Super User
Təsəlli kimi... - EPİTAFİYA
Aysel Fikrət,
“Ədəbiyyat və incəsənət”
Onun yoxluğundan beş il ötdü. Mən ömrü dövrlərə ayırıram. Bu günə qədər – 50 illik ömrümdə – ilk on ilimdən tutmuş indiyədək, hər mərhələnin bir adı, bir ruhu olub. Amma son beş ildə çəkdiyim kədərin adını hələ də tapa bilməmişəm.
Halbuki əvvəlki illərdə də itkilərim olub. Görünür, o zamanlar həyatımda olan öhdəliklər və ya səhhətim məndə bir növ dözüm yaradıb. İndi isə lal həsrətin insanı hansı hala gətirə biləcəyinin canlı şahidiyəm.
Hərdən dərd o qədər ağır olur ki, onu daşımaq mümkünsüz görünür. Ya özündən nələrsə uydurursan, ya da özünü kənardan bir ruh kimi izləyirsən – sanki sən deyilsən, başqasının həyatına baxırsan.
Aqşin Babayev – fəxrlə adı çəkiləcək tək-tük Azərbaycan ziyalılarından biri idi. Bu dünyada yaşadı, getdi... Amma unudulmadı. Onu sevənlərin dilində, düşüncəsində, ürəyində yaşayır. Böyük ziyalı idi. Həlim, sakit, səssiz, eyni zamanda kövrək və mehriban.
Babam Əlisəttar Babayev 4 övladını da zərif, xeyirxah, sevgi və saflıq dolu dəyərlərlə böyütmüşdü. Nənəm bir az ötkəm idi. Amma bu ötkəmliyin içində də sevgi yatırdı – gizli, dərin bir sevgi.
Belə bir mühitdə böyüdüm. Əlbəttə, dayımın söhbətlərini hələ də eşitmək istəyirəm. Son zamanlar daha çox yaradıcılıq mövzusunda danışırdıq, tez-tez zəngləşirdik. Səsi hələ də qulağımdadır.
Dayım əsl pedaqoq idi. Onun tələbələrinin sevgisi bu gün də onu yaşadır.
Ömrünün sonuna qədər ADMİU-da (Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti) çalışdı. Mən ilk dəfə universitetə gələndə uşaqlara deyirdim ki, burda dayım var – onlar zarafatla “day-day” deyə düşünürdülər. Mən isə deyirdim: “Yox, əsl dayım burda işləyir!” Yaxşı oxuyurdum deyə, özü deyirdi ki, bir dəfə də day-daylıq etmədim sənə. Dərs də demədi mənə, amma onun tələbələrlə münasibəti tamam başqa bir aləm idi.
Sevinirəm ki, sonda mənimlə fəxr etdi. Yazılarımı sevdi. Hansısa şeirimə münasibət bildirdi – bu məni çox sevindirdi.
Aqşin Babayev əsl Azərbaycan ziyalısı idi. İndi belə insanlar tək-tük qalıb, azalıb. Cəmiyyətə gərək idi, vacib idi.
Və getdi... O gedən günü yaxşı xatırlayıram. Çətin dövr idi, pis isti var idi, çox adam yox idi. Həyat yoldaşı onun bu dünyada tək sevgisi fəryad qoparırdı. Biz ailə üzvləri çox pis vəziyyətdəydik – pərişan. Amma sonra da itkilər artdı... və səs batdı.
Nə səs? Mənim üçün bir şən səs var idi. Görünür, həyata həmişə sevinc içindən baxırdım əvvəllər. O səs batdı, səssizləşdi. İtkilər mənim içimdəki gözəl duyğuları işğal etdi.
Tez-tez dayım yadıma düşür. Onun son səsi, demək olar ki, hər gün qulağımda səslənir.
Təsəlli kimi bir adam idi – Aqşin Babayev. Getdi... və bu dünyanın təsəllisi azaldı.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(11.06.2026)
Bu gün Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunda Həsən Həsənovun kitabı təqdim ediləcək
10 İyun 2026-cı il tarixində saat 16:00-da Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun mənzil-qərargahında təşkilatın “Türk dünyasının diplomatiya inciləri” kitab seriyasının yeni nəşrinin – Görkəmli ictimai, dövlət və siyasi xadim, Türk Dövlətləri Təşkilatının Ağsaqqallar Şurasının üzvü, Tarix elmləri doktoru, professor Həsən Həsənovun müəllifi olduğu “Macar-Azərbaycan ortaq etnik kökləri” adlı kitabın təqdimat mərasimi keçiriləcək.
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, kitab macar-türk xalqları arasında tarixi paralelləri və leksik əlaqələri sistemli şəkildə araşdırır. Dyula Nemet, Layoş Liqeti, Zoltan Qomboç və digər macar alimlərinin türk dili haqqında irəli sürdükləri fikirləri ümumiləşdirərək mövzunun kompleks elmi təhlilini təqdim edir. Əsər macar-türk münasibətlərinin dərin tarixi köklərini və dil müstəvisində formalaşmış qarşılıqlı təsirləri aydın şəkildə ortaya qoyulması baxımından mühüm elmi əhəmiyyətə malikdir.
Tədbirdə Azərbaycan Respublikasında akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələri, dövlət rəsmiləri, elm, mədəniyyət və ictimai-siyasi xadimlər, beynəlxalq təşkilat rəhbərləri eləcə də media təmsilçiləri iştirak edəcəklər.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(10.06.2026)
Kitablar səltənətinin inciləri: Əhməd Cavad, “Çırpınırdın Qara dəniz”
Bakı şəhər Yasamal rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin (MKS) M.Ş.Vazeh adına Mərkəzi Kitabxanasında “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” Mədəniyyət Konsepsiyasının icrası ilə əlaqədar həyata keçirilən “Kitablar səltənətinin inciləri” adlı mütaliə silsiləsindən izləyicilərə Azərbaycan poeziyasının istiqlal şairi Əhməd Cavadın “Çırpınırdın Qara dəniz” şeiri təqdim olunur.
