İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Roza Cəfərxanovanın ömrünün sonlarında Nəriman Həsənzadənin “Pompeyin Qafqaza yürüşü” dramında oynadığı Hökmdar qadın obrazı təkcə Naxçıvan yox, ümumilikdə, ölkə səviyyəsində teatr aləmində səs salan bir obraz idi. 70 yaşlı Roza Cəfərxanova səhnədə özündən 30-40 yaş kiçik olanlarla eyni çeviklikdə hərəkət edir, yaşına uyğun olmayan plastika nümayiş etdirirdi...

Azərbaycan Respublikasının xalq artisti Roza Cəfərxanova 23 fevral 1927ci ildə Ordubad rayonunda anadan olub. On dörd yaşından dram dərnəyində çıxış edib. Orta məktəbi bitirdikdən sonra o vaxt Ordubadda yenicə açılmış Dövlət Dram Teatrına (1949-cu ilin əvvəllərində bağlanıb) aktrisa götürülüb.

Bu teatrda Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Arşın mal alan" (Asya), "O olmasın, bu olsun" (Gülnaz), "Ər və arvad" (Minnət xanım) operettalarında, Səməd Vurğunun "Vaqif" (Gülnar), Abdulla Şaiqin "Vətən" (Gözəl) dramlarının tamaşalarında oynayıb. 

Roza Heydər qızı Cəfərxanova 1948-ci ilin oktyabrından Naxçıvan teatrında işləyib. Aktrisa iki yüzdən artıq lirik, dramatik və komik rolda səhnəyə çıxıb. 

Dram əsərlərinin tamaşalarında Pəri ("Pəri cadu", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), Yetər ("Hacı Qəmbər", Nəcəf bəy Vəzirov), Cəvahir ("Nakam qız", Aleksandr Şirvanzadə), Ana ("Astana", Aleksandr Dudarev), Həyat ("Həyat", Mirzə İbrahimov), Pəri, Susanna, Dilbər, Sitarə, Sona, Solmaz, Yaxşı ("Solğun çiçəklər", "Aydın", "Sevil", "Nəsrəddin şah", "1905-ci ildə", "Od gəlini" və "Almaz", Cəfər Cabbarlı) səhnə obrazları aktrisanın daha uğurlu yaradıcılıq işləri sayılır.

Teatrda indi də yaşlı nəslin həvəslə danışdığı bir xatirə var. Hələ 1970-ci illərdə ölkənin rayonlarından birinə qastrola gedən Naxçıvan teatrı tamaşaçılar üçün bir faciə oynayır. Həmin tamaşada Roza xanım əzazil qadın obrazını canlandırır. Tamaşa qurtarandan sonra rayon ictimaiyyəti sənətkarlarla görüşəndə rayonun polis şöbəsinin rəisi Roza xanıma yaxınlaşıb deyir:

-Sizin ifanızda səhnədəki qadınla buradakı qadını müqayisə edəndə çaşdım. Mən tamaşaya baxarkən sizə o qədər nifrət etdim ki, iki dəfə əlimi tabel silahıma atıb sizi elə səhnədəcə güllələmək istəyirdim. Siz böyük sənətkarsınız!.

Əvvəldə qeyd etdiyimiz Nəriman Həsənzadənin “Pompeyin Qafqaza yürüşü” tamaşası Roza xanımın son tamaşasıdır. Bu tamaşa onun teatrdan həmişəlik getməsinə səbəb olur. Belə ki, Roza xanım bu tamaşada uğurlu premyeradan sonra növbəti ifalarda nə qədər çevik hərəkətlər etsə də, yaş özünü göstərirmiş. Yaddaşı sözünə baxmırmış. Bir gün bu tamaşanı növbəti dəfə izləyicilərə təqdim edəndə, səhnədə çaşır və replikanı düz vermir. Tərəf müqabili olan xalq artisti Rza Xudiyevə astadan: “Bahoo, korladım”, - deyir. Təbii ki, peşəkar aktyor olan Rza müəllim vəziyyətdən ustalıqla çıxır. Tamaşaçılar yaranan gərginliyi hiss etmirlər. 

Amma budan sonra Roza Cəfərxanova öz böyüklüyünü və tamaşaçı nəzərində sevimli aktrisa nüfuzunu qorumaq üçün ərizə yazıb işdən çıxır. O istəmirdi ki, bir zaman tamaşaçıların sevimlisinə çevrilən aktrisa varlığı qədər sevdiyi səhnədə onların qarşısında pis vəziyyətə düşsün!

Aktrisa 18 may 2010-cu ildə vəfat edib. Bu gün onun anım günüdür.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Güllü Mustafayeva əslən Şamaxıdandır. 1902-ci il Şamaxı zəlzələsindən sonra Güllü Mustafayevanın atası Hacı Naim Mustafa ailəsi ilə Türkmənistanın Cərcou şəhərinə köçüb. O, 1919-cu il 29 noyabrda həmin şəhərdə anadan olub. Anası Nabat xanım Seyid Əzim Şirvaninin nəslindən olub. 1927-ci ildə Hacı Naim Mustafa vətənə qayıdıb, ailəsi ilə Türkmənistandan Bakıya, İçərişəhərə köçüb.

