Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Dağ kəndlərinin birində qəribə bir ənənə vardı. Kəndin ortasında qədim bir bulaq axırdı. Deyirdilər ki, o bulağın suyu kimə qismət olarsa, həyatında bolluq artar. İnsanlar hər səhər ora qablarla gələr, su götürər, evlərinə aparardılar. Bulağın yanında iki fərqli qab asılmışdı: biri qızılı rəngdə, parlaq, naxışlı; digəri isə sadə, gil bir qab.

Kənd əhli qəribə bir inama sahib idi: qızılı qabdan su içənin payı daha çox olar. Ona görə də hamı növbəyə dayananda gözünü o qabda saxlayardı. Hətta bəzən insanlar bir-birini qabaqlayardı ki, məhz o parlaq qabı götürə bilsin.

Bir gün kəndə uzaq diyarlardan yaşlı bir səyyah gəldi. O, səssizcə növbəyə dayandı. Növbə ona çatanda isə qızılı qaba əl uzatmadı. Sadə gil qabı götürdü, suyu doldurdu və bir kənarda oturub içməyə başladı.

Kəndlilər təəccüblə baxırdılar.

Biri yaxınlaşıb soruşdu:

 — Sən bilmirsən ki, bərəkət o birindədir?

Səyyah gülümsədi:

 — Mən su üçün gəlmişəm, qab üçün yox.

Kəndli israr etdi:

— Amma hamı o qabı seçir.

Səyyah cavab verdi:

— Hamının seçdiyi hər şey doğru olsaydı, dünya bu qədər narahat olmazdı.

Bir neçə gün keçdi. Səyyah hər dəfə eyni qabdan – gildən olandan istifadə edirdi. Bir müddət sonra bu qaba  maraq artdı. Bəziləri gizlicə gil qabdan su içməyə başladı. Heç nə dəyişmədi. Su eyni dadda idi. Eyni sərinlikdə idi. Eyni şəffaflıqda idi.

Yavaş-yavaş kəndlilər bir şeyi anlamağa başladılar: bulağın bərəkəti qabın parıltısında deyil, suyun özündə idi.

Aylar sonra qızılı qab oğurlandı. Kənddə təşviş başladı. İnsanlar elə bildi ki, bərəkət də yox olacaq. Amma bulaq əvvəlki kimi axmağa davam etdi.

O zaman kəndin ağsaqqalı dedi:

— Biz suya yox, parıltıya bağlanmışıqmış.

İnsanlar çox zaman həyatın özünü deyil, onun üzərindəki etiketləri seçirlər. Adlara, simvollara, görüntüyə aldanırlar. Halbuki həqiqi dəyər səssizdir, sadədir, nümayişə ehtiyac duymur.

Əgər insan seçimini zahiri parıltıya görə edirsə, bir gün o parıltı sönəndə boşluqla üzləşəcək. Amma seçimini mahiyyətə görə edirsə, heç nə onu sarsıtmayacaq.

Qab dəyişə bilər. Su amma həmişə sudur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.02.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

The Platform 2, rejissor Galder Gaztelu-Urrutia tərəfindən çəkilən filmin davamıdır. İlk film kimi sərt və düşündürücüdür, amma bu dəfə mesaj daha birbaşa, daha ideoloji və daha sosial eksperiment xarakterlidir.

Sadə görünə bilər, amma film hər bir mərtəbədə insan təbiətinin sınanmasını nümayiş etdirir.

Sistem və insan: yenidən qarşıdurma

Hadisələr eyni şaquli həbsxana strukturu üzərində qurulub. Hər gün platforma yuxarıdan aşağı enir, yemək və resurslar isə mərtəbələr arasında qeyri-bərabər paylanır.

İkinci filmdə fərqli cəhət budur: İnsanları paylaşmağa məcbur etmək və ya ən azından paylaşmağın faydasını göstərmək cəhdi əsas motivdir.

Yuxarı mərtəbələrdəki məhbuslar artıq yalnız özlərini düşünmür; bəziləri başqalarına yardım etməyə çalışır.

Aşağı mərtəbələr isə yenə instinkt və məcburiyyət qarşısında sınanır.

Burada artıq sual təkcə “niyə paylaşmırıq?” deyil, “paylaşmağı seçmək mümkündürmü və sistem buna imkan verirmi?” sualına çevrilir.

Psixoloji qat: insanlar necə dəyişir?

Baş qəhrəman Goreng artıq müşahidəçi deyil, transformasiya olunmuş insandır. O, ideoloji dəyişiklik etməyə çalışır:

Yuxarı mərtəbədə olanları ədalətli davranmağa təşviq edir.

Aşağı mərtəbədə olanlara isə ümid və mərhəmət göstərir.

Lakin hər mərtəbədə insanların instinkt və qorxu ilə reaksiyası fərqlidir.

Bu, sosial psixologiyanın sərt testi kimidir: insan zorla yaxşılığa doğru yönləndirilə bilərmi?