Azərbaycan ədəbiyyatı və ictimai-siyasi fikir tarixində müstəsna yerə malik olan Əhməd Cavad (1892–1937), milli istiqlal ideallarını poeziyaya çevirən dahi sənətkarlardandır. Əhməd Cavad yaradıcılığında milli müstəqillik, vətənpərvərlik və türkçülük ideyaları əsas xətti təşkil edir.
Dövlətin ən böyük əsəri onun himnidir. Üçrəngli bayraq emblemi və üçrəngli poeziya yaddaşlara ilk və hamıdan əvvəl Əhməd Cavad qələmi ilə həkk olunmuşdur. Qafqaz, Turan, Türk dünyasını “Çırpınırdın Qara dəniz” şeirində şahanə üsulla vəsf edən Əhməd Cavad Turan elinin dalğalanan bayrağına baxaraq hayqıran Qara dənizi birlik, mücadilə eşqiylə çırpınan təsvir etmişdir.
Çırpınırdı Qara dəniz
Baxıb türkün bayrağına.
Şeirlərlə bərabər, publisist məqalə və nəsr əsərlərinin müəllifi olan Əhməd Cavad U.Şekspir, A.S.Puşkin, M.Qorki, T.Q.Şevçenko, Ş.Rustaveli və b. dünya ədəbiyyatının dahilərinin əsərlərindən tərcümələr etmişdir.
Torpağına can demişəm,
Suyuna mərcan demişəm,
Canımı qurban demişəm...
...Gəlib qızıl vaxtın sənin,
Açılıbdır baxtın sənin...
“Çırpınırdın Qara dəniz” poeziya ilə musiqinin dahi vəhdətindən doğan, zamanın sınağından keçərək bu gün də dövlət səviyyəli tədbirlərdə, rəsmi mərasimlərdə səslənən monumental bir rəmzdir. Əhməd Cavadın bu əsəri sadəcə bir poeziya nümunəsi deyil, Azərbaycan və Türkiyə qardaşlığının, ortaq tarixi taleyinin musiqili pasportudur.
Bir çox şeirlərinə bəstəkarlar mahnılar bəstələnmiş və onlar bu gün də dinlənilməkdədir.
Yazıçı Şahzadə İldırım hazırladığı videoçarxda istiqlal şairi Əhməd Cavad haqqında məlumat verir. Şairin “Çırpınırdın Qara dəniz” şeirinə dahi bəstəkar, Xalq artisti Üzeyir Hacıbəylinin bəstələdiyi mahnı Xalq artisti Azərinin ifasında videoçarxda yer alır.
Videoçarx kitabxananın YouTube kanalında verilib:
https://www.youtube.com/watch?v=WyJBt9Tgvhk
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(10.06.2026)
CƏLİL XƏLİLOV: “Uşaq və yeniyetmələrin internetin zərərli təsirlərindən qorunması milli təhlükəsizliyimizin mühüm tərkib hissəsidir”
“Uşaq və yeniyetmələrin internetin zərərli təsirlərindən qorunması milli təhlükəsizliyimizin mühüm tərkib hissəsidir” - Bunu “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına açıqlamasında Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri, hərbi-siyasi ekspert, polkovnik Cəlil Xəlilov bildirib.
Polkovnik qeyd edib ki, parlamentin müvafiq komitələrində müzakirəyə çıxarılan bu məsələ bir çox aspektdən mühüm önəm kəsb edir:
“Ötən gün Mili Məclisin İnsan hüquqları, Ailə, qadın və uşaq məsələləri və Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu komitələrinin birgə iclasında İnzibati Xətalar Məcəlləsində, “İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında” və “Uşaqların zərərli informasiyadan qorunması haqqında” qanunlarda dəyişiklik edilməsi barədə qanun layihəsinin müzakirəsi olduqca böyük əhəmiyyətə malikdir. Müzakirə edilən dəyişikliklər uşaq və yeniyetmələrin internetin zərərli təsirlərindən qorunması, onların yad təsirlərin altına düşməsinin əngəllənməsi, milli ruhda- vətənpərvərlik ruhunda yetişdirilməsi üçün daha optimal informasiya mühitinin formalaşdırılması baxımından olduqca vacibdir.
Sözügedən qanun uşaq və yeniyetmələrin rəqəmsal dünyanın təhdidlərindən - dezinformasiya, zorakılıq, eləcə də aqressiv məzmun, manipulyativ təsir və s.-dən qorunmasında mühüm rol oynayacaq, daha təhlükəsiz rəqəmsal mühitin formalaşmasına bilavasitə təsir göstərəcək. Yəni qanun dəyişikliklərində əsas məqsəd uşaqlar üçün daha təhlükəsiz rəqəmsal mühitin formalaşması, onların təhlükəsizliyinin daha etibarlı şəkildə təşkilidir. Yəni söhbət 16 yaşa qədər olan uşaqlara internet qadağasının tətbiqindən deyil, onların təhlükəsizliyinin təminindən, bu prosesə valideynlərin və dövlətin nəzarətinin artırılmasından gedir”.
