“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Mütaliə saatı”nda yeni roman təqdim edilir. Bu, gənc yazar Bahar Bəxtiyarqızının “Əslində, mən kiməm?!” romanıdır.

Xoş mütaliələr.

 

 

7-Cİ DƏRC

 

Hərbiçinin sədaqəti, ordudan çox vicdanına xidmət edir

 

 

Yeddinci hissə

 

          Pəncərənin önünə yaxınlaşaraq ətrafı seyr etməyə başladım. Şəhərin ritmik axını, insanların tələskən addımları, harasa yetişmək istəyən maşınların düzülüşü – hamısı bir həyat hekayəsinin parçaları kimi görünürdü. Fikirlərim bu mənzərənin içində axıb gedirdi ki, qəfil qapının astaca döyüldüyünü eşitdim.

          - Buyurun.

          Qapı açıldı və içəri orta yaşlarında bir gənc oğlan daxil oldu.

          Onun, xoş aurası diqqətimi çəkdi. Uzun boyu, geniş çiyinləri və tünd rəngli kostyumu ilə gecənin qaranlığından çıxmış sirli bir obrazı xatırladırdı.

          Gözlərim üz cizgilərinə ilişib qaldı. O, sanki bir hekayə idi. Gözlərində danışılmamış sözlər vardı. Unudulmuş xatirələr, susqun qışqırıqlar, bəlkə də, çoxdan bitmiş bir sevdanın kölgəsi. İçəri addımlayarkən hərəkətləri ölçülü, inamlı və təmkinli idi. Salam verdi, mən isə ona oturması üçün işarə etdim.

          - Salam, xoş gəlmisiniz. Buyurun, özünüzü təqdim edin.

          O, susdu. Elə bil fikirlərini toplamaq üçün vaxt qazanmaq istəyirdi. Sonra başını dik tutaraq gözlərimin içinə baxaraq danışmağa başladı:

          - Mən, Əli Camaloğlu. Açığını desəm, hələ də, burada olduğuma və sizinlə üz-üzə oturduğuma inana bilmirəm.

          - Niyə ki? Burada qeyri-adi nə var?

          O, dodaqlarının kənarına xəfif bir təbəssüm yaydı, lakin bu, sevinc dolu bir təbəssüm deyildi. Daha çox içində bir sirr daşıyan, bu sirri açmaq üçün tərəddüd edən bir insanın ifadəsi idi.

          - Əslində, təbii ki, heç nə yoxdur, amma mənim pəncərəmdən baxsaq var. Bilirsiniz, mən çox danışan biri deyiləm. Kənardan sakit və təmkinli görünürəm, amma…

          Cümləsini yarımçıq qoydu. “Amma” dedi və sanki içində nə isə qopdu. Ardını gətirmək istəmədi. Gözlərini bir anlıq endirdi, sonra yenidən baxışlarını mənə yönəltdi.

          Onun üzü ifadəli və kəskin idi. Sanki bir heykəl kimi sərt cizgilərlə yonulmuşdu. Geniş alnı qırışmış, baxışları isə bir ovçunun hədəfə kilidlənmiş gözləri kimi dərin və ölçülüb-biçilmişdi. Üz dərisi mükəmməl deyildi – bəlkə də həyatın sərt zərbələrinin kiçik izlərini daşıyırdı. Lakin bu izlər onu daha da yaraşıqlı göstərirdi. Sükutla içində saxladığı bu hekayəni onun öz dilindən eşitmək üçün irəli əyilib soruşdum:

          - Bəli, Əli bəy, amma nə?

          O, içindəki divarları aşıb özünü toplamaq üçün, dərindən nəfəs aldı.

          - Amma bu dəfə, bu stereotipləri yıxmaq üçün buradayam.

