İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Dünyaya gəlmədin boş həvəs üçün,

Tanrı ömür yazıb hər bir kəs üçün.

Bilməzsən bu andan sonrakı anı,

Sən şükr et çəkdiyin hər nəfəs üçün.

Dünənki tumurcuq budaqdı indi,

Dünənki budaqlar ocaqdı indi.

Həsrətlə baxdığın nazlı gözəllər,

Ayağın altında torpaqdı indi.

Idrakın gücüylə mən duya bildim,

Göydə ulduzları sanıya bildim.

Hər gülün, çiçəyin ləçəklərində

Tanrının adını oxuya bildim.

Bu gün unudulmuş yazıçı və şair Miryusif Mirnəsiroğlunun anım günüdür

O, 1938-ci il mart ayının 5-də Sabirabad rayonu Qarasu kəndində (indi Hacıqabul rayonu ərazisindədir) məşhur dindar, islamın təbliği yolunda əzab-əziyyətlərlə üzləşən Mirnəsirullah Ağanın ailəsində dünyaya gəlib. Miryusif Mirnəsiroğlunun ilk eşitdiyi La-İlahə-İlləallah kəlməsi olub. O, ibtidai sinfi Qarasuda, səkkiz illiyi Hacıqabulda, orta təhsilini isə Bakının 132 saylı orta məktəbində başa vurub.

Hələ orta məktəbdə oxuyarkən bədii qiraətçi kimi Azərbaycan Gənclərinin ilk festivalinın laureatı adını alıb. Teatr sənətinin tilsiminə düşən Miryusif Mirnəsiroğlu poeziya ailəmindən ayrılmadan Sankt-Peterburq Ali Həmkarlar Akademiyasının Mədəni-maarif fakütəsinə daxil olub. Sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirib.

O, bir müddət Quba Dövlət Dram Teatrında, Gənc Tamaşaçılar Teatrında işləyib. Sonra Hacıqabul rayonu Qarasu orta məktəbində müəllim, direktor, Şirvan Şəhər Mədəniyyət və İstirahət Parkının direktoru, Musiqi məktəbinin direktoru, Pedaqoji məktəbinin dil-ədəbiyyat müəllimi kimi çalışıb.

Çoxsaylı teatr tamaşalarına səhnə həyatı verib, özü bir aktyor olaraq Vaqif ("Vaqif"), Aydın ("Aydın"), Bəhram ("Solğun çiçəklər"), Aqşin ("Oqtay Eloğlu"), Əmiraslan ağa ("Laçın yuvası"), Qatır Məmməd ("Dağlar oğlu"), Q. Qəmbəroviç ("Dövlət və məhəbbət dəlisi"), Hacı Murad ("Tamahkar"), İbrahimxəlil ("Kimyagər"), Zeynalabdin Şirvani ("Əlvida, Hindistan"), Fərhad ("Bəxtsiz cavan") və onlarla belə obrazlar yaradıb

Onun yazdığı "Qatil", "Qürbət diyarda", "Dövlət və məhəbbət dəlisi", "Ataxanın xanlığı", "Dirilərkən ölmüşlər", "Süsən-sünbül", "Meşədə məhkəmə", "Tülkü tələsi", "İsgəndərin buynuzu", "Dördüncü təcavüz olmayacaq", "Müasir toy" pyesləri Azərbaycanın müxtəlif teatr səhnələrində tamaşaya qoyulub.

Miryusif Mirnəsiroğlun sözlərinə bəstəkarlardan Cavanşir Quliyevin, Bəhram Nəsibovun, Vaqif Münyatovun, Natiq Şuşalının və Xanım İsmayılqızının bəstələdiyi mahnılar müğənnilərimizin repertuarındadır. Onu Cavanşir Quliyev və Natiq Şuşalı ilə birgə yaratdıqları mahnılardan ibarət xüsusi kompakt-kasset, disk buraxılıb. Milli ruhda yazdığı "Vətən Balladası" şeirinə klip çəkilib. Həmçinin "Qal sənə qurban" mahnısının sözləri şairə aiddir.

