Şəfa Vəli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Real hadisələr əsasında

          İyirmi səkkiz yaşında bir yazıçıya gələn zəng belə olmamalıydı. 11 ildən sonra kimdənsə nömrəsini tapan sinif yoldaşı “Alo?”dan sonra deməməliydi:

-Gözün aydın, sinif yoldaşımız da nənə oldu axı!

         Bu, olmamalıydı! Yox, olmamalıydı!  İyirmi səkkiz yaş nə idi ki? Yenə məktəbə gedən uşağın anası olmağı keçmək olardı...

           Yazıçı kinayə ilə gülümsədi:

         -Ana olmağı deyil, ana olmamağı bağışlamır bizim cəmiyyət.

         Əlindəki telefona baxdı. Danışıq bitmişdi. Haçan? Bir də baxdı telefona. Danışıq 28 saniyə çəkmişdi. Demək, sinif yoldaşı elə o xəbəri verməkçün zəng eləmişdi. Sonra da... Danışığı kim sonlandırmışdı: sinif yoldaşı, yoxsa yazıçı? Nə mənası vardı artıq?!

         Əsas odur ki, iyirmi səkkiz yaşında nənə olan sinif yoldaşının kimliyini bilirdi. Zəng edən adını çəkməmişdi onun, amma yazıçı bilirdi söhbətin Eynurədən getdiyini. 9 uşaqlı ailənin üçüncü qızı, 13 yaşında ərə gedən, 14 yaşında qızı Aynurəni qucağına alan Eynurə - ata-anasının, qonşuların çağırdığı adla Eliş.

         Sinif yoldaşı olmamışdan öncə qonşu idilər. Evlərinin arasında kəndin klubu və tibb məntəqəsi yerləşirdi. O kənddə niyəsə hamı kasıb idi. Amma hamı özünü Eynurəgilin  ailəsindən varlı sayırdı; o qədər ac-yalavac bir həyat yaşanırdı Hüseynovların döşəməsiz, pəncərəsiz evində. Yazıçı iki, bəlkə də üç dəfə olmuşdu uşaqkən o evdə. Hamı evə ayaqqabı ilə girirdi, pəncərələrdə şüşəni əvəzləyən qalın sellofan imkan vermirdi ki,  gün işığı o yana, bir azacıq təmiz hava girsin evə. 

         Hüseynovlarda gördüyü palçıq döşəmədən, kirli qablardakı kifli yeməklərdən, uşaqların bir-birinə söyüşlə müraciət etməsindən danışan qızcığaza anası bərk-bərk tapşırmışdı:

         -Eliş bizə gəlsə, həyətdə onunla oynaya bilərsən. Amma onlara getmə ha! Getsən, xəstələnəcəksən.

         Bir ilin 300 gününü canının harasısa ağrıyan uşaq bir daha Elişgilə ayaq basmamışdı. Amma Eliş həftədə, ən azı, üç dəfə onlara gəlir, həyətdə oynayır, evlərinə qayıtmadan da qarnını doyururdu. Arıq, qarayanız, dodaqları sanki sol tərəfdən azacıq yuxarı dartılmış kimi görünən Elişin ən sevdiyi oyun “qız ərə vermə” idi. Bu oyunu kimdən öyrənmişdi, yoxsa özündən uydurmuşdu, kimsə bilmirdi.  Çubuqdan qız düzəldər, köhnə parçalardan ona don tikərdilər. Sonda Eliş başqa çubuq tapıb gətirər, deyərdi:

         -Bunu da ər edək! Qızı ərə verək ki, canımız qurtarsın!

         Məktəbdə eyni sinifdə oxumaları da təsadüf olmuşdu. 34 uşağın bir sinifə sığmayacağını deyən direktor  lövhənin ortasından uzun xətt çəkmiş, bir tərəfə “1A”, o biri tərəfə “1B” yazmışdı.  Bütün hərfləri tanıyan, “Əlifba” kitabını əzbərdən söyləyən uşağın adını  “1B”nin altından yazandan sonra müəllimlər bir-birinə aman vermədən demişdilər:

         -Mənim qızımı da “B”-yə sal, ay Əhliman müəllim!

         -Mənim oğlumu da! Bəlkə o qıza baxıb oxuya...

         -Mənim qızım...

         ...Beləcə, “1B”də gələcəyin yazıçısının sinif yoldaşlarının əksəriyyəti müəllim uşaqları olmuşdu. Sonra nə yaşanmışdı, direktor niyə o qərarı vermişdi, yazıçı xatırlamırdı. Siyahının ən sonuna “Hüseynova Eynurə” yazılmışdı. Çubuq qızlarını ərə verməkdən yorulmayan iki qızcığaz sinif yoldaşı olmuşdular.

         Həftənin birinci günü dərsə gələn Eliş ikinci günü gəlmirdi. Üçüncü günü də ya gələrdi, ya da, ən azından, gecikərdi. Bircə dəftəri olardı... Qələm sarıdan həmişə korluq çəkər, ondan-bundan istəyərdi. Böyük bacılarının paltarlarından əlinə keçəni geyinərdi. Və çox vaxt əyninə yekə olan paltarlardan kəsif kir qoxusu gələrdi. Hərdən hansısa müəllim dilə gələr, onu danlayardı:

         -Oxumursan, adını-soyadını yazammırsan, barı, təmiz paltar geyin gəl, ay Eynurə!

         Qız utanıb-çəkinmədən ayağa qalxar, gülə-gülə deyərdi:

         -Day yumuram ey, ay müəllim. Mən hansı paltarı yuyuramsa, ya Mətiş, ya da Nəmiş onu geyinir. Qoymurlar axı təmizini mən geyinim.

         Mətiş Hüseynovların böyük qızı Mətanət, Nəmiş ikinci qız Nərminə idi.  Biri 8-ci sinfi bitirən kimi, rayon mərkəzindən evli kişiyə qoşulub getdi. Biri isə hələ 16 yaşındaykən oğlan uşağı doğdu. Atasının kim olduğunu soruşanlara deyirdi:

         -Əflatunun oğlunun toyunda çalan aşıq varıydı ha, tovuzlu, odur.

         Qəribədir ki, əynindəki cırıq paltara, kirli saça, içinə su dolan cırıq qaloşa görə bir-birinə lağ edən, ayama qoşan kənd əhalisi Nərminəyə pinə eləməmişdi. Əksinə, yazıqları gəlmişdi:

         -Yazıq Nərminə, indi o uşağa nəylə baxacaq? Özü yemək tapmır vaxtında, körpəni necə doyuracaq?

         Və bir gün Nərminə də, körpəsi də kənddən çıxıb harasa getdilər... Onlar kənddən qeybə çəkiləndə Eynurənin 12 yaşı vardı, 6-cı sinif şagirdi idi.  Bapbalaca canını dişinə tutub yazdan payızadək kəndi əhatələyən dağlarda gün keçirərdi. Yazda moruq yığıb satar, özündən balaca bacı-qardaşlarına sorma konfetlər, rəngli, şirin tozlar alırdı. O tozları bir vedrə suya qatanda şirə olurdu... Yay uzunu odun qıranların dalınca gəzər, yaylığının arasına baltadan pırtan qıtmıxları doldurar, öz aləmində qışa yanacaq hazırlayardı. Payızda isə meşə fıstığı, zoğal, əzgil, kolarmudu yığıb satar, özünə bir ətək, qardaşına köynək, bacısına corab almağa çalışırdı. Pulu nəyə çatsa, onu alırdı... Elişin bazarı kənd klubunun pilləkəninin başı olardı. Yığdıqlarını ora düzər, böyründə oturub qonşu uşaqlarla “Beş-daş”, “Mak-mak” oynayardı. Amma hər oyundan cəmi bir dəfə oynardı, ikinci oyun mütləq “qız ərə vermə” olardı...

         Basalağın arvadları bir-birinə hay salardı:

         -Eliş yaxşı zoğal yığıb!

         Pulu olan pul götürərdi, olmayan yumurta, pendir, kartof, toyuq - kimin nəyi varsa, yollanardılar Elişin yanına. Kimsənin ağlına da gəlməzdi onun haqqını kəsmək, bazarlıq eləmək. Çox vaxt Elişin yanında tərəzi də olmurdu. 3 yumurta gətirənə bir əsgər cəmi moruq verir, 1 toyuq gətirənə vedrəni uzadır, deyirdi:

         -Mən sənə borclu! Sabah da bir vedrə gətirərəm!

         Yaz açılandan don düşənə, yollar çətinləşənə qədər hər gün klubun bərisində-dördyolda arançı maşını dayanardı. Bu kənddə yetişməyən meyvə-tərəvəz, xırdavat malları, pal-paltar, kauçuk qablar, sintetik parçalar - itik adına axtarılan, pitik adına işə yarayan nə vardısa, arançıların maşınında tapmaq olurdu.  Basalağın arvadlarından aldığı pendiri, yumurtanı, toyuğu Eliş burada paltara, şokolada, sorma konfetə çevirərdi.