Fəlsəfi qat: sistem, insan və məsuliyyət

İlk film insan təbiətinin acgözlüyünü vurğulayırdı.

İkinci film isə göstərir ki, sistem daxilində dəyişiklik yalnız insana güvənməklə mümkün deyil.

Platforma metaforası daha sərt: resurs var, amma paylaşmaq üçün həm iradə, həm də struktur lazımdır. İnsan dəyişsə də, sistem onu sınayır.

Ümumən, “The Platform 2” sadə görünə bilər, amma əslində dərin bir sosial eksperiment, ideoloji test və fərdi vicdanın sınağıdır.

Film oxucunu, izləyicini və hətta cəmiyyətin özünü sorğuya çəkir:

Sən hansı mərtəbədəsən?

Yuxarı qalxanda paylaşmağa cəsarətin varmı?

Aşağı düşəndə instinktlərini idarə edə biləcəksənmi?

Platforma hər gün enir, insanlar sınanır. Biz isə eyni sistemdə yaşamağa davam edirik.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.02.2026)

MƏŞHUR ŞAİRİN MƏŞHUR ŞEİRİ VƏ OXUCUYA MESAJI

Nail Zeyniyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Mən həmişə bu gündən sabaha göz dikmişəm,

Amma özüm-özümlə görüşə gecikmişəm.

Qalaq-qalaq işlərim,

Qələmlə dostluğumdan göyərən vərdişlərim,

Məni vurdu gah yerə, gah da uçurdu göyə,

Gecikdim ömrüm boyu özümlə görüşməyə.

İztirablar içində yox olsam da varımdan,

Gecikmişəm həmişə isti göz yaşlarımdan

Su verib becərdiyim bəhərimə, barıma.

Gecikmişəm içimdə doğan arzularıma

Gecikmişəm həyatı, həyatımdan ummağa.

Gecikmişəm ən uca, ən müqəddəs hissimin

Başına dolanmağa.

Gecikmişəm, çoxunu əzabıyla bezdirən,

Mənəsə qanad verən

Hər qəmə yox, Allahın sevdiyi bəndəsinə

Pay kimi göndərdiyi o möhtəşəm qəmə də.

Gecikmişəm uzaqda mələyən eşqimə də.

Macal da tapmamışam özümlə tək qalmağa.

Özümdən küsdürdüyüm sınıq, qırıq qəlbimi

Bir gün ələ almağa.

Vallah, özüm özümə çata bilmirəm daha,

Qaç-tutdu oynayırıq, yol uzun, mən özümü

Tuta bilmirəm daha.

                   (Bəxtiyar Vahabzadə)

Bəxtiyar Vahabzadənin bu şeirini oxuyanda adam elə bil güzgüyə baxır və orada gördüyündən çəkinir. Çünki bu misralar hər birimizin ən gizli yarasına toxunur biz özümüzlə heç vaxt düzgün hesablaşa bilməmişik.

İnsan nə qədər qəribədir, elə deyilmi? Bütün ömrünü başqalarını tanımağa, başqalarına çatmağa sərf edir, amma öz daxili dünyasına, öz həqiqi mənliyinə çatmaq üçün vaxt tapmır. Vahabzadə məhz bu faciəvi paradoksdan yazır. O deyir: "Mən həmişə bu gündən sabaha göz dikmişəm, amma özüm-özümlə görüşə gecikmişəm".

Bu misralar sadəcə şəxsi etiraf deyil. Bu, bütöv bir nəslin, bütün bir xalqın dramıdır. Biz hamımız sabaha ümid bağlayırıq, amma bu gün nə etdiyimizi, kim olduğumuzu anlamağa macal tapmırıq. Gələcəyin dalınca o qədər qaçırıq ki, indi-indiki halımızla üz-üzə gəlməyə cəsarətimiz çatmır.

Şairin etiraflarına qulaq asın: "Qalaq-qalaq işlərim, qələmlə dostluğumdan göyərən vərdişlərim, məni vurdu gah yerə, gah da uçurdu göyə". Burada nə var? Bir ömürlük yaradıcılıq, minlərlə misra, onlarla əsər... Amma bütün bunlar şairi özündən uzaqlaşdırıb. Poeziya ona qanad olub, amma eyni zamanda zəncir də olub. İşləri, vərdişləri, yaradıcılığı onu həm ucaldıb, həm də sındırıb.

Məgər bu, yalnız şairin taleyi deyil? Baxın ətrafınıza nə qədər insan var ki, öz işinin, peşəsinin, məşğuliyyətinin içində özünü itirmiş gəzir. Həkim xəstələrə baxır, müəllim dərs keçir amma heç kim özünə baxa bilmir. Hamı bir şeyləri "becərməkdə"dir, amma öz daxilini becərməyə, öz qəlbini düzəltməyə vaxt tapmır.

