadə, lakin dərin mənalı ifadə tərzi ilə seçilir. O, insanların gündəlik həyatında baş verən hadisələrdən istifadə edərək mürəkkəb psixoloji vəziyyətləri və mənəvi ziddiyyətləri təsvir edir. Əsərlərində Çin cəmiyyətinin xüsusiyyətləri, keçmişlə bu gün arasındakı münasibətlər, insanın özünü axtarması və həyatın çətinlikləri mühüm yer tutur.
Əsas əsərləri
1. A Thousand Years of Good Prayers (2005)
Azərbaycan dilində: Min illik xeyir-dualar.
İlk hekayələr toplusudur. Çinli insanların həyatını, ailə münasibətlərini və mühacirət təcrübələrini əks etdirir.
The Vagrants (2009)
Azərbaycan dilində: Sərgərdanlar.
Çinin kiçik bir şəhərində yaşayan insanların talelərindən bəhs edən romandır. Cəmiyyət, siyasi təzyiq və fərdi azadlıq mövzuları diqqət mərkəzindədir.
3. Gold Boy, Emerald Girl (2010)
Azərbaycan dilində: Qızıl oğlan, zümrüd qız.
İnsan münasibətləri, sevgi, ailə və cəmiyyətin gözləntilərindən bəhs edən hekayələr toplusudur.
4. Kinder Than Solitude (2014)
Azərbaycan dilində: Tənhalıqdan daha mərhəmətli.
Keçmişdə baş vermiş faciəli hadisənin üç insanın həyatına təsirini araşdıran romandır.
5. Dear Friend, from My Life I Write to You in Your Life (2017)
Azərbaycan dilində: Əziz dost, həyatımın içindən sənin həyatına yazıram.
Müəllifin həyat, yazıçılıq, yaddaş və insanın daxili dünyası haqqında düşüncələrini əks etdirən memuarıdır.
6. Where Reasons End (2019)
Azərbaycan dilində: Səbəblərin bitdiyi yerdə.
Ana ilə oğul arasında xəyali dialoq formasında yazılmış, sevgi, itki və kədər mövzularına həsr olunmuş romandır.
7. The Book of Goose (2022)
Azərbaycan dilində: Qaz kitabı.
Müharibədən sonrakı Fransada yaşayan iki qızın dostluğu və ədəbiyyat dünyasında baş verən hadisələrdən bəhs edir.
8. Wednesday's Child (2023)
Azərbaycan dilində: Çərşənbə günü doğulan uşaq.
İnsan həyatının müxtəlif mərhələlərini, münasibətləri və emosional təcrübələri araşdıran hekayələr toplusudur.
9. Things in Nature Merely Grow (2025)
Azərbaycan dilində: Təbiətdəki şeylər sadəcə böyüyür.
Həyat, itki, kədər və insanın mövcudluq haqqında düşüncələrini əks etdirən memuar əsəridir.
Yiyun Li ədəbi fəaliyyəti ərzində bir sıra nüfuzlu mükafatlara layiq görülüb:
PEN/Hemingway mükafatı.
PEN/Faulkner mükafatı.
PEN/Malamud mükafatı.
Windham–Campbell mükafatı.
MacArthur təqaüdü.
Guggenheim təqaüdü.
Guardian First Book Award.
2023-cü ildə Kral Ədəbiyyat Cəmiyyəti tərəfindən Beynəlxalq Yazıçı mükafatı.
2025-ci ildə Things in Nature Merely Grow əsəri ilə ABŞ Milli Kitab Mükafatının qeyri-bədii ədəbiyyat kateqoriyasında finalçı olub.
Yiyun Li 2017-ci ildən ABŞ-nin nüfuzlu ali təhsil müəssisələrindən biri olan Prinston Universitetində çalışır. O, yaradıcı yazıçılıq professorudur və universitetin Lewis Center for the Arts mərkəzində yazıçılıq proqramının rəhbəridir. Əsərləri 20-dən çox dilə tərcümə edilib.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(04.11.2026)
Azərbaycan realist aktyor məktəbinin banisi
İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Milli teatrımızın ilk peşəkar aktyorlarından biri olan Kərbəlayı Cahangir ZeynalovAzərbaycanrealistaktyorməktəbininbanisi hesab edilir. Bu gün onun anım günüdür.
