“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Mütaliə saatı”nda yeni roman təqdim edilir. Bu, gənc yazar Bahar Bəxtiyarqızının “Əslində mən kiməm?!” romanıdır.

Xoş mütaliələr.

 

3-CÜ DƏRC

 

Özünü tapmaq labirint kimidir

 

Üçüncü hissə

 

         Səhər tezdən oyanıb işə getmək üçün evdən çıxdım. Amma dünən yaşananlar və Lalənin dedikləri fikrimdən çıxmırdı. Onun danışdığı Rüstəmin, mənim dəniz kənarında rastlaşdığım o sirli oğlan olması ehtimalı beynimdə dolanırdı. Ola bilərdi ki, bu sadəcə ad bənzərliyi idi, amma indiyə kimi hisslərimdə yanılmadığımı bilirdim. İçimdə bir səs deyirdi ki, Lalənin bəhs etdiyi Rüstəm, elə həmin oğlandır. Bunu öyrənməyin bir yolu vardı – Laləni diqqətlə dinləyib, Rüstəm haqqında ondan nə isə öyrənmək. Amma istəmirdim ki, Lalə bunun fərqində olsun. Çünki peşəm tələb edir ki, pasiyentlərimin danışdıqları məndə qalmalı, heç bir üçüncü şəxsə sirr açılmamalıdır.

         Ürəyimdə, “Kaş ki, o elə mənim tanıdığım Rüstəm olsun,” deyə düşündüm və onu tapmağın yolunu axtaracağıma qərar verdim.

         Öz-özümə düşünərkən birdən ayaqlarım məni

Rüstəmlə tanış olduğum yerə – dəniz kənarına gətirdi. Əslində bu gün ora getməyi planlaşdırmamışdım. Fikrim Lalədə qalmışdı. İşə getməli olsam da, daha gəlmişdim. Bir az əyləşib dənizin sakitliyini izlədim. Ətrafa göz gəzdirib, bəlkə Rüstəmi görərəm deyə ümid etdim. Ancaq məndən başqa heç kim yox idi. Bir az da oturduqdan sonra işə doğru yola düşdüm.

         İşə çatıb, otağıma yönəlmişdim ki, telefonuma zəng gəldi. Zəng edən anam idi. Dəstəyi açanda onun həyəcanlı səsini eşitdim.

         - Humay, qızım işdəsən? Evə qayıda bilərsən?

         Anamın titrəyən səsi məni də həyəcanlandırdı. Nə baş verdiyini soruşdum. O məni sakitləşdirmək üçün bir az təmkinlə dedi:

         - Qızım, Mehdi... Qorxma, qorxma yaxşıdır amma... – sözünü tamamlamamış, təlaşla soruşdum.

         - Mehdiyə nə olub?

         - Çay içəndə qəfildən ayağına töküldü. Onu həkimə aparmaq lazımdır. Zəhra yatdığı üçün özüm apara bilmirəm.

         - Gəlirəm. – deyib, zəngi söndürdüm. Telefonu çantama atıb Tavat xanıma yaxınlaşıb dedim:

         - Mən təcili evə getməliyəm. Bu günə olan bütün seansları ləğv et. Səninlə əlaqə saxlayacam. – deyib evə qayıtdım.

         Evə çatan kimi taksi sifariş edib, Mehdini qucaqlayıb birbaşa xəstəxanaya apardım. Xoşbəxtlikdən həkimlər yanığın o qədər də, ciddi olmadığını dedilər. Amma yenə də, bir neçə gün nəzarət altında qalmalı idi. Buna görə də, Tavat xanıma zəng edib, bir neçə gün işə gəlməyəcəyimi xəbər verdim. Oğluma özüm baxmaq istəyirdim. Beləcə onu nəzarətimdən yayındırmadım. Özüm qayğısına qalıb, yarasının tez zamanda sağalması üçün əlimdən gələni etdim. 

         Günlər sonra işə qayıdanda ürəyim rahat idi. Çünki artıq Mehdi sağalmışdı.

         Otağımın önündə, Lalə ilə qarşılaşdım. Tez qolumdakı saata baxdım. Elə bildim ki, gecikmişəm. Amma əksinə, on dəqiqə tez gəlmişdim. Lalə bunu hiss edib dedi:

          - Salam, Humay xanım, necəsiniz? Narahat olmayın, gecikməmisiniz. Mən bir az tez gəlmişəm.

          - Salam, Lalə xanım, yaxşıyam, siz necəsiniz? Elə yaxşı ki, vaxtında gəlmisiniz. Buyurun, keçin içəri.

          - Yox, hələ tezdir. Mən öz saatımda gələcəyəm, siz narahat olmayın.

          - Yox, Lalə xanım, onsuz da keçən seansdan sizə borcum var. Buyurun, keçin içəri.

          O an, ürəyimdə, həqiqətlərin açılacağı hissi daha da gücləndi. Hər ikimiz otağa daxil olduq. Mən bir neçə saniyə susub, onu gözdən keçirdim. Lalə həmişəki kimi sakit və soyuqqanlı halda qarşımda əyləşdi. Üzündə heç nəyi bəlli etməyən ifadə vardı, amma gözlərində həyəcan sezilirdi. Bir qədər gözlədim, sonra sözə başladım:

          - Buyurun, Lalə xanım. Gəlin, yarım qalmış söhbətimizi davam etdirək. Ən son dediniz ki, Rüstəm bəydən bir zəng gözləyirdiniz.

          - Bəli. Günorta, saat təxminən bir-iki arası olardı. Birdən telefonuma mesaj gəldi. Tez baxdım. Həmin oğlandan mesaj gəlmişdi…

          “Salam, Lalə xanım. Sizə səhvən göndərilən kitabın sahibiyəm. Rüstəm.”

          Ürəyində bir sıxıntı hiss etdim. Bir az gözləyib sonra cavab yazdım:

          “Salam. Hə, hə, tanıdım, elə sizdən xəbər gözləyirdim.”

          Mesajı göndərən kimi içimdə bir peşmanlıq yarandı. “Niyə belə yazdım axı?” – öz-özümə düşündüm. İndi elə bilər ki, mən onun zəngini, mesajını səbirsizliklə gözləmişəm… Öz-özümü tənbeh edirdim. Amma Rüstəm çox mədəni biri idi. Növbəti mesajını oxuyanda rahatladım.

          - Xahiş edirəm, məni bağışlayasınız. Gözünüzü     yolda qoymuşam. Bilirəm ki, kitabın səhv düşməsi sizi narahat edib. İstəsəniz, o kitab sizdə qala bilər.”

          Dərhal cavab verdim:

          “Yox, yox, nə danışırsınız, bu kitab kimə göndərilmişdisə, ona çatdırmaq daha doğru olar…”

          Rüstəm bəy israrla yazdı:

          “Lalə xanım, narahat olmayın, kitabı o insana yenidən göndərərəm, hətta yenə öz qeydimlə olar. Mən məsələni kitab evi ilə həll edərəm. Amma çox xahiş edirəm, o kitab sizdə qalsın. Görünür, qisməti siz imişsiniz.”

          Mesajı oxuyub bir anlıq durdum. “Nə deyim?” deyə düşündüm, çünki məsələ düşündüyümdən də qəliz idi. Sonra özümdə cəsarət tapıb yazdım:

          “Çox sağ olun. Amma bu kitabın  üstündə yazı var. Əslində deməyə utanıram… Sizin necə qəbul edəcəyinizi bilmirəm.”

          “Utanmayın. Necə var, elə də deyin. Hər halda sizi başa düşəcəyəm, buna əmin olun. Mən də azyaşlı biri deyiləm, yetkin insanam. Buyurun, açıq danışın, ürəyinizdən keçəni deyin.”

          Bir az ürkək yazdım:

         “Rüstəm bəy, mən ailəliyəm və qorxuram ki, yoldaşım kitabın içindəki yazını görər. Onsuz da kitaba olan marağımı qəbul etmir. Bir də bunu görsə, daha pis nəticələr ola bilər…”

          Bu mesajı yazanda barmaqlarım azca titrədi. Bu cür açıq danışmaq çətin olsa da, artıq məsələni gizlətmək mümkün deyildi.

