Super User
Abşeron bağları, Xəzər sahili, palitranın yay çalarlı rəngləri
İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Bakı kəndlərindən çıxan rəssamlardan danışanda ilk ağlımıza Xilə kəndi və Səttar Bəhlulzadə gəlir. Sonra rüzgarlar bizi Fatmayı kəndinə aparır. Böyükağa Mirzəzadə yada düşür.
Bu gün anım günü qeyd edilən Böyükağa Mirzəzadə 21 fevral 1921-ci ildə qeyd etdiyimiz kimi, Fatmayı kəndində anadan olub. O, sənətə təsadüf nəticəsində gəlib. Atası onun həkim olmasını arzulayıb. Gələcək rəssamın yoldaşları — sonradan Azərbaycanın böyük sənətkarı olacaq Mikayıl Abdullayev, Muxtar Cəfərov kimi insanlar onu sənədlərini rəssamlıq məktəbinə verməyə inandırıblar.
Onların məsləhəti ilə Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbində oxuyan Böyükağa Mirzəzadə texnikum təhsili ilə kifayətlənməyib İ.V.Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutuna daxil olub. Lakin İkinci Dünya müharibəsinin başlanması ilə əlaqədar təhsilini yarımçıq qoyub və Bakıya qayıdıb.
Yaradıcılığa erkən yaşlarında başlayıb. Onun yaradıcılığına müxtəlif dövrlərin avropa rəngkarlığı, rus realist məktəbi və Azərbaycan milli sənətinin ənənələri təsir göstərib. Bu görkəmli fırça ustası klassik ənənələrlə müasir standartları birləşdirərək Avropa rəngkarlığını məharətlə Azərbaycan təsviri sənətinə uzlaşdırıb. Rəssam 1940-cı ildən etibarən yerli və beynəlxalq sərgilərdə fəal iştirak edib.
1950–60-cı illəri Böyukağa Mirzəzadə yaradıcılığında təşəkkül dövrü kimi qiymətləndirmək olar. Artıq 1950-ci illərdə onun yaradıcılığının aparıcı janrı müəyyən olunub. Böyükağa Mirzəzadə teatr-dekorasiya sənəti sahəsində də böyük nailiyyətlər əldə edib. Onun İ. Əfəndiyevin "Mənim günahım", Z. Bağırovun "Qayınana", İ. Kalmanın "Bayadera", və s. əsərlərin tamaşalarında yaratdığı dekorasiyalar mütəxəssislər tərəfindən yüksək qiymətləndirilib.
1960-cı ildə Şıxəli Qurbanovun eyniadlı pyesi əsasında qoyulan "Milyonçunun dilənçi oğlu" tamaşası ilə debüt edən rəssam bu quruluşa görə Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan SSR Dövlət Mükafatına layiq görülüb. "Çimərlikdə" adlı əsərində rəssam Abşeron çimərliklərindən birində adi həyat hadisəsini fırçaya alıb. Güllərlə bağlı xeyli sayda natürmort yaradıb.
"Sarı güllər", "Tüstü ilə natürmort", "Dolça ilə natürmort", "Qızılgüllər", "Güllərlə natürmort", "Bankalı natürmort" kimi əsərlər rəssamın yaradıcılığında xüsusi yer tutur. 1972-ci ildə "Nəriman Nərimanov "Ölülər" pyesinin ilk tamaşası münasibətilə Cəlil Məmmədquluzadəni təbrik edərkən" (yağlı boya) teatralaşdırılmış qrup portreti tablosunu yaradıb. Əsər Nizami adına Azərbaycan Dövlət Ədəbiyyat Muzeyində saxlanılıb. Teatr-dekorasiya sənəti sahəsində də fəaliyyət göstərib.
Əsərləri
1. Qırmızı çətirlə natürmort
2. Bakı mənzərəsi
3. Pambıq tarlasında
4. Pambıq yığımı
5. Dirijor Niyazinin portreti
6. Zənlər
7. Yeddi gəmi adası
8. Çimərlikdə
9. Mavi dəniz. Neft daşları
10. Göyçə gölü
Mükafatları
- "Şərəf nişanı" ordeni
- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı
- Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı
- "Azərbaycan SSR xalq rəssamı" fəxri adı
- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
- "Şöhrət" ordeni
- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü
Rəssam 3 noyabr 2007-ci ildə Bakıda vəfat edib.
Allah rəhmət eləsin!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(03.11.2026)
Doğum gününüz mübarək, ölümsüzlər!
Vətənin cəsur tankçısı: Şəhid Baş gizir Nadir Xəlilov
Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Azərbaycan Respublikasının suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda canından keçən igidlərdən biri də ömrünün 18 ilini hərb sənətinə, Vətənin müdafiəsinə həsr etmiş tank komandiri Nadir Xəlilovdur. O, 44 günlük Vətən müharibəsinin ilk günlərindən etibarən ön cəbhədə döyüşərək düşmənin çoxsaylı canlı qüvvəsini və hərbi texnikasını sıradan çıxarmış, adını şanlı tariximizə qızıl hərflərlə yazdırmışdır.
Erkən illəri və hərbi xidmətə başlaması
Nadir Ağadadaş oğlu Xəlilov 3 noyabr 1984-cü ildə Astara rayonunun Artupa kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini doğma kəndində başa vurduqdan sonra, 2002-ci ildə müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılmışdır. İlk hərbi xidmətini Naxçıvanda, Sərhəd Qoşunlarında uğurla yerinə yetirən Nadirin qəlbindəki hərbçi olmaq sevgisi onu bu sahədə qalıb xidmət etməyə sövq etmişdir.
Peşəkar hərbi fəaliyyəti və uğurları
2005-ci ildə Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzində müvafiq kursu bitirərək gizir rütbəsi alan Nadir Xəlilov, xidmətini tank komandiri kimi davam etdirmişdir. O, nizam-intizamı, peşəkarlığı və döyüş hazırlığı ilə seçilən hərbçilərdən idi. Göstərdiyi qüsursuz xidmətlərə görə o, baş gizir rütbəsinə qədər yüksəlmişdir. 15 ildən artıq xidmət müddətində bir çox nailiyyətlərə imza atmış və aşağıdakı dövlət mükafatları ilə təltif olunmuşdur:
3-cü dərəcəli "Qüsursuz xidmətə görə" medalı
"Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi yubiley" medalı
"Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi yubiley" medalı
"Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 100 illiyi yubiley" medalı
Vətən müharibəsi və şəhadəti
2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistanın təxribatlarına cavab olaraq başlayan əks-hücum əməliyyatlarında Nadir Xəlilov tank komandiri kimi ilk hücuma keçənlərdən biri olmuşdur. Döyüş yoldaşları arasında böyük nüfuz qazandığı və tank heyətini məharətlə idarə etdiyi üçün ona Tank atası deyirdilər.
Füzuli istiqamətində gedən şiddətli döyüşlərdə Nadir Xəlilovun rəhbərlik etdiyi tank heyəti düşmənin onlarla hərbi texnikasını və strateji atəş nöqtələrini darmadağın etmişdir. İgid tankçı 30 sentyabr 2020-ci ildə Füzulinin azadlığı uğrunda gedən amansız döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhidlik zirvəsinə ucalmışdır.
Ailəsi və xatirəsinin əbədiləşdirilməsi
Nadir Xəlilov ailəli idi. Vətənə əmanət olaraq Ağadadaş və Nihad adlı iki qəhrəman oğlu yadigar qalmışdır. Hazırda şəhidimizin hərbi geyimləri və şəxsi əşyaları Azərbaycan İstiqlal Muzeyində qorunub saxlanılır. Həmçinin Abşeron rayonundakı hərbi hissələrdən birində onun və digər şəhid tankçıların xatirəsini əbədiləşdirən Xəzər tankçılarının xatirə kompleksi ucaldılmışdır.
Ölümündən sonra təltifləri
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamlarına əsasən, baş gizir Nadir Xəlilov döyüş tapşırıqlarını şərəflə yerinə yetirdiyinə və göstərdiyi şücaətə görə ölümündən sonra növbəti medallarla təltif edilmişdir:
"Vətən uğrunda" medalı
"Füzulinin azad olunmasına görə" medalı
Ruhun şad olsun, Vətən qəhrəmanı!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(03.11.2026)
Naxçıvan Dövlət Kukla Teatrının “Pələng” monotamaşası Bakıda təqdim olunub
Mina Rəşid,
“Ədəbiyyat və incəsənət”
Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi və Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təşkilatçılığı ilə 30 oktyabr 2026-cı il tarixində İttifaqın Mustafa Mərdanov səhnəsində Naxçıvan Dövlət Kukla Teatrının “Pələng” monotamaşası (müəllif: Ülviyyə Heydərova) Bakı tamaşaçılarına təqdim olunub.