1865-ci ildə Bakıda doğulan Cahangir Zeynalov atası Məşədi Rza Zeynal oğlu ilə birgə tacirlik ediblər. Cahangir bəy ibtidai təhsil alıb, rus və fars dillərini mükəmməl bilib, geniş mütaliəsi olub.
Səhnəyə ilk dəfə 1885-ci ildə qız rolunda çıxıb. Bakıda fəaliyyət göstərən Lanskoy, Şorşteyn, Aqriptseva kimi aktyorların truppaları ilə yaxından əlaqəsi olub, şəhərə gələn qastrolçuların tamaşalarına müntəzəm baxıb.
Hətta 1916–1918-ci illərdə baxdığı tamaşalar barədə rəylərini, sənət haqqında mühakimələrini təcəssüm etdirən "Teatro dəftərçəsi"ndə ("Əxz etdiyim hərəkətlər") nəzəri-təcrübi fikirlərini traktat səpkisində yazıb. Müəyyən vərəqləri itən həmin dəftərçə Azərbaycan Dövlət Teatr Muzeyində saxlanılıb.
1906-cı ildə Bakıda yaradılan Müsəlman Dram Artistləri Cəmiyyətinə rəhbərlik edib. Maddi imkanı geniş olan Cahangir Zeynalov aktyorlara həmişə əl tutub, onlara pul yardımı edib. O, indiki Hüsü Hacıyev və Dilarə Əliyeva küçələrinin kəsişməsində yerləşən Şahmat klubunun yerindəki evinin böyük bir zalını məşq üçün ayırıb. Otağın baş hissəsində xərc çəkib səhnə də düzəltdirib.
Hacıağa Abbasov, Mirzağa Əliyev, Məhəmməd bəy Əlvəndi, Hüseyn Ərəblinski, Mirmahmud Kazımovski kimi aktyorlar, Sultanməcid Qənizadə, Həbib bəy Mahmudbəyov, Bədəl bəy Bədəlbəyli kimi müəllim və səhnə fədailəri dəfələrlə həmin zalda məşq edib, tamaşalar hazırlayıblar. Məşqdən sonra iştirakçıların hamısına süfrə açılıb və xərci Kərbəlayı özü ödəyib.
Cahangir Zeynalovun milli dramaturgiyamızda oynadığı rolların tam olmayan siyahısı belədir: Mirzə Fətəli Axundzadənin "Hacı Qara"sında Hacı Qara, "Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah"da Şahbaz bəy və Məstəli şah, "Molla İbrahimxəlil kimyagər"də Molla İbrahimxəlil, "Xırs quldurbasan"da Tarverdi, "Lənkəran xanının vəziri"ndə Mirzə Həbib, Nəcəf bəy Vəzirovun "Hacı Qəmbər"ində Hacı Qəmbər, "Ağa Kərim xan Ərdəbili"də Ağa Kərim xan, "Müsibəti-Fəxrəddin"də Vəli və s.
Cahangir Zeynalov4 noyabr 1918-ci ildə vəfat edib.
Allah rəhmət eləsin!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(04.11.2026)
Tanınan musiqi sülaləsinin üçüncü nəsil nümayəndəsi
İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
AzərbaycanRespublikasınınxalqartistiYalçınAdıgözəlovun doğum günüdür
Musiqimizdə Adıgözəlovlar. Geniş tədqiq edilən fenomenal bir haldır. Bu gün tanınmış musiqi sülaləsinin üçüncü nəsil nümayəndəsi - Azərbaycan Respublikasının xalq artisti Yalçın Adıgözəlov barədə danışacağıq. Bu gün onun anadan olduğu gündür.
Yalçın Adıgözəlov 4 noyabr 1959-cu ildə Bakı şəhərində bəstəkar Vasif Adıgözəlovun ailəsində anadan olub. Tanınan musiqi sülaləsinin üçüncü nəsil nümayəndəsidir. 8 yaşında konservatoriyanın nəzdində fəaliyyət göstərən Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində fortepiano ifaçılığı üzrə A. Y. Kopeleviç və B. L. Qusliserin sinfində təhsil almağa başlayıb. 1982-ci ildə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının fortepiano fakültəsini bitirib (professor R. Atakişiyevin sinfi).
1983–1984-cü illərdə Daşkənd Dövlət Konservatoriyasında "opera-simfonik dirijorluğu" fakültəsində təhsil almışdır (professor K. M. Usmanovun sinfi).