Güllü Mustafayeva 1938-ci ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikumunu bitirib. Rəssam öz yaradıcılığında ən müxtəlif janrlara müraciət edib. Tematik tablolar və portretlər yaradıb: "Leyli və Məcnun məktəbdə" (1941), "Professor Y. Musabəyovanın portreti" (1957), "Paris. Rəssamlar meydanı" (1961). Güllü Mustafayevanın peyzaj janrında çəkdiyi rəsmlər emosional ifadəliliyi ilə seçilib.

1947-ci ildə yaratdığı "Məhsəti Gəncəvi" portreti rəssamın yaradıcılığında xüsusi yer tutub. Güllü Mustafayeva bu əsərdə bir neçə məsələni ustalıqla həll edib. Şairənin geyimi, otağın quruluşu, interyer ənənəvi şərq mədəniyyətini düzgün əks etdirib. Güllü Mustafayevanın qızı musiqişünas Zemfira Qafarova anasının Məhsəti Gəncəvi ilə bağlı əsəri haqqında deyir: "Onun vizit kartı — öz üzünün cizgilərindən istifadə edərək, yaratdığı XII əsrin şairəsi Məhsəti Gəncəvinin portreti idi"

Güllü Mustafayevanın yaradıcılığında uşaq portretləri xüsusi silsilə — (məsələn, "Bizim uşaqlar" silsiləsi) təşkil edir. 1973-cü ildə "Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı", 4 mart 1992-ci ildə isə "Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı" adına layiq görülüb. Əsərləri Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyində və Azərbaycan Dövlət Şəkil Qalereyasında saxlanılıb.

G.Mustafayevanınərsəyə gətirdiyisüjetlitablovə portretəsərləriarasında "Mirzə FətəliAxundovunevində axtarış" (1938), "Balacamusiqiçi" (1938), "Nizamiqocaaşığı dinləyir" (1941), "Leylivə Məcnunmədrəsədə" (1941), "MəhsətiGəncəvininportreti" (1947), "Pambıqçı BəstiBağırovanınportreti" (1950), "MəcnununLeylininməzarı üzərində ölməsi" (1952), "Professor, oftalmoloqUmnisə Musabəyovanınportreti" (1957) başqalarını qeydetməkolar.

Rəssamınyaratdığı portretlərqalereyasınanəzəryetirdikdə  incəsənətxadimlərinin, tibbalimlərinin, müxtəlifpeşə sahiblərininyaddaqalanbədiisurətlərqalereyasını görməkolar. RəssamXIIəsrdə yaşamış, məşhurrübailərustadı, şairMəhsətiGəncəvininportretinisondərəcə ustalıqlaişləyib. O, axtarışlarapararaq, obrazı yaradarkənənincə detallaravarmış, sondauğurlubədiitəsirqüvvəsinə malikəsəryaratmışdır.

G.Mustafayevanınmənzərə əsərlərindən "Xaçmazmənzərəsi" (1944), "Qubamənzərəsi" (1945), "Dilican. Etüd" (1945), "Şuşamənzərəsi" (1948), "Qusarmənzərəsi" (1952), "Qubamənzərəsi" (1957), "Buzovna. Etüd" (1968)  və başqalarını qeydetməkolar. Rəssamınmənzərə əsərlərininadlarınadiqqətyetirdikdə onun  ölkəmizindilbərguşələrinə necə yaradıcı məhəbbətlə bağlandığını və ilahininbəxş etdiyitəbiətgözəlliklərinirənglərinsirlidiliilə təxəyyülündənsüzərəktamaşaçısına çatdırmaqistədiyiniduymaqolar.

Rəssam 1960-cı ilFransasəfərindən  "Rəssamlarmeydanı", "Paris, Operateatrı", "Eyfelqülləsi", "Meton şəhəri", 1961-ciilTunissəfərindən  "Ərəbqızı Lətifə", "Tunisliməktəbli", "Qabesalı qadın", "Qoca", "Kasıbərəb", 1962-ciilMacarıstansəfərindən "Budapeştdə küçə", "Macaraktrisası", "Budapeştliqız", "Dunaysahillərində" və başqaəsərləriniyaratmışdır. G.Mustafayevagərginyaradıcılıqvə ömüryolukeçib.

Rəssam18 may 1944-cü ildə Bakıdavəfatedib. Bugünonunanımgünüdür.

Allahrəhməteləsin!

“Ədəbiyyatvə incəsənət”

(18.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Onun Musiqili Komediya Teatrında işlədiyi vaxt Şəmsi Bədəlbəylinin teatrdan getdiyi vaxta təsadüf elədi. Teatrda tənəzzül başlamışdı. Ofeliya qabiliyyətli olduğunu göstərə bildi, amma istedadını tam təqdim etmək imkanı düşmədi əlinə. Qabiliyyət istedada keçir, istedad kamilliyə. Bu pillə Həsənağa Turabovda, Səməndər Rzayevdə, Məlik Dadaşovda sürətlə çıxdı, amma Ofelya Aslanda yarımçıq qaldı. Maraqlı obrazlar oynadı, heç bir fəxri adı olmadı, izi qalmadı”.

(Teatrşünas İlham Rəhimli)

Ofeliya Aslan 27 yanvar 1939-cu ildə Bakıda doğulub. Kiçik yaşlarından qəlbində səhnəyə məhəbbət bəsləyən Ofeliya Abbasqulu ağa Bakıxanov adına Quba Dövlət Dram Teatrında, Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında işləyib. 1963-cü ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrının xorunda oxuyub.