         “Aydındır, Lalə xanım. Elə isə mənə ünvanınızı deyin, o kitabı sizə yenidən göndərim. Bu dəfə heç bir yazı olmadan. Sizdən də  xahiş edərdim ki, aldığınız yazılı nüsxəni geri qaytarasınız. Nə deyirsiniz? Razısınız?”

         “Çox gözəl, razıyam. Məni başa düşdüyünüz üçün təşəkkür edirəm.”

         “Buyurun, əsas odur ki, razı qalasınız. Amma bu dəfə mən  bir neçə söz demək istərdim. Sadəcə ehtiyat edirəm.”

         “Yox, buyurun, deyin.”

         “Yoldaşınızın sizin kitaba olan sevginizə qarışması məni həm təəccübləndirdi, həm də məyus etdi. Maraqlıdır, ali təhsiliniz varmı?”

         Utanaraq “Xeyir.” – deyib, əlavə etdim: “Mən də bunu öyrənəndə təəccüblənmişdim, çünki o, əvvəllər mənə tam əksini deyirdi.”

         “Bəs evlənməmişdən əvvəl niyə təhsil almamısınız? Bağışlayın ki, sizə belə şəxsi suallar verirəm. Sadəcə olaraq, mənim xanımların təhsilsiz olmasına qarşı xüsusi həssaslığım var. Mən ailəliyəm, bir qızım, bir oğlum var. Xüsusilə qızımla, bu barədə çox danışıram. Onun təhsil alması üçün hər şeyi edirəm.”

         “Siz nə yaxşı atasınız, belə. Allah ailənizi qorusun. Təəssüf ki, hər qız sizin qızınız kimi şanslı olmur. Mən də uşaqlıqdan oxumağa həvəsli idim. Dizayner olmaq istəyirdim. Amma atam… Eh, keçmişi xatırlamaq istəmirəm. Onsuz da çətin günlər keçirirəm.”

         “Üzr istəyirəm, sizi incitdim. Bəs sizdə bu kitabı oxumaq istəyi necə yarandı? Suallarım sizi bezdirmir ki? Məncə, bu kitabın sizə gəlməsi sıradan bir hadisə deyil. Bu təsadüfün arxasında bir xeyir var.”

         Bu mesaj məni uzun-uzadı düşündürdü, amma cavab verməkdən çəkindim. Ona görə də mesajı cavabsız qoydum.

         Səhər açılan kimi özümə dedim:

         “Bəlkə salam yazıb məsələni bitirim?” Nəhayət, salam yazıb ünvanımı göndərdim. Ardınca xahiş etdim ki, kitab günorta dördə qədər çatdırılsın. Cavab çox gecikmədi:

         “Salam. Narahat olmayın, saat 15:00-da kitab ünvanınızda olacaq!”

         Kitab vəd edildiyi vaxtda ünvanıma çatdı. Sevinc və həyəcan, qarışıq hislər içində idim. Kitabın sərin cildi, əllərimdə həyatıma toxunurmuş kimi bir duyğu yaratdı. Elə bil uzun zaman gözlədiyim an gəlmişdi. Hər zaman kitab oxuyarkən, hamı kimi mən də, ilk səhifəsindən oxumağa başlayırdım amma bu səfər fərqlilik etdim. Kitabda mövzular bölmə-bölmə olduğu üçün, ilk öncə özümə daha yaxın olan bir mövzudan oxumağa başladım. Oxuduqca daha çox marağım artır, hətta artıq oxuduqlarımı icra etmək istəyirdim.

         Bir gün axşam, Samir işdən gəldi. Süfrə açdım ki, oturaq yemək yeyək. Əslində mənim iştaham yox idi, yemək istəmirdim. Onunla aramı düzəltmək, ailəmdə mehribançılıq yaratmaq istəyinə görə mən də süfrə başında əyləşdim. Bir az söz açıb danışdım amma onun əlində telefon, başı ona qarışmışdı. Yenə də mən onu dilə gətirib qan-qaraçılıq yaratmaq istəmədim. Sakit, aram səslə ona işləmək istədiyimi, evdə çox darıxdığımı dedim. Birdən gözlərini telefondan ayırıb qəzəbli baxışlarla mənə baxdı.

          - Sən nə danışırsan? Ağzından çıxan sözü qulağın eşidir?

         - Ay Samir, burada nə var axı? Pis nə isə demədim axı? Həm də maddi sənə dəstək olmuş olaram.

         - Lazım deyil. Sənin mənə dəstəyin, başına dəysin. Sən deyəsən azadlıq istəyirsən! Amma bil ki nə qədər ki mən sağam, sən onu görməyəcəksən! – dedi və yumruğunu masaya vurub, süfrədən qalxıb, qapıya doğru getdi.

         Mən özümü saxlaya bilmədim. Bu günə kimi içimdə yığılıb qalmış qəzəbimi qışqıraraq içimdən çıxarıb dedim.

         - Axı, mən sənə nə etmişəm? Niyə mənə qarşı belə rəftar edirsən? Niyə də niyə?

         Amma o heç arxaya belə baxmadan qapını çırpıb getdi. Üzərindən iyirmi dəqiqə keçmişdi. Birdən qapı qəfil açıldı və Samir içəri daxil olaraq birbaşa otağımıza yönəldi. O, səssizcə paltarlarını dəyişib yenidən evdən çıxdı. Bu ani hərəkəti əvvəlcə mənim üçün anlaşılmaz idi. Lakin tezliklə xatırladım ki, sabah tezdən o, İsmayıllıda yaxın qohumunun toyuna gedəcəkdi.

         Bu xəbəri ilk dəfə eşidəndə çox sevinmişdim, çünki onun məni də özü ilə aparacağını düşünmüşdüm. Amma görünür, bu ehtimal onun ağlından belə keçməmişdi. Mən isə heç bir irad bildirmədən, onun istədiyi paltarları ütüləyib səliqə ilə bir kənarda hazırlamışdım.

         Samir adətən kimlə görüşdüyünü, hara getdiyini mənə deməzdi. Bu, aramızda çoxdan formalaşmış bir məsafə idi. Amma bu dəfə vəziyyət başqa idi. Dəvətnamə qohumların evinə göndərilmişdi. Mən də beləliklə xəbər tutmuşdum. Üstəlik, həm qohumu, həm də yaxın dostu Elçinlə telefonla danışanda eşitdim ki, o da Samirlə gedəcək. Elçin, müğənni olduğu üçün tez-tez toylara dəvət olunurdu. Bu dəfə həm müğənni, həm də qohum kimi dəvət almışdı.

 

***

         Samir və Elçin axşamüstü İsmayıllının, Lahıc kəndinə çatdılar. Toy artıq başlamışdı. Hər yerdə gülüş səsləri, musiqi, qonaqların şənlik içində danışığı eşidilirdi. Onlar sakitcə özlərinə ayrılmış masaya əyləşdilər. Elçin, hər zamankı kimi, insanlarla ünsiyyət qurmağa başladı, amma Samir başqa bir aləmdə idi. Bir müddət yeyib içdikdən sonra, baxışları birdən bəy-gəlin tərəfə yönəldi. Gəlinin bəyə sevgi dolu baxışları, bəyin isə ona diqqətlə yanaşması Samiri tərpətdi. O, gözlərini uzaq bir nöqtəyə zilləyərək pıçıltı ilə dedi:

         - Bir zamanlar mən də belə xoşbəxt idim… İndi isə hər şey bitib.

         Elçin, onun sözlərini eşidib duruxdu. Dostunun belə vəziyyətdə olduğunu görmək, ona qəribə gəldi. Sakitcə soruşdu:

          - Samir, nə olub? Nə deyirsən belə?

          Samir spirtli içkinin təsiri altında idi. Onun səsindəki qırılma, baxışlarındakı tənhalıq, hər şeyi açıqca deyirdi. Bir anlıq gülümsəməyə çalışdı, amma dərhal susub içkisinə davam etdi. Gecə irəlilədikcə, Samir daha da çox içirdi. Məclisin sonunda Elçin, onun qoluna girib maşına apardı.

