İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Azərbaycanda o qədər də populyar olmayan bir çalğı alətinə - fleytaya milli ruh verən məhz o olub. Bu aləti ölkəmizdə sevdirib. Yaratdığı nəfəs alətləri ansamblı ilə də çoxlu uğurlara imza atıb. Bu gün onun doğum günü, yubileyi, anadan olmasının 85-ci ildönümüdür.

Müzəffər Ağamalızadə 23 yanvar 1940-cı ildə Bakıda fəhlə ailəsində dünyaya gözlərini açıb. O, Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası nəzdində olan 10 illik musiqi məktəbində  P.N.Zilbermanın sinfini bitirib. Daha sonra, 1958–1960-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet simfonik orkestrində ifaçılıq fəaliyyətinə başlayıb.

 Bu dövr ərzində Moskvada keçirilən Azərbaycan mədəniyyəti ongünlüyündə (1959) iştirak edib. 1959-64-cü illərdə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının fleyta sinfinə (Ə.İsgəndərovun sinfi) daxil olub, Solist, orkestra Solisti, müəllim ixtisaslarını qazanıb.

 1960-62-ci illər arasında isə Azərbaycanda keçirilən müsabiqə və yarışmalarda birincilik diplomlarını alıb. 1963-cü ildə isə Leninqrad şəhərində keçirilən müsabiqədə iştirak edib. 1961-72-ci illər ərzində Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinin Solisti olub.

1970-ci ildən nəfəs alətləri kvintetinin ifaçısı kimi fəaliyyət göstərib. 1965-ci ildən etibarən Asəf Zeynallı adına musiqi texnikumunda müəllim kimi çalışıb, 1972-75-ci illərdə isə Qara Qarayev adına Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestrində işləyib

Müzəffər Ağamalızadə 1975–1978-ci illərdə Sovetlər birliyi Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən Əlcəzair Bələdiyyə (Dövlət) Konservatoriyasına ezam edilərək, burada həm dərs deyib, həm də konservatoriyanın orkestrində solist olaraq fəaliyyətinə davam edib.

Vətənə qayıtdıqda isə bir çox not nümunələrini özü ilə gətirib. Qeyd olunmalıdır ki, dövrün texnologiya sahəsində məhdudiyyətlərin olmasına baxmayaraq, M.Ağamalızadə həmin notları əlyazma vasitəsilə nüsxəsini çıxarıb.

İfaçının pedagoji fəaliyyəti 1979-cu ildə yenidən Bakıda davam edib. Belə ki, 1979-84-cü illərdə Asəf Zeynallı adına musiqi texnikumunda, 1979-cu ildən başlayaraq Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında Nəfəs və Zərb alətləri kafedrasında çalışmaqdadır.

O, 1972-92 illər ərzində özünün yaratdığı və rəhbərlik etdiyi nəfəsli kvintetlə Azərbaycan və Sovetlər Birliyinin bir çox şəhərlərində konsertlər verib. Bununla yanaşı olaraq, onun təşəbbüsü ilə Azərbaycan Radio və Televiziya komitəsində Azərbaycan və Dünya bəstəkarlarının əsərləri lentə alınıb.

1984-cü ildə görkəmli dirijor Niyazinin istəyi ilə Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinin tərkibinə qayıdıb. O, burada 1992-ci ilə qədər çalışdıqdan sonra Türkiyəyə dəvət edilib. İlkin olaraq, Ədirnə şəhərinin Trakya Universiteti Dövlət Konservatoriyasında, daha sonra 1995-ci ildən Ankaranın Bilkənt Universitetində həm orkestr solisti, həm də pedaqoq olaraq fəaliyyətinə davam edib.

Türkiyədə 1992-2002-ci illərdə yaşayaraq çalışıb. Vurğulamaq lazımdır ki, o, Bakıya gəldiyi zaman öz təşəbbüsü ilə eni və uzunluğu 1 metrə bərabər, məhz notlarla dolu olan qutu gətirdib. Onun məhz bu kimi təşəbbüsləri Azərbaycan fleyta ifaçılığı məktəbinin inkişafına verilən töhfələr sırasındadır.

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 17 may 1989

- "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 16 sentyabr 2005

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 10 may 2019.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Hər dəfə olmur, eyni şəxs barədə 4-5 gün ərzində iki dəfə təqvim yazısı yazırsan. Bieisi doğum, birisi vəfat gününündə. Böyükağa Məmmədov da belələrindəndir.

Tanınmış rəqqas Mirməmməd Məmmədov (Böyükağa Məmmədov) 1927-ci il yanvarın 23-də Bakıda anadan olub. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra 5 nömrəli peşə məktəbində oxumaqla yanaşı, həm də məktəbin rəqs kollektivində fəaliyyət göstərib. Burada rəqsin sirlərini yaşıdlarına öyrədib. Müharibənin ağrı-acısını yaşayan kiçik Mirməmmədin atası, qardaşı və bacısı müharibəyə aparılıb.

Ehtiyat əmək qüvvələri məktəbinin ansamblına yazılması onun gələcək fəaliyyətində mühüm rol oynayıb. Həyatın ritmlərini xalq rəqsində tapan rəqqasın zəngin yaradıcılıq yolu vardır. 1955-ci ildə Bakı Xoreoqrafiya Məktəbini bitirib, 1946-1966-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası Mahnı və Rəqs Ansamblının solisti olub.

 1965-ci ildə respublikanın Xalq artisti adına layiq görülüb. 1966-cı ildə Texniki və bədii yaradıcılıq evi, Y.Qaqarin adına Pionerlər sarayı rəqs kollektivlərinin bədii rəhbəri təyin edilib. 1971-ci ildə Bakı Xoreoqrafiya Məktəbində pedaqoji fəaliyyətə başlayıb. 1951-ci ildə tələbə və gənclərin Berlin, 1953-cü ildə Varşava və 1957-ci ildə Moskvada keçirilən dünya festivallarının laureatı olub

O, 1960-cı ildən “Cücələrim” rəqs ansamblına rəhbərlik edib. Azərbaycan rəqslərini Fransa, İsveçrə, İran, Əfqanıstan, Polşa, Almaniya, Macarıstan, ümumilikdə 123 ölkədə ləyaqətlə təmsil edən Böyükağa Məmmədov ömrünün 70 ilə yaxın böyük bir dövrünü bu sənətin inkişafına həsr edib. Bu illər ərzində sənətinin onlarla davamçısını yetişdirib, nəsillər arasında sənət varisliyinin möhkəmlənməsinə töhfələr verib.

