Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bu gün insanlar öz həyatlarının müxtəlif tərəflərini ifadə etməyə çalışır. Hisslər, düşüncələr və yaşadıqları anlar sözlərlə paylaşılır. Bəzən insanlar illərlə danışmaq istəmədiklərini danışır, bəzən isə yaşadıqları vəziyyətləri daha dərindən düşünürlər. Hər kəs həyatın fərqli yönlərini fərqli şəkildə qəbul edir və onu ifadə edir. Sevgi, həsrət, dostluq, itki və ümidsizlik kimi mövzular gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsidir. Bəziləri üçün sevgi xoşbəxtlik və birlik deməkdir, bəziləri üçün isə ayrılıq, xəyanət və gözləntilərin puç olması ilə bağlıdır.

Poeziya elə bir sehrdir ki, bir neçə misra ilə insanın qəlbinə toxuna bilir. Elə misralar var ki, illərlə deyilməyən sözləri əvəz edir.  Leylilərin Məcnunu gözlədiyi, aşiqin sevgisini sözlərlə təsvir etdiyi, Xosrovun Şirinə olan məhəbbətinin dillərə dastan olduğu bu dünyada poeziya sadəcə ədəbiyyat deyil, həyatın özüdür.  Bəzən bir şeir insanın bütün həyat hekayəsini danışa bilir. Elə buna görə də deyə bilmədiyimiz sözləri şeirlərdə tapır, yaşaya bilmədiyimiz hissləri misralarda yaşayırıq. Hər kəs poeziyanı eyni cür qəbul etmir. Bəziləri üçün şeir sadəcə söz yığınıdır, lakin elə insanlar var ki, poeziya onların həyatının ayrılmaz hissəsidir. Onlar üçün hər misra bir hiss, hər bənd bir həyat parçasıdır.  Azərbaycan poeziyası isə əsrlər boyu böyük şairlərin sözləri ilə zənginləşib. Nizami Gəncəvinin ölməz əsərləri, Məhəmməd Füzulinin dərin lirizmi, Molla Pənah Vaqifin həyat dolu şeirləri, Molla Vəli Vidadinin fəlsəfi düşüncələri bu poeziyanın təməlini formalaşdırıb. Daha sonra Mirzə Ələkbər Sabirin kəskin satirası, Bəxtiyar Vahabzadənin vətənpərvər ruhu, Məmməd Arazın duyğusal misraları poeziyamıza yeni nəfəs gətirib.Eyni zamanda Nəriman Həsənzadə, Rəsul Rza, Süleyman Rüstəm, Cabir Novruz, Nəbi Xəzri, Fikrət Qoca, Ramiz Rövşən kimi söz ustadları poeziyanı daha da zənginləşdirərək onu müasir dövrə daşıyıblar. Anar və İlyas Əfəndiyev kimi ədiblər də poetik düşüncənin inkişafına öz töhfələrini veriblər.

Poeziya zaman keçdikcə dəyişsə də, onun mahiyyəti dəyişmir- insan ruhuna toxunmaq... Bu gün də şeir yazılır, hisslər misralara çevrilir və yeni nəsil şairlər bu ənənəni davam etdirir.

Qeyd edək ki, hər şair eyni hiss etmir, eyni düşünmür, eyni yazmır. Elə poeziyanın gözəlliyi də buradadır, müxtəlif baxışların, fərqli hisslərin, bir-birinə bənzəməyən düşüncələrin eyni məkanda, eyni söz sənətində toplanması.

Bəziləri üçün eşq ilahi bir duyğudur, ucalıqdır, insanı kamilliyə aparan bir yoldur, ruhun saflaşmasıdır. Nizami Gəncəvi eşqi məhz bu ucalıqda görürdü və belə deyirdi:

Eşqdir mehrabı uca göylərin,

Eşqsiz, ey dünya, nədir dəyərin?!

Eşqin qulu ol ki, doğru yol budur,

Ariflər yanında, bil, eşq uludur.

Bu dünya eşqdir, qalan fırıldaq,

Eşqdən başqa şey boş bir oyuncaq.

Eşqsiz olsaydı xilqətin canı

Dirilik sarmazdı böyük cahanı.

Eşqsiz bir adam bir neydir - qırıq,

Yüz canı olsa da, ölüdür artıq.

Eşqsiz bu dünya soyuq məzardır,

Ancaq eşq evində rahatlıq vardır.

Eşqin yanğısından gözəl şey nə var?

Onsuz nə gül gülər, nə bulud ağlar.

Lakin poeziyada hər kəs bu qədər nikbin, bu qədər ümid dolu, bu qədər eşqi ucaldan mövqedə dayanmır. Bəziləri eşqi insanı zəiflədirən, onu özündən alan, bəzən isə rüsvay edən bir hiss kimi görür. Əbdülxaliq Yusif eşqə daha sərt, daha realist və bir qədər də acı yanaşaraq yazırdı:

Dolmasın əşk ilə çeşmim, edə bilsəydim əgər,

Özümü boş yerə rüsvayi-cahan etməz idim.

Baxa bilsəydim əgər qönçəyə sənsiz, bu qədər,

Fikri-ləlinlə dəxi bağrımı qan etməz idim.

Bilməsəydim var əgər tiri-məlamət Yusif,

Könlümü talibi-əbruyi-kaman etməz idim.

Sevgini daha real, daha həyatın içində, daha canlı və hiss olunan şəkildə təsvir edənlər də var. Molla Pənah Vaqif sevgidə yalnız daxili hissləri deyil, eyni zamanda gözəlliyi, cazibəni, zahiri incəliyi də poetik dillə ifadə edirdi:

Boyun sürahidir, bədənin büllur,

Gərdənin çəkilmiş minadan, Pəri!

Sən ha bir sonasan, cüda düşübsən

Bir bölük yaşılbaş sonadan, Pəri!

Amma hər sevgi qovuşmaq deyil, hər sevgi xoşbəxt sonluqla bitmir, hər sevgi gülüşlə yadda qalmır. Bəzən sevgi ayrılıqdır, həsrətdir, içdə qalan sözlərdir, deyilməyən cümlələrdir, yarım qalan hekayələrdir. Molla Vəli Vidadi ayrılığı belə dilləndirirdi:

Xeyli vaxtdır ayrılmışıq yar ilən,

Gördük, amma tanışmadıq, ayrıldıq.

Qaldı canda gizli-gizli dərdimiz,

Bircə kəlmə danışmadıq, ayrıldıq.

Qərib-qərib durduq biganələr tək,

Soyuq-soyuq baxdıq divanələr tək.

Dönmədik başına pərvanələr tək,

Eşq oduna yanışmadıq, ayrıldıq.

Yarım saat bir arada qalmadıq,

Eşq atəşin canımıza salmadıq,

Yalvarıban yarın könlün almadıq,

Elə getdi, barışmadıq, ayrıldıq.

Bəzən isə eşq yalnız ayrılıq deyil, həm də xəyanətdir, vəfasızlıqdır, gözləntilərin puç olmasıdır, insanın inandığı hisslərin darmadağın olmasıdır. Məhəmməd Füzuli bu acını belə ifadə edirdi:

Can vermə qəmi-eşqə ki, eşq afəti-candır,

Eşq afəti-can olduğu məşhuri-cahandır!

Sud istəmə sövdayi-qəmi-eşqdə hərgiz!

Kim, hasili-sövdayi-qəmi-eşq ziyandır!

Hər əbruyi-xəm qətlinə bir xəncəri-xunriz,

Hər zülfi-siyəh qəsdinə bir əfi ilandır!

Yaxşı görünür surəti məhvəşlərin, əmma

Yaxşı nəzər etdikdə, sərəncamı yamandır!

Eşq içrə əzab olduğun ondan bilirəm kim,

Hər kimsə ki, aşiqdir, işi ahü fəğandır!

Yad etmə qara gözlülərin mərdümi-çeşmin,

Mərdüm deyib aldanma kim, içdikləri qandır!