         Yazıçının yaxşı yadındaydı, bir gün anası da bir vedrə kartof götürüb arançı maşınına yaxınlaşmışdı:

         -Yaxşı plov qazanı gətiribsiniz, eləmi? Dedilər, gəldim almağa.

         Arançı qoca kişi sevincək başını vedrəyə doğru əymişdi:

         -Qırmızı kartofdu o? Əsl soyutmalıqdır ki! Hə, hə, ən gözəlini altda qoymuşam, bu saat verərəm!

         Arançı qazanı tapıb çıxaranacan Eliş qoltuğunda beçə maşının yanını kəsdirmişdi:

         -Dayı, ay dayı! Ələ yapışan kağızlardan gətirmisən? Ondan ver bizə çoxlu! Çoxlu ha!

         Kişi beçənin səsinə belini dikəltmişdi:

         -Bıy, sənsən? Beçəni bəri ver!

         Kişi beçəni maşının içinə atıb, oradan bir ovuc saqqız çıxarmışdı:

         -Bu saqqızların içindədir o yapışan kağızlar. Alın, çeynəyin, kağızları da  yapışdırın.

         Yazıçının anası başını bulamış, Elişə demişdi:

         -Bax, o beçəni aparıb anana versən, bir qazan yemək bişirər, yeyərsiniz, qarnınız doyar. Bir ovuc saqqızla noldu? Ağlınız artdımı?

         Eliş hırıldamışdı:

         -Aparıb verəndə bişirirlər, atamla xəlvətcə yeyirlər. Bizə vermirlər axı...

          Hə, Eliş öz faciəsini komediyaya çevirməyi bacarmışdı hələ o yaşda ikən... İyirmi səkkiz yaşın insana verdiyi günahkarlıq hissi ilə yazıçı bunu düşünürdü. Bir də, Elişin “özünü ərə vermə” oyununu necə oynadığını....

         7-ci sinifi təzəcə bitirmişdilər. Klubun pilləkəninin başında Elişin sürü yolundan yığdığı quşəppəyilər vardı. Saat başı quşəppəyi azalır, Elişin yanına qoyduğu iri, bir böyrü qırıq səbətin içində yumurta, pendir peyda olurdu. Kimsə bir təndir çörəyi də gətirmişdi. Çörək bayat idi, amma Eliş ondan bir parça qoparıb dişinə çəkməkdə gecikmədi. Sonra üzünü evlərinə tutub bacı-qardaşlarını çağırdı:

         -Gülüş, Yeqiş, Nüsüş, hey! Ay Lalə! Ay qız! Nüsüşşşşş! Qaqa, çörək var ey, çörək!

         Küçənin o başından bir-birinin dalına düzülüb gələn irili-xırdalı uşaqları görəndə yazıçının babası içini çəkmişdi:

         -İraq olsun! Elə bil Bahəddinin dişi itinin küçükləri qəssab Namazın çəpərinin dibindəki sümükləri gəvələməyə gəlir...

         Yazıçı bu bənzətməyə ürəkdən gülmüşdü... Amma babasının gözündə yaş görmüş, susmuşdu. Babası udqunub üzünü öz evinə sarı çevirmişdi:

         -A kişinin qızı (arvadını belə çağırardı ta əzəldən), o bişirdiyin təndir çörəyindən üçünü bəri elə, bu uşaq aparsın o yetimlərə versin!

         Nəvə çoxbilmiş-çoxbilmiş demişdi:

         -Yetim niyə olurlar ey?! Ataları da var, anaları da!

         -Onlar atalı-analı yetimdir, - Baba hirslə koğasını yerə vurmuş, aralanmışdı.

Nəvənin apardığı 3 təndir çörəyi də elə o pilləkənin başındaca parçalanıb yeyilmişdi... Eliş çörək tikəsinin üstünə quşəppəyi də qoymuşdu:

-Təndir çörəyinin qırağını xoşlayıram ey!

Yazıçı üz-gözünü turşutmuşdu:

-Quşəppəyini sürü yolundan yığırsan axı, inəklər, qoyunlar ayaqlayır onu. Niyə yumamış yeyirsən?

-Göy ot mundarlıq götürməz! –Eliş elə tonda demişdi ki bu sözləri, elə bil, qarıyıb müdrikləşmişdi.

Sonra da əyilib pıçıldamışdı:

-Sabah Xanpəri bulağınacan gedəcəyəm. Orada yaxşı baldırğan olur deyirlər. Kəlbəcərli Dünya xala var ha, deyir baldırğan gətir, turşu qoyacağam.  Əvəzində Nüsüşə çəkmə verəcək. Oğlunun ayağı yekəlib, keçənilki çəkməsi ayağına gəlmirmiş.

-Niyə Nüsrətə Nüsüş deyirsən axı?  Axırına “üş” artırırsan, qız adı olur ey!

-Nəəəm...- Eliş  çiynini çəkmişdi, -Atam elə deyir. Hələ çox içəndə hamımıza birdən “Üş yığını” deyir.

İki sinif yoldaşı bir-birinə qoşulub uğunmuşdular...

Ertəsi günü axşamtərəfi kəndə hay düşmüşdü: “Elişi  gədəbəyli bir oğlan Xanpəri bulağından o yana götürüb qaçıb”.  Sinif yoldaşı onu bir də avqustda  görmüşdü. Gədəbəyli oğlan evi bir çemodan pay götürüb Hüseynovlara barışığa gəlmişdi. Qonşular yığılıb Hüseynovların evini süpürüb-silmiş, həyətdə qəşəng stol açmışdılar. Qumaş arvad iki xoruz kəsib qızartmışdı, Nübar bostanındakı göy-göyərtidən yığıb kətə bişirmişdi, Məleykə iri şirəli qazanda dovğa gətirmişdi, Gülşən bir təknə kürə çörəyini tək gətirə bilmədiyi üçün Xanbaba kişinin qızı Səhmanı köməyə çağırmışdı. Təkcə yazıçının ailəsi bu barışıq stoluna heç nə aparmamışdı. Aparmaq o yana, həmin gün anası pərdələri çəkmiş, uşaqlarına bərk-bərk tapşırmışdı:

-Eşiyə çıxmayın ha! Əl boyda uşağı  meşədən oğurlayıb aparıblar, utanmayıb barışıq da edirlər. Bunlar heç, bunlar uşağın başından çoxdan keçiblər.

Yazıçı anasının cümləsindəki “bunlar”ın Elişin ata-anası olduğunu yaxşı bildiyindən heç nə soruşmamışdı...  Eşiyə çıxmaq nədir, pərdəni azacıq aralayıb Elişgilin həyətinə tərəf boylanmağa da ürək eləməmişdi o gün. Onun nəzərində də Eliş boyda qızlar ərə getməməliydilər. Hələ özlüyündə utanırdı da: “Sentyabrda dərsə gedəndə sinif rəhbərimiz məndən Elişi soruşsa nə deyəcəyəm? Deyim ki, Eliş məktəbi qurtarmamış ərə gedib? Müəllim məni danlamazmı ki, axı siz qonşuydunuz, niyə qoydun ərə getsin?”  Birdəncə qulağına Elişin səsi gəlmişdi:

-Bıy, yayın günü pərdələri niyə bağlayıblar a? Bıyyy!

Anası təəccüblə pərdəni qaldırıb həyətə boylanmışdı:

-Eliş? Nə yaxşı gəlmisən?

-Nəmm... Hamı orda yeyib-içir. Məni də buyurub-çağıran yoxdur. Ürəyim yemək istəmədi. Dedim, gedim sinif yoldaşımla bir az oyun oynayım mən də. Gör nə vaxtdan oynamırıq ey!

Anası gülümsəyərək qızına baxmışdı:

-Get oyna həyətdə Elişlə, get. Amma  ona qoşulub evlərinə getmə ha! Elə həyətdə oynayın, mən də sizə qarpız-pendir gətirərəm, yeyərsiniz.

Qızcığaz aynabəndi hərlənib pilləkənə çataçatda ona elə gəlmişdi ki, anası üzünü divara tutub ağlayır. Bir istəmişdi ondan niyə ağladığını soruşsun, bir də düşünmüşdü: “Qəfildən Elişi evə çağırarlar, onunla oynaya bilmərəm”. Qaçaraq özünü Elişə çatdırmışdı. Eliş bu dəfə “qız ərə vermə” oynamamışdı. İndi o, daha maraqlı oyun bilirdi: “Ərə qulluq eləmə”. Kirəmitdən masa düzəltdilər, üstünə gülxətmi ləçəyindən boşqab qoydular, alma saplaqlarından çəngəl-qaşıq düzəltdilər... “Qazan nədən olsun?”-deyə fikirləşirdilər ki, yazıçının anası əlində iri sini yanlarına gəldi. Qarpızı, pendiri,  kəpəkli soba çörəyini görən Eliş  kirəmitin rəngi çıxmış barmaqlarını bir-birinə sürtmüşdü:

-Elə ürəyim bunu istəyirdi, ay xala!