Azərbaycan mədəniyyətinə verdiyi töhfələrə görə müxtəlif orden və medallara layiq görülüb, Prezident təqaüdçüsüdür. Ustad rəqqas sənətini sevərək gələcək nəsillərə ərməğan edib. Bu gün ölkədə fəaliyyət göstərən rəqs kollektivlərində onun tələbələri çalışır. Uzun illər Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblında çalışan sənətkarın qurduğu rəqslər bu gün də səhnədədir, yenə də tamaşaçılar tərəfindən maraqla qarşılanır.

Məxsusi onun üçün qurulmuş “Çoban” rəqsi bu gün arxivdə qorunur. Özünün öyrətdiyi rəqslər isə mövzu və süjet baxımından fərqli olub. O, bir sıra məşhur filmlərimizdə də rəqslərə quruluş verib. 1965-ci ildə lentə alınan “Arşın mal alan” filmində qadınların rəqsinə Əminə Dilbazi, kişilərin rəqsinə isə Böyükağa müəllim quruluş verib.

Bundan əlavə, “Mən rəqs edəcəyəm” filmində Mahmud Esenbayevin ifa etdiyi məşhur “Naz eləmə” rəqsinin quruluşu da ona məxsus olub. Ümumilikdə, sənətkar ömrünün 61 ilini Azərbaycan rəqs sənətinə həsr edib. Bu illər ərzində 16 əməkdar artist, 2 SSRİ xalq artisti, eyni zamanda 2 xalq artisti yetişdirib.

Dünyanın 121 ölkəsində Azərbaycan incəsənətini layiqincə təmsil edib. O, Azərbaycan SSRİ xalq artisti və əməkdar müəllim fəxri adlarına da layiq görülüb. Azərbaycan milli rəqs sənətinin fədailərindən biri olan Böyükağa Məmmədov 17 yanvar 2018-ci ildə 90 yaşında Bakı şəhərində vəfat edib

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 “Həqiqətən də mən gözəl əxlaqı tamamlamaq üçün göndərilmişəm.”- bu kəlmələr Allahın rəsulu, həzrət Məhəmmədə məxsusdur. Bunu təsdiq edən yüzlərlə məsəl çəkmək olar, amma sevindirici haldır ki, məhz sevimli peyğəmbərimizdən miras qalan gözəl əxlaqı bu gün də yaşadanlar var. Onlar öz davranışları ilə bu mirası insanlara ötürür, cəmiyyətə aşılayırlar. Belə insanlardan biri də haqqında söhbət açmaq istədiyim Dünyamalı Məmmədovdur...

Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının parlaq nümayəndələrindən, ölkənin ən istedadlı yazıçılarından biri Meyxoş Abdullah onun barəsində deyir: “Dünyamalı müəllimi 40 ildən artıqdır ki, tanıyıram. Sadə, təvazökar, xeyirxah və dəyanətli bir insan kimi. Müxtəlif vəzifələrdə calışıb, kiçik vəzifədən tutmuş Milli Məclisin deputatına kimi şərəfli bir yol keçib, ucalibdir. Harada olubsa, hansı vəzifəni daşıyıbsa o ağlının gücünə arxalanıb, vicdanının səsinə qulaq asıbdir. İnsanlarla mədəni davranmaq, onlara kömək etmək onun bir vətəndaşlıq borcu olub. İşlədiyi müddətdə bir nəfərdən də olsun 1 manat belə umacağı olmamayıb. Əksinə, ondan kömək gözləyən, maddi vəziyyəti çətin olan insanlara həmişə əl tutub. Onu hər kəs xeyirxah, təmiz insan kimi tanıyır. O fəxr ediləsi bir insandır. Böyüklüyü, ağsaqqallıği, dostlara sədaqəti ilə seçilir. Təmkinlidir, səbirlidir, az danışib, çox dinləməyi sevən bir insandır. Onu özümüzə ağsaqqalımiz kimi qəbul edirik. Sözün həqiqi mənasında, o bir nurdur. Allah ona cansağlığı, uzun ömür qismət etsin.”

Dünyamalı Böyükxan oğlu Məmmədov 1952-ci il sentyabrın 3-də Cəlilabad rayonunun Həziabad kəndində dünyaya gəlib. Səkkiz illik təhsilini orada aldıqdan sonra, orta təhsilini Göytəbə şəhərində başa vurub. 1969-1974-cü illərdə indiki Azərbaycan Texniki Universitetinin inşaat fakültəsində ali təhsilə yiyələnib. 1974-1975-ci illər ərzində Salyan rayonunda Salyan Kolxozlararası Tikinti İdarəsində tikinti ustası, 1975-1982-ci illərdə Cəlilabad RİK Yol İstehsalat sahəsində baş mühəndis vəzifələrində işləyib. 1979-cu ildən ictimai əsaslarla Cəlilabad RİK-də Komsomol katibi olub. 1979-cu ildən 1984-cü ilədək Dövlət İdarələri İşçilərinin Həmkarlar İttifaqının Cəlilabad Rayon Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışıb. 1982-1988-ci illərdə Cəlilabad RİK Yol İstehsalat sahəsinin rəisi vəzifəsində işləyib. 1988-1990-cı illərdə Azərbaycan KP Cəlilabad RK-da təlimatçı vəzifəsində çalışıb. 1990-1991-ci illər ərzində Cəlilabad Rayon Xalq Nəzarət Komitəsinin sədri olub. 1992-ci ilin aprel ayının 16-dan sentyabr ayının 21-nə qədər Cəlilabad Rayon İcra Başçısının müavini vəzifəsini icra edib. 1992-1993-cü llər ərzində 35 saylı SMD-nin rəisi vəzifəsində işləyib. 1990-1993-cü illərdə işdən ayrılmamaqla Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunun politologiya fakültəsində təhsilini davam etdirib. 1993-cü ildə Cəlilabad Rayonun təsərrüfat hesablı "Göytəpə Ticarət Müəssisəsi" üzrə direktor müavini vəzifəsində çalışıb. 1993-1995-ci illərdə Cəlilabad Rayon İcra Başçısının I müavini vəzifəsində işləyib. 1995-2000-ci illərdə 96 №-li Cəlilabad şəhər seçki dairəsindən Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin deputat olub. 2001-2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin sədrinin köməkçisi vəzifəsində çalışıb. 2005-ci ildə "Dövlət qulluğu haqqında" Azərbaycan Respublikasının qanununa müvafiq olaraq "Dövlət qulluğunun baş müşaviri" ixtisas dərəcəsinə layiq görülüb. Haqqında Toğrul Şəmil oğlu Xəlilov tərəfindən "Ləyaqətli insan" adlı kitab yazılıb və həmin kitab 2010-cu ildə Bakı şəhərində "Adiloğlu" Nəşriyyatı tərəfindən nəfis şəkildə nəşr olunub...