Polkovnik qeyd edib ki, uşaq və yeniyetmələrlə bağlı məlum qanun dəyişikliyi beynəlxalq təcrübə də özünü doğruldub:
“Dünya təcrübəsinə, eləcə də beynəlxalq konvensiyalara nəzər salsaq görərik ki,16 yaşına qədər uşaqlarla bağlı oxşar müddəalar qabaqcıl dövlətlərin təcrübəsində də mövcuddur. Həmin ökələrdə 16 yaşına qədər olan uşaqların sosial şəbəkələrdə hesab yaratmasına yol verilmir. Buna səbəb həmin yaş həddinə qədər olan uşaqların daha tez təsir altına düşməsi ilə bağlıdır. Hazırda Azərbaycanda müzakirə edilən qanun dəyişikliyi də sosial platformalarda qeydiyyatın 16 yaşından başlanmasını nəzərdə tutur. Hansı ki, bu yenilik ilk növbədə uşaqların özünün həyat və sağlamlığının qorunması baxımından son dərəcə zəruridir.
Bir məqamı da vurğulamaq lazımdır ki, uşaq və yeniyetmələrlə bağlı qanun dəyişikliyinin tətbiqi gələcəkdə gənc nəslin milli dəyərərə bağlı ruhda tərbiyəsinə də müsbət təsir göstərəcək. Xatırladım ki, həm Ulu Öndər Heydər Əliyev, həm də Prezident İlham Əliyev yeniyetmə və gənclərin milli ruhda, xalqımızın zəngin mənəvi dəyərlərinə bağlı şəkildə tərbiyəsinə böyük önəm verib, bunun xalqımızın və dövlətimizin gələcəyi baxımından son dərəcə mühüm önəm kəsb etdiyini bildirib.
Bu baxımdan, hesab edirəm ki, məlum qanun dəyişikliyinin qəbulu milli təhlükəsizliyimizin daha dolğun təminatı, uşaq və gənclərimizin ruhi-mənəvi sağlamlığının qorunması, uşaqların internet resurslarından istifadəsinə valideynlərin nəzarətinin artırılması baxımından olduqca zəruridir. İnanıram ki, biz yaxın gələcəkdə bu dəyişikliyin qəbuluna şahid olacaq, bununla da uşaq və yeniyetmələrin rəqəmsal dünyanın təhlükəsindən qorunması baxımından ciddi yeniliyə imza atacağıq.
Mən bu zəruri, həyati dəyişikliyi gündəmə gətirdiyinə görə başda Mili Məclisin sədri hörmətli Sahibə Qafarova olmaqla, bütün millət vəkillərimizə, xüsusilə də Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsinin sədri Hicran Hüseynovaya, Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu komitəsinin sədri Əli Hüseynliyə, İnsan hüquqları komitəsinin sədri Zahid Oruca, təşəkkür edir, fəaliyyətlərində uğurlar arzulayıram.
Onu da vurğulayıram ki, Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatı olaraq biz də uşaq və yeniyetmələrin daha təhlükəsiz rəqəmsal mühitdə fəaliyyəti, onların milli-mənəvi dəyərlərə bağlı şəkildə tərbiyəsi, milli təhlükəsizliyimizin etibarlı şəkildə qorunması üçün əlimizdən gələni əsirgəməyəcək, bu istiqamətdə təbliğati işlər, maarifləndirici tədbirlər həyata keçirməkdə davam edəcəyik”.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(10.06.2026)
Dahilər barədə deyimlər – Cəlil Məmmədquluzadə
Kənan Məmmədli,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Dahilər barədə deyimlər” rubrikasında haqqında deyimlər söylənilən növbəti təqdim edilən şəxs böyük mütəfəkkir Cəlil Məmmədquluzadədir.
Yubanmadan deyimlərə keçirik:
1. Heydər Əliyev (Azərbaycanın Ümummilli lideri):
Cəlil Məmmədquluzadə Azərbaycan xalqının milli oyanışında, maarifçiliyində, mübarizə ruhunun formalaşmasında əvəzsiz xidmətlər göstərmişdir.
2. Hüseyn Cavid (şair və dramaturq):
Cəlil müəllim təkcə yazıçı deyildi – o, bir dövr idi.
3. Məhəmməd Hüseyn Şəhriyar (Güneyli ustad şair) :
"Molla Nəsrəddin” məktəbi bir millətin ayılmasına səbəb oldu – onun başında duran Cəlil Məmmədquluzadə idi.
4. Əziz Şərif (ədəbiyyatşünas):
Cəlil Məmmədquluzadə öz dövrünün və gələcək dövrlərin vicdanı idi.
5. Firidun bəy Köçərli (Görkəmli ədəbiyyatşünas, pedaqoq):
Cəlil bəy qələmini bir qılınc kimi işlədirdi, amma bu qılınc heç kimi öldürmək üçün yox, oyatmaq üçün idi.
6. Mirzə İbrahimov (Xalq yazıçı, akademik):
Cəlil Məmmədquluzadə, xalqının dərdini öz dərdi bilən, cəmiyyətin bütün yaralarına qələmilə təzyiq göstərən bir nəhəng idi.
7. Elçin (Xalq yazıçı):
Əgər ədəbiyyat bir güzgüdürsə, Cəlil Məmmədquluzadənin güzgüsü təkcə cəmiyyətin üzünü yox, ruhunu da göstərirdi.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(10.06.2026)
Bütün sadə anları böyük sevgi ilə yaşamaq - ESSE
Kübra Quliyeva,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi
Bəzən susuram. Bəzən də üsyankar, deyingən oluram. Amma bir şey var ki, dəyişmir: mən yaşamağı sevirəm. Həyatı duyaraq, içimdə hiss edərək yaşamağı...
Günəş gözümün içinə düşəndə, o işığın içimdə yaratdığı istini sevirəm. Kitab vərəqlərinin və torpağın qoxusunu, yağış yağanda saçlarımın islanmasını...
Sakit, uzun yürüyüşlərdə özümü tapıram. Həmişə deyil, amma bəzən bir limonlu çayın buxarında ruhumu isidirəm.
Mən çox dost axtarmıram. Az dost, tək-tük sirdaş bəs edir. Çünki bu həyatda mənim üçün səmimiyyət miqdardan önəmlidir. Pişiklərlə oynamaq, gülüşümü bir qız uşağına vermək, insanlara müsbət bir aura ötürmək mənə yaşadığımı xatırladır.