Tamaşadan əvvəl çıxış edən Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının sədr müavini, Xalq artisti, professor İlham Namiq Kamal teatrsevərləri salamlayaraq Naxçıvan Dövlət Kukla Teatrının fəaliyyəti və yaradıcılıq ənənələri haqqında qısa məlumat verib, tamaşanın yaradıcı heyətini təqdim edib.
Səhnə əsəri tamaşaçılar tərəfindən maraqla qarşılanıb. İfaçının obrazın daxili aləmini, emosional yaşantılarını və əsərin əsas ideyasını səhnə dili ilə ifadə etmək bacarığı izləyicilərin diqqətini cəlb edib. Tamaşanın sonunda səslənən alqışlar yaradıcı heyətə ünvanlanan tamaşaçı rəğbətinin və sənətə verilən dəyərin ifadəsinə çevrilib.
Sonda İttifaqın sədri, Xalq artisti, Dövlət mükafatı laureatı Hacı İsmayılov, müəllif Ülviyyə Heydərova, Sənətşünaslıq elmləri doktoru, professor İlham Rəhimli yaradıcı heyət üzvlərini təbrik edib, onlara uğurlar arzulayıblar.
Monotamaşanın iştirakçısı İlqar Babayev tamaşanın uğurlu təqdimatına görə İttifaqın Fəxri fərmanı ilə təltif olunub.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(02.11.2026)
Ankara sammiti türk dövlətləri arasında əməkdaşlıqda yeni səhifə açır
Ütkir Əlimov,
jurnalist, Özbəkistan.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
Dünyada davam edən siyasi və iqtisadi transformasiyalar fonunda regional əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi, ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi, nəqliyyat və kommunikasiya şəbəkələrinin inkişafı milli inkişafın getdikcə daha mühüm amillərinə çevrilir. Ortaq tarixi kökləri, dili, mədəniyyəti və mənəvi dəyərləri bölüşən ölkələr arasında inteqrasiya yeni əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) qardaş xalqlar arasında dialoq platforması olmaqla yanaşı, ticarət, investisiya, nəqliyyat, logistika, mədəniyyət və humanitar sahələrdə praktiki əməkdaşlığı təşviq edən beynəlxalq təşkilat kimi getdikcə daha mühüm rol oynayır.
Oktyabrın 30-da Türkiyənin Ankara şəhərində keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının Dövlət başçılarının XIII Zirvə görüşü bu əməkdaşlığın yeni səviyyəyə yüksəldilməsi baxımından mühüm platforma oldu. Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın evsahibliyi ilə keçirilən sammit “Türk əsri: ortaq dil, düşüncə və fəaliyyət” mövzusuna həsr olunmuşdu.
Zirvə görüşündə Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev, Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev, Qırğızıstan Prezidenti Sadır Japarov, Türkmənistan Prezidenti Serdar Berdiməhəmmədov, Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov, eləcə də müşahidəçi tərəflərin nümayəndələri iştirak edirdilər.
Müzakirələrin əsas diqqət mərkəzində təşkilat çərçivəsində siyasi dialoqun gücləndirilməsi, iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi, ticarət və investisiyaların artırılması, nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, enerji, rəqəmsal texnologiyalar, təhsil, turizm və mədəni mübadilə sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi məsələləri dayanırdı. İştirakçılar, həmçinin aktual beynəlxalq və regional məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi apardılar.
Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələr Avrasiyanın strateji baxımdan mühüm geoiqtisadi mövqeyində yerləşirlər. Onların təbii ehtiyatları, sənaye imkanları, nəqliyyat və tranzit potensialı, eləcə də istehlak bazarları qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün möhkəm zəmin yaradır. Xüsusilə Şərqlə Qərbi birləşdirən nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, sənaye kooperasiyasının gücləndirilməsi və birgə investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi təşkilatın strateji prioritetləri sırasındadır.
Özbəkistan bu proseslərdə fəal iştirak edir. Ölkə üçün TDT çərçivəsində əməkdaşlıq xarici iqtisadi əlaqələrin şaxələndirilməsi, yeni ixrac bazarlarına çıxış, tranzit imkanlarının genişləndirilməsi və birgə istehsal layihələrinin inkişafı baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Özbəkistan Respublikasının Prezidenti Şavkat Mirziyoyev Ankara sammitində çıxış edərək türk dövlətləri arasında tərəfdaşlığın daha da möhkəmləndirilməsi, onların iqtisadi potensialının birləşdirilməsi və təşkilatın praktiki fəaliyyətinin səmərəliliyinin artırılması məqsədilə bir sıra təkliflər irəli sürdü.
Özbəkistan lideri mövcud mürəkkəb beynəlxalq şəraitdə qarşılıqlı etimad və həmrəyliyin möhkəmləndirilməsinin vacibliyini vurğuladı. Bu baxımdan o, aktual beynəlxalq və regional məsələlər üzrə təşkilat çərçivəsində müntəzəm siyasi məsləhətləşmələrin aparılmasının, xarici tərəfdaşlarla açıq və qarşılıqlı faydalı münasibətlərin inkişaf etdirilməsinin zəruriliyini qeyd etdi.
Bu kontekstdə Prezident Mirziyoyev üçüncü ölkələrlə əməkdaşlığı asanlaşdırmaq məqsədilə “Türk Dövlətləri Təşkilatı Plus” (TDT+) formatının yaradılmasını təklif etdi. O, ilkin mərhələdə müvafiq nazirlər səviyyəsində görüşlərin təşkilini, daha sonra isə ticarət, nəqliyyat, investisiya və digər prioritet sahələrdə konkret birgə layihələrin həyata keçirilməsini təklif etdi.
Prezident Mirziyoyev sahibkarların hüquq və mənafelərinin müdafiəsi üçün ümumi mexanizmlərin yaradılması məsələsinə də toxundu. Xüsusilə kommersiya məsələləri üzrə qarşılıqlı hüquqi yardım haqqında çoxtərəfli sazişin hazırlanmasını, məhkəmə qərarlarının qarşılıqlı tanınması və icrasına dair hüquqi bazanın möhkəmləndirilməsini, eləcə də hüquqi yardım sahəsində sənədlərin mübadiləsi üçün elektron platformanın yaradılmasını təklif etdi.
Ekoloji əməkdaşlıq da sammitin gündəliyində mühüm yer tuturdu. Özbəkistanın Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində 2027-ci ilin “Təbiətin mühafizəsi ili” elan edilməsi təşəbbüsü dəstəkləndi. Bu təşəbbüsün ətraf mühitin qorunması, iqlim dəyişikliklərinin təsirlərinin azaldılması və ekoloji dayanıqlılığın təşviqi istiqamətində birgə tədbirlərin hazırlanması üçün əlavə imkanlar yaradacağı gözlənilir.
Ankara sammitinin Özbəkistan üçün digər mühüm nəticələrindən biri də ölkə nümayəndəsi Mirvohid Əzimovun təşkilatın yeni Baş katibi vəzifəsinə namizədliyinin dəstəklənməsi oldu.
Həmçinin qərara alındı ki, Türk Dövlətləri Təşkilatının növbəti Zirvə görüşü 2027-ci ildə Özbəkistanda keçirilsin. Bu qərar ölkəyə təşkilat çərçivəsində çoxtərəfli əməkdaşlıqda fəal iştirakını davam etdirmək üçün mühüm imkan yaradır.
Sammitin yekununda təşkilata üzv dövlətlər arasında qarşılıqlı faydalı tərəfdaşlığın genişləndirilməsinə yönəlmiş Ankara Bəyannaməsi və bir sıra digər sənədlər qəbul edildi. Türk Dövlətləri Təşkilatında sədrlik Azərbaycandan Türkiyəyə keçdi.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(02.11.2026)
Doğum gününüz mübarək, ölümsüzlər!
Bölüyünü xilas edən Dövlət Sərhəd Xidmətinin qəhrəman zabiti: Leytenant Murtuz Abbasov
Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Sərhəd Xidmətinin sıralarında yetişən, gənc yaşına rəğmən döyüş meydanında əsl sərkərdəlik və fədakarlıq nümayiş etdirən zabitlərimiz 44 günlük Vətən müharibəsinin gedişatında tarixi rol oynamışlar. Belə unudulmaz və məğrur simalardan biri də öz canı bahasına tabeçiliyindəki bölüyü və əsgərləri düşmən mühasirəsindən çıxaran, Zəngilanın dağlarında qəhrəmanlıq dastanı yazan leytenant Murtuz Çingiz oğlu Abbasovdur.