Eliş kirli əlləriylə çörəkdən kəsir, qarpızdan götürür, pendirdən çörəyin arasına ovxalayırdı. Hər tikəsinin sonunda ürəkdən köks ötürürdü. Yazıçı bu mənzərəyə baxan anasının əlini yanağına söykəməsini, gah öz qızına, gah da Elişə baxmasını heç zaman unutmamışdı. Handan-hana kiminsə çağırmasıyla elə əlində çörək-qarpız yeyə-yeyə gedən Elişin dalınca baxıb:

-Anan ölsün, anan! O narkoman anan ölsün! –deməsi də yaddan çıxası söz olmamışdı.

...Növbəti ilin martında uşaqlar Novruz şənliyi üçün səhnəciklər hazırlamışdılar. Yazıçı həmin şənlikdə söylədiyi şeiri indi də əzbərdən deyə bilər. O şeiri özü uydurmuşdu... Onda hələ şair olmağın, yazıçı olmağın nə anlama gəldiyini bilmirdi, amma özündən uydurduğu şeiri hamı sevmişdi. Direktor səhnədə çıxış edəndə onun adını xüsusi çəkmiş, belə bir ağıllı, nizamlı övlad yetişdirdikləri üçün valideynlərinə təşəkkür düşdüyünü demişdi. Evə həmin həvəslə gəlmişdi - direktorun adını çəkdiyi yeganə uşaq olmağın fərəhini hələ bir həftəlik bayram tətili boyunca yaşayacaqdı! 

Evdə onu sükut qarşılamışdı. Atası harasa getmişdi... Anası isə səssiz-səmirsiz onu qucaqlayıb bağrına basmış, dəqiqələr boyunca eləcə durmuşdu. Bu, qızcığaz  üçün yeni bir şey idi. Quruldayan mədəsi də anasının eyninə gəlməmişdi. Halbuki səhər onu şənliyə yola salanda: “Sənə qəşəng qaşıqxəngəli bişirəcəyəm! Kartofu bol olacaq”-demişdi. Başı anasının sinəsində gözünü hərləyib odun sobasının üstünə baxmışdı. Qazan orada idi. Korun-korun yanan sobanın üstünə kartof dilimləri də düzülmüşdü. Bəs niyə anası onu qucaqlayıb oturub? Niyə  qoymur ki, qızı əynini dəyişsin, əl-üzünü yusun, gəlsin anasının çəkdiyi qaşıqxəngəlini yeməyə? Hələ o kartof dilimləri... İyi asta-asta otağı bürüyür!  Dodağını marçıldatması anasını sanki yuxudan oyatmışdı. Qızının başını əlləri arasına alıb üzündən öpmüş, yavaşca pıçıldamışdı:

-Elişin bu gecə bir qızı olub. Adını Aynurə qoyublar. Bax ha,  Gülüşdən, Yeqişdən hansısa gəlib səni çağırsa, getmə ha! Kitabxanadan sənə maraqlı kitab gətirmişəm. “Kapitan Qrantın uşaqları”. Tətildə onu bitirərsən, sonra da fikirlərini inşa kimi yazarsan. Yaxşımı?

-Yaxşı! –deyən  uşağın fikrində “Aynurə” adı kiçicik bir yer eləmişdi özünə...

         ...Çağıran tapılmışdı, yazıçı anasının sözünə qulaq asıb getməmişdi Elişin atası evinə. Uşağın qırxı çıxandan sonra Eliş Gədəbəyə - ər evinə qayıtmışdı. Növbəti payızda kartof yığımı zamanı bir gün Eliş qucağında körpəsi həyətlərində peyda olmuşdu. Gülə-gülə demişdi:

         -Xala, qızımı bilirsən niyə gətirmişəm sizə? Sən o vaxt qızlarının kuklalarına paltar tikirdin ey, qırçınlı-zadlı, onlardan ver qızıma geyindirim də! Onlar mənim qızıma olar. Bax, kukla boydadır elə!

         Anası ağlaya-ağlaya sandığından çıxardığı iki dəst uşaq paltarını Elişin dizinin dibinə qoymuş, sonra demişdi:

         -Yaxşı  qızılqor sıxması bişirmişəm, gətirim yeyirsənmi?

         Eliş qızılqor sıxmasını ovcuna doldurub yeyə-yeyə o biri əliylə beş-daş oynayırdı. Arada-bərədə də döşəkçənin üstündə, yorğançanın arasında yatan qızına tərəf boylanırdı. Qabın dibini sıyırandan sonra üzünü sinif yoldaşına tutmuşdu:

         -Qızılqor süd artırırmı görən?

         Sinif yoldaşı mat-mat ona baxmışdı:

         -Ay Eliş, qızılqor gövdəsi qırmızı olandır ey, kartofun aralarında bitən. Sən deyən südlüdür, qırırsan, gövdəsindən süd axır. Onun mövsümü keçib ta, qocalıb, toxumlayıb. Südlü iyulda yeyilir. Bilmirsənmi?

         Eliş əlini sinəsinə qoyub uğunmuşdu:

         -Yox ey, qanmırsan ha! Məndən də süd gəlir, bu uşaq onu içir!

         ...Sonra illər keçmişdi. Yazıçı məktəbi bitirmiş, şirinli-acılı tələbəlik yaşamış,  ailəsi şəhərə köçəndən sonra böyük şirkətlərdən birində redaktor kimi işləməyə başlamışdı. İndi-iyirmi səkkiz yaşında yaxşı kitab redaktoru kimi tanınırdı. Bu illər ərzində öyrəndiyi fəlsəfələrdən biri də bu idi: “Geriyə baxmaq geridə qalmaqdır bəzən”. Amma gerinin - yaşanmışların  əlində güzgü qırığı dalınca düşməsini anlamasının məqamı gəlib çatmışdı demək... 

         -Yaxşı... Yaxşı, o məqam gəlib çatıbsa, çatıb. Bəs niyə belə? Niyə Eynurənin qızı Aynurənin də anasının taleyini yaşaması kimi?

         Yazıçı bu suallara cavab tapa bilməyəcəyini bilirdi. Hardan bildiyi ilə bağlı fikri yox idi... Nənəsinin dilinin əzbəri olan bir məsəl  əvvəlcə Eynurənin narkoman anasının görkəmində gəlib dayandı gözlərinin önündə. O narkoman ana ki, 9 uşağın heç birinin taleyi onu zərrə qədər də maraqlandırmamışdı. Ana olmaq onun üçün doğmaqdan ibarət idi.  Yazıçının birdən ağlına gəldi: “Bəlkə heç doğum sancısı da çəkməyib, bədbəxt.  Onda da hallı olurmuş, çox güman...” Məşhur məsəl qəfildən Eynurənin cildində göründü gözünə. Öz faciəsini komediyaya çevirmək bacarığını o qız haradan alırdı? Həmişə, hər şeyə gülürdü... O ucuzluqda gülüşü anasının cibindən, yoxsa yastığının altından oğurlayırdı Eliş?  Uşaq ağlıyla o həblərin asılılıq yaratdığını bilmirdi bəlkə də bədbəxt qız...

          “Eynurə necə ana olmuşdu, görəsən?”-deyə fikirləşmək yazıçının heç yadına da düşmədi. Cavab sinif yoldaşının telefonda ona dediyi cümlə idi: “Gözün aydın, sinif yoldaşımız da nənə oldu axı!”

         Bu dəfə nənəsinin sevimli məsəli özünü yazıçının dodaqlarının ucundan eşiyə atdı:

         -Anası gəzən ağacı balası budaq-budaq....

         Yazıçını indi də başqa dərd götürdü: “Eynurənin qızı Aynurənin körpəsi qızdır, ya oğlan?”                                                                                                                  

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.01.2026)        

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının media dəstəyi ilə Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun Bakı Şəhəri Üzrə Təhsil İdarəsi ilə birgə keçirdiyi “Bir direktor və bir şagird” adlı layihəsinin məqsədi nümunəvi məktəblərimizi, istedadlı şagirdlərimizi üzə çıxarmaq, onların ədəbiyyata olan marağına diqqət yönəltməkdir.

Hazırda təqdimatda Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 246 nömrəli məktəb-liseydir.

Layihəni təqdim edir: Ülviyyə Əbülfəzqızı

DİREKTOR:

Həşimov Elmar Həşim oğlu 03.02.1971-ci ildə Zaqatala rayonu Qımır kəndində anadan olmuşdur. 1977-ci ildə Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 246 nömrəli məktəb-liseyin birinci sinfinə qəbul olmuş, 1987-ci ildə həmin məktəbi bitirmişdir.

1987-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuş, 1992-ci ildə ali təhsilini başa vurmuşdur. 1992-ci ildə Azərbaycan Texniki Universitetinin nəqliyyat fakültəsinə qəbul olmuş, 1996-cı ildə həmin universiteti bitirmişdir.