Kitabları

- "Süsən-sünbül"

- "Qürbət diyarda"

- "Bir əba qoynunda beş müqəddəsim"

- "Ya Məhəmməd, Xocalıda görüşərik"

- "Sənə güvəndiyim dağlar"

- "Pəhpəhnamə"

- "Dördüncü təcavüz olmayacaq"

- "Mən Allaha yaxınam Könül nəğmələrim"

- "Bir ömürdən səhifələr"

- "Hacıqabuldan çıxan yollar" (2 hissə)

- "Dünyadan böyük eşqim"

Şair-dramaturq Miryusif Mirnəsiroğlu 2012-ci il yanvar ayının 29-da Hacıqabul rayonunda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

Nigar Xanəliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının birgə layihəsində Türk dünyasının böyük şəxsiyyətləri sırasında növbəti təqdim etdiyimiz Sultan II Mehmetdir.

Fatih Sultan Mehmet Osmanlı tarixində ən möhtəşəm hökmdarlardan biri olaraq tanınır. O, 21 yaşında İstanbulun fəthi ilə dünya tarixini dəyişdirərək Orta çağı bitirib Yeni çağı başlatmışdır. Zəkası, uzaqgörənliyi və hərbi dahiliyi ilə təkcə Osmanlı imperiyasının deyil, dünya tarixinin ən parlaq simalarından biridir.

Uşaq yaşından liderlik yolunda

II Mehmet 1432-ci ildə Ədirnədə anadan olub. Uşaqlığı həm elmi, həm də hərbi təlimlərlə keçib. Atası II Murad onu gənc yaşında taxta çıxarmış, lakin ölkənin daxili vəziyyətinə görə yenidən özü idarəçiliyə qayıtmalı olmuşdur. Bu vəziyyət Mehmetin həm liderlik bacarıqlarını erkən inkişaf etdirməsinə, həm də iradəsinin güclənməsinə şərait yaratmışdı.

İstanbulun fəthi: “Qapıların açarı”

1453-cü il, 29 may tarixi dünya tarixində dönüş nöqtəsidir. Gənc Sultan Mehmet böyük bir ordu və qabaqcıl texnologiya ilə Bizansın paytaxtı Konstantinopolu mühasirəyə aldı. Toplarla gücləndirilmiş Osmanlı ordusu şəhəri uzun və çətin bir mühasirədən sonra fəth etdi. Bu hadisə İstanbulun Osmanlı imperiyasının paytaxtı olmasını təmin etdi və imperiyanı qlobal güc halına gətirdi.

Sultan Mehmet fəthdən sonra böyük dözümlülük və ədalət nümayiş etdirərək şəhərdəki bütün dini və etnik qruplara azadlıq verdi. Ayasofya məscidə çevrildi, lakin şəhərin tarixi mirası qorundu və İstanbul bir mədəniyyət və ticarət mərkəzinə çevrildi.

Dahiliyi və elmi marağı

Fatih Sultan Mehmet təkcə sərkərdə deyil, həm də elm və sənət sahəsində böyük maraq göstərən bir hökmdar idi. O, 7 dil bilirdi və müxtəlif elmlərə dərindən bələd idi. Məşhur İtalyan rəssam və alimlərdən olan Bellini onun sarayına dəvət olunmuş və portretini çəkmişdir.

Onun sarayında alimlər, şairlər və filosoflar toplaşar, fərqli dinlər və ideologiyalar arasında dialoq aparılardı. O, mədəniyyətlərarası tolerantlığın və elmi inkişafın təməlini qoyan liderlərdən biri olmuşdur.

Mirası

Fatih Sultan Mehmetin hakimiyyəti Osmanlı imperiyasının “böyük güc” olmasının başlanğıcı idi. O, hüquq sahəsində islahatlar etdi, ticarəti inkişaf etdirdi və imperiyanın ərazisini xeyli genişləndirdi. Ən önəmlisi isə, o, sivilizasiyaların qovuşduğu bir mədəniyyət imperiyası yaratdı.

Fatih Sultan Mehmetin irsi bu gün də yaşayır. Onun zəfərləri, zəkası və liderlik xüsusiyyətləri əsrlər boyunca liderlərə nümunə olmuşdur. “Fəth edən sultan” olaraq dünya tarixində iz qoyan bu böyük şəxsiyyət, eyni zamanda, zəngin mənəviyyatı və sevgisi ilə də insanların qəlbində iz buraxmışdır.

Fatih Sultan Mehmet və Gənc Rəssamın Rəvayəti

İstanbul fəthindən sonra Sultan Mehmet şəhərin hər küncünü yenidən qurmaq, onu böyük bir mədəniyyət və elm mərkəzinə çevirmək üçün çalışırdı. O, sənətə və elmə olan sevgisi ilə tanınırdı. Bu dövrdə sarayında məşhur alim və sənətkarlarla yanaşı, adı az bilinən gənc bir rəssam da var idi. Bu rəssamın adı Yusuf idi, lakin heç kim onun necə bir taleyin sahibi olduğunu bilmirdi.