"Gecikmişəm isti göz yaşlarımdan su verib becərdiyim bəhərimə, barıma" - bu misranı oxuyanda insanın köksündəki ürəyi sıxılır. Deməli, şair öz ağrılarından belə düzgün istifadə edə bilməyib. Öz göz yaşlarını öz yarasına məlhəm edə bilməyib. Çünki dərdi də tez keçib, ona da vaxt ayıra bilməyib. Biz ağlamağa belə, kədərlənməyə belə tələsik yanaşırıq. Göz yaşı tökürük, amma həmin göz yaşından nə öyrəndiyimizi soruşmağa macal tapmırıq.

İndi gəlin ən ağrılı yerə toxunaq: "Gecikmişəm həyatı, həyatımdan ummağa". Bu cümlənin dərinliyini duymusunuzmu? Adam yaşayır, amma həyatdan bir şey gözləməyi də bacarmır. Həyat gedir, ötür, qurtarır, amma biz ondan nə istədiyimizi belə bilmirik. Günü-günə bağlayırıq, ili-ildən qovuruq, amma həyatımızdan nə umduğumuzu özümüzə belə izah edə bilmirik.

Vahabzadə deyir ki, gecikib hətta "ən uca, ən müqəddəs hissimin başına dolanmağa". Hər insanda bir müqəddəs guşə var - bəlkə vicdanı, bəlkə inamı, bəlkə məhəbbət hissi. Amma biz o müqəddəs guşəyə o qədər az gedib-gəlirik ki, oradakı işıq tədricən sönür. Ruh ehtiyaclarımızı ödəməyə vaxt qalmır, çünki bədən ehtiyacları bizi o qədər məşğul edir.

Sonra şair qəmdən danışır. Amma hansı qəmdən? "Allahın sevdiyi bəndəsinə pay kimi göndərdiyi o möhtəşəm qəmə". Burada dərin bir həqiqət var. Bütün qəmlər eyni deyil. Bəzi qəmlər insanı kiçildir, yıxır, sındırır. Amma bəzi qəmlər insanı böyüdür, dərinləşdirir, təmizləyir. Vahabzadə deyir ki, mən o müqəddəs qəmə də gecikdim. Deməli, hətta əzablanmağın da öz vaxtı, öz məqamı var. Biz isə tələsik yaşadığımız üçün hətta düz-əməlli kədərlənməyi də bacaramırıq.

"Macal da tapmamışam özümlə tək qalmağa" - bax, bu cümlə indiki dövrdə xüsusilə aktual səslənir. Biz tək qalmaqdan qorxuruq. Hər an bir səs-küy, bir ekran, bir təlaş axtarırıq ki, özümüzlə üz-üzə qalmayaq. Çünki özümüzlə tək qalanda incə suallar qalxır: mən kiməm? nə istəyirəm? hara gedirəm? düz yoldayammı? Bu suallara cavab vermək isə çox çətindir. Ona görə də qaçırıq tək qalmaqdan.

"Özümdən küsdürdüyüm sınıq, qırıq qəlbimi bir gün ələ almağa" - bu misraları oxuyanda isə insan utanır özündən. Çünki hamımız öz qəlbimizi sındırmışıq, qırmışıq, sonra da ona əhəmiyyət vermədən keçib getmişik. Özümüzə vəd veririk ki, bir gün düzəldəcəyəm özümü, bir gün vaxt ayıracam daxili dünyama. Amma o gün heç vaxt gəlmir.

Şeirin sonu isə tam bir təslimiyyətdir: "Vallah, özüm özümə çata bilmirəm daha, qaç-tutdu oynayırıq, yol uzun, mən özümü tuta bilmirəm daha". Bu "vallah" sözü and deyil, fəryaddır. Şair deyir ki, mən and içirəm, artıq özümə çata bilmirəm. Qaçıram özümdən, amma qaçdıqca uzaqlaşıram. Tutmağa çalışıram özümü, amma əlimdən sürüşüb gedir.

Bəxtiyar Vahabzadənin bu şeiri təkcə poeziya deyil, fəlsəfədir, psixologiyadır, həyat dərsidir! Bu misralar göstərir ki, böyük şair nə qədər çox yazmış olsa da, nə qədər ad-san qazanmış olsa da, ömrünün sonunda ən böyük peşmanlığı özü ilə düzgün görüşə bilməməkdir.

Bəs biz nə edək? Özümüzlə görüşməyi gec qoyub sabaha saxlamasaq yaxşı olar. Çünki sabah yenə başqa bir sabaha qalır və beləcə, ömür qurtarır, biz isə özümüzü tanımadan gedib-gəlirik bu dünyada.