          - Bu vəziyyətdə maşını sən sürə bilməzsən. – Elçin dedi. – Mən idarə edim.

          Samir əlini sükanın üstünə qoyub sakitcə dedi:

         - Yox, bu yolu mən özüm getməliyəm.

          Yolda hər şey sakit idi. Maşın gecənin qaranlığında süzüb gedirdi. Amma bu sakitlik uzun çəkmədi. Samir bir anda sükutu pozdu:

          - Bilirsən, biz bir-birimizi çox sevirdik. Daha doğrusu, mən onu çox sevirdim. Amma bu sevginin yalnız mənim tərəfimdən olduğunu anlamaq uzun çəkmədi.

          Elçin çaşqın halda soruşdu:

         - Kimdən danışırsan? Lalə bacı?

          Samir başını yelləyib dedi:

         - Yox. Lalədən əvvəl, bir qız var idi. Onu o qədər sevirdim ki, hər şeyə razı idim. Amma o məni yox, təhsilini seçdi.

         - Necə yəni? Axı sən heç vaxt bir qadının təhsilinə mane olmazdın…

         - Mən ona mane olmadım. Əksinə, dəstək oldum. Dərslərində kömək edirdim, imtahanlara aparırdım. Ali məktəbə qəbul oldu. Həm burada, həm də Türkiyədə oxumaq şansı qazandı. Birini seçməli idi. Baxmayaraq ki, mən burada oxumağını istəyirdim amma o, Türkiyədə təhsil almağı seçdi. Mən isə anamın xəstəliyi və işim səbəbindən çıxıb gedə bilmədim. O da dedi ki, təhsil sevgidən daha önəmlidir və getdi.

          Elçin bir anlıq susdu, sonra soruşdu:

        - Bəs Lalə bacı?

          Samir dərindən nəfəs aldı:

          - Lalə, başqa cür idi. Həyatıma elə bir zamanda gəldi ki, mən artıq heç nəyə ümid etmirdim. O, mənə yenidən yaşamağa səbəb verdi. Amma onun kitablara, təhsilə olan sevgisini gördükcə özümü itirdim. Qorxdum ki, o da məni tərk edər. Bu qorxu məni dəyişdi. Laləyə qarşı səbəbsiz yerə əsəbiləşir, onu incitməkdən özümü saxlaya bilmirdim. Belə-belə bir-birimizə olan hörməti itirdik.

          Elçin əli ilə işarə edib qabaqda saxlamasını xahiş etdi. Gecə, qonaq qalacağı evə çatmışdı. Samirin üzündəki ağır ifadəyə baxıb dedi:

          - Samir, bu gecə belə maşın sürmə. Gəl mənimlə qal. Sabah ayıq başla yoluna davam edərsən.

          Samir başını tərpədib dedi:

          - Yox, yaxşıyam. Narahat olma.

          - Amma evə çatan kimi mənə xəbər et, qardaş. Nigaran qalmaq istəmirəm.

          Samir sakitcə başını yellədi, amma baxışları hələ də uzaqlarda, keçmişin ağrılarında idi.

 

(Sabah sizlərə 4-cü hissə tədim ediləcək)

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)

 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının və “Ulduz” jurnalının birlikdə həyata keçirdikləri “Biri ikisində” layihəsində bu gün sizlərə BDU-nun Filologiya fakültəsinin III kurs tələbəsi Emin Hüseynovun qəzəlləri təqdim edilir.

Layihə ən yaxşı ədəbi nümunələrin təbliğinə hesablanıbdır.

Xoş mütaliələr.

                  

 

 

 ***

 

Sanma Məcnundan füzun aşiqdə istedad olar,

Olsa-olsa, təkcə o, məndən sonra icad olar!

 

Gəl, nigarım, intizar bitsin, səadət başlasın,

Getməyinlə qəlb evim viran qalar, bərbad olar.

 

Mərhəmət etməz mənə, baxmaz nəvaziş xətrinə,

Gözlərin zalım olanda qaşların cəllad olar.

 

Can tapar Canana gər, qurban olarsa canımız,

Kuyi-yarə üz tutarsa, ruhumuz azad olar.

 

Hərdəm, ey gül, bir danış, bir din mənimlə, bəlkə, bu

Qəm çəkən könlüm bir anlıq rəftarından şad olar.

 

İlbəil həsrət yıxan, hicran sıxan qəlbimdəsən,

Boş yerə, ey gül, deyil ki nəğməmiz fəryad olar.

 

Sinəmizdə gör neçə dağ var məlamət zirvəli,

Çarəsi nə tișə, nə tişə vuran Fərhad olar.

 

Biz kimik ki Adəmi şeytan əgər aldatdısa,

Bizləri hər fitnədə barmağına dünya dolar.

 

Biz səadətdən keçib qəm olsa, sadiq qalmışıq,

Bu vəfanın qarşısında, tək sədaqət ad olar.

 

Yaz yarat, Aqil, özündən sonra bir iz qoy çalış,

Olmasan sən bir zaman, bəlkəm, bir adın yad olar!

 

***

 

Gözlərindən danışan vaxtı gözümdən su düşər,

Qəlbimə vəslin ümidilə doğan arzu düşər.

 

Elə ah çəkmək ilə fikrimiz ifadə olar,

Harda həsrətdən əgər bir balaca mövzu düşər.

 

Ruhumun əlləri tel-tel dolaşar saçlarını,

Bu qaranlıqda mənim qəlbimə bir qorxu düşər.

 

Ayrılıqdan sonra fikrim şəhəri-dərdə köçüb,

Neçə qəm, qüssə, kədər qəlb evinə qonşu düşər.

 

Bir qatar durna xəyal göylərinə yarın adın

Həkk edib yollara yar xətrinə biryollu düşər.

 

"Daş ürək" daşlaşan ifadədədir, gəl daş tərəfi

Qırılıb bəxtinə, Aqil, düşən olsa, bu düşər.

 

***

 

Var məsəl: şəm başına pərvanə dönməz boş yerə,

Eşqdə səhra ara, divanə dönməz boş yerə.

 

Olmasa xali-xətin, zülfi-siyahın, dilbəra,

Məskəni-mürği-könül zindanə dönməz boş yerə.

 

Dəmbədəm həsrət yükü ağır gələr, aşiq ara,

Yoxsa qəddi-xəmlik nişanə dönməz boş yerə.

 

Küfrü iman birdir, zahid, küfrə düşmə, sabir ol,

Küfrü-zülfün həlqəsi imanə dönməz boş yerə.

 

Navəki-müjganın eylər, ey pəri, bağrım hədəf,

Dağlı sinəm lalə açmaz, qanə dönməz boş yerə.

 

Əhd-peyman bağladın, Aqil, vəfasız yar ilən,

Olsa yar əhli-vəfa, peymanə dönməz boş yerə.

 

***

 

Sakitcə uzaqlaşdım həyatın kədərindən,

Addımlayaraq çıxdım axır qəm şəhərindən.

 

Keçdim, ya da köçdüm bu ömürdən bilə bilməm,

Bir səs eşidəndən sora şəhrin Xəzərindən.

 

Bir cüt də sirişki götürüb gözlərə getdim

Sevda deyilən bir əzabın həndəvərindən.

 

Arsızca külək yarə tərəf nəğmə apardı,

Həsrət dodağından qopan hicranlı yerindən.

 

Allah günahımdan keçə, amma elə bil ki,

Qəm-qüssə çox olmuş mənə bir pay qədərindən.

 

Allah nəzər etdiklərin, Aqil, dəxi gördün,

Bir an da cüda düşməyəsən Haqq nəzərindən.

 

***

 

Sübhün şəfəqləri bizə bir ayrı hal verir,

Vəsli-nigarə yetməyə bir ehtimal verir.

 

Ey gül, gözündə parlayır eşqim, məhəbbətim,

Sanki xəzinə üstünə gün cah-cəlal verir.

 

"Bir gün qovuşmağın neçə sübh ayrılıq demək?"

Gəl həsrətin da həlli çətin bir misal verir.

