Harun Soltanov, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Üstündə "sənin üçün" yazılmayan bir qapıya baxıb dayandınızmı? Məsələn, şəhərin köhnə bir binasında, çərçivəsi boyanmış, yaşmağı yox, öz ağırlığı altında bir qədər əyilmiş bir qapı. Onu nə açıq, nə də bağlı adlandıra bilərsiniz. Sadəcə, orada dayanır. Və siz də onun qarşısında. Mənim bütün həyatım belə qapıların qarşısında keçib. Onları açmaq lazım deyildi. Onları izləmək kifayət idi. Çünkü hər qapı, açılmamış bir həyat kimi, içində bütün ehtimalları saxlayır. Açılan qapı isə ölüdür, artıq bir seçim deyil, bir reallıqdır.

 Bu qapılar məni heç vaxt yanıltmadı. Yanıldan, onların arxasında nə olduğunu deyə bildiyini iddia edən insanlar oldu. "Bu qapı səni xoşbəxt edəcək," dedilər. "Bu qapı səni varlı edəcək" dedilər.  Amma mən baxdığım hər qapının üzərində görünməz bir yazı oxudum: "Səni olduğun yerdən başqa yerə aparacam. Və bəlkə də, geri qaytarmayacam."

Ona görə də mən çox yoruldum, dostum. Çünki məndən daim bir qapını itələməyim istənir. Amma mən bilirəm ki, itələdiyim an, o qapının sehrli ehtimalları yox olacaq və onun əvəzində sadəcə... Sadəcə bir otaq alacam. Otaqlar isə məni həmişə darıxdırıb. Beləliklə, mən qərar verdim. Əgər bu bir oyundursa, mən öz qaydalarımla oynayacam. Mən açılmayan qapıların filosofu olacam. Onların sakit, azad edilməmiş potensialının tərəfdarı olacam. Çünki həqiqətən azad olan yeganə şey, hələ baş verməmiş olandır. Bu, qapıların qarşısında keçən bir həyatın qeydləridir. Və bəlkə də, siz də öz qapınızın qarşısında dayanıb, onu açmamağın ləzzətini kəşf edəcəksiniz.

  Hər gün qarşılaşdığım, heç açmadığım qapılardan danışacam. Mənim həyatım, bu qapıların qarşısında vaxt itirməkdən ibarətdir. Kimisi şüşəli, içərisində işıqlı ofislər və gülümsəyən insanlar görünür. Kimisi küçəyə açılan, lakin üstündə "Çıxış" yazan, amma açıldıqda yenə küçəyə aparan qapılardır. Kimisi də heç vaxt açılmayan, sadəcə divarda bir cızıq kimi qalan, lakin mənim bütün diqqətimi cəlb edən qapılardır. Mən onların qarşısında dayanıram. Əlimi dəymirəm. Sual verirəm özümə ki,"bu qapını açsan, həqiqətən bir yerə apararmı? Yoxsa başqa bir qapının qarşısına qoyarmı?" Bu, sonsuz bir "şübhə qumarı"dır. Və mən hər dəfə uduzuram. Çünki açmıram. Sadəcə dönüb, gəldiyim yola geri gedirəm. İnsanlar mənə deyir, "niyə açmırsan?" Mən də onlara baxıb düşünürəm, "siz nə əmin insanlarsınız ki, qapını düşünmədən itələyirsiniz. Heç qorxmursunuz ki, arxasında heç nə olmasın? Və ya daha pisi, hər şey olsun?"

Axı bütün həyat bir qapı oyunudur. "Ailə" qapısı, "karyera" qapısı, "sevgi" qapısı... Hamısı üzərində işıqlı işarələr var. Amma heç birinin üstündə "Buradan çıxış yoxdur" yazılmır. Bu, qayda pozğunluğu olardı.

 Mənim sevdiyim qapı isə fərqlidir. O, heç vaxt qapalı deyil, heç vaxt tam açıq da deyil. Yarımçıq qalıb. Onun arasından küçənin səsi, işığı, havası gəlir. Amma o, nə içəri, nə də xaricidir. Mən tez-tez o qapının aralığında dayanıram. Əlimi yarığa qoyuram. Nə içəri girirəm, nə də bayıra çıxıram. Sadəcə orta yerdə dayanıram. Bu, mənim ən ləzzətli anımdır. Çünki heç bir qərar verməli deyiləm. Hər iki tərəfdən gələn təzyiqi eyni anda hiss edirəm və onlar bir-birini ləğv edir.

Bəlkə də hamımız belə qapıları sevirik. Ancaq cəsarətimiz çatmır. Çünki cəmiyyət bizə deyir: "Ya aç, ya bağla. Orta yol yoxdur." Amma ən böyük aldatma budur. Əsl azadlıq, elə o aralıqda qalmaq bacarığıdır. Yarımçıq qapı kimi olmaqdır. Nə tamamilə açıq, nə də tamamilə qapalı. Sadəcə, ehtimal kimi asılı qalmaq.

 Mən çox yorulmuşam, çünki hər kəs məni bir qapını açmağa məcbur edir. Amma mən bilirəm: hansınısa açsam, arxasında sadəcə başqa bir dəhliz və başqa bir qapı tapacam. Ona görə də mən yorulmuşam. Çünki bu oyunun qaydaları axmaqcadır. Mən isə qapıları sevirəm. Onları açmağı deyil. Onların olmağını sevirəm. Çünki qapı, həmişə başqa bir yerə aparan bir şey deməkdir. Və mən başqa yerə getmək istəmirəm. Mən elə burada, bu qapının qarşısında qalmaq istəyirəm.

 Amma bu da qaydaya sığmır. Qayda deyir ki, "Hərəkət et". Mən isə deyirəm, "Sakit dur." Və bu döyüşdə, ən çox mən yoruluram. Çünki mən qapıları hərəkət üçün deyil, sakitlik üçün sevirəm. Və bu dünyada heç kim buna dəymir. Və beləliklə, mən hələ də o qapının qarşısında dayanıram. Arxa fonda, dünyanın bütün digər qapıları cidd cəhdlə açılıb bağlanır. Cingiltilər, qapı dəstlərinin sıtıltıları, addımlar. Amma mənim qapım sakitdir. O, nə məni dəvət edir, nə də rədd edir. O, sadəcə imkan kimi mövcuddur. Və mən də onun qarşısında, həyatımın ən dərin sakitliyini tapmışam, hərəkətsizlikdəki azadlığı.