 1965–1968-ci illərdə isə Abdulla Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrında aktyor kimi fəaliyyət göstərib. 1968-ci ildən ömrünün sonuna qədər Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında aktrisa olub (qısa fasilələrlə).

Aktirsa Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti) Musiqili komediya aktyorluğu fakültəsində qiyabi təhsil alıb. Son illər Ofeliya Aslan Əfqanlı kimi çıxış edib.

Ailə və sənət dostları olan aktyor Novruz Qartal Ofeliya Aslan haqqında danışır ki, Ofeliya onun həm iş yoldaşı, həm də ən yaxın dostu olub:

 “Teatrda, bəlkə də yeganə aktrisa idi ki, heç vaxt onun kiminsə barəsində dedi-qodu etdiyini, qeybətləşdiyini görməzdik. Aktrisalar arasında hər zaman qalmaqallar, dedi-qodular olur, axı. O vaxtlar truppa müdiri idim və kimin hansı xasiyyətdə olduğunu gözəl bilirdim.

Ofeliya sakit, başıaşağı, öz işi ilə məşğul olan aktrisa idi. Dəfələrlə Ofeliya xanımla rayonlarda qastrol səfərlərdə olmuşduq. Rayon camaatı onu o qədər sevirdi ki, qaldığımız mehmanxananın qabağında növbə çəkirdilər.

O deyirdi, Ofeliya Aslanı evimə mən qonaq aparacam, bu deyirdi, mən qonaqlıq verəcəm. Özünü sevdirən qadın idi. Mən onunla ən gözəl tamaşalarda tərəf müqabili olmuşam. “Hicran” tamaşasında, o, Çarlistonu oynayırdı, mən də Balaəmini. Məni də elə o tamaşadan sonra “Balaşka” deyə çağırırdı”.

O, keçmiş SSRİ-nin müxtəlif şəhərlərində qastrol səfərlərində olub. Moskvanın Operetta teatrında tamaşaya qoyulmuş R. Hacıyevin "Mama, ya jenyus" əsərində Bibixanım rolunda çıxış edib.

Azərbaycan televizyasının bir sıra teletamaşalarında yaddaqalan rollar oynayıb. Mozalan Satirik Kinojurnalının bir neçə nömrəsində çəkilib. Aktrisa 54 il teatrda çalışıb. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.

Əsas rolları

"Musiqili Komediya Teatrı"

- Ev bizim, sirr bizim (N. Gəncəli) — Aytən

- Durna (S. Rüstəm) — Lalə

- Seyindik qız axtarır (Ş. Qurbanov) — Sevər

- Olmadı belə oldu belə (Ş. Qurbanov) — Matan

- Həyətim mənim həyatım mənim (Cahangir Məmmədov və Əşrəf Abbasov) — Cenni

- Həmişəxanım (S. Qədirzadə) — Diləzbər

- Arşın mal alan (Ü. Hacıbəyli) — Telli

- Məmmədəli kurorta gedir (A. Zeynallı) — Şəfa

Filmoqrafiya

- Aktrisanın təbəssümü (film, 1974)

- Xoşbəxtlik qayğıları (film, 1976)

- Adı sənin, dadı mənim (film, 1980) (tammetrajlı televiziya tamaşası) (Aztv)

- Yol əhvalatı (film, 1980)

- Evləri köndələn yar (film, 1982)

- Sevdagül və Şarlotta (film, 1986)

- Ayrılıq imiş (film, 2008)

Aktrisa 18 may 2010-cu ildə 2-illik xəstəlikdən sonra 71 yaşında ürək tutmasından dünyasını dəyişib. Yasamal qəbiristanlığında dəfn olunub.

Bu gün onun anım günüdür.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.05.2026)

16 may saat 17:00-da Bakı Dövlət Universitetində Türk dünyasının musiqi brendi, Türk mədəniyyəti və irsinin səfiri olan dünyaşöhrətli “TURAN” ansamblının musiqili mühazirəsi baş tutacaq.

Konsert Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu tərəfindən təşkil olunur və Azərbaycan Respublikasının Müstəqillik Gününə həsr edilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, ansamblın unikal müəllif formatında təqdim olunan çıxışları türk xalqlarının folklor sənətinin, mədəniyyətinin, musiqisinin və ənənəvi musiqi alətlərinin təbliğinə yönəlib. “TURAN”ın musiqili mühazirələri melodiyaların dərin maarifləndirici məzmunla harmoniya təşkil etdiyi xüsusi yaradıcılıq məkanıdır.

Proqram çərçivəsində ansambl üzvləri yalnız musiqi əsərlərini ifa etməklə kifayətlənməyəcək, eyni zamanda qrupun yaranma tarixi, milli geyimlərin xüsusiyyətləri, ənənəvi musiqi alətlərinin mənşəyi, onlarla bağlı rəvayətlər və hazırlanma incəlikləri barədə ətraflı məlumat verəcəklər. Hər bir əsər onun bədii və mənəvi məzmununu açıqlayan dolğun izahlarla müşayiət olunur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.05.2026)

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

Şəki-Zaqatala Regional Mədəniyyət İdarəsinin və Şəki Regional Turizm İdarəsinin dəstəyi, Mirzə Fətəli Axundzadə adına Mədəniyyət Mərkəzinin tabeliyində fəaliyyət göstərən “Narınqala” Folklor evinin, “Şəkifest” komandasının təşkilatçılığı ilə “Bahar festivalı” adlı sərgi keçirilib.