Vahabzadənin bu şeiri xəbərdarlıqdır bizə: dayanın, tələsməyin, özünüzə baxın, özünüzlə danışın, özünüzü dinləyin. Çünki ən böyük qəflət özünü itirməkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.02.2026)

Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Uzun illər bu sualın cavabı içimdə susurdu. Elə bilirdim ki, sevgi insanın taleyinə yazılan gizli bir yazıdır — bir gün qəfil ürəyinə düşür, səni seçir və orada kök salır. Sanki bahar kimi xəbərsiz gəlir, sanki külək kimi səbəbsiz əsir. Heç kimdən öyrənilmir, heç kim öyrətmir — sadəcə olur.

Amma zaman insana təkcə xatirələr yox, həqiqətlər də gətirir.

İllər keçdikcə anladım ki, sevmək də bir sənətdir. Və hər sənət kimi onun da ustadları var.

İlk müəllimim anam oldu.

Sevgini ilk dəfə onun baxışlarında gördüm. Yorğunluğunu gizlətməyə çalışan, amma gözlərinin dərinliyində yenə də işıq saxlayan baxışlarda. Səhərlər hamıdan tez oyanıb, gecələr hamıdan gec yatan səssiz qəhrəmanlığında. Öz arzularını kənara qoyub bizim arzularımıza yer açan ürəyində. Onun sevgisi gurultulu deyildi. O sevgi sakit çay kimi axırdı — dayanmadan, şikayət etmədən, qarşılıq gözləmədən.

Heç nə ummadan verməyi ondan öyrəndim.

Sevginin bəzən bir qab isti yeməkdə, bir yorğanı örtməkdə, bir “yorulmamısan?” sualında gizləndiyini ondan öyrəndim.

Sevginin hər zaman sözə ehtiyac duymadığını, bəzən bir baxışın min cümlədən artıq olduğunu da.

Atamdan isə başqa cür sevgi öyrəndim.

Onun sevgisi səs-küysüz idi. Çox danışmayan, hisslərini nümayiş etdirməyən, amma varlığı ilə güvən verən bir sevgi. Uşaqlıqda onun yanındaykən dünyanın təhlükəsiz yer olduğunu düşünürdüm. Çünki o var idi. Və bu kifayət idi.

Atamdan öyrəndim ki, sevgi hər zaman “səni sevirəm” demək deyil. Bəzən gecə yarısı yorğun halda qapını yoxlamaqdır. Bəzən susaraq dinləməkdir. Bəzən çiyin verib yükü azaltmaqdır. Güvən verməyi, arxada dayanmağı, “mən buradayam” deməyi ondan öyrəndim.

Ailəm mənim üçün sevginin ilk ünvanı oldu.

Orada sevmək qorxulu deyildi.

Orada səhv etmək ayıb deyildi.

Orada sevilmək üçün dəyişmək lazım deyildi.

Olduğum kimi qəbul edilirdim. Və bu qəbul — sevginin ən saf forması idi.

Sonra həyat məni evdən kənara çıxardı.

Və başqa sevgilər tanıtdı.

Dostluq sevgisini…

Bir dostun gecə yarısı zəng edib “danışmaq istəyirəm” deməsi idi sevgi. Səni mühakimə etmədən dinləyən, sözünü kəsmədən anlayan, göz yaşını zəiflik saymayan insan idi sevgi. Bəzən saatlarla susaraq belə bir-birini anlamaq idi. Bəzən heç bir məsləhət vermədən sadəcə yanında qalmaq idi.

Dostlarımdan sədaqəti öyrəndim.

Düşəndə əl uzatmağı, sevincini bölüşməyi, uğuruna səmimi sevinməyi.

Öyrəndim ki, sevgi yalnız romantik hiss deyil — o, yoldaşlıqdır, çiyin-çiyinə dayanmaqdır, “sən tək deyilsən” deməkdir.

Sonra ilk sevgi gəldi…

O sevgi tamam başqa idi. Qəlbimin qapılarını ilk dəfə geniş açdığım, qorxularımı ilk dəfə kənara qoyduğum sevgi. Hər mesajı gözləmək, hər görüşə saatları saymaq, hər ayrılıqda ürəyin daralması idi o.

O sevgi məni həm böyütdü, həm də yaraladı.

Hisslərin necə dərin ola biləcəyini göstərdi. Sevincin insanı göyə qaldıra, bir kəlmənin isə yerə çırpa biləcəyini öyrətdi. Eyni ürəyə həm ümidin, həm də kədərin sığa bildiyini anladım. Sevginin təkcə xoşbəxtlik olmadığını, bəzən imtahan olduğunu gördüm.

İlk dəfə itirməyin ağrısını orada tanıdım.

Bir insanın yoxluğunun necə böyük boşluq yaratdığını, səsin, gülüşün, xatirənin necə sancıya çevrildiyini hiss etdim. Bağlanmağın nə demək olduğunu, və qopmağın nə qədər ağır olduğunu yaşadım.

Ondan sonra bir müddət sevməkdən qorxdum.