...İmam Cəfər Sadiq gözəl əxlaqın mənası barədə ona verilən sualın cavabında buyurub: “Gözəl əxlaqlı insan yumşaq xasiyyətli, mehriban, danışığında saf və ədəbli olan, adamlarla mehriban rəftar edən kəsdir...”

Sərdar Allahyarov adlı bir müəllim isə söyləyir: “Onu tanıdınsa, cazibəsindən çıxmaq mümkün deyil. Hər dəfə nəsə yeni bir cizgi, yeni bir ünsiyyət, yeni bir düsüncə tərzi ilə insanın ruhunu alıb aparır. Sadəliyi, ictimai və siyasi baxişlarındakı aydınlıq, durustlük hər gorüsdə səni özünə çəkir. Dünyamalı müəllim insanlığa etalon ola biləcək bir ziyalı, siyasi xadim və şəxsiyyətdir. Dostların onunla hər görüşu, ömür tarixçəmizin zəngin bir parçasıdir...” 

Doğrudur, Dünyamalı müəllim haqqında çox adamdan- deputat həmkarı Soialist əməyi qəhrəmanı Tərlan Musayevadan, dostu Elçin Hüseynov və başqalarından ürək sözlərini toplamışam, amma onların söylədiklərini bir söhbətə sığışdırmaq mümkün olmadı. Onu da xüsusi vurğulamağı özümə borc bilirəm ki- məndə Dünyamalı müəllimə səmimi sevgini, dərin ehtiramı dostum, iş adamı, kərbəlayi Rafiq Abışov yaradıb...

Ümumiyyətlə, Dünyamalı müəllimə xas olan müsbət xüsusiyyətlər çoxdur, onları bir-bir sadalamağa ehtiyac duymadım, əsasən ƏXLAQ mövzusuna önəm verdim. Axı, kimdə gözəl əxlaq varsa mərdlik, cəsarət, mədəniyyət, xeyirxahlıq, o cümlədən də bütün müsbət xüsusiyyətlər onun yanında olur. El arasında belə kişilərə- İMAM kimi kişidir- söyləyirlər...

...Bəli, Allahın rəsulu buyurub: “Həqiqətən də mən gözəl əxlaqı tamamlamaq üçün göndərilmişəm.” Yəqin ki, haqqında söhbət açdığım Dünyamalı Məmmədov da peyğəmbərdən miras qalan GÖZƏL ƏXLAQI yaşatmaq üçün bu dünyadadır. O, öz missiyasını ləyaqətlə icra edir...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)

Heyran Zöhrabova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Növbəti ekspress-sorğudayıq. Sualımız belədir: “Ən çox kim olmağı sevirik?”

Həyatımız boyu müxtəlif kimliklərə bürünürük. Kimi üçün valideyn – ata və ya ana, kimi üçün bacı və qardaş, kimi üçün həyat yoldaşı, kimi üçün övlad, kimi üçün dost, kimi üçün isə tanış oluruq. Bir çox kimliyimiz olur: yazıçı, müəllim (peşə kimliyi), oxucu, rəhbər, işçi, tələbə. Amma bəs özümüz ən çox kim olmağı sevirik?

AYNUR İSMAYILOVA

Əslində bu sual bir az mənə tanışdır, amma fərqli formada. Yadımdadır, uşaq ikən ətrafımızda olan bəzi insanlar bizi danışdıranda ən çox bir sualın üzərində dayanardılar: Böyüyəndə nə olmaq istəyirsən?

Biz isə o an arzusunda olduğumuz müəllim, həkim, polis, pilot, yazıçı kimi sevdiyimiz peşələrin adlarını sadalayardıq. Onlar isə bizə “əhsən” deyib bunun gerçək olmasını arzulayardılar. Nə sual yanlış idi, nə də verilən cavab.

Üstündən illər keçdi. Biz böyüdük. Məktəbi bitirib tələbə olduq. Ardınca universitet məzunu, həyat yoldaşı, iş yoldaşı, söz yoldaşı olduq. Övlad olduq, bacı olduq, ana olduq. Sadəcə bir peşə sahibi olmaq arzusuyla böyüyən uşaq neçə şəxsiyyətə sahib oldu. Halbuki həyatın verdiyi rollardan xəbərsiz idi.

Bu gün isə bu şəxsiyyətləri qazanmış bir qadına “Ən çox kim olmağı sevirik?” sualı verilir. Bəlkə uşaq ikən verilən sualın cavabını tapmaq daha asan idi, nəinki kim olmağını seçmək. Bəlkə də bu sual ilk verilməsi gərəkən sual idi. Gecikdiyi üçün də cavabı tapmaq çətinləşir.

Axı insan ilk olaraq şəxsiyyətdir. Bir insan üçün də ən önəmli olan sual kim olduğu deyilmi? Seçdiyimiz peşə bizim kimliyimiz deyil, bizim etdiyimizdir. Bir insan üçün ən önəmli sual “nə olmaq istəyirsən?” yox, “kimsən?” sualıdır. Kim olduğumuz isə dəyərlərimizdə, seçimlərimizdə, başqasına necə toxunduğumuz anlarda gizlidir.

“Böyüyəndə nə olmaq istəyirsən?” deyəndə mən “müəllim, polis, pilot olacağam” deyirdim. Və mən müəllim oldum. O zaman yazıçı peşəsindən xəbərsiz idim. Elə bilirdim ki, yalnız müəllimlər yaza bilər. Ona görə də daha çox müəllim olmağı seçdim.

Bir az da böyüdüm. İndi isə “kim olmağı sevirik?” sualı verilir. Bəlkə də bu gecikmiş sualın cavabı başqa olmalı idi. Amma daha da gecikmədən indiki anımda cavab vermək istəyirəm.

Mən insanlığı olan insan olmağı sevirəm. Toxunmağı, öyrətməyi, nəfəs olmağı, olduğum kimi görünməyi, azad olmağı sevirəm. Keçmişdəki uşaqlıq çağlarımı, bu gün ana olmağımı və gələcəkdə də özüm olaraq qalmağı sevirəm.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)

Kübra Quliyeva və Harun Soltanov, “Ədəbiyyat və incəsənət”

"Bəzi xatirələr silinməz, əzizim. Onlar zamanın amansız axışına rəğmən qəlbinin bir guşəsində kölgə kimi qalır. Bəzi yaralar isə zamanla köz bağlayır, amma gecənin ən səssiz, ən kimsəsiz qaranlığında o yaranın sızısını hiss edirsən. Elə bir an gəlir ki, o yara səni öz dərinliyinə çəkir, nəfəsini kəsir, səni içində boğur.

