İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Obrazı böyüyündən-kiçiyindən asılı olmayaraq yaratmaq lazımdır. Baş rolla yaddaşlara yazılmaq asan məsələdir. Epizodik rolla bunu etməksə çətindir. Qısa zaçam kəsiyində özünü təsdiqləmək, tamaşaçı rəğbətini qazanmaq əlbəttə ki çətindir. Haqqında bəhs etdiyim aktrisa daha çx ikinci planda görünüb. Amma necə. Tanınaraq, fərqlənərək...

 

Quliyeva Şəlalə Şahvələd qızı 23 yanvar 1977-ci ildə Mingəçevir şəhərində anadan olub. 1995-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət və Mədəniyyət Universitetində dram-kino aktyor fakültəsinə daxil olub. Tələbə ikən sənət müəllimi, kursun rəhbəri Azər Paşa Nemətov nasir-dramaturq Elçinin "Ah, Paris…Paris!.." satirik komediyasınının Azərbaycan Akademik Milli Dram Teatrında tamaşasında rol alıb.

1996-cı ildə Akademik Teatrın aktrisasıdır. Həmin ildən başlayaraq Şəlalə Şahvələdqızı yaşına və səhnə qabiliyyətinə uyğun rollar oynamağa başlayıb. 1999-cu ildə universitet təhsilini başa vurub. Həm dramatik, həm də komediya janrlı tamaşalarda müxtəlif rollar ifa edib.

 2011-ci ildə Moskvada Beynalxalq teatr məktəbinin aktyor sənəti üzrə ali kursunun məzunudur. 2004-cü ildə Gənclər, İdman və Turizm nazirliyi tərəfindən "İlin ən yaxşı aktrisası" nominasiyası üzrə mükafatlandırılıb. 9 may 2012-ci il tarixdə ona Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti fəxri adı verilib.

28 dekabr 2025-ci il tarixində Ən yaxşı qadın rolu ifasına görə Azərbaycan Kino Akademiyasının “Qızıl Pəri” – 2025 kino və tv üzrə peşə mükafatına laiq görülüb– “Əqrəb mövsümü. İki dünya bir olsa da”, İTV, ART Film Baku, 45’22”, 2025

 

Teatr səhnəsindəki rolları

- Elçin "Ah, Paris… Paris" – Gülbəniz

- B.Vahabzadə "Özümüzü kəsən qılınc" – Mələk

- Elçin "Mənim sevimli dəlim" -Şəfqət bacısı

- V.Rozov "Şadlıq sorağında" – Fira

- Elçin "Mənim ərim dəlidir" – Qız

- N.Xəzri "Burla Xatun" – Banuçiçək

- Ç.Aytmatov "Sokratın anma gecəsi" – Qız

- H.Həsənov "Brüsseldən məktublar" – Pianoçu

 

Filmoqrafiya

- Dəvətnamə (film, 2003)

- Yanmış körpülər (film, 2007)

- Akademik Yusif Məmmədəliyev (film, 2005)

- Bir dəfə Qafqazda (film, 2007)

- Kuklalar (film, 2009)

- Qayınana (serial, 2011) — Pərvin

- Şəbəkə (film, 2011)

- Qardaşdan yaxşısı yox idi (film, 2010) — Lətifə

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)

 

 

 

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Bəli, onda 17-ci il idi. Kinoda və teatrda yeni rolları olacaqdı, yarımçıq işləri də vardı. Bəzən yaşın fərqində olmursan. Düşünürsən, hələ sona çox var. Sabaha planlar qururdu. Amma yolu qırıldı. 17-dəcə qırıldı...

 

Təvəkkül Əliyev 1973-cü ildə İncəsənət İnistitutunun kino və dram aktyorluğu fakültəsini bitirdikdən sonra N. B. Vəzirov adına Lənkəran Dövlət Dram Teatrında aktyor kimi fəaliyyətə başlayıb. T. Əliyevin Lənkəran teatrının səhnəsində oynadığı ilk rol M. İbrahimovun "Yaxşı adam" pyesindəki Azər obrazı olub.

Daha sonra o, N. Xəzrinin "Sən yanmasan", İ. Əfəndiyevin "Mahnı dağlarda qaldı", N. Hikmətin "Bayramın birinci günü", H. Cavidin "Topal Teymur", S. Vurğunun "Fərhad və Şirin", Ə. Haqverdiyevin "Ağa Məhəmməd şah Qacar" və onlarla digər əsərlərdə Eldar, Nicat, Şadi bəy, Xirin, Alman zabiti, Rəşad, Sillerqut, İldırım Bəyazid, Fərhad, Mirzəqulu xan, Əjdər kimi yadda qalan obrazlar yaradıb.

 

Filmoqrafiya

- Yanmış körpülər (film, 2007)

- Cavad xan (film, 2009)

- 100 kağız (film, 2015)

- Bağışla, gələ bilmədim (film, 2015)

- Xəstə oruc (film, 2016)

- Məni iri planda çəkmə (2017)

 

O, səhnə fəaliyyəti ilə yanaşı rayonda keçirilən mədəni-kütləvi tədbirlərin təşkilində də yaxından iştirak edib. Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti Təvəkkül Əliyev 25 iyun 2013-cü ildə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib. 23 yanvar 2017-ci ildə qəflətən ürək tutmasından vəfat edib. Mərhum aktyor Bakıda Zabrat qəbiristanlığında dəfn edilib.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)

 

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

İnsan elə anlar yaşayır ki, gerçəkliyi qəbul etmək ürəyə ağır gəlir. Elə bil nəfəsin daralır, sinənə bir daş oturur. Və sən birdən öz-özünə fikirləşirsən: “Kaş bunların hamısı yuxu olaydı…”

Çünki yuxunun bir gözəlliyi var: oyandınmı, bitdi. O ağrı silinir, o səhnə dağılıb gedir.  Deyirsən " yaxşı ki yuxudur". O anlar sanki heç olmamış kimi yox olur...