Gər dersə Füzuli ki: "Gözəllərdə vəfa var"

Aldanma ki, şair sözü, əlbəttə, yalandır.

Amma Füzuli üçün eşq yalnız tənqid, yalnız şikayət, yalnız acı sözlər deyildi. Eşq eyni zamanda gözləmək idi, səbir idi, yanmaq idi, gecələr boyu düşünmək idi, cavabsız qalan suallarla yaşamaq idi:

Məni candan usandırdı, cəfadan yar usanmazmı

Fələklər yandı ahımdan, muradım şəmi yanmazmı?

Qamu bimarinə canan dəvayi-dərd edər ehsan.

Neçün qilmaz mənə dərman, məni bimar sanmazmi?

Qəmim pünhan tutardim mən, dedilər yarə qil rövşən

Desəm, ol bivəfa bilməm, inanarmı inanmazmı?

Həyat isə yalnız sevgi deyil, yalnız eşq deyil, yalnız ayrılıq və həsrət də deyil. Poeziya insan həyatının bütün tərəflərini əhatə edir-  vətəni, torpağı, keçmişi, yaddaşı, ana sevgisini, dostluğu, insanın öz iç dünyasını. Rəsul Rza vətən sevgisini belə ifadə edirdi:

Xəfif yeldən titrəyən

yarpağına Vətən dedim.

Yanıq, quru,

göy kəklikli,

boz qumrulu

torpağına Vətən dedim.

Dağlarının köpük duman

duvağına Vətən dedim.

Tarixinin

yaxınına,

uzağına

Vətən dedim.

Ana mövzusu isə poeziyada ən müqəddəs, ən toxunulmaz, ən dərin mövzulardan biridir. Ana yalnız bir insan deyil- o, mərhəmətdir, fədakarlıqdır, sonsuz sevginin simvoludur, insanın sığınacağıdır. Cəfər Cabbarlı ana haqqında belə yazırdı:

Əgər bütün bəşəriyyət ədüvvi-canım ola,

Ürək süqut eləməz aldığı mətanətdən.

Ricavü xəvfə məkan vermərəm gər alimlər

Min il də vəz edələr dəhşəti-qiyamətdən.

Pələnglər tuta dövrüm, çəkinmərəm haşa,

Və ya ki, vəd edələr dövləti-cahanı mənə

Ki, bir kəsə baş əyib əczimi bəyan eləyim,

Əyilmərəm nə ki yer, versələr səmanı genə.

Dostluq, itki, susqunluq, deyilməyən sözlər, içdə qalan hisslər də poeziyanın ayrılmaz bir hissəsidir. Rəsul Rza repressiya qurbanı olmuş Mikayıl Müşfiqə həsr etdiyi misralarda sükutu belə təsvir edir:

De!..

Susur otaq -

Susur hava.

Susur divar,

Susur tavan.

Susursan sən də!..

Dərdini mən bilirəm,

dilinlə deməsən də.

İztirabı təbəssümünə büküb,

bu uzun illər boyu

sən də gözləmisən…

Yox.

Susursan…

Bütün bunlar göstərir ki, poeziya tək bir hissin, tək bir mövzunun, tək bir baxışın ifadəsi deyil. Poeziya həyatın özüdür- sevincin də, kədərin də, ümidin də, ümidsizliyin də, vüsalın da, ayrılığın da, vəfanın da, xəyanətin də dilidir. Çünki poeziya adi insanın deyə bilmədiklərinin ən səmimi, ən təsirli və ən yadda qalan ifadəsidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.03.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Görkəmlibəstəkarımızınbugünanım günüdür. Onun operaları, mahnıları çox məşhurdur. Musiqi xəzinəmizdə onun ərsəyə gətirdiyi ləl-cavahirat az deyil...

Azərbaycan SSR xalq artisti Cahangir Cahangirov 20 iyun 1921-ci ildə Balaxanıda anadan olub. A.Zeynallı adına Bakı Musiqi məktəbində, Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında (1951, B.Zeydmanın bəstəkarlıq sinfi) təhsil alıb. Xor sahəsindəki yaradıcılığı əsası Üzeyir bəy tərəfindən qoyulan Azərbaycan xor sənətində zirvə sayılır. 1949-cu ildən başlayaraq bəstəkar Azərbaycan radiosunun nəzdində yaradılan xora rəhbərlik edərək 15 ildən artıq bu kollektivlə işləyib.

 Müəllifin yazdığı mahnıların çoxu ilk dəfə həmin kollektivin ifasında səslənib. Habelə o, Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası nəzdindəki Mahnı və Rəqs Ansamblının bədii rəhbəri vəzifəsində çalışıb. Cahangir Cahangirovun yaradıcılığı öz çoxşaxəliyi ilə seçilir. Bəstəkarın xor və instrumental musiqiləri,operaları, bir-birindən gözəl mahnıları var.

Bunlara misal olaraq bəstəkarın xor musiqisi sahəsində maraqlı əsərlərindən "Arazın o tayında" poemasını, 12 hissədən ibarət "Dostluq mahnısı" kompozisiyasını, "Azad" və "Xanəndənin taleyi" operalarının xor nömrələrini, "Füzuli", "Nəsimi", "Aşıq Alı" kantatalarını, "Sabir" oratoriyasını, Süleyman Ələsgərovla birlikdə yazdığı odanı, onlarca xor miniatürlərini göstərmək olar.

Simfonik əsərləri

1949-cu ildə "Arazın o tayında" vokal simfonik poemasını yaradıb və bu əsərə görə SSRİ Dövlət mükafatı laureatı adına layiq görülüb. 1950-ci ildə "Arazın o tayında" poeması Moskvanın Sütunlu Salonunda və Leninqradda ifa olunmuş, lent yazısı isə Ümumittifaq Radiosunun Qızıl fonduna daxil edilib. 1962-ci ildə — Mirzə Ələkbər Sabirin 100 illik yubileyi münasibətilə Xor və simfonik orkestr üçün "Sabir" oratoriyasını yazıb.

Operaları

Canahgir Cahangirov "Azad" və "Xanəndənin taleyi" adlı iki operanın müəllifidir. Hər iki əsərində Cahangirov musiqi klassikamızın korifeyi Üzeyir Hacıbəyovun sənət ənənələrini davam etdirib.

"Xanəndənin taleyi" operası inqilabdan əvvəl Azərbaycanda yaşamış məşhur xanəndə Seyid Mirbabayevin acı taleyindən bəhs edir. Cah-calalla həyat sürmək xatirinə qürbət ölkədə var-dövlətini göyə sovurub yoxsullaşan, təkcə səsi yazılmış sınıq qrammofon valı qalmış xanəndənin bu yadigarı şikəst olmuş həyatının rəmzi kimi qavranılır.

1957-ci ildə Xalq yazıçısı Mirzə İbrahimovun eyni adlı əsəri əsasında bəstələdiyi "Azad" operasında istismar olunan bir xalqın ağır işgəncələrlə dolu həyat tərzi, azadlıq yolunda mübarizəsi əks etdirilib. Librettonun müəllifi və tamaşanın quruluşçu rejissoru Kərim Kərimovdur.

Mahnıları

Onun böyük həcmli, mürəkkəb formalı görkəmli əsərlərilə yanaşı, musiqi xəzinəmizi zənginləşdirən çoxlu mahnıları da vardır. Onun mahnıları asanlıqla ürəklərə yol tapır. Müasirlik, dövrün tələbi ilə ayaqlaşma Canahgir sənətinin başlıca məziyyətidir. Məhz bunun üçündür ki, Cahangirovun mahnıları müasirlərimizin ürək çırpıntılarını, xoş arzusunu, istəyini ifadə edir, adamları qurmağa, yaratmağa səsləyir. Onun "Ana", "Aylı gecələr", "Bakı", "Dan ulduzu, bir də mən", "Ay qız", "Ala göz" və s. mahnıları dillər əzbəridir.