31.08.1996-cı il tarixindən 15.11.1996-cı il tarixinədək Bakı şəhəri Binəqədi rayonu R.İmanov adına 205 nömrəli tam orta məktəbdə fizika və riyaziyyat müəllimi vəzifəsində çalışmışdır.

02.11.1996-cı il tarixindən 20.06.1998-ci il tarixinədək Azərbaycan Respublikası DİN-in Daxili qoşunlarının 99713 saylı hərbi hissəsində siyasi və sosial işlər üzrə bölmədə şəxsi heyətlə iş üzrə təlimatçı vəzifəsində xidmət etmişdir.

31.08.1998-ci il tarixindən 01.11.2004-cü il tarixinədək Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 205 nömrəli tam orta məktəbdə hərbi rəhbər və riyaziyyat müəllimi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

04.11.2004-cü il tarixindən 02.05.2005-ci il tarixinədək Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 83 nömrəli məktəb-liseydə riyaziyyat müəllimi, eyni zamanda tərbiyə işləri üzrə direktor müavini vəzifəsində çalışmışdır. Pedaqoji fəaliyyəti dövründə bir neçə  seminar, təlim və konfranslarda iştirak etmişdir.

02.05.2005-ci il tarixindən 20.11.2007-ci il tarixinədək Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 135 nömrəli tam orta məktəbdə ali təhsilli riyaziyyat müəllimi və tərbiyə işləri üzrə direktor müavini vəzifəsində işləmişdir.

20.11.2007-ci il tarixindən 17.10.2022-ci il tarixinədək Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 143 nömrəli tam orta məktəbin direktor vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir.

17.10.2022-ci il tarixindən etibarən Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 246 nömrəli məktəb-liseyində direktor vəzifəsində çalışır.

ŞAGİRD:

Mən, Hüseyn Xəlilzadə, 17 avqust 2012-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşam. Hazırda Bakı şəhəri 246 nömrəli məktəb-liseyin 8-ci sinfində təhsil alıram. Tədris prosesində dərslərə məsuliyyətlə yanaşır, verilən tapşırıqları vaxtında və düzgün yerinə yetirməyə, bilik səviyyəmi daim artırmağa çalışıram.

Məktəbdə oxuduğum müddət ərzində müxtəlif tədbir və müsabiqələrdə iştirak etmişəm. 6-cı sinifdə Respublika Fənn Müsabiqəsində informatika fənni üzrə iştirak edərək qızıl medala layiq görülmüşəm. Bu nailiyyəti informatika fənninə olan dərin marağımın və direktor,müəllimələrimin köməyi ilə əldə etmişəm.

İnformatika mənim əsas maraq sahələrimdəndir. Boş vaxtlarımda proqramlaşdırma, alqoritmlər və informasiya texnologiyalarının əsasları ilə bağlı əlavə biliklər əldə edir, bu sahədə bacarıqlarımı inkişaf etdirməyə çalışıram. Gələcəkdə informatika sahəsində biliklərimi daha da təkmilləşdirərək uğurlu nəticələr əldə etməyi və cəmiyyət üçün faydalı bir mütəxəssis olmağı qarşıma məqsəd qoymuşam.

Boş zamanlarımı həm də mütaliə ilə də dəyərləndirirəm. Mənim bədii kitablara marağım təsadüfi deyil. Bu maraq daxili dünyamın zənginləşməsinə olan ehtiyacdan yaranır. Bədii əsərlər vasitəsilə fərqli obrazların həyatı ilə tanış olur, onların sevinclərini və kədərlərini hiss edirəm. Oxuduğum hər kitab mənə yeni düşüncə tərzi qazandırır, hadisələrə daha dərin və anlayışlı yanaşmağı öyrədir. Bədii ədəbiyyat xəyal gücümü inkişaf etdirir, dilimin və ifadə qabiliyyətimin formalaşmasına kömək edir. Kitab oxuyarkən sanki real dünyadan ayrılıb başqa bir aləmə daxil oluram. Bu aləmdə mən həm özümü tapır, həm də həyatı daha yaxşı dərk edirəm. Buna görə də bədii kitablar mənim üçün sadəcə asudə vaxt deyil, həm də mənəvi inkişaf mənbəyidir.

ESSE:

Süni intellekt – insan zəkasının güzgüsü və gələcəyin açarı

Müasir dövr elmin və texnologiyanın misilsiz sürətlə inkişaf etdiyi bir mərhələdir. Bu inkişaf insan həyatının bütün sahələrinə təsir göstərir və yeni anlayışların yaranmasına səbəb olur. Belə anlayışlardan ən önəmlisi süni intellektdir. Süni intellekt insan zəkasının imkanlarını texnoloji müstəvidə əks etdirən, məlumatları toplayan, analiz edən, öyrənən və bu biliklər əsasında qərarlar verə bilən sistemdir. O artıq yalnız elmi fantastikanın mövzusu deyil, real həyatın ayrılmaz bir hissəsinə çevrilmişdir.

Süni intellektin cəmiyyətə ən böyük töhfələrindən biri təhsil sahəsində özünü göstərir. Ağıllı təhsil platformaları şagirdlərin bilik səviyyəsini müəyyən edir, onların fərdi qabiliyyətlərinə uyğun öyrənmə üsulları təqdim edir. Bu yanaşma hər bir şagirdin potensialını üzə çıxarmağa imkan yaradır. Müəllimlər isə süni intellektin köməyi ilə tədris prosesini daha planlı və məqsədyönlü şəkildə təşkil edə bilirlər. Nəticədə, təhsil təkcə məlumat ötürülməsi deyil, düşünmə və analiz bacarıqlarının formalaşdırılması prosesinə çevrilir.

Tibb və elmi araşdırmalar sahəsində də süni intellekt əvəzsiz rol oynayır. Böyük həcmdə məlumatların qısa müddətdə təhlil edilməsi, xəstəliklərin erkən mərhələdə aşkarlanması və müalicə üsullarının təkmilləşdirilməsi bu texnologiyanın müsbət nəticələrindəndir. Süni intellekt insan həyatını qorumağa xidmət edərək, elmin humanist mahiyyətini daha da gücləndirir. Bundan əlavə, sənaye və istehsal sahələrində avtomatlaşdırma prosesləri təhlükəsizliyi artırır və resurslardan daha səmərəli istifadə olunmasına şərait yaradır.

Bununla belə, süni intellektin yaratdığı imkanlarla yanaşı, müəyyən təhlükələr də mövcuddur. İnsanların texnologiyaya həddindən artıq güvənməsi müstəqil düşünmə və yaradıcılıq qabiliyyətinin zəifləməsinə səbəb ola bilər. Avtomatlaşdırma nəticəsində bəzi peşələrin aradan qalxması sosial problemlərə, xüsusilə işsizlik riskinin artmasına yol aça bilər. Digər tərəfdən, şəxsi məlumatların qorunması məsələsi süni intellekt dövründə daha da aktuallaşır. Bu texnologiyanın yanlış və nəzarətsiz istifadəsi etik və hüquqi problemlər yarada bilər.

Mənim fikrimcə, süni intellekt nə təhlükə, nə də möcüzədir – o, insanın özünün yaratdığı güclü bir alətdir. Bu alətin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi isə birbaşa insanın məsuliyyətindən asılıdır. Süni intellekt insan ağlını əvəz etməməli, onu tamamlamalıdır. Düşünən, yaradan və qərar verən tərəf yenə də insan olmalıdır. Texnologiya isə bu yolda bizə kömək edən vasitə kimi çıxış etməlidir.

Beləliklə, süni intellekt müasir dünyanın inkişafında mühüm rol oynayan bir qüvvədir. Ondan düzgün, etik və məqsədyönlü şəkildə istifadə edildikdə cəmiyyətin elmi, sosial və mədəni tərəqqisinə böyük töhfələr verə bilər. Gələcəyin uğurlu və təhlükəsiz olması üçün əsas şərt insan zəkası ilə süni intellekt arasında sağlam tarazlığın qorunmasıdır. Məhz bu tarazlıq bizi daha da inkişaf etmiş və düşünən bir cəmiyyətə aparan əsas açardır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.01.2026)

Harun Soltanov və Kübra Quliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Çıxaq on dörd mərtəbəli binanın başına (Sumqayıtda uzun illər ən hündür bina məhz 14 mərtəbəli bina olub -red.), buraxaq özümüzü səmanın 16-cı qatına. Çox möhkəm gülək o anda, elə gülək ki, külək hər yerə yaysın xoşbəxtliyimizdə gizlənən kədəri.

 Gedək dağları, dənizləri, meşələri kəşf edək, əllərimizdə kəsik izləri, dizlərimizdə yara, üst-başımız toz-duman olsun. Qıraqdan baxanlar dəli desinlər qoy bizə. Qoy bizə bizdən başqa heç kim inanmasın, heç kim sevməsin bizi.

