Nurlana İşıq, “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

 

 

Bu cazibədar söz haqqında bütün filosoflar fikir deyiblər, çünki onlar da xoşbəxtliyin açarını tapmaq axtarışına çıxıblar. Bəlkə də, bu haqda ən rasional fikri dahi Nizami Gəncəvi deyib: “Kim ki öz-özünü düşmüşdür başa/ Ona ölüm yoxdur, o ölməz haşa...”

 

İnsanlar bu hissi dadmağı çox sevirlər, daim məmnun qalmaq istəyirlər, baxmayaraq ki, həyat hadisələri həmişə xoşbəxtlik hissi gətirmir. İnsanların xoşbəxtlik haqqındakı fikirləri müxtəlifdir. Xoşbəxtlik həyatın əsas mənasını tapmaq və insanlarla düzgün münasibət qurmaqdır.

 

Bir çox insan özünü yaradıcılıqda tapır. Bu zaman düşünmək, azad seçim etmək  imkanı daha çox olur. Özünü tapan insanların həmişə əsas məşğuliyyəti var və onlar dünyanı dərk etdikcə xoşbəxtliy nərdivanına addım- addım çıxa bilirlər. Bu, sanki bir nəsnə toxumağa bənzəyir, sonda ortaya dəyərli iş qoyub məqsədə çatırsan.

 

İnsan münasibətləri xoşbəxtliyin təməl sütunudur. Çünki ailə bağları və əsl dostluqlar insanı həyata daha çox bağlayır və çətin zamanlarda insan ruhunu çökməyə qoymur. Bütün qədim və müqəddəs kitablarda “insanı insan xilas edəcək“ fikri əsas götürülüb. Bu kitabları yazan dahilər ona görə müqəddəsdirlər ki, onlar öz dərin müşahidə və fəhmləri sayəsində insanlığın keçdiyi yolları izləyə biliblər və gələcək nəsillərə xoşbəxt yaşamaq üçün düzgün qanunlar qoyub gediblər.

 

İnsanoğlu həm sevdiyi işlə məşğul olub bu dünyada nəyəsə xidmət edirsə, həm də ətrafına düzgün niyyətli adamları toplaya bilirsə, xoşbəxtliyin nədə olduğunu çoxdan anlayıbdır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)

 

 

                                                                                                            

Ramiz Göyüş,

yazıçı-publisist. “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

 

 

Səməd Vurğun həm yaradıcılığı, həm şəzsiyyəti, həm vətənpərvərliyi, həm də milliliyi, milli olduğu qədər də beynəlmiləlçiliyi və digər saya gəlməyən yüksək insani və yaradıcılıq  keyfiyyətləri ilə hələ sağlığnda xalq arasında rəmzləşmiş  şəxsiyyət idi.  Səməd Vurğun aşiqi olan, onu özünün sənət müəllimi hesab edən, şəxsiyyətinə, yaradıcılığına qeyri-adi bir varlıq kimi baxan Hüseyn Arif, özunu onun ədəbi varisi hesab edir, həm davranışında, həm yaradıcılığında, həm də fəaliyyətində, onu yaşatmağa çalışırdı.

 

Və təsədüfi deyil ki, ilk olaraq  yaradıcılığında Səməd Vurğunun bədii obrazını yaratmaq ideyası və qisməti Hüseyn Arifə məxsusdur. Məlumdur ki,  Səməd Vurğun özünun ustadı, mənəvi sələfi hesab etdiyi Molla Pənah Vaqifi yaşadığı dövrün nəslinə daha yaxşı və yaxından tanıtmaq üçün ədəbiyyatımızın qızıl xəzinəsinə daxil olan,  böyük ustalıqla və poetik qüdrətlə qələmə alınmış, dillər əzbəri olan “Vaqif” dramını yaratdı. Düşünürəm ki, Hüseyn Arif də öz ustadı Səməd Vurğunun sadəliyi qədər böyüklüyünü, dahilyini, fitri istedadını, təbiət, Vətən, dil, xalq , millət, dövlət sevgisini gələcək nəsillərə çatdırmaq üçün ustadının yolu ilə gedərək onun həyat və yaradıcılığına, fəaliyyətinə həsr olunan məşhur “Yolda” poemasını və həmin poema əsasında “Yolda” pyesini yaratdı.

Hüseyn Arif poemanı Səməd Vurğunun vəfatından dərhal sonra -1956-cı ildə yazmağa başlayıb. Belə bir dövrdə, şairin, xalqın yaddaşında artıq formalaşmış obrazını yaratmaq, xalq şairi Məmməd Araz demiş, müəllifdən “hünər istəyirdi”. Hüseyn Arifin özü də bu mövzuya  müraciət etməyə tərəddüd edirdi. Və bu tərəddüdü qovmaq, bu hünərə sahibi olmaq üçün o, ilk növbədə Səməd Vurğunun ustadı Molla Pənah Vaqifdən xeyir-dua almaq istəyirdi. Vaqifin heykəli qarşısında dayanaraq, onunla xəyalən söhbət edir, Vaqif onu sorğu-suala tutur:

 

Canlı insan kimi danışdı heykəl,

Qaçma qabağından sual-sorğunun

Vaqif xəbər aldı hər şeydən əvvəl

Bəs hanı dastanı, hanı Vurğunun?

 

Dedim:-çox uşağam bu meydanda mən

Hələ əlim əsir, dilim dolaşır.

Dedi:- Tanıyıram sən Hüseynsən,

Vurğunun dastanı sənə yaraşır.

 

Poemanın dili son dərəcə sadə, rəvan və yüyrəkdir. Əsərdə əks olunan hadisələr o qədər maraqlı və cəlbedicidir ki, sanki bir dastan oxuyursan. Şairin özü də Vaqifin dili ilə “Vurğunun dastanı sənə yaraşır” deməklə bu əsəri dastan adlandırır.

Yaradıcılığının ən qaynar illərini Səməd Vurğun dastanının yaradılmsına həsr edən müəllifin iç dünyasında  bu obraz hələ o, məktəbdə oxuduğu illərdə yaranmışdı. Səməd Vurğunun bütün yaradıcılığına  dərindən bələd olan, onun ömür yolu ilə yaxşı tanış olan, həyatını  izləyən, gəzdiyi yerləri qarış-qarış gəzərək, ustadının görüşdüyü insanlarla görüşən, xatirələrini dinləyən Hüseyn Arif bu dastanın yaradılmasına ömrünün beş  ilini həsr etmişdi:

 

Tez başa gəlmədi yazdığım əsər,

Kənddə gecələdim, şəhərdə qaldım.

“Yolda deyə-deyə hər axşam-səhər,

Ömürdən düz beş il mən yola saldım.

 

Müəllifin əsəri “Yolda” adlandırmasının da rəmzi mənası var. O, ustadını həmişə  həyatda hesab edirdi. Yolda dedikdə o, qəhrəmanını hərəkətdə, səfərdə, yol üstündə, yolda  təsəvvür edirdi. Düşünürəm elə bu səbəbdən də o, dastanını “Yolda” adlandırıb. Poemanın  “Vurğun bizimlədir” hissəsində müəllif yazır:

 

Gedir ön cərgəmizdə,

Gedir hər zamankı tək.

Yenə də sinəsində
Vurur alovlu ürək.

Yox, bitməyib səfəri,

Gözü sağda, soldadır,

O, hələ də yoldadır
O, hələ də yoldadır.

Epiloq qarışıq 22 hissədən, 100 səhfədən  ibarət, bir kitab həcmli bu poemanın hər bir hissəsi bir məkanda və bir ovqatda yazılıb. Bu hissələrin hər birində böyük şairin və müəllifin səyyah ömrünün bir anı əksini tapıb. Əsərin “Görüş” hissəsində Şair Qazaxda, ilk təhsilini aldığı Seminariyada-Pedməktəbdə rayonun sakinləri ilə görüşü təsvir olunur:

 

Vurğun Qazaxdadır... Bu xəbər, bu səs,

Hər kəndə yayıldı, hər evə çatdı;...

Şadlıq paltarını geydi qız, gəlin

Kəsəmən yeridi, Salahlı axdı...

Açıldı qabağı gedib gələnin;

Şəhər birdən-birə ayağa qalxdı.

 

Poemada təsvir olunan bu görüşlə müəllif,  əslində Səməd Vurğunun Vətənimizin müxtəlif guşələrində keçirdiyi çoxsaylı görüşlərin ümumiləşdirilmiş bir epizodunu yaradıb. Və şairin bütün ölkəmizi əhatə edən belə görüşlərinin sayı-hesabı yoxdur. Bu görüşlər sonradan Böyük şair haqqında insanların qəlbindən heç vaxt silinməyən, həm də kitablara köçən xatirələrə çevrilib.