Murtuz Abbasov 2 noyabr 1998-ci ildə Lerik rayonunun Soru kəndində dünyaya göz açmışdır. Erkən yaşlarında ailəsi ilə birlikdə Bakı şəhərinə köçmüş, 2005-2016-cı illərdə Binəqədi rayonunun Sulutəpə qəsəbəsində yerləşən 313 saylı tam orta məktəbdə təhsil almışdır. Vətən torpaqlarının işğal altında olması amili gənc Murtuzun gələcək peşə seçimini tamamilə müəyyənləşdirmişdi. Elə bu səbəbdən o, məktəbi bitirdikdən sonra Dövlət Sərhəd Xidmətinin (DSX) Akademiyasına daxil olmuşdur. 2020-ci ildə ali hərbi təhsilini uğurla başa vuran gənc Murtuz, leytenant rütbəsi alaraq DSX-nin elite birliyi sayılan Çevik Hərəkət Qüvvələrinin Çevik Hərəkət Briqadasında taqım komandiri kimi xidmətə başlamışdır. O, yüksək intizamı və peşəkarlığı ilə qısa müddətdə hərbi kollektivin dərin hörmətini qazanmışdı.
2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistanın təxribatlarına cavab olaraq başlayan Vətən müharibəsi leytenant Abbasovun döyüş meydanındakı ilk sınağı oldu. O, rəhbərlik etdiyi taqımla birgə Cəbrayıl və Zəngilan rayonları istiqamətində, o cümlədən Azərbaycan-İran dövlət sərhədinin işğaldan təmizlənməsi uğrunda aparılan ən çətin əməliyyatların fəal iştirakçısına çevrildi.
Murtuz Abbasovun adını hərb tariximizə əbədi həkk edən hadisə isə Zəngilan rayonunun Vejnəli qızıl mədəninin və Sığırt yüksəkliyinin azadlığı uğrunda gedən şiddətli döyüşlər zamanı yaşandı. Oktyabrın 28-də Mincivan istiqamətində hərəkət edərkən leytenant Abbasovun olduğu bölük düşmənin gözlənilməz və xain pusqusuna düşür. Bu böhranlı anlarda gənc komandir özünü itirmir, tabeçiliyindəki əsgərləri və bölüyün digər heyətini xilas etmək üçün misilsiz bir addım atır. O, yanındakı 6 nəfər döyüş yoldaşı ilə birlikdə bütün düşmən atəşini və döyüşü öz üzərinə çəkir. Leytenant Abbasov və qəhrəman dostları iki saata yaxın müddətdə düşmənin böyük qüvvəsinə qarşı mətanətlə vuruşaraq, bölüyün qalan canlı qüvvəsinin təhlükəsiz şəkildə atəş altından çıxmasına tam şərait yaradırlar. Bu ağır əməliyyat zamanı tabeliyindəki əsgərlərin həyatını xilas edən leytenant Murtuz Abbasov və onunla bərabər döyüşən 6 silahdaşı qəhrəmancasına şəhidlik zirvəsinə ucalırlar. Şəhidimizin nəşi doğulub boya-başa çatdığı Lerik rayonunun Soru kənd qəbiristanlığında böyük izdiham və hərbi ehtiramla torpağa tapşırılmışdır.
Şəhidimizin döyüş meydanında göstərdiyi rəşadət və vəzifə borcuna sadiqliyi dövlətimiz tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamları ilə leytenant Murtuz Çingiz oğlu Abbasov ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni, eləcə də "Vətən uğrunda" və "Zəngilanın azad olunmasına görə" medalları ilə təltif edilmişdir. Onun canı bahasına nümayiş etdirdiyi qəhrəmanlıq irsi, Azərbaycan sərhədçilərinin şanlı mübarizə rəmzi kimi gələcək nəsillərin yaddaşında əbədi yaşayacaqdır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(02.11.2026)
Antiterror əməliyyatından bəhs edən “23 saat 43 dəqiqə” kitabının təqdimat mərasimi keçirildi
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin 2026-ci il üçün elan etdiyi orta qrant müsabiqəsi çərçivəsində Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Ədəbiyyat Fondunun icra etdiyi “Antiterror əməliyyatı mövzusunda bədii əsərin işlənməsi” layihəsi çərçivəsində nəşr edilmiş “23 saat 43 dəqiqə” kitabının təqdimat mərasimi keçirilib.
30 oktyabr tarixində Azərbaycan Respublikası Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının akt zalında baş tutan tədbirdə ictimaiyyət nümayəndələri, qazilər, media mənsubları, eləcə də 52 antiterror şəhidinin respublikamızın ən müxtəlif guşələrindən gəlmiş ailə üzvləri iştirak edirdilər.
Şəhidlərin xatirəsini anmaqla və Azərbaycan himninin sədaları altında başlanan tədbirdə ilk olaraq kitabın baş rəyçisi, Prezident Yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının dosenti, Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri, polkovnik Cəlil Xəlilov çıxış edərək günümüzdə Qarabağ zəfərimizlə bağlı olan kitabların aktuallığından, bu işə verilən hər bir töhfənin əhəmiyyətindən danışıb, “23 saat 43 dəqiqə” kitabının bədii-sənədli məziyyətlərindən bəhs edib.
YAŞAT Fondunun rəhbəri, Qarabağ qazisi Elvin Hüseynov Azərbaycan dövlətinin müharibə şəhidləri və qaziləri üçün yaratdığı şəraitdən danışıb, kitabda bu barədə ayrıca qeydlər olduğunu vurğulayıb, dövlətin öz şəhidlərinin, qazilərinin yanında olmasını Vətən müharibəsi və antiterror əməliyyatı nəticəsində öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etmiş bir ölkənin əsas prioriteti olduğunu vurğulayıb.
Kitabın müəllifi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Ədəbiyyat Fondunun baş direktoru Varis bildirib ki, kitabda əməliyyatı zəruri edən səbəblər, əməliyyatın saatbasaat gedişi, Azərbaycan prezidentinin əməliyyatla bağlı çıxışları, müsahibələri, Azərbaycan ordusunun tərkibi, xüsusi təyinatlılar və komandoların misilsiz şücaəti, aparılan hərbi əməliyyatın xarakteri, silah növləri, cəbhələrin təsnifatı, əsas döyüşlər, düşmənin kapitulyasiyası, əldə edilən silah-sursat, düşmənin yeraltı hərbi baza və qərargahlarının təsviri, müharibə canilərinin həbsi, Xankəndiyə üçrəngli bayrağın sancılması, Yevlaxdakı reinteqrasiya görşüşləri, Xankəndi zəfər paradı, əməliyyata dünya siyasətçilərinin, mediasının, hərbi ekspertlərin verdiyi qiymət, əməliyyatdan sonra Qafqazın siyasi düzəninin tam dəyişməsi mənzərəsi öz əksini tapıb, əməliyyatda iştirak edən səhra komandirlərindən tutmuş adi əsgərlərə qədər bir çoxlarının şərhləri, mülahizələri, xatirələri yer alır.
Qeyd edilib ki,3 fəsildən ibarət kitabı unikal edən antiterror əməliyyatında şəhid olan 52 hərbçimizin ailə üzvlərinin kitabın həmmüəllifi ampluasında öz şəhidinin həyat hekayətini təqdim etməsidir.
Daha sonra antiterror şəhidlərindən Ruslan Lalayevin atası Akif Lalayev, Aqil Əkbərovun atası Fayəddin Əkbərov, Mikayıl Həmidlinin anası Lalə Həmidova, Vüqar Heydərovun həyat yoldaşı Ülkər Vüqarlı, Elxan Nəcəfinin həyat yoldaşı Əsmayə Nəcəfi, Rəşad Hüseynovun qızı Rəşidə Hüseynova çıxış ediblər, bu dəyərli nəşrə görə Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinə, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Ədəbiyyat Fonduna, müəllifə öz minnətdarlıqlarını bildiriblər.
Daha sonra tədbir iştirakçılarına kitablar hədiyyə edilib.