1984-cü ildən 1989-cu ilədək Leninqrad konservatoriyasının "opera-simfonik dirijorluğu" fakültəsində tanınan professor İlya Musinin sinfində təhsil alıb. 1990–1992-ci illərdə Vyana Musiqi və İfaçılıq Sənəti Akademiyasında (alm. Wien – Musikhochschule) Azərbaycanı təmsil edən ilk musiqiçi kimi professor Karl Esterrayxerin sinfində təcrübə keçib
1989-cu ildən Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinin dirijoru, 1991–1998-ci illərdə isə bədii rəhbəri və baş dirijoru olub. Ölkədə iqtisadi böhranla müşayiət olunan ağır ictimai-siyasi illərdə gənc dirijor respublikanın aparıcı musiqi kollektivlərinin qorunub saxlanılması işində əvəzsiz xidmətlər göstərib. Y. Adıgözəlov klassik repertuara malik çoxsaylı Bakı premyeralarının təşkilini və Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərinin dünyada aktiv təbliğatını həyata keçirərək, ölkədə və onun hüdudlarından kənarda geniş konsert fəaliyyəti göstərib.
20 yanvar 1991-ci ildə Bakıda baş vermiş faciənin ildönümü münasibətilə Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestri və Azərbaycan Dövlət Xor Kapellası Yalçın Adıgözəlovun dirijorluğu və müəlliflərin iştirakı ilə Moskva Konservatoriyasının Böyük Zalında V. Adıgözəlovun "Qarabağ şikəstəsi" oratoriyası və Ə. Karamanovun "Stabat Mater" vokal-simfonik əsərini ifa edib.
1991-ci ilin martında orkestrin Uzaq Şərq şəhərlərində (Yujno-Saxalinsk, Petropavlovsk-Kamçatski, Maqadan) və 1992-ci ildə Orta Asiyada qastrolları baş tutub. Yalçın Adıgözəlov 1991–1993-cü illərdə Avstriya hökuməti ilə birlikdə keçirilən "MOSART-festivalları"nın bədii rəhbəri olub. Keçirilən festivalların üçündə Azərbaycan və Avstriya bəstəkarlarının əsərlərinin dünya premyeraları baş tutub.
Mükafatları
1. "İlin ən yaxşı dirijoru" nominasiyasında "Humay" mükafatının ilk laureatı
2. 15 may 2007 — Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi
3. Azərbaycan Respublikasının xalq artisti
4. Prezident Mükafatçısı
5. "İlin ən yaxşı musiqiçisi" nominasiyasında "Zirvə" mükafatı
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(04.11.2026)
“Heç kim tək qalmaq istəmir” – Kamal Abdilladan səhər-səhər 7 qranula
Xalq yazıçısı, akademik Kamal Abdullanın əsərlərindən seçilmiş bir sıra qranula – cövhər sayıla biləcək məqamları “Ədəbiyyat və incəsənət” oxucularına təqdim edir.
Kamal Abdulla özü seçilmiş bu cövhərlər barədə yazır: “İllərdən bəri yazdığım müxtəlif şeirlərin, esselərin, pyeslərin, hekayə və romanların, publisistik məqalələrin və elmi əsərlərin, verdiyim intervülərin hər birinin içində yer almış və bu gün də öz məzmunu, tutumu, forması ilə diqqətimi çəkən misralar, cümlələr günlərin bir günü sanki dil açıb mənə dedilər ki, bizim bir-birimizdən zaman və məkanca ayrılığımıza son qoy və bizi bir-birimizin yanında yerləşdir. Sən görəcəksən ki, bu zaman biz tamamilə yeni bir cazibədə zühur etmişik. Onlar qeyri-səlis məntiq dili ilə desək, içində olduqları mətnin qranulaları (ilkin vacib hissəcikləri) idi. Qranula, başqa cür ifadə etsək, cümlədən (mətndən) bütün artıq hissələri siləndən sonra yerdə qalan cövhərdir.”
Beləliklə, hər gün Kamal Abdulladan 7 qranula:
1.
Kafir qızı Beyrəyə: “Neçin səxtsən, xanım yigit?! Gəldiyimcə səni şən görərdim, gülərdin, oynardın...”
Bayburd hasarında on altı il həbsdə olan Beyrək bu cümlənin arxasından hiyləgərcəsinə qımışıb bizə göz vurur.
2.