Təbii ki, kiçik bir yazıda dastanın bütün məziyyətləri barədə yazmaq və fikir yürütmək imkanı məhduddur. Bununla belə əsərin ayrı ayrı məqamları var ki, onlardan yan keçmək mümkün deyildir. Poemanın “Vaqif” dramına həsr olunmuş “Dostlar” bölməsində əsərin yazılması zamanını və bununla əlaqədar şairin dostu  görkəmli tənqidçi və yazıçı Mehdi Hüseynlə diloqunu poemada çox canlı və parlaq şəkildə təsvir edir. Müəllifin, şairlə, dostu Mehdi Hüseynin dialoqun qurmaqda məqsədi məhz, onlar məşhur əsərlərini, məşum  otuz yeddinci illərdə zamanın dəhşətli təhlükələrinin təzyiqi altında yazıldığı aydın şəkildə sezilir. Eyni zamanda, müəllifin məqsədi həm də bu iki böyük sənətkarın zehninin və ədəbi qudrətinin məhsulu olan “Vaqif”dramı ilə ”Tərlan” romanının yazılma şəraiti və bu şəraitdə  hər iki ustadın ədəbi kamilliyinin möhtəşəmliyini oxucuya və gələcək nəsillərə çatdırmaqdan ibarətdir: ”Otuz yeddinci ildir... Mehdi masa dalında, o, evində “Tərlan”ı bitirməyə tələsir. Tələsir, tələsməmək,  bəzən mümkün deyildir, üfüqdə dan sökülür. Yarımçıq qoymaq olmaz. Otuz yeddinci ildir. O qədər çəkməyir ki, birdən qapı döyülür. Dillənir-kimsən! –deyə. Aç, ay Mehdi, mənəm, mən. Səs dostunun səsidir, Səməd girir içəri. Yenə qıpqırmızıdır, onun qaynar gözləri. –Ay Mehdi! - Səməd buyur!- “Vaqif”dən oxuyacam. Bir azca yaxın otur”:

 

Sonadək oxuyub bükür dəftəri

Duyulur qəlbinin döyüntüləri...

Hə Mehdi, necədir, açdımı səni?

Səməd lap yerimdən oynatdı məni.

Elə vuruldum ki, Vaqifə düzü

Dolaşdı fikrimdə “Tərlan”ın sözü.

Yox, yox “Tərlan”ı da çıxartma yaddan.

Vaqif Vaqif olsun, Tərlan da Tərlan.

 

1950-ci illərin əvvəllərində, 37-ci illər Səməd Vurğun üçün yenidən təkrarlanırdı. Onun xalq arasında olan böyük nüfuzundan, ona olan intəhasız xalq məhəbbətindən qorxuya düşən vəzifə sahibləri və onların əlaltıları Şairi tənqid atəşinə tutmuşdular. Həmin illərdə şair özünün məşhur “Aygün” poemasını yazırdı. Belə bədxahların feilləri Hüseyn Arifin də diqqətində yayınmamışdı və o, poemada bu dədxahlara “Nihilist” başlığı ilə xüsusi bölmə ayırmışdır. Müəllif bu bölmədə şairə böhtan atan, onun əsərlərinə əsassız hücum edən, ağır ittihamlar irəli sürən fürsətçiləri - “Xəyanət cildini dəyişdirərək, yırtıcılar kimi pusquda duranları”, “canavar döşündən süd əmib, niyyəti, fikri didib dağıtmaq olanları”, “xayalı zülmət, eşqi cəhənnəm olanları”, “şöhrət düşkünü, vicdan oğrusu, nacins öküz kimi yana çəkənləri” ifşa edir, öz qüdrətli qələmi ilə onların cavabını verir:

 

Nihilist yatmayıb əli varaqda,

Nələr uydururdu, nələr deyirdi,

Lakin öz qadını başqa otaqda

“Aygün”dən parçalar əzbərləyirdi

 

Poemanı oxuduqca müəllifin ifadəsində Səməd Vurğunun ömür və həyat yolu bir kino lenti kimi xəyalından keçir. Onu gah Muğanda ovçular arasında, gah Mingəçevirdə “Muğan” dastanını yaradan inşaatçılar arasında, gah Mil düzündə pambıqçılar arasında görürsən. Gah səsi Talıstandan, gah Göygöldən, gah da Şuşadan gəlir. Gah görürsən ki, ali xitabət kürsülərində mühazirə oxuyur, gah da Sülh Konqresində onun gur səsi eşidilir:

 

Danışır köksünü verib irəli,

Qalib bir ölkənin nümayəndəsi.

Yayılır dünyanın hər tərəfinə,

Vurğunun-Sülh- deyə gurlayan səsi.

 

Dastanın son boyları kədərli notlarla, göynərti hisslərlə qələmə alınıb. Xüsusilə əsərin “Yataqda”, “Yubiley gecəsi” və “Son ayrılıq”hissələrini həyacansız oxumaq mümkün deyil: “On iki may, saat səkkiz, Salon dolu, səhnə dolu; Fikir, xəyal içində biz, Seyr edirik sağı solu...

 

Kürsüdəki qardaşıdır,

Yanağında o görünən
Ləkə deyil, göz yaşıdır...

 

Və bu da əsərin epiloqu. Müəllif oxucuya  müraciət edərək, böyük sevgi və məsuliyyət hissi ilə başa gətirdiyi bu dastanın qəhrəmanının ömrünün bütöv xəritəsini çəkməyin asan olmadığını və onun sonunun bitmədiyini bildirir:

 

Sonu görünməyir şair ömrünün,

Hər vaxt seyr edəcək doğma diyarı,

Mənim demədiyim nə varsa, o gün,

Deyəcək sabahın öz sənətkarı.

 

Hüseyn Arifin qənaəti düz çıxdı. Səməd Vurğun haqqında yüzlərlə xatirələr, öçerklər, elmi-tənqidi məqalələr  yazıldı. Osman Sarıvəlli, Süleyman Rəhimov, Mehdi Hüseyn, Məmməd Araz kimi sənət korifeyləri Səməd Vurğuna böyük məhəbbətin təzahürü kimi ədəbi yaradıcılıqlarında baş qəhrəmanı Səməd Vurğunun olan bir-birindən gözəl  əsərlər yaratdılar. Ədəbiyyatçünaslıq elmimizin yeni bir qolu “Vurğunşünaslıq” yarandı.  Səməd Vurğun yaradıcılığının müxtəlif sahələrinə dair 19 namizədlik, 3 doktorluq disertasiyası müdafi edildi.  Bu il anadan olmasını 120 illik yubileyini keçirəcəyimiz Xalq şairi Səməd Vurğunun vəfatından 70 il keçməsinə baxmayaraq, biz hər gün ona mənən daha da yaxınlaşırıq. Böyük istedad, böyük duyğular, böyük arzular və ideallar şairi olan,  bu arzu və idealları öz əsərlərində tərənnüm edən və ölməz əsərlər yaradan poeziya qartalımız Xalq şairi Səməd Vurğun,  bu gün də bizimlədir, bizimlə birgə addımlayır, sabah da bizimlə olacaq və onun haqqında ən gözəl əsərlər indən belə yaranacaqdır. Xalq şairi Hüseyn Arif dastanın finalında dediyi kimi:

 

Çoxdur açılmamış incə nöqtələr,

Xalq şair oğlunu hey anacaqdır.

Vurğunun haqqında ən böyük əsər,

Hələ indən belə yaranacaqdır.                                                       

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının media dəstəyi ilə Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun  Bakı Şəhəri Üzrə Təhsil İdarəsi ilə birgə keçirdiyi “Bir direktor, bir şagird” adlı layihəsinin məqsədi nümunəvi məktəblərimizi, istedadlı şagirdlərimizi üzə çıxarmaq, onların ədəbiyyata olan marağına diqqət yönəltməkdir.

Hazırda təqdimatda 7 nömrəli Zəkalar liseyidir.

 

 Layihəni təqdim edir: Ülviyyə Əbülfəzqızı

 

DİREKTOR:

Əhmədli Aygün Əkbər qızı 04.01.1964-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1981-ci ilə orta təhsilini Bakı şəhərindəki 116 nömrəli  məktəbdə qızıl medalla tamamlayıb. Həmin il BDU-nun biologiya fakültəsinə daxil olub 1986-cı ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

1986-1992-ci illərdə təyinatla AMEA-da Fizika, sonra Botanika İnstitutunda böyük laborant vəzifəsində çalışmışdır.

1992-1994-cü illərdə Xəzər Hövzə poliklinikasında həkim-laborant, sonra laboratoriya müdiri kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1994-cü ildən 287 saylı Zəkalar liseyində biologiya müəlliməsi kimi pedaqoji fəaliyyətə başlayıb. 2004-cü ildən həmin liseyin direktoru vəzifəsində çalışıb.

2000-2001 və 2001-2002-ci illərdə 2 dəfə “İlin ən yaxşı müəllimi”, “İlin ən yaxşı mühazirəsi” müsabiqələrinin qalibi olmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyinin diplomları ilə təltif olunub.

2004-cü ildə Əməkdar müəllim adına layiq görülmüşdür.

2007-ci ildə elmi işimi tamamlayıb Biologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru adını qazanmışdır. Biologiya fənninin tədrisinin təkmilləşdirilməsi məqsədi ilə yazılmış metodik vəsaitlərin müəllifidir.

Azərbaycan Respublikasının Təhsil islahatları layihəsinin materiallarının hazırlanmasında iştirak etmişdir.

Fəaliyyətilə əlaqəli bir çox yerli və xarici seminar və konfranslarda iştirak etmişdir. İdarəetmə ilə bağlı “Məktəbin idarə olunması”, “Təhsilin təşkili və idarəedilməsi”, “Ümumtəhsildə kurikulum islahatları və onun idarəolunması” və s. təlimləri uğurla bitirmişdir.