 Bəlkə də yorğunluğumun səbəbi, bütün bu digər qapıların səs-küyü idi. Onların tələsdirdiyi, "indi aç, sonra gec olacaq!" deyə fısıldadığı idi. Mən isə onlara qulaq asdım, amma itaət etmədim. Və bu, bir üsyançıdan daha çox yorur insanı. İndi fikirləşirəm, bəlkə də gerçək məskən, açılmamış qapının dərhal arxasındakı o boşluq deyil. Əsl məskən, onun qarşısındakı o bir neçə kvadrat santimetrdir. O yer ki, sən dayanırsan, nəfəs alırsan və heç bir qərar vermirsən. O, bütün yollara baxan, lakin heç birinə girməyən bir kəsişmədir.

 Beləliklə, mən burada qalıram. Yorğun, bəlkə. Amma yenə də öz yerimdə. Qapı isə qapı kimi qalır,  gözəl, tamamlanmamış, sonsuz.

 Və bəlkə də, bir gün, heç kim görmədən, onu bir qədər daha çox aralayacam. Yoxsa heç olmasa, aralıqdan baxmağa davam edəcəm. Çünki bəzən, getmək istədiyin yer, getməmək qərarıdır. Və dinclik də, hərəkət etməməyin cəsarətindədir.

Bu, son deyil.  Bu sadəcə, dayanmaqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Klassik Azərbaycan filmi “Kölgələr sürünür”.

Unudulmaz sosial dram.

Rejissorlar: İsmayıl Əfəndiyev, Şüa Şeyxov.

Ssenari müəllifi: Qılman Musayev.

Operator: Əsgər İsmayılov.

Bəstəkar: Rauf Hacıyev.

İstehsal: “Azərbaycanfilm” kinostudiyası.

Çəkilmə ili: 1958.

Janr: Sosial-psixoloji dram / macəra.

Dil: Azərbaycan dili.

Format: Qara-ağ.

Filmin ümumi mənzərəsi

“Kölgələr sürünür” Azərbaycan kinosunun 1950-ci illərdə çəkilmiş nadir və təsirli ekran nümunələrindən biridir. Film yalnız hadisələri göstərmir, hər kadrında bir dövrün ruhunu və insan psixologiyasının incə sarsıntılarını əks etdirir. Burada qorxu, yalnız səslə deyil, sükut, baxışlar və hərəkətsizlik vasitəsilə çatdırılır.

Ekran əsəri tamaşaçını keçmişə aparır, amma keçmişi romantikləşdirmir. “Kölgələr sürünür” bizi bir dövrün vicdan, etika və fərdi məsuliyyət sınaqlarına gətirir. Hər bir personaj yalnız özü üçün deyil, cəmiyyətin bütün vicdanı üçün mübarizə aparır. Filmin atmosferi ağır, lakin realdır; hər kölgə bir narahatlıq, hər susqunluq bir qorxu ilə doludur.

Süjet və əsas ideya

Filmin süjeti elmi araşdırmalar və ictimai məsuliyyət fonunda inkişaf edir. Arxeoloq Cavadov saxta nəticələri müdafiə edir və bunun əleyhinə çıxan həmkarları ilə fikir toqquşmalarına girir. Bu qarşıdurma film üçün dramatik gərginlik yaradır, amma əsas diqqət daxili psixoloji proseslərdədir.

Filmin ideyası sadə, amma təsirlidir:

Elm və həqiqət şəxsi maraqlardan üstün olmalıdır

Vicdan və dürüstlük cəmiyyəti yaşadan gücdür

Susmaq və qorxmaq yalnız fiziki təhlükə deyil, mənəvi tutsaklıqdır

Tamaşaçı sual qarşısında qalır: insan nə vaxt itirir – fiziki məğlubiyyətlə, yoxsa danışmaqdan imtina etdikdə?

Obrazlar və aktyor oyunu

Filmdəki obrazlar realist yanaşma ilə işlənib. Qəhrəmanlar böyük jestlərlə danışmır; baxışlar, pauzalar və sükutlar dialoqlardan daha çox məna daşıyır. Hər bir qəhrəman bir fərd deyil, dövrün sınaqlarından keçmiş bir psixoloji portretdir. Aktyor ansamblı bir-biri ilə harmoniyada işləyir; kollektiv səhnələrdə hərəkətlər fərdi yox, cəmiyyətin durumunu əks etdirir.

Rejissor işi və kino dili

İsmayıl Əfəndiyev və Şüa Şeyxov qara-ağ formatı yalnız estetik seçim üçün yox, metaforik vasitə olaraq istifadə ediblər. İşıq və kölgə oyunları hadisələrin gərginliyini artırır, kamera sakit, müşahidəçi mövqeyindədir. Bu, tamaşaçıya hadisələrə müdaxilə etmədən onları izləmək imkanı verir, amma hər baxışda daxili təlatümləri hiss etdirir.

Operator Əsgər İsmayılovun kadrları təbiət və məkan seçimləri ilə birləşərək filmin ritmini müəyyənləşdirir. Hər plan düşünülmüşdür: həm psixoloji təsir, həm də dramaturgik gərginlik yaratmaq üçün.

Fəlsəfi və sosial məna

“Kölgələr sürünür” sosial və etik mesajları ön plana çıxarır. Film göstərir ki, elmi uğur yalnız faktlarla deyil, vicdan və dürüstlük ilə ölçülür. “Kölgələr” metaforik olaraq təkcə qaranlığı deyil, həm də yanlış yollar, şəxsi maraqlar və cəmiyyət qarşısında məsuliyyətsizliyi ifadə edir. Film tamaşaçını düşünməyə dəvət edir: biz kölgələr arasında itmişik, yoxsa onları aşmağa hazırıq?