Ovçu olduğumuzu şəstlə, Qazi Bürhanəddin demiş, “qədd tutub” düşündüyümüz yerdə, sən demə, özümüzdən xəbərsiz ov imişik...
3.
Nitsşe: “İncəsənət! Yalnız incəsənət! İncəsənət bizə verilib ki, həqiqətin əlində ölməyək.”
Həqiqət bu qədər qorxulu imiş...
4.
Nizami insanı böyütdü.
Nəsimi ona Ali Həqiqəti tanıtdı.
Füzuli onu dərinləşdirdi.
Xətayi onun qorxmazlıq təşnəsini söndürdü.
Məhəbbət barədə bildikləri saf bir utancaqlıq pərdəsinə bürünmüşdü - Vaqif ona yataq otağına cəsarətlə girməyi öyrətdi.
Sabir onu torpaq üstdə yeriməyə alışdırdı.
Cavid ona qanad verdi və əngin səmada pərvaz etməyin sirlərini anlatdı.
Bu insana qalib gəlmək olarmı?!
5.
Dostlar arasında sonuncu qalmaq qorxusu (kompleksi) olur. Amma o da var ki, istənilən halda onların arasında kim isə hökmən həyatda ən axıra qalacaqdır. Bunu istəsə də, istəməsə də. Baxmayaraq ki, sonuncu sağ qalan məntiqlə daha çox yaşayacaq, adətən dostlardan heç biri belə bir aqibəti özü üçün arzulamır. Heç kim tək qalmaq istəmir.
6.
İlk səs: sadə, yoxsa mürəkkəb?! Bəlkə sadəlikdə mürəkkəblik?!
Bu ilk səs sinqulyarlığın ən bariz nümunəsidir.
7.
“ Nəydi sənin dediklərin?!
Nəydi sənin duyduqların?!
Bu dünya sənin kədərin,
Bir ömürlük intizarın.”
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(04.11.2026)
O, həm fədakar elm xadimi, həm də istedadlı qələm adamıdır…
Elman Eldaroğlu,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Yüz illərdi ruhumuzla yol gəlir,
Nakam eşqə başdaşıdı “Kərəmi”.
Qoşulubdu karvanına kədərin,
Yorulmadı, qəm daşıdı “Kərəmi”.
Bu dünyanın hikmətini bilən az,
Bu dünyada ağlayan çox, gülən az.
Deyirlər ki, axar, axar, qurumaz,
Başdan- başa göz yaşıdı “Kərəmi”.
O, vüsalsız məhəbbətin nərəsi,
Ancaq Tanrı mərhəməti çarəsi.
Qərarlaşan “Dilqəmi”də pərdəsi.
Bu dünyaynan savaşıdı “Kərəmi”.
Onda itər, onda doğar gümanın,
Onda çatar haqq yanına üryanın.
Açılmayan tilsimidir dünyanın
Göy üzünün yer daşıdı “Kərəmi”.
Mizrab sazın dərdlərini oynadar,
İçindəki ruhu, eşqi qaynadar.
İniltinin özündə bir ümid var,
Təsəllinin yoldaşıdı “Kərəmi”.
Bu gün bu gözəl şeirin müəllifi, ədəbiyyat sahəsində Mahirə Nağıqızı kimi, elm sahəsində Mahirə Hüseynova kimi tanınan Mahirə xanımın ad günüdür, ömrünün 66-cı baharına qədəm qoyduğu tarixdir.
Bu yazını bu doğum gününə ərməğan edir, onu təbrik edir, cansağlığı, uzun ömür, həm elmdə, həm ədədbiyyatda bol nailiyyətlər arzu edirik.
Dünyanın hər bir yerində olduğu kimi, bizim cəmiyyətdə də xanım alimlərə xüsusi ehtiram və diqqət var. Fəqət, yaxın keçmişə qədər Azərbaycan xanımlarına elmlə, tədqiqatla məşğul olmaq yasaq edilmişdi. Sanki xanımların təhsil alması, savadlanması kimlərəsə mane olurdu. Yalnız XX əsrin ortalarından başlayaraq, elmin müxtəlif sahələrində alim xanımlarımız da yer tuta bildilər. Mahirə xanım kimi.