Direktoru olduğu müddətdə lisey iki dəfə “Ən yaxşı ümumtəhsil məktəbi” (2008, 2013) müsabiqəsinin qalibi olub.

2023-cü ildə Heydər Əliyevin 100 illiyi medalına layiq görülmüşdür.

Ailəlidir, iki övladı var.

 

ŞAGİRD:

 

Mən, Şəfiqə Rəsul Fərhad qızı 20.10.2008-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşam. Orta təhsilimə 2015-ci il 287 nömrəli Zəkalar liseyində başlamışam. Hazırda həmin liseyin 11-ci sinfində təhsilimi davam etdirirəm.

2016-2023-cü illərdə Uşaq Musiqi Məktəbinin fortepiano və xor ixtisasını bitirmişəm. Oxuduğum illərdə müxtəlif musiqi və mədəniyyət tədbirlərində iştirak etmiş, diplom və fəxri fərmanlar qazanmışam. Belə ki, 2023-cü ildə ümummilli lider Heydər Əliyevin 100 illik yubileyi çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən təşkil edilən Uşaq İncəsənət festivalında “Xor” nominasiyası üzrə kollektivimlə II yerə layiq olmuşam.

Təhsil aldığım illərdə məktəbdaxili tədbirlərdə və ingilis dili aylıqlarında aktiv iştirakçılardan olmuş, məktəbdənkənar müxtəlif ingilis dili olimpiadalarında iştirak etmiş (KGL, ADA), sertifikatlar qazanmışam. O cümlədən, 2025-ci ilin fevralında “Kangaroo Global Linguistics” olimpiadasında könüllü kimi iştirak etmişəm. 2025-ci il SAT imtahanından 1350 bal toplamışam.

Dillərə və mütaliəyə olan marağım nəticəsində bir çox milli və xarici ədəbiyyat nümunələri oxumuşam. Gildən müxtəlif əşyalar hazırlamağı sevirəm. Hal-hazırda V qrupa hazırlaşıram. Dizayner olmaq arzusundayam.

 

ESSE:

“Təşəkkür edirəm”i axırıncı dəfə nə vaxt eşitmişsiniz?

 

Ola bilməz ki, məndən başqa müasir həyat sürətinin əlimizdən alan insanlıq hissəcikləri üçün heç kəs darıxmasın. Daimi təlaş, artıq öyrəşdiyimiz səs-küy hələ heç əmin olmadığımız gələcəyin planlaşdırılması axı bu ifadəni necə əvəz edir? Mən sadə ifadə üçün darıxmıram, mən mədəniyyətin dəyişib süniləşməyindən qorxuram.

Fikir vermişsinizmi, necə sadə təşəkkür qarşılıqlı anlaşma rəmzindən sadə bir rəsmilik ifadə edən anlama döndü? Tanış tanışa kömək edəndə, qonşu qonşuya çörək verəndə, müəllim uşağa dərs başa salanda bu ifadə daha səmimi, mənbəyi daha dərindən yaranırdı. Hal-hazırda isə təşəkkür sanki yalnız söhbəti bitirən bir sözə döndü, özünü itirdi. Axı vaxtımız çatmır, “azdır”. Təşəkkür bizə yalnız praktik, qısa halda olanda uyğun olur.

Bəs biz bu kədərli vəziyyəti necə səliqəyə salaq? Bəlkə də, bu axtardığımız həll heç də böyük addımlarda yox, kiçik dayanmalardadır. Qələm uzadan sinif yoldaşımıza baxaraq təşəkkür etmək, valideynimizin gecə yeməyini hazırlayarkən sərf etdiyi əməyə göz yummamaq, açıq səmanın gözəlliyini qeyd etmək və ən sadəsi, səhər gözümüzü açmaq—bunların hamısı mədəniyyətimizin sürət deyil, məna ətrafında yenidən qurulmasının ilk kiçik cəhdləri də ola bilər. “Təşəkkür edirəm” yalnız söz deyil, bir diqqət, müşahidə, əlaqə aktıdır. Onu unutmaq yalnız bir neçə hərfi yox, adamı insana çevirən hissi, qəlbləri birləşdirən bir ipi unudub—itirməkdir.

Həyatın təlaşı içində edə biləcəyimiz ən inqilabi hərəkət dayanıb, nəfəs alıb, sadəcə “təşəkkür edirəm” deməyi xatırlamaqdır. Çünki məhz bu ifadə insanlığımızı xarici təsirlərdən qoruyan bir hasardır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)

İlqar İsmayılzadə,

fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, "Həməşəra" mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, teoloq, tərcüməçi, araşdırmaçı, yazıçı-publisist. “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

 

Cəlilabad diyarının tanınmış və görkəmli incəsənət xadimlərindən biri də Malik Səfər oğlu Şahbazov olmuşdur. O, 1939-cu ilin iyul ayının 9-da Astraxanbazar (indiki Cəlilabad) şəhərində dünyaya göz açmışdır.

İbtidai təhsilini doğulduğu şəhər 8 saylı məktəbdə başlamış və 1956-cı ildə orta təhsilini müvəffəqiyyətlə bitirərək orta təhsil haqqında Attestatını almişdir. 1957-ci ildə sabiq Azərbaycan SSR Pambıqçılıq Nazirliyi tərəfindən tədris edilən "Aqrotexniki kursu"nu əla qiymətlə bitirmiş və həmin nazirlik tərəfindən "Usta" adını xüsusi şəhadətnamə əsasında almışdır. Hərbi xidmətdən sonra Astraxanbazar (Cəlilabad) rayon Mədəniyyət Evində bədii rəhbər, təlimatçı və inspektor vəzifələrində çalışmışdır.

1960-1965-ci illər ərzində Bakı şəhərində Mədəni-Maarif İxtisas Məktəbində tar üzrə ali təhsil almış və ali təhsilini müvəffəqiyyətlə başa vurduqdan sonra müxtəlif konsert və eləcə də el məclislərində tarzən kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Malik müəllim Cəlilabad rayonunda 40 ildən çox mədəniyyət və incəsənət sahəsində ardıcıl və səmərəli fəlaiyyət göstərən mədəniyyət xadimlərindən sayılır. O, Sovetlər dönəmində 1967-ci ildən Sovetlər Birliyinin süqutuna qədər müddət ərzində "Cəlilabad Rayon Pioner və Məktəblilər Evi"nin direktoru vəzifəsində çalışaraq bu mərkəzdə fəaliyyət göstərən "Rəssamlıq" (Təsviri-incəsənət), "Xalçaçılıq", "Dərzilik", "Musiqi", "Şahmat" və digər dərnəklərin səmərəli fəaliyyətinə yaxından rəhbərlik etmiş və bir çox uşaq və yeniyetmənin incəsənət sahəsində yetişməsində, sənət və peşəyə yiyələnməsində müstəsnasız rol oynamışdır. Cəlilabad rayonunun ilk xanım rəssamı kimi adı rayon tarixinə qızıl hərflərlə düşmüş Laləzar xanım Əsədovanı (Sadıqova) həmin evdə təsis etdiyi Təsviri incəsənət dərnəyinə dəvət edən də məhz mərhum Malik müəllim olmuşdur. Qeyd etmək lazımdır ki, Laləzar müəllimə burada 1985-1990-cı illər ərzində müəllim işləyərək rəssamlıq sənətinin incəlikləri və məharətini çoxsaylı şagirdlərinə öyrətmişdir.

Ümumiyyətlə, Cəlilabad Pioner və Məktəblilər Evi də məhz onun adı ilə bağlıdır. Çünki həmin məktəb yarandığı zamandan (1967) müstəqillik illərinə qədər onun direktoru məhz Malik müəllim olmuşdur.

Malik Şahbazov "Cəlilabad Rayon Pioner və Məktəblilər Evi"nin ləğvindən sonra bir müddət Cəlilabad şəhər Şahmat Məktəbində dərnəy rəhbəri vəzifəsində çalışmış və daha sonra təqaüdə çıxmışdır.

O, Cəlilabad rayonunun tanınmış ziyalı və mədəniyyət xadimlərindən biri idi. Öz dəyərli ömrünün böyük hissəsini mədəniyyət və incəsənətin inkişafına sərf etmişdir. Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti mərhum Teymur Mustafayev öz söhbətlərinin birində incəsənət sahəsində qazandığı uğurları üçün şəxsən Malik müəllimə borclu olduğunu dilə gətirmişdir. Bu da Malik müəllimin incəsənət və mədəniyyət sahəsində peşəkarlığı, əzmkarlığı və yüksək səviyyəli idarəçiliyindən xəbər verirdi.

Məhz bu baxımdan mədəniyyət və incəsənət sahəsində göstərdiyi müsbət və faydalı fəaliyyətinə, respublika daxilində keçirilən musiqi və mədəniyyət müsabiqələrində fəal iştirakına və uşaq olimpiyadalarının təşkil edilməsində peşəkar idarəçiliyinə görə dəfələrlə bir çox fəxri fərman və qramotalarla təltif edilmişdir. Bu fəxri fərmanlar və qramotalar arasında 1977-ci ildə "Oxu tar-77" müsabiqəsində yaxşı çıxışına görə Azərbaycan SSR Cəlilabad RXMŞ və "Maarif İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Rayon Komitəsi" tərəfindən təqdim edilmiş qramota və 1983-cü ildə Azərbaycan SSR Maarif Nazirliyi tərəfindən təqdim edilmiş fəxri fərmanı xüsusilə vurğulamaq olar.