Amma həyat yuxu deyil.

 

Həyat adamı elə yandırır ki, sonra “bağışlamaram” dediyin şeyləri belə bağışlamağa məcbur olursan. Əvvəl elə bilirsən, bağışlamaq qarşı tərəfi rahat buraxmaqdır.  Sonra anlayırsan: yox.Bağışlamaq özünü qurtarmaqdır.

Dəyərli şair Vahid Əzizin dediyi kimi, “əlvida”...

"Əlvida" demək bir söz deyilmiş. Bəzən insan “əlvida” deyir, amma ürəyi hələ də o yerdə qalır. Şəklinə baxmaqdan doymur, xatirənin içindən çıxıb gedə bilmir. Çünki dəyər elə-belə çıxıb getmir.  Sadəcə yarımçıq qalır. İnsan da məhz bu yarımçıq qalan yerdə ən ağır şeyi yaşayır: getmiş günlərə hələ də qapı saxlayır. Bəzən qəzəb düyün bağlayır, bəzən istək dilə gəlmək istəyir. Amma insanın içində bir səs də deyir: “Daha bəsdir…”

Və ən sonda insan yenə eyni cümləyə qayıdır:

Kaş baş verənlər yuxu olaydı…

Amma olmur.

Ona görə insan artıq yuxu istəmir. Unutmaq istəmir, sadəcə yanmaq istəmir.

Geri dönmək istəmir, sadəcə özünə qayıtmaq istəyir. Çünki bəzən ən böyük ayrılıq bir insandan yox, öz içindəki ümiddən ayrılmaq olur.

 

 

Bütün baş verənlər yuxu olaydı

(Vahid Əziz)

 

Sonuncu ümid də qırılmış itmiş,

Özünə yer tapmır sinəmdə ürək,

İndi anlayıram mümkünsüz imiş

Sənə birdəfəlik "Əlvida" demək

Həsrət nə təcnisdi, nə də bayatı,

Yazardım, gözümdən axıb-gedərdin,

Bütün baş verənlər yuxu olsaydı,

Yozardım, ömrümdən çıxıb gedərdin.

Xəyallar ürəklə küsü saxlayır,

İçimdə şübhələr vaxtı dəyişir,

Bir yannan qəzəblər düyün bağlayır,

Bir yannan istəklər söz güləşdirir.

Özün yarı yolda bu eşqi qoydun,

Ağaran saçlara dostlar şahidim,

Sən mənə bir doğru sözü qıymadın,

Mən sənə ömrümü ərmağan etdim.

İndi ürəyimdə bir parça daşsan,

İnsafım yol vermir sındıram-qıram

Hər şeyi hiyləsiz açıb-danışsan,

Müqəddəs sevgimə bağışlayaram.

Hələ də şəklindən doymayır gözüm,

Ömrümü puç edən Fələkmi çəkdi?

Görünür bu eşqə- "Əlvida" sözüm

Həyatla birlikdə deyiləcəkdi...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)

 

 

 

 

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

 

Bugünkü Maraqlı söhbətlərdə sizlərə qəhrəmanşəhidimiz Raquf Orucov barədə bir xatirəni təqdim edirəm. Müəllifi Elgün Gəncimsoydur.

 

Axşam idi. Otağın işığı yanmırdı. Çöldə elə soyuq idi ki, dodaqlar çatlayırdı. Hamımız sobanın başına yığışıb söhbət edirdik. Birdən söhbət ondan düşdü. Hər kəs bildiyi bir hadisəni xatırladı. “Varın verən utanmaz” deyərlər, kimin nə xatirəsi vardısa, dilə gətirdi.

 

Masada əyləşən kəşfiyyatçı dostum sanki danışmağa tərəddüd edirdi. Ancaq özünü saxlaya bilmədi. Çayını təzələyib bir qurtum içdi. Stəkanı ovcunda saxlayaraq arxada ikimərtəbəli əsgər çarpayısında dirsəklənib alaqaranlıq masamıza baxan yoldaşını əli ilə göstərdi və danışmağa başladı:

- Bunun da iştirak etdiyi bir döyüş tapşırığına getmişdik. Düşmən arxasına sızaraq tapşırığı uğurla yerinə yetirdik. Ancaq Ağdamın Yusifcanlı kəndi ərazisində düşmən bizi mühasirəyə aldı. Dəfələrlə döyüş manevrləri etsək də, vəziyyətdən çıxa bilmədik. Rabitə vasitəsilə çağırış etdik. Əlaqə alındı. Bizə atəş dəstəyi göstəriləcəyi bildirildi.O tərəfdə hər şey plan üzrə aparılırdı. Qarşıdurma xəttində rabitənin o başında olan komandirin göstərişləri ilə bütün proses dəqiqliklə idarə olunurdu. Artilleriya düşməni aldatmaq üçün qrupun tam əks istiqamətinə atəş açdı. Biz isə düşmənin gözləmədiyi yerdən qurdun sürüyə hücumu kimi sarsıdıcı basqı etdik və mühasirədən çıxdıq. Öz səngərlərimizə doğru hərəkət başladı. Səngərə atıldığım an qarşımdakı işıltılı gözlər birbaşa gözlərimin içinə baxdı. Palçığın içində idim. O, gözləri ilə gözümə baxıb alnını alnıma dirədi, sonra palçıqlı çiynimdən öpdü və soruşdu:

- İtkimiz yoxdur ki?

- Yox, hər şeyqaydasındadır, - dedim.

- Oğulsan. Mən sizin sağ qalmağınız üçün böyük məsuliyyətin altına girdim, - dedi və əlindəki qətifəni mənə uzatdı: - Üz-gözünü qurula, isti çay iç və dincəl.

O, bütün qrup üzvlərini eyni səmimiyyətlə, eyni doğmalıqla qarşıladı.

