Super User
Sürgün taleyi, azadlıq ruhu: Almas İldırımını növbəti dəfə andıq
Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”
Dünən Azərbaycan ədəbiyyatının sürgün və mühacirət taleli şairlərindən biri olan Almas İldırımın anım günü idi. O, qısa, lakin keşməkeşli ömrü boyunca azadlıq, vətən sevgisi və milli kimlik mövzularını poeziyasının əsas xəttinə çevirmişdi, buna görə də daim oxunur, daim ehtiramla anılır.
Dünən də belə oldu.
Almas İldırım 1920-ci illərdə gənc yaşlarından yazmağa başlayıb. Bakı Dövlət Universitetində təhsil aldığı dövrdə şeirləri mətbuatda dərc olunub. Lakin onun vətənpərvər ruhda yazdığı əsərlər, xüsusən “Dağlar” şeiri sovet rejimi tərəfindən təhlükəli hesab olunub. Şeirin Türkiyədə çap edilməsi şairin həyatında dönüş nöqtəsi olub və bundan sonra o, təqib olunmağa başlayıb.
Şair poeziyasında dağlar xüsusi yer tutur. Dağlar onun üçün yalnız təbiət obrazı deyil, azadlığın, gücün və müqavimətin simvoludur. İldırım doğma yurdun işğal altında olduğunu açıq deməsə də, şeirlərində bu ağrı açıq hiss olunur. Məhz bu mövqeyinə görə o, “proletar şairi” ola bilmədi və sürgün taleyi yaşadı.
1927-ci ildə universitetdən uzaqlaşdırılan Almas İldırım əvvəlcə Dağıstana, sonra isə Türkmənistana sürgün edildi. Sürgün illərində də qələmini yerə qoymadı. “Dağıstan füqərası”, “Zəhmət” kimi mətbu orqanlarda şeirləri çap olundu. Bu əsərlərdə də vətən həsrəti, əsarətə qarşı nifrət və azadlıq arzusu açıq hiss edilirdi.
Bütün təzyiqlərə baxmayaraq, Almas İldırım inancını itirmirdi. O, bir gün yurdunun azad olacağına ümid edirdi. Sürgün həyatının ağır şərtləri, ard-arda tənqidlər və təqiblər onu sonda mühacirətə məcbur etdi. 1933-cü ildə ailəsi ilə birlikdə Sovet İttifaqını tərk edərək əvvəl İrana, daha sonra Türkiyəyə üz tutdu.
Almas İldırımın həyatı bir şair taleyindən daha çox, azad sözün cəzasını çəkən bir ziyalının hekayəsidir. Onun poeziyası bu gün də vətən, azadlıq və milli yaddaş mövzularında yazanlar üçün mühüm örnəkdir.
Yaralı olmasaydı
Kim оvçu niyyətiylə gəzərdi bu dağları
Sinəsində can alan maralı оlmasaydı?
Kim şair həsrətiylə süzərdi bu dağları,
İçindən qəlbi qırıq, yaralı оlmasaydı.
Оf… Duman çökdü yеnə bu könül dağlarına,
Kim gətirmiş adımı sоlğun dоdaqlarına?
Kim düşərdi həyatın görünməz ahlarına,
Bu könül о könüldən aralı оlmasaydı?
Kim məni saldı bilməm dayanılmaz bu dərdə,
Nərdə mənim öz yuvam, öz еlim, günüm nərdə?
Anam məni dоğurub yaşatmasaydı оrda,
Ya içimdəki bülbül оralı оlmasaydı…
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(15.01.2026)
Nazim Hikmət – azadlığın və insan duyğularının şairi
Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”
Bu gün türk və dünya ədəbiyyatının ən böyük simalarından biri olan Nazim Hikmətin anadan olduğu gündür. O, təkcə bir şair deyil, azadlıq, sevgi və insanlıq haqqında düşünən, yazdıqları ilə dövrünü aşan bir sənətkar idi. Nazim Hikmət bu dünyanı çoxdan tərk etsə də, şeirləri bu gün də yaşayır və oxunur.
Nazim Hikmət Ran 15 yanvar 1902-ci ildə Salonikidə anadan olub. Ziyalı ailədə böyüyən şair gənc yaşlarından ədəbiyyata maraq göstərib. 1918-ci ildə İstanbulda Hərbi Dənizçilik Məktəbinə daxil olsa da, işğallara qarşı yazdığı şeirlər səbəbilə təhsilini yarımçıq qoymaq məcburiyyətində qalıb. Türkiyənin ağır və qarışıq dövrlərindən keçən Nazim Hikmət 1920-ci ildə Anadoluda gedən milli azadlıq mübarizəsinə qoşulub, bir il sonra isə Sovet Rusiyasına gedərək Moskvada təhsil alıb.
1920–30-cu illərdə yazdığı şeirlərdə əsasən inqilab, ədalətsizlik, xalqın ağır həyatı və azadlıq mövzuları yer alırdı. O, şeirləri ilə mövcud sistemi tənqid edir, insanları düşünməyə və mübarizəyə çağırırdı. Məhz bu mövqeyinə görə Nazim Hikmət tez-tez təqiblərə məruz qalır, dəfələrlə həbs edilir. 1938-ci ildə isə sübutsuz ittihamlarla 28 il həbs cəzasına məhkum olunur.
Həbsxana illəri Nazim Hikmətin yaradıcılığında dönüş nöqtəsi olur. O, bu dövrdə əvvəlki sərt siyasi üslubdan uzaqlaşaraq daha çox sevgi, insan duyğuları, həsrət, həyat sevgisi haqqında yazmağa başlayır. Dostlarına yazdığı məktublarda bildirirdi ki, şeir yalnız siyasi çağırışlardan ibarət olmamalı, insanın iç dünyasını da əks etdirməlidir. Məhz bu illərdə Nazim Hikmətin ən səmimi, ən təsirli lirik şeirləri yaranır.
Şairin bu lirik yaradıcılığı uzun illər kölgədə qalsa da, sonradan oxucular tərəfindən yenidən kəşf edilir. Onun “Səni düşünmək nə gözəl şey…” kimi şeirləri sevgi poeziyasının ən gözəl nümunələri sırasında yer alır. Nazim Hikmət sevginin yalnız iki insan arasında deyil, bütövlükdə həyata, insana və dünyaya qarşı olan bir hiss olduğunu göstərirdi.
Nazim Hikmət Azərbaycanla da sıx bağlı idi. O, Bakıya dəfələrlə səfər etmiş, Azərbaycan şair və yazıçıları ilə dostluq əlaqələri qurmuşdu. Onun əsərləri Azərbaycanda nəşr olunmuş, pyesləri səhnələşdirilmiş, şeirlərinə mahnılar bəstələnmişdir. Azərbaycan ədəbiyyatında da Nazim Hikmət xüsusi hörmətlə xatırlanır.