 

"Ay misli hər gecə doğulub batmağın nədir?" –

Könlüm xəyalına yenə hər sübh sual verir.

 

Bir vaxtı Qeysi çəkdilər üşşaq üçün misal,

Gördükdə eșqimi məni Məcnun misal verir.

 

Qəlbimdə arzular dönə bilmir reallığa,

Nə vəslinin ümidi, nə həsrət macal verir.

 

Xəllaqi-xəlayiq bu vəfasız gözəllərə,

Aqil, nə təravətdə gözəlik, camal verir…

 

***

 

Səhralara Məcnun necə gəldi, necə döndü?

Gülzari-məhəbbət gözümüzdə heçə döndü.

 

Məcnunluğunun sirrini axtarmadı Məcnun,

Leylasını axtardı, dolaşdı küçə, döndü.

 

Məcnun kimi yarın adını kəsb elədim tək,

Zülfü mənə alt-alta yazılmış üçə döndü.

 

Gəl sevginin ən safını mən Sufi bilirdim,

Sənsiz bu təvaflarda başım, sadəcə, döndü.

 

Aqil, əbədiyyət bizə cism içrə haramdır,

Ruh karvanı aləmləri keçdi, köçə döndü.

 

***

 

Kəlmeyi-şəhadəti duyarsa qəlbdə gər biri,

Odur bu qarə dünyanın içində bəxtəvər biri.

 

O nur camal görməyə gözüm ayırdı yolların,

Çıxar göyə gecə biri, çıxar göyə səhər biri,

 

Gözündə eşqin atəşi yanarmı, sanma əsla ki,

Ürəkdə eșqi olmayan, könüldə bixəbər biri.

 

Var idimi vəfalısı? Var idi iddialısı?

Bu yolda sən qədər biri, bu yolda mən qədər biri.

 

Səadət hissi fanidir, qəmimdir əsli yoldaşım,

Həyat sürübmü şadiman ömür boyu məgər biri?

 

Mələklərin siyahısında hər kəsin günahı var,

Sevinc yazanı ayrıdır, yazır qəmu-kədər biri.

 

Ümidlər öldü, xatirən xəyallarımda canlanır,

Sonuncu bir nəfəstəki əzizdir, ey gül, hər biri.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)

 

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

 

1972 ci il. Amerika - Vyetnam müharibəsi.

Amerika təyyarəsi Vyetnamda bir dəstə uşağın sığındığı bir məbədə 4 napalm (yandırıcı bomba) bombası atır. Məbəd od tutur və sağ qalan uşaqlar alovlar içərisində qışqıra-qışqıra qaçmağa başlayırlar. Bu vaxt amerikalı fotomüxbir Nik Ut orada idi və sonralar ona “Pulitser Mükafatı”nı (ədəbiyyat və incəsənət sahəsində ən yüksək mükafat) gətirən məşhur həmin bu fotonu çəkir. Çox keçmədi ki, bu foto (həm də bu fotodakı paltarı yanan qaçan çılpaq balaca qız) Vyetnam Müharibəsinin simvoluna çevrilir. Bu foto həm də Amerikanı dünya ictimaiyyəti qarşısında “məhkum edirdi”.

 

Bu hadisədən 10 il sonra, 1982-ci ildə hollandiyalı bir jurnalist həmin o qızı axtarmağı qərara alır. Və uzun axtarışlardan sonra o qızı tapır. Bu qızın adı Kim Fuk idi. O, bütün bədəni yandığı üçün Sayqonda 14 ay xəstəxanada yatmış, yanan yerlərin yarısından çoxunda üçüncü dərəcəli yanıq olduğu üçün həkimlər ondan demək olar ki, ümidlərini üzmüşdülər. Kim Fuk dözülməz ağrılar çəkir, hətta bəzən bu ağrılardan huşunu itirirdi. Onun sol əli sümüyünə kimi yanmışdı.

 İllər sonra Kim Fuk Kanadaya köçür. O vaxt onun 34 yaşı var idi. Üstəlik o, Kanadaya tək yox, həyat yoldaşı və oğlu ilə köçür. Astma və şəkərdən əziyyət çəkir, tez- tez miqren sancıları keçirirdi. Hələ də bədənində sağalmamış yaralar var idi.

1996-cı ildə Vaşinqtonda Vyetnam Müharibəsinin xatirəsinə bir mərasim keçirilirdi. Bu mərasimə Kim Fuku da dəvət edirlər. Çıxışlardan sonra nəhayət, söz Kim Fuka çatır. Çıxışının sonunda o: "Əgər o bombaları atan pilotla üz-üzə gəlsə idim, yəqin ki, ona “Artıq keçmişi dəyişdirə bilmərik” deyərdim. Və sonra da əlavə edərdim: " Keçmişi dəyişdirə bilmərik, ancaq gələcəyi dəyişdirə bilərik. Həm də sülhə xidmət etmək üçün..."

Mərasimin sonunda Kim Fuk zaldan çıxmaq istəyərkən, kimsə ona bir kağız verir və əli ilə kağızı göndərən adamı göstərir. Kim Fuk istər- istəməz kağızı göndərən adama baxır. Onun əli-ayağı titrəyirdi və dəhşətli baxışlarla Kim Fuka baxırdı. Kim Fuk əlindəki kağızı oxuyur. Kağızda: “Kim! O pilot mənəm!” sözləri yazılmışdı.

Bəli, o, 8 iyun 1972-ci ildə Vyetnamdakı məbədə napalm bombası atan təyyarənin pilotu Con Plammer idi. Müharibədən sonra uzun illər özünə gələ bilməmiş və həmin o balaca qızın fotosunu cibində gəzdirmişdi. Kim bir anlıq duruxub qalaraq, pilota baxır və sonra qollarını açaraq ona doğru qaçır...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

 

 “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının media dəstəyi ilə Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun  Bakı Şəhəri Üzrə Təhsil İdarəsi ilə birgə keçirdiyi “Bir direktor, bir şagird” adlı layihəsinin məqsədi nümunəvi məktəblərimizi, istedadlı şagirdlərimizi üzə çıxarmaq, onların ədəbiyyata olan marağına diqqət yönəltməkdir.

Hazırda təqdimatda 26 nömrəli tam orta məktəbdir.

 

DİREKTOR:

Yaqut Paşa qızı Məmmədova 04.02.1963-cü il tarixdə Qubadlı rayonunda anadan olmuşdur. 1981-1986-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Pedoqoji Universitetinin “Bədii qrafika” fakültəsini fərqlənmə ilə bitirmişdir. 1991-1992-ci ildə fizika fənni üzrə Müəllimlərin Təkmilləşdirmə İnstitutunda illik kurs bitirmişdir.

1988-ci ildə Xəzər rayonu 125 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbində müəllim fəaliyyətinə başlamışdır. Qısa zamanda həmin məktəbdə təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini vəzifəsində çalışmışdır.

1996-2006-cı illərdə Xəzər rayon Təhsil şöbəsində inspektor vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir.

2006-2019-cu illərdə Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsində dövlət qulluqçusu, Ümumi  təhsil sektorunda məsləhətçi vəzifəsində çalışmışdır.

BŞTİ-də çalışdığı müddətdə idarəetmə səriştəsi və bacarığı yüksək olduğuna görə  məktəblərdə idarəetmənin tənzimlənməsi məqsədilə 80, 65, 282, 279, 245, 126, 30,152, 150, 214, 136, 218,162, 219, 26 nömrəli tam orta məktəblərdə və 20№-li məktəb-liseydə direktor vəzifəsini icra etmişdir.

Yaqut Məmmədova 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikası təhsil nazirinin 15 mart tarixli əmri ilə “Azərbaycan Respublikası qabaqcıl təhsil işçisi” döş nişanına, 2015-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 02 oktyabr tarixli sərəncamı ilə “Tərəqqi” medalına layiq görülmüşdür.

2018-ci ildə Azərbaycan müəllimlərinin XV Qurultayında, 2023-cü ildə isə XVI Qurultayına nümayəndə seçilmişdir.

Hazırda Bakı şəhəri İ.Tağıyev adına 26№-li tam orta məktəbdə direktor vəzifəsində çalışır.