Sonra mən ondan kim olduğunu soruşdum. O qədər sadə və səmimi idi ki, gülümsəyərək dedi:

- Mən bu hərbi hissənin komandiriyəm, sizin də qardaşınız. Adım Raqufdur…

Bu, həmin Raquf Orucov idi.

Səmimi deyirəm, bəzən işğaldan azad olunmuş ərazilərdə ilk dəfə ayaq basdığım yerlərdə elə bilirəm onunla göz-gözə gəlirəm. O, əsl qəhrəman idi. Vətəni canından çox sevirdi. Bunu sübut etmək üçün yox, yaşadığı amalın həqiqət olduğunu dünyaya çatdırmaq üçün 2016-cı ilin Aprel döyüşlərində şəhadətə ucaldı.

Haqqı ödənilməz qəhrəman qardaşım – Raquf Orucov.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)

 

Təqdim edir: Könül, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Daimi rubrikamızda təqdim etdiyimiz növbəti məktub Mehman İmanovdandır. O, 1992-ci ildə Naxçıvan MR Kəngərli rayonu Şahtaxtı kəndində anadan olub. Həvəskar olaraq poeziyaya maraq göstəri. "Bəlkə də" adlı şeir kitabının müəllifidir.

Sən mənim

 

Mənim hicri təqvimim,

Səni görən gündən başlar.

Mənim məhərrəmlik ayım,

Sənsiz keçirdiyim aylar.

 

'Səni sevirəm' deməyim,

Mənim kəlmə-şəhadətim.

Sənlə görüşə gəlməyim,

Mənim həccə ziyarətim.

 

Sənə olan məhəbbətim,

"Nisa, furqan, rum surəsi"

Sənin Anan Məryəm ana,

Sənin yanın nuh gəmisi.

 

Mənimçün məkkə, Mədinə,

Sənin doğulduğun şəhər.

Mənim üçün 'məhşər günü'

Hicrin güc gələn gecələr.

 

Sən mənim 114 surəm,

Sən mənim 6000 ayəm,

Sən mənim beytül-məqdisəm,

Sən mənim kəbeyi-qibləm.

 

Eşqin üçün mübarizə,

Mənim ən böyük cihadım.

Qollarında son nəfəsim,

Mənim şəhidlik nicatım.

 

Hicr orucu bitdiyi gün,

Mənə Ramazan bayramı.

Sən dünyaya gəldiyin gün,

Mənimçün 'məvdil' axşamı.

 

Sən göylərdən enən mələk,

Sən tanrıdan niyaz kimi.

Səsin əzanın səsi tək,

Sənlə söhbət namaz kimi.

 

Gözlərindən axan yaşlar,

Zəmzəm bulağımdır mənim.

Sənin yanın 'ədən bağı'

Sən mənim son peyğəmbərim.

 

 

Naxçıvanda 

 

Dostum, əgər cənnət görmək istəsən,

Gəl gedək bircə gün qal Naxçıvanda.

Havası da məlhəm, suyu da məlhəm,

Dil açıb danışır lal Naxçıvanda.

 

Gəzmə diyar-diyar könlünə həmdəm,

Əhdinə vəfalı yar Naxçıvanda.

Nigarlar, həcərlər yurdu əzəldən,

İffət Naxçıvanda, ar Naxçıvanda.

 

Baharı bilinməz, qışı bilinməz,

Bir gündə dörd fəsil var Naxçıvanda.

Bağlarda çiçəklər ətirlənəndə,

Dağlarda ələnir qar Naxçıvanda

 

Batabat havasın gəl köksünə çək,

Cənnətin ətrini al Naxçıvanda.

Burda çinarlar da bar gətirəcək,

Güllərdən süzülür bal Naxçıvanda.

 

 

Utan

 

Bir gün bu şəhərdə üz-üzə gəlsək ,

Utan, ala gözlüm, özündən utan.

Özgələr oxşayan ipək telindən,

Əğyarın öpdüyü üzündən utan.

 

Sənsiz könül evim xaraba, viran,

Xəyalın tərk etmir fikrimi biran,

Sən əhdinə dönük, sən eşqi yalan,

Peymanın pozduğun sözündən utan.

 

Sən oldun bu məsum sevdaya qıyan,

İndi nə faydası ha ağla, ha yan,

Arada güzgünün önündə dayan,

Yad gözlərə baxan gözündən utan.

 

Keşişi sən oldun bu hekayətin,

Bilmədin Mehmanın qədir, qiymətin,

Alovu sönsə də bu məhəbbətin,

Kül altda gizlənən közündən utan.

 

Bu gecə yuxuda gördüm mən səni,

Yaman dəyişmişdi qüssə, qəm səni,

Dedin ki: "bağışla, sevirəm səni"

Utan, bələkdəki qızından utan.

 

Gözəl qız, heyifdir bu gözəlliyə.

 

Hüsnü camalına bir gün göz düşər,

Telini oxşarlar, ada söz düşər,

Deyirlər:"bəyaza ləkə tez düşər",

Gözəl qız, heyifdir bu gözəlliyə.

 

Azarsan sevdanın duman, çənində,

Bir zinət olmasa belə tənində,

Yaqutsan, qalarsan dülgər əlində,

Gözəl qız, heyifdir bu gözəlliyə.

 

Qanın kömürdən də qaradır sənin,

Bəlkə də ürəyin yaradır sənin,

Gözəllik başına bəladır sənin,

Gözəl qız, heyifdir bu gözəlliyə.

 

Bu yaşda qızların dumanlı başı,

Tale oyununda sən olma naşı,

İncidər, süzlərlər gözündən yaşı,

Gözəl qız, heyifdir bu gözəlliyə.

 

Odunu söndürmə, közünü qoru,

Sözə söz qoşarlar, sözünü qoru,

Çalış özündən də özünü qoru,

Gözəl qız, heyifdir bu gözəlliyə.

 

Sən qızıl balıqsan, dup-duru suda,

Aldanma qarmaqda bir tikə qurda,

Bir də görərsən ki, qalmısan torda,

Gözəl qız, heyifdir bu gözəlliyə.