Qəlbimin ətrafına görünməz divarlar çəkdim. Özümə dedim ki, “bir daha bu qədər açılma”. Düşündüm ki, məsafə məni qoruyacaq. Susmaq məni incitməyəcək. Amma zamanla anladım ki, ürək bağlanmaq üçün yox, döyünmək üçündür.

Və yenə sevdim.

Çünki insan sevmədən yaşaya bilmir.

Sevgi nəfəs kimidir — görmürsən, amma olmadan qala bilmirsən.

Ancaq bu dəfə fərqli idi.

Zaman mənə bir şeyi daha öyrətmişdi: sevmək yalnız başqasını düşünmək deyil. Özünü də sevməkdir. Özünü itirmədən, özünü azaltmadan, öz dəyərini unutmadan sevməkdir.

Bir vaxtlar başqaları üçün özümü unutmuşdum. Susmuşdum. “Problem deyil” deyib içimdə qırılmışdım. “Sevgi belədir” deyə öz ağrımı adiləşdirmişdim. Amma sevginin səssiz ağrı olmadığını sonradan anladım.

Əsl sevgi rahatlıqdır.

Əsl sevgi güvəndir.

Əsl sevgi qorxusuz danışa bilməkdir.

Əsl sevgi özün kimi qala bilməkdir.

Sevgi insanı kiçiltməməlidir. Əksinə, böyütməlidir. Qanad verməlidir. Səni özündən uzaqlaşdırmamalı, sənə səni daha çox sevdirməlidir.

Zaman keçdikcə anladım ki, sevmək təkcə “səni istəyirəm” demək deyil. Sevmək bəzən getməyi də bacarmaqdır. Özünə hörmət üçün, dəyərin üçün, ruhunun sakitliyi üçün uzaqlaşmağı bacarmaqdır. Çünki hər qalmaq sevgi deyil. Bəzən getmək də sevginin bir formasıdır — özünə olan sevginin.

İndi geriyə baxanda görürəm ki, sevməyi bir insandan yox, bütöv bir həyatdan öyrənmişəm.

Anamdan mərhəməti,

Atamdan güvəni,

Dostlarımdan sədaqəti,

Sevdiklərimdən səbr etməyi,

Ayrılıqlardan güclənməyi,

Xəyal qırıqlıqlarından ayılmağı,

Özümdən isə dəyər verməyi…

Və ən vacibi — öyrəndim ki, sevgi itəndə bitmir.

O, insanın içində iz buraxır. Səni dəyişdirir. Səni yetkinləşdirir. Səni daha anlayışlı, daha səbirli, daha şüurlu edir. Hər yaşanan sevgi insanın ruhuna bir qat əlavə edir — bəzən işıq, bəzən kölgə, amma mütləq bir iz.

Bu gün sevirəmsə, daha sakit sevirəm.

Daha şüurlu sevirəm.

Daha sərhədlərimi qoruyaraq sevirəm.

Daha qorxmadan, amma daha diqqətlə sevirəm.

Çünki artıq bilirəm:

Sevmək zəiflik deyil.

Sevmək özünü itirmək deyil.

Sevmək təkcə kiməsə bağlanmaq deyil.

Sevmək — öz dəyərini bilə-bilə bir ürəyə yer açmaqdır.

Sevmək — qorxularına baxmayaraq yenə də inana bilməkdir.

Sevmək — hər yaraya baxıb “yenə də sevəcəm” deyə bilməkdir.

Sevməyi çox adamdan öyrəndim.

Amma ən çox — özümü sevməyi öyrəndikdən sonra.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.02.2026)

 Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti, professor Aktotı Raimkulova Azərbaycanın aparıcı elmi və mədəni qurumlarında bir sıra görüşlər keçirib. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında keçirilən görüş zamanı Fondun prezidenti  Aktotı Raimkulova ilə Akademiyanın prezidenti, akademik İsa Həbibbəyli arasında əməkdaşlıq əlaqələrinin cari vəziyyəti və perspektiv istiqamətləri müzakirə olunub.

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Fonddan verilən məlumata görə, söhbət zamanı 1926-cı ildə Bakıda keçirilmiş Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyinin yüksək səviyyədə və təntənəli şəkildə qeyd edilməsi məsələsi xüsusi diqqət mərkəzində olub. Yubiley tədbirləri çərçivəsində Fondun fəal iştirakının təmin olunması, eləcə də birgə elmi və mədəni təşəbbüslərin irəli sürülməsi ilə bağlı fikir mübadiləsi aparılıb.

Daha sonra Fondun prezidenti Azərbaycan Milli Xalça Muzeyinin direktoru Əminə Məlikova ilə görüşüb. Görüşdə türk xalçaçılıq sənətinin qorunması, elmi əsaslarla tədqiqi və beynəlxalq miqyasda daha geniş şəkildə təbliği istiqamətində əməkdaşlıq imkanları nəzərdən keçirilib. Tərəflər, həmçinin Avropa muzeylərində saxlanılan türk xalça nümunələrinin bərpasına yönəlmiş birgə layihələrin həyata keçirilməsi perspektivlərini müzakirə edərək, bu sahədə koordinasiyalı fəaliyyətin vacibliyini vurğulayıblar.