“Narınqala” Folklor evində təşkil olunan sərgidə Şəki-Zaqatala Regional Mədəniyyət İdarəsinin rəhbərliyi və əməkdaşları, Şəki Regional Turizm İdarəsinin və KOB-un rəhbərliyi, mədəniyyət işçiləri, şəhər ictimaiyyəti və şəhərə təşrif buyurmuş turistlər iştirak edib.

Sərgidə toxuma, tikmə, rəsm, bəzək əşyaları və müxtəlif milli suvenirlər nümayiş etdirilib. Qonaqlar hər bir əl işinin yaranma tarixi və hazırlanma texnikası ilə maraqlanıb, sənətkar xanımlarla həmsöhbət olublar.

Tədbirdə çıxış edən Şəki-Zaqatala Regional Mədəniyyət İdarəsinin və Şəki Regional Turizm İdarəsinin rəhbərləri bu cür festivalların bölgənin turizm cəlbediciliyinin artırılmasında mühüm rol oynadığını vurğulayıblar.

Bildirilib ki, xanımların əl işləri yerli və xarici turistlər üçün böyük maraq doğurur və bu kimi təşəbbüslər dövlət tərəfindən daim yüksək qiymətləndirilir və dəstəklənir.

Sərginin təşkilində əsas məqsəd evdar və yaradıcı xanımların əl işlərini nümayiş etdirərək onlara iqtisadi və mənəvi dəstək olmaq, unudulmaqda olan sənətkarlıq növlərini gənc nəslə tanıtmaq, eləcə də Şəki və ətraf bölgələrin zəngin sənətkarlıq ənənələrini turistik dəyər kimi ön plana çıxarmaqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.05.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Ermənistanda iyunun 7-nə təyin edilmiş parlament seçkiləri yaxınlaşdıqca, siyasi arenada gərginlik pik həddə çatır. Bu mübarizə artıq sadəcə ideologiyaların deyil, həm də ağır təhqirlərin, «agent» damğalarının və ən maraqlısı, illərdir müzakirə edilən «mənşə» iddialarının savaşına çevrilib.

Bu gərgin atmosferin mərkəzində dayanan Robert Köçəryan və Nikol Paşinyan qarşıdurması fonunda gündəmi zəbt edən əsas məqamları təqdim edirik:

2026-cı ilin iyun seçkiləri Nikol Paşinyan üçün hakimiyyəti qorumaq, Köçəryan rəhbərliyindəki müxalifət üçün isə revanş götürmək şansıdır. Paşinyan seçiciləri "sülh və müharibə" arasında seçim etməyə çağırsa da, müxalifət onu "milli maraqları satmaqda" ittiham edir.

 Şayiə, yoxsa Gizli Həqiqət?

Ermənistan daxilindəki siyasi çəkişmələrdə ən çox istifadə edilən "silahlardan" biri Robert Köçəryanın mənşəyi ilə bağlıdır. Bu iddialar hətta Ermənistan parlamentinin tribunasından belə səsləndirilib.

  İddialara görə, Robert Köçəryan 1954-cü ildə Azərbaycanın Daşkəsən rayonunda doğulub. Onun anası Emma Ohanyanın həmin vaxt Daşkəsəndə müəllimə işlədiyi bildirilir.

 Şayiələrdə Köçəryanın bioloji atasının Daşkəsəndə rəhbər vəzifədə çalışmış bir azərbaycanlı (adlar arasında Məmməd Məcidov və ya yerli partiya komitəsinin rəsmiləri çəkilir) olduğu iddia edilir.

  Rəsmi bioqrafiyada atası kimi göstərilən Sedrak Köçəryanın isə Robert doğulduqdan sonra Emma ilə evləndiyi və ona öz soyadını verdiyi deyilir.

 Bu iddia Ermənistan cəmiyyətində ona görə bu qədər populyardır ki, Köçəryanın azərbaycanlılara qarşı nümayiş etdirdiyi hədsiz nifrətin və Xocalı soyqırımındakı rolunun kökündə məhz bu "travma"nın (mənşəyini gizlətmək və özünü "əsl erməni" kimi sübut etmək cəhdi) dayandığı vurğulanır.

Təhqirlər "Dueli": Hambal, agent və dərman məsələsi

Seçki marafonunda Robert Köçəryan Paşinyana qarşı leksikonunu xeyli sərtləşdirib:

 Köçəryan Paşinyanı Türkiyə və Azərbaycanın maraqlarına xidmət etməkdə günahlandırır.

  Paşinyanın emosional çıxışlarına cavab olaraq Köçəryan jurnalistlərə müsahibəsində onun psixi durumuna işarə edərək, "yəqin dərmanlarını içməyi unudub" deyə kinayə edir.

 Köçəryan Paşinyanın idarəçilik üslubunu və keçmişini aşağılamaq üçün onu tez-tez küçə siyasətçisi və aşağı təbəqənin təmsilçisi kimi qələmə verir.