Onun ömür-gün yoldaşı mərhum Maisə xanımla birgə ailə həyatından iki övlad (2 oğul) payı vardır. Doğma elimizin dəyərli incəsənət xadimi Malik müəllim Şahbazov 2020-ci ildə "Covid-19" pandemiyası nəticəsində dünyasını dəyişmiş və ədəbiyyətə qovuşmuşdur. Məlumat üçün qeyd etmək lazımdır ki, Cəlilabad şəhəri 2 saylı tam orta məktəbində uzun illər boyu kimya və biologiya fənni üzrə tədrislə məşğul olmuş Maisə müəllimə 2003-cü ildə dünyasını dəyişmişdir. Ruhları şad, xatirələri əziz, məkanları Cənnət olsun!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ulduz” jurnalı ilə birgə “Biri ikisində” layihəsində bu gün sizə yazıçı, millət vəkili Aqil Abbasın mərhum musiqiçi Rəmiş barədə xatirəsi ilə tanış olacaqsınız.

 

 

Aqil ABBAS

BU DÜNYADAN RƏMİŞ KEÇDİ

4-CÜ PAYLAŞIM

 

 

Qapıda fayton dayanmışdı. Rəmiş faytonçunu tanıdı, dünən onu gətirən idi, dönüb Paqaninin köməkçisinə dedi:

– Bu kişini buraxdırırsan içəri.

Faytonçu quruyub qalmışdı, qarşısında iki Paqanini durmuşdu.

Zal ağzınadək dolu idi. Küncdə-bucaqda adamlar ayaq üstə durmuşdu. Ortadakı keçiddə də oturmuşdular. 

Rəmişin yadına Musiqili Komediya Teatrında verdiyi konsert düşdü. Onda da zalda oturanlar qədər  ayaq üstə duranlar da vardı. Hətta səhnə də doluydu. Yalnız Rəmiş üçün səhnənin  ortasında bir yer düzəltmişdilər. "Neftçi"nin bütün futbolçuları da  konsertə gəlmişdi. Onlar da ayaq üstə idi.  Yalnız Səməd Qurbanov  xanımı ilə gəldiyindən ön sırada oturan iki gənc Səmədə hörmət əlaməti olaraq qalxıb yerlərini ona verdilər.

Rəmiş onda çalğısıyla hamını dəli eləmişdi. Bəs indi necə olacaqdı? İndi səhnədə tək deyildi, Paqanini də vardı. Onlar səhnəyə çıxanda zala bir sükut çökdü. Hamı çaşdı. Səhnəyə iki Paqanini çıxmışdı – biri skripka ilə, biri də gitara ilə. Necə çaşmışdılarsa alqışlamaq da ağıllarına gəlmirdi.

Vəliəhd  xanımı və əyanları ilə lojada oturmuşdu. Səhnəyə baxıb əyanlarına dedi:

– Keşişlər bir şeytanla bacarmırdılar, indi ikisi ilə nə edəcəklər?!

Nəhayət, konsert başladı. Birinci Paqanini başladı, Rəmiş isə Paqanininin çalğısına uyub getmişdi. Həmişə tamaşaçıları ələ alan Rəmiş bu dəfə zalı buraxmışdı Paqaninin skripkasına. Nəhayət, o da barmaqlarını  işə saldı. Zaldakılar ilk dəfəydi belə bir gitara dinləyirdilər. Əvvəl  Paqanininin ardınca gedən Rəmiş  bir fincan istədi, gitaranı yenə qoydu dizinin üstünə, başladı fincanla çalmağa. Gitara bəzən skripka, bəzən də tütək səsi çıxarırdı. Zalı necə uyutmuşdusa hətta Paqanini də bu çalğıya uyub indi də o, Rəmişin  ardınca gedirdi. Hamı ayağa qalxmışdı. Musiqiyə ağlaşma səsi qatılmışdı. Bəzən insanlar özlərindən çıxıb bağırırdılar. Hətta ürəyi gedənlər vardı. Paqanini də, Rəmiş də öz şeytan barmaqları ilə insanların içinə şeytan doldurmuşdu.

Bu hayqırtının içində Rəmiş qəfildən doğma bir səs eşitdi, kimsə bağırırdı:

– Ay bay! Ay bay!

Elə bildi bu səs hansısa toydan qulağında qalıb. Amma bu bağırtını bir də eşitdi:

– Ay bay! Ay bay!

Paqanini dayandı. Rəmiş isə gedirdi. Hara gedirdi, niyə gedirdi özü də bilmirdi.  Bu yol çox uzun bir yol idi,  çətin gedib sona  çataydı.

Paqanini gördü Rəmiş gedir, onu saxlamasa, axırda uçuruma düşə bilər, yaxınlaşıb onu qucaqladı. Rəmiş indi ayıldı. Zalda bağırtıqarışıq necə bir alqış qopdusa, yaxınlıqdakı  kilsədə eşidildi bu bağırtı, bu alqış.

Keşişlərdən biri o birisinə dedi:

– Bu şeytan yenə camaatı yoldan çıxartdı. Şəhərdən qovmaq lazımdı.

O biri keşiş:

– Deyirlər, vəliəhd də xanımı ilə konsertdədi. Onu necə qovmaq olar?

Rəmiş də ayağa qalxıb Paqaninini qucaqladı və dedi:

– Nikol, bir daha gördüm ki, sən məndən böyük sənətkarsan. Səhər açılır, uzaq yol gəlmişəm, mən gedirəm.

Paqanini:

– Səni gözləyəcəm, tez-tez gəl. Gələn  dəfə sənə bir skripka bağışlayacam.

Rəmiş gözlərini açanda gördü ki, Şair  qabağında dayanıb ağlayır.

– Şair, sən nə vaxt gəldin?

– Mən getməmişdim ki. Zalda oturub  Paqanini ilə sənə qulaq asırdım. O "bay"-"bay" deyib bağıran mən idim.

 

***

 

"Orta Sarıtel" çalırdı. Özü də bilmədən huşu getdi, keçdi "Yanıq Kərəmi"yə. Kərəm od tutub yanırda. O isə onu söndürməyə çalışırdı. Nə illah edirdi, söndürə bilmirdi. Toyda  yüzlərlə adamın gözü qabağında Kərəm yanırdı. Hamı da üzünü əllərinə alıb biçarə qalmışdı. Yenə ha elədi, Kərəmi söndürsün, əclaf keşiş onu elə yandırmamışdı ki, söndürə biləydi. Keşişi də tapmırdı, gitaranı onun başına çırpsın, ona görə də əlacsız qalıb gitaranı  atdı yerə, özü də dəli kimi çıxdı mağardan.

Qədir başını bulayıb dedi:

– Ə, avara, Yanıq Kərəmi sənnik deyil axı!

Mağardan çıxan Rəmiş oturdu maşınına və üz tutdu Qazaxa tərəf. Yol boyu da keşişə söyürdü:

– Ay şandığa, niyə yandırırsan Kərəmi? Neynəmişdi Kərəm sənə?

Sonra da Kərəmi söyürdü:

– Ə, sənə qız qəhətiydi? Stepanakert doludu erməni qızıyla. Gərəyh o oğraşın qızına vurulaydın?

Yolu necə getdi, bilmədi. Qazaxda maşını birbaşa sürdü Aşıq Ədalətin evinə. Darvazanı döydü. Ədalət ayağında şəpit darvazanı açdı. Gördü önündə rəngi-rufu qaçmış Rəmiş dayanıb.

– Qağa, noluf?

– Gəl otur maşına. Gəl, gəl, tez.

– Noluf dana?

– Otur, deyəjəm.

– Qoy gedim  ayağıma ayaqqavı geyinim.

Rəmiş:

– Ayaqqavını neynirsən, səni evləndirməyə aparmıram, –  deyib ayağındakı şəpitləri göstərdi: – Görmürsən, mən də şəpitlə gəlmişəm.

Ədalət bir söz demədən  keçib oturdu maşına. Rəmiş maşını sürdü Qarayazı meşəsinə. Düşdülər.

– Qağa, bir de görüm noluf dana?

– Heç, Ağdamda Kərəmi yana-yana qoymuşam. Çıxart sazını, onu söndür.

– Sazı götürməmişəm ha.

Rəmiş əsəbiləşdi:

– Ə, sazsız səni neynirəm.

Aşıq Ədalət:

– Eşitməmisən, dəli dəlini görəndə dəyənək göydən yağar?

Yenidən oturdular maşına, qayıtdılar Ədalətgilə. Rəmiş Ədaləti maşından düşməyə qoymadı. Düşüb darvazanı özü döydü, bir uşaq çıxdı.

– Ə, get dədəyin sazını gətir.

Aşıq Ədalət:

– Ə, qoy düşüm ayağıma ayaqqavı geyinim.

– Otur yerində. Sazı ayaqqavıyla çalassan?

– Hə! Sən niyə gitaranı ayaqqavıyla çalırsan?

– Maa baxma. Saz gitara döyül!

Uşaq sazı gətirdi. Təzədən qayıtdılar Qarayazıya.