1951-ci ildən ömrünün sonuna qədər SSRİ-də yaşayan şair 1963-cü ildə Moskvada vəfat edib. O, bu dünyanı tərk etsə də, yazdıqları ilə ədəbiyyatda əbədi iz qoyub. Nazim Hikmət türk poeziyasına sərbəst şeir üslubunu gətirib, şeiri qəliblərdən azad edib. Onun əsərləri bu gün də insanları düşündürür, duyğulandırır və ümid verir.
Bu gün Nazim Hikmətin doğum günüdür. Onu anmaq, şeirlərini oxumaq və xatırlamaq bir daha göstərir ki, şairlər ölür, amma sözləri yaşayır.
Bence şimdi sen de herkes gibisin
(Nazim Hikmet)
Gözlerim gözünde aşkı seçmiyor
Onlardan kalbime sevda geçmiyor
Ben yordum ruhumu biraz da sen yor
Çünkü bence şimdi herkes gibisin
Yolunu beklerken daha dün gece
Kaçıyorum bugün senden gizlice
Kalbime baktım da işte iyice
Anladım ki sen de herkes gibisin
Büsbütün unuttum seni eminim
Maziye karıştı şimdi yeminim
Kalbimde senin için yok bile kinim
Bence sen de şimdi herkes gibisin.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(15.01.2026)
“De ki, məni sevirsən” — Azərbaycan kinosunda sevgi və vətəndaşlıq hissi
Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"
“De ki, məni sevirsən” filmi.
Rejissor: Maqsud İbrahimbəyov
Çəkilmə ili: 1977
Janr: Dram, detektiv, insan və ictimai münasibətlər filmi
Studiyası: “Azərbaycanfilm” kinostudiyası, SSRİ
1977‑ci ildə rejissor Maqsud İbrahimbəyovun debüt filmi olaraq ekranlara gələn “De ki, məni sevirsən” təkcə romantik hekayə deyil — o, münasibətlər, məsuliyyət və cəmiyyətin dəyərləri arasında incə tarazlığı əks etdirən dərin bir ekran əsəridir. Film kinopovest formasında çəkilmiş və səssiz dramatik tonla yanaşı, insan münasibətlərindəki mürəkkəbliyi də intuitiv şəkildə göstərir.
Süjet — sevgi, məsuliyyət və cəmiyyət
Filmin əsas süjeti dəniz sahilindəki yay tətilində baş verir. Gənc Samir (Samir Bəbirov) və Səbinə (Səbinə Həsənova) istirahətə gəlmişlər. Onların yay şəhərciyindəki günləri sadə gənclər həyatı kimi başlayır, lakin hadisələr qəfil dəyişir: müstəntiq gəlir və qiymətli balıq növlərinin qeyri‑qanuni ovlanması ilə bağlı araşdırma başlayır. Samir və Səbinə məlum olmayan cinayət izlərini taparaq milis işçilərinə yardım edirlər — bu, onların şəxsi dünyası ilə ictimai məsuliyyət arasında ilk ciddi qarşıdurmadır.
Film cinayətkarlığın yalnız qanun pozuntusu olmadığını göstərir; o, insan qəlbindəki “qaranlıq tərəflər”in, bağlı münasibətlərin və əxlaqi çətinliklərin dramatik təsirini də vurğulayır. Beləliklə, sevgi nağılı ilə başlayan hekayə, məsuliyyət, cəmiyyətə xeyir vermək və daxili seçimin əhəmiyyətini dərindən qabardır.
Obrazlar və aktyor oyunu
“De ki, məni sevirsən” filmində rollar yalnız xarakterlər deyil — insan təfəkkürü və psixologiyasının simvoludur. Samir və Səbinə gəncliyin saf duyğularını təcəssüm etdirdiyi halda, müstəntiq obrazı onları müasir həyatın reallıqları ilə üzləşdirir. Digər obrazlar — Rəsmi, Zemfira xanım, milis işçiləri — hər biri bu mürəkkəb münasibətlər dünyasını daha dərin qatlara çəkir. Aktyorların obyektiv və təbii oyunu tamaşaçını sadəcə bir sevgi filmi ilə tanış etmir, onları sovet dövrünün incə insan münasibətləri ilə dolu bir sosial tabloya aparır. Publisistik ton — sevgi, etik və sosial mesaj
“De ki, məni sevirsən” yalnız romantik əlaqələr haqqında film deyil — o, şəxsi arzu və ictimai məsuliyyət arasındakı qalın sərhədləri göstərir. Film vasitəsilə rejissor Maqsud İbrahimbəyov bizə xatırladır ki, sevgi təkcə hiss deyil; o, münasibətlərdə hörmət, vicdan və cəmiyyətə xidmət etməyi də özü ilə gətirməlidir.
Bu ekran əsəri öz dövründə — 1970‑ci illərdə — cəmiyyətin içərisində hələ də aktual olan bir problemi işıqlandırıb: məsuliyyət hissi olmadan heç bir sevgi tam ola bilməz. Bugünkü dövrdə də bu mesaj eyni dərəcədə dəyərlidir — çünki sevgi və vətəndaşlıq duyğusu daim yenidən qəbul edilməli, qorunmalı və yaşadılmalıdır.
Filmin yeri və önəmi
Azərbaycan kinosunun klassik nümunələrindən biri olaraq “De ki, məni sevirsən” gənclik, sevgi, məsuliyyət və ictimai həyat arasında metaforik bir körpü kimi qalır. Onun obrazları və süjet xətti sovet cəmiyyətinin dəyərlərini əks etdirməklə yanaşı, bu gün də baxanlara dərindən düşündürür.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(15.01.2026)
Ən çox kim olmağı sevirik? – Ekspress-sorğu
Heyran Zöhrabova, “Ədəbiyyat və incəsənət”
Növbəti ekspress-sorğudayıq. Sualımız belədir: “Ən çox kim olmağı sevirik?”
Həyatımız boyu müxtəlif kimliklərə bürünürük. Kimi üçün valideyn – ata və ya ana, kimi üçün bacı və qardaş, kimi üçün həyat yoldaşı, kimi üçün övlad, kimi üçün dost, kimi üçün isə tanış oluruq. Bir çox kimliyimiz olur: yazıçı, müəllim (peşə kimliyi), oxucu, rəhbər, işçi, tələbə. Amma bəs özümüz ən çox kim olmağı sevirik?