Ermənistanda seçki yolu ideoloji müzakirələrdən daha çox şəxsi qərəzliklərdən keçir. Köçəryanın azərbaycanlı atası ilə bağlı iddiaların yenidən gündəmə gəlməsi, əslində ölkədəki siyasi elitanın nə qədər çıxılmaz vəziyyətdə olduğunun göstəricisidir. İyunun 7-də erməni seçicisi ya "hambal" dedikləri Paşinyanı, ya da mənşəyi şübhə altına alınan "general" Köçəryanı seçməli olacaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.05.2026)

 Ülviyyə Əbülfəzqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

Bəzi insanlar var ki, onlar öz gələcəyini, öz xoşbəxtliyini, öz arzularını Vətənin xoşbəxtliyinə, Vətənin azadlığı naminə fəda edirlər.

Belə insanlar öz canlarını, qanlarını belə bu yolda fəda etməkdən çəkinmirlər.

Bilirlər ki, bu yolda ölüm var, amma yenə bu yolda qorxmadan addımlayırlar.

Azərbaycanın belə igid oğulları tarix boyu var olmuşdur və var olacaqdır da.

Abbas Səhhətin unudulmaz misraları deyəcəklərim üçün gözəl poetik bəzəkdir:

Vətən – əcdadımızın mədfənidir,

Vətən – övladımızın məskənidir.

Vətənin sevməyən insan olmaz,

Olsa, ol şəxsdə vicdan olmaz.

Vətən yolunda Şəhid olan qəhrəman oğullarımız həmişəyaşarlar siyahısında yer alanlardır.

Onlar öz qanları və canları ilə bu qəhrəmanlıq dastanlarını yazanlardır.

Şəhidlik anlayışının kökü qədim tarixə malikdir. Şəhidlik anlayışı bizim kimliyimizin əsasıdır.

44 günlük müharibədə də biz "Dəmir yumruğa" çevrilib Vətənin azadlığı uğrunda əsl şücaət göstərdik. Dünyaya Azərbaycanın qədim tarixi və müqəddəs torpaqlarının yalnız ona məxsus olduğunu bəyan etdik.

Bu Ali Baş Komandanın və müzəffər ordumuzun "Şər" üzərində möhtəşəm və unudulmaz qələbəsi idi.

Qəhrəmanlıq, igidlik bizə valideynlərimizdən miras ötürülür və canımıza, qanımıza hopur.

 Azərbaycanın qəhrəman, unudulmaz, əbədiyaşar igid oğullardan biri də öz canını, qanını Vətən üçün qurban verən Şahlar Əvəz oğlu Şükürovdur.

Şahlar Əvəz oğlu Şükürov 1952-ci ilin may ayının 17-də Kəlbəcər rayonunun Zülfüqarlı kəndində doğulmuşdur. Məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutuna (indiki İqtisad Universiteti) daxil olmuşdur.

1972-ci ildə Ş.Şükürov Sovet Ordusu sıralarında hərbi xidmətə çağırılmışdır. Ordu sırala­rından tərxis olunduqdan sonra Bakıdakı islah-əmək müəssisələrinin birində işləmişdir. Sonra fəaliyyətini Ucar rayon Daxili İşlər Şöbəsində davam etdirmişdir.

1986-cı ildə Ş.Şükürov Rostov Ali Polis Akademiyasını bitirmişdir. 1987-ci ildə Zərdab rayon DİŞ-də əməliyyat işləri üzrə rəis müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir. Polis mayoru rütbəsi almışdır.

Ş.Şükürov tez-tez qaynar nöqtələrdə olur, erməni yaraqlılarına qarşı aparılan əməliyyatlarda fəal iştirak edirdi. 1990-cı il iyul ayının 11-də hərbi qulluqçuların müşayiəti ilə Tərtər-Kəlbəcər yolu ilə hərəkət edən maşın karvanı Ağdərə ərazisindən keçərkən, düşmənin qəfil hücumu ilə rastlaşdı. Ş.Şükürov bu qeyri-bərabər döyüşdə onlarla erməni faşistini məhv etdi və özü də qəhrəmancasına şəhid oldu.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 8 oktyabr 1992-ci il tarixli 264 saylı Fərmanı ilə polis mayoru Şükürov Şahlar Əvəz oğluna (ölümündən sonra) "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.

Ailəli idi. İki övladı yadigar qalıb.

Ş.Şükürov Kəlbəcər rayonunun Zülfüqarlı kəndində dəfn edilmişdir.

Zərdab rayonunda Ş.Şükürov adına küçə var. Rayondakı məktəblərin birinə Qəhrəmanın adı verilmişdir.

Bəli, yaşasaydı mayın 17-si öz ailəsi ilə doğum gününü qeyd edəcəkdi, amma Vətən sevdası onun ömrünü aldı.

Bu sevgi, bu igidlik onun ömrünü qısaltdı.

Şəhidin ömür-gün yoldaşı Elmira xanım Şahlar Şükürovla bağlı xatirələrində söyləyir ki: Şəhidin anası oğluna söyləyib ki, oğul, təhlükəsiz yollardan keç, amma atası da anında bildirib ki, sonra desinlər Şahlar qorxaqdı, Murov yollarından keçmir.

Şahlar Şükürov, əlbəttə, qorxunu çoxdan dəfn etmişdir, elə yollarda da Şəhid oldu".