Azərbaycan kino tarixində yeri

“Kölgələr sürünür” 1950-ci illər Azərbaycan kinosunda sosial-psixoloji dram nümunələrində mühüm yer tutur. Film dövrün realist kino ənənələrini davam etdirir və həm dramatik, həm də ictimai mesajlı səhnə dili ilə seçilir. Bu ekran əsəri saxta elmi iddiaların ifşası, vicdanın sınağı və cəmiyyət məsuliyyətini bədii dildə çatdıran nadir filmlərdəndir.

Son söz

“Kölgələr sürünür” yalnız bir film deyil — bu, düşüncə, vicdan və cəmiyyət etikasını sorğulayan kino etüdüdür. Ekranın səssiz məkanlarında gizlənən suallar hələ də aktualdır: insan öz kölgəsini keçmişdə qoyubmu, yoxsa hələ də onun içində addımlayır? Bu film Azərbaycan kinosunun unudulmaz, məsuliyyətli və zamansız nümunəsidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Dünya bəzən səssizcə dəyişir, bəzən isə bu dəyişikliklər qışqırtı ilə, qanla, göz yaşı ilə gəlir. Tarixin bəzi dönəmlərində xalqların taleyi küçələrdə yazılır – qaranlıq gecələrdə yanan şamlarla, qorxu ilə susdurulan səslərlə, yarımçıq qalan ümidlərlə. Bu gün dünya məhz belə bir dönəmin içindən keçir. Bu proseslərin ən ağrılı ünvanlarından biri isə son günlər bütün dünyanın diqqət mərkəzinə çevrilən İrandır.

İranda baş verənlər təkcə aksiyalar, etirazlar və ya siyasi qarşıdurmalar deyil. Bu, illərlə yığılıb qalan narazılığın, boğulmuş azadlıq arzularının, qorxu ilə yaşamağa məcbur edilən insanların səssiz üsyanıdır. Küçələrdə səslənən şüarlar, sosial şəbəkələrə sızan görüntülər, yayılan fotolar bir xalqın yaşadığı faciənin canlı şahidinə çevrilib. Bu görüntülər sadəcə kadr deyil ,  hər biri yarımçıq qalan bir həyatın, qırılan bir taleyin hekayəsidir.

Bu mənzərə təsadüfi deyil. İranın bu gün yaşadığı gərginlik, xaos və dərin sosial parçalanma tarixi köklərə söykənir. Keçmişin avtoritar idarəçilik ənənələri, xalqla hakimiyyət arasında yaranmış dərin uçurum zamanla daha da böyüyüb. Xüsusilə Rza Pəhləvi dövründən miras qalan sərt idarəetmə modeli, cəmiyyətin düşüncə və azadlıq imkanlarını məhdudlaşdıran yanaşmalar bu gün də öz izlərini göstərməkdədir. Tarix geridə qalsa da, onun yaratdığı yaralar hələ də sağalmayıb. Məhz bu səbəbdən İranda baş verənlərə yalnız bugünün hadisəsi kimi baxmaq mümkün deyil. Bu, uzun illərin nəticəsi, yığılan gərginliyin partlayış nöqtəsidir. Mövcud vəziyyəti anlamaq üçün təkcə küçələrdə baş verənlərə yox, İranın siyasi və tarixi yaddaşına da nəzər salmaq lazımdır. Bu mənada, proseslərin mahiyyətini daha dərindən dəyərləndirmək üçün mövzu üzrə ekspertlərin mövqeyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bu barədə Ədəbiyyat və İncəsənət portalına açıqlama verən İranlı ekspertin  sözlərinə görə,  hazırkı durumda İranın vəziyyəti pisdir. Hazırda qətliamlar davam edir:

"Dəhşətli şəkildə minlərlə insan öldürülüb. Bu vəziyyətin aradan qaldırılması da çox çətindir. Təbii ki, yaxın şərqdə bu ölümlərə alışılıb. Lakin hazırkı İran vəziyyətində görünən odur ki, ABŞ-nin təhdidləri ilə bərabər,  ümumi və kütləvi ittihamların nəticəsində insanların çaş-baş qaldığı məlumdur.  Bununla bağlı hərə bir ssenari düşünür. Biri də odur ki, ABŞ bu vəziyyətə necə qarşılıq verəcək. Bölgədə olan  gedişat isə göstərir ki, ABŞ İrana hücum etsin. İçəridəki etirazlar tamamilə kəsilib, ancaq hələdə  yaralı insanlar var və hər ailədən bir nəfərin ölməsi ilə bərabər bu şiddətli çatışmalarda ailələr məhv olur. Hətta ailələr arasında  qarşıdurma belə baş verə bilir".

R.Telabi həmçinin qeyd edib ki, öldürülən şəxslərin videoları və şəkilləri internetdə yayılıb və bütün bu dəhşətlər göz önündədir:

"Bu çatışmalar ölkə   içərisindəki  sistem arasında da münaqişəyə səbəb ola bilir. Çünki ölkə vətəndaş müharibəsinə səbəb olmağa doğru addımlayır.  Tarix boyu belə aksiyalar olmuşdur. İranda vəziyyətin gərgin olmasının səbəblərindən biri də hava yollarının dayanması, internetlərin kəsilməsi,  bankların yatmasıdır".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Xüsusən musiqi nəzəriyyəsi, klassik musiqi sahəsinə meyl həmişə az olub. Bu sahələrə ancaq fədailər gediblər. Onlardan biri də Azərbaycan professional bəstəkarlıq məktəbinin layiqli nümayəndələrindən biri olan Musa Mirzəyevdir ki, bu gün onun doğum günüdür.

Musa Mirzəyev 1933-cü il yanvarın 26-da anadan olub. Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti, professor, “Şöhrət” və “Şərəf” ordenli, prezident təqaüdçüsü olan bəstəkar Musa Mirzəyevin yaradıcılığı genişspektrlidir.