Təbiət mənzərələrində nəfəs alıram. Günəşin və dənizin şəklini çəkərkən, bir anı əbədiləşdirirəm. Anamın darçınlı keksləri uşaq qəlbimə yol tapır, mandarin qoxulu ətirlər isə xatirələrin qapısını aralayır.
Bəzən sadəcə bir KFC-də oturub tək başıma yemək yeyirəm. Bu, tək qalmaq deyil – özümü dinləməkdir. Yaşlılarla söhbətləşmək və onların sükutundakı təcrübəni anlamaq məni dəyişdirir. Hər oxuduğum kitabda, hər baxdığım filmdə içimdə bir obraz yaranır – onların psixologiyasını yaşayıram.
Və ən çox sevdiyim şeylərdən biri də – başıboş sətirlərimdir. Onlar bəlkə də başıboş deyil. İçimdən çıxan, amma hər kəsin ürəyinə yol tapa biləcək qədər səmimi və azad olan sətirlərdir...
Çünki mən insanam. Hiss edən, sevən, darıxan, gülən, düşünən bir varlığam. Bəlkə də həyat budur – bütün bu sadə anları böyük sevgi ilə yaşamaq.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(10.06.2026)
Ölməkdir, ölməkdir, ölməkdir sevgi...
Habil Yaşar,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi
“Sevgi, sevmək deyil
Sevilmək deyil
Ölməkdir, ölməkdir,
Ölməkdir sevgi...”
Nəsrin Peymanı
Bu gün dəyərli oxucularımıza öz Təqdimat rubrikamda Təbriz şəhərində yazıb-yaradan dəyərli şairə Nəsrin Peymanı xanımı təqdim edirəm.
Nəsrin Xanım Peymanı 1983-cü ilində Azərbaycanın mədəniyyət ocağı olan Culfanın Gərgər şəhərində dünyaya göz açmışdır. İbtidai təhsilatını həmin şəhərdə bitirdikdən sonra 2006-ci illərində Şəbüstər Pəyam Nur Universitetinin Bədən Tərbiyəsi və İdman ixtisası üzrə bakalavr təhsili almışdır.
Yeniyetmə yaşlarından ədəbiyyata böyük maraq göstərmiş, müxtəlif ədəbi məclis və cəmiyyətlərdə fəal iştirak etmişdir. 2011-ci ildən etibarən isə peşəkar səviyyədə bədii yaradıcılıqla məşğul olmağa başlamış, şeir və nəsr əsərləri qələmə almışdır.
Nəsrin xanımın bir sıra əsərləri "Xudafərin" və "Anak" qəzetlərində dərc olunmuşdur. Onun şeirləri müxtəlif antologiyalarda yer almışdır. Bunlardan "Aşiqin gözləri" (iki dilli, 2020), "Be Vəqte Deltəngi" (I hissə, iki dilli, 2020), "İşıqlı Sükut" (2021), "Dəlxun" (2021) və "Be Vəqte Deltəngi" (II hissə, iki dilli, 2021) adlı şeir antologiyalarını qeyd etmək olar.
Hazırda Təbriz şəhərində yaşayan Nəsrin xanım yaradıcılıq və elmi-tədqiqat fəaliyyətini davam etdirməkdədir. O, bir neçə elmi və araşdırma xarakterli əsərini nəşrə hazırlamışdır. Müəllifin "Fars dilinə daxil olan türk sözləri" adlı kitabı Təbrizin "Nəbati" nəşriyyatı tərəfindən nəşr edilmişdir. Hazırda isə "Ata-baba sözlərində avanqard düşüncə" adlı kitabı çapa hazırlanmaqdadır.
Qanadsız mələksən cənnətdən uçub,
Bizim dünyamıza gəlmisən güman!
Sən ürək, sən nəfəs,
Sən işiq, sən səs,
Sənsiz həyatımız yamandır yaman!
Tanrının mərəhəmət əlisən yəqin,
Uşaq əlimizi tutduğunda sən.
Ömrünü əvəzsiz mənə vəqf edən,
Ay anam, ikinci allahım sənsən.
Duan ardımızca olsun da bizim,
Ürəyin kədərlə, qəmlə dolmasın.
Sənsiz öksüz qalan bizim dünyamız,
Hətta bir anımız sənsiz olmasın.
***
Ümidsiz günlərimin ara- bərəsində
Ümidlərimi itirdiyim saatlarda,
Kimsəsiz qaldığımda,
Süzülüb otağımın bir bucağına,
Sarılaraq tənhalığımın soyuq qucağına
Bir az ölmək istəyirəm...
Könlündə birinə olsa da meyil,
Sevgini demədən bilməkdir sevgi!
Sevgi, sevmək deyil
Sevilmək deyil
Ölməkdir, ölməkdir,
Ölməkdir sevgi...
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(10.06.2026)
Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun mənzil-qərargahında önəmli görüş: Meksika ilə mədəni diplomatiya körpüləri qurulur
5 iyun 2026-cı il tarixində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun mənzil-qərargahında təşkilatın Prezidenti, Professor Aktotı Raimkulova ilə Meksika Birləşmiş Ştatlarının Azərbaycan Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Mariya Viktoriya Romero Kabalyero arasında rəsmi görüş keçirilib.
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondundan verilən məlumata görə, görüş çərçivəsində Türk dünyası ilə Meksika arasında mədəniyyət, irsin qorunması və rəqəmsallaşdırılması sahəsində əməkdaşlıq perspektivləri müzakirə olunub.