 Qaçmaq istəyirsən. Keçmişdən, xatirələrdən, səni yaralayan hər bir şeydən gizlənmək istəyirsən. Gözlərini yumursan, zülmətə sığınırsan, amma zülmət səni aldada bilmir. Orada ürəyinin döyüntüsü qulaqlarında bir inilti kimi səslənir, nəfəsin daralır, ruhun çırpınır. Elə o an bir həqiqəti dərk edirsən:

Səndə yara açan adam sənə yar olmadan səni yarımcan edib.

Sonra həyat davam edir, amma sən eyni qalırsan. Eyni təbəssüm, eyni hissiz baxışlar, eyni qanayan qəlb. Hər şey dəyişir, amma içindəki o boşluq dəyişmir. Hər dəfə həmin xatirələr o yaraya toxunanda bir az da dərinə batır, səni özünlə döyüşməyə vadar edir."

“Mən də səni silə bilmirəm, əzizim. Sanki hər kəsdən və hər şeydən fərqlisən. Bəlkə də, sənçün artıq yoxmuşam, bəlkə düşmənsən mənə, ya da nifrət edirsən. Həqiqət nədir, bilmirəm. Bəlkə də, peşman olub özünə haqq qazandırırsan, ya da çoxdan unutmuş, bir yalanla özünü təsəlli etmisən."

Bu nitqdən– təsəllidən sonra Kübra cavab gözləmədən telefonu söndürdü. Bəlkə də eyni problemi fərqli şəkildə yaşayan iki şəxsiyyət idik. Bəlkə tamamilə zidd olduğumuz üçün ruhlarımız öznü biri-birinə yaxın hesab edir. Bəlkə də düşündüklərimiz ciddi ruhi sarsıntıdır. Bəlkə mən dəliyəm. Amma dəlilik birşeylərin fərqində olmaqdır. Buna görə mən təcrid olunmuş, o isə məndən fərqli olaraq daha içdən yaşayır. Mən bunlara qətiyyən cavab tapa bilmirəm. 

Qeyri ixtiyari olaraq Kübranın telefon qeydlərindən göndərdiklərini oxuyuram. Bu sözlər isə sanki daha dərinlərə, qəlbimin heçkəsin, girməyi boş ver, toxunmağa belə cəsarət eləmədiyi yerlərə gedib çıxır.

"Mən səni silə bilmirəm, əzizim. Sanki hər kəsdən və hər şeydən fərqlisən. Bəlkə də, sənçün artıq yoxmuşam, bəlkə düşmənsən mənə, ya da nifrət edirsən. Həqiqət nədir, bilmirəm. Bəlkə də, peşman olub özünə haqq qazandırırsan, ya da çoxdan unutmuş, bir yalanla özünü təsəlli etmisən.

Mən səndəki yerimi bilmirəm, heç bilmək də istəmirəm. Amma məndəki yerin...

O yer gecənin ən müqəddəs vaxtında, səmaya yönəlmiş əllərimin arasında qaldı.

Səni bir dua kimi saxladım, əzizim. Dualar səmadan silinərmi?"

O, bu mətni kimə ithaf edir, bilmirəm. Amma məndə– mənim qəlbimdə çox şeyləri tətikləyir. Qəlbimdə olan eşq alovunu söndürə bilmirəm. Tanrının verdiyi empatiya lənəti kimi, məhəbbət lənətiylə də ovsunlanmışdım deyəsən. Bunun fərqindəyəm, amma lənət olsun ki, bu lənətə asılı olmuşam..

Əvvəl bir qədəh vodka, üzərindən isə likörlə ruhumu bircəmin yanına apardığdan sonra səsyazmanı açıram:

  –Bəzi xatirələr silinməz, Bircəm. Onlar zamanın amansız axışına rəğmən qəlbin bir guşəsində kölgə kimi yaşayır. İnsan bəzən həmin xatirələri silmək istəyir, amma anlayır ki, unudulmaz olan yalnız xatirənin özü deyil; onun yaratdığı ağrı və boşluqdur. Bu ağrı, bəzən, səni öz içinə çəkən bir qaranlıq kimidir. Gecələr isə o qaranlığın hökm sürdüyü vaxtdır. Gecələr hər şey susar, amma xatirələr danışar.

Bilirsən, Bircəm, gecələr mənim üçün həm səssizlik, həm də hayqırışlarla doludur. Hər sükutda sənə dediyim "hər şeyimsən" sözlərinin əks-sədasını eşidirəm. Amma sən gülərək "not dəftərin də?" deyirdin. Bu qədər sadə bir cümlə necə bu qədər dərin bir yara buraxa bilir axı? O sadə sualın içində necə dərin bir boşluq gizlənə bilərmiş! Sən mənim rənglərim idin, amma rənglərim sənin üçün sadəcə bir təsadüf idi.

İnsan gecələrdən qaçmağa çalışır, amma gecələr insanı buraxmır. Gecələr suallar doğurur: Mənim sənə bağlanmağımın səbəbi nə idi? Səni sevərkən özümün hansı hissəsini itirdim? Mən səni sevirdim, yoxsa səni sevməklə öz içimdəki boşluğu doldurmağa çalışırdım? Bu suallar gecələrin ən sakit anlarında ürəyimi sıxır. Niyə sən mənə yar olmadan, məni yarımcan edib getdin?

Mən səni bir dua kimi saxladım. Halbuki dua edən biri deyiləm. Dualar, insanın öz acizliyini etiraf edib sığınmağa çalışdığı bir təsəllidir. Dua etmək, özünlə başa çıxa bilmədiyin üçün göylərə ümid bağlamaq deyil? Mən isə acizliyimi qəbul edə bilmirdim. Amma səni bir dua kimi saxladım, çünki sən mənim həyatımın ən müqəddəs yanlışı idin. Dualar göylərə yazılır, amma bəzən insan öz dualarını öz içində kilidləyir. Mənim dualarım sən oldun. Çünki, sən mən ruhuma toxunan yeganə həqiqət idim. Və indi sən məndə qalmısan – keçmişin kölgəsi kimi.

Darıxmaq... İnsan darıxanda əslində nə üçün darıxır, bilirsən? Darıxmaq insanın özündən qaçmaq istəyinin ifadəsidir. Mən sənin üçün darıxmıram, Bircəm. Mən sənə aid olan xatirələrimdə özümü itirdiyim üçün darıxıram. O xatirələrdə yaşadığım sevinc, kədər və hətta boşluq... Onların hər biri indi mənim kimliyimin bir parçasıdır.

Sənə yenidən baxsaydım, sənə isti bir baxış, amma soyuq bir təbəssüm hədiyyə edərdim. Çünki indi bilirəm ki, sevgi yalnız sevən tərəfin yüküdür. Mən səni sevdim, amma sən heç vaxt mənim sevgimi hiss edə bilmədin. Mənim rənglərim sənin üçün yalnız kölgələrdən ibarət idi.