Hə, arada lağa qoyub avara desinlər bizə, amma biz yenə də, köklərimizi eyni torpağa bağlayaq. Üzümüzə eyni-gülüşlərimizə bulaşmış külək və ya küləyə bulaşmış külək vursun, eyni yağışın altında islanaq biz.

Hər kəsdən küsək, hər şeydən qaçaq, amma bir-birimizə hər zaman doğma olaq. Bəlkə birgə böyüyək, bəlkə hər zaman sonsuz uşaqlıq yaşayaq. Amma ruhumuzu çirkləndirməmək üçün əllərimizi ayırmayaq.

Yağış yağanda çətirdən imtina edək, soyuq damcıların üzümüzə toxunmasına icazə verək. Yeməklərin dadını yox, onların arxasındakı hekayəni hiss edək. Yaxşı ya pis, fərqi yoxdur – bir loxma belə bizi uzaq bir yerə apara bilər.

Səhər tezdən maşının baqajında oturub gün doğumuna baxaq. Buludlara baxıb dünyanın fırlanmasını sorğulayaq. Dənizin sahilə vuran ləpələrini qovuşmamış birinin eşq nəğməsi kimi dinləyək; necəki sahil və dəniz qovuşa bilmir.

Həyatı sorğulayaq. Sahildəki kənd yollarında qaranlığı deşən işıqların arxasından gələn səslərə qulaq asaq. Yad insanlara baxıb onları başa düşməyə çalışaq – ya da sadəcə özümüzü daha yaxşı anlayaq.

İtirilmiş gücləri axtarmayaq - bəlkə də onları süd dişlərimizi salanda itirdik deyə heç vaxt qazanmamışıq. Amma indi tapdıqlarımız daha dəyərlidir – susub dinləmək, sadəcə nəfəs almaq. Çarpayının altının qaranlığını bir daha unutmayaq - qorxmaq bəzən ən dürüst hissdir.

Gecənin ortasında qalıb yuxunun bizi harasa aparmasına icazə verək. Birlikdə yuxularımızı paylaşaq, hər biri yeni bir macəranın başlanğıcı olsun.

Küçədə dayanıb əllərimizi havaya qaldıraq, dünyaya meydan oxuyurmuş kimi gülək. Dostların yaratdığı oyunlara qoşulmayaq; öz qaydalarımızı tapaq.

Təpələrdən yuvarlanmaq əvəzinə, zirvələrdə dayanıb küləyin necə sərt olduğunu hiss edək. Hər kəsin izah etdiyi nağıllara qulaq asmayaq, öz hekayəmizi danışaq. Sərxoş olub, sərxoşlara baxıb gülək. Yaxşı valideyn olub övladlarımızı özümüzdən qorumağı öyrənək.

Təsadüflərdən qorxaq, amma onlardan qaçmayaq. Çünki hər təsadüf bizi bir möcüzəyə aparır.

Hər kəsdən küsək, hər şeydən qaçaq, amma bir-birimizə hər zaman doğma olaq. Yaxşı ya pis, fərqi yoxdur – bir-birimizin yanında olmaq, həyatın mənası olsun.

Bəlkə birgə böyüyək, bəlkə də hər zaman sonsuz uşaqlıq yaşayaq.

Amma ruhumuzu çirkləndirməmək üçün əllərimizi heç vaxt ayırmayaq...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Şərəfli yolu seçin, doğru yolu seçin. Bu üçündən biri gəlsin başımıza: ya qalib olaq, ya qazi olaq, ya şəhid olaq. Başqa bir seçim heç bir Azərbaycan əsgərində ola bilməz. 

           Babək Səmidli

Bu gün onun – bu sözlərin müəllifinin, şəhid polkvnikimizin doğum günüdür.

7 yanvar 1974 - cü ildə dünyaya göz açan Babək Səmidli 1980-ci ildə Göyçay şəhəri 6 nömrəli orta məktəbə daxil olub və 1991-ci ildə həmin orta məktəbi bitirib. 1993-cü ildə Türkiyə Respublikasının Ankara şəhərində yerləşən Quru Qoşunları Ali Hərbi Məktəbinə daxil olub və 1997-ci il, 30 avqust tarixində oradan motoatıcı ixtisası üzrə məzun olub.

Babək  Səmidli Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin polkovniki, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 1-ci Ordu Korpusunun ideoloji iş və mənəvi-psixoloji təminat üzrə komandir müavini, İkinci Qarabağ müharibəsinin şəhididir.

2020-ci il noyabrın 23-də Babək Səmidli Suqovuşan ərazisində minaya düşüb və şəhid olub.

 O, Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsi, Rusiya tərəfinin sülhməramlıları və Ermənistan tərəfinin rəsmilərindən ibarət qrupun üzvü olub. Qrupun məqsədi döyüş meydanında qalan meyidlərin çıxarılması olub. Mina partlaması nəticəsində həmçinin 4 erməni rəsmisi və 1 rus sülhməramlısı da yaralanıb.

Babək Səmidli noyabrın 24-də Göyçay şəhərinin Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub. Ölümündən sonra "Zəfər" ordeni, "Vətən uğrunda" medalı, "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.01.2026)

BİR DAHA ƏFV FƏRMANI BARƏDƏ

Fariz Əhmədov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Naxçıvan təmsilçisi

Bir neçə ay bundan öncə məhkumlar haqqında bir yazı yazmışdım:

“Onlar gün saymır, bir gün azadlığa oyanmaq ümidi ilə yuxuya gedirlər.” Bəli, o gün bu gündür.

Xatırlayaq, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin amnistiya elan olunması təşəbbüsü əsasında ötən ilin sonu - dekabrın 19-da Milli Məclis tərəfindən qəbul edilən Amnistiya aktının icrasına 3-4 gündən sonra başlanıldı. Minlərlə məhbus cəzasının tamamlanmamış hissəsindən azad olundu. Bunu düşünmək sevindiricidirsə, gör hiss etmək və yaşamaq nə qədər gözəldir.

Bu təşəbbüslə ümumilikdə 20 min nəfər dövlətin humanizm siyasətindən faydalana bildi. Təkcə 20 min yox, nəzərə alsaq ki, onları evlərində qarşılayan ailə üzvləri, doğmaları, dost-tanışları var, onda bu rəqəmin miqyası daha da böyüyərək yüz minlərlə insanı əhatə edir. Bu da göstərir ki, verilən qərar təkcə məhbusun deyil, bütöv ailələrin taleyini işıqlandırır.

Onlar illərdi gün üzünə yox, azadlığa həsrət idi. Bəlkə də heç nə üçün gün saymayan bu insanlar ölkə başçısının amnistiya elan olunması təşəbbüsü ilə azadlığa qovuşdular.

Ömürlük? Deyə bilmərik. Ümidin səngidiyi, sözün yaddan çıxdığı bu məkana qayıtmağı yenidən düşünmək, yəqin ki, ağılsızlıq olardı. Həyatın dayandığı, xəyalların insan beynini diddiyi bu yeri arzulamaq isə dəhşətdir.

Düşünün, cəzaçəkmə müəssisəsində vaxtın bitməsini gözlədiyin halda anidən qərar verilir və sən cəzanın bitməmiş hissəsindən islah olunmuş hesab edilirsən. Mən buna yenidən həyat vermək kimi baxıram. Yəni cəmiyyətə yenidən bir insan qaytarılır. O insan özü də anlayır ki, həbsxanadan kənarda günlər bir-birinə bənzəmir. Saatlar Nuh əyyamından qalmış kimi paslanmayıb. Fəsillər rəngarəngdir. Orada insan yaşadığının yox, həm də nəfəs aldığının fərqinə varır.

Bəzi məhkumlar üçün islah evi bir oyanış, bir diriliş, yenidən özünü tapmaq yoludur. Bəziləri üçün isə sadəcə həyatda qalmaq uğrunda mübarizədir. Onlar burada nə qədər “yaxşı” olduqlarını desələr də, susqunluqlarında tamam başqa bir həqiqət danışır. Bu həqiqətin adı vicdan əzabıdır. Çünki bu divarlar azadlıq üçün bağlı, həqiqət üçün isə açıqdır.

Kim bilir, bəlkə də onların içində min bir peşmançılıq hissi var. Gün işığı pəncərələrinə toxunmadığı üçün azadlığın nə olduğunu çoxdan unudublar. Elə düşünürlər ki, onları heç kəs xatırlamır, heç kəs can yandırmır və hər kəsin yadından çıxıblar. Elə hiss edirlər ki, peşmançılıqlarını görən də, duyan da yoxdur.

İçəridə günlər bir-birinə o qədər bənzəyir ki, sevdiklərini yalnız xatirələrindəki üzlərdən tanıyırlar. Elə evdəkilər də dustaqla bərabər dustaqlaşır, demək olar. Özlərinə vurulan zərbəni dolayısı ilə canlı mərmi kimi onlara tuşlayırlar.