Gəlin əvvəlcə onun ömür kitabına nəzər yetirək:
O, 1960-cı ilin noyabr ayının 4-də Naxçıvan MR-də, Babək rayonunun Sust kəndində anadan olub. Əslən Qərbi Azərbaycandandır. Orta təhsilini 1978-ci ildə Abşeron rayonu Novxanı qəsəbə 1 saylı məktəbdə başa vurub.1980-1984-cü illərdə indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin filologiya fakültəsində ali təhsilə yiyələnərək oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Əvvəlcə təyinatla Abşeron rayonu Mehdiabad qəsəbə 1 saylı orta məktəbdə, sonra isə Bakı şəhəri Nəriman Nərimanov rayonundakı 43 saylı MLK-da öz ixtisası üzrə müəllim işləyib. Həmin illərdə Təhsil Nazirliyi tərəfindən “Qabaqcıl təhsil işçisi” fəxri adına layiq görülüb.
2009-cu ildən ADPU-nun Müasir Azərbaycan dili kafedrasının müəllimi kimi fəaliyyətə başlayıb. 2012-ci ildə “Həsən Mirzəyevin yaradıcılığında filologiya məsələləri” adlı dissertasiyasını uğurla müdafiə edərək, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsinə yiyələnib. 2017-ci ildə isə “XIX-XX əsr Qərbi Azərbaycan aşıq və el şairlərinin yaradıcılığının dil və üslub xüsusiyyətləri (Dərələyəz mahalı üzrə)” mövzusunda elmi iş müdafiə edərək filologiya elmləri doktoru alimlik dərəcəsinə yüksəlib. ADPU-da işlədiyi müddət ərzində dosent, kafedra müdiri, fakültənin dekanı vəzifələrində çalışıb. 2021-ci ildən etibarən isə həmin universitetin Beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru vəifəsində çalışır. Həm də 2024-cü ildən Milli Məclis yanında Toponimiya Komissiyasının tərkibində fəaliyyət göstərir...
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Məlahət Babayeva onu belə təqdim edir: “Azərbaycan dilçilik elmini dünya miqyasında tanıdan, ölkəmizin elm xəzinəsinə sanballı töhfələr verən, beynəlxalq miqyasda böyük nüfuz qazanan, məhsuldar və yorulmaz fəaliyyəti ilə filologiya elminin, mədəniyyətin dinamik inkişafına qayğısını əsirgəməyən görkəmli dilçi-alim, filologiya elmləri doktoru, professor, tanınmış şairə, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru Mahirə Hüseynova zamandan bir addım öndə irəliləyən alimlərimizdəndir. XXI əsr Azərbaycan elmi və təhsili tarixində özünəməxsus yer tutan böyük alim, professor Mahirə Hüseynova bütün fəaliyyətini, yaradıcılığını mədəniyyətimizin, ədəbiyyatımızın, təhsilimizin inkişafına sərf edən dəyərli ziyalılarımızdandır. Onun mühüm həyati problemlər qaldıran, vacib ictimai-siyasi və mənəvi-əxlaqi məsələləri əks etdirən tədqiqatlarında əsas tədqiq və inikas obyekti insan, onun mənəvi dünyasıdır. Xalqımızın gözəl, zəngin mənəvi dəyərlərinin təbliği görkəmli alimin yaradıcılığında mühüm yer tutur. Onun məqalələri, araşdırmaları və monoqrafiyaları həm mövzu zənginliyinə, həm də dil və üslubuna görə böyük maraq doğurur. Dərin zəka sahibi olan Mahirə xanım həm görkəmli alim, pedaqoq, həm də istedadlı şair kimi tanınmaqdadır.”
Sirrli cazibə qüvvəsi, güclü daxili enerjisi və sabit xarakteri ilə seçilir. Əslində, o özündə dərin duyğuları, güclü intuisiya qabiliyyətini ehtiva edir və öz dəyərlərinə sadiqdir. Həyatında nə istədiyini dəqiq bilir və bu məqsədlərə çatmaq üçün qətiyyətlə səy göstərir. Ətrafında baş verən hadisələrə qarşı soyuqqanlı və sakitdir. Bəzən qərarları emosional əsaslara söykənsə də, məntiqi düşüncəsini heç vaxt itirmir. Dostluqda sadiq və etibarlıdır. Xəyanəti, nankorluğu bağışlamır. Hissetmə qabiliyyəti çox güclüdür- qarşısındakı insanın niyyətini, necə deyərlər, ilk sözündən anlayır. Bəzən sərt və qapalı görünsə də, bu onun zəif olduğunu deyil, əksinə, çox güclü insan olduğunu göstərir. Ətrafındakı insanlara qarşı daim diqqətlidir və analitik yanaşma sərgiləyir...