NAİL ZEYNİYEV
Bəzən elə suallar olur ki, insan ona sadəcə güzgü qarşısında dayanıb öz kölgəsinə baxıb cavab tapa bilər. Çünki biz hər gün başqalarının gözündə başqa biri oluruq, amma gecənin sükutunda, yalnız qaldığımız zaman əslində kim oluruq?
İnsan özünü ən çox o kimlikdə sevir ki, orada heç kimə hesabat verməli deyil. Orada nə ictimai maska var, nə rol, nə də gözlənti. Orada yalnız sən varsan və öz həqiqətin. Məsələn, mən özümü ən çox şair olduğum anlarda tanıyıram ki, nə oğulam o zaman, nə qardaş, nə də bir peşə sahibi. Sadəcə bir qəlbəm ki, sözlər vasitəsilə nəfəs alıram, yaşayıram.
Şair olmağı sevmək başqa kimliyə oxşamır. Çünki şair olduğun zaman sən dünyanın ən çılpaq, ən müdafiəsiz, amma eyni zamanda ən güclü halındasan. Şair yazmır ki, karyera qursun, şöhrət qazansın, ya da pulunu çıxarsın. Şair yazır, çünki yazmazsa boğulur. O, hisslərini misraya salmır, hissləri onu misraya salır.
Şair olmaq deməkdir ki, sənin qəlbində hər şey çox həssasdır. Adi insan payızda yarpaq tökülməsini görür, şair isə vaxtın necə ağlayaraq ötdüyünü eşidir, payız yarpaqlarının xışıltısı onun ürəyinə başqa ahəngdə toxunur. Adi insan dostuyla görüşüb əl sıxa bilər, şair isə o əldə bütün ömrün izini oxuyar. Şair olmaq o deməkdir dünyaya başqalarının görmə bacarığı olmadığı bir gözlə baxmaqdır bəlkə də.
Amma həyatın faciəsi məhz bundadır çünki biz ən çox sevdiyimiz kimliyimizdə ən az yaşayırıq. Çünki dünya bizdən ana olmağı, ata olmağı, işçi olmağı, məsul vətəndaş olmağı tələb edir. Bizim sevdiyimiz kimlik isə adətən bir lüksdür buna görə həftəsonları, gecə yarıları, ya da heç vaxt yaşanılmayan bir arzu kimi qəlbimizdə daşıdığımız bir şey kimi qalır.
Mən şair olmağı ona görə sevirəm ki, orada mən ən səmimi, ən çılpaq, ən özüm olduğum kimlikdəyəm. Orada nə riyakarlıq lazımdır, nə diplomatiya, nə uydurma təbəssüm. Şair olanda sən öz dərdini, öz sevgini, öz qəzəbini, öz kövrəkliyini dünyaya göstərirsən və deyirsən: "Məni qəbul edin, ya etməyin, mən buyam".
Şair olmaq həm də tənhalığın ən gözəl formasıdır. Sən kağızla, sözlə, özünlə qalırsan. Və o anda heç kimə ehtiyacın yoxdur ki, səni başa düşsün. Çünki sən özünü başa düşürsən və bu, kifayətdir.
Bəzən insan elə bir kimlikdə özünü sevir ki, ona heç vaxt çatmayıb. Uşaqlıqda rəssam olmaq istəyib, amma mühasib olub. Şair olmaq istəyib, amma həkim olub. Səyyah olmaq istəyib, amma dörd divar arasında ömür keçirib. O zaman sevdiyi kimlik xəyal olaraq qalır və insan ömrü boyu ona həsrət çəkir.
Ən ağrılısı isə budur ki, biz özümüzü ən çox sevdiyimiz kimliyimizdə başqaları bizi tanımır. Çünki onlar bizi öz ehtiyacları prizmasından görürlər: sənə ana lazımdır, mənə rəhbər, ona həyat yoldaşı. Heç kimin sənin şair olmağına ehtiyacı yoxdur. Heç kim soruşmur ki, bu gün neçə misra yazdın, ya hansı hissi kağıza köçürdün. Amma sənə soruşurlar ki, işdə layihəni bitirmisənmi, evdə yeməyi bişirmisənmi, borc-borcunu ödəmisənmi.
Və biz köhnə paltarlar kimi bu kimlikləri geyinirik, çıxarırıq, dəyişirik. Səhər oyananda valideyn, işə gedəndə işçi, dostla görüşəndə dost, gecə yuxuya gedəndə isə... Kim? Bəlkə də heç kim. Bəlkə də hamısı.
Düşünürəm ki, insanın ən çox sevdiyi kimlik onun ən qorxusuz, ən səlis, ən həqiqi olduğu kimliyidir. Şair olmaq məhz budur qorxusuz olmaq. Qorxmamaq ki, səni başa düşməyəcəklər, qorxmamaq ki, sənə güləcəklər, qorxmamaq ki, sənin sözlərin havada qalacaq. Şair olmaq o deməkdir yazmağa davam etmək, heç kəs oxumasa da, heç kəs qiymətləndirməsə də.
Sonda belə bir həqiqətlə üzləşirik: biz özümüzü ən çox o kimliyimizdə sevirik ki, orada ən az yalan deyirik. Özümüzə yox, başqalarına. Şair olanda mən yalan danışmıram. Şair olanda mən öz dərdimi gizlətmirəm, öz sevincimi saxlamıram, öz acımı unutmuram. Şair olanda mən sadəcə... varam.
Və bəlkə də buna görə şair olmağı sevirəm çünki bu yalanlar dünyasında o mənim yeganə azadlığımdır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(15.01.2026)
Azərbaycan Yazıçılar Birliyində “Dilimiz – kimliyimiz” mövzusunda ədəbi-ictimai müşavirə keçirilib
Yanvarın 12-də Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) Natəvan klubunda Azərbaycan dilinin qorunması və inkişafına həsr olunmuş “Dilimiz – kimliyimiz” mövzusunda ədəbi-ictimai müşavirə keçirilib.
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə istinadən xəbər verir ki, müşavirəni giriş sözü ilə AYB-nin katibi, Əməkdar incəsənət xadimi Elçin Hüseynbəyli açıb. O, Azərbaycan dilinin qorunması və saflığı ilə bağlı ölkə Prezidentinin çıxışlarını xatırladaraq, bu mövzunun bu gün həm elmi, həm də ictimai müstəvidə xüsusi əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb. Elçin Hüseynbəyli qeyd edib ki, XIX əsrin sonlarından etibarən Azərbaycan türk dili Qafqazda aparıcı ünsiyyət və mədəniyyət dili olub, sonrakı dövrlərdə müəyyən tarixi-siyasi səbəblərdən sıxışdırılıb. Lakin Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə Azərbaycan yenidən regionda söz sahibi olan dövlətə çevrilib və bu proses Azərbaycan dilinin nüfuzunun artmasına da güclü təkan verib. O inamla bildirib ki, yaxın gələcəkdə Azərbaycan dili regionun aparıcı dillərindən biri kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirəcək.