 Belə ki, o, musiqi tarixinə tanınan bəstəkar, pianoçu, pedaqoq və ictimai xadim kimi daxil olub. Musa Mirzəyevin geniş erudisiyaya və ensiklopedik məlumata malik yüksək peşəkar səviyyəli musiqiçi kimi formalaşmasında onun müəllimlərinin xüsusi rolu olub.

 Bəstəkarın musiqi məktəbində sənətin ilk sirlərini öyrəndiyi Əməkdar müəllim Leyla xanım Muradovada, A. Zeynallı adına Bakı Musiqi Texnikumunda oxuduğu illərdə ilk bəstəkarlıq dərsləri aldığı professor Boris Zeydman, xüsusilə Ü. Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında bəstəkarlıq sinfində təhsil aldığı dahi bəstəkar və əvəzedilməz pedaqoq, professor Qara Qarayev olub.

Bəstəkarın yaradıcılığında simfonik və kamera musiqisi janrlarında yazılmış əsərlər üstünlük təşkil edir. Onun monumental "I simfoniya", "Simfoniyetta", simli orkestr üçün "II simfoniya", violin və simfonik orkestr üçün simfoniya-konsert, poemalar — o cümlədən "Sədini oxuyarkən", "Bayram poeması", truba ilə orkestr üçün "Poema-noktürn", "Yeddi simfonik lövhə" kimi simfonik əsərləri, habelə kvartet, trio, sonata-kapriççio, "Gənclik üçün albom"  onun yüksək peşəkarlığının təzahürüdür.

Sənətkar hər bir əsərin ərsəyə gəlməsinə böyük məsuliyyətlə yanaşır. Əsərlərinin böyük əksəriyyəti ilk dəfə görkəmli musiqi kollektivləri — o cümlədən, Ümumittifaq Televiziyası və Radiosunun Simfonik Orkestri, Moskva Filarmoniyasının Simfonik Orkestri, Krım Dövlət Filarmoniyasının Simfonik Orkestri tərəfindən ifa edilib.

Bəstəkarın vaxtaşırı Rusiyanın, habelə Türkiyənin müxtəlif şəhərlərində keçirilən kamera musiqisindən ibarət müəllif konsertləri dinləyicilərdə böyük rəğbət doğurur. Musa Mirzəyev həmçinin Əfrasiyab Bədəlbəylinin "Qız qalası" baletinin yeni musiqi redaktəsini hazırlamış və əsər 1999-cu ildə məhz bu redaktədə tamaşaya qoyulub

Bəstəkar uzun illərdir pedaqoji fəaliyyət göstərərək, öz bilik və bacarığını gənc musiqiçi nəslinin yetişdirilməsinə sərf edib. O, 1992-ci ildən görkəmli pianoçu, SSRİ və Azərbaycanın Xalq artisti, professor, Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının rektoru Fərhad Bədəlbəylinin dəvəti ilə bu təhsil ocağında mahir orkestr bilicisi kimi pedaqoji fəaliyyət göstərməyə başlayıb.

Akademiyanın dirijorluq kafedrasında "Simfonik alətləşdirmə" və "Xor aranjimanı" fənlərindən dərs deyən bəstəkar gənc musiqiçilərə sənətin sirlərini böyük həvəslə öyrədib. Musa Mirzəyevin ictimai musiqi xadimi kimi fəaliyyəti də çox önəmlidir. O, müxtəlif illərdə M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının bədii rəhbəri vəzifəsində çalışaraq təcrübəli musiqi təbliğatçısı və gözəl təşkilatçı kimi respublikanın musiqi həyatında böyük xidmətlər göstərib.

1959-cu ildən Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvü olan Musa müəllim ittifaqın 2012-ci ilin dekabrında keçirilən IX qurultayında İdarə Heyətinin üzvü seçilib. Bəstəkar həmçinin "Simfonik musiqi" bölməsinin sədri və Bəstəkarlar İttifaqının Lənkəran bölgə təşkilatının sədri kimi fəal ictimai iş aparıb.

 O, dəyərli məsləhətləri və zəngin təcrübəsi ilə həmişə həmkarlarına yaxından kömək göstərib.

Əsərləri

- Sergey Yeseninin sözlərinə "Fars motivləri" vokal-simfonik Poema (1975)

- Piano üçün "Lənkəran əfsanəsi" Fantaziyası (1990)

- Piano üçün 5 uşaq Pyesi (1990)

- Piano üçün "Qəmli melodiya" (1993)

- Piano üçün konsert-rondo (1993)

- Skripka və piano üçün "Cəld hərəkət" (1994)

- H. Ziyanın söz. a'capella xoru üçün "Qeyrət vaxtıdır" Poeması (1995)

- Böyük simli orkestr üçün "Dahi sənətkara – Üzeyir Hacıbəyova ithaf" Poeması (1998)

Musa Mirzəyev 83-cü ad günündən 3 gün sonra, 29 yanvar 2016-cı ildə Bakıda insultdan vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün mübaliğəsiz deyə bilərik, Azərbaycan pop musiqisinin zirvələrindəki cəmi 2-3 addan biri onunkudur, Aygün Kazımovanınkı. Ona “estradanın divası” və sair bu sayaq adlar qoyublar, amma bütün bunların fövqündəki ona olan pərəstişkar sevgisidir, anşlaqla keçən konsertləri, sosial mediadakı izləmə sayıdır.

Bu gün müğınninin doğum günüdür, o, 55 illik yubiley təbriklərini qəbul edir. Elə bir təbrik də qoy bizdən olsun!

Aygün Kazımova 26 yanvar 1971-ci ildə Bakı şəhəri Nizami rayonunda dünyaya gəlib, əslən naxçıvanlıdır. İlk dəfə böyük səhnəyə 9-cu sinifdə oxuyan zaman Ozan qrupunun solisti olaraq çıxıb.

1986-cı ildə Mədəni Maarif texnikumunda oxuyan Aygün Kazımovanın təhsili müəyyən səbəblərdən yarımçıq qalıb.