Bəzən düşünürəm: Sən məni heç anlamadın, yoxsa mən səni yanlış anladım? Bəlkə də, sevgi yalnız yanlış anlamaların harmoniyasıdır. Mən sənin mənim üçün nə qədər vacib olduğunu sənə deyə bilmədim. Sən isə mənim həyatımda necə dərin bir iz buraxdığını anlamadın. Bu izlər zamanla sağalacaqmı, yoxsa onlar mənim həmişəlik həqiqətim olaraq qalacaq?

Sən mənim həqiqətim idin, Bircəm. Amma həqiqət həmişə insanın üzərinə ağır bir yük gətirir. Mən bu yükü daşıyıram, çünki xatirələrdən qaçmaq mümkün deyil. Onlar insanın kimliyinin bir parçasıdır.

Dualar səmadan silinərmi, Bircəm? Yoxsa dualar yalnız insanın içində, zamanın qaranlığında köz kimi yanmağa davam edər? Mən səni unutmaq istəmirəm, çünki sən mənim ən unudulmaz xatirəmsən. Amma xatirələr bəzən insanın həqiqi özünü boğan ən dərin zəncirlərə çevrilir. Mən bu zəncirləri qırmağa çalışıram, amma hər dəfə sənin adınla yenidən bağlanıram.

Sən mənim gecələrim idin, Bircəm. Gecələrim və suallarım. Və indi mən yalnız bir həqiqəti bilirəm: İnsan, hər şeydən qaça bilər, amma xatirələrdən yox. Xatirələr isə xəyal dünyamızda qaldı. Deyəsən elə kinoda da düz deyirdi:

-Qaça biləcəyimiz yeganə yer, xəyal dünyamızdır.

Bu sözləri öz özümə deyirəm. Çünki bunları ona deməyə cəsarətim yoxdur..

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)

21 yanvar 2026-cı il tarixində Qırğız Respublikasına rəsmi səfər çərçivəsində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti xanım Aktotı Raimkulova ilə Qırğız Respublikasının Mədəniyyət, İnformasiya və Gənclər Siyasəti naziri Mirbek Mambetaliyev arasında görüş keçirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Fonda istinadən xəbər verir ki, görüşdə nazir müavini Askaralı Madaminov və Beynəlxalq Əlaqələr şöbəsinin müdiri Nusubalı Yakupbekov da iştirak ediblər.

Görüş zamanı Fond Qırğız Respublikasının sədrliyi ilə 2026-cı ildə birgə layihələrin həyata keçirilməsi ilə bağlı Nazirliklə əməkdaşlıq məsələləri, eləcə də 1926-cı il Bakı Dünya Türkoloji Qurultarının 100 illiyini qeyd etmək üçün birgə tədbirlərin təşkili təşəbbüsləri müzakirə edilib.

Fondun prezidenti tərəfdaşlığı daha da gücləndirməyə və ikitərəfli əməkdaşlığı inkişaf etdirməyə hazır olduğunu bildirib. Nazir öz növbəsində əməkdaşlığı genişləndirməkdə və birgə mədəni və humanitar layihələrin həyata keçirilməsində maraqlı olduğunu qeyd edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının“Türk dünyası məşhurları” layihəsində bugünkü söhbətimiz böyük türk şairi Yunus Əmrə barədə olacaqdır.

Bu yazını təxminən bir ay öncə başlamışdım. Vaxt çatışmazlığından yarımçıq qoymuşdum. Bu yaxınlarda Qax rayonuna yolum düşmüşdü. Oradakı tanışlarımdan Yunis Əmrənin Oncallı kənd qəbiristanlığında olduğu ehtimal edilən qəbrini ziyarətetməyimə köməklik göstərmələrini xahiş etdim. Sağ olsunlar, sözümü yerə salmadılar. Onların köməyi ilə bu böyük insanın ehtimal olunan qəbrini ziyarət edə bildim, onun burada dəfnn olunması barədə çoxlu söhbətlərin şahidi oldum.

Qayıdandan sonra yarımçıq qoyduğum yazını tamamlamağa qərar verdim. Artıq yazı hazırdır. Onu sizlərin diqqətinə təqdim edirəm.

Bütün türksoylu xalqların qəlbində özünə məskən tapmış Yunus Əmrə bir eşq aşiqidir. Onun adı türk-islam dünyasında ən böyük haqq aşiqi kimi çəkilir. Yunusi yaşadan onun haqqa bütün varlığı ilə bağlı olması, şeirlərində insandakı mənəvi ruhi saflığı hər şeydən üstün tutmasıdır. O, dərviş olaraq öyrəndiyi təsəvvüf düşüncəsini və İslam dininin inanc, ibadət və əxlaq prinsiplərini şeir yolu ilə insanlara izah etmişdir.

Yunus Əmrənin özünəməxsus pedaqoji görüşləri vardır və onlar tərbiyənin bütün növləri ilə əlaqəlidirlər.Onun yaradıcılığında yer tutan əsas mövzulardan biri də təlim-tərbiyə və əxlaq-mənəvi məsələlərdir. Y.Əmrənintürkçülük adət-ənənələrindən, türk əxlaqından və İslam əxlaqi dəyərlərindən qidalanan tərbiyə nəzəriyəsi, düşüncə tərzi və yaradıcılığı bir çox nəsillərin həyata baxışlarının formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Onun şeirlərinin məqsədi saf əxlaqa malik, kamil, vətənpərvər insan yetişdirmək olmuşdur.

“Mən gəlmədin dava üçün, mənim işim sevgi üçün”, - deyən Y.Əmrə irfanın insan həyatındakı müstəsna rolunu yüksək qiymətləndirir. “Böyük və əhatəli bilik” mənasını verən irfan həyatın və insanlığın mahiyyəti, dünyada baş verən hadisələrin hikməti, Allahın varlığının və sifətlərinin təhlili haqqında bilik və düşüncələrin məcmusudur. Allah elmdən çox irfanla bilinir. İrfan hər gözə, hər könülə görünməyən Tanrını bilməkdir. Buna isə eşq yolu ilə nail olmaq mümkündür.

Haqq aşiqinin eşqi ilahi eşqdir, onun əsərlərində insan sevgisi Tanrı sevgisi ilə birləşir. Yunusun insan sevgisi əslində onun insanda Allahdan bir zərrə olduğunu bilməyindədir. Yunusun fikrincə, hər insanda Allahın bir zərrəsi var. O, zərrənin bütününə – Allaha aşiqdir. Bu üzdən də “Yaradılanı sevdim Yaradandan ötrü”, - söyləyir . Yaradana qovuşmaq mənəvi kamillik – kamilləşmək yolundan keçir.
Mənəvi kamillik yolunun 4 qapısı var: şəriət, təriqət, mərifət və həqiqət. Bu həm də irfan elminin ana xəttini təşkil edir. Bu mərhələləri keçməyənlərin əli Allah dərgahına yetişməz. (Bəzən bu mərhələlərin sayının 3 olduğunu da söyləyirlər. Belə ki, mərifət ayrıca mərhələ kimi yox, haqqı tanıma elmi, həqiqətin dərki və ilahi bilik kəsbetmə, ariflik mənasında götürülür.)