Görüş zamanı Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun Prezidenti Aktotı Raimkulova rəhbərlik etdiyi təşkilatın Türk dünyasının ortaq dəyərlərini beynəlxalq səviyyədə tanıdan mühüm mədəni platformaya çevrildiyini vurğuladı. O, Fondun fəaliyyət coğrafiyasının yalnız üzv və müşahidəçi dövlətlərlə məhdudlaşmadığını, Türk dövlətlərindən kənarda yaşayan türk xalqlarının mədəni irsinin qorunmasına da xüsusi önəm verildiyini qeyd etdi.
Xanım Səfir, Meksika Birləşmiş Ştatlarının Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun formalaşdırdığı geniş əməkdaşlıq platformasından və mədəni körpülərdən səmərəli şəkildə yararlanaraq, bütövlükdə Türk Dövlətləri ilə çoxtərəfli əlaqələrini daha da gücləndirmək niyyətində olduğunu diqqətə çatdırdı.
Söhbət zamanı Fondun həyata keçirdiyi irimiqyaslı beynəlxalq layihələr barədə məlumat verildi.
Görüş zamanı Bakıda keçirilmiş Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (WUF13) çərçivəsində Fond tərəfindən təşkil olunan “Türk Evləri” paneli xüsusi olaraq qeyd edildi. Fondun Prezidenti növbəti Forumun Meksikada keçiriləcəyi münasibətilə xanım səfiri təbrik etdi. Tərəflər ikitərəfli əməkdaşlığın gələcək inkişaf perspektivlərini müzakirə etdilər.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(10.06.2026)
Biri ikisində - Naxçıvanlı xanımların yaradıcılığı
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı və “Ulduz” jurnalının birlikdə həyata keçirdikləri “Biri ikisində” layihəsində sizlərə 3 gün ardıcıl naxçıvanlı xanım yazarların ədədbi nümunələri təqdim edilir. Bu gün Qəmər Sözayın şeirləri ilə tanış olacaqsınız.
Layihə ən yaxşı ədəbi nümunələrin təbliğinə hesablanıbdır.
Xoş mütaliələr.
NAXÇIVAN ƏDƏBİ MÜHİTİNDƏN ÜÇ XANIM
Azərbaycan ədəbi mühitinin tərkib hissələrindən biri də zəngin və rəngarəng yaradıcı imzaları ilə seçilən Naxçıvan bölgəsindəki ədəbi mühitdir. Xüsusilə XXI əsrin ilk illərindən üzübəri bu bölgədə yeni ədəbi imzalar özünü göstərməyə başladı. Onların yaradıcılığındakı istər mövzu, istər janr, istər fikir baxımından yeniliklər təkcə bölgənin ədəbi atmosferinə təsir etmədi, həmçinin geniş mənada ölkə ədəbiyyatının zənginləşməsinə öz töhfəsini vermiş oldu. Həmin ənənə bu gün də davam edir və gənc imzaların nəzm və nəsr sahəsindəki yaradıcılıq nümunələri muxtar respublika ədəbi camiəsi haqqında ümidlə danışmağa imkan verir.
Naxçıvanda yazıb-yaradan qələm sahibləri arasında qadın imzaların da ciddi çəkisi var. Ta Heyran xanımdan başlayaraq Qönçəbəyimin, Kəmalə Ağayevanın, Kəmalə Nəsrinin ədəbi uğurlarını davam etdirən zərif xanımlarımızdan iki şair və bir yazıçı olmaqla üçünün bədii nümunələrini “Ulduz”umuza təqdim etmək istəyirəm.
Bunlar filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, bədii nümunələrini ilk dəfə “İnsansız küçələr” adlı kitabıyla oxuculara təqdim edən Leyla Səfərova, dörd kitab müəllifi, ötən il “Ömrün yaşıl rəngi” və “Bir göz qırpımında” şeir kitabları ilə növbəti dəfə oxucularıyla görüşən Aytəkin Səfərliyeva, ayrı-ayrı mətbu orqanlarda, qəzet və saytlarda nəşr olunsa da hələ ki, kitab çıxarmağa tələsməyən Qəmər Sözaydır.
Qeyd etdiyim hər üç imzanın özlərinə məxsus yaradıcılıq üslubları var. Leyla xanım qısa, lakin geniş məna tutumuna malik hekayələri ilə fərqlənir. Aytəkin xanım ilk dəfə “Ulduz” jurnalı vasitəsilə mərkəzi mətbuatda dərc olunacaq. Buna baxmayaraq, onun hər şeirində digər qələm sahiblərini təkrarlamayan yeni obrazlı ifadələr maraq doğurur. Qəmər Sözay bədii ağırlıqlı, dərin düşüncələrə malik poeziyası ilə seçilir.
İnanıram ki, hər üç qələm sahibinin bədii nümunələri həm oxucuların, həm də geniş mənada bədii sözə, ədəbiyyata maraq göstərən Azərbacan vətəndaşlarının diqqətini cəlb edəcək.
Hörmətlə Elxan YURDOĞLU, “Ulduz” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü AMEA Naxçıvan Bölməsi, İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
QƏMƏR SÖZAY
TƏRK EDİRƏM YOLLARI
Fikirlərə bürünüb,
Tərk edirəm yolları.
Ayrılıqdan boş qalıb
Sevgimizin qolları.
Həsrətinin zəlisi
Elə sorur qanımı.
Ucuz bir ölüm gələ
Erkən ala canımı.
Məğlub olam həyata,
Yaşamaq dadım itə.
Fəryadıma, sadəcə,
Ölüm mələyi yetə.
DARIXMAQLAR
Çəkilir gecəyə payız çiskini,
Sən dolu duyğular nələr istəyir.
Xəyallar oynayır bir yallı rəqsi,
Xəyallar məni də rəqsə səsləyir.
Qaranlıq donunu geyinir yenə,
Ünvanlar dolaşıq salır yerini.
Zülmətin boynuna çökür günahlar,
Qayıt birgə tutaq haqqın əlini.