Xatırladaq ki, “23 saat 43 dəqiqə” kitabının redaktorları Əkbər Qoşalı və İntiqam Yaşar, fəsil şeirlərinin müəllifi Nigar Həsənzadə, naşiri Akif Şahbazovdur.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(02.11.2026)
Mütaliə saatında Nüşabə Babayeva-Vəkilova, “Mən sənin yuxunam”
XALQ ŞAİRİ VAQİF SƏMƏDOĞLUYA İTHAF OLUNUR
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Nüşabə Babayeva-Vəkilovanın həyat yoldaşına – mərhum Xalq şairi, milyonların sevimlisi Vaqif Səmədoğluna ithaf etdiyi “Mən sənin yuxunam” əsərini hissə-hissə təqdim edir.
Burada onların tanışlıq səhnəsindən başlayaraq bir ömür qədər uzun görünən dolu-dolu yaşadıqları birgə günlər və əli xəncərli gələn amansız ayrılıq barədə hər şey var.
Əsərdə Vaqif Səmədoğlu ilə yanaşı Nüşabə Babayeva-Vəkilova özü də qəhrəman qismindədir. Onların hər birinin birgə hekayətlərindən başqa, həm də ayrı-ayrılıqdakı hekayətləri də əsərdə dolğun şəkildə yer alıb.
30-CU DƏRC
ÖLÜM GƏLİR, ÖMÜR, SONUN MÜBARƏK...
Qarnının altında sancılar var. Gedirik USM-yə. Həkim deyir ki, tez-tez USM etdirmək düzgün deyil, 4 ay qabaq etmisiniz. Müayinədən sonra üzünün ifadəsi dəyişir həkimin. Su yığılıb, ağırlıq verən odur. Sənə heç nə demirəm. Tam müayinə üçün Milli Onkologiya Mərkəzinin baş direktoru Cəmil Əliyevin qəbuluna gəlirik. Sənə deyirəm ki, orada ən sonuncu model tibbi aparatlar var və müayinən daha dəqiq olar. Tam müayinə olunursan. Dördüncü dərəcəli mədə xərçəngi, əməliyyat olmaz...
Diaqnozdan doğan ilk sarsıntı. Çaşqınlıq. Qorxu. Səni itirmək qorxusu. Baş əymək, ya əyməmək xəstəliyə. Səndən gizlətmək istədim xəstəliyini. Mümkün olmadı. Gecə axtarıb-tapdın xəstəliyin haqda yazılmış həkim rəyini. Səhəri dedin: “Niyə məndən gizlədirsən?” Dinmədim. Özümü toplayaraq: “Xəstəlikdir, gəlib, deməli, mübarizə aparmalıyıq, əsas odur ümidimizi itirməyək”, – dedim. Sən də mənə bir həkim kimi bu xəstəliyin necə keçəcəyi, hətta sonluğunun belə necə olacağı haqda danışıb, atanın, qardaşının, bacının da bu xəstəlikdən getdiklərini xatırlatdın...
Sizin ailədə ən qorxulu yaş həddi 50 idi. Atanız Səməd Vurğunun dünyasını dəyişdiyi yaş. Bir də xərçəngin irsən keçmə ehtimalının qorxusu. Gündəliyindən: “Mehdixan əmimin dediyinə görə, babam Yusif ağa rakdan gedib. Atamı da o xəstəlik apardı. Növbədə görən kimdir? Yusif? Aybəniz? Mən?” (1975)
Yusif, Aybəniz, Sən – üçünüz də 50 yaş həddini keçdiz, ancaq o xəstəlikdən yaxa qurtara bilmədiz. Yazdığın kimi oldu. 1998-ci ildə xərçəng Yusifi apardı, 2009-cu ildə Aybənizi, 2015-ci ildə isə... Səndən sonra Aygün... Xəstəlik sizin ailənin dözümünü sınağa çəkdi. Sonadək bu dözümü qoruyub saxladınız hər biriniz. Qulluq edənə yüz dəfə “sağ ol” dediniz... Əziyyət verdiyinizə görə min dəfə üzr istədiniz...
Bütün yaradıcılığın boyu Sən ölümdən yazmısan. Bir gün də qəribsəmədim bu dünyada ölüm sarıdan...
Gündəlikdən: “Ölümün gözlərinə baxa-baxa gərək yazasan həyatdan”.
Ölümü əbədi həqiqət bilib, insanı Ölümə hazırlayırsan. Ölümə gedən yolların məşəqqətlərini yaradıcılığına gətirirsən. “Generalın son əmri” misteriya tamaşasında əzab-əziyyətli həyat yollarından keçən generalın arzusu təntənə ilə sevgili kimi Ölümünü gözləmək, ona qovuşmaqdır...
Sən insanı ölümdən qorxmamağa alışdırırsan. Ölümə gedən yolda ömrə dözməyə çağırırsan...
Minorda ömür sürüb, majorda ölmək. Baxın əsəri kimi...
Asan ölüm arzusu çox misralarından sezilir. Genetik davamdan qaçmaqçünmü Sən rahat ölüm arzulayırdın? Nazim Hikmət xərçəngdən ölmək istəyirmiş. Hər şeyi dərk edərək, yavaş-yavaş ölmək və öldüyünü bilmək istəyirmiş... Çünki onda hər şey dəyişir... Adam da, dünya da başqa cür görünür... Tale o vaxtı Nazim Hikmətə vermədi. “Qorxunc satqınlıq” adlandırdığı qəfil ölüm düşdü qismətinə. O vaxt Sənə verildi... İl yarım vaxt...
“Mən ölürəm”in dərk edilməsi bizim həyata necə baxmağımızla müəyyən edilir. Nazim Hikmət həm sürdüyü ömürlə, həm də yaradıcılığıyla ölümə meydan oxudu. ”Ölümün üstünə yüyürdüm”, - deyərək yaşadı. Sənin bütün yaradıcılığın dünyaya, həyata, ölümə, insana, qadına olan baxışlarının təzahürüdür...
Ölüm bir gün də
tək qoymur məni.
Qoymur onsuz sevib-sevilməyə,
qəmlənməyə, sevinməyə,
istədiyim kimi şeir yazmağa.
Bir nəğməyə də qoymur
rahat qulaq asım,
xəyallarda özümü özümə basdırır...
Sən bu xəstəliyin sagalmazlığı haqda danışdıqca mənə elə gəldi ki, bu söhbətinlə xəstəliyin qarşısında ağ dəsmal qaldırırsan. Ancaq yanılırdım. Mən bunu sonradan anladım. Sən ilk gündən sanki xəstəliyini idarə etməyə başladın. Bu gücün qarşısında baş əyirəm! Üzümdəki çaşqınlığı görüb: “Rodnaya, elə bilirsən, mən ölmək istəyirəm? Ancaq səndən fərqli olaraq, mən daha realistəm. Bilirəm ki, istoriya moey bolezni takaya жe yasnaya, kak istoriya 2-oy mirovoy voynı, qde izvesten pobeditel”, – dedin. (Mənim xəstəliyimin sonu da II Dünya müharibəsinin sonu kimi aydındır, qalibin kimliyi məlumdur...). Sonra məni sakitləşdirmək üçün: “Əlbəttə, nə lazımdırsa edərik”, – dedin. Ancaq ikimiz də bilirdik ki, qarşımızda həyatımızın ən ciddi bir mərhələsi, Olum – Ölüm mübarizəsi durur...
Fələyə qurban olum,
Bizi neçin ayırdı?
Oxuma o nəğməni
Mənim havam ayrıdı...
Bu misraları Sən bloknot vərəqinə yazdın. (Xəstəliyini 2-3 həftə sonra biləcəkdik). Jurnal masasının üstünə qoydun. Oxudum. “Bu nədi? Niyə belə yazmısan?”, – dedim. Dinmədin...
Hər görüşün axırı ayrılıqdır...
Biz evləndiyimiz gündən Sən məni itirmək qorxusuyla yaşamısan. Özünü pis hiss edən kimi: “Səndən nigaran gedəcəm”, – deyirdin. Bu misraları da həmin fikirlərin təsiri altında yazmısan:
Ömrün qürub çağı tikdiyim evi,
Deyəsən, fələk yıxır yavaş-yavaş...
Xəstəliyini bilməmişdən əvvəl, 2012-ci ildə isə mən bu şeiri yazmışdım:
Kimsə kimləsə tanış olacaq,
Bu, nə Sən olacaqsan, nə də ki, mən.
Kimsə kimləsə sevişəcəkdir,
Bu, nə Sən olacaqsan, nə də ki, mən.