 

ŞAGİRD:

Ayan Əliyeva Bakı Şəhəri, İftixar Tağıyev adına 26 nömrəli tam orta məktəbin XI sinifində təhsil alır.

IX və XI sinif buraxılış imtahanlarında yüksək nəticə əldə edib. 2025-ci ildə "Ən yaxşı təqdimat" müsabiqəsində III, 2026-cı ildə I yerin qalibi olub.

 

ESSE:

Heydər Əliyev və Azərbaycan mədəniyyəti

“Şübhəsiz ki, insanlara şeir qədər, ədəbiyyat qədər güclü təsir edən, yəni insanların mənəviyyatına, əxlaqına, tərbiyəsinə, fikirlərinin formalaşmasına bu qədər güclü təsir göstərən başqa bir vasitə yoxdur” fikrinin müəllifi, əbədiyaşar lider Heydər Əliyev Azərbaycan mədəniyyətinin vurğunu idi. Onun istər “Azərbaycan” şeirini səsləndirərkən, istər “Tut ağacı” mahnısını dinləyərkən kövrəldiyi anlar bunun ən böyük təzahürü idi.

Hələ Azərbaycana birinci rəhbərliyi dövründə, 1972-ci ildə, Ulu Öndərin təşəbbüsü ilə Aşıq Ələsgərin 150 illik yubileyinin keçirilməsi Qərbi Azərbaycan mədəni irsinin məhz Azərbaycana məxsus olduğunu sübut edirdi.

Ümumilli lider tariximizin müəyyən mərhələlərinin kinoda əks olunmasını əhəmiyyətli hesab etdiyindən, “Nəsimi”, “Babək”, “Bir cənub şəhərində” və s. filmlərin sovet senzurasından keçməsində böyük rol oynamışdır.

1969-1982-ci illərdə tarixi yaddaşımızın bərpası üçün önəmli addımlar atılmış, elm xadimləri və sənətkarlarımızın xatirəsinin əbədiləşdirilməsi üçün onların abidələri ucaldılmış,ev muzeyləri yaradılmışdır.

1982-ci ildə repressiya qurbanı Hüseyn Cavidin nəşinin Sibirdən doğma Naxçıvan torpağına gətirilib dəfn olunması məhz Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə olmuşdur.

Müstəqil Azərbaycana rəhbərliyi dövründə də Ulu Öndər sənət və elm xadimlərinə qayğısını əsirgəməmişdi. Onlarla görüşlərdə yaxın dost kimi davranar, fəaliyyətlərini yüksək qiymətləndirərdi. Təsadüfi deyil ki, 24 bəstəkar və musiqişünasa dövlət təqaüdü verilmiş, şairlərdən Xəlil Rza Ulutürk, Məmməd Araz, Bəxtiyar Vahabzadə və b. “İstiqlal ordeni” ilə təltif olunmuşlar.

Bu dövrdə Füzulinin 500 illiik yubileyi , Müslüm Moqamayev, Yusif Məmmədəliyev, Sara Aşurbəyli, Bəxtiyar Vahabzadə və b. yubileyləri qeyd olunmuşdur.

1997-ci ildə “Mədəniyyət haqqında” qanun qəbul edilmişdir.

1998-ci ildə isə Dədə Qorqud dastanını Azərbaycanın ana kitabı hesab edən Ulu Öndər  dastanın 1300 illiyinin təntənəli şəkildə qeyd edilməsinə sərəncam vermiş və bu 2000-ci ildə həyata keçirilmişdir.

Bütün bunlardan görürük ki, Heydər Əliyev müstəqil Azərbaycan tablosunu parlaq boyalarla restavrasiya edən rəssam, hakimiyyətə gəldiyi xaotik dövrdə, xaosdan harmoniya yaradan bəstəkar, hətta gələcək qələbəmizin polad özülünü qoyan memar idi.

Bu gün biz-Azərbaycan gəncləri Əbədiyaşar liderin “yüksək mədəniyyətə malik olan xalq həmişə yaşayacaq, həmişə inkişaf edəcəkdir”ideyasını devizimizə çevirməli və Ulu Öndərin istəklərinə uyğun olaraq dünyanın hər yerində Vətənimizin yüksək mədəniyyətinin, zəngin tarixinin təbliğatçısı olmalıyıq.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)

 

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Mədəniyyətimizin ən fəal təbliğatçılarından birinə çevrilmiş “Ədibin Evi” Ədəbiyyata Dəstək Fondu əlbəttə ki, tək ədəbiyyat sferasındakı fəaliyyətlə kifayətlənmir, daha geniş arealda yorulmadan tədbirlər keçirir, mədəniyyət kəlməsinin qulaqlarda daim səslənməsinin qeydinə qalır.

 

Əlbəttə ki, mədəniyyətin iki qolundan biri olan ədəbiyyat digər qolun – incəsənətin də az qala hər bir növündə təmsil olunur. Məsələn, mahnı janrını götürək. Şeir olmasa mahnı olarmı?

Bu günlərdə “Ədibin Evi” İçərişəhər Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu və Azərbaycan Milli Konservatoriyası ilə birlikdə İçərişəhərdə möhtəşəm bir layihə hazırlayır.

“Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Konsepsiyasının məqsədlərinə uyğun olaraq mədəniyyətin hər kəsə əlçatan olmasını təmin etmək məqsədilə yay ərzində qala divarları önündə Azərbaycan milli musiqisindən ibarət yay konsertləri təşkil ediləcək. Bu konsertlər AsanTV vasitəsilə həm də virtual olaraq dünyaya nümayiş olunacaq.

Gözəl düşünülüb. Yüzillərin sınağından keçmiş bir məkanda yüzillərin sınağından keçmiş milli musiqimiz səslənir...

Və bu musiqi sərhədləri aşır, dünyaya bir xalqın necə ecazkar sənət nümunələrinə malik olmasını isbatlayır.

 

Qeyd: Birinci buraxılışı buradan izləyə bilərsiniz:

https://www.youtube.com/watch?v=bTv9eubZOQM 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)

 

 

Aynur İsmayılova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Oxucularımızın yaradıcılığı rubrikasında sizlərə yenidən Gültac Əliyevanın şeirlərini təqdim edirəm. Bu dəfə 2 şeirini -

 

 

GÜLTAC ƏLİYEVA

 

“ŞEİR ƏZABI”

 

Şeirlərim doğulur,

Mən isə boğuluram.

Boğuluram misranın,

Sətirin arasında.

Boğuluram təkririn,

Rədifin arasında.

Mən şeir doğan ana,

Şeir mənim övladım.

Bətnimdə yox — sinəmdə

Böyüyür addım-addım.

İçimdə şeir adlı

Çox ağır bir dərd yatır.

Şeirim doğulanda,

Dərdi başımdan atır...

Demək, mən yanılmışam,

Yox, mən daha rahatam.

Əgər doğulsa şeirim,

Mən yeni şeiriyyatam...

 

 

ANA SEVGİSİ

 

Gecəmin, gündüzümün dərmanı ancaq anadır,

Mənə məlhəm olan əntiqə qadın — can anadır.

Anama gözəlliyi badi-səmadan verilib,

Mərhəmət, əqlü-zəka, abır-həyadan verilib.

Nazlı, qəmzəli baxış, həm də ziyadan verilib,

Verilib də, verilib — Allah-Təaladan verilib.

Anam hərdən üzülür, qaş qaralır, göz süzülür,

Qəlbim tüğyan qoparan fırtınalarla əzilir.

Fırtına qoparma gəl ürəyimdə, dəniz qadın,

Ümmanlardan da dərindir sonsuz məhəbbətin, qadın.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)

 

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

 

1964-cü ildə ekranlaşdırılan “Ulduz” filmi, rejissor Ağarza Quliyev tərəfindən çəkilmiş və Azərbaycan kino tarixində komediya janrının ən yaddaqalan, ən doğma ekran əsərlərindən birinə çevrilmişdir.

 

Amma “Ulduz” sadəcə güldürən film deyil. Bu ekran əsəri kənd həyatının içində gizlənən insan xarakterlərini, məhəbbəti, paxıllığı, intriqanı və bir qədər də bizim dəyişməyən xasiyyətlərimizi yumorun dili ilə göstərən həyat güzgüsüdür.