Azərbaycan Milli Konservatoriyasının kafedrasının dosenti, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Leyla Quliyeva qeyd edir ki, bəstəkarın 1950-ci illərin sonunda yaratdığı "Azad" operası XX əsrin ortalarında Cənubi Azərbaycanda baş verən hadisələrə, xalqın azadlığı uğrunda mübarizəsi mövzuna həsr olunub və Hüseyn Hüseynzadənin librettosu əsasında yazılıb. Burada Mirzə İbrahimovun "Azad qız" dramının və "Gələcək gün" romanının motivlərindən istifadə edilib. Operada aparıcı rol oynayan xalqın obrazı bəstəkar tərəfindən məşhur xor nömrələrinin təqdimatında təsvir olunur.

Onların mərkəzində, musiqi tariximizə ilk muğam tipli, muğama əsaslanan "Çahargah" xoru durur. Bu xor Cahangir Cahangirovun, nəinki bəstəkarlıq ustalığının, eyni zamanda, milli təfəkkürü, daxildən gələn xalq musiqi ruhunu nümayiş etdirmək bacarığının bariz nümunəsidir. "Azad" operası ilə C.Cahangirov Azərbaycan opera sənətində "nikbin-faciə" janrını təsdiq etmiş oldu.

Cahangir Cahangirovun bu sahədə ikinci uğuru "Xanəndənin taleyi" operasıdır. Bəstəkarın xalq musiqisinə, muğamlara olan məhəbbəti və XX əsrin əvvəllərinin məşhur muğam ifaçısının - bakılı xanəndə Seyid Mirbabayevin faciəvi taleyi onda bu operanı yazmaq fikrini oyadıb. Əsər 1979-cu ildə tamaşaya qoyulub, əsas rolları Baba Mirzəyev və Gülnarə Əhmədova ifa edib.

 Libretto müəllifi Kərim Kərimov 1964-cü ildə "Bakı" qəzetində çap olunan "Restorandakı qoca" hekayəsinə əsaslanıb. "Xanəndənin taleyi" operasında C.Cahangirov klassik opera janrının, Üzeyir Hacıbəyli ənənəsinin, müzikl və müasir musiqili teatr xüsusiyyətləri ilə sintezinə nail olub. Operanın baş qəhrəmanı xanəndə olduğu üçün bəstəkar onun partiyasını məhz muğam ifaçısına tapşırıb.

Beləliklə, muğam ənənəsi bu operada bir daha inkişaf etdirilib. Lakin Ü.Hacıbəyli tərəfindən təməli qoyulan muğam operalarından fərqli olaraq, bu operada muğam parçasından yalnız bir dəfə - əsərin epiloqunda istifadə edilib. Operanın bütün digər nömrələrində bəstəkar muğam intonasiyalarından, muğamın xarakterik inkişaf vasitələrindən geniş istifadə edərək, özünün muğamvari musiqi nümunəsini yaradır

Əsərin daha bir maraq doğuran cəhəti ondadır ki, məzmuna uyğun olaraq bəstəkar Amerika caz ifaçılarının, Avropa estrada musiqisinin səslənməsindən istifadə edib. Cahangir Cahangirov yaradıcılığında vokal-instrumental əsərlərə və kütləvi mahnı janrına xüsusi yer verilib. 1959-cu ildə dahi Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzulinin 400 illiyi münasibəti ilə bəstəkar "Füzuli" kantatasını bəstələyir.

Əsərdə Füzulinin "Söz", "Ney kimi", "Məni candan usandırdı", "Ol pərivəş..." qəzəllərindən, "Leyli və Məcnun" poemasının bir hissəsindən və Rəsul Rzanın Füzuliyə həsr olunmuş şeirindən istifadə olunub.

C.Cahangirov kantata janrına 1973-cü ildə yenidən müraciət edərək İmadəddin Nəsiminin xatirəsinə həsr olunmuş "Nəsimi" kantatasını bəstələyib. Kantatanın finalı Nəsimi haqqında himn kimi səslənir. Bəstəkarın vokal-instrumental musiqi yaradıcılığı onun "Sabir" və "Hüseyn Cavid"  oratoriyaları ilə də təmsil olunur. Hər iki əsərdə dahi şəxsiyyətlərin obrazları hərtərəfli şəkildə əks etdirilib.

Çoxşaxəli yaradıcı şəxsiyyət olan Cahangir Cahangirov dram tamaşalarına və kinofilmlərə də misilsiz musiqilər bəstələyib. Onun məşhur rejissor Hüseyn Seyidzadə ilə işbirliyi üç filmin çəkilişi ilə bağlıdır. Bunlar "Koroğlu" (1960), "Yenilməz batalyon" (1963) və "Dəli kür" (1969)  filmləridir. Burada C.Cahangirovun musiqisi ilə kinokadrlarının professionallıqla üst-üstə düşməsi kino musiqisinin inkişafının yüksək mərhələsi kimi qəbul olunur.

 Qeyd etmək lazımdır ki, hər bir filmdən gözəl və məşhur mahnı nümunələri indi də çox sevilir və ifa olunur. C.Cahangirovun Ə.Məmmədxanlının "Od içində" (1950-ci illər), N.Xəzrinin "Sən yanmasan" (1974) və "Mirzə Şəfi" (1982), H.Cavidin "Xəyyam" (1970), Ə.Əylislinin "Quşu uçan budaqlar" (1978), C.Məmmədquluzadənin "Dəli yığıncağı" (1978) əsərlərinin tamaşalarına yazdığı musiqilər yüksək yaradıcılıq nümunələridir.

Filmoqrafiya

1. Arazın sahillərində

2. Bahar rəqsləri

3. Bəstəkar Cahangir Cahangirov

4. Bəxtiyar Vahabzadə

5. Dağlarda döyüş

6. Dəli Kür

7. Evlənmək istəyirəm

8. Gədəbəyin sərvəti

9. Koroğlu

10. Mahnı qanadlarında

Mükafatları

- Stalin mükafatı

- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri fərmanı

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (2 dəfə)

Böyük bəstəkar 1992-ci ilin 25 martında vəfat edib. Məzarı Fəxri Xiyabanda yerləşir.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.03.2026)

Nigar Həsənzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Şəhərsalma və Memarlıq İli”nə həsr olunan "Bizim şəhərlər: Gənclərin baxışı” düşərgəsi, Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyasına gedən yolda BMT-nin Məskunlaşma Proqramı (UN-Habitat) və Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin birgə təşəbbüsü ilə həyata keçirilən Azərbaycan Şəhərsalma Kampaniyası çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının Gənclər və İdman Nazirliyi və Gənclər Fondunun dəstəyi, “Gənclərin Maarifləndirilməsinə Dəstək” İctimai Birliyinin təşkilatçılığı, “İstisu” Mineral Su Zavodunun tərəfdaşlığı ilə 12-17 mart 2026-cı il Quba şəhərində keçirilib.

6 gün davam edən proqram çərçivəsində 150 gənc şəhərsalma, memarlıq, innovasiya və yaradıcılıq sahələrində həm nəzəri biliklər əldə edib, həm də praktiki fəaliyyətlər vasitəsilə bu bilikləri tətbiq etmək imkanı qazanıblar.

Düşərgə proqramı intensiv və çoxşaxəli məzmunu ilə seçilib. Təlimlərdə “Şəhərsalma və Memarlıq”, “Müasir şəhər mühitində milli dəyərlərin qorunması”, “Memarlıq layihələrinin hazırlanması və modelləşdirilməsi”, “Memarlıq fəlsəfəsi” kimi mövzular ətrafında geniş müzakirələr aparılıb, iştirakçılar sahə üzrə peşəkar mütəxəssislərin təcrübələrindən faydalanıb. Bununla yanaşı, şəhərsalma sahəsində startap və innovasiya ideyaları üzrə sessiyalar gənclərin analitik və strateji düşünmə bacarıqlarının inkişafına töhfə verib.