Şəhidin atası el ağsaqqalı Əvəz Şükürov müsahibələrin birində sarsılmadan söyləyib ki: " Mən düşmən qarşısında heç əyilməmişəm və əyilməyəcəyəm.

Mənim övladlarım, nəvələrim, nəslim torpağın yolunda canından keçməyə həmişə hazırdır".

Şəhidin bacısı Tahirə Şükürova Milli Qəhrəman Rafiq Nəsrəddinovun adını daşıyan 39 nömrəli tam orta məktəbdə illərdir direktor vəzifəsini icra edir. Azərbaycan Dövlət Himni oxunarkən gözlərində həmişə  qürur doğulur və  bu baxış Vətən sevgisinin qandan gəldiyinin isbatıdır.

Şəhidlərimiz Vətən var olduqca var olacaq.

Şəhidlər ölməz, Vətən bölünməz!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Gün gələcək görəcəksən, qiyamətdə, qiyamətdir.

Namaz qılmaq, səcdə etmək, Allaha bir itaətdir.

Tanrı bizi xəlq eyləyib, təbib nədir, loğman nədir.

Dərdimizə çarə varsa, İlahidən şəhadətdir.

Etibar Vəliyev (“Sev Allahı”)

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü Etibar Vəliyevin doğum günüdür.

Bu ad sizə tanış gəlmədisə tanışlıq verək.

Etibar Vəliyev 1963-cü il mayın 16-da Lənkəran rayonunun Ləj kəndində anadan olub. 1978-ci ildə Lənkəran rayonunun Ləj kənd məktəbini bitirib. 1978–1981-ci illərdə Bakı Plan-Uçot Texnikumunda "kənd təsərrufatı istehsalatında mühasibat uçotu" ixtisası üzrə təhsil alıb. 1981–1983-cü illərdə hərbi xidmətdə olub. 1986–1992-ci illərdə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Akademiyasında "Kənd təsərrufatının iqtisadiyyatı və təşkili" ixtisası üzrə təhsil alıb, iqtisadçı ixtisasına yiyələnib.

1986–1988-ci illərdə Lənkəran rayonunun "Puşkin", "Oktyabrın 60 illiyi" sovxozlarında iqtisadçı və 1988–1998-ci illərdə Lənkəran "5 №-li çay fabriki"ndə baş mühasib işləyib. 1998–2001-ci illərdə Lənkəran Dövlət Universitetində "İqtisadiyyatın əsasları" fənnini tədris edib. 1998–2019-cu illərdə Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinin 9 saylı region üzrə Dövlət Əmək Müfəttişliyində baş məsləhətçi — baş əmək müfəttişi vəzifəsində çalışıb.

2019-cu ildə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi naziri Sahil Babayevin əmri ilə Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinin Lənkəran-Astara regional şöbəsinin (Astara, Cəlilabad, Lerik, Lənkəran, Masallı və Yardımlı) rəisi vəzifəsinə təyin olunub. 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncama əsasən, dövlət qulluğunda səmərəli fəaliyyətinə görə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif olunub.

Məktəb illərindən bədii yaradıcılıqla məşğul olub. Yüzlərlə müxtəlif şeirlərin müəllifidir. İlk şeiri indiki "Lənkəran" qəzetində çap olunub. 2006-cı ildən "Məşəl" ədəbi-bədii, elmi-publisistik jurnalında məsul katib, 2018-ci ildən isə baş redaktor müavini kimi fəaliyyət göstərib.

2007-ci ildə "Məşəl" ədəbi-bədii, elmi-publisistik jurnalının nəşrə başlamasının 5 illiyi munasibəti ilə "Həsən bəy Zərdabi" mükafatı ilə təltif edilib. 2007-ci ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin, 2008-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

2017-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin "Azərbaycan Yazıçılar Birliyi üzvlərinin yaradıcılıq şəraitinin yaxşılaşdırılması tədbirləri haqqında" 2007-ci il 12 mart tarixli 2023 nömrəli sərəncamına əsasən 1 illik xüsusi təqaüdə, 2018-ci ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Fəxri Fərmanına, 2019-cu ildə isə ədəbi fəaliyyətinə görə Rəsul Rza adına beynəlxalq mükafata layiq görülüb.

Kitabları

1. "Görüşə Gəl" (şeirlər)

2. "Baxmağa Dəyər" (şeirlər)

3. "Mənim Duyğum" (şeirlər)

4. "Ürəyimdə döyünən vətən" (şeirlər)

5. "Analı dünyam" (şeirlər)

6. "Azərbaycanda multikulturalizm və onun Lənkəran qaynaqları" (həmmüəlliflə)

Mükafatları

- Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin "Həsən bəy Zərdabi" mükafatı

- Azərbaycan Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Fəxri fərmanı

- Azərbaycan Beynəlxalq Rəsul Rza mükafatı

- Azərbaycan "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı

Allah xeyirli ömür nəsib etsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.05.2026)

Pnar Yusifli,

Naxçıvan televiziyasının əməkdaşı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəşər sivilizasiyasının ilkin mədəniyyət ocaqlarından hesab olunan Naxçıvan torpağı hər daşı, qayası ilə xalqımızın zəngin tarixi, elmi və mədəni irsini formalaşdıran ulu diyardır. “Şərqin incisi” adlanan bu yurda dünya şöhrəti qazandıran bir sıra amillər var ki, bunlar sırasında qədim, tarixi əsrlərə dayanan abidələr xüsusilə seçilir. Belə abidələrdən biri “Əshabi-Kəhf Ziyarətgahı” Dini-Mədəni Abidə Kompleksidir.