Görüşlər qarşılıqlı anlaşma və konstruktiv dialoq şəraitində keçib, əməkdaşlığın gələcəkdə daha da genişləndirilməsi əsas prioritet kimi qəbul edilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Daha bir Xalq rəssamımız barədə söhbət açacağam- Cəmil Müfidzadə barədə. Bu gün onun anadan olmasının 92-ci ildönümüdür. O, kiçik torpaqdandır.

Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı Cəmil Müfidzadə 24 fevral 1934-cü ildə Ordubadda anadan olub. O, ilk ixtisas təhsilini 1948-1955-ci illərdə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbində alıb. "Ümumittifaq sərgisinə eksponatların yola salınması" tablosu onun diplom işi idi. Rəssam daha sonra 1955-1956-cı illərdə Ukraynada Kiyev Orta Rəssamlıq Məktəbini, 1959-1962-ci illərdə isə Xarkov Dövlət Rəssamlıq İnstitutunun "Qrafika" fakültəsini bitirib.

 Cəmil Müfidzadənin növbəti diplom işi "Neft daşları" mövzusunda çəkdiyi rəngli ofortlar silsiləsi olub. Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında "Qrafika" kafedrasına rəhbərlik edən Cəmil Müfidzadə "Ofort" adlı dərsliyin müəllifidir. Rəssamın işlədiyi "Doğma düzənlər" ofort silsiləsi 1959-cu ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüyü çərçivəsində təşkil olunan təsviri sənət sərgisində nümayiş olunub.

O, 1961-ci ildə III Ümumittifaq sərgisində (Moskva) "Qaldırıcı kranlar təmirdə" adlı ofort ilə iştirak edib. Cəmil Mufidzadənin ksiloqrafiya texnikasında işlədiyi "Bakı albomu" (1962-1966), "Neft daşları" (1965), "Qala divarları"(1966), "Parkda" (1966), "Qız qalası" (1966), "Xəzər üzərində axşam" (1966), "Romantiklər" (1966), "Damda" (1966) və s. əsərlərini qeyd etmək olar. Rəssamın yaradıcılığında "İçərişəhər" (1965-2000) silsiləsi xüsusi yer tutur.

 "Əcdadlarımızın yaşayış yerləri" (1968), "Göy pəncərəli evlər" (1968), "Babaların yurdu" (1968), "Köhnə Bakı" (1970), "Azərbaycan qadını keçmişdə", "Şirvanşahlar sarayı", "Xan sarayı", "Köhnə evlər", "Qədim Bakı", "Yeni Məscid", "Türbə", "Dəvələr" (1985), "Qız qalası", "İçərişəhər", "Təndir" (1992), "Suçular", "Şirvan qapıları", "Namaz", "Tut ağacı", "Karvansaray" (2003) və digər əsərləri İçərişəhərə həsr edilib.

Onun qarışıq texnikada işlədiyi ilk 4 əsəri 1967-ci ildə Bakıda təşkil olunan respublika sərgisində "Azərbaycanın qədim memarlıq abidələri" adı ilə nümayiş olunub. Cəmil Müfidzadənin qarışıq texnikada çəkdiyi "Abşeron nefti" silsiləsi 1967-1975-ci illəri əhatə edir. Bu silsiləyə rəssamın "Bakı-neft paytaxtıdır", "Abşeron nefti", "Çənlər parkı", qarışıq texnikada isə "Neft ehramı", "Neft saxlancı", "Neft mədənlərində" əsərlərini misal göstərmək olar.

1960-1970-ci illər yaradıcılığıda yer alan "Buhenvald", "Sülhün keşiyində", "Bakı-neft paytaxtıdır", eləcə də 1980-ci illərin əvvəllərində Yaponiyaya səfərindən sonra işlədiyi "Bu bir daha təkrar olmamalıdır" (1982-1983) silsilələrində C.Müfidzadə dövrünün qarşılaşdığı təzadlı hadisələrə yaradıcı mövqeyini bildirib. Rəssamın, eyni zamanda, Xınalıq kəndinə həsr etdiyi silsiləsi yaradıcılığında mühüm yer tutur.

Rəssam "Monqolustan torpağında" (1982-1986) silsiləsində Qobi səhrasının dəvəli mənzərələri geniş yer alıb. Silsilədə "Axırıncı tikan", "Qurumuş çeşmə başında", "Əsrlərin görüşü" və "Naməlum səs" əsərləri yer alır. Cəmil Müfidzadənin digər qrafik silsiləsindən "Şimal", "Bəyaz gecələr", "Şaxta 45 dərəcədədir", "Şimalın adi günləri", "Balıqçı adası" lövhələrini qeyd etmək olar. Onun "Misir təəssüratları" silsiləsinə "Tənha yolçu", "Misir tarixi", "İki dost", "Daimi dostlar" tabloları aiddir.