Filmə baxanda bir həqiqəti anlayırsan:

İnsan dəyişsə də, insan xisləti çox dəyişmir.

 

Filmdə nədən söhbət gedir?

Hadisələr kənd mühitində baş verir. Əsas qəhrəman Ulduz saf, zəhmətkeş və dürüst bir gəncdir. Amma onun sadəliyi bəzilərinin xoşuna gəlmir. Kənddə münasibətlər, qısqanclıqlar, dedi-qodular, sevgi məsələləri və şəxsi maraqlar bir-birinə qarışır.

Bir tərəfdə səmimiyyət var,

digər tərəfdə özünü ağıllı sayanlar,

bir tərəfdə sevgi var,

digər tərəfdə mənafeyə hesablanan münasibətlər.

Və bütün bunlar filmdə yumorla təqdim olunsa da, əslində cəmiyyətin iç üzünü göstərir.

“Ulduz”u maraqlı edən məqam da budur:

sən gülürsən, amma bir yerdə anlayırsan ki, film əslində tanıdığın insanlardan danışır.

 

Ulduz — sadəliyin gücü

Ulduz obrazı klassik qəhrəman deyil. O, nə varlıdır, nə hiyləgər, nə də özünü hamıdan üstün sayır.

Onun ən böyük gücü dürüstlüyüdür.

Məhz buna görə film boyu bəzən saf görünür, bəzən aldanır, bəzən də başqalarının oyunlarının içinə düşür. Amma bir xüsusiyyəti dəyişmir — insanlığını itirmir.

Film burada incə bir fikir deyir:

Bəzən saf olmaq zəiflik deyil, əksinə ən böyük gücdür.

 

Gülüşün arxasındakı sosial tənqid

“Ulduz” sırf komediya olsaydı, bu qədər sevilməzdi.

Rejissor Ağarza Quliyev kənd həyatını romantik nağıl kimi göstərmir. O, insanların kiçik hesablarını, bir-birinə paxıllığını, söz gəzdirməyi, özünü başqasından üstün görmək istəyini də göstərir.

Filmdəki bir çox komik səhnənin altında əslində tanış həqiqətlər yatır:

Birinin uğurunu həzm edə bilməyənlər,

başqasının xoşbəxtliyinə kölgə salmağa çalışanlar,

öz marağı üçün münasibət quranlar…

Yəni “Ulduz” bizi güldürə-güldürə düşündürür.

 

Filmin bu qədər yadda qalmasının səbəbi

Bu film bu gün də köhnəlmir. Çünki oradakı xarakterlər dəyişməyib.

Kənd dəyişib.

Zaman dəyişib.

İnsanların geyimi dəyişib.

Amma paxıllıq da var, saf adam da var, hiyləgər də var, sevgisini qorumağa çalışan da.

Elə buna görə “Ulduz” hər baxışda yenidən doğma görünür.

 

Bir kənd komediyasından daha artığı

Bu ekran əsəri sadəcə gülmək üçün çəkilməyib. O, insanı özünə baxmağa məcbur edir.

Filmi izləyəndə bəzən hansısa obrazda qonşunu görürsən.

Bəzən bir qohumu.

Bəzən isə özünü.

 

Yekun

Bəzi filmlər vaxt keçdikcə köhnəlir.

Bəzi filmlər isə zaman keçdikcə daha yaxşı başa düşülür.

“Ulduz” həmin filmlərdəndir.

Çünki bu film bizə sadə bir həqiqəti xatırladır:

İnsanlar arasında ən parlaq “ulduz” hiyləgər olan yox, dürüst qala biləndir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

1937-ciilinmartayındaənyüksəknöqtəsinə çatanStalinrepressiyası SalmanMümtazdandayankeçməyib. Buna səbəb kimi Hüseyn Cavid, Seyid Hüseyn və Atababa Musaxanlı ilə yanaşı "Bakinski raboçi" qəzetində buraxdıqları "ideoloji səhvləri" göstərilib. Eyni ilin 10 iyun tarixində Salman Mümtaz Azərbaycan Yazıçılar Birliyindən azad edilib…

 

1937-ci il 10 – 12 iyun tarixlərinddə Salman Mümtaz (Əsgərov) "xalq düşməni" adlandırılıb. İyun ayının 19-da Salman Mümtazı burjua milliyətçisi və pantürkist mövqeli şəxs kimi tutduğu vəzifələrdən azad ediblər. 8 oktyabr 1937-ci il tarixində, axşam saat 11-də Bakıdakı evində – Buynakski küçəsi № 25 ünvanında (indiki – Şeyx Şamil küçəsi) siyasi dustaq kimi həbs olunub. 

Bir həftə sonra Mümtaz Azərbaycan SSR Cinayət Məcəlləsinin 69, 70, 72, 73 maddələri ilə təqsirli bilinərək ittiham olunub. Salman Mümtaza Sinman, Qalstyan, Avanesyan və Borşşev tərəfindən üç aylıq dəhşətli işgəncələr verilib.

O, 24 fevral 1938-ci il tarixində Sol-İletsk həbsxanasına, daha sonra isə Oryol şəhərinə cəza çəkmək üçün göndərilib

Mənbələrə görə, 21 dekabr 1941-ci il tarixində həbsxanada vəfat etdiyini göstəriblər. Mümtazın ailə üzvlərinə təqdim edilən ölümü ilə əlaqədar arayışda Salman Mümtazın Oryol şəhərində beyin qanaxması səbəbi ilə vəfat etdiyi göstərilib.

Mümtazın ölümü isə bu cür olub. 1941-ci ilin iyun ayında Böyük Vətən Müharibəsi başlanıb. Daha sonra Lavrenti Beriya və İosif Stalinin ortaq razılığı əsasında Mərkəzi Rusiya ərazisindəki siyasi dustaqlar saxlanılan şəhərləri, o cümlədən Oryolu almanlar ələ keçirməzdən öncə, şəhərdəki bütün siyasi məhbusların güllənməsi qərara alınıb. Dustaqların hamısına özləri üçün məzarlar qazdırılıb və onlar güllələndikdən sonra bu məzarlarda dəfn ediliblər.

Rusdilli mənbələrdə bu güllələnmə tarixi 6 sentyabr 1941-ci il kimi göstərilib. Salman Mümtaza ancaq İosif Stalinin ölümündən və Nikita Xruşşovun hakimiyyətə gəlişindən sonra bəraət verilə bilinib. 16 noyabr 1956-cı il tarixində SSRİ Ali Məhkəməsi tərəfindən onun haqqında yazılan ittihamnamə ləğv edilib.

SSRİ Ali Məhkəməsinin qərarına əsasən 17 noyabr 1956-cı il tarixində Salman Mümtaza bəraət verilib. Mümtazın ölüm xəbəri ilə bağlı məlumatı isə onun ailəsi 4 mart 1957-ci il tarixində alıb…

Belə bir faciəvi sonluq yaşayıb böyük ədəbiyyatşünasımız Salman Mümtaz.

İndi də qısaca tərcümeyi-halına nəzər yetirək.

O, 20 may 1884-cü ildə Nuxanın (indiki Azərbaycanın Şəki şəhəri) Gəncəli məhəlləsində anadan olub. Uşaqlıq illərindən Salman Mümtaz elmə böyük maraq göstərib; fars və ərəb dillərini mükəmməl bilib. O, Aşqabadda təhsil almış, fars və ərəb dillərini də orada öyrənib. Bu Burada Mirzə Əsədulla adlı müəllimdən fars və ərəbcə yanaşı urdu dili də mənimsəyib.

 1893-cü ildə 9 yaşlı Salmanın Aşqabadda Mirzə Ələkbər Sabir ilə görüşü olub. Bu görüşlə Mümtazda ədəbiyyata həvəs yaranıb. 3 ay molla yanında dərs keçən Salman 22 yaşınadək gecə-gündüz öz üzərində ciddi çalışır, fars, ərəb, rus, urdu dillərinə yiyələnib, hafizəsi ilə Şərq ədəbiyyatının incilərini mənimsəyib. Salmanın qüvvətli zəkası olduğu üçün, o, bir çox şeirləri əzbərləyib.