Tədbirdə çıxış edən digər natiqlər dövlət dil siyasəti, ədəbi dil normaları, terminoloji təhlükəsizlik, elmi və bədii mühitdə dil mədəniyyətinin qorunması məsələləri geniş müzakirə olunub.
Tədbirdə AYB-nin sədri, Xalq yazıçısı Anar, akademiklər İsa Həbibbəyli, Rafael Hüseynov, Nizami Cəfərov, Teymur Kərimli, Kamal Abdulla, Muxtar İmanov, Xalq yazıçıları Çingiz Abdullayev, Elmira Axundova, Milli Məclisin deputatları Elnarə Akimova, Jalə Əliyeva, Səyyad Aran, professorlar Nadir Məmmədli, Telman Vəlixanlı, Kərim Tahirli, “Ədəbiyyat qəzeti”nin baş redaktoru Azər Turan, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin beynəlxalq əlaqələr üzrə katibi, şair və tərcüməçi Səlim Babullaoğlu, Bədii Tərcümə və Ədəbi Əlaqələr Mərkəzinin rəhbəri Əsəd Cahangir çıxış edərək Azərbaycan dilinin qorunmasının yalnız dilçilərin deyil, bütövlükdə cəmiyyətin borcu olduğunu qeyd ediblər.
Müşavirə elmi-ədəbi müzakirələr və aktual təkliflərlə yadda qalıb.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(14.01.2026)
İlhamə Qəsəbova: Qazax aşıqlarının yaradıcılığında XIX əsr xüsusi mərhələ təşkil edir
Azərbaycan mədəniyyətinin və ədəbiyyatının inkişafında Qazax mahalının da xüsusi yeri var. Daha çox aşıq sənəti ilə tanınan Qazax mahalı saza-sözə bağlılığı ilə fərqlənən sənət mərkəzlərindəndir. Əsasən XIX əsrdən etibarən intensiv inkişaf mərhələsinə qədəm qoyan və XX əsrdə öz zirvəsinə çatan Qazax aşıq ədəbiyyatı haqqında 1930-cu illərin mənbələrində dəyərli məlumatlara rast gəlinir. Bu fakt bölgədə aşıq mühitinin artıq həmin dövrdə yetkin bir mərhələyə çatdığını göstərir.
“Ədəbiyyat və incəsənət” portlı xəbər verir ki, bu fikirlər filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent İlhamə Qəsəbovanın Qazax aşıq mühiti ilə bağlı yazısında yer alıb və həmin yazını təqdim edirik:
QAZAX AŞIQLARI
Qazax aşıq mühiti Gəncəbasar, Borçalı, Qarabağ və Dərələyəz aşıq mühitləri ilə sıx sənət əlaqələri şəraitində formalaşan, qarşılıqlı təsir nəticəsində zənginləşib. Bu mühitə Gədəbəy və Kəlbəcər bölgələrinin aşıq sənətinin də daxil edilməsi daha məqsədəuyğun görünür. Qazax aşıqlarının yaradıcılıq baxımından inkişafında XIX əsr xüsusi mərhələ təşkil edir. Belə ki, bu dövr yeni ustad sənətkarların meydana çıxması və yeni saz havalarının yaranması ilə xarakterizə olunur. Həmin dövrdə Qazax aşıqları Göyçə, Tovuz, Borçalı və Gədəbəy aşıq mühitlərinin nümayəndələri ilə daha sıx sənət əlaqələri qurublar.
Professor Məhərrəm Qasımlı tarixi-coğrafi baxımdan sabit bir adın mövcud olmadığını nəzərə alaraq, Goranboy–Daşkəsən, Gəncə–Şəmkir–Tovuz–Gədəbəy–Qazax xəttində yerləşən irimiqyaslı ərazini şərti olaraq “Gəncəbasar aşıq mühiti” adlandırıb. Lakin 2014-cü ildə müdafiə olunan “XX əsr Qazax aşıq mühiti” adlı dissertasiya işi bu mühitin müstəqil elmi tədqiqat obyekti kimi ayrıca öyrənilməsinin zəruriliyini ortaya qoyur. Nəzərə alsaq ki, Qazax mahalının zəngin folklor nümunələri coğrafi baxımdan iki böyük aşıq mühiti — Göyçə və Borçalı mühitlərinin sənət əlaqələri fonunda formalaşıb, onda Qazax aşıqlarının yaradıcılığında və ifa tərzində bu iki mühitin təsirini aydın şəkildə müşahidə etmək mümkündür.
Qazax aşıqları ifaçılıqda yüksək peşəkarlıq nümayiş etdirməklə yanaşı, el şairləri kimi də poetik yaradıcılıqda fəal olublar. Miskin Əli, Çoban Əfqan, Mirzə Səməd, Hacı Qaracayev, Qulu Məşədiyev, Ağamalı Sadiq Əfəndi, Temraz Novruzlu, Alı Baba, Akif Səməd və başqaları bu baxımdan diqqəti cəlb edir.
Ustad səviyyəli aşıqların yaratdıqları aşıq havalarının bir qismi klassik Azərbaycan poeziyasının görkəmli nümayəndələrinin adları ilə bağlıdır. Belə ki, M.P.Vaqif tərəfindən “Vaqifi”, M.V. Vidadi tərəfindən isə “Qazax yurd yeri” adlı aşıq havaları meydana gəlib.
Bunla yanaşı, Qazax aşıq mühitində “Qazax səbzəsi”, “Vaqif gözəlləməsi”, “Səməndəri”, Aşıq Avdının “İncə gülü”, Ədhəm Ərəbovun “Ərəbi”, Aşıq Cəlal Qəhrəmanovun “Cəlaloğlu” kimi aşıq havaları geniş yayılıb. Qeyd etmək lazımdır ki, “Qazax səbzəsi” aşıq havası bu gün də məclislərdə ifa olunur, lakin bəzi hallarda “Gilanar” aşıq havası adı altında təqdim edilir.
Qazax mahalında aşıqlardan daha çox “Koroğlu”, “Abbas və Gülgəz”, “Aşıq Qərib”, “Əsli və Kərəm”, “Dilqəm”, “Alı xan və Pəri xanım”, “Qaçaq Kərəm” dastanlarının, həmçinin Aşıq Ələsgərin səfərlərindən bəhs edən rəvayətlərin söylənilməsi tələb olunub.
Azərbaycan aşıq sənətini tanıdan ustad sənətkarlardan biri də “Yanıq Kərəm”, “Qaytarma”, “Baş Sarıtel”, “Ruhani” və digər saz havalarının bənzərsiz ifaçısı, sinədəftər ustad aşıq Ədalət Nəsibov olub.