Ümidin bitdiyi yerdən başlayır bəzən həyat. Bir sözlə, bir imza ilə, bir təşəbbüslə. Ölkə başçsının verdiyi bu təşəbbüs imkan verdi ki, azadlığı dadan məhkumlar ayaqlarının, əllərinin, gözlərinin qədrini bilsinlər. Özlərini pis və zərərli vərdişlərdən uzaq tutsunlar. Daima ətraflarında  bir nəfər olsun. Onları bir baxışla, bir sözlə dayandıra biləcək biri.

Unutmayaq: azadlıq sahib olmaq yox, onu qoruya bilməkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.01.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəzən insanlarla münasibətlərin ən maraqlı tərəfi ondadır ki, biri sənə çox dəyər verdikdə, onu itirməkdən qorxursan. İnsanlar rahat olduqda təşviş hiss etmirlər, amma hiss edirlər ki, enerjiləri və diqqətləri qiymətləndirilir.

Eyni zamanda, maraqlıdır ki, insanlar çox vaxt onları incidən, yaralayan insanlara qarşı daha güclü hisslər bəsləyirlər. Buna görə də bəzən münasibətlər gözlənilməz yollarla inkişaf edir və bağlanma daha dərin olur. İnsan öyrəşir, alışır və enerjisini payladıqca qarşı tərəfin diqqətini də axtarmağa başlayır.

Amma o getdikdə, boşluğu dərindən hiss edir, itkinin ağırlığı altında qalır və bununla da münasibətin enerjisi daha da əhəmiyyətli görünür.

Bu barədə “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalına açıqlama verən Psixoloq Sevinc Həbibova vurğulayıb ki, insanlar bir araya gəlmək üçün ilk növbədə Allahı sevməlidirlər: "Hansı münasibətdə birinci Allah varsa, o sevgi qalib gələcək".

Psixoloq, bir nümunə ilə məsələni psixoloji cəhətdən izah edib:

"Tutaq ki, bir insan hər gün yazır: “Salam, sabahın xeyir”. Bunu sabah da edir, digər günlər də edir. Bu zaman da qarşı tərəf artıq ona öyrəşir. Öyrəşəndə isə şüuraltına yerləşdirir. Elə ki, bir gün mesaj gəlməsə, qarşı tərəf boşluq hiss edir. İnsan arxasıyca düşdükcə, yəni, bir insana çox dəyər verəndə, sevəndə, qayğı göstərəndə depo dolmuş olur. Depo dolanda da o insan qarşı tərəfə artıq heç nə vermək istəmir. Çünki qayğı ilə bəslənib, itirmə qorxusu yoxdur.  Amma insan ona verilən  qayğı qəfil kəsiləndə artıq o enerjini axtarır. İnsanlar bir-birinin yanında olarkən deyirlər: “O insanda nəsə var, sanki məni özünə  çəkir”. Bu enerjidir və hamımıza aiddir. İnsanlar rahat olduqda təşvişə düşmür."

Psixoloq qeyd edir ki, enerji bitən kimi, ilgi itən kimi insanlar qarşı tərəfi axtarmağa başlayır.  Bu “Qaçan qovalanır” prinsipidir.

Sevinc Həbibova, həmçinin,  Nizami Gəncəvinin cümləsini  xatırladaraq maraqlı şəkildə fikrini izah edib:

“Əgər insan öz nəfsinə hakim çıxarsa, o bütün dünyaya qalib gələr”. Burada nəfsi işə salırlar və qarşı tərəf deyir: “Mən onu istəyirəm, olmasa, nə edəcəyəm?” Amma insan hər şeyə öyrəşir. Oğlanla, qız danışırlarsa və onlar "istəmək" olmayanda belə bağlantıya öyrəşirlər. Bəzən bağlılıq daha güclü və effektiv olur. Bir müddətdən sonra insanlar unudur. Məsələn, seansa gələn biri 3-4 aydan sonra deyir: “Mən xatırlamıram”. Bu fikir hər kəsə aid deyil. İnsanlar var ki, ciddi qərarlıdır, nə istədiyini bilir, hara getdiyini bilir. Amma bugünkü gündə insanlar elə bil ki, həmişə varmış kimi davranır. Düşünürlər: “Bu adam məni istəyirsə, mən lap yaxşısına layiqəm. Ona görə də ən yaxşısını tapmalıyam”. Amma həqiqətdə “ən yaxşı” deyə bir şey yoxdur.

Bəzən biri deyir: “O məni çox istəyir, məni gətirir, aparır, mənə hədiyyələr alır, pis və yaxşı günlərdə yanımdadır. Amma məni başqa adam da istəyir”. Baxın, görün nə qədər qarışıq duyğular var. Əgər onun həqiqətən istəyi varsa, o hər zaman istədiyini seçəcək".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Qarabağ sanki möcüzə diyarıdır. Doğulanda artıq səs tembrindən körpənin gələcəkdə gözəl xanəndə olacağını bəlli etdirir. Suyundandımı, havasındandımı, bilən yoxdur.

Sabir Novruzov 22 iyul 1944-cü ildə Ağcabədidə dünyaya gəlib. Xan Şuşinskini, Seyid Şuşinskini, Yaqub Məmmədovu, Zülfü Adıgözəlovu özünün müəllimləri sayıb. Aqibətindən danışan S. Novruzov bu sənətə bağlanmağının səbəbi barədə bunları deyib:

"Orta məktəbdə oxuyarkən "Pionerlər evi"nə gedərdim. Qarmon dərsi almışam. O gözəl günlər indi də yadımdan çıxmır. Toylarda Əlif kişiyə, Yaqub Məmmədova qulaq kəsilirdim, daim öyrənirdim. Zahid Novruzov vardı, o da gözəl oxuyan idi.

1956-cı ildə bizi Bakıya gətirdilər, "Neftçilər klubu"nda çıxış etdik. Oxuyan zaman bir nəfər səhnəyə çıxdı, dedi ki, bu oğlanın gələcəyi var. "Qarabağ şikəstəsi" oxuyanda heyrətləndilər, apardılar səsimi fondda yazdılar. Yadımdadır, 1957-ci il idi, Şuşadakı istirahət evində gizlində oxuyurdum. Sən demə, direktor mənə göz qoyurmuş, oxuyan kimi məni apardı kluba. Sonra bildim ki, bu, məşhur tarzən Qurban Pirimovdur. Dedi ki, Qurban əmi, bir uşaq gətirmişəm, buna qulaq as.

Ağsaç kişiydi, soruşdu ki, oğlum, nə oxuyacaqsan? Dedim "Bəyənmir məni"ni oxuyacağam. Dedi xalq mahnılarından nə bilirsən? "Bəh-bəh", "Arazbarı" oxudum, bəyəndi. O zaman Şuşanın ən gözəl, dinc vaxtları idi. Oxuyandan sonra həlim səslə dedi ki, canım, sən mənə Cabbarı xatırlatdın. İnanın ki, artıq söz danışmıram. Dedi həddi-büluğa çatanda oxuma, bir az gözlə.

Elə həmin axşam Qurban əmi məni Şuşadakı şeir-sənət məclislərindən birinə apardı. Seyid əmini başında ağ papaqla gözəl xatırlayıram. Cürət edib ona yaxın gedə bilməzdim. Soruşdu ay Qurban, bu uşaq kimdir? Dedi ağa, yaxşı səsi var. Onun "Çahargah"ı indi də qulaqlarımdadır".

Sabir Novruzov belə sənətkarlardan görüb-götürdüyünə görə özünü xoşbəxt sayıb: "O zamanlar radio vardı, gecə-gündüz ona qulaq asardıq. İndiki gənclər televizorun qabağından çəkilmirlər, özü də ruhumuza yad olan verilişlərə daha çox baxırlar. Zülfü əminin mahnıları ruhuma keçib. Tanınmış xanəndələrin plastinkalarına qulaq asmaqdan doymazdım. O vaxtlar indiki kimi maqnitofon yox idi. Xan Şuşinskini, Seyid Şuşinskini, Cabbar Qaryağdıoğlunu, Yaqub Məmmədovu, Zülfü Adıgözəlovu müəllimlərim hesab edirəm.

Mən peşəkar musiqi təhsili almamışam. Amma musiqiyə bu dərəcədə bağlanmağım görünür ki, aqibətdən imiş. Radionun "Qızıl Fondu"nda, televiziyada xeyli ifalarım qorunur. 1956-cı ildə televiziya açılan zaman orada canlı oxumuşam. Keçmiş SSRİ-nin çox yerlərində qastrollarda olmuşam. Səsim əvvəlki kimi yerindədir. Azərbaycanda dövlət səviyyəsində muğama qayğı var. Bu, məni çox sevindirir. Heç bir oxuyanı qınamaq fikrində deyiləm. Mən istəyirəm ki, qədimlərimizdən gələn ənənə itməsin.