          - Çox gözəl. – dedim maraqla. – O zaman sizi diqqətlə dinləyirəm…

         - Səma boz buludlarla örtülmüşdü. Artıq neçə gündür ki, yağış yağırdı, amma döyüş meydanında su belə qanı yumağa yetmirdi. Şuşa şəhərinə yaxın ətraf ərazilərinin birində döyüşürdük. Mən, dostum Kamranla irəliləyirdim. Yer titrəyirdi, hər tərəfdə güllə səsləri eşidilirdi. Ancaq biz bir-birimizin yanından ayrılmırdıq. Birdən… Partlayış... Hər şey bir anda dəyişdi. Gözlərimin qarşısında Kamranın bədəni havaya qalxıb bir az kənara düşdü. Torpaq qana boyandı. Şok içində qaçıb onun yanına çökdüm:

         - Kamran! Qardaş, döz!

         Kamranın nəfəsi qısılmışdı. Gözləri yavaş-yavaş bulanırdı. Onun başını qucağıma aldım. Əllərim əsə-əsə yarasını sıxıb qanaxmanı dayandırmaq istədim, amma dayanmırdı.

         - Əli… Mən gedirəm… – Kamranın səsi zəif və titrək idi.

         - Yox! Sən getmirsən! Səni aparacağam, qurtaracağam! – desəm də göz yaşlarımı saxlaya bilmirdim.

         Mənimlə Kamranın dostluğu, Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseydə başladı. Hər ikimiz on üç yaşında, hələ uşaqlıq dövrünü geridə qoymamış, amma böyük arzuların yükünü çiyinlərimizdə daşıyırdıq.

         İlk gündən yataqxanada çarpayılarımız yan-yana düşmüşdü. Bu, təsadüf kimi görünə bilərdi, amma zamanla anladıq ki, bu, taleyin bizim üçün qurduğu yolun başlanğıcı idi.

         Kamran, sakit və düşüncəli bir uşaq idi. Mən isə daha şən və ünsiyyətcil idim. İlk vaxtlar mən Kamranın az danışmasını qəribə qarşılayırdım, amma bir gecə, hər kəs yatandan sonra, pıçıltı ilə başlayan bir söhbət, bizim dostluğumuzun təməlini qoydu.

         Kamran atasından danışdı. Atası Birinci Qarabağ müharibəsində şəhid olmuşdu. Döyüş yoldaşlarının dediyinə görə, son nəfəsində yalnız bir şey istəyib: “Oğluma deyin, böyüyəndə hərbçi olsun. Mənim yolumu davam etdirsin.”

          Bu sözlər Kamran üçün yalnız bir vəsiyyət deyildi. Bu, onun həyatının məqsədi idi. Atasının arzusunu yerinə yetirmək üçün hər şeyə hazır idi. O, həm də evin tək oğlu idi. Anası üçün həm dayaq, həm də ümid idi. Liseydə oxuduğu vaxtlarda, aldığı təqaüdün ən son qəpiyinədək anasına göndərirdi. Mən bunu biləndə, Kamrana daha çox hörmət etməyə başladım.

         İllər keçdi, biz birlikdə oxuduq, birlikdə böyüdük. Hər ikimiz zabit olduq, çiyin-çiyinə döyüşdük. Döyüş zamanı, çətin əməliyyatlardan birinə gedərkən Kamran gülümsəyərək mənə belə dedi:

          “Xatırlayırsan, akademiyaya gələndə demişdim ki, mən tək deyiləm. Atam həmişə yanımdadır. Mən onun yolundayam.”

          - Mən, Kamranın necə qürurla danışdığını görüb gülümsədim: 

          - İnşallah, bu savaş bitəndə, sən ananın yanına qayıdacaqsan, qardaş. Anan səni gözləyir, – demişdim. Amma tale bizim arzumuzu yarımçıq qoydu. Kamran döyüş meydanında minaya düşdü. Onu qucaqlayıb bağırırdım:

          - Səbr elə, qardaş! Sən atanın arzusunu yerinə yetirdin! Sən qalib oldun!

          Kamranın dodaqları titrədi, gülümsəməyə çalışdı.

          - Qarabağ azaddır, Əli…? Biz qalib gəldik…?