Proqramın fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biri interaktiv və praktiki fəaliyyətlərin üstünlük təşkil etməsi olub. “Mənim Xəyal Şəhərim” kreativ workshop-u çərçivəsində iştirakçılar öz şəhər modellərini hazırlayaraq ideyalarını vizuallaşdıran “Heykəl boyama” masterklassında isə estetik yanaşmalarını nümayiş etdiriblər. “Gəncin Gözü ilə Şəhər” qısa film fəaliyyəti iştirakçılara şəhər mühitində müşahidə etdikləri problemləri və həll yollarını yaradıcı formatda təqdim etmək imkanı yaradıb.

Komanda əsaslı oyunlar və fəaliyyətlər  xüsusilə “Yaradıcılıq körpüsü” və struktur dizaynına əsaslanan yarışlar  iştirakçılar arasında əməkdaşlıq, liderlik və problem həll etmə bacarıqlarını gücləndirib. Bununla yanaşı, panel müzakirələri zamanı gənclərin şəhərsalma siyasətində rolu, onların qərarvermə proseslərində iştirakı və təsir mexanizmləri geniş şəkildə müzakirə olunub. “WUF xəritəsi: Dünyanın parçaları” fəaliyyəti çərçivəsində iştirakçılar müxtəlif ölkələri və mədəniyyətləri simvolik olaraq birləşdirərək qlobal şəhər anlayışını əyani şəkildə ifadə edib. Bu fəaliyyət düşərgənin əsas ideyasını  müxtəlif baxışların vahid şəhər konsepsiyasında birləşməsi ideyasını uğurla əks etdirib.

Layihənin sonunda iştirakçılar əldə etdikləri bilik və təcrübələri gələcək fəaliyyətlərində tətbiq etmək, şəhərsalma proseslərində daha fəal rol almaq və davamlı inkişaf prinsiplərinə uyğun təşəbbüslərlə çıxış etmək istiqamətində motivasiya qazandıqlarını ifadə ediblər.

Düşərgə öz məqsədlərinə uğurla nail olaraq gənclərin şəhərlərə baxışında yeni perspektivlər formalaşdırıb və bu sahədə gələcək təşəbbüslər üçün möhkəm zəmin yaradıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.03.2026)

 Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bu gün martin 25-dir, Azərbaycan Hərbi Dəniz Qüvvələrinin baş miçmanı Mərdan Mehdizadənin şəhadəti günüdür.

Şəhidlər ölmür, onlar əbədi yaşayırlar. “Şəhadət günləri” deyilən günlər isə, sadəcə, onların əbədiyaşarlığını bird aha təsdiq etmək üçündür.

Mərdan Mehdizadə 1979-cu il martın 25-də Şəki rayonunun Göybulaq kəndində anadan olub. Azərbaycan Hərbi Dəniz Qüvvələrində xidmət edib, baş miçmanlığa yüksəlib.

2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Cəbrayılın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb.

Oktyabrın 12-də Cəbrayılın azad edilməsi zamanı şəhid olub.

Şəki rayonunun Göybulaq kəndində dəfn olunub.

Haqqında olan məlumatlar bu qədərdir.

Əlbəttə ki, daha çoxu dillərdə dolaşır, ailə üzvlərini, dostlarının, cəbhədaşlarının dillərində dolaşır.

Təltifləri siyahısı çox genişdir:

1. "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" 3-cü dərəcəli medalı

2. "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 10 illiyi" yubiley medalı

3. "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi" yubiley medalı

4. "Qüsursuz xidmətə görə" 3-cü dərəcəli medalı

5. "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi" yubiley medalı

6. "Qüsursuz xidmətə görə" 2-ci dərəcəli medalı

7. "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi" yubiley medalı

8. "Qüsursuz xidmətə görə" 1-ci dərəcəli medalı

9. "Qarabağ" ordeni (ölümündən sonra)

10. "Vətən uğrunda" medalı (ölümündən sonra)

 11."Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı (ölümündən sonra)

Mən bilmirəm, Şəkinin Göybulaq kəndində adının əbədiləşdirilməsi üçün nəsə bir iş görüblərmi, amma bu iş görülməlidir. Belə bir qəhrəmanın adı əbədiləşdirilməlidir ki, gənc nəsil daim örnək götürə bilsin.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.03.2026)

 İlhamə Qəsəbova,

 Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Mənim bir yolum vardı - düşmənə ölüm, Vətən torpaqlarının azadlığı və bu yolda əlimdən gələni etmək. Amma insanın həyatında elə bir an olur ki, o an hər şeyi dəyişir, gələcəyini başqa bir istiqamətə yönəldir. Mənim həyatımı dəyişən an da belə bir hadisə ilə başladı.

1990-cı ilin sükut dolu mart gecələrindən biri idi. Qazaxın Abbasbəyli kəndində yaşayırdıq. Kəndimizin ortasından Bağanıs Ayrıma gedən yol keçirdi-bu yol təkcə torpağı birləşdirmirdi, insanların talelərini də bir-birinə calayırdı.

O gecə xəbərlər ildırım kimi gəldi: “Bağanıs Ayrımda qətliam olub…” Hamının üzünə qorxu və dəhşət çökmüşdü. Kənd boyu qara xəbər kimi yayılan səs, sanki havanın nəfəsini kəsmişdi. Dedilər ki, yeddi nəfər öldürülüb, üç nəfər yaralanıb. Öldürülənlərin hamısı bir ailənin üzvləri imiş — ana, ata, körpə, nənə... hamısı diri-diri yandırılmışdı.

Ertəsi gün, martın 24-də, kəndin sükutunu motor səsi yardı. Böyük yük maşınları yoldan keçirdi. Kuzalarına saman düzülmüş, üstünə ağ parçalar sərilmişdi. Kənd camaatı paltar dolablarında qara kəlağayı axtarır, kimin ürəyi dayanırdısa, kimin gözləri yaşla dolurdu. Hamı yola çıxmışdı, kim ağlayır, kim susurdu, kim sadəcə baxırdı.

Mən isə o izdihamda balaca bir uşaq idim. İçimdə həm qorxu vardı, həm maraq, həm də anlamadığım bir ağrı. Ayaqlarım öz-özünə məni maşına tərəf apardı. Yavaşca kuzanın yanına dırmaşdım, içəri boylandım…

O anı heç vaxt unuda bilmədim. Tam yanmış, sanki kömürə dönmüş bir qadın meyiti — yanında isə balaca bir uşaq. Elə bil ölüm belə, onları bir-birindən ayıra bilməmişdi.

O mənzərə içimdə bir dünyanı dağıtdı, bir başqasını qurdu. O gündən bəri mənim içimdəki uşaq öldü - yerini Vətən uğrunda döyüşmək arzusu ilə yaşayan bir gənc aldı. Düşmənə nifrətim, torpağa sevgim kimi böyüyürdü.

Sonrakı illər müharibənin tozu, tüstüsü içində keçdi. Dağılan evlər, sığınacaqlarda keçən gecələr, ana nalələri… Biz o illərdə uşaqlıq etmədik - sadəcə böyüdük. Amma mənim üçün hər şey o yolda başladı - Bağanıs Ayrımın yolunda.

İndi illər keçib. Hər dəfə o yolun adını eşidəndə, gözümün önünə o ağ parçalarla örtülmüş kuzalar gəlir. Bəzən düşünürəm: insanın taleyini bəzən bir an, bir baxış, bir alov dəyişir. Mənim taleyimi dəyişən alov isə bir qadının və balaca uşağın sönmüş bədənindən qalxan alov idi - Bağanıs Ayrımın alovu (Hekayə Eldəniz Namazovun uşaqlıq xatirələrini dinləyərək qələmə alınıb). 

Bağanıs Ayrım.