Naxçıvan şəhərindən təqribən 12 kilometr məsafədə yerləşən dini ziyarətgah yaxınlıqdakı Haçadağ və Nəhəcir dağlarının arasında hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 1665 metr yüksəsklikdə yerləşir.  Qədim tarixinə və quruluşuna görə bu müqəddəs yer dini ziyarətgah hesab olunur. Əshabi-Kəhf ziyarətgahı demək olar ki, artıq dünyada tanınan bir məkana çevrilib. Hər il bu ziyarətgaha minlərlə  qonaq gəlir.

Əshabi-Kəhf adının mənası “yeddi yatan adam”, ərəb dilində isə “mağara adamları” mənasına gəlir. Qurani-Kərimin “əl-Kəhf” surəsində - Allaha iman etmiş bir qrup gəncin düşmənlərdən qorunmaq üçün 300 ildən çox bir müddətdə sığındıqları bir mağaradan bəhs edilir.

Rəvayətə görə, Roma imperatorluğu dövründə bir-birini tanımayan bir qrup gənc gizli şəkildə təkallahlılığa inanır və ibadət edirmiş. Onlar insanların məruz qaldığı zülm və haqsızlıqlara susmur, inanclarını çəkinmədən yaymağa çalışırdılar.

Günlərin birində Roma imperatoru Dağ Yunus xalqın qarşısına çıxdığı zaman bu gənclər də həqiqəti insanlar arasında yaymaqla məşğul idilər. İmperator dərhal göstəriş verir ki, bu gənclər üç gün müddətində yollarından dönüb bütlərə sitayiş etməsələr edam olunacaqlar. Çünki imperator dərhal edam hökmünün verilməsinin xalq arasında böyük səs-küy yaradacağından ehtiyat edirdi.

Gənclər bu zülmə boyun əyməyərək şəhərdən qaçır və yaxınlıqdakı bir mağaraya sığınırlar. Rəvayətlərdə onların yeddi nəfər olduğu, yanlarında isə bir çoban itinin də olduğu söylənilir. İt onları addım-addım izləyir. Nə qədər qovmağa çalışsalar da, it geri çəkilmir. Deyilənə görə, Allahın izni ilə it dilə gələrək belə deyir:

— Mən də şahın zülmündən qaçıram.

Beləcə, gənclər itlə birlikdə mağaraya sığınaraq biraz yataraq dincəlmək və daha sonra təhlükəsiz bir yerə getmək qərarına gəlirlər. Lakin onların qısa hesab etdiyi bu yuxu düz üç yüz il davam edir. Oyandıqları zaman isə həyatın tamamilə dəyişdiyini görürlər. Ciblərindəki pullar artıq çox qədim dövrə aid idi. Yemək almaq üçün şəhərə gedən Vəzir Təmirxan çörək almaq istəyərkən insanlar onun puluna təəccüblə baxırlar. Ondan bu pulları haradan tapdığını soruşurlar. O isə pulların özünə aid olduğunu deyir. Şəhər əhli isə bildirir ki, bu sikkələr üç yüz il əvvəl hökm sürmüş Dağ Yunusun dövrünə aiddir.

Baş verənlərin adi hadisə olmadığını anlayan Vəzir Təmirxan gördüklərini insanlara danışır. Xəbər qısa zamanda şəhərə yayılır və maraq içində olan insanlar mağaraya doğru üz tuturlar. Vəzir yoldaşlarını xəbərdar etmək üçün hamıdan əvvəl mağaraya doğru qaçır.

Rəvayətə görə, mağaradakı gənclər baş verən möcüzənin insanlar tərəfindən öyrənildiyini anlayanda Allaha dua edib qeybə çəkilməyi diləyirlər. Allah da onların duasını qəbul edir və hamısı olduğu yerdəcə qeyb olur.

Bu hadisədən təsirlənən insanlar burada ilahi bir möcüzənin baş verdiyinə inanır və həmin vaxtdan etibarən mağaranı müqəddəs bir ibadət yeri kimi ziyarət etməyə başlayırlar.

Bəs görəsən “əl-Kəhf” surəsində adı zikr olunan mağaranın həqiqi yeri haradadır?

Bəziləri həmin mağaranın  Türkiyədəki Tarsus şəhərində, İordaniyadakı “Amman” yaxınlığında, Yunanıstan ərazisində, Romadakı “Katakomb” sərdabəsində,  İraqın “Nineva” şəhərində,  Azərbaycanın “Naxçıvan” ərazisində və sair kimi yerlərdə olduğunu iddia ediblər. Hətta, bu mağaranın  Qüdsdə olduğunu da iddia edənlər var.