Kimsə kimləsə sevinəcəkdir,
Körpə gəlişinə, körpə səsinə,
Bu nə Sən olacaqsan, nə də ki, mən.
Kimsə kimləsə.......
Kimsə kimləsə....
Artıq nə Sən varsan, nə də ki mən...
Sənə oxudum. Dedin: “Yaxşıdı”. Ürəkdənmi dedin, ya xətrimə dəyməməkçün, bilmirəm. Niyə yazdığımı da bilmirəm. Bəlkə sonun yaxınlaşdığını hiss etdiyim üçün? Axı mənim də içimdə həmişə Səni itirmək qorxusu olub. Bilmişəm ki, bir gün hər şey bitəcək. Nəyəsə göz yummaq, nəyisə şişirtməmək, nədəsə güzəştə getmək. Bir cümlə də həmişə içimdə səslənirdi: “Mən də Səni başa düşməsəm, anlamasam, duymasam, kim başa düşəcək, anlayacaq, kim duyacaq Səni?” Bunları başa düşmək illərləmi gəldi, ya Sənə olan məhəbbətimlə?
Xəstəliyin haqda ancaq yaxınlarımız bildi. Və ölkə başçısı İlham Əliyev. Sənin həyatın uğrunda dövlət başçısının qoşulduğu mübarizə Sənə olan hörmətin, sayğının təzahürü idi. İlham Əliyev Səni AŞPA-dakı fəaliyyətin dövründə yaxından tanımışdı. Şəxsiyyətinə böyük hörmətlə yanaşırdı.
Xəstəliyin haqda xəbərin yayılmasını istəmirdik. İstəmirdik mətbuat bilsin. Ardı-arası kəsilməyən yorucu, etikadan uzaq sualları cavablandırmaq, xəstəliyin müzakirəsini oxuyub, bunlara dözmək işgəncəyə çevrilir. İlk dəfə xəstəliyin haqda məlumat ANS-də getdi. 2013-cü il noyabrın 29-da Mirşahin zəng edib, çəkilişə gəlməkçün icazə istədi. Biz yol üstündəydik. Növbəti kimyaterapiya üçün Tel-Əvivə gedirdik. Bu müsahibənin təxirə salınmasını istəsək də, Mirşahinin inadkarlığı üstün gəldi. Həmin gün nəvəmiz Aylanın ad günü idi. Mirşahinin gətirdiyi bir dəstə gül yerinə düşdü. Sənin arıqlamış, solğun bənizini görən Mirşahin həyəcanını gizlədə bilmədi, qəhər onu boğurdu. Müsahibəni alar-almaz getməyə tələsdi. Bir dilim tort, içilməmiş çay qabağında qaldı. Gedərkən yavaşca: “Boğazımdan keçmədi, son dərəcə sevdiyim insanı bu halda görmək mənə çox ağırdı”, – dedi.
Həmin müsahibədən Sənin ürəküzücü etirafın: “Mənim beynim də, ürəyim də şeir qəbiristanlığıdır...”.
Bizim həyatımızın İsrail dövrü 9 iyun 2013-cü ildə başladı. Bizi Tel-Əvivə yola salmağa Anar gəldi. Ona mən dedim Sənin xəstəliyini. Səndən xəbərsiz. Anar özünü toplasa da, səsi titrəyirdi. Ürək-dirək verməyə çalışırdı Sənə: “Biz hələ Sənin 75 illiyini keçirməkçün Moskvaya da gedəcəyik”, – deyib, Səni qucaqladı. (Anar sözünün üstə durdu. 80 illiyini Moskvada keçirtdi, artıq Sənsiz...). Bilmirəm, Anar özünümü inandırmaq istəyirdi hər şeyin yaxşı olacağına, ya Sənə ürək-dirək vermək istəyirdi. Sonralar Anarın təsirli yazısında oxuyacağam: “60-cılar nəslinin yarpaq tökümü... Heç kəslə əvəz edə bilməyəcəyimiz şəxsiyyətlər: Yusif Səmədoğlu, Emin Sabitoğlu, Toğrul Nərimanbəyov, Vaqif Səmədoğlu, Maqsud İbrahimbəyov... Bu nəslin budağında bəlkə də son yarpaqlar qalır...”.
Zalım xəstəlik. Yalançılığa öyrədir bizi. Əvvəl mən anamı aldadırdım sağalacağına, indi də Səni. Səni alda-aldada özüm də aldanırdım, öz yalanıma inanmaq istəyirdim. Bilmirəm, buna yalan demək olarmı? Mən yalan demişəm, ancaq heç kəsi aldatmamışam... Sənin bu sözlərin, gör bir hansı gündə mənə yar oldu...
İl yarımlıq bir dövr yaşadıq İsraildə. Sənin sevdiyin, sənin sevildiyin İsraildə. Mən onda bilmirdim ki, ömrümün Sənsizlik dövründə Tel-Əvivçün, qədim məkan olan Yaffo üçün, Dezinqof, Hayrikon küçələri üçün, Dezinqofdakı saysız-hesabsız kafelər üçün, imdad dilədiyim Yerusəlimçün darıxacam... Sənin həyatının uzaldılması üçün əllərindən gələni edən “Assuta”nın həkimləri, ilk gündən Səni tək qoymayıb, tez-tez yanına gələn, bizə ürək-dirək verən İsraildəki Azərbaycan diasporasının üzvləri Mixail Aqarunov, onun həyat yoldaşı Turan xanım, Arye Qut (bizimçün Rəşid), Cəmil Məmmədov, Səadət Şükürova tez-tez yada düşəcək...
Biz İsrailə getməmişdən Sən Arye Qutla “Facebook”dan tanış idin, onunla yazışırdınız. İlk gündən o Səninlə doğması, əzizi kimi görüşdü. Və sona kimi o bu hissləri qorudu. Rəşid Bakıda olanda da zəng edir, hal-əhval tutur, Sənə baş çəkirdi. Yanvarın 27-də də axşamüstü zəng etdi.
- Vaqif müəllimi görmək istəyirəm.
Səndən soruşdum:
- Rəşid gəlsin?
- Gəlsin.
- İndi Qubadayam, Nüşabə xanım, bu gün qayıda bilsəm, gələcəm. Olmasa, sabah mütləq gələcəm.
Səhəri gün, yanvarın 28-də Rəşid dəhlizdə dayanıb xısın-xısın ağlayırdı, dünən gəlib çata bilmədiyi üçün özünü danlayırdı...
Sən deyirdin: “Rəşid mərd, etibarlı oğlandı, Azərbaycan üçün çox işlər görür...”. Rəşid beynəlxalq münasibətlər üzrə tanınmış ekspertdi. İsraildə yaşasa da, heç vaxt doğulub, boya-başa çatdığı Azərbaycanı unutmur. “Mən Azərbaycan xalqının dostu deyil, oğluyam”, deyən Rəşid bizim həqiqətlərin dünyada eşidilməsi üçün dəyərli işlər görür. Azərbaycana olan məhəbbətini qoruyaraq, bunu ətrafdakılara da aşılayır, Azərbaycanı onlara sevdirir.
(Nüşabə xanım kitabı yazanda Rəşid dediyi Arye Qut hələ sağ idi, sonradan o özü də xərçəngdən getdi – red.)
Rəşidin atası ilə birgə yazdığı, Xocalı soyqırımından bəhs edən bədii-sənədli “Ağrı” romanında Azərbaycan xalqının faciəsini ürək ağrısı ilə təsvir etmişdi. Rəşidin Azərbaycanın 44 günlük müharibədəki qələbəsində mənəvi dəstəyi çox böyükdü.
İsrail bizim birgə olduğumuz son məkan oldu. Məhəbbətimizin son sınaq nöqtəsi... Bəlkə buna görə İsrail mənimçün doğmalaşdı... İki insanın birgə yaşadığı müddətdə vaxtaşırı məhəbbət öz təsdiqini tapmalıdır. Yaxşı günlərdə, çətin günlərdə, xəstəlikdə, əlacsızlıqla mübarizədə, ümidsizlik içində boğulanda. Bəlkə də məhz o çıxılmazlıqda məhəbbət özünün ən yüksək nöqtəsini yaşayır (bəzən əksinə də olur). Bir-birinə qarşı daha ehtiyatlı, diqqətli olmağı, xətrə dəyməməyi, tez-tez könül almağı, xoş günlərin sayını artırmağı, gözlərində yuva salan dərdi, kədəri yerli-yersiz gülüşünlə, təbəssümünlə ört-basdır eləməyi öyrədir bizə.