Bağanıs Ayrım kəndi Qazax rayonunun Əskipara inzibati ərazi vahidinə daxil idi. XVIII əsrin əvvəllərində salınmış, əvvəllər Seyid Ayrım adı ilə tanınan bu yaşayış məntəqəsi tarix boyu dəfələrlə hücumlara məruz qalmış və nəticədə sakinləri məcburiyyət qarşısında kəndin ilkin yerini dəyişmişlər. Bu proseslərdə ermənilərin düşmənçilik siyasəti ilə yanaşı, rusların onlara göstərdiyi dəstək də müəyyən rol oynamışdır. Sovet dövründə də bu siyasət davam etdirilmiş, 1984–1985-ci illərdə Qazax rayonuna məxsus 2105 hektar torpaq sahəsi Ermənistana verilmişdir. Nəticədə kənd faktiki olaraq erməni yaşayış məntəqələrinin əhatəsində qalmışdır.

İşğala qədər kənddə təxminən 450 nəfər əhali yaşayırdı. Burada 101 ev və 113 təsərrüfat mövcud idi. Əhalinin əsas məşğuliyyəti maldarlıq və arıçılıq olmuş, şəxsi təsərrüfatlarda 300-dən artıq mal-qara saxlanılmışdır. Kənddə ibtidai məktəb, tibb məntəqəsi, klub, kitabxana və iki mağaza fəaliyyət göstərirdi. Bağanıs Ayrım, Aşağı və Yuxarı Əskipara kəndləri ilə birlikdə M.Ə.Sabir adına üzümçülük sovxozunun tərkibində olmuşdur.

Kənd ərazisindən keçən və Gürcüstan ilə Ermənistanı birləşdirən magistral yol strateji baxımdan kəndin həssas mövqedə yerləşdiyini göstərirdi.

1990-cı il martın 23-dən 24-nə keçən gecə Bağanıs Ayrım kəndi erməni silahlı dəstələri tərəfindən hücuma məruz qalaraq işğal edildi. Gecə vaxtı həyata keçirilən bu hücum zamanı evlər talan olundu, yandırıldı, dinc sakinlər qətlə yetirildi və ağır vəhşiliklər törədildi. Nəticədə bir ailənin beş üzvü — Dadaş Əsliyev, həyat yoldaşı Pakizə, qızları Havaxanım və Aliyə, nəvəsi Hafiz, eləcə də kənd sakini Alməmməd Məhərrəmov daxil olmaqla ümumilikdə bir neçə nəfər diri-diri yandırıldı, kəndi müdafiə edən milis işçisi Məcid Əhmədov öldürüldü. Bundan başqa, bir neçə nəfər də yaralandı. Həlak olanlar arasında 75 yaşlı qoca ilə yanaşı, cəmi 39 günlük körpənin olması faciənin miqyasını və qəddarlığını bir daha göstərir.

Hadisə nəticəsində 17 ev yandırıldı, 11 ev qarət edildi, kənd əhalisi isə doğma yurdlarından didərgin düşərək müxtəlif ərazilərə səpələndi. Beləliklə, Bağanıs Ayrım Azərbaycan tarixində işğal olunaraq yandırılan ilk kəndlərdən biri kimi yadda qaldı.

Bu hadisənin cəzasız qalması sonrakı illərdə daha böyük faciələrə zəmin yaratdı. Belə ki, 1992-ci ilin fevralında Xocalıda baş verən soyqırımı zamanı bu cür vəhşiliklər daha geniş miqyasda təkrarlandı. Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü nəticəsində Qazax rayonunun Bağanıs Ayrım, Yuxarı və Aşağı Əskipara, Xeyrımlı, Qızıl Hacılı, Sofulu və Barxudarlı kəndləri işğal olunaraq dağıdıldı və yandırıldı, nəticədə 6500 nəfərdən artıq insan məcburi köçkün vəziyyətinə düşdü.

Hazırda da işğal nəticələrinin izləri qalmaqdadır. Bu kəndlərdə yerləşən çoxsaylı maddi-mədəni irs nümunələri, o cümlədən qədim qalalar, körpülər, dini və memarlıq abidələri, eləcə də məktəblər, tibb müəssisələri və kitabxanalar məhv edilmişdir. Beləliklə, Bağanıs Ayrım faciəsi təkcə bir kəndin deyil, bütövlükdə regionun tarixində dərin iz buraxmış, yaddaşlarda ağrılı və ibrətamiz hadisə kimi qalmışdır.

Bağanıs Ayrım faciəsi daha bir ailənin taleyində silinməz iz buraxaraq bir ananın – Nigar ananın qəlbində sağalmaz yaraya çevrildi. Bu elə bir yaradır ki, illər keçsə də qaysaq bağlamır, yara daha da dərinləşir, hər gün yenidən sızlayır. O ağır günlərin xatirəsinə qayıtmaq belə Nigar ananı qəhərdən boğur, sözünü yarımçıq qoyur.

Kamran 1959-cu il avqustun 29-da, qardaşı Bəxtiyar isə 1961-ci il yanvarın 1-də dünyaya göz açmışdı. Hər iki qardaş orta məktəbi əla qiymətlərlə başa vurmuş, Kamran Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunda, Bəxtiyar isə Politexnik İnstitutunda ali təhsil almışdı. Təhsilini başa vurduqdan sonra hər ikisi təyinatla Türkmənistana göndərilmiş, Kamran üç il, Bəxtiyar isə bir il işlədikdən sonra Vətənə qayıtmışdı. Xaraktercə fərqli olsalar da, hər ikisi ailənin dayağı idi: Kamran daha romantik, şən və ünsiyyətcil, Bəxtiyar isə ağır təbiətli, sakit və təmkinli bir insan kimi tanınırdı.

1990-cı il yanvarın 20-də Bakıda baş verən qanlı hadisələr Kamranı da sarsıtmışdı. Dənizdən qayıdarkən şəhərdə yaşananlara biganə qala bilməmiş, gecə boyu yaralıları xəstəxanalara çatdırmaq üçün əlindən gələni etmişdi. Lakin həmin ilin mart ayı bu ailə üçün daha ağır sınaqlarla yadda qaldı. Martın 21-də qardaşların xalası vəfat etdi və onlar Qazax rayonunun Çaylı kəndinə yollandılar. Bilmirdilər ki, taleyin daha acı hökmü hələ qabaqda idi. 1990-cı il martın 23-dən 24-nə keçən gecə Kamran, Bəxtiyar və xalası oğlu Xəqani Sanıyevin ömür yolu faciəvi şəkildə yarımçıq qaldı. Kamran və Bəxtiyar ailəli, Xəqani isə subay idi. Onları bir araya gətirən yas dərdi bir anda başqa bir xəbərin qarşısında kölgədə qaldı.

Həmin gecə Qazax rayonu və ətraf kəndlərə vahiməli xəbər yayıldı: Bağanıs Ayrım kəndi mühasirəyə alınıb, kənd sakinləri təhlükə altındadır. Bu xəbəri eşidən hər kəs kimi, bu üç gənc də tərəddüd etmədən köməyə tələsdi. Onlar kəndə doğru yola çıxdılar. Lakin yol onları ölümün pəncəsinə apardı – istiqaməti itirərək Yuxarı Əskipara kəndi yaxınlığında pusquya düşdülər. Maşın gülləbaran edildi, gənclər isə sağ ələ keçirildi.

Bu nöqtəyə qədər hadisələr fakt kimi xatırlanır, lakin sonrakı baş verənlər zamanla müxtəlif rəvayətlərə çevrilib. Kimi deyir ki, onları bağlayaraq ot tayasının altında yandırıblar, kimi isə başqa cür danışır. Amma dəyişməyən tək həqiqət var: düşmənin əlinə keçən bu gənclərin taleyi amansızlıqla sonlandırılıb.