Şəriət Allahın buyurub, Peyğəmbərin xəbər verdiyi qanun-qaydaların, əməli fəaliyyətlə bağlı göstərişlərin, rəftar və davranış normaları ilə əlaqəli buyruqların məcmusudur. Təriqət şəriət qaydalarına əməl etməklə gedilən yoldur, bu qaydaların əməli şəkildə gerçəkləşdirilməsidir. Həqiqət isə son məqsəd, yəni Haqqın özüdür.

Şəriət, təriqət yoldur varana,

Həqiqət, mərifət ondan içəri.

Alimlər şəriəti tibb kitabına, təriqəti dava-dərmana, həqiqəti isə xəstəlikdən tapılan şəfaya bənzədirlər. VII əsr sufi alimi Əzizəddin Nəhf “əl-insan əl-kamil” kitabında yazır: “Bil ki, şəriət peyğəmbərin sözü, təriqət onun əməli, həqiqət isə peyğəmbərin gördükləridir”.

Haqq nuru ilə yanan şair “mumsuz baldır şəriət, təmiz yağdır təriqət”,- söyləyərək insanları bu nemətlərdən dadmağa, yalançı, fani dünyaya aldanmamağa, üzü Həqqə doğru getməyə səsləyir. Haqq aşiqi göstərir ki, insanın təkcə öz səyi və ağlı ilə kamilliyə yüksəlməsi və Allahına qovuşması – insanlığın yüksək nöqtəsinə çatması çətindir. Yunus Əmrəyə görə, insanlar mərifətli, elmli, adamlarla oturub-durmalıdırlar ki, həmin keyfiyyətlər onların əməllərində ifadə olunsun.

Təlim-tərbiyə, nəsihət almadan, daxilən təmizlənmədən, paklaşmadan və “əlifnən beyi bilmədən” haqq yoluna nəzər etmək mümkün deyil.

İşbu məclisə gəlməyən, anub nəsihət almayan,
Əlifdən beyi bilməyən oqır kişi olur hər gün.

​Ona görə də o, bu zirvəyə çatmış kamil və yetkin şəxslərin - ərənlərin ətəyindən tutmalı, müdərris və mürəbbilərdən ( müəllim və tərbiyəçi ) öyrənməlidir:

Gəlmək gərək tərbiyətə, pis işlərdən əl çəkə,
Nə söylərsə, mürəbbisi, ancaq onu tuta gərək.

             Şairinin fikrincə, insan özünü dərk etmək üçün “gərək çox bilə, gərək çox öyüd ala”. Təsadüfi deyildir ki, allah kəlamı olan Quranın 750 ayəsində öyrənmək tələbi irəli sürülür. Yunus Əmrənin “oxudum, bildim demə” sözləri Məhəmməd peyğəmbərin “Beşikdən qəbir evinə kimi öyrənin” buyruğuna haq verir, şair deyir:

Elm eli bilməkdir, özünü dərk etməkdir.
Sən özünü bilməsən, elm nəyə gərəkdir.

​Elm, bilik bizim gələcəyimizi aydınlaşdırır. Ayağımızı inamla yerə basmağımıza kömək edir. Bilik öyrənməklə əvvəlcə özümüzü tanıyırıq. Özümüzə istinadən başqalarını, başqalarından və təbiətdən öyrəndiklərimizlə yenidən özümüzü tanıyırıq. Beləliklə, bu günümüzü yaşayır və gələcəyimizi qururuq.

Biliksiz insan savaş davuluna bənzəyir, səsi çox, içi boş olur (S.Şirazi). Aldığı bilik sayəsində insanın özünü tanıması böyük nemətdir. Bilik insanı küləyin səmtinə əsməkdən xilas etməli, onun nə istədiyini və nə üçün istədiyini aydınlatmalıdır. İnsan elmə sahib olmaqla bilməlidir ki, onun borcu həm özünün, həm də başqalarının haqlarını qorumaqdır. İnsan oxuduğuna, biliyinə uyğun hərəkət etməlidir. “Nə qədər oxuyursan oxu, biliyinə uyğun hərəkət etmirsənsə, cahilsən”.

Oxuduğunun nə manası, əgər haqqı bilməsən.

Haqqı ki bilmədin sən demək quru əməkdir.

​Müdrik ozana görə, sevgi, maraq və həvəs bilik öyrənməyin hərəkətverici qüvvəsidir. Onun fikrincə, həvəssiz və sevgisiz bir könül qara daşdır. “Daş könüldə nə bitər?” Elm öyrənmək əyləncə deyil, səbir və zəhmət tələb edir. Şair özü demişkən, elm öyrənmək istəyən “şərbəti əlindən qoyub, ağunu nuş etməlidir ki, haq yolunu tapa, doğru yola vara bilə.”

Ulu ozanın gözündə insan qəlbini ələ almaq, könülləri sevindirmək bir Kəbə yapmaq qədər qiymətlidir, savabdır. Öz yaradanına üz tutan insan daxilən saf və təmiz olmalıdır. Onun ruhu dünya kirinə bulaşmalı deyil. O, maddiyyat bataqlığında çırpınmalı da deyil. Bu mənada şairin “İşin-taşun murdar ikən, eşq neyləsin sənin ilə” sözləri təsadüfi sayılmamalıdır.

Bircə könül yapdın isə, əl-ətəyin tutdun isə,
Bir yol xeyir etdin isə, lap mində bircə, az deyil.

Şairə görə, “Bir könül yıqdın isə bu qıldığın namaz degil”.

Haqq aşiqi insanların gözündəki cahillik pərdəsini qaldırmağa çalışır. Y.Əmrəyə görə, cahillərə bilik vermək təhlükəlidir. Çünki “cahil mömün olsa yenə, cahilliyindən qalan deyil, cahil sığal görən deyil”. Şairin fikrincə, cahilin könlü qara daşdan betərdir. “Cahilə söz anlatmaq kora rəng anlatmaq kimidir”. (İmam Evzai). “Cahil kimsənin yanında kitab kimi səssiz olmaq məsləhətdir”.(Mövlana)

Dünyayə gələn köçər, bir-bir şərbətin içər,
Bu bir körpüdür keçər, cahillər anı bilməz.