 

İsməti itirmə, andını danma,

Hər eşqin odunda alışıb yanma,

Hər odlu baxışı məhəbbət sanma,

Gözəl qız, heyifdir bu gözəlliyə.

 

Gəl səndən kam alım bir bülbül kimi,

Çox naz eşq odunu eylər kül kimi,

Sən də solacaqsan bir gün gül kimi,

Gözəl qız, heyifdir bu gözəlliyə.

 

Atalar sözlərin düzün deyərmiş,

"Qızını döyməyən, dizin döyərmiş"

"Armudun gözəlin ayı yeyərmiş"

Gözəl qız, heyifdir bu gözəlliyə.

 

 

Rəssam gəl anamın rəsmini çək 

 

Rəssam gəl anamın rəsimini çək,

Könlünün qübarın, qəmini çəkmə.

Ancaq bənizinin gülüşünü çək, 

Kövrək gözlərinin nəmini çəkmə.

 

Çəkmə nur üzünün qırışlarını,

Elə çək, saçının ağı düşməsin.

Çəkmə qəmgin-qəmgin baxışlarını,

Elə çək nisgili, dağı düşməsin.

 

Ömrün baharında yorulub anam,

Elə çək payızı, qışı düşməsin.

Atam ölən gündən durulub anam,

Elə çək gözünün yaşı düşməsin.

 

Rəssam elə çək ki naxışlarını,

Bir ömür seyrinə dalım anamın.

Fırçanla dən düşən telinə toxun,

Rəsmindən ətrini alım anamın....

 

Çək, anam bizə laylay deyən vaxt,

Həmin o çağların, o günlərin çək.

Anamın yuxulu gözlərinə bax,

Anamın yuxusuz gecələrin çək.

 

 

Həsrətinə 

 

Hardan aramıza girdi, bilmədim,

Yəqin çox vermişəm üz həsrətinə.

Hicrin yıxmasaydı könül evimi,

Dözərdim yüz qızın, yüz həsrətinə.

 

Həsrətininlə necə getmisən yola?

Mən sağa çəkirəm, o gedir sola,

Qorxuram alışam mən bəxti qara,

Yalan eşqimizin düz həsrətinə.

 

Könlümə düzələr, döz deyənmirəm,

O boyda atəşə köz deyənmirəm,

Arada sən varsan, söz deyənmirəm,.

Yoxsam çökdürərdim diz həsrətinə.

 

Sənsiz nə həvəs var, nə taqət canda,

Ruhum bir yandadı, cismim bir yanda,

İnsaf et, arada vaxtın olanda,

Gəl, biraz yerimə döz həsrətinə.

 

Yayda əriməyir, qışda donmayır,

Suda boğulmayır, odda yanmayır,

Hərif tanımayır, dil də qanmayır,

Necə başa salım söz həsrətinə?!

 

Səndən vəfalıymiş hicranın sənin,

Sən getdin, o qaldı yanımda mənim,

Arada yuxuma gəlib, gözəlim,

Yel kimi can vermə, köz həsrətinə.

 

Ürəkdən silinmir, fikrimdən getmir,

Qurutsan qurumur, sulasan bitmir,

Bəlkə sən dil tapdin, məni eşitmir,

Qayıt gəl yiyə çıx öz həsrətinə.

 

 

 

Qocalır 

 

Zaman hərşeyi qocaldır,

Bəs özü niyə qocalmır?

Bələ də qocalsa yiyə,

Çıxmazlar deyə qocalmır.

 

İnsanın sözü, hörməti,

Ruhu, vicdanı qocalmır.

Sevdiyi qız qarı olur,

Eşqi, hicranı qocalmır.

 

Yer üzündə insanoğlu,

Göylərdə mələk qocalır.

Arzu, dilək cavan qalır,

Amma ki ürək qocalır.

 

Cahanın Rəbbi qocalmır,

Cümleyi-cahan qocalır.

Tutun, saxlayın zamanı,

Qocalır, anam, qocalır...

 

 

Ay Arazın o tayından baxan qız,

 

Ay o taydan qəmli-qəmli baxan qız,

Ətrini gətirir yel mənə sarı.

Özünü Arazın sularına at,

Qoy səni gətirsin, sel mənə sarı.

 

Mən elə bilirəm sevgi naməsi,

Sulara atdığın daş mənə sarı. 

Urmu qurumasın, Araz qurusun,

Yüyürüb gələsən kaş mənə sarı.

 

Səsim sənə çatır, əlim çatmayır,

Nə yaxın kimisən, nə uzaq kimi.

Hicab camalına elə yaraşır, 

Gəlinlik libasında duvaq kimi.

 

Ay Arazın o tayından baxan qız,

Eşqin şərabından içə bilmirik.

Bir bulud altında islansaq da biz,

Bir çayı adlayıb keçə bilmirik,

 

Cismim bu taydadı, ruhum o tayda,

Para-para etdin sinəmi, Araz.

Qara keşik kimi girdin araya,

Ayırdın əslini, Kərəmi, Araz.

 

Kaş ki, qızıl balıq yanıma gələ,

Deyə ki nə arzu dilərsən dilə,

Deyərdim ya məni o taya apar,

Ya da ki, bu taya səni gətirə,

Ay Arazın o tayından baxan qız.

 

 

Bir daha sevmərəm, sevmərəm səni.

 

Təzədən dünyaya gəlsək, gözəlim,

Bir daha sevmərəm, sevmərəm səni.

Bu qədər istirab bəsimdi mənim,

Bir daha sevmərəm, sevmərəm səni.

 

Tanrının yazığı gələrsə bizə,

Başqa bir zamanda etsə möcüzə,

Yenidən doğulsaq, gəlsək üz-üzə,

Bir daha sevmərəm, sevmərəm səni.