O dövrlərdə Aygün Kazımova "Aypara" və "Qaya" vokal instrumental ansambllarının solisti olaraq fəaliyyət göstərib. Aygün Kazımova "Aypara" qrupunun solisti olan zaman Aygün Məlik və Alim Qasımovla birlikdə “Rəhm eylə bizə, İlahi” adlı mahnını duet şəklində ifa edib.

Aygün Kazımova peşəkar səhnəyə ilk dəfə 1988-ci ildə "Bakı Payızı" yarışması ilə gəlib. Müsabiqədə Vaqif Gərayzadənin bəstələdiyi “Yarım eşitsin məni” mahnısını ifa edib. İlk qrand-prisini məhz bu yarışmada qazanıb. Müsabiqənin redaktoru Mikayil Vəkilov Aygünü ilk dəfə dinləyərkən, "Bu qız kimdirsə, Xalq Artistidir" deyib.

Müsabiqədən sonra onu artıq hamı tanımağa başlayıb. Dahi bəstəkar Tofiq Quliyevin müsahibələrində "Aygün Azərbaycan estrada musiqisi üçün əsl tapıntıdır" deməsi Aygünə qol-qanad olub və o, bütün çətinliklərə baxmayaraq sənətdə, böyük səhnədə iri addımlarla addımlayacağını özünə söz verib.

1989-cu ildə Latviyada keçirilən "Yurmala-89" mahnı müsabiqəsində iştirak edib. Müsabiqədə Eldar Mansurovun Vahid Əzizin sözlərinə bəstələdiyi "Bu sevgi" mahnısını ifa edib. Mahnını muğam ilə sintez edən Aygün Kazımova bütün diqqətləri özündə cəmləşdirməyi bacarıb.

Yarışmada 18 yaşında olmasına baxmayaraq, heç bir dəstək almadan iştirak edən Aygün Kazımova ölkəmizi layiqincə təmsil edib. 1989-cu ildə Aygün Kazımova tarixə düşəcək "Novruz gəlib" mahnısını Azərbaycan Televiziyasının Novruz bayramı buraxılışında ifa edib.

1991–94-cü illərdə Birinci Qarabağ müharibəsində tibb bacısı kimi könüllü olaraq Qubadlı və Zəngilan rayonlarında gedən döyüşlərdə təxminən 1 ay iştirak edib. 1990-cı ildə Sovet Ordusunun Bakıda törətdiyi "20 Yanvar" faciəsi qurbanlarının xatirəsinə "Şəhidlər" mahnısını oxuyub.

1992-ci ildə Qazaxıstanda keçirilən "Asiyanın səsi" mahnı müsabiqəsində iştirak edib.

Sonra bir qara zolaq gəlib. 1993-cü ildə anası Fizzə xanım vəfat edib və Aygün Kazımova depressiyaya düşüb. Bir müddət səhnəyə və şou proqramlara çıxmaqdan imtina edib.

1994-cü ildə "İtkin gəlin" mahnısını ifa edib. Mahnı Aygün Kazımovanın ilk lirik ifasıdır. Aygün Kazımova müsahibələrinin birində ilk öncə mahnının oxumaq istəmədiyini və məhz mahnının müəllifi Cavanşir Quliyevin istəyi ilə mahnını oxuduğunu deyib. Bu mahnı Aygün Kazımovaya inanılmaz şöhrət gətirib.

 1994-cü ildə İlqar Ələkbərovun rejissorluğu ilə "Bizim qızlar" mahnısını lentə alıb. Aygün Kazımova 2 yanvar 2021-ci ildə Rəsul Əfəndiyevlə birlikdə sayca üçüncü olan "Yarımdı o" duetini təqdim edib.

Hər il ənənəvi olaraq, öz doğum günündə yeni layihə təqdim edən Aygün Kazımova son dəfə ənənəsinə sadiq qalaraq, 26 yanvar 2021-ci ildə "Bu qadın" sinqlını təqdim edib. 18 mart 2021-ci ildə Yandex axtarış platformunun "Yandex Music" bölməsinin siması seçilib.

Klipləri

- Uzaqlıq   

- Ələrini uzat gülüm                         

- Apar məni                  

- Ah, Vətən

- Son gecə            

- Bizim Qızlar

Albomları

- Ömrüm-günüm

- Ah…!

- Göz yaşımı yar silə

- Sənsizliyim

- Aygün

- Sevdim

- Sevgi gülləri.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Azərbaycan muğam sənətinin parlaq simalarından biri - xalq artisti İslam Rzayev! Özü dünyadan köçsə də misilsiz ifaları qalıbdır. Dönə-dönə dinləyir, o səsin sehrindən feyziyab oluruq.

Ürkək baxışına, xoş görüşünə,

Zərif gülüşünə, verrəm dünyanı...

Mahnıya necə ürək qoymaq bax elə bu mahnıda özünü bariz göstərir...

İslam Rzayev 11 noyabr 1934-cü ildə Füzuli rayonunun Sərdarlı kəndində dünyaya gəlib. Qarabağ xanəndəlik məktəbinin layiqli davamçılarından biri olub. Onun səsini ilk dəyərləndirən Seyid Şuşinski olub. Peşəkar musiqi təhsilini Bakıda Asəf Zeynallı adına Azərbaycan Dövlət Musiqi Texnikumunda alıb.

Seyid Şuşinskinin sinfində muğam dəstgahlarını mükəmməl öyrənib. Həmçinin Zülfü Adıgözəlovdan və Həqiqət Rzayevadan muğam dərsləri alıb, sənətini təkmilləşdirib. Daha sonra 1976-cı ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirib.

1958-ci ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasının solisti kimi fəaliyyətə göstərib. Pedaqoji işlə də məşğul olub, yetirdiyi tələbələr xanəndəlik məktəbinin layiqli davamçıları kimi tanınıblar. İslam Rzayevin təşəbbüsü ilə 1989-cu ildə Bakıda ilk Dövlət Muğam Teatrı yaradılıb.

Həyatının sonunadək Muğam Teatrının bədii rəhbəri vəzifəsində çalışıb. Onun oxuduğu "Çahargah", "Bayatı-Kürd", "Mahur–Hindi", "Rast" muğam dəstgahları AzTV-nin fonduna daxil edilib. Bir sıra mahnılar da bəstələyib.