Ədalət sazı köynəkdən çıxartdı və sinəsinə basıb "Yanıq Kərəmi" çalmağa başladı. Kərəm yanırdı, Rəmiş əl atıb ağlaya-ağlaya onun yanan paltarını  çıxarmağa çalışırdı. Əlləri yanırdı, amma əllərinin yanmağına baxmayaraq, Kərəmin əynindəki xələtin qırxıncı düyməsini  açmağa çalışırdı. Artıq Rəmiş də yanırdı.

Aşıq Ədalət gördü ki, Rəmiş də Kərəmlə bir yerdə yanır, Kürün suyunu axıtdı bunların üstünə, ikisini də söndürdü.

– Hə, razı qaldın?

Rəmiş:

– Qaqa, vallah, sənin yəən yoxdu, sən dahisən. Otur maşına.

Ədalət bir də gördü ki, maşın Qazaxdan çıxdı:

– Ə, hara  sürürsən, saxla düşüm də.

– Ağdama. Gedəyh Kərəmi orda da söndür.

Aşıq Ədalət başını buladı:

– Vallah, sən dəli deyilsən ey, zırramasan. Heç olmasa əyin-başımı dəyişərdim. 

Rəmiş:

– Darıxma, Ağdamda sənə elə bir kostyum alajam ki, heç dədə-baban da elə kostyum görmüyüf.

Nəhayət, gəlib  çatdılar Ağdamdakı toya. İkisi də birdən girdi mağara. Aşıq Ədaləti görəndə bütün mağar ayağa qalxıb alqışlamağa başladı.

Qədir Aşıq Ədaləti görüb dedi:

– Dəlinin biri də gəldi.

Ədalət:

– Qədir, üç dəli baş-başa verib görəyh neyniyirik, – dedi və sazı basdı sinəsinə, başladı "Baş Sarıtel" çalmağa.

Rəmiş:

– Ə, sənə deyirəm, Kərəm yana-yana qalıb, söndür, sən ayrı şey çalırsan.

Ədalət:

– Kərəmi elə Baş Sarıtellə söndürəjəm.

İlk dəfəydi ki, Ağdam toyunda Aşıq Ədalət saz çalırdı. Camaat Aşıq Ədalətin başına pulu xəzəl kimi tökürdü. Rəmiş Ədalətə dedi:

– Qaqa, indi bu pulnan özünə kostyum yox ey, təzə maşın da ala bilərsən. 

Amma Ədalət pulu götürmədi:

– Mən pay gəlmişəm. O pulları ikimizin adından yazdır toy dəftərinə!

 

***

 

Sarayda iki gündən sonra keçiriləcək dövlət konsertinə möhkəm hazırlıq gedir. Orkestr və ansambllar son məşqlərini eləyirlər. Hər kəs öz növbəsini gözləyir. Dirijor pultu arxasında Maestro  pəjmürdədi. Skripkaların birindən yad səs gəlir. Amma nə qədər çalışırlar yad səs çıxaran skripkanı tapa bilmirlər. Maestro əsəbi halda çubuqları pultun üstünə atıb səhnədən yendi və oturdu birinci sırada. Bu vaxt Rəmiş gəldi, Maestronu öpdü, əyləşdi yanında:

– Maestro, noluf, niyə əsəbləşmisən?

– Rəmiş, sən Allah, qoy oturum.

– İstəyirsən, durum gedim.

– Yox, otur. Orkestr çalır, skripkaların birində yad səs var, tapa bilmirik. İyirmi skripka var, hamısını bir-bir yoxlayıram səsi yerində. Elə ki orkestr başlayır, yenə yad səs var.

Rəmiş:

– Maestro, olar bir dəfə çalsınlar, mən də qulaq asım?!

Maestro işarə elədi, orkestr çalmağa başladı. Rəmiş də gözünü qıyıb qulaq asır. Nəhayət, dilləndi:

– Maestro, səkkizinci skripkaya deyin, düşsün aşağı.

Maestro  işarə elədi,  səkkizinci skripka yendi zala. Rəmiş ondan skripkanı alıb gitara kimi barmaqları ilə yoxladı, sonra yenidən köklədi. Bir də barmaqları ilə bir az çalıb verdi skripkaçıya.

– İndi getsin, yenidən çalsınlar.

Orkestr təzədən başladı  çalmağa. Artıq yad səs yox idi. Maestro Rəmişi sıxdı sinəsinə:

– Sənə dəli deyənin atabatasına lənət. Sən geniysən. İndi bir daha görürəm ki, səni Ağdamdan Bakıya gətirməkdə səhv etməmişəm...

…İmarətdə böyük bir konsert proqramı keçirilirdi. Bakıdan da incəsənət ustaları gəlmişdi. Böyük sənətkarlar da rayonun qonağı idi.

Maestro da rayonun Birinci katibi ilə gəbə-xəli döşənmiş şərəf tribunasında oturub konserti izləyirdi. Səhnəyə "Şur" ansamblı çıxdı. Ansamblda bir nəfər hamıdan  fərqlənirdi. Özünəməxsus geyinmişdi. Saçları da çox uzun idi. O dəqiqə diqqəti cəlb edirdi. Sonra isə  çalğısıyla hamıdan fərqləndi. "Segah"ı tamamilə fərqli çaldı.

Çalğısı Maestronu valeh elədi, Birinci katibdən soruşdu ki, bu uzun saçlı oğlan kimdi?

– Bizim kolxoz sədri Hüseynin oğludu. Gözəl tar çalandı, amma bir az şərəşur adamdı.

Maestro:

– Mən ona qulaq asdım, o, böyük sənətkar olacaq. Ağdamda qalsa, məhv olub gedəcək. Xahiş edirəm, tapşırasınız axşam Qonaq evinə gəlsin, onla görüşüm.

Birinci katib başını bulayıb:

– Maestro, inanmıram gələ, amma tapşıraram, çağırarlar, – sonra üzünü köməkçisinə tutub dedi: – Konsertdən sonra Rəmişə denən ki, axşam gəlsin Qonaq evinə, Maestro onu görmək istəyir.

Axşam katibin "şərəşur" adlandırdığı Rəmiş Maestronun sözünü yerə salmağa cəsarəti çatmadı. Belə bir dahi insanla görüşməyi şərəf bildi və gəldi Qonaq evinə.  Və bu, onun həyatında böyük bir səhifə açdı. Maestro onu özüylə Bakıya gətirdi…

…Bu vaxt Zeynəb xanım gəldi. O da oturdu Maestronun yanında. O da soruşdu:

– Maestro, əsəbi görünürsən.

– Keçdi getdi. Yarım saatdı məşq edirik, skripkalardan biri yad səs çıxarır, tapa bilmirdim, – dedi və Rəmişi göstərdi, – bu geniy tapdı.  Allah buna hər şey verib, bircə bəxti gətirməyib ki, eseseridə doğulub. İspaniyada, İtaliyada doğulsaydı, bütün dünyaya meydan oxuyardı.

Zeynəb xanım:

– Bu günlərdə Tehranda konsert verirdim, konsertin ortasında zaldan bir nəfər əlində tar çıxdı səhnəyə və başladı çalmağa. Aftandilə işarə elədim ki, sən də çal. Başı ilə işarə elədi ki, çala bilmərəm. Çöndüm Vəliyə tərəf, o da çalmaq istəmədi. Özümdən asılı olmayaraq dedim ki, hardan alım o dəli köpəyoğlunuku, bunu oturtsun yerində.

Maestro təəccüblə:

– Xaricə gedəndə Rəmişi aparmırsınız ki?

– Yox, heç pasport da vermirlər. Hamıdan xahiş etmişəm, nazirdən də, xeyri yoxdu. Deyirlər ki, qorxuruq gedə, qayıtmaya. Deyirəm mən zamin dururam, deyirlər, o heç atasını eşitmir. Heç görmürsən, saçını qırxdıra bilmirsən, ümumi ansamblın geyimini də geyindirə bilmirsən.

Rəmiş:

– Saçımı qırxdırsam, mən də ütülü geyinsəm, başqalarından nə fərqim? O qədər saçı qırxılı, qalstuklu gitara çalan var ki. Məni neynirsiniz, onlardan birini götürün də ansambla. Azad insanları niyə sevmirsiniz? Vaqif Mustafazadəyə dedilər bığını qırxdır, guya bığıyla çalırdı pianonu? Televizora, konsertə buraxmadınız, o da küsüb getdi Gürcüstana, indi orda kef edir. Bir də ki məni xaricə buraxmayanların başı xarabdı, mən Bakıdan kənarda yaşaya bilmərəm.

Maestro:

– Zeynəb xanım, mən çalışıb ona pasport alaram.

Zeynəb:

– Bir dəfə istədim Kişinin özünə deyəm, utandım, demədim ki, Allahın xarici pasportunu da Kişidən istəyəm. Bir-iki ay bundan qabaq dövlət konsertiydi, gördüm ki, mədəniyyət naziri deyir ya saçını qırxdır, ya da səni dövlət konsertinə buraxmayacam. Ansambl da səhnədədi. Mən də xahiş elədim, dedi, yox, bu görkəmdə mən bunu səhnəyə buraxa bilmərəm. Məcbur oldum gitarasız çıxım səhnəyə. Elə ansambl təzə başlamışdı ki, gördüm gitaranın səsi gəlir. Rəmiş bir əliylə çalır, bir əliylə də gitaranın şunurunu çəkə-çəkə girdi sənhəyə, gəlib oturdu yerində. Necə çalmağa başladısa, uydum getdim, oxumaq yadımdan çıxdı. Yaxşı ki özü bir qeyri-adi ayaq verdi, yoxsa biabırçılıq olacaqdı. Konsertdən sonra soruşdum ki, necə oldu, nazir icazə verdi? Dedi ki, gözlədim o getdi zala, sonra xəlvətcə girdim içəri.