Əməkdar müəllim, filologiya elmləri doktoru, professor, AMEA-nın müxbir üzvü Əbülfəz Quliyev isə onun haqqında yazır: “Professor Mahirə Hüseynovanın elmi yardıcılığı çoxşaxəlidir. Azərbaycan dilçiliyi, ədəbiyyatşünaslıq, türkologiya, dilimizin metodika məsələləri, publisistika, bədii yaradıcılıq. Məlum olduğu kimi, Azərbaycan elmində bədii ədəbiyyatın araşdırılması əsasında yaranan dilçilik tədqiqatları əsasən iki sahədə: ədəbi dil tarixi və üslubiyyat istiqamətlərində inkişaf edib. Mahirə xanım isə Dərələyəz mahalının zəngin aşıq ədəbiyyatı və xalq şeiri materialları əsasında onomastik vahidlərin, toponimlərin tədqiq olunmasına üstünlük verməklə ədəbiyyat yönümlü dilçilik tədqiqatlarının əhatə dairəsini genişləndirib. Onun “Qərbi Azərbaycanın Dərələyəz mahalının aşıq və el şairlərinin yaradıcılığında onomastik vahidlər” adlı monoqrafiyası bu istiqamətdə meydana çıxan ilk uğurlu tədqiqatlardan biridir. Məsələyə bu cür elmi baxış, həm şifahi xalq ədəbiyyatının dərin qatlarının, ictimai-mədəni köklərinin nəzəri cəhətdən aydınlaşdırılmasına və həm də qrammatik strukturun real və təbii mənzərəsinin canlandırılmasına şərait yaradıb. Bu mənada Mahirə Hüseynovanın qədim Azərbaycan torpaqlarından olan Dərələyəz mahalının folklorunun dilçilik yönündən öyrənilməsinə həsr olunmuş tədqiqatları həm də həmin regionun tarixi, etnoqrafiyası və ədəbiyyatına dair araşdırmaların da vəzifəsini yerinə yetirir. Onun 2017-ci ildə “XIX-XX əsrlər Qərbi Azərbaycan aşıq və el şairlərinin yaradıcılığının dil və üslub xüsusiyyətləri” mövzusunda müdafiə etdiyi doktorluq dissertasiyası isə milli folklor irsinə fəlsəfə doktorluğu dövründən başlanmış vətəndaş alim münasibətinin daha da dərinləşməsinə xidmət edir. Mahirə xanım müxtəlif illərdə Azərbaycan aşıq və el şairlərinin əsərlərinin linqvistikasının ayrı-ayrı sahələrinin, həmçinin problemlərinin öyrənilməsinə həsr olunan ardıcıl və sanballı tədqiqatları ilə qrammatika üzrə mükəmməl bir dilçilik araşdırmaları silsiləsi yaradıb. Bu silsilənin davamı kimi professorun Dərələyəz mahalının dil materialları əsasında 2015-ci ildə qələmə aldığı “Aşıq və el şairlərinin fonopoetikası”, 2016-cı ildə “Aşıq və el şairlərinin leksikası”, daha sonra “Aşıq və el şairlərinin üslubi frazeologiyası”, Aşıq və el şairlərinin üslubi morfologiyası”, “Aşıq və el şairlərinin üslubi sintaksisi” adlı eyni ildə işıq üzü görmüş kitabları da problemin daha dərindən araşdırılmasına xidmət göstərir...”
Mahirə xanımın bədii yaradıcılığında isə mənəvi saflıq və vətənpərvərlik ana xətt rolunu oynayır. Onun şeirləri qürurun, mərdliyin, saflığın aydın poetik ifadəsidir. Mahirə xanım “Mənim anam”, “Su at dalımca, ana”, “Ana sevgisindən doğan nəğmələr”, “Yaşadacaq anam məni”, ”Ömrümün çırağı sənsən”, “Analı dünyam” adlı kitablarını təşkil edən poeziya nümunələrində ilahi sözün təbii poetik ifadəsi öz əksini tapıb. Ümumiyyətlə, professor, şair Mahirə Nağıqızı ədəbiyyatımızın inkişafında böyük xidmətlər göstərməkdədir və həm fədakar elm xadimi, həm də şair kimi yorulmadan yazıb-yaradır...
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(04.11.2026)