Faciədən bir neçə gün sonra Nigar ananın qapısına bir erməni gətirərək ona qisas almağı təklif edirlər. Ana isə gözlənilməz, həm də böyük mənəvi güc nümayiş etdirərək belə cavab verir: “Mənim balalarımı bu adam öldürməyib. Bunun nə günahı var? Bu da kiminsə övladıdır...” Bu sözlər bir ananın qəlbindəki dərdin nə qədər böyük, eyni zamanda insanlığın nə qədər uca olduğunu göstərir. Bu hadisədən onilliklər keçsə də, Kamran, Bəxtiyar və Xəqaninin taleyi hələ də naməlum olaraq qalır. Nigar ana üçün isə zaman dayanıb – o, hələ də yol gözləyir, hələ də ümidini itirmir. Bu hekayə yalnız bir ailənin faciəsi deyil, həm də yaddaşlardan silinməyən bir insanlıq dərsidir.

Bağanıs Ayrım, Yuxarı Əskipara, Aşağı Əskipara, Xeyrımlı, Qızılhacılı, Sofulu və Barxudarlı kəndləri uzun illər işğal altında qaldıqdan sonra 2024-cü ilin may ayında delimitasiya prosesi çərçivəsində Azərbaycana təhvil verildi. Bu hadisə hərbi əməliyyatlardan deyil, əsasən dövlətlərarası danışıqlar və sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi (delimitasiya) nəticəsində baş verdi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm mərhələ kimi qiymətləndirilir.

Bağanıs Ayrım kəndinin uzun illərdən sonra işğaldan azad olunması Azərbaycan tarixində mühüm və qürurverici hadisələrdən biri kimi dəyərləndirilir. Qazax rayonunun bu qədim kəndinin geri qaytarılması təkcə ərazi bütövlüyünün bərpası deyil, həm də tarixi ədalətin təmin olunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bu uğurun əldə olunmasında Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyevin həyata keçirdiyi ardıcıl və məqsədyönlü siyasət həlledici rol oynamışdır. Onun rəhbərliyi ilə aparılan diplomatik fəaliyyət, siyasi qətiyyət və milli maraqlara əsaslanan strateji kurs nəticəsində Azərbaycanın suverenliyi bərpa olunmuş, işğal altında qalmış torpaqların geri qaytarılması istiqamətində mühüm nailiyyətlər əldə edilmişdir.

Bağanıs Ayrım kəndinin geri qaytarılması həm də illərlə yurd həsrəti ilə yaşayan insanların ümidlərinin gerçəkləşməsi deməkdir. Bu torpaqlardan didərgin düşmüş sakinlər üçün doğma yurda qayıdış artıq reallığa çevrilməkdədir. Bu, yalnız bir coğrafi məkanın deyil, həm də bir xalqın yaddaşının, mədəniyyətinin və mənəvi dəyərlərinin bərpasıdır.

Bu münasibətlə Azərbaycan xalqı ölkə başçısı İlham Əliyevə dərin minnətdarlığını bildirir. Onun uzaqgörən siyasəti və qətiyyətli mövqeyi nəticəsində ölkəmizin ərazi bütövlüyü təmin olunmuş, illərlə davam edən ədalətsizliyə son qoyulmuşdur.

Bağanıs Ayrımın azad olunması bir daha göstərir ki, Azərbaycan dövləti öz tarixi torpaqlarını qorumaq və bərpa etmək əzmindədir və bu yolda atılan addımlar xalqın birliyi və dövlətin gücü ilə daha da möhkəmlənir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.03.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Deyirlər ki, mən anadan olanda ağlamaq əvəzinə gülmüşəm. Bundan təşvişə düşən valideynlərim xəstə olduğumu zənn edib həkim çağırıblar. O da mənə baxıb və deyib ki, gülüş sağlamlığın ilkin əlamətidir” – məşhur karikatura rəssamı Nəcəfqulu İsmayılovun sözləridir.

 “Əziz Nəcəfqulu! Bu böyük istedadlı, səmimi və könül oxşayan sərginlə səni təbrik edirəm. Köhnə və yeni Bakının doğma obrazları və insanları ilə Moskvada görüşməyimə çox şadam. Sənin gözəl və böyük sənətinə həmişə dərin məhəbbətlə yanaşıram” – Bu isə ötən əsrin 70-ci illərində Moskvada “Fitil” kinoteatrında Nəcəfqulunun sərgisinə baxan dünya şöhrətli rəssam Tahir Salahov təəssüratlarıdır.

Nəcəfqulu İsmayılov 15 mart 1923-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. O, 1936–1940-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində təhsil alıb, Böyük Vətən müharibəsinin başlanması səbəbilə ali təhsilini davam etdirə bilməyib. Rəssam 1952–1979-cu illərdə "Kirpi" satirik jurnalında baş rəssam kimi çalışıb. Rəssam yaradıcılığı boyu qrafika ustası və rəngkar kimi fəaliyyət göstərib.

O, "Kirpi" satirik jurnalı üçün karikaturlar, şarjlar və başqa qrafik əsərlər yaradıb, rəsm və plakatlar işləyib, Cəlil Məmmədquluzadənin hekayələrinə, Mirzə Ələkbər Sabirin "Hophopnamə"sinə illüstrasiyalar çəkib. Nəcəfqulu İsmayılovun dəzgah rəngkarlığının portret, süjetli tablo və natürmort janrlarında bir sıra əsərləri vardır. Onun yaradıcılığında portret janrı əhəmiyyətli yerə malikdir.

Onun bu qəbildən olan əsərləri sırasına "Qubalı Fətəli xan" (1947), "General Həzi Aslanov" (1949), "Sara Aşurbəyli" (1951), "Şair Mirzə Əli Möcüz" (1954), "Yazıçı Abdulla Şaiq" (1955), "Ana" (1967), "Yazıçı Cəlil Məmmədquluzadə" (1967), "Şair Səməd Vurğun" (1967), "Akademik Mikayıl Useynov" (1972), "Səttar Bəhlulzadə" (1973), "Üzeyir Hacıbəyov" (1975), "Nəsirəddin Tusi" və digər portretlər daxildir.

Rəssamın süjetli tablo və mənzərə janrında yaratdığı əsərlərinə "Qrand-opera" (1960), "İçərişəhərdə küçə" (1960), "Səadət" (1970), "Realist rəssam" və başqaları daxildir. O, "Qayğıkeş ferma müdiri", "Əsl şərəf lövhəsi belə olar", "Axır ki dil tapdıq", "Sözsüz" və başqa karikaturlarında qarşılaşdığı neqativ hallara olan münasibətini əks etdirib. Rəssam 1958-ci ildə tarixi mövzuda olan "Nəsiminin edamı" əsərini yaradıb.

Nəcəfqulu İsmayılov "Kirpi" jurnalında çəkdiyi karikaturların sözlərini də yazıb. O, bir sıra mədəniyyət xadimlərinin portretlərini yaradıb, Tahir Salahov, Mikayıl Abdullayev, Fikrət Əmirov, Cəlal Qaryağdı, Bəşir Səfəroğlu və başqalarının dostluq şarjlarını işləyib. 1940-cı illərdən başlayaraq tarixi lövhələr, surətlər, habelə mədəniyyət xadimlərinin obrazlarını ilə respublika və Moskvada təşkil edilən rəssamlıq sərgilərində iştirak edib.

Bakıda, Moskvada, Leninqradda (indiki Sankt Peterburqda) fərdi sərgiləri açılıb və burada onun şəkillərindən ibarət bir neçə albom, kitablara çəkliyi illüstrasiyalar nümayiş etdirilib. İllər ərzində "Kirpi", "Krokodil" və başqa satirik jurnal səhifələrində onun yüzlərlə karikaturu dərc olunub. Rəssam 1970–1982-ci illərdə Məhəmməd Füzulinin, Mirzə Ələkbər Sabirin, Üzeyir Hacıbəyovun misdən barelyeflərini də hazırlayıb.