 

Sənə vəfa, vicdan, ar gələn deyil,

Bu atəş külündən közərən deyil,

Sənin daş ürəyin düzələn deyil,

Bir daha sevmərəm, sevmərəm səni

 

Sən ilə mən olmaz bundan sonra biz,

Dağılıb körpülər, bağlanıb yol, iz,

Dünyada qalsaq da təkcə ikimiz,

Bir daha sevmərəm, sevmərəm sənin

 

 

Ala gözlüm, niyə düşdün yadıma

 

Bir vaxt sənlə görüşdüyüm məkanda,

Ay çıxanda, günəş gedib yatanda,

Bir vəfalı qızın əlin tutanda,

Ala gözlüm, niyə düşdün yadıma.. 

 

Şehlər ləçəklərdən süzüb axmamış,

Xoruzlar yuxudan hələ qalmamış,

Fevralın ondördü günəş çıxmamış,

Ala gözlüm, niyə düşdün yadıma... 

 

Keşişin tilsimi pozulmayıbsa, 

Röyamız vüsala yozulmayıbsa,

Taleyimiz qoşa yazılmayıbsa,

Ala gözlüm, niyə düşdün yadıma..

 

Ayrıldıq, göz yaşım sel olub axdı,

Məcnun şükr etəkçün bəxtimə baxdı,

Mən bədbəxtin toyu çalınan vaxtı,

Ala gözlüm, niyə düşdün yadıma...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)

 

 

Tanınmış ictimai-siyasi xadim, yazıçı-publisist, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, mərhum Sadıq Murtuzayev, publisist, Əməkdar hüquqşünas Müzəffər Ağazadə və yazıçı-rejissor, publisist-jurnalist, Əməkdar incəsənət xadimi Ağalar İdrisoğlu səmavi insanların, dünya dahilərinin  və Azərbaycan mütəfəkkirlərinin on mindən çox  kəlamlarını, sitatlarını, aforizmlərini toplayıb, tərcümə  eləyib və  “Sözdən  yaranan incilər” adlı çox qalın bir kitabı  çapa hazırlayırlar. 

  

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı olaraq belə qərara gəldik ki, bu  sayımızdan başlayaraq həmin kəlamlardan, sitatlardan, aforizmlərdən bəzilərini səhifələrimizdə çap edək. İnanırıq ki, sözdən yaran bu incilər sizin də xoşunuza gələcək və onları öz yaddaşınıza köçürəcək, gündəliyinizə yazacaq, dostlarınızla, yaxınlarınızla bölüşəcəksiniz.

Çünki bu incilər, hər insana  lazım olan ən qiymətli sözlərdir. Onun daha yaxşı, mükəmməl  kamilləşməsi üçün əvəzsiz və  lazımlı  bir məktəbdir.

 

 AĞALAR   İDRİSOĞLU  (1950), yazıçı, dramaturq, rejissor,

                                  jurnalist, publisist, esseist

 

- Bilmədiyinizi başqasından soruşmaqdan çəkinməyin. Bu, sizin nüfuzunuza xələl gətirməz.  Əslində nüfuzunuzu artırar.

- Mən uğur qazamağımda düşmənlərimə borcluyam. Çünki onlar mənə pislik etdikcə, məni yaradıcılığa daha çox həvəsləndiriblər.

- Əgər doğulduğun məmləkətdə sənə qiymət vermirlərsə, bu, sənin günahın deyil. Həmin ölkənin məmurlarının faciəsidir ki, idtedadlı insanlarını dəyərləndirə bilmir.

- Dostluqda təmiz olmayanın dostu ola bilməz.

- Əgər düşməninin zərrəcə müsbət cəhətini görə bilirsənsə, onu səbrlə ram edə bilərsən və hətta həmin düşməni  dosta da  çevirməyi bacararsan.

- Keçmişini  bəyənməyən və onun yaxşı cəhətlərini, ənənələrini qoruyub saxlamayan xalq, heç vaxt gələcəyini qura bilməz. Qursa da çox bəsit formada qurar. Çünki kökü olmayan  gələcək, yaşamaz.

- Səbr ağacı elə bir uca ağacdır ki, hər bağda bitmir. Ona görə də ailə quran insanlar o ağacı səbrlə, dözümlə, bir-birinə inanmaqla öz bağlarında bitirməlidirlər ki, qurduqları ailə xoşbəxt və uzun ömürlü  olsun.

 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)

 

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Azərbaycanda o qədər də populyar olmayan bir çalğı alətinə - fleytaya milli ruh verən məhz o olub. Bu aləti ölkəmizdə sevdirib. Yaratdığı nəfəs alətləri ansamblı ilə də çoxlu uğurlara imza atıb. Bu gün onun doğum günü, yubileyi, anadan olmasının 85-ci ildönümüdür.

 

Müzəffər Ağamalızadə 23 yanvar 1940-cı ildə Bakıda fəhlə ailəsində dünyaya gözlərini açıb. O, Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası nəzdində olan 10 illik musiqi məktəbində  P.N.Zilbermanın sinfini bitirib. Daha sonra, 1958–1960-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet simfonik orkestrində ifaçılıq fəaliyyətinə başlayıb.

 Bu dövr ərzində Moskvada keçirilən Azərbaycan mədəniyyəti ongünlüyündə (1959) iştirak edib. 1959-64-cü illərdə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının fleyta sinfinə (Ə.İsgəndərovun sinfi) daxil olub, Solist, orkestra Solisti, müəllim ixtisaslarını qazanıb.

 1960-62-ci illər arasında isə Azərbaycanda keçirilən müsabiqə və yarışmalarda birincilik diplomlarını alıb. 1963-cü ildə isə Leninqrad şəhərində keçirilən müsabiqədə iştirak edib. 1961-72-ci illər ərzində Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinin Solisti olub.