Soyuyub Günəşin istisi, odu,
Oduna yandığım sözümdən düşür.
Bütün darıxmaqlar cəhənnəm olur,
Sevgilər cənnətin özündən düşür.
BU NECƏ ÇIXILMAZLIQDIR
Günəş söndürür istisini,
Ayın da itir soyuqluğu…
İnsanlar yaşayır fəsiləsizliyi...
İtir gülüşlərdə təbəssüm izi...
Kədər basdırılır qəmzələrə...
Sənsiz dünyanın amalı budur, adam...
Sənsiz Günəşə də, Aya da,
Hətta Yer kürəsinə də yadam...
Buludların gözlərindən süzülür
Nakam eşqin ağrısı, acısı.
Zamanını itirmiş fəsillər
Ağlayır zamansızlığına...
Payız qucaqlayır baharın nəfəsini.
Qış ovuclarında dondurur
yarın günahlarını.
Çəkir ciyərlərinə
Ölmüş bir məhəbbətin
üfunətli iyini...
İlahi,
İlahi, bu necə çıxılmazlıqdır
Aça bilməyirəm bu düyünü...
SƏNİ UNUDA BİLMƏDİM
Səni unutmaq üçün
Etdiyim intiharların sayını unutdum.
Səni unuda bilmədim.
Necə-neçə yarım qalmış
Ümidlərimi yola saldım –
Sənsizliyin mənzilinə doğru.
Ayrılığı ümidə bağladım,
için-için ağladım.
Neçə-neçə gecələrin
qoynunda sabahladım.
Yaşatmağa çalışdım
Sənsizlik vurğusu ilə
döyünən ürəyimi...
Getdin,
Apardın
Havamı, suyumu, çörəyimi.
İndi özün de
Mən nə yeyim, nə içim?..
Sənli günlərimin vurğusu ilə
Döyünən ürəyimi
geri qaytarmaq üçün
Hansı bir sevdadan keçim?..
Gəl, gəl ki,
Sənsizliyin havası ilə
Boğulmuş ciyərlərimi
nəfəsinlə doldurasan.
Gedişinlə sevinən
Boy atan o paxıl,
dərd çiçəkləri var e…
Gəl, gəl ki,
Onları birdəfəlik
əbədi soldurasan.
PAYIZI SEVMƏYƏN ADAM
Yaman pis dərddir sənsizlik,
Nə dərmanı var, nə də bir əlacı...
Elə çarəsizliyi sıxıb bağrıma
Göz dağı verirəm ümidlərimə...
Coşub, çağlamaq olmaz!
Küsüb, ağlamaq olmaz!
Ruhumu çarəsizliyə sürgün edən
Bir ömrün qurbanı oldum,
Asıldım kələfindən sənə dair fikirlərin...
Yoxluğunun bilinməyən
baharından boylandım
Sənsizlikdən viran qalmış
Bu qocaman şəhərə...
Gedişinin sərt rüzgarlarına
Tab gətirə bilmədi
Payız qoxulu bu şəhərin
Xəzan olmuş arzuları...
Yellər sovurdu ordan-ora,
Burdan-bura…
Bəlkə də, tapdadığın
O sonuncu xəzan yarpağının altında
Can verdi bir qadının sevərək əzizləyib,
Ərköyüncə böyütdüyü
Sevgiyə dair olan xəyalları...
Sən indi başqa bir şəhərin baharına sarılıb
Çiçək açdırırsan
Başqa bir sevginin ümidlərinə...
Eybi yox, mən onsuz da
Sevgisini rüzgarlara təslim edən
Bu şəhərin payızında
çoxdan xəzan olmuşam...
Payızı sevməyən adam...
BİR KÖPƏ AĞLAYIR İÇİMDƏ
Bir körpə ağlayır içimdə
4-5 yaşlarında…
Küçədə oynayan uşaqlar tərəfindən
Oyuncağı alınmış bir körpə...
Axşama doğru
Hər qapıdan eşidilən
bir ana, ata səsinə
evə qaçır uşaqlar.
O isə boynu bükük
ağlayır qədərinə.
Səssiz-səssiz,
ürkək-ürkək,
Gözündən axan yaşları silir
köynəyinin ətəyinə...
Hər kəs yaşadığını düşünərkən
O ömrünü doldurur,
ölümün pətəyinə.
Gözləriylə qucaqlayır kədəri,
Dizlərilə qaçaqlayır qədəri...
Dəfələrlə yıxılır, qalxır,
Qalxır, yıxılır...
Qan çanağına dönmüş
Diz qapağındakı yaraları
Göz yaşları ilə yuyur,
təmizləyir,
Özü öz yaralarını sevir, əzizləyir...
Köçürür dünyanın bütün dərdlərini
kirpiklərinə,
Sığınır qəribliyinə, yetimliyinə –
Sonsuzluğun kölgəsində
addım-addım…
Bir addım irəli gedərkən,
Min addım geri çəkilir.
Dünya dönür,
Zaman ötür,
İllər keçir...
Bir körpə ağlayır içimdə
50-55 yaşlarında…
Hələ də
boynuna ip kimi sarılan
Yetimliyinin dərdini çəkir.
Ölümün zəncirlərindən
Özünə düzbucaqlı
bir otaq tikir,
Sonsuzluğun sükutuna qərq olur…
HANSI SƏMTƏ
Yığılıb ocaqlara,
Kül olmuş qucaqlara,
Bir sevgi üzü qara,
Yol alır hansı səmtə?
Qədərimdən keçənlər,
Kədərdən pay biçənlər,
Dərd şərabın içənlər
Süzülür hansı səmtə?
Yağan qar gecəyarı,
Azdırır bu yolları.
Ölülər qəbrə sarı,
Mollalar hansı səmtə?