Xalq rəssamının Polşa, Azərbaycan, Rusiya, İran, Fransa və Türkiyədə fərdi sərgiləri təşkil olunub. Cəmil Müfidzadənın əsərləri Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyində, Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasında, Şərq xalqları Dövlət İncəsənət Muzeyində (Moskva), Maksim Qorkinin mənzil-muzeyində (Moskva), P.Lüdviqin muzeyində (Almaniya), Ulan-Bator İncəsənət Muzeyində (Monqolustan), Fransa və digər ölkələrin şəxsi kolleksiyalarında qorunub saxlanılır.

Rəssam 20 dekabr 2019-cu ildə vəfat edib

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Mübaliğəsiz deyə bilərik, necə ki kişi muğam ifaçılarının flaqmanı Alim Qasımovdur, qadınların da flaqmanı Səkinə İsmayılovadır. Bu gün xanım ifaçının doğum günü, özü də yubileyidir.

70 illik yubileyi.

Müğənni, muğam ifaçısı, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti Səkinə  İsmayılova 24 fevral 1956-cı ildə anadan olub. Asəf Zeynallı adına Musiqi Məktəbinin muğam sinfini (1974), Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetini bitirib (1990). Əməkdar artist adını 1989, xalq artisti adını isə 1992-ci illərdə almış Səkinə İsmayılova muğamı qavalla ifa edən ilk qadın xanəndədir. Opera və Balet teatrının səhnəsində əksər muğam operalarında aparıcı partiyaları – Leyli "Leyli və Məcnun", Əsli "Əsli və Kərəm", Gülbahar "Gəlin qayası", Şahsənəm "Aşıq Qərib" və s. ifa edib və etməkdədir.

Xalq mahnıları və muğamların əvəzədilməz ifaçısı olan Səkinə İsmayılova Azərbaycan muğam sənətini dünyanın bir çox ölkələrində — İran, Türkiyə, İraq, Səudiyyə Ərəbistanı, Vyetnam, Yaponiya, Hindistan, Avstriya, Almaniya, Hollandiya, İsveç, Fransa, Norveç, Danimarka, Macarıstan, Lüksemburq, ABŞ və s. dəfələrlə yüksək səviyyədə təmsil edib. Səkinə İsmayılova ilk dəfə olaraq qadınlardan ibarət muğam üçlüyü yaradaraq bu kiçik kollektivlə son illərdə bir sıra xarici ölkələrdə çıxış edib.

Təcrübəli muğam ustası rəsmi dövlət və yubiley tədbirlərinin fəal iştirakçısı olmaqla bərabər, son illərdə Heydər Əliyev adına Sarayda, və Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında keçirdiyi solo konsertlərlə də tamaşaçılarının rəğbətini qazanıb. Səkinə İsmayılova Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti və Azərbaycan Milli Konservatoriyasının müəllimidir. Onun yetirmələri bu gün müxtəlif musiqi kollektivlərində uğurla çıxış edir və populyardırlar. Prezident mükafatçısıdır.

24 fevral 2016-cı ildə Azərbaycan muğam sənətinin inkişafında və təbliğində xidmətlərinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb. 13 dekabr 2023-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin 100 illiyi münasibətilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu ilə təltif edilib. 2024-cü ildə "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı ilə təltif olunub.

Filmoqrafiya

- Qəzəlxan

- Hacı Arif

- Nəriman Əliyev

- Biz qayıdacağıq

- Muğam

- Xalq təranələri

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.02.3036)

23 fevral 2026-cı il tarixində Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatı və "Xocalı Soyqırımını Tanıtma" İctimai Birliyinin birgə təşkilatçılığı ilə “Xocalı: Silinməyən yaddaşımız – Ədalətin hökmü” mövzusuna həsr olunmuş konfrans keçirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, konfransdan öncə Azərbaycan Respublkasının Dövlət Himni səsləndirilib, Ümummilli Lider Heydər Əliyevin, Xocalı soyqırımı qurbanlarının və respublikamızın müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü uğrunda canından keçən şəhidlərin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib.

Tədbiri açıq elan edən Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri polkovnik Cəlil Xəlilov Xocalı soyqırımı və onun ağır nəticələri haqqında danışıb, 44 günlük Vətən müharibəsi və anti-terror əməliyyatından sonra Xocalı qatillərinin məsuliyyətə cəlb edildiyini vurğulayıb:

“1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən keçmiş SSRİ-yə məxsus 366-cı motoatıcı alayın iştirakı ilə Xocalı şəhərinə hücum edilmişdir. Şəhər tam mühasirəyə alınmış, dinc əhaliyə qarşı əvvəlcədən planlaşdırılmış və xüsusi qəddarlıqla həyata keçirilmiş kütləvi qətliam törədilmişdir.