1970-ci ildən nəfəs alətləri kvintetinin ifaçısı kimi fəaliyyət göstərib. 1965-ci ildən etibarən Asəf Zeynallı adına musiqi texnikumunda müəllim kimi çalışıb, 1972-75-ci illərdə isə Qara Qarayev adına Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestrində işləyib

Müzəffər Ağamalızadə 1975–1978-ci illərdə Sovetlər birliyi Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən Əlcəzair Bələdiyyə (Dövlət) Konservatoriyasına ezam edilərək, burada həm dərs deyib, həm də konservatoriyanın orkestrində solist olaraq fəaliyyətinə davam edib.

Vətənə qayıtdıqda isə bir çox not nümunələrini özü ilə gətirib. Qeyd olunmalıdır ki, dövrün texnologiya sahəsində məhdudiyyətlərin olmasına baxmayaraq, M.Ağamalızadə həmin notları əlyazma vasitəsilə nüsxəsini çıxarıb.

 

İfaçının pedagoji fəaliyyəti 1979-cu ildə yenidən Bakıda davam edib. Belə ki, 1979-84-cü illərdə Asəf Zeynallı adına musiqi texnikumunda, 1979-cu ildən başlayaraq Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında Nəfəs və Zərb alətləri kafedrasında çalışmaqdadır.

O, 1972-92 illər ərzində özünün yaratdığı və rəhbərlik etdiyi nəfəsli kvintetlə Azərbaycan və Sovetlər Birliyinin bir çox şəhərlərində konsertlər verib. Bununla yanaşı olaraq, onun təşəbbüsü ilə Azərbaycan Radio və Televiziya komitəsində Azərbaycan və Dünya bəstəkarlarının əsərləri lentə alınıb.

1984-cü ildə görkəmli dirijor Niyazinin istəyi ilə Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinin tərkibinə qayıdıb. O, burada 1992-ci ilə qədər çalışdıqdan sonra Türkiyəyə dəvət edilib. İlkin olaraq, Ədirnə şəhərinin Trakya Universiteti Dövlət Konservatoriyasında, daha sonra 1995-ci ildən Ankaranın Bilkənt Universitetində həm orkestr solisti, həm də pedaqoq olaraq fəaliyyətinə davam edib.

Türkiyədə 1992-2002-ci illərdə yaşayaraq çalışıb. Vurğulamaq lazımdır ki, o, Bakıya gəldiyi zaman öz təşəbbüsü ilə eni və uzunluğu 1 metrə bərabər, məhz notlarla dolu olan qutu gətirdib. Onun məhz bu kimi təşəbbüsləri Azərbaycan fleyta ifaçılığı məktəbinin inkişafına verilən töhfələr sırasındadır.

 

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 17 may 1989

- "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 16 sentyabr 2005

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 10 may 2019.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)

 

 

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Hər dəfə olmur, eyni şəxs barədə 4-5 gün ərzində iki dəfə təqvim yazısı yazırsan. Bieisi doğum, birisi vəfat gününündə. Böyükağa Məmmədov da belələrindəndir.

 

Tanınmış rəqqas Mirməmməd Məmmədov (Böyükağa Məmmədov) 1927-ci il yanvarın 23-də Bakıda anadan olub. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra 5 nömrəli peşə məktəbində oxumaqla yanaşı, həm də məktəbin rəqs kollektivində fəaliyyət göstərib. Burada rəqsin sirlərini yaşıdlarına öyrədib. Müharibənin ağrı-acısını yaşayan kiçik Mirməmmədin atası, qardaşı və bacısı müharibəyə aparılıb.

Ehtiyat əmək qüvvələri məktəbinin ansamblına yazılması onun gələcək fəaliyyətində mühüm rol oynayıb. Həyatın ritmlərini xalq rəqsində tapan rəqqasın zəngin yaradıcılıq yolu vardır. 1955-ci ildə Bakı Xoreoqrafiya Məktəbini bitirib, 1946-1966-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası Mahnı və Rəqs Ansamblının solisti olub.

 1965-ci ildə respublikanın Xalq artisti adına layiq görülüb. 1966-cı ildə Texniki və bədii yaradıcılıq evi, Y.Qaqarin adına Pionerlər sarayı rəqs kollektivlərinin bədii rəhbəri təyin edilib. 1971-ci ildə Bakı Xoreoqrafiya Məktəbində pedaqoji fəaliyyətə başlayıb. 1951-ci ildə tələbə və gənclərin Berlin, 1953-cü ildə Varşava və 1957-ci ildə Moskvada keçirilən dünya festivallarının laureatı olub

O, 1960-cı ildən “Cücələrim” rəqs ansamblına rəhbərlik edib. Azərbaycan rəqslərini Fransa, İsveçrə, İran, Əfqanıstan, Polşa, Almaniya, Macarıstan, ümumilikdə 123 ölkədə ləyaqətlə təmsil edən Böyükağa Məmmədov ömrünün 70 ilə yaxın böyük bir dövrünü bu sənətin inkişafına həsr edib. Bu illər ərzində sənətinin onlarla davamçısını yetişdirib, nəsillər arasında sənət varisliyinin möhkəmlənməsinə töhfələr verib.

Azərbaycan mədəniyyətinə verdiyi töhfələrə görə müxtəlif orden və medallara layiq görülüb, Prezident təqaüdçüsüdür. Ustad rəqqas sənətini sevərək gələcək nəsillərə ərməğan edib. Bu gün ölkədə fəaliyyət göstərən rəqs kollektivlərində onun tələbələri çalışır. Uzun illər Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblında çalışan sənətkarın qurduğu rəqslər bu gün də səhnədədir, yenə də tamaşaçılar tərəfindən maraqla qarşılanır.

Məxsusi onun üçün qurulmuş “Çoban” rəqsi bu gün arxivdə qorunur. Özünün öyrətdiyi rəqslər isə mövzu və süjet baxımından fərqli olub. O, bir sıra məşhur filmlərimizdə də rəqslərə quruluş verib. 1965-ci ildə lentə alınan “Arşın mal alan” filmində qadınların rəqsinə Əminə Dilbazi, kişilərin rəqsinə isə Böyükağa müəllim quruluş verib.