 İslam xalqlarının dillərini bilməsi onda Şərq ədəbiyyatına qarşı maraq yaradıb. Türk ədəbi tənqidçisi Yavuz Akpınarın sözlərinə görə 1908-1909-cu illərdə Tiflisdə "Molla Nəsrəddin jurnalı" çıxdıqdan sonra Salman Mümtaz da bu satirik jurnalın yazıçıları arasında yer alıb. Eyni zamanda klassik tərzdə şeirlər də yazıb. Aşqabadda dostları ilə birlikdə ədəbi məclis qurub.

 1908-1909-cu illərdə Mümtaz sonradan başda "Molla Nəsrəddin jurnalı" olmaqla, həmçinin Azərbaycan mətbuatının digər orqanlarında dərc edilən satirik şeirləri və məqalələri ilə oxucuların diqqətini çəkib. Yavuz Akpınarın yazdığına görə, "Mümtaz əsərlərində oxucuya öz ölkəsinə və millətinə sevgisini bildirir, ictimai həyatdakı çatışmazlıqları nümayiş və ifşa edib".

1913-cü ildə Tiflisdə ilk kitabı "Seyid Əhməd Hatif İsfahaninin tərcibəndi və tərcümeyi-halı" əsərini Mirzə Cəlil Məmmədquluzadəin "Qeyrət" mətbəəsində nəşr etdirib. 3 ay Tiflisdə qalan Salman Əsgərzadə ədəbiyyat, tarix və incəsənəti dərindən bilən Abbas Səhhət ilə tanış olub, 2 il öncə dünyasını dəyişən Mirzə Ələkbər Sabirin "Hophopnamə" kitabını nəşr etdirməsində ona önəmli yardım göstərib.

Tiflisdə Mirzə Cəlil ilə dostlaşan Mümtaz "Molla Nəsrəddin" jurnalını hərtərəfli maliyyələşdirib.  Salman Mümtaz 1918-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Bakıya qayıdaraq "Azərbaycan" qəzetində jurnalist kimi fəaliyyətə başlayıb. Artıq bu dövrdə o, Azərbaycan klassiklərinin yaradıcılığı ilə bağlı sənədlərlə maraqlanıb.

Bu dövrdə Azərbaycan xalqının Çar Rusiyasına qarşı milli azadlıq mübarizəsi nəticəsində, Birinci Dünya müharibəsi dövründə Şimali Azərbaycanda yaranan müstəqil dövlət və Müsəlman Şərqində ilk parlament respublikası olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yaranıb.

Azərbaycanlı aktyor və rejissor Rza Təhmasib Təbriz mehmanxasında Hüseyn Cavidin ədəbi yığıncaqlarını xatırladaraq qeyd edib:

“Salman Mümtaz fars və Azərbaycan dillərində əzbərdən və xoş bir ahənglə şeirlər oxuyardı. Onun çox yaxşı yaddaşı var idi.”

1920-ci ildən 1925-ci ilə qədər Mümtaz, Azərbaycan ədəbiyyat və incəsənət nümayəndələrindən təxminən 200 ədəd kitab, məqalə və müxtəlif yazıçıların əlyazmalarını toplamağı bacarıb. "Kommunist" qəzetində "Unudulmuş yarpaqlar" başlığı altında Azərbaycan ədəbiyyatına dair məqalələr dərc edib.

Mümtaz 1920-ci ildə Azərbaycan ədəbiyyatın bərpası üzrə komissiyanın təşkilatçısı və sədri olub.  Həmçinin Mümtaz, Azərbaycan ədəbiyyatının tarixinə dair 15, xalq ədəbiyyatına dair isə 2 əsərin, Məhəmməd Füzuli əsərlərinin üç cildinin, "250 şair" toplusunun, "Xətai" divanının, "Səid Əhməd Hatif", "Əli Bakuvi", "Şəki savları" və digər əsərlərin müəllifidir.

Məşum 37-ci ildən sonrakıları isə artıq sizlərə agah etdim.

 

Kitabları

1. Əhməd Hatif İsfahaninin bioqrafiyası.

2. Ağa Məsih Şirvani.

3. Molla Pənah Vaqif

4. Nişat Şirvani

5. Məhəmmədhüseyn xan Müştaq

6. Qövsi

7. Nitqi Şirvani

8. Qasım bəy Zakir

9. Mirzə Şəfi Vazeh

10. Seyid İmadəddin Nəsim

 

Məqalələri

1. Mirzə Şəfi

2. Zövqi

3. Azərbaycan şairi: Naşa

4. Rudəki və Molla Pənah Vaqif

5. Sultanuş-Şüəra Həbibi

6. Nəsimi

7. Azəri Çələbi

8. Xalq şairi Qurbani  

 

17 sentyabr 1996-cı il tarixindən etibarən Azərbaycan Respublikasının Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivi Salman Mümtazın adını daşıyır.

 Şəki şəhərində Salman Mümtazın adını daşıyan küçə var. Türkiyə Respublikası Milli Kitabxanasında Salman Mümtaza həsr olunan bir guşə var. Bakı şəhərində, – Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin binasının daxilindəki fasadında, repressiyyaya məruz qalan iyirmi yeddi Azərbaycan yazıçısının xatirəsinə bu üzvlərin adlarının həkk olunduğu xatirə lövhəsi inşa edilib. Bu tikilidə Salman Mümtazın da adı həkk olunub. Lövhə Azərbaycan Xalq Rəssamı, memar Elcan Şamilov tərəfindən işlənilib.

Salman Mümtazın bir vaxtlar istifadə etdiyi qələm Azərbaycan Tarix Muzeyinə verilib və hal-hazırda orada sərgilənir.

Şair Hüseyn Arif "Alim var" şeirinin bir bəndində Salman Mümtazdan bəhs edib:

Alim tanıyıram, Qoca Qafqazın

Çeşmətək durulub dibindən çıxır.

Alim var, sol əli Salman Mümtazın,

Sağ əli Hümmətin cibindən çıxır.

 

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)

Gülxarə Əhmədova,

Naxçıvan Muxtar RespublikasıAli Məclisinin deputatı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Qarabağ Həsrətini Şəhadət Zirvəsində Bitirən Naxçıvanlı Komandir: Ülvü Hüseynov

Naxçıvanın qədim tarixini daşlarında yaşadan yurd yerlərindən biri - Sabirkənd... Bu kəndə hər gəlişimdə torpağın səmimiyyətini, insanının sadəliyini və mənəvi zənginliyini ruhumda hiss etmişəm. Lakin Şəhid Ülvü Hüseynovun ailəsini ziyarət etdiyim o gün yaşadığım duyğular tamamilə fərqli, tamamilə müqəddəs idi. Şəhidin ata ocağının astanasından içəri addım atdığım ilk andan anladım ki, bura sadə bir ev deyil; bura Vətən naminə ən uca zirvəyə - Şəhadətə yüksəlmiş bir qəhrəmanın ruhunun hər küncünə sindiyi bir məbəddir.

İndi bu evdə şəhidin atası, anası və qardaşı ömür sürür. Onların qonağı qarşılama tərzi, baxışlarındakı o səmimi istilik və daxili mədəniyyət insanı elə ilk dəqiqələrdən doğma bir mühitə qovuşdurur. Mən bu ocağa bir dəfə deyil, bir neçə dəfə qonaq olmuşam və hər dəfəsində eyni təmiz münasibətin, eyni sarsılmaz səmimiyyətin şahidi olmuşam. Təkcə mənə deyil, bu qapını döyən hər kəsə göstərilən sonsuz hörmət və sevgi, bu ailənin mənəvi böyüklüyünün ən bariz nümunəsidir.