​Yunus Əmrə heç zaman xalqdan ayrılmamışdır. “Elim varsa, mən uluyam”, - deyən şair xalqa rəhbərlik edənlərin dinindən və millətindən asılı olmayaraq insanların hamısını bir gözlə görməyi tələb edir:

Yetmiş iki millətə bir göz ilə baqmayan,
Şərin övliyasıysa, həqiqətə asidir.

             Və yaxud:

Bütün xəlq olanlara bir göz ilə baxmayan,
Xalqa müdərrisdirsə, həqiqətə asidir.

             Şair insanları haqq yolu tutmağa, gözəl əxlaq eyləməyə, doğruçuluğa, daxilən saflaşmağa və kamilləşməyə, ərənlərin və mərifət sahiblərinin qulluğunda durmağa, yaxşılıq etməyə və yaxşı-yaxşı işlər görməyə səsləyir:

Əl üzməyin əhillərdən, uzaq gəzin cahillərdən.
Tanrı bezib bahillərdən, onları heç görən deyil.

​ 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

Səbinə Yusif, “Ədəbiyyat və incəsənət”

ADA Universitetinin rektoruHafiz Paşayevin dəstəyi ilə Azərbaycan Hərb tarixinin və Qori Müəllimlər Seminariyasının Azərbaycan şöbəsinin əvəzolunmaz araşdırıcısı Şəmistan Nəzirlinin "Qoridən gələn qatar” kitabı yenidən nəfis şəkildə çap olunub. Qeyd edək ki, Qori Müəllimlər Seminariyasının Azərbaycan şöbəsi haqqında Şəmistan Nəzirlinin sonradanəldə etdiyi arxiv materialları da kitaba daxil edilib.

Xatırladım ki, məhz Hafiz Paşayevin sayəsində Qoridə təşəkkül tapmış, sonradan Qazağa köçürülmüş, illər sonra da fəaliyyətini dayandırmış məşhur seminariya yenidən həyata vəsiqə qazanmışdır. İndi o, Qazax Müəllimlər Seminariyası - ADA Universitetinin Qazax Mərkəzi kimi fəaliyyət göstərir, ölkənin Qərb regionunda qısa müddətdə əsl təhsil-təlim mərkəzinə çevrilibdir, ölkəmiz üçün ixtisaslı pedaqoji kadrlar hazırlayır.

Gəlin unutmayaq ki, Qori Müəllimlər Seminariyası Azərbaycanın milli təhsilinin əsasını qoyaraq ölkənin elm, mədəniyyət və incəsənətinin inkişafına böyük töhfələr vermişdir. Və bu səbəbdən də təhsil ocağının fəaliyyətinin bərpası həm də tarixə yazılacaq bir təşəbbüs sayıla bilər.

Şəmistan Nəzərlinin “Qoridən gələn qatar” kitabının təkrar nəşri isə bu unikal nəşrin daha geniş oxucu auditoriyasına çatması üçün olduqca əhəmiyyətli bir addımdır.

Yazıçı-publisist Şəmistan Nəzirlinin hələ tələbəlik illərindən maraqlandığı Qori və Qazax seminariyaları haqqında yazdığı sənədli povesti xalqımızın maarif tarixini özündə yaşadan toz basmış arxiv sənədlərindən, keçmiş seminaristlərin nağıla bənzər söhbətlərindən və xatirələrindən istifadə edilməklə ərsəyə gətirilmişdir. Əsərdə fədakar müəllim və tələbələrin işıqlı maarifçi arzuları,1918-ci ildə minbir əziyyətlə seminariyanı Qoridən Azərbaycana köçürən Firudin bəy Köçərlinin gənclərimizin savadlanması yolunda çəkdiyi əziyyətlər, 1920-ci ilin iyun ayında isə bolşevik-daşnaklar tərəfindən Firudin bəyin haqsız güllələnməsi sənədlər əsasında ilk dəfə qələmə alınmışdır.

Elə buradan gənclərimizə səslənirəm, mütləq bu kitabı oxuyun.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 Sumqayıt bir şəhər kimi gənc olsa da, ötən əsrin 90-cı illərinə qədər, demək olar ki, hamı bir-birini tanıyırdı. Sonradan məlum səbəblərdən şəhərin əhalisi artdı və köhnə sumqayıtlılar bu artımın içərisində seyrəldilər. Atası Məmmədrza kişi əslən Masallıdan olsa da, Sumqayıtda çoxdan yaşayanlardandır.

Əvvəllər harada işlədiyini bilmirəm, amma müstəqilliyimizdən sonra kitab ticarəti ilə məşğul olurdu. Aramızda salam-əleyk, mehriban münasibət var idi. Bilirdim ki, şəhərin 13-cü mikrorayonunun sakinidir. Arada köhnə univermaqdakı dükanına kitab almaq üçün gedir, həmsöhbət olurduq. Onu maraqlı və məzmunlu, yaxşı insan kimi xatırlayıram. Mütaliəsi güclü olduğundan söhbətlərindən doymaq olmurdu...

...2015-ci ildə təxminən altı ay olardı ki, ABŞ-ın Miçiqan ştatında “Spartan village” adlanan yaşayış massivində məskunlaşmışdıq. Bir gün eşitdim ki, massivə gənc bir azərbaycanlı ailə gəlib. Tanışlığımızdan məlum oldu ki, həmin ailənin Fəridə adlı xanımı Məmmədrza kişinin nəvəsi, əməkdar artist Elman Rəfiyevin qızıdır. Miçiqan Dövlət Universitetində təhsilini artırırdı. Bir neçə il bizimlə eyni massivdə yaşayandan sonra başqa ştata köçdülər...

Bəli, bugünkü söhbətimin qəhrəmanı Elman Rəfiyevdir. O,1971-ci il yanvar ayının 19-da Sumqayıt şəhərində dünyaya gəlib. 1988-1992-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Dram və kino aktyoru" fakültəsində ali təhsilə yiyələnib və həmin universiteti fərqlənmə diplomu ilə başa vurub. 1992–1993-cü illərdə Dövlət Gənclər Teatrının aktyoru olub. 1994–2000-ci illərdə Gənc Tamaşaçılar teatrının nəzdində fəaliyyət göstərən "Dəli yığıncağı" Pantomim teatr-studiyasında, 2000-ci ildən Dövlət Pantomim teatrında direktor müavini vəzifəsində çalışaraq, həm də aktyorluq fəaliyyətini davam etdirib. 2009-2025-ci illərdə isə tetrın direktoru vəzifəsində çalışıb. 2012-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb.