Bundan əlavə, “Mən rəqs edəcəyəm” filmində Mahmud Esenbayevin ifa etdiyi məşhur “Naz eləmə” rəqsinin quruluşu da ona məxsus olub. Ümumilikdə, sənətkar ömrünün 61 ilini Azərbaycan rəqs sənətinə həsr edib. Bu illər ərzində 16 əməkdar artist, 2 SSRİ xalq artisti, eyni zamanda 2 xalq artisti yetişdirib.

Dünyanın 121 ölkəsində Azərbaycan incəsənətini layiqincə təmsil edib. O, Azərbaycan SSRİ xalq artisti və əməkdar müəllim fəxri adlarına da layiq görülüb. Azərbaycan milli rəqs sənətinin fədailərindən biri olan Böyükağa Məmmədov 17 yanvar 2018-ci ildə 90 yaşında Bakı şəhərində vəfat edib

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)

 

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

 “Həqiqətən də mən gözəl əxlaqı tamamlamaq üçün göndərilmişəm.”- bu kəlmələr Allahın rəsulu, həzrət Məhəmmədə məxsusdur. Bunu təsdiq edən yüzlərlə məsəl çəkmək olar, amma sevindirici haldır ki, məhz sevimli peyğəmbərimizdən miras qalan gözəl əxlaqı bu gün də yaşadanlar var. Onlar öz davranışları ilə bu mirası insanlara ötürür, cəmiyyətə aşılayırlar. Belə insanlardan biri də haqqında söhbət açmaq istədiyim Dünyamalı Məmmədovdur...

 

Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının parlaq nümayəndələrindən, ölkənin ən istedadlı yazıçılarından biri Meyxoş Abdullah onun barəsində deyir: “Dünyamalı müəllimi 40 ildən artıqdır ki, tanıyıram. Sadə, təvazökar, xeyirxah və dəyanətli bir insan kimi. Müxtəlif vəzifələrdə calışıb, kiçik vəzifədən tutmuş Milli Məclisin deputatına kimi şərəfli bir yol keçib, ucalibdir. Harada olubsa, hansı vəzifəni daşıyıbsa o ağlının gücünə arxalanıb, vicdanının səsinə qulaq asıbdir. İnsanlarla mədəni davranmaq, onlara kömək etmək onun bir vətəndaşlıq borcu olub. İşlədiyi müddətdə bir nəfərdən də olsun 1 manat belə umacağı olmamayıb. Əksinə, ondan kömək gözləyən, maddi vəziyyəti çətin olan insanlara həmişə əl tutub. Onu hər kəs xeyirxah, təmiz insan kimi tanıyır. O fəxr ediləsi bir insandır. Böyüklüyü, ağsaqqallıği, dostlara sədaqəti ilə seçilir. Təmkinlidir, səbirlidir, az danışib, çox dinləməyi sevən bir insandır. Onu özümüzə ağsaqqalımiz kimi qəbul edirik. Sözün həqiqi mənasında, o bir nurdur. Allah ona cansağlığı, uzun ömür qismət etsin.”

 

Dünyamalı Böyükxan oğlu Məmmədov 1952-ci il sentyabrın 3-də Cəlilabad rayonunun Həziabad kəndində dünyaya gəlib. Səkkiz illik təhsilini orada aldıqdan sonra, orta təhsilini Göytəbə şəhərində başa vurub. 1969-1974-cü illərdə indiki Azərbaycan Texniki Universitetinin inşaat fakültəsində ali təhsilə yiyələnib. 1974-1975-ci illər ərzində Salyan rayonunda Salyan Kolxozlararası Tikinti İdarəsində tikinti ustası, 1975-1982-ci illərdə Cəlilabad RİK Yol İstehsalat sahəsində baş mühəndis vəzifələrində işləyib. 1979-cu ildən ictimai əsaslarla Cəlilabad RİK-də Komsomol katibi olub. 1979-cu ildən 1984-cü ilədək Dövlət İdarələri İşçilərinin Həmkarlar İttifaqının Cəlilabad Rayon Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışıb. 1982-1988-ci illərdə Cəlilabad RİK Yol İstehsalat sahəsinin rəisi vəzifəsində işləyib. 1988-1990-cı illərdə Azərbaycan KP Cəlilabad RK-da təlimatçı vəzifəsində çalışıb. 1990-1991-ci illər ərzində Cəlilabad Rayon Xalq Nəzarət Komitəsinin sədri olub. 1992-ci ilin aprel ayının 16-dan sentyabr ayının 21-nə qədər Cəlilabad Rayon İcra Başçısının müavini vəzifəsini icra edib. 1992-1993-cü llər ərzində 35 saylı SMD-nin rəisi vəzifəsində işləyib. 1990-1993-cü illərdə işdən ayrılmamaqla Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunun politologiya fakültəsində təhsilini davam etdirib. 1993-cü ildə Cəlilabad Rayonun təsərrüfat hesablı "Göytəpə Ticarət Müəssisəsi" üzrə direktor müavini vəzifəsində çalışıb. 1993-1995-ci illərdə Cəlilabad Rayon İcra Başçısının I müavini vəzifəsində işləyib. 1995-2000-ci illərdə 96 №-li Cəlilabad şəhər seçki dairəsindən Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin deputat olub. 2001-2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin sədrinin köməkçisi vəzifəsində çalışıb. 2005-ci ildə "Dövlət qulluğu haqqında" Azərbaycan Respublikasının qanununa müvafiq olaraq "Dövlət qulluğunun baş müşaviri" ixtisas dərəcəsinə layiq görülüb. Haqqında Toğrul Şəmil oğlu Xəlilov tərəfindən "Ləyaqətli insan" adlı kitab yazılıb və həmin kitab 2010-cu ildə Bakı şəhərində "Adiloğlu" Nəşriyyatı tərəfindən nəfis şəkildə nəşr olunub...

 

...İmam Cəfər Sadiq gözəl əxlaqın mənası barədə ona verilən sualın cavabında buyurub: “Gözəl əxlaqlı insan yumşaq xasiyyətli, mehriban, danışığında saf və ədəbli olan, adamlarla mehriban rəftar edən kəsdir...”