          Son nəfəs, son baxış.

          Kamranın gözləri açıq qaldı, amma artıq içində həyat yox idi. Mən bir anlıq dünya ilə əlaqəmi itirdim. Qulaqlarımda ancaq Kamranın son sözləri səslənirdi. Onu bərk-bərk qucaqladım. Dostumun cansız bədənindən ayrıla bilmirdim. Ancaq artıq hər şey bitmişdi. Onun açıq qalmış gözlərinə baxır, bəlkə də hər an nəfəs alacağına ümid edirdim. Amma reallıq soyuq və amansız idi. Mən yerimdən tərpənə bilmirdim. Hələ də Kamranın başını dizlərimdə tutmuşdum. 

          - Komandir! Tərpənməyin! – yaxınlıqdakı döyüşçülərdən biri qışqırdı.

         Ancaq gec idi. Birdən sağ ayağımın altından gələn qorxunc səs məni gerçəkliyə qaytardı. “Tıqq.” Partlayış oldu.

Sanki ürəyim dayandı. Güclü ağrı, bütün bədənimi bürüdü. Hər tərəfə qan sıçradı. O anda gözlərim qaraldı, səs-küylər uzaqlaşdı…. Mən minaya düşmüşdüm.

         Ayılanda gözlərimi açmağa gücüm çatmırdı. Qulaqlarım uğuldayırdı. Yavaş-yavaş ətrafı dərk etməyə başladım. Kimsə adımı çəkirdi:

          - Əli… Əli…

          Bu səs… Kamran?

          Dərhal gözlərimi açdım. Boz divarlar, dezinfeksiya qoxusu, ağrı içində olan əsgərlərin iniltisi… Mən hospitalda idim. Ayağıma baxmaq istədim, amma bacarmadım. Ağrı elə bil bütün bədənimə yayılmışdı. Tibb bacısı yanıma yaxınlaşdı:

          - Oyandınız? Ağrınız çoxdur?

          - Mən… Ayağım?.. – səsim güclə çıxırdı.

          - Narahat olmayın, amputasiya etməyə ehtiyac qalmadı, amma ciddi zədələnib. Uzun müddət müalicə lazımdır.

          Mən başımı geri atdım, tavana baxdım. Ölməmişdim. Amma Kamran… Kamran yox idi…

          Gecələr yata bilmir, hər dəfə gözlərimi yumanda Kamranı görürdüm. Elə bil o yanımdakı yataqda uzanıb mənimlə pıçıltı ilə danışırdı:

          “Əli, biz qalib gəldik?”

          “Biz qalib gəldik, Kamran… Amma sən yoxsan…”

          O, elə həmin uşaq təbəssümü ilə gülümsəyirdi. 

          “Mən həmişə buradayam, qardaş. Sən tək deyilsən.”

          Gözlərimi açdım. Palata qaranlıq idi. Tər içində idim. Ürəyim yerindən çıxacaq kimi döyünürdü. Kamran yanımda yox idi, amma onun səsi hələ də qulaqlarımda cingildəyirdi.

          Gündüzlər də eyni şey təkrarlanırdı. Hər dəfə əsgərlərlə danışanda, kimsə adımı çəkəndə, elə bil Kamranın səsini eşidirdim. Hər addımımda onun sözləri qulaqlarımda səslənirdi:

          “Biz qalib gəldik, Əli…?!”

          Bütün bunlar mənim üçün bir cəza idi, yoxsa bir vəsiyyət? Bilmirdim… Müharibə bitdi, Qarabağ azad oldu, amma mənim üçün hər şey dəyişdi. O gün, orada, təkcə dostumu yox, bir parçamı da itirmişdim.

          Əli danışdıqca, sanki həmin anları yenidən yaşayırmış kimi titrəyirdi. Səsi get-gedə boğuq çıxırdı. Onun bu halı məni narahat etdi. Sözünü bölüb mövzunu bir qədər dəyişmək qərarına gəldim.