 Onlardan "Gəl inad etmə", "Dağlar başı", "Almadərən" mahnıları geniş yayılıb. Öz yaradıcılığında bəstəkar əsərlərinə də müraciət edən, Cahangir Cahangirovun "Nəsimi", "Aşıq Alı" və s. kantatalarında solo partiyanı ifa edib.

Filmoqrafiya

1. Azərbaycan elləri

2. Bakı bağları. Türkan

3. "Hacı Mail" nağılı...

4. Havalansın Xanın səsi

5. Sevil

6. Şur

7. Yenilməz batalyon

8. Yorulmamışam. Rövşən Behcət

Mükafatları

1. Azərbaycan SSR əməkdar artisti

2. Azərbaycan SSR xalq artisti

3. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

4. "Şöhrət" ordeni

Xanəndə 26 yanvar 2008-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib. Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Aynur İsmayılova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Yuxuya dalıram. Yatacağımı düşünərək. Sakitlikdir. Soyuq bir qış gecəsi. Çöldə aram-aram qar yağır. Hər tərəf getdikcə ağarmağa başlayır. Təbiət öz yeni libasını geyinərək ağ örpəyə bürünür…

Otaqda soba yanır. Ocağın səsindən savayı başqa bir səs yoxdur. Mən isti yatağımda uzanıb yatmağa çalışıram. Yalnızam. Nə bir səs eşidilir, nə də pəncərədən bir işıq süzülür. Məni narahat edən heç bir şey yoxdur. Amma yata bilmirəm.

Gözlərimi yumuram. Təkrar cəhd edib yatmağa çalışıram. Heç nə dəyişmir. Sanki bir şey mənə əngəl olur — yarım qalmış sözlərin fəryadı kimi. Daxilimdə pıçıldayan səslərin mənə anlatmaq istədiyi nələrsə olduğunu hiss edirəm. Səssizliyin içində bunları daha aydın duyuram. Ruhum danışmaq istəyir. Mən isə özümü arada hiss edirəm. Nə etmək istədiyimi bilmirəm.

Mən sükutun içində tək olduğumu düşünürdüm. Amma səssizlik təklik yox, daha çoxluq imiş. Başa düşdüm ki, mən qaçdığım, üzləşməkdən qorxduğum öz həqiqətlərimlə üz-üzə qalmalıyam. Bu dəfə yuxuya yox, özümə dalmalıyam.

Və ilk dəfə qorxmadan pıçıldayıram:

—Danış, ruhum… nə demək istəyirsən?

Hər şey bir anlıq daha da dərinləşir və ruhumun səsi astaca içimdən süzülür.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Heyran Zöhrabova, "Ədəbiyyat və incəsənət"

Bu gün müаsir Аzərbаycаn uşаq nəsrinin tаnınmış nümаyəndələrindən biri olan şair, tərcüməçi, dramaturq, ədəbiyyatşünas, ictimai xadim, filologiya elmləri doktoru Əzizə Əhmədovanın doğum günüdür.

Onu uşaqlar əsla unutmurlar, hər kitabını oxuduqca ən azı, müəllifinə təşəkkür diləyirlər.

Əzizə Əhmədova 1932-ci il yаnvаrın 26-dа Bаkıdа dünyaya gəlib. O, 1951-ci ildə Bаkı Pеdаqоji tехnikumunu bitirib. Sоnrаlаr təhsilini Аzərbаycаn Dövlət Univеrsitеtinin jurnаlistikа şöbəsində dаvаm еtdirib. Univеrsitеti bitirdikdən sоnrа 1956-cı ildən 1966-cı ilə qədər Uşаq və Gənclər nəşriyyаtındа rеdаktоr vəzifəsində, sonra 1 il Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasında böyük redaktor vəzifəsində çalışıb.

1967- ci ildə "Gənclik" nəşriyyаtınа dirеktоr təyin оlunan yazıçı, 1987- ci ilədək bu vəzifədə işləyib.

“Xınalı qayalar”, “Yaz qarı”, "Onu çiçəklər sevdi”, “Bu ellərə vurulmuşam”, “O günlərə baxıram”, “Bir ürək sındırmışam”, “Çiçəklərim” kitab larının və uşaqlar üçün yazılmış “Damda yaşayan Karlsonla bacada yaşayan Damdabacanın macəraları” əsərinin müəllifidir.

Əzizə Əhmədovanın əsərləri 30, 40, 50 min tirajla çap edilib. Yazıçının "Qоrхmаzın səhvi" аdlı ilk mətbu hеkаyəsi 1957- ci ildə"Piоnеr" jurnаlındа dərc оlunub.

Həmin ildən ciddi ədəbi fəaliyyətə başlayan Əzizə Əhmədovanın hekayələri müntəzəm olaraq "Аzərbаycаn piоnеri" qəzetində, "Göyərçin" və"Piоnеr" jurnalında və başqa mətbu orqanlarında dərc olunub.

Yazıçının 1985-ci ildə nəşr olun "Damda yaşayan Karlsonla bacada yaşayan Damdabacanın macəraları" adlı kitabı böyük əks-səda doğurub.

Əsərləri bir çох dünyа хаlqlаrının dilinə tərcümə еdilən Əzizə Əhmədova tərçüməçi kimi də böyük işlər görüb. V.Hauf, A.Kuprin, A.Qaydar, İ.Franko, S.Magilevskaya, C.Barri, M.Prilejayeva, A.Rıbakov, A.Lindqren və s.-in əsərlərini Azərbaycan dilinə tərcümə edib.

Kitabları, tərcümələri, dramları, cizgi filmləri üçün yazdığı ssenariləri ilə yaddaşlarda silinməz izlər qoyan Əzizə Əhmədova 2003-cü ildə Bаkıdа vəfаt еdib.

Ruhu şad olsun!

Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Son günlərdə - 2026-cı ilin ilk ayının sonlarına doğru baş tutan və hazırda актual olan dünya mədəniyyət hadisələri və trendləri barədə sizləri bilgiləndirmək üçün bir neçə mənbədən topladığım məlumatları diqqətinizə çatıdrıram.

Berlində “The Clock” adlı əfsanəvi instalyasiyanın vernissajı

Hazırda Almaniyada - Berlində ilk dəfə olaraq Kristian Markleyin məşhur “The Clock” video-instalyasiyası nümayiş etdirilməkdədir. Bu sənət layihəsi real vaxtla sinxronlaşdırılmış 24 saatlıq filmdən ibarətdir. Layihə kino tarixini zaman və yaddaş haqqında sonsuz bir düşüncə məkanına çevirir.

Beynəlxalq ədəbiyyat festivalları

Kerala Literature Festival 2026 — Hindistanın Kozhikode şəhərində keçirilən və dünən - 25 yanvarda başa çatan böyük ədəbiyyat festivalıdır. Festival dünya və regional yazıçıların, eləcə də intellektual müzakirələrin mühüm platformasına çevrilmişdir.

Demək olar ki, dərhal onun ardınca Mathrubhumi International Festival of Letters (29 yanvardan etibarən) başlayacaqdır. Bu festival şairləri, yazıçıları və oxucu icmalarını bir araya gətirərək yaradıcılıq və ədəbi mübadilə mövzularını müzakirə edəcək.

2026-cı ilin Avropa Mədəniyyət Paytaxtları

Oulu (Finlandiya) və Trençin (Slovakiya) şəhərləri 2026-cı ilin Avropa Mədəniyyət Paytaxtları elan olunmuşdur. Ouluda artıq instalyasiyalar, musiqi proqramları, teatr tamaşaları və ekoloji yönümlü bədii layihələrlə müşayiət olunan açılış festivalı keçirilmişdir və bu, beynəlxalq diqqət cəlb etmişdir.

BTS-in meqa-turu — qlobal miqyaslı mədəni fenomen

Cənubi Koreyanın super-qrupu BTS 2026-cı ildə genişmiqyaslı dünya turuna hazırlaşır. Artıq bu tur ən mühüm mədəni və iqtisadi hadisələrdən biri kimi qiymətləndirilir. Aprel ayında başlayacaq tur beş qitədə onlarla şəhəri əhatə edərək pərəstişkarları ruhlandıracaq və qlobal musiqi sənayesinə ciddi təsir göstərəcək.

Dünya musiqi səhnəsi və çıxışlar

Yanvar ayının sonları üçün artıq iri konsertlər və musiqi tədbirləri planlaşdırılıb — Las-Veqasda əfsanəvi Eagles rok qrupunun çıxışlarından tutmuş Praqada Andrea Boçellinin konsertlərinədək. Bu, klassik və populyar musiqinin dünya üzrə müxtəlif auditoriyaları birləşdirməyə davam etdiyini göstərir.

Şəhərlərdə yerli mədəni proqramlar

Dünyanın müxtəlif şəhərləri afişalarını yerli mədəniyyət proqramları ilə zənginləşdirməkdə davam edir. Sankt-Peterburqda sərgilər, teatr premyeraları, film nümayişləri və retrospektivlər keçirilir. Rusiya və Belarusda isə kamera konsertləri və səhnə tamaşaları xüsusi populyarlıq qazanır.

2026-cı il üçün yeni muzey və mədəni məkanların təqvimi

2026-cı ildə dünya səviyyəli bir sıra yeni muzeylərin açılması gözlənilir. Bunlara Los-Ancelesdə Lucas Museum of Narrative Art, Hamburqda UBS Digital Art Museum və Nyu-Yorkda Hip Hop Museum daxildir. Bu məkanların gələcəkdə qlobal bədii və mədəni həyatın əsas mərkəzlərinə çevriləcəyi proqnozlaşdırılır.

Şəkildə: Kerala Literature Festival 2026-nın iştirakçılarından bir qrup

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

İndi tarixə bələd olunca, Firidun bəy Köçərli zirvəsi bizlərə daha aydın, dumansız, çiskinsiz görünür və biz, xalqı üçün ömrünü zərrə-zərrə əridən, bu qədər işıqlı, bu qədər humanist, alicənab, bilikli, gözəl insanı qırmızı Stalin terroruna necə amansızlıqla qurban verməyimizdən dolayı vicdan əzabı çəkirik.

Heyif səndən, Firudin bəy!

“Bir millətin malını, dövlətini və hətta vətənini əlindən alsan ölüb itməz, amma dilini alsan fot olar, ondan bir nişan qalmaz” (Firidun bəy Köçərli).

“Firidun bəy Köçərli Azərbaycan ədəbiyyatının tədqiqiylə yeganə məşğul bulunan qiymətdar bir mühərrir, müəllim və alim idi” (Məhəmməd Əmin Rəsulzadə).   

Bu gün bu dahi şəxsiyyətin anadan olduğu gündür, 154-cü ildönümüdür.

Firidun bəy Köçərli 26 yanvar 1863-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olub. 1872–1876-cı illərdə Şuşada Mirzə Kərim Münşinin mədrəsə məktəbində təhsil alıb. Daha sonra 1876-cı ildə Şuşadakı rus məktəbinə daxil olub. 1878-ci ildə Aleksey Çernyayevski Zaqafqaziya müəllimlər seminariyasına tələbə toplamaq məqsədilə bu məktəbə gəlib.

Firidun bəyi də təhsil almaq üçün Qoriyə aparıb. 1879–1885-ci illər ərzində o Zaqafqaziya müəllimlər seminariyasında təhsil alıb. Təhsil aldığı müddətdə müəllimləri A. O. Çernyayevski və M. Kipiani ilə yaxın münasibət saxlayıb. 1885-ci ildə seminariyanı bitirdikdən sonra İrəvan gimnaziyasına təyinat alıb.

1885–1890-cı illərdə İrəvanda fəaliyyət göstərdiyi dövrdə gimnaziyada ana dili, hüsnxətt fənlərini tədris edib, pansion mürəbbisinin köməkçisi vəzifəsini daşıyıb. Pedaqoji sahədə müvəffəqiyyətlərinə görə dəfələrlə mükafatlandırılıb. Ona "Kollecski sekretar", "Titulyar sovetnik" və "Statski sovetnik" rütbələri verilib.