Rəmiş:

– Bu dəfə də məni səhnəyə buraxmasa, gitaranı onun başına çırpıf çıxıb gedəjəm, nə ola-ola.

Zeynəb xanım:

– Yaxşı, sarsaqlama. Yenə dəlilik eləmə.

Rəmiş  üzünü tutdu Maestroya:

– Maestro, vallah, mən dəli döyüləm. Mənə dəli deyənnərin özdəri Maştağalıxdı. Mən məjburam ki, hamı kimi fikirləşim, hamı kimi oturum-durum? Onda Rəmiş olmaram ki.

Maestro güldü:

– Konsertdən sonra gələrsən yanıma, mən sənin pasport məsələni həll edəcəm.

 

***

 

Rəmiş  başının dəstəsi ilə Filarmoniyanın bağında çay içirdi. Ordan-burdan danışıb gülürdülər. Bu vaxt bir nəfər yaxınlaşıb Rəmişi bağrına basdı:

– Bütün günü səni axtarmışam. Axırda dedilər ki, bir Filarmoniyaya dəy.

Sonra stolda oturanlarla da bir-bir görüşdü, bir stul çəkib  oturdu. Rəmiş onu dostlarına təqdim elədi:

– Qazaxlı balasıdı. Yaxşı da saz çalır. Mənim də balelşikimdi. Gəmi kapitanıdı.

Gəmi kapitanı:

– Mən burda oturanların hamısını tanıyıram, hamısı böyük sənətkarlardı.

Rəmiş:

– Məni vurhavur axtarmaqda xeyir ola, toyunuz var?

– Yox, sənin üçün darıxmışdım.  Bu axşam Həştərxana səfərim var. Dedim ki, elə dostlarını da götür sizi aparım Həştərxana, gəzdirim. Gəmidə yaxşı restoran var, istərsiz, orda, istərsiz, kayutada yeyib içə-içə gedib-gələrik.

Rəmiş dostları ilə məsləhətləşdi, hamısı razılaşdı. Qazaxlı balasına bir şərt qoydu:

– Amma gitara  çalmeyjam ha.

Qazaxlı balası:

– Eybi yox, mən sizin üçün saz çalaram. Görərsiniz ki, saz heç gitaradan geri qalmır.

Axşam, deyilən vaxt hamısı oldu limanda. Kapitan özü qarşıladı və qaldırdı gəmiyə. Həştərxana yola düşdülər.

Kapitan bütün sərnişinləri yola salandan və gəmi heyətinə tapşırıq verəndən sonra dedi:

– Hə, Rəmiş, indi gedək, burda az-çox gözəl bir restoran var. Özü də  Azərbaycan mətbəxi də var.

Taksilərə oturub gəldilər deyilən restorana. Doğrudan da, deyilmişkən vardı. Restoranda adam əlindən tərpənmək mümkün deyil. Hələ bir on-on beş nəfər də növbə gözləyirdi. Foyedə  oturub növbələrini gözləməyə başladılar.

Kapitan:

– Eybi yox, bir az gözləyək.

Rəmiş:

– Ə, Bakıdan bura gəlif növbə gözlüyəjiyik?

Sonra cibindən yüzlük çıxarıb verdi nağaraçalana ki, apar ver administratora, stol boşalanadək çöldə gözləməyək. İçəridə üç stul versə, bəsdi, iki-iki oturub içəridə gözləyərik. Az keçmiş nağaraçalan qayıtdı ki, keçək içəri, məsələ həll olundu. İçəridə qapının ağzında üç dənə stul qoymuşdular, iki-iki oturdular və növbələrini gözləməyə başladılar. Restoranın ansamblı rəqs havası çalırdı, adamların əksəriyyəti də rəqs edirdi.

Rəmiş nə fikirləşdisə Kapitana dedi:

– Qazaxlı balası, çıxart o nağaraçalana yüz maat ver, – sonra üzünü tutdu nağaraçalana: – Get pulu ver ansamblın rəhbərinə, denən bizim bir gitaraçalan var, icazə versinlər  bir on-on beş dəyqə gitara çalsın.

Nağaraçalan durub getdi. Nə danışdı-nə danışmadı, qayıtdı ki, Rəmiş, razı oldular. Rəmiş qalxıb sallana-sallana, bir çiyni üstündə getdi səhnəyə. Gitaranı götürdü, zərb aləti çalana da gitaranın üstündə barmaqları ilə nağara kimi çalaraq dedi ki, bu ritmi tut. Bir-iki dəqiqə pərdələrdə gəzişdi, amma hamının diqqətini cəlb elədi. Sonra tufanı qopartdı. Necə çalmağa başladısa, səs-küylü restorana sükut çökdü. Hamı yeməkdən əlini çəkib ona qulaq asmağa başladı. Rəmiş tufanı saxladı, keçdi tans çalmağa. İndi də camaat qalxdı, başladı rəqs etməyə. Rəmiş də uyub getmişdi. Pulu yağış kimi yağdırırdılar Rəmişin üstünə.

Bu vaxt ofisiantlar mətbəxdən stol və stul gətirdilər dostların qabağına və süfrəni doldurdular. Növbə gözləyənlər də qapının ağzına yığışıb bu qeyri-adi musiqiyə qulaq asırdılar.

Stola bir zabitəli kişi və bir qadın yaxınlaşdı. Salamlaşandan sonra kişi dedi:

– Mən xanımımla mərc gəmişəm, mən deyirəm ki, bu oğlan bakılıdı, xanımım deyir ki, yox, Leninqraddandı, orda Gitara Akademiyasını bitirib.

Dostlar dedi:

– Siz düz demisiniz, bakılıdı. Heç bir akademiya da qurtarmayıb, samouçkadı.

Kişi əlindəki  konyakı qoydu stolun üstünə:

– Konyakdan mərcləşmişdik, buyurun, sizin olsun.

Və getdilər.

Rəmiş təxminən yarım saat çalandan sonra gitaranı qoydu yerə və ortaya  yığılmış pulu da ansamblın üzvlərinə göstərib dedi:

– Bu pullar sizindi.

Və düşdü gəldi dostlarının yanına. Konyakdan yüz qram vurub dedi:

– Hə, nətərdi?

Gəmi kapitanı:

– Aləmsən də. Mən də sənə bu çalğıya görə gəmiyə qayıdanda bir sürpriz edəcəm.

– Nə sürpriz?

– Onu gəmiyə qayıdanda bilərsən.

Nəhayət, yeyib-içəndən sonra ofisiantı çağırıb hesab istədi. Ofisiant dedi:

– Sizin hesabı ödəyiblər.

– Kim ödəyib?

– Bayaq sizə konyak gətirən. O, general-mayordu, Həştərxanın milis rəisidi. Arvadı da vəkildi. Hərdən axşamlar gəlib burda bir tikə çörək yeyib musiqiyə qulaq asırlar.

Rəmiş gülümsəyib dedi:

– Rəmişin vesin görürsüz?!

Gəmi Kapitanı:

– Səndən Azərbaycanda yoxdu ey!

– Mənnən mirdə yoxdu!

Durub restorandan çıxdılar, qayıtdılar gəmiyə. Kapitan hamını öz kayutuna dəvət elədi. İçəri girən kimi bir meymun atıldı kapitanın qucağına. Balaca bir meymunuydu. Kapitan meymunu sığallayıb verdi Rəmişə:

– Sürpriz budu. Bu meymunu sənə bağışlayıram. Mənə də bir türk kapitan bağışlamışdı, – sonra da gülüb əlavə elədi: – Rəmiş, bir suyu da sənə yaman oxşayır ey!

– Brat, mən meymun saxlıyanam? Heç özümü saxlıya bilmirəm.

– Qağa, sən öl, ona elə öyrəşəcəksən ki, heç ayrılmaq istəməyəcəksən. Çox şirin baladı.

Yol boyu  meymun Rəmişdən əl çəkmirdi. Gecə yatanda da gəlib oturmuşdu sinəsində uşaq kimi, o da yatmışdı. Rəmiş  meymunu gətirdi evə. Nə fikirləşdi-fikirləşmədi, cins şalvarlarından birini götürüb düşdü Beşmərtəbənin altındakı dərzi atelyesinə. Burda bir erməni dərzi dostu vardı. Şalvarı dərziyə verib dedi:

– Suren, bu şalvarı sök, ondan bu meymuna  bir şalvar, bir saroşka tik.

Suren təəccüblə:

– Meymuna?

– Hə də, meymuna.

Suren day heç nə demədi. Rəmişin köməyi ilə birtəhər meymunun ölçülərini götürdü və dedi ki, sabah gələrsən.