          - Bağışlayın, Əli bəy… Mən sizi başa düşməyə çalışıram. Amma bir şey mənə çox maraqlıdır. Siz özünüz necə oldu ki, hərbçi olmağa qərar verdiniz?

          Əli bir anlıq keçmişdən qopub indiki zamana qayıtdı. Sakitcə cavab verdi:

          - Əmim də, hərbçidir. Uşaqlığım onu hərbi geyimdə görməklə keçib. Biz qonşu idik, əmimgilin evi də bizim evin yaxınlığında idi. İndi isə elə bura yaxın bir ərazidə yaşayır. Hər dəfə onu o uniformada görəndə qürur hissi keçirirdim. Deyirdim ki, “mən də böyüyəndə sənin kimi hərbçi olacağam, əmi!”

          Əli danışdıqca xatirələr burulğanına düşürdü. Səsi gah alçaldı, gah da qürurla yüksəldi. Onun sözlərindəki isti duyğular, məni də təsirləndirirdi.

          - Əmim hərbi geyimdə olanda gözlərimdə daha da uca görünürdü. O, təkcə mənim deyil, bütün məhəllənin qürur mənbəyi idi. Hər kəs ona hörmət edirdi. O, mərd, xeyirxah bir insan idi. İnsanlar ona etibar edirdi.

          Əli bir anlıq susdu, sonra əlavə etdi:

          - Bizim həyətdən həmişə uşaq səs-küyü əskik olmazdı. Əmim də, uşaqları çox sevirdi. Onlarla söhbət edər, hərdən şirin zarafatlar edərdi.

          - Çox gözəl – dedim. İndi, daha çox maraqlandığım şey, Əlinin keçdiyi çətin yol və onu bu qədər dəyişən hadisələr idi…

          - Bura gəlmək öz qərarınız idi, yoxsa sizi məcbur etdilər?

          - Bilmirəm…

          Əli çiyinlərini çəkdi.

          - Deyəsən, məcbur etdilər.

          - Çox gözəl. – gülümsədim.

          Əli qaşlarını çatdı.

          Bu, nəyin gözəl olması idi? O, bir psixoloqa gəlmək istəmirdi, amma indi mən ona “çox gözəl” deyirdim.

          - Yəni, bu o deməkdir ki, siz özünüz də, bir çıxış yolu axtarırsınız. Sadəcə, hələ bunu tam qəbul edə bilmirsiniz.

          Əli susdu. Düz deyirdim. O, çarəsiz idi.

          - Əgər, Kamran burada olsaydı, sizcə, sizə nə deyərdi?

          Bu sual Əlini sarsıtdı. Çünki cavabını bilirdi.

          “Əli, sən yaşamalısan.”

         Amma bu sözləri dilinə gətirə bilmədi.

          - Mən onun gözlərimin önündə ölməsinə baxdım. Onu xilas edə bilmədim…

          - Amma tək də qoymadınız.

          - Nə fərqi var? Axırda yenə öldü.

          - Bəs siz?

          - Nə mən?

          - Siz hələ də sağsınız, Əli bəy.

          - Bəli, o gün Kamran getdi, amma mən sağ qaldım. Bəlkə də, bunun bir səbəbi var idi…

          - Əgər siz Kamranın yerində olsaydınız və o, sağ qalsaydı, onun bu qədər əzab çəkməsini istəyərdiniz?

          Əli, başını yellədi.

          - Onda, siz niyə onun ölümündə özünüzü günahlandıraraq əzab verirsiniz?

          Bu dəfə cavabı yox idi.

          Sonra saata nəzər yetirib seansın sona çatdığını ona bildirdim.

          Əli, ayağa qalxıb, ağır addımlarla qapıya doğru getdi. Sanki hər addımı keçmişin qaranlıq səhifələrini çevirmək üçün atırdı. Mən baxışlarımı ondan çəkə bilmirdim.

          Qapının bağlanma səsi otaqda qısa səssizlik yaratdı. Bu səs məni illər əvvələ, uşaqlıq illərinə apardı.