Gərək xanəndə həmişə öz halında qalsın. Xanəndə halında israrlı olarsa, toydakılar onun inadının qarşısında dura bilməz. Xalq mahnılarımızdan, muğamlarımızdan əbədi hansı qüdrət var? Muğam bir auditoriya, xanəndə bir müəllim rolundadır burada, o, sözün həqiqi mənasında dərs deməlidir. Muğamlarımız insanı ruhən, mənən təmizləyir, həyata, yaşamağa-yaratmağa inamını artırır. Bu, bəşər tarixin də tayı-bərabəri olmayan ilahi bir musiqidir".

Muğamatda insan ömrünün bütün mərhələləri musiqinin ecazkar diliylə ifadə olunur. Xanəndə inanırdı ki, oxuyurdu: "Mən muğam ifaçılığında özünəməxsusluğu, bənzərsizliyi əsas sayıram. Məsələn, "Mirzə Hüseyn Segahı"nı dəfələrlə tamamilə fərqli şəkildə oxumuşam. İnsanın səsi, nəfəsi başqasınkına qətiyyən oxşamır. Gərək insanın böyüklüyünü muğamatda ifadə etməyi bacarasan.

Muğamat başdan-ayağa sirrdir, sehrdir. Xan əmi heç yadımdan çıxmır. 1976-cı ildə Filarmoniyada məşq edirdik. Dedi ki, Sabir, bala, məşqdən sonra məni gözləyərsən, sənə sözüm var. O zaman onun mənə dediyi söz indiki kimi qulaqlarımdadır. Dedi ki, oğlum, bəxtinə belə səs düşüb, aqibətinə xəyanət eləmə. Mən onun məsləhətinə əməl etdim, səsimi qorudum. Dilimə içki vurmuram, soyuqdan-istidən qoruyuram. Gərək səs bulaq kimi çağlaya, heç vaxt qurumaya, boğulmaya".

Xanəndənin muğam oxuyarkən hansı şairlərin qəzəllərindən və necə istifadə etməsi məsələsi son dərəcə vacib amildir. Görürsən, hazırda bəzi xanəndələrin repertuarında daha çox Əliağa Vahiddən oxumaq dəbdədir. Amma Füzulidən oxuyanlar çox olsa da, nədənsə Nəsimidən oxuyanlar azdır. Füzuli ilahi aşiqlik rəmzidir, Nəsimidə insana sevgi aşiqliklə, cəngavərliklə birləşir. S. Novruzov daha çox Füzulidən, Nəbatidən, Sabirdən, Vahiddən və başqalarından oxuyub: 

"Əruz vəznində yazılanları oxumaq həmişə ürəyimcə olub. Əkrəm Cəfər kimi tanınmış əruzşünasla söhbətlərimizi yaxşı xatırlayıram. Orta məktəb illərində həmişə Seyid Əzim Şirvaninin kitabı qoltuğumda olardı. Xalqımız çox incə qəlblidir. Bu, onun həyatın, mədəniyyətin bütün sahələrində dediyi böyük sözlə bağlıdır".

Xanəndə Güney Azərbaycanda da konsertlər verib:

"Tehranda Yaqub Məmmədovla verdiyimiz konsertlər indi də xatirimdən çıxmır. Təbrizdə toyda iştirak etmişəm, orada həmçinin ustad şairimiz Şəhriyarın oğlu ilə tanış olmuşam, xeyli söhbətləşmişəm. Güneydə yaşayan soydaşlarımız Azərbaycan milli musiqisinin, muğamlarımızın vurğunudurlar.

Orada Savalan adlı tanınmış şairlə görüşdüm, şairlər məclisində iştirak etdim. Orada gözəl səsi olan xanəndələrimiz var. Belə məqamları görəndə çox sevindim. Ana sazımızın Güney Azərbaycanda bu gün də əvvəlki möhtəşəmliyi ilə yaşaması məni həddən artıq sevindirdi".

Muğamat bütün Şərqdə geniş yayılıb. Bu, danılmazdır ki, muğamları ən yaxşı şəkildə Azərbaycan türkləri qoruyub, saxlayıblar. Təbiidir ki, farslarda da muğamat gözəl ifadə olunur, hər birinin özünəməxsus xüsusiyyətləri mövcuddur: "Azərbaycanda muğam ifaçılığının zəngin ənənələri var. Bəli, digər tərəfdən də hər bir xalq muğama öz ruhunun tələbinə uyğun yanaşır. Elə muğamlar var ki, İranda çox, bizdə isə az oxunur. Məsələn, "Humayun", "Orta Mahur", "Bayatı-Qacar" bu qəbildəndir".

Qarabağdan olan xanəndələr etiraf edirlər ki, indi əvvəlki dövrlərdəki kimi səslər yoxdur. Bunun da səbəbini o torpaqlarda doğulan uşaqların didərginliyində görürlər. Sabir müəllim deyirdi ki, bu amillər danılmazdır:

"Hərçəndi ki, yurd itirmək ağır dərddir, bu, heç bir sözə, ifadəyə sığmır; amma mən inanıram ki, bütün itkilərimizə baxmayaraq heç vaxt bu səslər xalqımızdan əskik olmayacaq. Çünki bu xalqın halında o imkan var. Uşaq həmin səsi ananın bətnindəcə alır, doğulandan sonra anasının laylasını eşidir, deməli, xalqın ruhu yaşayır, ölmür. Səs ölmür, itmir, həmişəlikdir. Necə oldu ki, Seyiddən, Xandan sonra bu qədər yeni səslər əmələ gəldi? Bu o deməkdir ki, nə qədər dünya durur, muğamat xalqımızın ruhunda qalacaq".

Sənətkar 2007-ci ildə əməkdar artist fəxri adına layiq görülüb.

7 yanvar 2009-cu ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.01.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Yeni ilin ilk günlərində onun növbəti doğum günü onsuz qeyd edildi...

Bəzi insanlar var ki, onların doğum günü sadəcə təqvim hadisəsi deyil. Bu günlər tarix üçün işarəyə çevrilir. Polad Həşimovun doğum günü də məhz belə günlərdəndir — bir generalın yox, bir xalq duruşunun dünyaya gəldiyi gündür.

General-mayor Polad Həşimov 2 yanvar 1975-ci ildə Qəbələ rayonunda anadan olmuşdu. Qədim dövlətçilik ənənələri, sərt dağ relyefi və dözümlü insanları ilə tanınan bu diyar əsrlər boyu Azərbaycanın müqavimət və ləyaqət ruhunu qoruyub saxlayıb. Qəbələnin torpağı rahatlığı yox, məsuliyyəti sevib. Elə bu torpaq da Polad Həşimov kimi dik duran, təhlükədən yayınmayan, səngəri kabinetdən üstün tutan bir xarakter yetişdirdi.

Onu fərqli edən təkcə rütbəsi deyildi. Onu fərqli edən əsgərlə general arasındakı məsafəni aradan qaldırması idi. Polad Həşimov üçün əsgər tabelikdə olan deyil, emanət idi. O, general anlayışını əmr verən yox, önə keçən, nümunə göstərən komandan kimi qəbul edirdi.

Cəbhə bölgələrinin birində gənc bir əsgərin verdiyi sadə sual bu xarakteri tam açır: — Cənab general, siz niyə həmişə ön xətdəsiniz?

Polad Həşimov isə tərəddüd etmədən cavab verir: — Əsgər güllənin qabağındadırsa, general arxada dura bilməz. Əsgər qorxursa, deməli, komandan yerində deyil.

Bu qısa dialoq onun həyat fəlsəfəsini izah etməyə kifayətdir. O, rütbəni üstünlük yox, məsuliyyət sayırdı. Elə buna görə də əsgərin qəlbində yer tapmışdı, elə buna görə də xalq onu “general” yox, öz Poladı kimi sevirdi.

Polad Həşimovun şəhadəti Azərbaycan cəmiyyətində adi bir itki kimi qarşılanmadı. Bu, vicdanı oyadan, cəmiyyəti silkələyən bir sarsıntı oldu. Xalq ayağa qalxdı, çünki itirilən təkcə bir hərbçi deyildi — dürüstlük, ədalət və məsuliyyət simvolu idi. Bu hadisə publisistik mənada cəmiyyətə ünvanlanan sərt bir sual idi: Belə insanları niyə yalnız itirəndən sonra anlayırıq?

Amma Polad Həşimovun adı faciə kimi yox, tarixi dönüş nöqtəsi kimi yadda qaldı. Onun şəhadəti milli birliyin, orduya inamın və Vətən anlayışının daha dərindən dərk olunmasına təkan verdi. O, ölümlə yox, yaşadığı kimi — ləyaqətlə tarixdə yer aldı.

Bu gün Polad Həşimovun doğum gününü qeyd edərkən bir generalı xatırlamırıq. Biz torpağa bağlılığı, əsgərə hörməti, Vətən qarşısında məsuliyyəti xatırlayırıq. Çünki Polad Həşimov artıq bir ad deyil — bir ölçüdür. Vətənə sədaqətin ölçüsü.