Çox dağlanıb ürəklər,
Sönüb arzu, diləklər.
Hara əsir kələklər,
Doğrular hansı səmtə?
Haqqı, nahaqqı saysam,
Sözdə doğruya dəysəm.
Keçmişin qəddin əysəm…
Gələcək hansı səmtə?
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(10.06.2026)
Dünyanın dilində səslənən Azərbaycan nəğməsi: "Cücələrim"in müəllifi Qəmbər Hüseynli
Xanım Aydın,
“Ədəbiyyat və incəsənət”
Həyat qəribədir. Olur ki, yüzlərlə musiqi bəstələmiş bir insan heç kimin yaddaşında bir zərrə yer ala bilmir. Amma cəmi bir melodiya ilə əbədiyyət qazanır. O melodiya zamanın sərhədlərini aşır, dilləri, coğrafiyaları, siyasi sistemləri keçir, insanları bir-birinə bağlayan görünməz körpüyə çevrilir. Azərbaycan musiqi tarixində belə əsərlərdən biri, bəlkə də birincisi "Cücələrim" mahnısıdır. Və bu nəğmənin müəllifi Qəmbər Hüseynlidir.
Bu gün dünyanın müxtəlif ölkələrində milyonlarla insan "Cücələrim" melodiyasını eşidəndə bəlkə də onun müəllifinin adını bilmir. Amma həmin sadə, səmimi və işıqlı melodiyanın arxasında ömrünü musiqiyə həsr etmiş, xalq ruhundan qidalanan böyük bir sənətkar dayanır – Qəmbər Məşədi Muxtar oğlu Hüseynli.
Gəncədə başlayan böyük yol
1916-cı il aprelin 16-da qədim Gəncə şəhərində, dəmirçi Məşədi Muxtarın ailəsində dünyaya gələn Qəmbər Hüseynli hələ uşaqlıqdan fərqli istedadı ilə seçilirdi. Məktəbə qədəm qoyanda artıq Seyid Əzim Şirvaninin, Abbas Səhhətin, Mirzə Ələkbər Sabirin şeirlərini əzbər bilirdi.
O dövrün Gəncəsi musiqinin, muğamın, aşıq sənətinin nəfəs aldığı canlı bir mədəniyyət məkanı idi. Cabbar Qaryağdıoğlu, Seyid Şuşinski, Bülbül, Xan Şuşinski, Qurban Pirimov kimi sənətkarların çıxışları balaca Qəmbərin qəlbində silinməz izlər buraxırdı. Digər tərəfdən aşıq məclisləri, saz havaları, el nəğmələri onun musiqi duyumunu formalaşdırırdı.
Sonralar onun əsərlərində hiss olunan xalq ruhu, melodik sadəlik və səmimiyyət məhz həmin illərin yadigarı idi.
Muğamdan bəstəkarlığa
Qəmbər Hüseynli əvvəlcə tar ifaçısı kimi yetişdi. Gəncə Musiqi Məktəbində təhsil alarkən "Rast", "Şur", "Zabul Segah" kimi muğamları məharətlə ifa edir, eyni zamanda xalq mahnılarını və aşıq havalarını toplayaraq nota köçürürdü.
1934-cü ildə Bakıya göndərilən gənc musiqiçi əvvəlcə violonçel sinfində təhsil aldı. Qərb musiqisinin bu mürəkkəb alətini qısa müddətdə mənimsədi. Lakin onun daxilində başqa bir yanğı vardı – yaratmaq, bəstələmək, öz melodiyalarını dünyaya bəxş etmək arzusu.
Bu səbəbdən o, bəstəkarlıq şöbəsinə keçdi və çox qısa bir müddətdə ilk uğurlarını qazandı. Cəfər Cabbarlının sözlərinə yazdığı "Tellər oynadı" romansı Azərbaycan musiqisində yeni bir istedadın doğulduğunu xəbər verdi.
Musiqi ilə döyünən həyat
Şuşa Musiqi Texnikumunun direktoru, Xalq Çalğı Alətləri Orkestrinin dirijor köməkçisi, Sazçı Qızlar Ansamblının yaradıcısı və bədii rəhbəri...
Qəmbər Hüseynlinin fəaliyyəti yalnız bəstəkarlıqla məhdudlaşmırdı. O, milli musiqinin təbliği və inkişafı üçün müxtəlif vəzifələrdə çalışır, yeni istedadların yetişməsinə xidmət edirdi.
Onun yaradıcılığında "Ay işığında", "Gecələr uzanaydı", "İlk məhəbbət", "Düşür yadıma", "Sən-sən", "Gülə-gülə" kimi romans və mahnılar xüsusi yer tutur. Bu əsərlərdəki lirika, incə duyğular və melodik gözəllik bu gün də öz cazibəsini itirməyib. Amma taleyin onun üçün hazırladığı ən böyük möcüzə bir başqa idi.
Bir mahnının dünya səyahəti
1940-cı illərin sonlarında Qəmbər Hüseynli sadə bir uşaq melodiyası bəstələmişdi. Heç kəs təsəvvür edə bilməzdi ki, bu musiqi sonralar dünyanın ən məşhur uşaq mahnılarından birinə çevriləcək. Mahnının yaranması ilə bağlı müxtəlif versiyalar mövcuddur. Rəvayətlərdən birinə görə, bəstəkar 1947-ci ildə Gəncə Filarmoniyasında çalışarkən bu melodiyanı məktəblilər üçün yazmışdı. Digər məlumatlara görə isə musiqi əvvəlcə Abbas Səhhətin şeirinə uyğunlaşdırılmışdı. Sonradan bəzi sözlərin uşaqlar üçün çətin olması səbəbindən yeni mətnə ehtiyac yaranmışdı.