1893–1894-cü illərdə yenidən İrəvan gimnaziyasında fəaliyyət göstərib. 1895-ci ildə isə İrəvan şəhərini tərk edib. Elə həmin ildə Qori Müəllimlər Seminariyasının "tatar şöbəsi"-nin Azərbaycan dili və şəriət müəllimi təyin edilib. 1918-ci ilə qədər Qoridə pedaqoji fəaliyyətini davam etdirib.

1910-cu ildə Qori Seminariyasının Azərbaycan şöbəsinin müvəqqəti təlimatçısı sonradan isə seminariyanın Azərbaycan şöbəsinin inspektoru vəzifəsinə təyin olunub. 1916–1917-ci illərdə seminariyanın Azərbaycana köçürülməsi üçün təşəbbüs göstərib, təkliflər irəli sürüb.

1918-ci ildə Qori Müəllimlər Seminariyasının Azərbaycan şöbəsini tədris ləvazimatı və avadanlığı ilə birlikdə öz xərcinə Qazax şəhərinə köçürüb, bunun əsasında Azərbaycan Müəllimlər Seminariyası yaradılıb. Firidun bəy Köçərli seminariyanın direktoru təyin olunub.

17 sentyabr tarixindən Qazax Müəllimlər Seminariyasında ilk dərslər başlayıb. Sonradan Köçərli Qazaxda ilk uşaq evi açıb. 1918-ci il 28 may tarixində o, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının üzvü seçilib və İstiqlal bəyannaməsini imzalayıb.

1884-cü ildə Qori müəllimlər seminariyasında təhsil alarkən "Təlimi-Sokrat" əsərini yazıb. İrəvan gimnaziyasında çalışdığı illərdə Zöhrabzadə ilə birlikdə "Təlimi-lisani-türkü" adlı dərslik tərtib edib. 1886-cı ildə ilk teatr tamaşasını qoyub. 1890-cı ildə isə İrəvanda "Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah" komediyasını tamaşaya qoyub.

1891-ci ildə "Təlimi-Sokrat" adlı kitabı Bağçasarayda "Tərcüman" mətbəəsində 1892-ci ildə isə A. S. Puşkindən tərcümə etdiyi "Torçu və balıq" mənzum nağılı İrəvan şəhərində kitab halında çapdan çıxıb. M. Y. Lermontovun "Üç xurma ağacı" və A. Koltsovun "A kişi, niyə yatıbsan?" şeirlərinin tərcüməsindən ibarət kitabı Şuşada çap edilib.

"Tatar komediyaları" adlı ilk elmi məqaləsi "Novoye obozreniye" qəzetində dərc olunub. 1898-ci ildə "Ərəb əlifbası və onun qüsurları" silsilə məqaləsi "Qafqaz" qəzetində dərc olunub. 1900-cü ildə Müəllimlər Seminariyasının Ümumdünya Paris sərgisində Qori Seminariyasından nümayiş etdirilən eksponatlar sırasına F. Köçərlinin kitabları da daxil edilib.

1903-cü ildə Tiflisdə "Azərbaycan tatarlarının ədəbiyyatı" kitabı rus dilində çap edilib. Elə həmin ildə M. F. Axundovun "Aldanmış kəvakib" povestini rus dilinə çevirib. 1904-cü ildə A. P. Çexovun "At familiyası" hekayəsini tərcümə edib, kiçik bir müqəddimə ilə "Şərqi-Rus" qəzetində dərc etdirib. 1906-cı ildə "Molla Nəsrəddin" jurnalının nəşrə başlamasını təqdir edərək, jurnalın birinci üç aylıq fəaliyyəti barədə icmal hazırlayıb, "Tiflisskiy listok" qəzetində dərc etdirib.

Firidun bəy Köçərliyə məxsus fikirlər:

- Hər bir xalqın maddi yoxsulluğu, iqtisadi düşkünlüyü onun zehni yoxsulluğunun, mənəvi düşkünlüyünün nəticəsində meydana çıxır.

- Ey qardaşlar, həyatın qədrini biliniz, oyanınız, hərəkət ediniz, qapı-bacalarınızı açınız, evinizə işıq düşsün, üfunətli və ağır havası dəyişilsin. Gözlərinizin tozunu silib diqqət ilə ətrafa baxınız, hər kəs işləyir, çalışır, həyatdan nəfbərdar olur.

- Hər millətin özünəməxsus ana dili var ki, onun məxsusi malıdır. Ana dili millətin mənəvi diriliyidir, həyatının mayəsi mənziləsindədir. Ananın südü bədənin mayəsi olduğu kimi, ananın dili də ruhun qidasıdır, hər kəs öz anasını və Vətənini sevdiyi kimi, ana dilini də sevir.

1920-ci il aprelin 28-də Bolşevik-sovet-rus imperiyası Azərbaycanı işğal etdi, Cumhuriyyətimiz devrildi. Yeni sovet hakimiyyəti dövründə bir çox milli ziyalılar “köhnə rejimin nümayəndəsi” kimi təqib edilirdi. Eləcə də Firudin bəy Köçərli Gəncədə bolşeviklər tərəfindən həbs olundu və heç bir məhkəmə hökmü olmadan 1920-ci ilin yayında güllələndi. Onun öldürülməsi Azərbaycan maarifinə və milli düşüncəsinə ağır zərbə oldu. Tarixi qaynaqlar göstərir ki, sovetlərdə yer almış erməni millətçiləri tərəfindən həyata keçirilən bu qətl hadisəsi Azərbaycanın sovetlərdəki ən vəzifəli şəxsi olan, Köçərlini daim müdafiə edən Nəriman Nərimanovu bərk sarsıdıbdır, o, Köçərlinin güllələnməsinə fərman vermiş erməni məmuru öz əlləri ilə güllələmişdir.

Bax belə bir tarixçə.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)