Qazax aşıq mühiti qadın aşıqların fəaliyyəti ilə də zənginləşib. Aşıq Pakizə Musaköylü, Aşıq Solmaz Kosayeva, Aşıq Kifayət Dərgahquliyeva, Aşıq Lütfiyyə Musayeva mühitin formalaşmasında mühüm rol oynayıblar.
Müasir dövrdə də Qazax aşıq mühitinin görkəmli nümayəndələri bu məktəbin zəngin irsini uğurla davam etdirirlər.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(14.01.2026)
Kitabxanada 2026-cı ilin yubilyarlarına həsr olunmuş kitab sərgiləri təşkil olundu
Bakı Şəhər Mədəniyyət Baş İdarəsi Yasamal rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin M.Ş.Vazeh adına Mərkəzi Kitabxanasında “Yubileylər silsiləsi” layihəsi çərçivəsində 2026-cı ildə yubileyləri olan alim, şair və yazıçılara həsr olunmuş kitab sərgiləri təşkil olundu.
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına kitabxanadan verilən məlumata görə, kitab sərgilərində oxuculara yubilyarların ən məşhur əsərləri, onların həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş əsərlər və tədqiqat işləri təqdim edilir. Sərgilərdə yubilyarların Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamları ilə nəşr olunmuş kitabları da nümayiş olunur.
Bundan başqa, sərgilərdə oxuculara alim, yazıçı və şairlər haqqında ensiklopediyalar və ensiklopedik məlumatlar da təqdim edilir.
Görkəmli alim, filosof, astronom, riyaziyyatçı, tarixçi, coğrafiyaşünas N.Tusinin 825 illiyinə həsr olunmuş “Nəsirəddin Tusi – 825” sərgisində alimin “Əxlaqi-Nasiri”, “Tozlu lövhənin köməyi ilə hesab toplusu” əsərləri, H.Məmmədbəylinin “Mühəmməd Nəsirəddin Tusi”, S.Əhmədovun “Azərbaycan tarixindən yüz şəxsiyyət”, görkəmli tarixçi-alim Sara Aşurbəylinin 120 illik yubileyinə həsr olunmuş “Sara Aşurbəyli – 120” sərgisində alimin “Bakı şəhərinin tarixi”, “История города Баку”, S.Gəncəlinin “Qadın, gözəllik və ülviyyət” kitabı, yazıçı, ədəbiyyatşünas, ictimai xadim, filologiya elmləri doktoru, professor Əzizə Cəfərzadənin 105 illiyinə həsr olunmuş “Əzizə Cəfərzadə – 105” sərgisində onun müəllifi olduğu “Dilbər”, “Eşq sultanı”, “Anamın nağılları”, “Eldən-elə” kitabları nümayiş olunur.
Ən zəngin kitab sərgisi Azərbaycan və dünya ədəbiyyatının görkəmli simalarından biri, yaradıcılığı ilə Azərbaycan şifahi və yazılı söz sənətinin inkişafında mühüm rol oynamış Nizami Gəncəvinin 885 illik yubileyinə həsr olunmuş “Nizami Gəncəvi – 885” sərgisidir. Sərgidə Nizaminin “Xəmsə”si: “Sirlər xəzinəsi”, “Xosrov və Şirin”, “Leyli və Məcnun”, “Yeddi gözəl” və “İsgəndərnamə” əsərləri, Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin “Azərbaycan şairi Nizami”, Xəlil Yusiflinin “Nizami Gəncəvi: sələflər və xələflər”, Yevgeni Bertelsin “Böyük Azərbaycan şairi Nizami”, Fərid Hüseynin “Nizami Gəncəvinin əsərlərinin el variantları” və s. kitablar sərgilənir. Görkəmli Azərbaycan şairi, mütəfəkkiri Xaqani Şirvaninin 900 illik yubileyinə həsr olunmuş “Xaqani Şirvani – 900” sərgisində şairin “Seçilmiş əsərləri”, “Lirika”, “Дворцы Мадaина” və s. kitablar, görkəmli saz-söz ustası, dastan qəhrəmanı və sənət məktəbi yaradan Aşıq Ələsgərin 205 illiyinə həsr olunmuş “Aşıq Ələsgər – 205” sərgisində ustadın “Əsərləri”, “Əsərləri, dastanı-rəvayətlər, xatirələr...” kitabları, Azərbaycan şairi, dramaturq, tərcüməçi, ictimai xadim Süleyman Rüstəmin 120 illik yubileyi ilə əlaqədar “Süleyman Rüstəm – 120” sərgisində şairin 5 cilddə “Seçilmiş əsərləri”, “Əsərləri”, Azərbaycan şairi, dramaturq, tərcüməçi, ədəbiyyatşünas, Azərbaycanın ilk Xalq şairi Səməd Vurğunun 120 illiyinə həsr olunmuş “Səməd Vurğun – 120” sərgisində şairin 5 cilddə olan “Seçilmiş əsərləri”, Adilxan Bayramovun “Səməd Vurğun: milli və ümumbəşəri”, “Səməd Vurğun: seçilmiş əsərləri”, Azərbaycan yazıçısı, dramaturq, publisist, pedaqoq, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi Abdulla Şaiqin 145 illiyinə həsr olunmuş “Abdulla Şaiq – 145” sərgisində onun “Seçilmiş əsərlər”i, “Tıq-tıq xanım”, “Tülkü həccə gedir”, “Yaxşı arxa” və s., nasir, tərcüməçi, ssenari müəllifi Ələviyyə Babayevanın 105 illiyinə həsr olunmuş “Ələviyyə Babayeva – 105” sərgisində “Anadil ağlayırdı”, “Səni axtarıram”, “Seçilmiş əsərləri”, şair Mədinə Gülgünun 100 illik yubileyinə həsr olunmuş “Mədinə Gülgün – 100” sərgisində “Yora bilməz yollar məni”, “Seçilmiş əsərləri” və s. kitablar, Xalq şairi Qabilin 100 illik yubileyinə həsr olunmuş “Qabil – 100” şairin “Seçilmiş əsərləri”, “Ömür həbləri”, “Nəsimi” və s. kitabları nümayiş olunur.