İsraildə bizim ağrılı ayrılığımız başladı...
Tel-Əvivə biz üçümüz gəldik: Sən, mən və Sənin qəddar xəstəliyin. İçimizdəki ümidlərlə, möcüzəyə inamımızla...
Bizi Tel-Əvivdə Aralıq dənizinin sahilində yerləşən “Renessans” hotelində yerləşdirdilər. Niyə hotel? Müayinəyə, müalicəyə gələnlər özlərini xəstə kimi hiss etməsin, normal həyat tərzlərini yaşaya-yaşaya müalicələrini ala bilsinlər, deyə. O hotelin işçiləri ilə doğmalaşmışdıq biz. Hər gəlişimizdə onlar Sənin əhvalınla maraqlanır, ürək-dirək verirdilər bizə. Nömrələrdə siqaret çəkmək qadağan idi. Xüsusi ötürücü siqnal qoyulmuşdu otaqlara. Sən əsasən eyvanda çəkirdin. Bəzən otağımızdan siqnal getsə də, buna göz yumurdular. İlk vaxtlar özünlə binokl da götürürdün çimərlikdəkilərə baxmaqçün... Sonralar “Hilton” hotelində qaldıq...
Davamı var
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(02.11.2026)
Bir prokuror, bir buluddağıdan top, bir də iki əsgər
Kamalə Abiyeva,
şair, publisist.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
Heç buluda dönmək, yağış olmaq istədinizmi bu illər ərzində? Külək olub dolaşmaq istədinizmi yad əllərdə olan torpaqlarda? Mən istədim...
O yerlərin həsrətini çəkmədim təkcə, o yerlərin necə həsrət çəkdiyini hiss etdim. Qulağıma o yerlərin səsi gəlirdi elə bil. Hər daşın, çınqılın, hər gülün, mamırın ağladığını görürdüm elə bil. “Bir gün gələcəyəm” deyirdim.
Və o gün gəldi.
Mən neçə-neçə igidimin, şəhidimin ayaq izlərinə sığal çəkə-çəkə getdim o yerlərə.
Yan-yörəmizdə, qonşuluğumuzda, gözümüzün önündə bizimlə eyni illərdə yaşayan, reallığına inanmaq çətin olan qəhrəmanlıq dastanı yazanların varlığından xəbər tutduq. Onları tanıyanda heyrət edirsən. Bu inanılması çətin olan dastanlar Vətən sevgisindən yaranıb.
Müharibə başlayanda qələbə arzulayırdıq gözləyirdik. Ali Baş Komandana, igidlərimizə inanırdıq. Hər qarışın azadlıq xəbəri torpağa bağlı adam kimi mənə də xoşbəxtliyin nə olduğunu anladırdı. Xəbərləri izləyirdim, şəhidlərin həyatını öyrənirdim. Onlar haqqında yazmağa başlayanda tanış oldum Füzuli Mahmudlu-2 kəndinin sakini, məktəbin müəllimi Narınc Məmmədova ilə. Sizə tanıtmaq istədiyim insanlar haqqında da ondan eşitdim.
Nurəhməd Vəliyev 1967-ci ildə Füzuli rayonu Mahmudlu-2 kəndində dünyaya göz açıb. Birinci Qarabağ savaşının şəhidi Qeyrət İbişov adına Mahmudlu-2 kənd məktəbində təhsil alıb. 1975-ci ildə məktəbi bitirir, Sürücülük kursunda oxuyur. 1985-ci ildə həqiqi hərbi xidmətə yollanır.
Nurəhməd Vəliyev:
-Fotoqrafiyaya marağım uşaqlıqdan vardı. Hərbi xidməti Volqoqradda keçirdim. Orda fotoqrafiyayla məşğul olan bir leytenantla tanış oldum. Ona kömək edirdim, şəkillərini qurudur, sonra çap edirdim. Əsgər maaşılarını toplayırdıq, hər ay bir əsgərə ürəyi istəyən nəsə alırdıq. Mən də özümə “Zenit” fotoaparatı aldım və beləcə ilk fotolorımı çəkdim.
Hərbi xidmətdən doğma el-obasına qayıdan Nurəhməd bir müddət qaynaqçı işləsə də fotoqraf olmaq arzusu onu rahat buraxmırdı və o bu sənəti öyrənirdi. 1993-cü ildən döyüşlərə qatılır, o illərdə çəkdiyi şəkillər əsil tarixi sənədlərdi. Bir çox naməlum şəhidlərin kimliyinin müəyyənləşdirilməsində məhz Nurəhmədin çəkdiyi şəkillərdən istifadə olunub. Onun xatirələrini eşitmək də çox ağır idi.
-Afiq Zamanov adlı bir oğlan vardı. Ağır yaralanmışdı. Mina 5 nəfəri paramparça etmişdi. Bircə Afiqin nəfəsi vardı. Özüm yaralı idim. Afiqi görəndə yaramı da unutdum. Onu həkimə çatdırdıq. Həkimə ”qoyma ölüm, 5 aydı evlənmişəm...”- dedi. Hələ də o səhnə gözümün önündə, səsi qulağımdadı.
Qəhərlənir Nurəhməd bəy. Səsi boğazında ilişib qalır.
- Çox oğlanlar vardı ki, “son damla qanımıza qədər vuruşacayıq” deyə and içmişdi. Heç həkimə də getmirdi yaralı olanlar. O vaxtdan qəlpə ilə yaşayanlar, yaralalanlar var ki, qazi adı almayıblar. Elə oğullar itirdik ki, Qazi adı almaq haqda düşünə bilmirdik. Özümüzə sığışdırmırdıq həkim qeydiyyatına düşməyi. Ancaq torpaqlarımızı, elimizi-obamızı düşünürdük. Müharibə kəndimizə qədər çatmışdı. Kənddən o yana irəliləmək çox asandı... Düşmənin qarşısını kəsməli idik. Silah da yox idi. Bir də xəbər tutdum Ağabala gəlib. Ağabala Quliyev... Onun yanına getdim. Onun mərdliyinin işığına getdim. O günləri təsəvvür etmək belə çətindi. Ermənilər Füzulidəydi. Yer-göy bir-birinə qarışmışdı elə bil. Kəndimiz dağın ətəyindədi. O kəndi almaq birbaşa qalan yerlərə yolun açılması demək idi. Ağabala Quliyev o vaxt Sumqayıtda baş prokuror idi, birbaşa işdən kəndə gəlmişdi. 30 km uzaqlıqda olan Şükürbəyli kəndində bir buluddağıdan top vardı, bir də iki əsgər-İsgəndərov Namiq və Hamlet Hüseynov. Köməkləşib topu gətirib ən hündür yerə çıxarmışdılar. Əsgərlər Ağabalaya kömək edir, mən çətinliklə də olsa motosikllə mərmi daşıyırdım o yüksəkliyə. Tank və BMP-lərlə hücuma keçən ermənilər bir nəfərin buluddağıdan topla döyüşdüyünü bilmirdi. Sizə Ağabala müəllimin igidliyini, cəsarətini, vətən sevgisini necə çatdırım, bilmirəm. Ermənilərin iki tankını vurdu. Düşmən çaşıb qalmışdı. O qeyri-adi bir şəxsdi. O, əsil Xalq Qəhrəmanıdır. Sonra 777-ci xüsusi təyinatlı əlahiddə hərbi hissə köməyə gəldi. Ermənilər artıq tanklarını da qoyub qaçırdılar. Düşmən tamamilə geri çəkilməli oldu. Bu döyüş olmasaydı, kim bilir, daha hansı əraziləri ələ keçirəcəkdilər. Hərbiçilər də Ağabalanın igidliyindən heyrətə gəlmişdi. Ağabala müəllim 8 yaşında atasını itirib. Anası Suma xanım min əziyyətlə 8 uşaq- ləyaqətli övladlar böyüdüb. Döyüş vaxtı dağa baxıb bizim üçün dua edirmiş. “Məni orda dəfn edərsiz” deyə vəsiyyət etmişdi. O topun yerində də dəfn olunub. Belə igidlər böyüdən anaların yeri elə yüksəklikdir. Ora isə “Ağabala zirvəsi” adını vermişik.