Onun əsərləri Almaniyanın, Kanadanın, Livanın, Rusiyanın və digər ölkələrin sərgi salonlarında nümayiş olunub. Rəssamın "Kirpi" jurnalı üçün çəkdiyi bir çox əsər 1970-ci illərdə Bolqarıstanın Qabrovo şəhərində gülüşlə bağlı keçirilmiş beynəlxalq yarışmada sərgilənib.

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

- "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı

O, 25 mart 1990-cı ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.03.2026)

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Azərbaycanın dəyərli yazıçı, qiraətçi və pedaqoqlarından biri olan Lalə Həsəncan xanımın 24 mart tarixində qardaş Türkiyədə möhtəşəm bir tədbiri keçirəcəkdir. O, tədbirdən öncə bir sıra görüşlərdə iştirak edərək Azərbaycanı layiqincə təmsil etmişdir. Həmin görüşlər barədə ətraflı məlumatla sizləri tanış edəcəyəm.

Lalə Həsəncan “Tek Hedefimiz Eğitim Derneği”nin sədri Mutlu Cem Yıldırımı dərnəyin mərkəzində ziyarət etdi. Bu mühüm görüşdə onu Edebiyat Magazin qəzetinin baş yazarı Güven Albayrak müşayiət etdi.

Ziyarət yalnız nəzakət görüşü deyil, eyni zamanda ədəbiyyatın, mədəniyyətin və ortaq yaddaşın yenidən qurulduğu bir zəmin oldu. Dərnək mərkəzində keçirilən görüşdə Arzu Ünal, Tahsin Kılıç, Ahmet Sabaz, Erdinç Güngör və azərbaycanlı şair Hamid Ahmetzade başda olmaqla bir çox isim iştirak etdi. Xüsusilə Həsəncan ilə Ahmetzade arasında baş tutan söhbət iki qardaş coğrafiyanın duyğu körpüsünü gücləndirən səmimi anlarla yadda qaldı.

Dərnəyin sədri Mutlu Cem Yıldırım dərnəyin vizyonu və təhsil yönümlü fəaliyyətləri haqqında məlumat verərkən, mədəni tədbirlərə verdikləri önəmi xüsusi vurğuladı. Lalə Həsəncana gələcək layihələr üçün açıq dəvət edən Yıldırım, Azərbaycan və Türkiyə arasında qurulacaq hər cür mədəni əməkdaşlıqdan məmnunluq duyacaqlarını ifadə etdi.

Ziyarətdə qəbul edilən ən diqqətçəkən qərarlardan biri isə dərnəyin bir gün əvvəl səhnələnəcək teatr tədbiri ilə 24 martda keçiriləcək şeir gecəsinə tam dəstək verməsi oldu. Bu iki tədbirin ard-arda baş tutacaq olması, sənətin fərqli sahələrinin bir araya gəlməsini təmin edəcək.

Həsəncanın özünəməxsus və zərif geyimi də görüşün estetik tərəfini daha da gücləndirdi. Sənətin yalnız sözlə deyil, duruş və üslubla da özünü göstərdiyini bir daha ortaya qoydu.

24 mart çərşənbə axşamı Altunizade Mədəniyyət Mərkəzində keçiriləcək “Azərbaycan–Türkiyə Şeir Gecəsi” iki ölkənin ortaq ruhunu misralarda bir araya gətirəcək. Türkiyə ilə Azərbaycan arasında qurulan bu ədəbi körpü yalnız bir tədbir deyil, eyni zamanda qəlbdən qəlbə qurulan güclü bir bağ olacaq.

Bu görüş ədəbiyyatın sərhəd tanımayan gücünü bir daha xatırladır: Sözlər həqiqətən qardaşdır.

Güc Birliyi ilə Sənətlə Dolu İki Gün: Çanaqqaladan Şeir Bağına

“81 İl Gönül Elçileri Platformu” və “Tek Hedefimiz Eğitim Derneği” mədəni bir səfərbərlik başladaraq iki böyük tədbirə birgə imza atır. Hər iki platformada da idarəçi kimliyi ilə körpü rolu oynayan Arzu Ünalın təşəbbüsləri ilə dərnəklər bütün üzvləri və idarə heyətləri ilə bu mənalı proqramlarda birlikdə hərəkət etmək qərarı almışdır. Bu həmrəyliyin ilk addımı olaraq, 23 mart bazar ertəsi axşamı saat 20:00-da Altunizade Mədəniyyət Mərkəzində, Bədii rəhbər Gürşan Atik və tələbələrinin hazırladığı “Çanaqqala Dastanı Lirik / Epik Tamaşası” ilə milli ruhumuzu coşduracağıq.

Sürət kəsmədən davam edən bu könül birliyi, növbəti gün – 24 mart çərşənbə axşamı saat 19:00-da yenə eyni ünvanda keçiriləcək “Azərbaycan–Türkiyə Şeir Gecəsi” ilə taclanacaq. YAZAK (Yazarlıq Akademiyası Dərnəyi) əməkdaşlığı və Lalə Həsəncan ilə Şeref Yılmazın təqdimatı ilə baş tutacaq bu gecədə “Bir millət, iki dövlət” ideyası misralara çevriləcək. Hər iki dərnəyin rəhbərliyi bu sənət şöleninə bütün üzvlərini və xalqımızı dəvət edərək, sənətin, tarixin və qardaşlığın birləşdirici çətiri altında bir araya gəlməyə çağırır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)

Yeni mədəniyyət qanununun hazırlanması və onun məqsədi haqqında

Əbülfəz Babazadə,
kulturoloq-yaponşünas, “Simurq” Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasının vitse-prezidenti.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

18 mart 2026-cı il tarixində Milli Məclisin Elm və Təhsil Komitəsinin iclasında Azərbaycanda incəsənət məktəblərinin müasir vəziyyəti və inkişaf perspektivlərinə həsr olunmuş ictimai dinləmələr keçirildi.

Dinləmələri Milli Məclisin Elm və Təhsil Komitəsinin sədri, professor Anar İsgəndərov açdı. O, elm və təhsil kimi mühüm mədəni institutların qanunvericilik tənzimlənməsi ilə məşğul olan komitənin rəhbəri kimi bu sahələrin Azərbaycan cəmiyyətinin və dövlətinin tərəqqisində xüsusi rolunu vurğuladı.

Əsas məruzə ilə mədəniyyət naziri Adil Kərimli çıxış etdi. O, Prezident İlham Əliyev tərəfindən imzalanmış “Azərbaycan mədəniyyəti – 2040” yeni sosial-mədəni inkişaf konsepsiyasını geniş şəkildə təhlil etdi.

Müzakirələrdə Milli Məclisin deputatları – Polad Bülbüloğlu, AMEA-nın müxbir üzvü, professor Bəxtiyar Əliyev, Ceyhun Məmmədov, Şahin Seyidzadə, Mehriban Vəliyeva, Azərbaycan Milli Konservatoriyasının rektoru professor Kəmalə Dadaş-zadə, Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin rektoru professor Ceyran Mahmudova, Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının professoru Zümrüd Dadaş-zadə və digərləri çıxış etdilər.

Biz dinləmələrdə iştirak edən, Azərbaycan kulturologiyasının banisi, “Simurq” Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasının prezidenti, professor Fuad Məmmədovla – Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin Müşahidə Şurasının sədri, Sülh Mədəniyyəti İnstitutunun (YUNESKO) fəxri prezidenti ilə söhbət etdik və yeni dövlət konsepsiyasının daha uğurlu həyata keçirilməsi imkanlarına elmi yanaşmanı izah etməsini xahiş etdik.

– Fuad müəllim, “Azərbaycan mədəniyyəti – 2040” konsepsiyası fonunda ölkənin strateji inkişaf vəzifələrini kulturologiya elminin müasir nailiyyətləri baxımından necə qiymətləndirirsiniz?

– Prezident İlham Əliyevin imzaladığı bu konsepsiyada ilk dəfə olaraq mədəniyyətin cəmiyyət və dövlət həyatının bütün sahələrini əhatə edən bütöv sosial sistem kimi düzgün anlayışı təqdim olunur.