“Qrimm qardaşları – 240” sərgisində nağılçı qardaşların “Золотой гусь”, “Бременские музыканты”, “Три пряхи” və s., elmi-fantastik ədəbiyyatın ən tanınmış simalarından biri Herbert Uellsin 160 illiyinə həsr olunmuş “Herbert Uells – 160” sərgisində fantastın “Seçilmiş əsərləri”, “Zaman maşını”, “Dünyaların müharibəsi” və s., dünya şöhrətli Amerika yazıçısı, ictimai xadim Teodor Drayzerin 155 illiyinə həsr olunmuş “Teodor Drayzer – 155” sərgisində “Cenni Herhardt”, “Финансист”, “Гений” və s., Amerika yazıçısı, daha çox sərgüzəştlərlə dolu hekayə və romanların müəllifi olan Cek Londonun 150 illik yubileyi ilə ilə əlaqədar “Cek London – 150” sərgisində “Seçilmiş əsərləri”, “Martin İden”, “Ağ Diş” və s. kitablar nümayiş olunur. Tanınmış uşaq yazıçısı, şair, professor, M.Ş.Vazeh adına Mərkəzi Kitabxananın Fəxri oxucusu Solmaz Amanovanın 70 illiyinə həsr olunmuş “Solmaz Amanova – 70” sərgisində “Şuşanın sehirli açarları”, “Əlifba”, “Əlifba 2”, “Xurcun”, “Cəsur ayı və dostları”, “Gəncə haqqında hekayə”, “İlmənin macəraları”, “Мой волшебный мир”, “Волшебные ключи города: Шуша”, “Turac və sehrli daraq”, kitabları nümayiş olunur.
Kitab sərgiləri kitabxanada 2026-cı il ərzində oxuculara nümayiş olunacaq.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(14.01.2026)
İrəliləyək, yetər ki, irəlidə özümüzü itirməyək – AKTUAL
Şəfa Vəli, “Ədəbiyyat və incəsənət”
“Düşüncə döngələri” silsiləsindən...
Uça bilmirsənsə, qaç... Qaça bilmirsənsə, yeri.
Yeriyə bilmirsənsə, sürün. Amma nə edirsən et, yetər ki, irəlilə!
Martin Lüter Kinq.
Məqsədsiz yol çıxılmaz. Çıxılarsa, demək, yolçunun dərdi başından aşıb. Onunku irəliləmək-harasa getmək deyil artıq, dərddən qaçmaq cəhdidir. Bütün foilosoflar, düşünənlər, düşünə bilənlər gözəl bilir ki, insan haradadırsa, dərdi də oradadır. “Dərdlə yerimək, dərdlə yüyürmək olmur” demirəm, olur... Sınaqdan çox çıxarmışam. Hətta elə dərdlər var ki, adını dəyişəndən sonra daha gözəl, daha inamla irəliləmişəm.
Kinq “irəlilə” deyəndə insana bir yerdə durmamağı məsləhət görürdü. Durağan su iylənər axı... Durağan beyin də eynən belədir. “Sabit fikirlilik dəliliyin ilk addımıdır”-belə qənaətə gəlmişdi ötən əsrdə Aqata Kristi. Əksər əsərlərində bu fikrin müdafiəsinə də qalxır yazıçı. Kinq bunu anlamışdı... Anlamışdı ki, heç yerində dayanmadı, dünya tarixində özünə o cür mübarizlik izi qoydu.
Platonun Tarentumlu Arhitasa yazdığı məktubların birində bu cümlələr də yer alır: “Biz, sadəcə, özümüz üçün doğulmadıq. Eyni zamanda, varlığımızın bir parçası ölkəmizə, bir parçası ailəmizə, bir parçası da dostlarımıza aiddir. Amma ən böyük parça həyatın qarşımıza çıxaracaqları için xərclənməlidir”. Biz-XXI əsr insanı bunu bacarırıqmı? Kimə, nəyə xərclədiyimizin fərqindəyikmi ömrümüzü? Məncə, yox...
Türk müğənni Emir Can İğrek ağ gitarasına “cinayət ortağım” deyir. Ruslarda isə belə bir misal var: “Nənələr nəvələrin cinayət ortağıdır”. Azərbaycanlı gənclər Nicat Həşimzadə və Nəcəf Əsgərzadə birlikdə “Fikir cinayəti” adlı kitab yazıblar. Hə, bildiyiniz sözdən söhbət gedir - cinayətdən... Yəqin yazının bu məqamında dayanıb düşünürsünüz: Platon hara, Emir Can İğrek hara? Ümumiyyətlə, xərclənən ömürlə cinayətin nə əlaqəsi var? Var, əzizlərim, var... Biz Platonun nəzərdə tutduğu “həyatın qarşımıza çıxardıqları”na qarşı törədirik ən böyük cinayəti - onları görməzdən gəlirik. Bunun fərqinə varırıqsa, etiraf ediriksə, etdiklərimizə, düşündüklərimizə mərd-mərdanə, başıdik şəkildə “cinayətdir” deyə biliriksə, insanıq... Deyəmmiriksə... Məmməd Arazın o məşhur sevgi şeirindəki kimi: “Yazıqlar mənə... (bizə)”. Ya da Ağalar Mirzənin şeirini təkrarlayaq:
-Niyə ağlayırsan?
-İtirdiyimə...
-Bəs nəyə peşmansan?
-Rast gəldiyimə...
Hə, rast gəldiyimizə peşmanıq “həyatın qarşımıza çıxartdıqları” ilə... Bu da bizi –XXI əsr insanını özündən əvvəlkilərdən bir addım daha irəliyə atır. Bu irəliləyişin bəşəriyyətin “ağ gün”ü, yoxsa “qara gün”ü olacağını da bilmirik. Çünki belinə mindiyimizin “ağ qoç”, yoxsa “qara qoç” olduğunun fərqində deyilik. İddia etmək istmirəm ki, XXI əsr insanı bunu fərq etməkdə acizdir. Əsla! Düşünməyə ərinməsə, o qoçların idarəetməsini də öyrənəcək idraka, gücə malikdir çağ insanı. Sadəcə, bu gücü də, bu idrakı da yaxşı şeyə xərcləmək istəmir.
Bilirəm, indi Nəsirəddin Tusini də, onun bostançıya dediyi sözləri də mənə xatırladacaqsınız: “Baş yaxşı başdır, heyf qarpıza işləyir”. Amma Nizami ondan əvvəl deməmişdimi ki: “Kamil bir palançı olsa da insan, Yaxşıdır yarımçıq papaqçılıqdan?!” Demişdi! Biz bu fikir dialoqunun iştirakçısı olmaq cəhdindən əl çəkib, seyirçi olmağa qərar verə bilərik. Di gəl, hamımız yaxşı bilirik ki, evimizi yıxan elə seyrçi olmağımızdır. “Məndən ötsün, qardaşıma dəysin...” deyənlərin də nəvələri aramızdadır. Və bu insanlar o vaxt “yoldan çıxaran” adlanırdı, indi olublar “şəxsi inkişaf və motivasiya kouçu”.