1958-ci il 13 fevralda Füzulinin Mahmudlu-2 kəndində dünyaya gələn Ağabala Quliyev orta təhsilini və həqiqi hərbi xidmətini başa vurandan sonra ADU-nun Hüquq fakultəsinə qəbul olunur. Hüquq işçisi kimi müxtəlif vəzifələrdə işləyir. 1992-ci ilin martında döyüşlərə qatılmaq üçün baş prokuror Murad Babayeva müraciət edir. Qərargah rəisi, tabor, bölük, top komandiri kimi, əsgər kimi cəsurluqla döyüşür. Düşmənin neçə texnikasını, canlı qüvvəsini sıradan çıxarır. İyun ayının sonunda yaralanır, döyüşdən çıxmır, amma bir müddət sonra geri qayıtmalı olur. 34 yaşında Sumqayıtda baş prokuror işləyirdi. Vəzifədəydi. Müharibəyə getməyə bilərdi. Amma o getdi. Könüllü. Nə yaxşı ki getdi. Torpaq haraylayarkən kimin çağırışını gözləməlisən? Düşmənin müdafiəsiz qalan Əhmədbəyli kəndinə hücum etdiyini eşidən kimi kəndə yollanır. Orda isə, qeyd edilən kimi, cəmi iki əsgər vardı. Hücumda olan ermənilər vur-tut 3 nəfərlə döyüşdüyünü bilmədi heç. Yüksəkliyə qaldırılan topla Ağabala Quliyev orduya döndü. Nurəhməd bütün günü mərmi daşıdı. Düşmən tankını belə qoyub geri çəkildi. Beləcə Füzulinin qalan kəndləri və daha neçə kənd xilas oldu.
Birinci Qarabağ savaşında “Topçu Ağabala” kimi tanınan, düşməni qorxuya salan, çoxlarının igidlik nümunəsi olan Ağabala Quliyev haqqında publisistik yazılar az deyil. Onun haqqında bir-neçə kitab da var. Onları oxuduqca düşünürsən ki, əsrlər boyu yaşam mücadiləsi verən Azərbaycan Ağabala kimi oğulların sayəsində yaşaya bilib.
Ağabala Quliyevin indi səhhətində problemlər var. Amma ötən illərdə vicdanlı, ədalətli hüquq işçisi kimi dövlətə sədaqəti ilə seçilib, Müxtəlif təşəkkürnamələri, fəxri fərmanları, təltifləri var.”Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalına layiq görülüb.
Ağabala Quliyevin döyüş yolu qəhrəmanlıq yoludur. Onun döyüş yoldaşlarının, müxtəlif rütbəli zabitlərin xatirələri var bu haqda. Oxuduqca vətən sevgisi, dövlətinə sədaqətlə döyünən igid bir ürək sahibi ilə qürur duyursan. İlk dəfə 1993-cü ildə və sonralar Ağabala Quliyev bir-neçə dəfə Milli Qəhrəman adına təqdim olunsa da, məsələ həllini tapmayıb. Ona “Xalq Qəhrəmanı topçu Ağabala” deyirlər. Bu adı ona tanıyanlar, çiyin-çiyinə döyüşənlər, cəsurluğunun şahidi olanlar verib.
Mən də onu yenə də tanıtmaq istədim. Çoxunun gözlədiyi xəbəri eşitmək arzusuyla.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(02.11.2026)
Milli kimlik və saf dilin təntənəsi
(İlqar İsmayılzadənin "Tanrı ilə pıçıltı" şeiri haqqında düşüncələr)
Şəhla Rəvan,
Cəlilabad Rayon Ağsaqqallar Şurasının İdarə Heyətinin üzvü, filoloq, ədəbi təhlilçi və tənqidçi, şair.
"Ədəbiyyat və İncəsənət"
Poeziya ruhun səsidir, bəzən isə insanın öz Yaradanı ilə baş-başa qalaraq, heç bir vasitəçiyə ehtiyac duymadan içdən-içə danışdığı müqəddəs bir ünsiyyətdir. Fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, "Həməşərə" mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, teoloq, araşdırmaçı, tərcüməçi və yazıçı-publisist İlqar İsmayılzadənin qələmə aldığı "Tanrı ilə pıçıltı" şeiri məhz belə ecazkar və incə duyğuların məhsuludur.
Burada ilk öncə həmin seirlə tanış olaq:
Tanrı ilə pıçıltı...
Ey Tanrım, varlığın aydındır mənə,
İnancsız deyiləm ölməzliyinə.
Sən yaratdın məni bu aydın sudan,
Bu oddan, küləkdən, həm də torpaqdan.
Sən mənim görənim, eşidənimsən,
Sən mənim böyüyüm, tək güvənimsən.
Sən mənə əl tutub, bağışlayanım,
Çətin günlərimdə sənsən dayağım.
Mənə dəyər qatan, uğurlar verən,
Səninlə olmuşam düşünən, görən.
Sən güvənli Tanrım, mənsə bir kölən.
Etmə yaşamımı pisliyə dönən.
Hər bir yaranmışın yardımı sənsən,
Bir an əl götürməm mən ətəyindən.
Şeirin təhlili:
İlqar müəllim özünü heç vaxt peşəkar şair adlandırmır, həmişə böyük təvazökarlıqla poeziyaya vurğun olduğunu, hisslərini sadəcə şeirin dili ilə çatdırmağa çalışdığını bildirir. Lakin onun "Düşüncə dəryası" adlanan yaradıcılıq dünyasından süzülüb gələn bu şeir əslində söz sənətinə nümayiş etdirilən böyük bir ehtiramdır.
Mənə görə, saf Azərbaycan türkcəsinin örnəyi olan "Tanrı ilə pıçıltı" şeirini digər əsərlərdən fərqləndirən və uca tutan ən başlıca cəhət onun müstəsna dil xüsusiyyətidir. Bu şeirdə bir dənə də olsun ərəb, fars və ya digər dillərdən alınma söz işlədilməmişdir. Şeir tamamilə saf, duru, öz ana dilimizdə - Azərbaycan türkcəsində yazılmışdır. Bu baxımdan, əsər bütün qələm əhlərinə, gənc və təcrübəli şairlərə əsil dil və üslub nümunəsidir.
Milli kimlik və unudulmaz dəyərlərimiz...
Təəssüflər olsun ki, günümüzdə bu cür incə məqamlar bəzən oxucuların nəzərindən qaçır. Milli kimlik məsələsinə biganə yanaşılan bir dövrdə ana dilimizin saflığını qorumaq, dövlətçiliyimizə və milli-mənəvi dəyərlərimizə sədaqət nümayiş etdirmək hər bir ziyalının borcudur. İlqar İsmayılzadənin bu şeiri sadəcə bədii mətn deyil, həm də milli kimliyimizə yazılmış fəlsəfi bir manifestdir.
İlqar müəllimin "Sevgi payı", Ali Baş Komandanımıza həsr olunmuş qürur dolu "Salam olsun" şeirləri və son günlər ərzində "Ədəbiyyat və incəsənət" portalında yayımlanmış "Tanrı ilə pıçıltı" əsəri onun yaradıcılıq səviyyəsinin bariz nümunəsidir.
Gəlin ana dilimizə, milli kimliyimizə sahib çıxaq, saf türk sözünün qüdrətini yaşadan belə dəyərli sənət əsərlərini oxuyaq və gələcək nəsillərə ötürək!
Azərbaycan ədəbiyyatında milli ruhun, ana dilimizin saf və qatışıqsız imkanlarının qorunması həmişə ən ali dəyərlərdən biri olub. Fəlsəfə doktoru, teoloq və yazıçı-publisist İlqar İsmayılzadənin “Tanrı ilə pıçıltı” adlı şeiri bu baxımdan əsil sənət nümunəsidir.
Şeirin ən böyük özəlliyi və parlaq cəhəti onun sırf Azərbaycan türkcəsində qələmə alınması, bəndlərində və misralarında heç bir ərəb və fars mənşəli leksik vahidlərə yer verilməməsidir. Bu xüsusiyyət əsərə xüsusi bir təbiilik, axıcılıq və dərindən gələn milli kimlik nəfəsi qazandırır.
"Tanrı ilə pıçıltı" şeirinin ümumi təhlili...
Şeirin ədəbi təhlilini bu formada təqdim etmək olar:
1. Milli kimlik və dil saflığı: Öz kökünə dayıdış;
Azərbaycan poeziyasında dini-fəlsəfi mövzular əks olunarkən adətən klassik Şərq poetikasına məxsus ərəb-fars tərkiblərindən, üslubi formalardan geniş istifadə olunmuşdur. Lakin İlqar İsmayılzadə bu şeirdə tamamilə fərqli bir yola - xalis ana dili estetikasna üstünlük verir.