          Atamı heç vaxt görməsəm də, onun varlığı yalnız anamın danışdıqları, köhnə şəkillərdəki solğun təsviri, bir də ağlımda yaratdığım xəyal idi.

          “Qəhrəman idi” – deyirdi anam, həmişə. “Cəsur, mərd bir insan…” Amma mənim üçün bu sözlər kifayət etmirdi. Bir insanın üzünü, səsini, gülüşünü görmədən, əllərinin istiliyini hiss etmədən, onu tam olaraq necə sevmək olardı?

          Əlinin baxışları yorğun, amma məğrur idi. Əli gedəndə atamı xatırlamağım təsadüfi deyildi. Sanki onun addımlarında, atamın döyüş meydanında yerə düşən, amma heç vaxt sarsılmayan iradəsini görürdüm.

          Atam üçün illərdir darıxırdım. Kaş sağ olaydı… Bir dəfə də olsa, gözlərinə baxa bilsəydim. “Ata” deyib onu qucaqlaya bilsəydim. Onun varlığını hiss etmək, uşaq ikən qorxduğum qaranlıq gecələrdə ona sığınmaq istərdim. Bəlkə də o zaman bu qədər güclü olmağa ehtiyacım olmazdı.

          Ürəyimdəki boşluq daha da dərinləşmişdi. Bir daha atamı görməyəcəyimi bilirdim. Amma içimdə qəribə bir inam vardı. Bəlkə də haradasa, uzaq bir yerdə, atam məni izləyirdi… Bəlkə də, Əlinin getdiyi yolda atamın ruhu da addımlayırdı.

          İşdən çıxanda hava qaralmışdı. Küçədə soyuq külək əsirdi. Sakit küçələrdən birində addımlayırdım ki, qəfil zibil konteynerinin yanından gələn miyoldama səsi diqqətimi çəkdi. Əvvəlcə qulaq asdım, sonra addımlarımı yavaşlatdım. Bir daha titrək, köməksiz bir pişik səsi gəldi. 

          Qaranlıq bir küncə baxanda, köhnə karton qutunun içində titrəyən kiçik bir pişik gördüm. Bədəni bir az çirkli idi.  Balaca pəncələri donmuş kimi görünürdü. Böyük, qara gözləri ilə birbaşa mənə baxırdı. Sanki mənim şəfqətini hiss edib yalvarırdı. Onu orada qoyub getmək mümkün deyildi. Yavaşca əyilib əlimi uzatdım.

          - Balam, sən burada tək qalmısan?

          Pişik elə bil  səsimə reaksiya verərək bir az da titrədi, amma qaçmadı. Onu yavaşca əlimə götürdüm. Balaca bədəni isti idi, amma yüngülcə əsirdi.

          - Sənə bir ad qoymalıyam. – deyə pıçıldadım.

          Bir anlıq düşündüm. Sonra gülümsədim.

          - Sənin adın, Şans olsun. Ailəmizə şans gətir.

         Bilirdim ki, onu evə aparsam, övladlarım çox sevinəcək. Onlar heyvanları çox sevirlər, xüsusilə də pişikləri. Artıq beynimdə uşaqlarının sevinc dolu səsləri canlanmışdı:

         - Ana, bu bizim olacaq? Ona nə ad qoyacağıq? Mən baxacağam ona, söz verirəm!

          Gülümsədim. Bu kiçik canlı evə sevinc gətirən yeni bir dost idi. Həyatın ən gözəl anları bəzən ən gözlənilməz yerlərdə gizlənirdi.

          Pişiyi sinəmə sıxaraq yola davam etdim. Balaca bədəninin istiliyi, içimdə qəribə bir rahatlıq yaradırdı. Həyatın qarmaqarışıq anlarında belə, insanı gülümsədən kiçik möcüzələr olurdu.

 

 

(Mayın 29-da sizlərə 8-ci hissə təqdim ediləcək)

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.05.2026)