Edqar Ponun “Hans Pfaalın qeyri-adi hekayəsi” adlı hekayəsi var. Hekayədə görürük ki, “Rotterdam şəhəri böyük bir fəlsəfi həyəcan içindədir”. Hə, fəlsəfi həyəcan! Bunu ancaq düşünməyi bir an belə, ertələməyən, şeytanla bağlı dəhşətli fikirlərə ironik don geyindirə bilən, insanların vecsizliyini görüb quzğunla dərdləşən, şair olmağın ağırlığını bilən, bu ağırlıqla əylənən Po dilə gətirə bilərdi...
Hekayənin qəhrəmanı Hans Pfaal öz məktubunda hamının kitab, qəzet oxuduğunu, hamının inqilabi düşüncə, fəlsəfə ardınca yüyürdüyünü qeyd edir. Nəticədə, kimsə körük təmir etdirmir. Çünki hamının sobalarını yandırmaq üçün yetərincə qəzeti, kitabı-kağızı var. Beləcə, yazıq Pfaal müflisləşir. Hekayədəki təzadı gördünüzmü? Hamı qəzetlərdəki xəbərlərin acgözüdür, hər gün qəzet alırlar, hər yerdə qəzetdə, kitabda oxuduqlarını qızğınlıqla müzakirə edirlər. Hətta müzakirələri mübahisəyə çevrilir, dava-dalaşa çevrilir... Bununla belə, məhz bu insanlar həyatlarını asanlaşdırmağın yeni yolunu tapırlar: qəzetlə soba yandırmaq... Fəlsəfi həyəcan rahatlıqdırmı? Əlbəttə, yox! Ponun bizə anlatmaq istədiyi isə bu idi: “İnsanlar hər zaman küyə getməyə hazırdırlar...”
2020-ci ildəki o “evdəçilik” günləri hamımızın yadındadır. Kamyunun “Taun”unu anlayan da oxudu, anlamayan da... Mən də küyə getdim, kitabı pdf tapıb oxudum. Bir cümləni heç unutmuram: “Siçovul əhvalatı vaxtı dil-boğaza qoymayan mətbuat indi susmuşdu. Çünki siçovullar küçələrdə qırılırdılar, insanlar isə evdə ölürlər. Mətbuat da ancaq küçələrdən yazır”. Tanış mənzərədir, hə? “Mətbuat da küyə gedir” deyir uşağını jurnalistika fakültəsində 4 il sələmlə oxudan, güc-bəla, tanış-bilişlə “bölgə müxbiri” işinə düzəldən valideyn. Sanki o lənətlədiyi, yaxud lağlağı etdiyi “mətbuat”a bunun bir aidiyyatı yoxdur...
Halbuki, vaxt vardı, “mətbuat” sözü şəxsiyyətlə eyniləşdirilirdi, yazılanın da, yazanın da əzəməti vardı, əsaləti vardı. “Əkinçi” deyib Zərdabi eşidirdik, “Molla Nəsrəddin” yazıb, Məmmədquluzadə oxuyurduq. Qələm adamı idilər.... Qədir adamı idik... Və dünyanın küyünə düşüb irəlilədik, irəlilədik, qələmin əzəmətini də, qədirbilənliyimizi də itirdik... “Fərqində olmadan” demirəm, yox, fərqində ola-ola, amma eynimizə almaya-almaya itirdik, bilə-bilə ovcumuzu açdıq, buraxdıq.
İtirilənlər... “Qurbağa yağı satıcısı” adlı bir kitabı var Akira Kurosavanın. Dəhşət kitabdır... Dəhşət! Xatirələrini yığıb ora Kurosava. Əlbəttə, hamısını deyil... Diləgələnləri... O xatirələrdən biri səslərlə bağlıdır. Kurosava yazır: “Uşaqlığımda eşitdiyim səslər bu gün eşitdiklərimdən tamamən fərqliydi. Hər şeydən əvvəl, o günlərdə elektronik səslər yoxdu. Qrammofonlar belə, elektrikli deyildi. Bütün səslər təbii idi. Bu təbii səslərin böyük bir hissəsi bir daha geri dönməmək üzrə getdi... Artıq itən bu səsləri uşaqlıq xatirələrimdən silmək mümkün deyil. O günlərdə səslərin də mövsümləri vardı. Soyuq, ilıq, isti və sərin səslər... Hər biri ayrı duyğu oyandırırdı”.
Kurosavanın xatirələrinin izahata, şərhə ehtiyacı yoxdur, məncə. Nə demək istədiyimi - Kurosavanın nə demək istədiyini anladınız... Mən qayıdıram Kinqin sözlərinə... “İrəlilə!”ni tövsiyə deyil, əmr kimi qəbul etsək, daha asan irəliləyərik düşüncə döngələrində. İnsan xisləti tövsiyəyə xor baxmağa, əmrə itaət etməyə hazırdır axı. Bəs haraya, nəyə doğru irəliləyək? Burada seçim individualdır. Yenə bir rus məsəli çəkəcəyəm: “İnsanların nəyə ehtiyacı olduğunu anlamaq üçün onlardan xoşbəxtliyi nədə gördüklərini soruş”. Mənim “nəyə, haraya, kimə tərəf irəliləyək?” sualıma verəcəyiniz cavablar da sizin nəyə can atdığınızı göstərəcək.
Hə, çağdaşlarım... Kinqin irəlliləmək tövsiyəsini (əmrini) nəzərə alaq, Platonun dediyini düşünək, ömrümüzü nəyə xərclədiyimiz haqqında düşünməyə vaxt ayıraq. Poya “zavallı” demək əvəzinə, küyə düşüb Pfaalın çörəyini kəsməyək... Ən əsası, insanlara qarşı dürüst olaq. Onların bizim dürüstlüyümüzə ehtiyacları var... Bunu dilə gətirməsələr də, hərəkətləriylə göstərməsələr də, yeri gələndə, bizə xor baxsalar da, onların bizim dürüstlüyümüzə ehtiyacları hüdudsuzdur...
Kurosava uşaqlığındakı o səslərə bağlı qalsaydı, irəliləməzdi. Keçmiş bəzi məqamlarda ayaq bağıdır, bəzi məqamlarda ətaləti sonlandıran qüvvət. Onu necə dəyərləndirəcəyimiz də düşüncəmizdən asılıdır... Yəni düşünməliyik!