Səhər yenidən gəldi Surenin yanına, yenə də birtəhər meymunu geyindirdilər. Meymun heç geyinmək istəmirdi. Rəmiş onun qulağını nə təhər çəkdisə, meymun  çığırdı.

– Geyin, köpəyoğlu.

Sonra da meymunu çiyninə alıb qayıtdı evə. Yoldan iki-üç kilo banan aldı. Küçədən keçənlər hamısı Rəmişə baxırdı. Rəmiş hirsləndi:

– Nədi, ə, meymun görməmisiz? Ulu babanızdı dana.

Səhərisi gün çıxdı şəhərə. Yuviler mağazasından bir qızıl zəncir aldı. Sonra getdi zərgərin yanına bir qızıl lövhə aldı, üstünə də çox sevdiyi dostunun, Gəmi Kapitanının adını yazdırdı, bağlatdı zəncirə.

Evə qayıdıb asdı meymunun boynundan. Meymun da o zəncirlə başladı oynamağa.

Qapını bağlayıb çıxırdı şəhərə, bəzən toydan çox gec qayıdırdı. İçəri girən kimi meymun atılırdı üstünə, Rəmişin boynunu qucaqlayırdı. Meymun çox zaman Rəmişin çiynində otururdu. Bəzən də başına qalxıb saçını bitdiyirdi.  Bəzən də gitaranı qurdalayırdı, simlərindən qəribə səslər çıxırdı, bu da meymunun xoşuna gəlirdi. Rəmiş gülüb deyirdi:

– Belə getsə, saa gitara çalmağı da öyrədəjəm.

Bir axşam Gəmi Kapitanı gəldi onlara:

– Rəmiş, eşitdim meymuna mənim adımı qoymusan? Gəldim gördüsünə.

Özüylə də xeyli banan gətirmişdi.

Rəmiş:

– Çox fikirləşdim, nə ad qoyum. Öz adımı da qoymaq istədim, sonra fikirləşdim, iki Rəmiş bir yerdə yola gedə bilməz. Səni çox istədiyimdən sənin adını qoydum.

Gəmi Kapitanı gülüb dedi:

– Dur, adaşımı da götür gedək bizim bağa. Arvad-uşaq da bağdadı. Qoy tanış olsunlar.

Dostunun Şüvəlanda çox gözəl və geniş bir bağı vardı. Adətən, qışda  yığışardılar o bağa yeyib-içməyə, çalıb-oxumağa. Durub gəldilər bağa. Uşaqlar meymunu görəndə necə sevindilərsə elə meymun kimi atılıb-düşdülər. Meymun da qoşuldu uşaqlara.

Axşam çörək yeyəndə dostu Rəmişə dedi:

– Qağa, bu meymunla şəhərə az çıx. Onsuz da adına yüz şəbədə qoşurlar. İndi də sənə deyəcəklər meymun gəzdirən Rəmiş.

– Brat, sarsax adamları yanımda gəzdirməkdən yorulmuşam. Bu meymun onlardan sədaqətlidi. Görürsən, çörək yeyəndə də gəlib qucağımda oturur.

– Sən o meymunu  Ağdama aparsan, dədən səni öldürəcək.

Rəmiş gülüb dedi:

– Dədəmin yan-yörəsində o qədər meymun var ki, mənim meymunum onnarın yanında kişi adamdı.

Dostu bir az fikirləşdi:

– İndi mən sənin meymununa nə bağışlayım? – dedi, – sonra dərhal qolundakı bahalı İsveçrə saatını açdı, bağladı meymunun qoluna: – qoy məndən adaşıma  yadigar olsun.

Rəmiş:

– Bəzən gitara çalanda elə çığırır ki, mən də onun acığına gitaranı elə çığırdıram ki, qorxuf çıxır şkafın üstünə. Ciyiltisinə öyrəşmişəm. Sonra gitaranı ciyildədirəm, o dəyqə düşüf gəlir, başdıyır  o da ciyildəməyə. Bilirsən necə kef verir.

 

 

                         (davamı var)

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)

 

 

 

Könül, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

 

“Qаrаbаğ”

“Gedib yenə gələcəyik”

“Yurd uğrundа sоn sаvаşdа”

“Biz ölümə güləcəyik”.

                          Rəfail Tağızadə

 

Tanış olmayan tanışlar... “Ədəbi ovqat” dərgisinin təsisçisi, yazar Rəfail Tağızadənin bu gün doğum günüdür.

 

O, 11 fevral 1958-ci ildə Ağdam rayonunun Sofulu kəndində anadan olub. 1974-cü illərdə Ağdam rayonu Boyəhmədli kənd orta məktəbini bitirib. 1974-1979-cu illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun (indiki Texniki Universitetdə) Avtomatika və Hesablama Texnikası fakültəsində təhsil alıb.

 

Müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Azərbaycan Milli Ordusunda döyüş bölgəsində zabit kimi xidmət edib. Ordu komandanlığı tərəfindən "Şah İsmayıl Xətai" və başqa Fəxri Fərmanlarla və qiymətli hədiyyələrlə təltif olunub.

 

"Qapı" və "Qarabağ rüzgarları", "Gecə xəyalları", “Su üzərində bahar” şeir kitablarının müəllifidir. Dünya şöhrətli alim Rafiq Əliyev haqqında “Su kimi sakit və güclü” kitabının tərtibçisi və redaktorudur. Dünyanın çağdaş avanqard şairlərinin, xüsusən çağdaş polyak şairlərinin şeirlərini Azərbaycan dilinə tərcümə edib. "Qəfil görüş" çağdaş polyak şeir antologiyası kitabının həmmüəllifidir. Çağdaş polyak şairlərinin şeirlərini tərcümə edərək "Şairlər eyni dildə danışırlar" adlı şeir antologiyası kitabını hazırlayıb.

 

“Şopenin ürəyi” poemasına və dahi polyak bəstəkarı Şopenin 200 illik yubileyi ilə əlaqədar Şopenin Azərbaycanda təbliğinə görə Polşa Respublikasının Mədəniyyət və Milli İrs naziri tərəfindən Diploma layıq görülüb. Ədəbiyyat üzrə Nobel Mükafatçısı Çeslov Miloşun Polşada keçirilən 100 illik yubileyində Azərbaycanı təmsil edib. Onun şeirləri ingilis, alman, italyan, rus, polyak, ukrayna və özbək dillərinə tərcümə olunub.

 

Şair Tağızadə "Qarabağ qazisi haqqında ballada” poemasına görə Beynəlxalq "Rəsul Rza" mükafatına layiq görülüb. O, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2026)

 

 

 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Şeir saatında bu gün sizlərə Pərvin Əliyevanın şeirlərini təqdim edir.

  

SEVİNMƏK İSTƏYİRƏM

 

Bir sidqi-ürəklə sevinmək gəlir içimdən,

hamının əvəzinə itaətsizlik göstərmək istəyirəm

XXI əsr uşaqları kimi –

Onlar çox sərbəstdir,

Hamısı nə istədiyini bilir.

 

Bu sırada sanki təkcə əyləşmişik,

çiynimizin üstündən getdiyimiz yolun

hara olduğunu bilmirik.

Görürəm ki, qupqurudur hər şey,

adamların sözü təpimiş haldadır.

Adamların dodaqlarında səadət pıçıltıları,

baxışlarında divar sərtliyi,

bu ahəngdən bir şey dadmaq arzusu...

 

Qızıl boyunbağı kimi keçirək boynumuza xatirələri,

nə vaxtsa anamızın tapaqçada südlə bişirdiyi qənddən dadaq,

keçmişdən soraq kimi ağzımız dada gəlsin.

 

Kimsə qəhərləndi,

kimsə dilləndi…

Bu vaxtı ötənəcən,

bu yolu keçənəcən

kəskin şəkildə danışqan adama dönəcəyik hamımız.

Yaddaşımızdakı boş otaqlar

dağınıq halda.

Xəlvəti üstümüzə soyuqlar qonar,

Yamyaşıl dünyanın alaçığında –

it mırıltıları,

dibçək dibləri,

cavabsız məktublar…

Bir də gözü ilə

keçmişini silmək istəyən milyonlarla adam…

 

 

AVQUST İSTİSİ

 

Göyqurşağı yeddi rəng, bir də meyxoş sərinlik;

Ürəyin ki kövrəkdir, sən, ey günəş qəlbli qız,

Sən, ey günəş üzlü qız, sən ey gecə saçlı qız,

İçində yırtıcı hiss qarışdırır qütbləri,

Bir də avqust istisi.

 

Gecə zülmət, ay da yox, görünür nə də ulduz,

İşığa gəzir ilbiz.

Dincəlir qarışqalar bircə, onlar xəbərsiz

Pərişan adamlardan.

Sayıram iki, üç, dörd – dərd əlindən bezarsan,

Bir də avqust istisi.

 

Gəzir xoşbəxt çağların yenə gözündə xülya,

Üryan qalan qəlbinin yasını saxlayırsan.

Gündüzlər baş qatırsan, gecələr – qisas hissi;

Axı sən ki bilirsən, dərd adamı yandırar,

Bir də avqust istisi.

 

Analar can çəkişir, balalar intizarda;

Bakı boyda şəhərdə

"Azadlıq" heykəlinə ancaq baxıb keçən var.

Ürəklər qan qırmızı, qan rəngli plakatlar,

Bir də avqust istisi.