Və bu ölçü heç vaxt dəyişməyəcək. Ruhun şad olsun, General.

Sən getmədin —

sən tarixdə qaldın.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin MiG-29 qırıcı təyyarəsinin pilotu, polkovnik-leytenant, Vətənə sədaqəti və peşəkarlığı ilə yadda qalan zabit Rəşad Atakişiyevin doğum günüdür.

“Rəşad Atakişiyevin şərəfli xidmət yolu, vətənpərvərliyi və peşəkarlığı gənc pilotlar üçün nümunədir. Onun xatirəsi Azərbaycan xalqının qəlbində əbədi qalacaq.” General-mayor Həsən Əlövsədov (HHQ komandanı)

Rəşad Atakişiyevin 1985-ci il yanvar ayının 7-də Şəmkir rayonunun Pravda (hazırkı Qılıncbəyli) kəndində anadan olub. Ailədə üç qardaş olublar. O, ilk təhsilini Şəmkir rayonunun Şöhrət Hüseynov adına Qılıncbəyli kənd tam orta məktəbində, daha sonra Samux rayonunun Alabaşlı kənd orta məktəbində alıb.

Oxuduğu müddətdə təlim-tərbiyəsi, bilik və bacarığı ilə seçilib. Orta məktəbi yüksək qiymətlərlə bitirən Rəşad, ali təhsil almaq arzusu ilə 2002-ci ildə Azərbaycan Ali Hərbi Təyyarəçilik məktəbinə üz tutub. O, 2006-cı ildə Azərbaycan Ali Hərbi Təyyarəçilik Məktəbini "Uçuş Mühəndisi" ixtisasına yiyələnərək yüksək nəticələrlə başa vurub.

İkinci kursda oxuyan zaman ilk dəfə ixtisaslaşma tətbiq olunub və aviasiyaya sənəd vermiş 200 nəfər arasında Rəşad da olub. Seçilmiş 35 nəfərlə birgə təhsil alan Atakişiyev diplom alan cəmi 5 nəfərdən biri olmağı bacarıb. O, 2001-ci ildən pilot kimi fəaliyyətə başlayıb, əldə etdiyi bilik və bacarıqları sayəsində polkovnik-leytenant rütbəsinə qədər yüksəlib.

Aprel döyüşlərinin qəhrəman iştirakçılarından biridir. Qısa zaman ərzində təcrübəli pilotlar sırasına və hərbi hissə komandirinin müavini vəzifəsinə yüksələn Rəşad Atakişiyev 2018-ci ilin oktyabrında Real TV-də yayımlanan "Şahinlər" filmində iştirak edərək, havada ən çətin, təhlükəli manevrlərin öhdəsindən gəlib.

 Həmçinin Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi ilə bağlı keçirilən paradda səmada bacarıqlarını göstərib. Ayrıca Azərbaycan və Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin "Turaz Qartalı" devizi altında keçirilən birgə taktiki-uçuş təlimlərində iştirak edib.

2019-cu il, Bakı vaxtı ilə iyul ayının 24-ü saat 22.00 radələrində plana uyğun olaraq gecə vaxtı təlim-məşq uçuşları keçirən Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus MiQ-29 təyyarəsi ilə qəflətən rabitə əlaqəsi kəsilib və aviasiya vasitəsi radarlardan itib. Təyyarə Xəzər dənizinə düşüb. Qəza nəticəsində təyyarənin pilotu, polkovnik-leytenant Rəşad Atakişiyev itkin düşüb.

Təyyarənin axtarış ərazisinin təxmini sahəsi 600 kvadrat kilometr, dərinliyi 40 metrə qədər olub. Təyyarə və pilotun axtarışları üçün Türkiyə və Rusiyadan mütəxəssis və avadanlıqlar cəlb olunub. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin avqustun 19-da verdiyi məlumata görə təyyarənin qara qutusu, 20 avqust tarixində isə pilotun nəşi tapılıb.

21 avqust tarixində Rəşad Atakişiyevin nəşi ikinci Fəxri xiyabanda dəfn edilib. 07.05.2021-ci ildə Hərbi Pilot Polkovnik Leytenant Rəşad Atakişiyevə Şəhid statusu verilib.

“Rəşad uşaqkən deyərdi ki, gecələr quşlar uçmaz... Böyüyəndə pilot oldu, o da quşlar kimi səmanın əngəlliklərində uçdu. Quşlar gecələr uçmaz deyirkən, o, bir dəfə gecə uçuşuna çıxdı. Elə bu uçuş da onun üçün sonuncu oldu.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.01.2026)

 Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin qüdrətinin artırılması, eləcə də türk dövlətləri ilə hərbi əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi günün tələbi, zamanın diktəsidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, bunu Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri, polkovnik Cəlil Xəlilov bildirib.

Polkovnik qeyd edib ki, Prezident İlham Əliyevin yerli televiziya kanallarına verdiyi müsahibədə səsləndirdiyi fikirlər sadəcə dövlətimizin deyil, bütün Türk dünyasının gələcək təhlükəsizliyi baxımından mühüm amil və istiqamətləri əhatə edir: “Dövlətimizin başçısı yerli televiziyalara müsahibəsində daha güclü olmağın, ordunun döyüş hazırlığını, peşəkarlığını artırmağın son dərəcə zəruri olduğunu vurğuladı. Prezident qeyd etdi ki, dünyada baş verən proseslər güc faktorunun həlledici rol oynadığını, dövlətlərarası münasibətlərin “kim güclüdürsə, o da haqlıdır” prinsipi ilə idarə edildiyini göstərir. Həqiqətən də, bu gün müasir dünyada baş verən proseslər sübut edir ki, artıq beynəlxalq hüquq heç bir dövlətin təhlükəsizliyini təmin etməyə, hər hansı təcavüzün qarşısını almağa, yaxud təcavüzkarı cəzalandırmağa qadir deyil. Bu gün təhlükəsizliyin yeganə təminatçısı hərbi gücdür. Məhz buna görə də, dövlətimizin başçısı Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin gücünü mütəmadi şəkildə artırmağa, Ordumuzun texniki təchizatını, peşəkarlığını yüksəltməyə xüsusi diqqət göstərir”.

Cəlil Xəlilov vurğulayıb ki, bu il ölkəmizdə təhlükəsizlik və müdafiə xərcləri ötən illə müqayisədə 4 faiz artırılıb. “Bu, xalqımızın və dövlətimizin təhlükəsizliyinə necə böyük diqqət və məsuliyyətlə yanaşıldığını, ölkəmizin gələcək təhdid və təhlükələrdən qorunması üçün atılan addımların uzaqgörənliyini göstərir. Dövlətimizin başçısının çıxışında əksini tapan mühüm məsələlərdən biri də milli hərbi sənayenin inkişafı, eləcə də müştərək hərbi müəssisələrin yaradılması oldu. Çünki yerli hərbi sənayenin inkişafı təhlükəsizliyin təminatının mühüm şərtlərindən biridir və ölkəmiz bu sahədə də prinsipial addımlar atır”, - deyə o vurğulayıb.

Təşkilat sədri Prezident İlham Əliyevin verdiyi müsahibədə Azərbaycanın digər türk dövlətləri ilə hərbi əməkdaşlığı genişləndirmək istəyinə diqqət çəkərək deyib: “Müsahibədə türk dövlətləri ilə hərbi əməkdaşlığı genişləndirməyin, birgə hərbi təlimlər keçirilməyin vacibliyi çox düzgün olaraq qeyd edildi. Dövlətimizin başçısı bunun Türk dünyasının təhlükəsizliyinin təmini baxımından vacib olduğunu vurğulayaraq bildirdi ki, əgər bütün tərəflərin razılığı olarsa, elə bu il birgə hərbi təlimlərin keçirilməsi baş tutacaq. Bir məqamı da qeyd edək ki, türk dövlətlərinin birgə hərbi təlimlər keçirməsi, hərbi əməkdaşlığı genişləndirməsi yalnız Azərbaycan və Türkiyənin deyil, bütün Türk dünyasının marağına uyğundur. Bu, Türk dünyasının təhlükəsizliklə bağlı problemlərə vahid strategiyadan yanaşmasına və bir-birlərinin təhlükəsizliyi ilə bağlı təhdidlərə biganə qalmayacağına əsas verir. Bu baxımdan, türk dövlətləri arasında hərbi əməkdaşlığın genişləndirilməsi bütün Türk dünyasının təhlükəsizliyi baxımından həyati əhəmiyyət kəsb edir. Ümid etməyə dəyər ki, türk dövlətləri Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin irəli sürdüyü həmin təklifi dəstəkləyəcək və bu sahədə əməli addımlar atmaqla dünyaya Türk dünyasının hərbi əməkdaşlıq məsələsində də həmrəy olduğunu nümayiş etdirəcək”.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)