Deyir ki:- “Bilirsinizmi uşaqlıq illərimizdə niyə nadinc oluruq, niyə dəcəllik edirik? Çünki daim hərəkət etmək istəyirik. Məsələn, məktəb vaxtı zəng vurulanda, tənəffüs zamanı nə baş verirdi? Hərəkət! Biz tez hərəkət etməyə başlayırdıq, yerimizdən qalxırdıq, sinifdən çıxırdıq. Pantomimaya ehtiyacın səbəbi də bu olub: hərəkət! Biz həmişə hərəkət etməyə, qaçmağa meyl edirik. İnsanların pantomimaya marağı belə yaranıb. Bəzən hərəkət bizim üçün sözdən daha vacib olur. Axı, "səni sevirəm” və ya "sənə nifrət edirəm”i, eləcə də bütün digər hissləri sözlə yox, hərəkətlə də göstərmək mümkündür...”

Elman Rəfiyev bütün bunlardan əlavə 1998-ci ildə Gürcüstanda Robert Sturuanın beynəlxalq sənətkarlıq kursunda təhsil alıb və 2000-ci ildə Bolqarıstanda Sofiya Yay Akademiyasında "Bədənlər və zaman" seminarında iştirak edib. Bir sıra beynəlxalq teatr festivallarının iştirakçısı olub. Onlarla tamaşada rol alan əməkdar artist İzzət Əzizovun "Qaz" (Kaliqula), Ramiz Həsənoğlunun "Hüseyn Cavid" (Gənc dramaturq) filmlərində çəkilib. B. Xanızadənin "Arzular aləminə səyahət" elmi-tədris filmində – Kloun Nini rolunda oynayıb. Odur ki, səhnə ləqəbi Kloun Ninidir. Onu bu gün keyfiyyətli cizgi filmlərinin olmaması, uşaq seriallarının çəkilməməsi çox narahat edir... 

“Biz xarici cizgi filmlərin keyfiyyətinə baxanda görürük ki, elə bil canlı nəyəsə baxırsan. Ona görə bizim övladlarımız türklərin, ingilislərin cizgi filmlərinə baxırlar. Uşaqları maraqlandıran bir dənə maraqlı veriliş yoxdur. Yutub kanalında yayımlanan “Cocomelon”u bütün uşaqlar əzbər bilir. Niyə bizdə belə bir şey olmamalıdır?! Niyə biz bunu yaratmırıq? Əlbəttə ki, bütün bunların başında maliyyə dayanır. Çünki maliyyə olmasa, bunlar əmələ gəlməyəcək. Deyirlər ki, bizim dublajımız zəifdir. Mən sovetlər dönəmində doğulub boya-başa çatdığım üçün deyərdim ki, rus dublajı nömrə birdir. Çünki mən gözümü o dublajla açmışam. Amma mən xatırlayıram ki, uşaq vaxtı kinoteatrlara hind, rus filmlərinə baxmağa gedəndə, Azərbaycan dilində baxanda bizə necə doğma gəlirdi.”- söyləyir.

Müsahibələrinin birində isə deyir:- “Səməndər Rzayevin Kral Liri səsləndirməsindən xəbər tutan rolu ifa etmiş aktyor deyib ki, “mən heç bilmirdim ki, Azərbaycan dilində belə gözəl danışıram”. Çapayev öz filmini gəlib izləyəndə demişdi ki, “doğurdan, mən Azərbaycan dilində səlis danışıram”. Yəni, bizdə belə bir dublaj var idi. Çünki mən kolifeylərdən eşitmişəm ki, o vaxt dublaj sənətinə çox gözəl qiymət verilirdi. Şahmar Ələkbərov, Əminə Yusifqızı, Rasim Balayev, Səməndər Rzayev kimi sənətkarlarımız var idi ki, sadalamaqla bitməz. Onlar dublaja qiymət verir, canlarını qoyurdular. Amma bu gün dublajımız maliyyə tərəfdən çox bərbad bir vəziyyətdədir. Mən uzun müddət televiziyada dublajla məşğul oldum. Mənim bir günümə verilən məbləğin adını çəkməyə utanıram. “Joker” filmini səsləndirmək üçün mən iki gün o televiziyaya getdim. Sonda elə bir məbləğ aldım ki, bunu eşidən hamı şoka düşür.”

Giley-güzarı çoxdur. Teatr, kino sahəsindəki olan problemlər onu çox narahat edir:

“Rusiyada, Türkiyədə dublaja düşən aktyorlar sevinirlər ki, normal dolanacaqlar. Amma bizim aktyorlar fikirləşir ki, “tez bu filmi yazım, gedim o biri redaksiyada digərini yazım, sonra gedim televiziyada yazım, ortalığa nəsə bir məbləğ çıxsın”. Aktyor bilsə ki, ona işinə görə normal məbləğ veriləcək, ürəyini qoyar və tez-tələsik iş görməz. Ona görə də bizim dublajımızın bu vəziyyətdə olmasının səbəblərindən biri də maliyyədir. İkinci səbəb isə texnikanın güclü olmamasıdır. Dublaja gedirsən, bir də gördün komputer dayandı. “Yaramaz mən” cizgi filminin ikinci hissəsində Rusiyadan Dima adlı bir səs rejissoru gəldi. Biz səsləndirmə edirdik. Mən onu beş saata səsləndirdim. Dima mənə yaxınlaşıb dedi ki, “sənin bu səsləndirdiyin obrazı rus aktyoru 3 günə səsləndirdi.” Mən özümü tərifləmirəm. Bu gün dublajda niyə aktyorlar inkişaf etmirlər? Düşünürlər ki, niyə vaxtlarını buna sərf etsinlər. Gülməli bir məbləğ almaqdansa, gedib başqa işlə məşğul olarlar. Dublajda o dövrün tək-tük insanları qalıb. Dublaj çox gözəl sənətdir. Mən çox sevirəm çünki obraza can verirsən. Tamaşaçı bu obrazla səni sevir. Tamaşaçıya maraqlı gəlir ki, görəsən bu səsin sahibi kimdir. Prodakşnlar, rejissorlar bu işə can qoyanları düzgün qiymətləndirməlidir. Sinxron dublajın da öz qiyməti var. Azərbaycan dili çox musiqili bir dildir. Dilimizi qorumaq üçün bütün bunlara nəzarət etmək lazımdır. Biz bir olsaq dilimizi qoruyacağıq.”- söyləyir.

Xülasə, onun haqqında belə uzun-uzadı danışmaqda məqsədim yanvarın 19-da qeyd etdiyi ad gününü təbrik etməkdir. Axı, bu dəfə sıradan bir ad günü deyil, 55 yaşı tamam olurdu, yubileyidi idi. Arzuları çin olsun!

...Bəli, Sumqayıt gənc şəhər olsa da, əməkdar artist Elman Rəfiyev köhnə sumqayıtlılardandır...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)