1949-cu ildə Qəmbər Hüseynli gənc şair Tofiq Mütəllibovla görüşür və ona melodiyanı dinlədir. Musiqi şairi dərhal ovsunlayır. Çox keçmədən sözlər yazılır və Azərbaycan musiqisinin tarixində yeni bir səhifə açılır. "Cücələrim" dünyaya gəlir.
Tofiq Mütəllibov sonralar etiraf edirdi ki, bu mahnının belə möhtəşəm taleyə sahib olacağını heç vaxt təsəvvür etməmişdi.
Dünyanın dillərində səslənən Azərbaycan nəğməsi
"Cücələrim" qısa müddətdə sərhədləri aşdı. Əvvəlcə bütün Sovet İttifaqında məşhurlaşdı. Daha sonra Avropaya, Asiyaya, dünyanın müxtəlif ölkələrinə yayıldı.
Bu günə qədər mahnının 100-dən çox dilə tərcümə olunduğu bildirilir. Bu göstərici Azərbaycan musiqisi üçün misilsiz hadisədir. 1955-ci ildə İsveçrədə sovet nümayəndə heyətini yerli məktəblilərin "Cücələrim"lə qarşılaması artıq mahnının beynəlxalq şöhrət qazandığını göstərirdi. Daha sonra maraqlı hadisələr bir-birini əvəz etdi.
Çexoslovakiyada keçirilən rəsmi qarşılanma mərasimində SSRİ himni əvəzinə səhvən "Cücələrim"in səsləndirilməsi, Hindistanda minlərlə insanın Elmira Rəhimovanı bu mahnı ilə qarşılaması artıq bir mahnının deyil, əsl mədəniyyət fenomeninin tarixçəsi idi.
Moskvanı fəth edən balaca qız
1959-cu ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan incəsənətinin ongünlüyü "Cücələrim"in taleyində dönüş nöqtəsinə çevrildi. Böyük Teatrın möhtəşəm səhnəsində maestro Niyazinin idarə etdiyi simfonik orkestrin müşayiəti ilə balaca Suğra Bağırzadə mahnını ifa etdi. Salon alqış sədaları ilə doldu. Bir neçə gün ərzində mahnı bütün Sovet İttifaqında dillər əzbərinə çevrildi.
Hətta sonralar pioner rəqs ansamblının adı da dəyişdirilərək "Cücələrim" qoyuldu.
Bu artıq adi uğur deyildi. Bu, Azərbaycan musiqisinin milyonlarla insanın yaddaşına həkk olunması idi.
"Nu, poqodi!"yə qədər uzanan yol
Mahnının şöhrəti böyük ekrana da yol tapdı.
Azərbaycanın məşhur "Ögey ana" filmində, "Ulduz" komediyasında səslənən "Cücələrim" sonradan SSRİ məkanının ən məşhur cizgi filmlərindən biri olan "Nu, poqodi!"də də istifadə edildi. Canavarın toyuq hininə girdiyi səhnədə Azərbaycan dilində səslənən bu mahnı milyonlarla tamaşaçı tərəfindən eşidildi. Beləcə, Qəmbər Hüseynlinin bəstəsi təkcə konsert salonlarında deyil, ekranlarda da yaşayaraq yeni nəsillərə çatdı.
Çarli Çaplinin salamı
"Cücələrim"in tarixində ən təsirli hadisələrdən biri də dünya şöhrətli aktyor və rejissor Çarli Çaplinlə bağlıdır. Deyilənlərə görə, Fransada Azərbaycan kino xadimləri ilə görüş zamanı Çaplin onların Azərbaycandan gəldiyini öyrənir. Qəfil pianonun arxasına keçir və "Cücələrim" melodiyasını ifa edir. Sonra isə təəccüblü bir cümlə söyləyir: "Demək siz bu melodiyanın vətənindənsiniz? Məndən o bəxtəvər bəstəkara salam yetirin!" Bu sözlər bəlkə də Qəmbər Hüseynlinin dünya sənətində tutduğu yerin ən qısa və ən təsirli ifadəsidir.
Dünyanın tanıdığı bəstəkarın sadə həyatı
Təəssüf ki, dünya şöhrəti hər zaman rahat həyat demək olmur.
"Cücələrim" dünyanın müxtəlif ölkələrində səslənərkən, milyonlarla insanın dilində dolaşarkən, onun müəllifi Bakıda sadə və çətin şəraitdə yaşayırdı.
Dostlarından biri evindən qayıtdıqdan sonra təəssüflə deyirdi: "Pianinosu belə yox idi..." Bu, bir tərəfdən dövrün acı reallığı, digər tərəfdən isə sənətkar taleyinin paradoksu idi. Lakin Qəmbər Hüseynli bunlara baxmayaraq yaratmaqdan əl çəkmədi. Yeni əsərlər yazdı, musiqi yaratdı, insanlara sevinc bəxş etdi.
Əbədi yaşayan nəğmə
1961-ci ilin 31 iyulunda Qəmbər Hüseynlinin ömrü yarımçıq qaldı. Cəmi 45 il yaşadı. Amma onun ömrü uzunluğu ilə deyil, yaratdığı işığın gücü ilə ölçülür.
Bu gün Qəmbər Hüseynlinin adı çəkiləndə ilk olaraq "Cücələrim" yada düşür. "Cücələrim" səslənəndə isə onun müəllifi xatırlanır. Çünki o mahnı mahnı olmaqdan çıxıb və xalqın yaddaşına çevrilib artıq. O, Azərbaycanın dünyaya ünvanladığı ən səmimi musiqi məktublarından biridir. Bir əsrdən artıqdır ki, o məktub dünyanın müxtəlif dillərində oxunur, müxtəlif səslərdə səslənir, amma hər dəfə eyni həqiqəti xatırladır: Böyük sənət bəzən elə ən sadə melodiyalarda yaşayır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(10.06.2026)