“Bilik mədəniyyəti” və “davranış mədəniyyəti” anlayışları xüsusi diqqət çəkir. Bunlar mənəvi mədəniyyətin – intellektual və əxlaqi qanadlarıdır və onların harmonik inkişafı cəmiyyətin bütün uğurlarını, milli kimliyi və dövlətin dayanıqlı, rəqabətqabiliyyətli inkişafını müəyyən edir.

Nazir Adil Kərimli də çıxışında düzgün olaraq qeyd etdi ki, yeni konsepsiyada mədəniyyət anlayışı incəsənət çərçivəsindən kənara çıxaraq cəmiyyət həyatının bütün sahələrini əhatə edir. Bu, mədəniyyətə innovativ elmi yanaşmadır.

Konsepsiya Ümummilli Lider Heydər Əliyevin mənəvi mədəniyyət, ziyalılar və azərbaycançılıq ideologiyası ilə bağlı ideyalarına, həmçinin Prezident İlham Əliyevin elm və təhsilin inkişafına dair baxışlarına əsaslanır.

Bu, yüksək mədəniyyətli vətəndaşların formalaşdırılmasına aparan düzgün yoldur. Belə insanlar insan kapitalının əsasını, milli inkişafın aparıcı qüvvəsini təşkil edir.

– Bu məqsədlərə nail olmaq üçün hansı idarəetmə texnologiyalarından istifadə olunmalıdır?

– Əvvəlcə elm, təhsil və mədəniyyət sahəsində çalışan bütün mütəxəssislər yeni “Mədəniyyət haqqında” qanunun hazırlanmasında fəal iştirak etməlidirlər.

Bu qanun mədəniyyəti insanın yaratdığı “ikinci təbiət” kimi – bütöv sosial sistem kimi nəzərdən keçirməlidir.

Qanunda elm, təhsil və maarifçilik kimi strateji sahələrin rolu ilə yanaşı, incəsənət, ədəbiyyat, mədəni irs və davranış mədəniyyəti də harmonik şəkildə əks olunmalıdır.

Eyni zamanda hüquq, əmək və idarəetmə mədəniyyəti, tibb və ekologiya kimi sahələr də mədəniyyət sisteminin tərkib hissəsi kimi nəzərə alınmalıdır. Çünki bunlar sosial-iqtisadi inkişaf və dövlət təhlükəsizliyi ilə birbaşa bağlıdır.

– Yeni sosial-mədəni siyasətdə hansı dəyərlər və prioritetlər ön planda olmalıdır?

– Yeni qanunda dəyərlər, məqsədlər və prinsiplər Heydər Əliyevin irsi, Prezident İlham Əliyevin ideyaları və müasir kulturologiya elminin nailiyyətləri əsasında formalaşdırılmalıdır.

İntellektual, etik, hüquqi və idarəetmə mədəniyyətinin inkişafı əsas prioritetlərdən biri olmalıdır.

Əsas məqsəd yüksək mədəniyyətli vətəndaşların formalaşdırılmasıdır. Bu isə ölkənin uzunmüddətli rəqabət qabiliyyətinin əsas şərtidir.

Belə vətəndaşlar Azərbaycanın davamlı inkişafının əsas resursudur və bu model gələcəkdə qlobal səviyyədə nümunəyə çevrilə bilər.

– Yeni qanuna hansı yeniliklərin daxil edilməsini təklif edirsiniz?

– İlk növbədə kulturologiyanın elm və tədris sahəsi kimi institusionallaşdırılması qanunla dəstəklənməlidir.

Dövlət idarəçiliyində qəbul olunan qərarların kulturoloji ekspertizası tətbiq edilməlidir.

Təhsil sistemində və cəmiyyətdə kulturoloji təhsil və maarifləndirmə məcburi xarakter almalıdır. Bu, sistemli düşüncənin formalaşmasına kömək edəcək.

Heydər Əliyev adına Kulturologiya Akademiyasının yaradılması, ali məktəblərdə müvafiq kafedraların açılması, həmçinin məktəbəqədər və orta təhsil müəssisələrində bu istiqamətin inkişafı vacibdir.

Mədəniyyət Nazirliyi yanında kulturoloji maarifləndirmə mərkəzinin yaradılması da mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Bu cür sistemli düşüncə insanlara başqalarının gördüyündən fərqli olaraq yeni imkanları görmək imkanı yaradır və innovativ inkişaf üçün zəmin yaradır.

P.S.

Sonda professor Fuad Məmmədov Anar İsgəndərova yüksək səviyyədə təşkil olunmuş ictimai dinləmələrə görə, mədəniyyət naziri Adil Kərimliyə və işçi qrupuna isə “Azərbaycan mədəniyyəti – 2040” konsepsiyasının hazırlanmasındakı töhfələrinə görə təşəkkür bildirildi.

Sirr deyil ki, bu konsepsiya Azərbaycan xalqının intellektual və mənəvi inkişafı üçün geniş perspektivlər açır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)

Tacikistan hökuməti yanında Gənclər və İdman Komitəsi tərəfindən təşkil olunan beynəlxalq festival çərçivəsində Azərbaycan mədəniyyətinin UĞURLU TƏQDİMATI

Turanə Orucova,

İncəsənətin Tərəqqisinə Dəstək İctimai Birliyinin sədri.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Tacikistan hökuməti yanında Gənclər və İdman Komitəsi tərəfindən təşkil olunan beynəlxalq festival çərçivəsində Azərbaycan mədəniyyətinin uğurlu təqdimatı diqqət mərkəzində olmuşdur. İncəsənətin Tərəqqisinə Dəstək İctimai Birliyinin sədr müavini Nəzrin Mansırlının ifasında səsləndirilən Azərbaycan musiqisi iştirakçı ölkələrin nümayəndələri tərəfindən böyük maraq və rəğbətlə qarşılanmışdır.

Festival çərçivəsində təqdim olunan musiqi nömrələri Azərbaycan milli musiqisinin zənginliyini, dərin köklərə malik mədəni irsimizi və incəsənətimizin yüksək səviyyəsini bir daha nümayiş etdirmişdir. Nəzrin Mansırlının peşəkar ifası, səhnə mədəniyyəti və səsinin özünəməxsus tembri tamaşaçılar tərəfindən xüsusi alqışlarla qarşılanmış, Azərbaycan musiqisinin beynəlxalq auditoriyaya təsir gücünü bir daha ortaya qoymuşdur.

Qeyd etmək lazımdır ki, belə beynəlxalq tədbirlər müxtəlif xalqlar arasında mədəni əlaqələrin inkişafına, qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmlənməsinə və milli dəyərlərin tanıdılmasına mühüm töhfə verir. Azərbaycan musiqisinin bu cür platformalarda təqdim olunması ölkəmizin zəngin mədəniyyətinin dünyada daha geniş tanınmasına xidmət edir və milli incəsənətimizin beynəlxalq səviyyədə nüfuzunun artmasına şərait yaradır.

Eyni zamanda, Azərbaycan mədəniyyətinin xarici ölkələrdə təbliği, ölkəmizin mədəni diplomatiyasının gücləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu kimi uğurlu çıxışlar Azərbaycanın incəsənət sahəsində əldə etdiyi nailiyyətlərin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılmasında mühüm rol oynayır.

İncəsənətin Tərəqqisinə Dəstək İctimai Birliyi olaraq, gələcəkdə də Azərbaycan mədəniyyətinin, milli musiqimizin və incəsənətimizin beynəlxalq arenada tanıdılması istiqamətində fəaliyyətimizi davam etdirmək əzmindəyik.

Sonda, göstərilən diqqət və dəstəyə görə Azərbaycan Respublikasının Gənclər və İdman Nazirliyinə təşkilat olaraq dərin təşəkkürümüzü bildiririk.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)