Şeirdə istifadə olunan bütün sözlər qədim türkcəmizin köklərinə söykənir: varlıq, aydın, ölməzlik, su, od, külək, torpaq, güvən, dayaq, ətək və s.
Bu dil təmizliyi şeiri sadəcə bədii mətn olmaqdan çıxarır, onu milli ruhun manifestinə çevrir. Şair sübut edir ki, uca Yaradanla söhbət etmək, ona minnətdarlıq duymaq üçün yad dilli terminlərə ehtiyac yoxdur; ana dilinin duru bulağı bu uca duyğunu ifadə etməyə qat-qat, həm də artıqlaması ilə yetərlidir.
2. Kosmoloji və milli təbiət bağları: dördlük ünsürləri;
Şeirin ilk bəndlərində insanın yaranış fəlsəfəsi qədim türk mifologiyasına və təbiət fəlsəfəsinə uyğun olaraq dörd ünsür üzərində qurulur:
"Sən yaratdın məni bu aydın sudan,
Bu oddan, küləkdən, həm də torpaqdan".
Azərbaycan dərrakəsində, eləcə də qədim türk dünyagörüşündə təbiət (su, od, külək, torpaq) ilahi başlanğıcın əks-sədasıdır. Şair öz varlığını bu müqəddəs ünsürlərlə birləşdirərək həm də milli köklərinə sıx bağlılığını nümayiş etdirir. Yaradanı tanımaq, özünü dərk etmək məhz bu təbii harmoniyadan keçir.
3. İnamın səmimiyyəti və isti münasibət;
Şeirin başlığındakı "pıçıltı" sözü mətnin ruhunu tamamilə açır. Bu, uca səslə edilən iddialı dua deyil, bəndənin İlahiyə olan sonsuz səmimiyyəti, qəlb rahatlığıdır.
"Sən mənim görənim, eşidənimsən,
Sən mənim böyüyüm, tək güvənimsən".
Burada uzaq, əlçatmaz bir qüvvə deyil, insanın içindəki vicdan səsinə yaxın, onu qoruyan, ona dayaq duran mehriban və qüdrətli bir Tanrı obrazı var. Müəllifin teoloq və araşdırmaçı olması bu misralardakı ilahiyyat dərinliyini daha da inandırıcı edir - inanc burada quru ehkam deyil, yaşantıya, ruh halına çevrilir.
4. Bəndəlik fəlsəfəsi və əxlaqi təmizlik;
Şeirin sonuna doğru şair öz yerini dərindən dərk edir:
"Sən güvənli Tanrım, mənsə bir kölən,
Etmə yaşamımı pisliyə dönən".
Bu sətirlərdə təkəbbürdən uzaq, saf bir insan ruhu boy göstərir. İnsanın Tanrı qarşısında öz acizliyini etiraf etməsi onu kiçiltmir, əksinə, mənəvi olaraq ucaldır. Pislikdən qorunmaq, həyatın saflığını qorumaq istəyi milli-mənəvi dəyərlərimizin təməlini təşkil edən xeyirxahlıq və dürüstlük prinsipləri ilə üst-üstə düşür.
Yekun nəticə:
İlqar İsmayılzadənin “Tanrı ilə pıçıltı” şeiri müasir dövrümüzdə ana dilimizin saflığı uğrunda aparılan mənəvi mübarizəyə verilən gözəl ədəbi töhfədir. Şeir göstərir ki, milli kimlik təkcə tarixi abidələrdə deyil, həm də düşüncə tərzində, İlahiyə ünvanlanan dualarda belə öz doğma dilinin təmizliyi ilə yaşadılmalıdır. Bu baxımdan, əsər milli ruhu, fəlsəfi dərinliyi və estetik kamilliyi özündə birləşdirən parlaq bir sənət nümunəsidir.
Son olaraq dəyərli və aydın alimimiz, yazıçı-publisist İlqar İsmayılzadəyə davamlı uğurlar diləyirəm!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(02.11.2026)
“Əmir Əlişir Nəvainin irfani dünyası” kitabı Özbəkistanda təqdim olunub
Özbəkistan Yazıçılar Birliyində tanınmış ədəbiyyatşünas alim, filologiya elmləri doktoru, professor Nurboy Cabbarovun Azərbaycanda “Elm və təhsil” nəşriyyatında nəşr olunmuş “Əmir Əlişir Nəvainin irfani dünyası” kitabının təqdimat mərasimi keçirilib.
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Özbəkistan Yazıçılar Birliyinin Mətbuat xidmətindən verilən məlumata görə, tədbiri giriş sözü ilə açan Özbəkistan Yazıçılar Birliyinin sədri, Özbəkistanın Xalq şairi Siracəddin Səyyid Azərbaycan və Özbəkistan arasında ədəbi-mədəni əlaqələrin inkişafında dövlətlərarası dostluq və əməkdaşlığın mühüm rolunu vurğulayıb.
O qeyd edib ki, Özbəkistan Respublikasının Prezidenti Şavkat Mirziyoyev və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev arasında mövcud olan dostluq və sıx əməkdaşlıq iki qardaş xalqın ədəbi əlaqələrinin genişlənməsi üçün də yeni imkanlar yaradır. Dövlət başçılarının çıxışlarında dəfələrlə vurğulanan “ədəbi dostluq əbədi dostluqdur” fikri bu əməkdaşlığın mahiyyətini ifadə edir. Təqdimatı keçirilən kitab da Azərbaycan-Özbəkistan ədəbi əlaqələrinin inkişafının bariz nümunəsidir.
Bildirilib ki, tanınmış alim Nurboy Cabbarovun böyük özbək şairi və mütəfəkkiri Əlişir Nəvayinin həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş əsəri Azərbaycan dilinə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun Azərbaycan-Özbəkistan-Türkmənistan ədəbi əlaqələr şöbəsinin müdiri, filologiya elmləri doktoru, professor, Özbəkistanın “Dostluq” ordeni laureatı Almaz Ülvi Binnətova və Təbriz Universitetinin professoru, filologiya elmləri doktoru Hüseyn Xoşbətin tərəfindən tərcümə edilib. Nəvaişünaslıq sahəsində əldə olunmuş yeni elmi nəticələrin Azərbaycan oxucusuna, xüsusilə gənc nəslə çatdırılması baxımından nəşrin əhəmiyyəti xüsusi qeyd olunub.
Təqdimat mərasimində Özbəkistan Elmlər Akademiyasının Özbək Dili, Ədəbiyyatı və Folkloru İnstitutunun direktoru, filologiya elmləri doktoru, professor Maqsud Əsədov, kitabın tərcüməçisi professor Almaz Ülvi Binnətova, ədəbiyyatşünas alimlər Səyfiddin Rəfiddinov və Abdumurod Tilavov, azərbaycanlı şair, Dünya Türk Gənc Yazarlar Birliyinin başqanı İntiqam Yaşar, şair Axtamqul Kərim və digərləri çıxış ediblər.
Çıxışlarda təqdim olunan əsərin elmi və ədəbi əhəmiyyəti, Əlişir Nəvainin həyat yolu, zəngin ədəbi-elmi irsi ilə bağlı yeni məlumatları və fərqli elmi yanaşmaları özündə əks etdirməsi diqqətə çatdırılıb. Həmçinin yüksək peşəkarlıqla həyata keçirilmiş tərcümənin Azərbaycan və Özbəkistan arasında ədəbi-elmi dialoqun genişlənməsinə verdiyi töhfə xüsusi vurğulanıb.
Kitabda dahi şair və mütəfəkkir Əlişir Nəvainin şəxsiyyət və dövlət xadimi kimi keyfiyyətləri, quruculuq fəaliyyəti yeni elmi yanaşmalar əsasında işıqlandırılıb. Onun irfani dünyası, ədəbi-estetik görüşləri ilə bağlı yeni elmi qənaətlər irəli sürülüb. Müəllif “Xəmsə”də sənətkarın bədii konsepsiyası, ana obrazının poetik təcəssümü ilə bağlı elmi-nəzəri mülahizələrini təqdim edib. Əlişir Nəvai yaradıcılığının milli ədəbi-estetik düşüncənin inkişafına təsiri araşdırılıb, şairin yaradıcılıq ənənələrinin Zokircan Furqat, Abdulla Oripov və Siracəddin Səyyid poeziyasında davam etdirilməsi təhlil olunub.
Fikir mübadiləsi və elmi müzakirələr şəraitində keçən təqdimat mərasimi iştirakçılarda xoş təəssürat yaradıb.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(02.11.2026)