Bir çox elmi mənbələr iki əsas yerin adını çəkir. Bunlardan biri Türkiyənin “Tarsus” şəhərində qədim adı  ilə desək “Efsus” adlanır. Bu barədə “Məsəlikul-Əbsar və Məmlikul-Əmsar” adlı kitabın 2-ci cildində Türkiyədəki “Efsus” mağarasına işarət edilib. İkinci məşhur yer isə  İordaniya ərazisində “Amman” yaxınlığında yerləşən “Raqim” mağarasıdır. Bu mağara daha qədim mağaradır. Adı da məhz Qurani-Kərimdəki “Əshabur-Raqim” sözündən götürülüb. Şərqşünas Klarmon Cano da mağaranın həqiqi yerinin burada olduğunu düşünür.  Hazırda həmin yerlərə də turist axını var və ziyarətgah kimi ziyarət edirlər.

Bəs Naxçıvan?

“Qurani-Kərim”də adı çəkilən Əshabi - Kəhf həqiqətənmi Naxçıvandadır?  Dünyanın ən qədim, ən müqəddəs  ziyarətgahlarından biri olan, Allaha, tək allahlığa inancın sığındığı yerlə, Əshabi-Kəhflə tanış olaq.

Müqaisə elədikdə mağaranın 2 dağın arasında yerləşməsi, quruluşu və təbii coğrafi şəraiti buranın ilkin yaşayış məskənlərindən biri olmasını söyləməyə əsas verir. Mağaranın divarlarındakı izləri açıq-aydın gözlə görmək mümkündür. Bu, sanki divara söykənmiş insan izləridir ki, onlara da “Yeddi kimsənə” deyilir. Mağaranın daxili yüksələn formada olmaqla, yuxarı tərəfdə, məscidə və “Cənnət bağına” çıxan yolun solundakı qayada deşik var. Bu deşikdən Türkiyə şəhərindəki “Tarsus”da da eynisi var. Eyni zamanda məscidin  ətrafında “Qara daş”ın və “Damcıxana”nın da olmasını qeyd edirik. Mağaradakı təbii sığınaqlar ayrı-ayrı otaqları xatırladır. Buranın təbii girişi çox çətin keçilə bilən, sürüşkən qayadan ibarətdir ki, bu da mağaradakıları düşmənlərin və vəhşilərin hücumundan qoruyurmuş. Mağarada bir neçə kitabə də var.

Həqiqətən də bu tipli və eyni adlı mağaraların sayı kifayət qədər çoxdur və bəziləri bir neçə əsr öncədən mövcuddur. Araşdırmaçı doktor Məhəmməd Hişam ən-Nəsan qeyd etmişdir ki, 40-a yaxın ölkədə “Əshabı-Kəhf” adlı mağara mövcuddur.

Bizə isə indi yalnız inanmaq, ziyarət etmək və bu inancı saf şəkildə qoruyub saxlamaq qalır. Naxçıvanda yerləşən bu müqəddəs mağaranı hər il minlərlə turist və yerli sakin ziyarət edir. Kimisi burada dua edir, kimisi də Allaha içindəkiləri pıçıldayır. 

Mağaranın içində dolaşdıqca insanın ağlında saysız suallar yaranır. Görəsən, doğrudanmı burada yüzillərlə davam edən ilahi bir möcüzə baş verib? Yoxsa əsrlər boyu insanların inancı bu məkanı müqəddəsləşdirib? Bəlkə də bu sualların dəqiq cavabı heç vaxt bilinməyəcək. Amma bir həqiqət var ki, Əshabi-Kəhf mağarasına gələn hər kəs buradan eyni hisslə ayrılmır. Kimisi daha çox inanaraq geri dönür, kimisi isə içində yeni suallarla. Buna hər kəs özü qərar verir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.05.2026)

Qulu Ağsəsin "Saat 6-nı gözləyirəm" kitabı çapdan çıxıb

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Milli İrsi Mədəni Tarixi Araşdırmalar (MİMTA) Fondunun nəzdində fəaliyyət göstərən "MİMTA Yayımları"nda tanınmış şair Qulu Ağsəsin "Saat 6-nı gözləyirəm" adlı esselər toplusu işıq üzü görüb.

Kitabda müəllifin daxili dünyasını, səmimi etiraflarını və qeyri-adi müşahidələrini əks etdirən müxtəlif mövzulu esselər toplanıb. Müəllif Qarabağ mövzusu, milli kimlik, sevgi və tənhalıq kimi məsələləri bəzən ironik, bəzən isə dərin fəlsəfi baxışla sorğulayır.

"Hər söz bir xatirədir. Hər xatirə bir yara... Və bəzən insan bütün ömrünü o yaraları sözlə sağaltmağa sərf edir..."

Qulu Ağsəs bu kitabda oxucunu öz yaddaşının dərinliklərinə aparır – uşaqlıqdan başlayan yol, şeirə çevrilən talelər, itirilmiş torpaqların ağrısı və susmayan daxili səs bu yazıların ana xəttini təşkil edir. Müəllifin qələmindən çıxan bu əsər sadəcə esselər toplusu deyil – düşüncəsini sözə çevirməyi bacaran bir insanın mənəvi gündəliyidir. Kitaba adını verən “Saat 6-nı gözləyirəm...” ifadəsi isə hər kəsin içində səssizcə gözlədiyi o xüsusi anın rəmzidir.

Həm poetik dilin incəliyini, həm də həyatın mahiyyətini axtaran oxucular üçün nəzərdə tutulan bu toplu müasir ədəbiyyatımızın dəyərli nəşr nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilir.

Kitabı "Litera" kitab evi və şəhərin digər kitab mağazalarından əldə etmək olar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.05.2026)