 

Xəyalımin önündə dimdik durur o səhnə,

Yanır korun-korun od – ürəyin necə gəldi?!

Bircə sözün bəs idi zərbəni endirməyə

və məni öldürməyə,

Bir də avqust istisi.

 

Məni o incilərin,

məni o gündüzlərin bircəsində sevindir.

Sözüm – haray nidası...

Məni "xoşbəxtlik" adlı ömür talasına at,

Məni kəmənd atına, məni arzuma yetir.

Qoy yandırsın sevdanın şux alovu, yanğısı,

Bir də avqust istisi.

 

 

İNSANXANADA İNSAN

 

İnsanxanada insan

Yeknəsəq mühazirə deyir:

Dünyanın küçələri bir-birindən fərqlidir,

Yollar müasir asfalt, yollar – işıqlı plakatlar.

İllərin o tayından gün sayır,

Mərcantək görünən ömür tabutdan ağır,

Tikə-tikə talaşalar dönür külə.

İl ildən ağır gəlir,

Kindən qalaq qurub bir tay təkəbbür,

Hopub iliklərinə saxtakarlıq.

Adamlar köntöy daşdır elə bil,

Tükənmək bilmir vəzifə ədası

Nakəsi, nadanı böyüdüb edirlər qəhrəman...

 

İnsanxanada

Bir yaşıl dəryadır dünya;

Azına qismət qızıl xalı,

Çoxuna qismət köhnə həsir...

İnsanxanada

İnsan tutulmadı bir məhəbbət yağışına,

Nə tufanı, nə yeli var.

Bu hökmü verə bilmirəm,

İstixana effekti yandırır hamını.

 

İnsanxanada insan

Yeknəsəq mühazirə deyir:

Çözələnir min ilin bayatısı –

Didir varlığını dəryada ümman.

Bu dünyanın

Əsli-Kərəm, Leyli-Məcnun naləsi var.

O qədim xarababazar –

Nə gözləyirsən ondan?!

Yüzlərlə biganədən barmaq sayı laləzar

Doğulur, yaradır, yaşadır

Hər qarış torpaqda, sal daş üstündə.

Dönür, min yarpaqlı çiçəyə dönür,

Olur, gül ətirli gülabdan əfzəl.

Fəqət atəş içindədir,

Fəqət od içindədir,

Köksündəki nəhrlər – səadət piyaləsi...

 

İnsanxanada ildə bir dəfə

İnsanoğlu tən olsa,

Axı dünya dağılmaz.

Şair də gözəl deyir:

"Necə görsün işığı gündən qaçan yarasa?!".

İnsanxanada istixana effekti –

Günəşdən qorxan da yanır,

Günəşə gen olan da.

Ürəyində qəlpədir şöhrət, qılınc kimi kəsir

və səslər:

" – Mən şərqəm!

– Mən qərbəm!".

 

 

“HƏYAT” QƏZETİ

 

Napalm bombaları kimi yandırır bəzi sözlər;

Fotoşəkilllər köksündə asılan

Vyetnam muzeyidir.

 

Baxdıqca hər dəfə bir göz yanır oyuğunda,

Bütün qitələrdən səslər eşidirsən.

Dünyada hər 10 saniyədən bir

kimsə QİÇS-ə necə yoluxursa,

Bəlkə də, hər 5 saniyədən bir

kimsə ölür öz içində tənhalıqdan...

 

Bu, "Mond" qəzetinin

40 il əvvəlki sayında yoxdur,

Bu, "Həyat" qəzetidir,

Bu, bütün dövrlərin üstündəki

qan qırmızı oxradır.

 

İndi demirəm, alkoqoldan, heroindən

ölür adamlar – onlar bilinəndir.

Bilinməyənlər –

Bu qəddar kapitalizmin

hərgünkü sinə dəftəridir.

 

Kaş ki sərxoşluqla mübarizədən çox

Huşyarlıqdan danışıla...

 

Canlı mələklər

Hər cümə axşamı bir yorğun ağacın

qaralığında yalquzağa dönənləri

Nər qolları ilə qaldıralar.

 

Napalm bombaları kimi yandırmasın bəzi sözlər.

O dəhşətli fotoşəkillər köksündən asılmasın,

Dönməsin Vyetnam muzeyinə!

Deməsinlər, hər kölgəli qəlb bir insan günahıdır...

 

 

***

 

Bu nəhəng qələbəlikdə

şəhərlər,

yollar,

küçələr

adamla dolu.

Qəribə hərarət,

həsrət,

həsəd,

ağrı...

Yaşamaq ümidi ilə

müdhiş çırpınışda

bir yığın adamın

eyni hekayəsi var...

 

 

***

 

Hərdən bir göz qırpımında olur hər şey,

Boylanır bir göz də öz içindən

çiçək bükümü kimi

içindəki qırmızılıqdan xəbərsiz.

 

Hərdən daha çox arzulayarsan təqdir,

Qəribə şeylər istəyər könlün.

Xəta ardınca xəta edərsən,

Yumarsan gözlərini böyük boşluğa.

 

Utanarsan acgözlüklə yediyin həsəd hissindən

Çevrilib bir göz də içindən baxar xısın-xısın,

Sıxılarsan içindəki qırmızılıqdan.

 

Hərdən bir göz qırpımında olur hər şey,

Hər şey elə biraz da yarıda qalmış nağıl,

Heç nə yox imiş kimi.

Yandırır adamı köz kimi,

udur adamı torpaq kimi

və hər şey bitir.

 

Göydən üç alma düşmür,

Göydən od da yağmır, göydən alov da,

ancaq dönür bir ovuc duaya insan...

 

 

BİRCƏCİK YER KÜRƏSİNDƏ

 

Hələ neçə yuxulardan keçəcəyik,

Yozacağıq:

Bu körpədir,

Bu körpüdür.

Gözlərimizdə canlanacaq

Neçə sima, neçə xislət.

Barmaqlarımız neçə mürəkkəb tutacaq,

Yazacaq, hey yazacaq!

Biri doğru, biri yalan...

 

Yaracaq neçə sübhü

Mürəkkəb rəngindəki kor ilan,

Bəlkə də, ən adi, ən adi şeydən

O ilan çata bilməmiş ən xoşbəxt günə,

Neçə qəlbi yıxacaq zəhərli  sözlə.

 

Hələ neçə yuxulardan keçəcəyik,

Yozacağıq:

Ömrümüz haqqa yetənə kimi

Bir planetdə, bircəcik yer kürəsində

Bacı-qardaş adamlar

Asılacaqlar bir-birinin ayağından,

Utanacaq yer üzü.

 

Hələ neçə yuxulardan keçəcəyik,

Yozacağıq:

Fikir davasında böyük və azad,

Xoşbəxt və bədbəxt olan kim?!

Çapacağıq hər sözün üzərinə gürzümüzlə,

Üzəcəyik hamımız hansısa nəhrlərdə,

Ta ki, qalib, ya da məğlub olanacan.

 

Hələ neçə yuxulardan keçəcəyik,

Yozacağıq:

Bu körpədir,

Bu körpüdür...

Sonra və sonra biləcəyik,

Biri qafil gənclik, biri körpə qocalıqdır,

Könlü ilə söhbət edir hamısı.

Hansısa sətirdə çəkirdi can şirəsi,

Biri şirin, biri acı.

Bilirəm, yaşamağa heç kim tapmayacaq macal.

Yuxuların ömrü

elə insan ömrü kimi qısadır...

 

 

QUYUDAN SƏS

 

Sonra başladı həyat,

Əvvəldən heç nə olmamış kimi.

Ya ağac dibində

Dünyanı yaradan süjet var,

Ya quyu dibində

Vəbaya tutulanlar

Qurban – günahsızdır.

 

Bu Leyla əvvəlki deyil,

Dünya elə əvvəlkidir.

Sevincinin hamısı qəzəb,

Qonur qanadlarına uçan yerdən,

Barmağının ucunda sənə sarı qaçan ömrün

Möcüzə işləri var.

 

Kişilərin zavalına gəlib bu dünya,

Qızıl-qırmızı qandır.

Qadınların baxışları yara olub,

Qalıbdır yaddaşında. 

 

Bu Leyla əvvəlki deyil,

Dünya elə əvvəlkidir.

Nə insan, nə də dünya

Həyatın mənalı yerini görür.

Bu quyu qat-qat dərindir,

Qaranlıqda ruhi dinclik, məftunluq. 

 

İşıq da iztirab, işıq da həyat. 

Ömrünün aramca bir vaxtı

Vaxt sənə dar!

Zərrə illərin bərəkəti yox,

soyuqdur, soyuq.

Haradasa bir xatirə qanıqara qırılır,

Gündə yüz yol  ölür, quyudakı səs.

 

 

***

 

Savaşmaq ön cəbhədir,

bütün cəbhələrdə savaş – yaşamaq!

Təpələnirsən bəzən, olsan da dağ,

yarı yıxılmış ev kimi.

 

Ancaq heç nəyi saxlamır həyat

öz rəngindən –

cənnət və cəhənnəmdən başqa.

İlahi!

Mən necə də inanıram;

Bəzən tənhalıqdan da ucalmaq olur…

 

Bu səbr, bu səbat məni insan edəcək,

Göldə bir atəş səsitək itəcək…

 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.02.2025)