Ülkər ana ilə həmsöhbət olduqca, insanın daxilində qəribə, izaholunmaz bir duyğu baş qaldırır. Onun simasında yalnız övlad itkisi ilə qəlbi dağlanmış bir ana deyil, bütöv bir xalqın müqəddəs Ana obrazı canlanır. Ülkər ananın baxışlarında dərin bir kədərlə yanaşı, həm də sarsılmaz bir qürur və sonsuz bir mərhəmət var. Danışığındakı təmkin, davranışındakı sakitlik və çöhrəsindəki o nurani işıq insana bir həqiqəti pıçıldayır: Vətən uğrunda canından keçən qəhrəman oğullar məhz belə anaların duaları və tərbiyəsi ilə yetişir. Onun yaratdığı mənəvi aura, "Müqəddəs Ana" anlayışının canlı təcəssümüdür.

Bu evdən ayrıldıqdan sonra belə, insanın yaddaşına həkk olunan ən dərin iz - o doğmalıq hissi, şəhid anasının müqəddəs baxışı və ailənin bütün ağrılarına rəğmən qoruyub saxladığı o uca mənəviyyat olur.

Azərbaycanın şanlı tarixində elə adlar var ki, onlar yalnız bir fərdin taleyini deyil, bütöv bir xalqın sarsılmaz yaddaşını və mənəvi irsini təcəssüm etdirir. Ülvü Hüseynov məhz belə qəhrəmanlardandır. Onun həyatı sadəcə bir hərbçinin bioqrafiyası deyil; bu, Vətən sevgisinin, sarsılmaz iradənin və şəhadət zirvəsinə ucalan şərəfli bir ömrün dastanlaşmış hekayəsidir.

Naxçıvanın qədim Ordubad torpağında qərar tutan Sabirkənd... Əsrlərin sükutunu, uca dağların vüqarını və zəhmət adamlarının alın tərini özündə yaşadan bu yurd yeri Ülvünün ilk beşiyi oldu. Gilançayın şaqraq səsi ilə nəfəs alan bu kənddə böyüyən Ülvü, hələ uşaq yaşlarından yaşıdlarından fərqlənən ciddi xarakteri, məqsədyönlü düşüncəsi və ağır-batman davranışı ilə seçilirdi. O, kənd həyatının çətinliklərini mərdliklə qarşılayır, ailəsinin qayğılarını kiçik çiyinlərində böyük bir məsuliyyətlə daşıyırdı. Dağ yamaclarında keçən günlər, təbiətin sərt, amma səmimi qoynunda atılan hər addım onu dözümlü, səbirli və polad iradəli bir insan kimi yetişdirirdi.

Ülvünün uşaqlığı Azərbaycanın ən ağrılı, ən sınaqlı illərinə – Birinci Qarabağ müharibəsinin alovlandığı dövrə təsadüf etmişdi. O zamanlar hər tərəfdən gələn şəhid xəbərləri, işğal olunmuş torpaqlarımızın nisgili və insanların nigaran baxışları onun körpə qəlbində dərin izlər buraxmışdı. Lakin onun gələcək həyat yolunu, taleyinin hərbi məcrasını müəyyənləşdirən ən böyük amil şəhid olmuş dayısı Vüqarın qəhrəmanlıq hekayəsi oldu. Ülvü üçün hərbçi olmaq sadəcə bir peşə seçimi deyildi; bu, Vətən qarşısında ödənilməsi vacib olan mənəvi bir borc, dayısının yarımçıq qalmış yolunu tamamlamaq andı idi. Bəlkə də buna görə hərbi forma onun üçün adi bir geyim deyil, müqəddəs bir ləyaqət və şərəf rəmzi idi.

Həyatın qarşısına çıxardığı bütün çətinliklərə rəğmən, Ülvü uşaqlıq arzularından bir addım da geri çəkilmədi. Heydər Əliyev adına Hərbi Liseyə qəbul olunması onun taleyində yeni, şərəfli bir səhifə açdı. Ardınca Ali Hərbi Məktəbdə aldığı təhsil onu peşəkar bir zabit kimi formalaşdırdı. Keçdiyi ağır təlimlər, xüsusi hazırlıq kursları və komando sınaqları onun xarakterini polad kimi bərkitdi. Lakin Ülvü yalnız fiziki hazırlığı və hərbi biliyi ilə deyil, həm də sarsılmaz intizamı, soyuqqanlı qərarvermə bacarığı və insanlara olan sonsuz sevgisi ilə seçilən komandirlərdən oldu.

Silahdaşlarının yaddaşında Ülvü Hüseynov sadəcə qorxmaz bir zabit deyil, həm də hər bir əsgərinin dərdini öz dərdi bilən qayğıkeş bir ata, bir qardaş kimi yaşayır. Döyüşlərin ən amansız anlarında belə, o, əvvəlcə əsgərinin təhlükəsizliyini düşünər, öz canını sipər edərdi. Çətin əməliyyatlarda həmişə ön sırada gedən, təhlükəni ilk qarşılayan bu mərd zabit tabeliyindəkilər üçün təkcə rəhbər deyil, həm də sarsılmaz bir mənəvi dayaq idi. Onun üçün komandirlik əmr vermək deyil, nümunə olmaq idi.

2016-cı ilin Aprel döyüşləri kapitan Ülvü Hüseynovun hərbi yolunda ən böyük sınaqlardan birinə çevrildi. Həmin günlərdə o, həm bir zabit, həm də bir ata məsuliyyətini çiyinlərində daşıyırdı. Taleyin elə bir hökmü idi ki, Ülvünün yeni doğulmuş oğlunun üzünü görmək imkanı olsa da, o, Vətən qarşısındakı müqəddəs borcunu hər şeydən, hətta övlad həsrətindən də üstün tutdu. Körpəsinin qoxusunu içinə çəkmədən, onun gələcəyini və torpağın azadlığını qorumaq üçün ön cəbhəyə atıldı. Çünki o bilirdi ki, Vətən torpağı müdafiə olunmasa, heç bir beşikdə rahat yuxu olmayacaq. Aprel döyüşlərində göstərdiyi misilsiz igidlik və peşəkarlıq onun adını hərb tariximizə qızıl hərflərlə həkk etdi.

2020-ci ilin sentyabrında Vətən müharibəsi başlayanda, Ülvü Hüseynov artıq təcrübəsi ilə seçilən, polad iradəli bir komandir idi. Füzulinin keçilməz sədlərindən başlayan döyüş yolu, onu Azərbaycanın döyünən qəlbi olan Şuşaya qədər apardı. Kapitan Hüseynovun ən böyük amalı, illərdir həsrətini çəkdiyi Naxçıvanla Qarabağ arasındakı o qırılmış mənəvi bağın yenidən bərpa olunması idi. O, bu yolu sadəcə bir hərbçi kimi deyil, bir Vətən sevdalısı kimi addımlayırdı.

2020-ci ilin noyabr ayı... Şuşanın dumanlı dağlarında Azərbaycanın zəfər bayrağı dalğalanmağa hazırlaşdığı bir vaxtda, kapitan Ülvü Hüseynov rütbələrin ən ucasına - Şəhidlik zirvəsinə ucaldı. Şuşanın azadlıq müjdəsi xalqın sevinc sədalarına qarışarkən, Sabirkənddəki o nurlu ocağa ağır, lakin müqəddəs bir sükut çökdü. Onun şəhadəti təkcə bir ailənin deyil, bütöv bir millətin ortaq ağrısına və qüruruna çevrildi. Ülvü öz canı bahasına sübut etdi ki, Azərbaycan zabiti üçün Vətən torpağı hər bir şəxsi arzudan, hər bir candan daha əzizdir.

Bu gün Ülvü Hüseynovun adı yalnız xatirə lövhələrində və qəzet səhifələrində yaşamır. O, artıq Azərbaycanın qəhrəmanlıq salnaməsinin mənəvi simvollarından biridir. Onun keçdiyi şərəfli ömür yolu gələcək nəsillər üçün vətənpərvərlik, sarsılmaz iradə və sonsuz sədaqət məktəbidir. Bəzi insanlar var ki, onların fiziki yoxluğu zaman keçdikcə daha böyük bir mənəvi varlığa çevrilir. Kapitan Ülvü Hüseynov da məhz belə qəhrəmanlardandır - o, xalqın qəlbində əbədi məskən salaraq, adını tarixin silinməz yaddaşına həkk etdi.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)