 

Sərdar Allahyarov adlı bir müəllim isə söyləyir: “Onu tanıdınsa, cazibəsindən çıxmaq mümkün deyil. Hər dəfə nəsə yeni bir cizgi, yeni bir ünsiyyət, yeni bir düsüncə tərzi ilə insanın ruhunu alıb aparır. Sadəliyi, ictimai və siyasi baxişlarındakı aydınlıq, durustlük hər gorüsdə səni özünə çəkir. Dünyamalı müəllim insanlığa etalon ola biləcək bir ziyalı, siyasi xadim və şəxsiyyətdir. Dostların onunla hər görüşu, ömür tarixçəmizin zəngin bir parçasıdir...” 

 

Doğrudur, Dünyamalı müəllim haqqında çox adamdan- deputat həmkarı Soialist əməyi qəhrəmanı Tərlan Musayevadan, dostu Elçin Hüseynov və başqalarından ürək sözlərini toplamışam, amma onların söylədiklərini bir söhbətə sığışdırmaq mümkün olmadı. Onu da xüsusi vurğulamağı özümə borc bilirəm ki- məndə Dünyamalı müəllimə səmimi sevgini, dərin ehtiramı dostum, iş adamı, kərbəlayi Rafiq Abışov yaradıb...

 

Ümumiyyətlə, Dünyamalı müəllimə xas olan müsbət xüsusiyyətlər çoxdur, onları bir-bir sadalamağa ehtiyac duymadım, əsasən ƏXLAQ mövzusuna önəm verdim. Axı, kimdə gözəl əxlaq varsa mərdlik, cəsarət, mədəniyyət, xeyirxahlıq, o cümlədən də bütün müsbət xüsusiyyətlər onun yanında olur. El arasında belə kişilərə- İMAM kimi kişidir- söyləyirlər...

 

...Bəli, Allahın rəsulu buyurub: “Həqiqətən də mən gözəl əxlaqı tamamlamaq üçün göndərilmişəm.” Yəqin ki, haqqında söhbət açdığım Dünyamalı Məmmədov da peyğəmbərdən miras qalan GÖZƏL ƏXLAQI yaşatmaq üçün bu dünyadadır. O, öz missiyasını ləyaqətlə icra edir...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)

 

Heyran Zöhrabova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Növbəti ekspress-sorğudayıq. Sualımız belədir: “Ən çox kim olmağı sevirik?”

Həyatımız boyu müxtəlif kimliklərə bürünürük. Kimi üçün valideyn – ata və ya ana, kimi üçün bacı və qardaş, kimi üçün həyat yoldaşı, kimi üçün övlad, kimi üçün dost, kimi üçün isə tanış oluruq. Bir çox kimliyimiz olur: yazıçı, müəllim (peşə kimliyi), oxucu, rəhbər, işçi, tələbə. Amma bəs özümüz ən çox kim olmağı sevirik?

 

AYNUR İSMAYILOVA

Əslində bu sual bir az mənə tanışdır, amma fərqli formada. Yadımdadır, uşaq ikən ətrafımızda olan bəzi insanlar bizi danışdıranda ən çox bir sualın üzərində dayanardılar: Böyüyəndə nə olmaq istəyirsən?

Biz isə o an arzusunda olduğumuz müəllim, həkim, polis, pilot, yazıçı kimi sevdiyimiz peşələrin adlarını sadalayardıq. Onlar isə bizə “əhsən” deyib bunun gerçək olmasını arzulayardılar. Nə sual yanlış idi, nə də verilən cavab.

Üstündən illər keçdi. Biz böyüdük. Məktəbi bitirib tələbə olduq. Ardınca universitet məzunu, həyat yoldaşı, iş yoldaşı, söz yoldaşı olduq. Övlad olduq, bacı olduq, ana olduq. Sadəcə bir peşə sahibi olmaq arzusuyla böyüyən uşaq neçə şəxsiyyətə sahib oldu. Halbuki həyatın verdiyi rollardan xəbərsiz idi.

Bu gün isə bu şəxsiyyətləri qazanmış bir qadına “Ən çox kim olmağı sevirik?” sualı verilir. Bəlkə uşaq ikən verilən sualın cavabını tapmaq daha asan idi, nəinki kim olmağını seçmək. Bəlkə də bu sual ilk verilməsi gərəkən sual idi. Gecikdiyi üçün də cavabı tapmaq çətinləşir.

Axı insan ilk olaraq şəxsiyyətdir. Bir insan üçün də ən önəmli olan sual kim olduğu deyilmi? Seçdiyimiz peşə bizim kimliyimiz deyil, bizim etdiyimizdir. Bir insan üçün ən önəmli sual “nə olmaq istəyirsən?” yox, “kimsən?” sualıdır. Kim olduğumuz isə dəyərlərimizdə, seçimlərimizdə, başqasına necə toxunduğumuz anlarda gizlidir.

“Böyüyəndə nə olmaq istəyirsən?” deyəndə mən “müəllim, polis, pilot olacağam” deyirdim. Və mən müəllim oldum. O zaman yazıçı peşəsindən xəbərsiz idim. Elə bilirdim ki, yalnız müəllimlər yaza bilər. Ona görə də daha çox müəllim olmağı seçdim.

Bir az da böyüdüm. İndi isə “kim olmağı sevirik?” sualı verilir. Bəlkə də bu gecikmiş sualın cavabı başqa olmalı idi. Amma daha da gecikmədən indiki anımda cavab vermək istəyirəm.

Mən insanlığı olan insan olmağı sevirəm. Toxunmağı, öyrətməyi, nəfəs olmağı, olduğum kimi görünməyi, azad olmağı sevirəm. Keçmişdəki uşaqlıq çağlarımı, bu gün ana olmağımı və gələcəkdə də özüm olaraq qalmağı sevirəm.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)