Sonda, sevimli rəssamım Norman Rockvellin o məşhur əsərini xatırlayıram: “Pinəçi gəlincik ayaqqabısını necə yamayacağını düşünür”. O pinəçi bu günün insanı olsaydı, qızcığaza deyərdi: “Mənim vaxtımı alma!” Gəlincik ayaqqabısını təmir etməyə, yamamağa ayıracağı vaxtda nə edəcəkdi müasir pinəçi? Ya sosial şəbəkədə status yazacaqdı, ya da vaxtöldürən videolara baxacaq, 30 saniyə güləcək, 30 saniyə də qəzəblənəcəkdi... Habuki, o kiçik ayaqqbını yamasa, qızcığazı sevindirər, həm də ona öyrədərdi: “Qırılan, cırılan, zədələnən şeyləri atmaqdansa, onları yamamaq, təmir etmək və qədrini bilmək daha yaxşıdır”. Rockvellin obrazı isə necə yamayacağı haqqında düşünməyə də vaxt ayırır...
Hə, irəliləmək lazımdır. İstiqamət individual olsa da, düşünmək ümumbəşəridir. İrəliləyin, irəliləyək, irəliləsinlər də, yetər ki, irəlidə özümüzü itirməyək... İllə də özümüzü haradasa, nə vaxtsa itirməyimiz mütləqdirsə, o yer düşüncə döngələri olsun!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(14.01.2026 )
“Yazıçı olmurlar, yazıçılığı yaşayırlar” - HƏR GÜN KAMAL ABDULLADAN 7 QRANULA
Xalq yazıçısı, akademik Kamal Abdullanın əsərlərindən seçilmiş bir sıra qranula – cövhər sayıla biləcək məqamları “Ədəbiyyat və incəsənət” oxucularına təqdim edir.
Kamal Abdulla özü seçilmiş bu cövhərlər barədə yazır: “İllərdən bəri yazdığım müxtəlif şeirlərin, esselərin, pyeslərin, hekayə və romanların, publisistik məqalələrin və elmi əsərlərin, verdiyim intervülərin hər birinin içində yer almış və bu gün də öz məzmunu, tutumu, forması ilə diqqətimi çəkən misralar, cümlələr günlərin bir günü sanki dil açıb mənə dedilər ki, bizim bir-birimizdən zaman və məkanca ayrılığımıza son qoy və bizi bir-birimizin yanında yerləşdir. Sən görəcəksən ki, bu zaman biz tamamilə yeni bir cazibədə zühur etmişik. Onlar qeyri-səlis məntiq dili ilə desək, içində olduqları mətnin qranulaları (ilkin vacib hissəcikləri) idi. Qranula, başqa cür ifadə etsək, cümlədən (mətndən) bütün artıq hissələri siləndən sonra yerdə qalan cövhərdir.”
Beləliklə, hər gün Kamal Abdulladan 7 qranula:
1.
“ Yarımçıq əlyazma”da məqbul sayılmayan dil nümunələrinin tənqidi ancaq “Dədə Qorqud” hissəsiylə bağlı oldu. Şah İsmayıl hissəsindəki 16-cı əsr Azərbaycan dili ilə bağlı etiraz səsini qaldıran, gərək ki, olmadı. Bu məsələ mətnlə bağlı idi. “Dədə Qorqud” mətni var idi, amma Şah İsmayıl mətni yox idi. “Sehrbazlar dərəsi”nin və “Unutmağa kimsə yox...”un da arxasında mətnlər dayanmamışdı. Arxasında mətn dayanan roman və arxasında mətn dayanmayan roman! Bütün bu məqamları dillə bağlı iradlarını qəribə bir təkidlə irəli sürənlər nəzərə almalı idilər. Almadılar.
2.
“ Bu dəniz bu dağa yaman oxşayır
Həmən buluduyla, həmən göyüylə.”
3.
Və bütün bunları düşünüb-daşınandan sonra bir daha inanırsan ki, bizim dünyamızı yaradanlar onu yaratdıqdan sonra bu kainata salıb itiriblər.
4.
“Yarımçıq əlyazma”dakı casus fantom dur. Hamı casusdur və eyni zamanda heç kəs casus deyil. “Ol vaxtlar”ın casusu ilə bu günün casusu başqa-başqa şəraitdə “işləyirdilər”.
5.
İsa Hüseynov xəstə olarkən qızı deyir ki, “Yarımçıq əlyazma”nı ona oxutdurub qulaq asırmış. Nə idi onu çəkən?! Bəlkə bu yazıçını mənim sakrallığa baxışım özünə çəkmişdi - bilmirəm. İki müxtəlif istiqamətdən baxış var ortada. O dahi üçün sakrallıq həqiqət idi, mən binəva üçün həqiqət sakrallıqdı.
6.
Dostlarımın yanında darıxmıram. Ancaq yazmaq üçün darıxıram. Xüsusən də, başladığım işi sona çatdırmağa həmişə darıxmışam, təntimişəm. Çayld Harold kimi, Oblomov kimi isə - yox! O cür darıxanların vaxtı keçib getdi. İndi “darıxıram” deyənlər, əslində, özlərinə bioqrafiya yazırlar.
7.
Yazıçı olmurlar, yazıçılığı yaşayırlar
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(14.01.2026)
Güneydən Kamil Qəhrəmanoğlunun “Bu gün qarğalar şeir oxudular” şeiri
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan Poeziyası Antologiyası layihəsində Təbriz təmsilçimiz Əli Çağlanın növbəti təqdim etdiyi şair Xiyavda yaşayan Kamil Qəhrəmanoğludur.
Kamil Qəhrəmanoğlu
Xiyav
BU GÜN QARĞALAR ŞEİR OXUDULAR
Bu gün qarğalar şeir oxudular,
Qoxudular yer üzündə pendirləri
Oxudular şeiri qarğalar
Və qarladılar ağacları qarrr, qarrrr
Geyindilər yarpaqlar fəlsəfələri
Yedilər də gecəlikləri yavanlıqlarına...
Bu gün qarğalar şeir oxudular
Dilləri pəltək qarğalar
Öskürəyin beli sınmış qafiyəsində!
Sancağın qarasıl lakında
Və araba baxışında ağaclar hücumunda beləsi...
Şeirlərdən dəlisəl sellər
Sellərdən dəlisəl şeirlər
Ölülər mahnılarda uzanmışlar
Cəsədləri qar, qar, qarlar qarğalar
Yuxlayırlar dodaqlarında
Məsafəsiz yollar uçuşudur, qarğaların
Və küləkli kölgələr qanadları, beləsi.
Qarğalar şeir oxuyarlar gündə
Qoltuqlarında bir at yükü kitab
İki it hürüşü vəngilti
Sözləri düyün salırlar gözlərində
Ancaq günorta saat vaxtında
Adsız ölürlər qarğalar
Havasız kəlmələrdə
Sözsüz şeirlərdə
Və ləhləyir ağzımda
Bir...
İki...
Və... Əlli üç it balası...
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(14.01.2026)