Rəsmi məlumatlara əsasən 613 nəfər qətlə yetirilmişdir. Onlardan 63-ü uşaq, 106-sı qadın, 70-i isə qoca olmuşdur; 8 ailə tamamilə məhv edilmişdir, 25 uşaq hər iki valideynini, 130 uşaq isə valideynlərindən birini itirmişdir, 487 nəfər yaralanmışdır,1275 nəfər əsir götürülmüşdür,150 nəfərin, o cümlədən 68 qadın və 26 uşağın taleyi bu günədək naməlum qalır.

Xocalı faciəsinə ilk dəfə hüquqi-siyasi qiymət Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə verilmiş, 1994-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi tərəfindən xüsusi qərar qəbul edilmişdir. Bu qərar faciənin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması istiqamətində mühüm addım olmuşdur.

Bu gün Azərbaycan dövləti Xocalı həqiqətlərinin beynəlxalq miqyasda tanıdılması istiqamətində ardıcıl siyasət həyata keçirir. Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü və Fondun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın rəhbərliyi ilə həyata keçirilən “Xocalıya ədalət!” beynəlxalq kampaniyası nəticəsində faciə ilə bağlı həqiqətlər bir sıra ölkələrin parlamentləri və beynəlxalq təşkilatları tərəfindən tanınmış və siyasi qiymətini almışdır.

2020-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə 44 günlük Vətən müharibəsində tarixi Qələbə qazanılmış, ölkəmizin ərazi bütövlüyü bərpa edilmişdir. Bununla da Xocalı qurbanlarının və bütün şəhidlərimizin qanı yerdə qalmamışdır”.

Daha sonra “Biz soyqırıma və terrora yox deyirik!” adlı sənədli film nümayiş olunub.

Tədbirdə çıxış edən "Xocalı Soyqırımını Tanıtma" İctimai Birliyinin sədri jurnalist Şamil Sabiroğlu Xocalı sakinlərinin üzləşdiyi soyqırımın dəhşətlərindən söz açıb, Ayaz Mütəllibov hakimiyyətinin səhlənkarlığından, səriştəsizliyindən bəhs edib. Gəncləri Prezident İlham Əliyevə dəstək verməyə səsləyən Şamil Sabiroğlu, tarixi keçmişimizin öyrənilməsinin gələcəyimiz baxımından həyati əhəmiyyət kəsb etdiyini vurğulayıb.

Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun baş direktoru, Ümumdünya Yazıçılar Təşkilatının (WOW) katibi, “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının baş redaktoru, Əməkdar jurnalist Varis Yolçuyev çıxışında xalqımızın yaşadığı faciələrin, eləcə də, imza atdığı qəhrəmanlıqların təbliğində ədəbiyyat və mədəniyyətin mühüm rol oynadığını bildirib. Əməkdar jurnalist qeyd edib ki, ədəbiyyat adamları, yazıçı və tarixçilər bundan sonra da öz təbliğati, maarifləndirici missiyalarını davam etdirməli, tariximizlə bağlı faktların gələcək nəsillərə çatdırılmasında aktiv iştirak etməlidirlər.

Bəhruz Sultanov adına 34 nömrəli tam orta məktəbin direktoru Nəcibə Axundova yeniyetmə və gənclərin milli tarixlərinə bələd olmasının vacibliyindən danışıb. O, qeyd edib ki, məhz tarixi dərindən bilmək, xalqın keçmişinə bələd olmaq gələcək nəsilləri yeni bəlalardan və təhlükələrdən hifz edə bilər.

“Xocalı Soyqırımını Tanıtma” İctimai Birliyinin  üzvü, soyqırımın şahidi Hüseynağa Quliyev şahidi olduğu erməni vəhşiliklərindən danışıb. Ermənilərin dinc insanları ən qorxunc işgəncələrlə qətlə yetirdiyini bildirən soyqırım şahidi, bütün bu həqiqətlərin bütün dünyaya yayılmasının vacibliyini qeyd edib.

Ehtiyatda olan mayor, Birinci Qarabağ və 44 günlük Vətən müharibəsinin iştirakçısı qazi Muxtar Həşimov erməni vəhşiliyindən bəhs etməklə yanaşı, ermənilər tərəfindən Xocalıda qətlə yetrilən şəxslərin sayının 613 deyil, daha çox olduğunu bildirib, bu rəqəmin yenidən dəqiqləşdirilməsinin vacib olduğuna diqqət çəkib.

Dəmir Yolu və Metropoliten üzrə Bakı Dövlət Peşə Təhsil Mərkəzinin Tələbə Gənclər Təşkilatının sədri Məleykə Məmmədrzayeva Xocalı soyqırımının heç zaman unudulmayacağını, xalqımızın yaddaşında hər zaman yaşayacağını vurğulayıb.

Konfransın sonunda xatirə şəkli çəkilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.02.2026)