 Yusuf kiçik bir kənddə anadan olmuşdu və fırça ilə möcüzələr yaratma bacarığı vardı. Gəncliyində çəkdiyi rəsmlər bir gün Sultan Mehmetin qulağına çatır. Sultanın diqqətini çəkən onun insanın gözlərini heyrətə gətirən təfərrüatlı və canlı təsvirləri olur. Sultan Mehmet, Yusufun rəsmlərini görmək istəyir və onu saraya dəvət edir. Yusuf böyük bir qorxu və həyacanla saraya gəlir. O, hökmdarın qarşısında durub, fırçasının gücünü isbat edəcəyinə söz verir.

 Bir gün Fatih Sultan Mehmet Yusufu yanına çağırır və ona belə deyir:

“Ey Yusuf, sən məni fəth edən bir sultan kimi tanıyırsan. Amma indi istəyirəm ki, mənim şəxsiyyətimi, daxili aləmimi fırçanla təsvir edəsən. Elə bir əsər yarat ki, ona baxan mənim kim olduğumu hiss etsin.”

Bu, Yusuf üçün böyük bir sınaq idi. Sultan Mehmetin əzəmətini, zəfərlərini, eyni zamanda onun insani tərəfini bir tablodakı boya ilə göstərmək asan məsələ deyildi. Yusuf aylarla çalışdı, hər xırda təfərrüatı düşünərək əsərini tamamladı. Lakin əsəri sultana təqdim etmək vaxtı gələndə həyəcanı o qədər böyük oldu ki, əsəri təqdim etməyə cəsarət etmədi.

 Sultan Mehmet Yusufu çağıraraq əsəri görmək istədiyini söylədi. Yusuf isə özünü məhv olmuş kimi hiss edir və deyir:

“Əfəndim, sizin böyüklüyünüzü və daxili gözəlliyinizi təsvir etmək mənim kimi bir rəssam üçün mümkünsüzdür. Mən fırçamla sizin yalnız bir kölgənizi çəkə bildim.”

Bu sözlər Sultanı əvvəlcə qəzəbləndirdi. O, sərt baxışlarla Yusufa baxaraq dedi:

“Ey gənc, mənə öz bacarığının həddi olmadığını göstər! Əgər çəkdiyin əsər mənim əslimə yaxın olmazsa, sən bu saraydan qovulacaqsan!”

Yusuf qorxa-qorxa örtüyü çəkib tablonu ortaya çıxardı. Lakin Sultan Mehmet gördüyü mənzərədən donub qaldı. Tabloda yalnız onun fiziki təsviri yox, həm də bir əsgər kimi cəsarəti, bir alim kimi zəngin biliyi və bir insan kimi şəfqəti əks olunmuşdu.

Sultan Mehmet tablonun qarşısında bir neçə dəqiqə susub dayandı. Daha sonra dərin bir nəfəs aldı və dedi:

“Ey Yusuf, sən fırçanla yalnız mənim şəklimi deyil, ruhumu da çəkə bilmisən. Sən artıq bu sarayın rəssamı yox, mənim dostumsan.”

 O gündən sonra Sultan Mehmet Yusufa böyük hörmət göstərdi və onu qoruyub dəstəklədi. Rəssamın çəkdiyi bu tablo isə sarayda əsrlər boyu qorunub saxlandı. Deyilənə görə, hər dəfə Fatih Sultan Mehmet özünü zəif hiss edəndə həmin tabloya baxar, öz gücünü və məqsədini xatırlayardı.

 Bu rəvayət Fatih Sultan Mehmetin yalnız böyük bir hökmdar deyil, həm də incəsənəti və insan ruhunu anlayan bir şəxsiyyət olduğunu göstərir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” ABŞ-ın yeni-köhnə prezidenti Donald Trampın maraqlı fikirlərini- aforizmlərini Yadigar Cəfərlinin təqdimatında sizlərə çatdırır.

Bütün dünyanın nəzərlərinin ABŞ-ın yeni Prezidenti Donald Trampa dikildiyi bu günlərdə, gəlin, onun aforizmlərindən bir neçəsini yada salaq. 

Bilirsiniz ki, Tramp məşhur iş adamı kimi müxtəlif kitabların müəllifidir. Bu aforizmlərin müəyyən qismi onun kitablarından, ayrı-ayrı motivasiya çıxışlarından seçilib. 

Şair də yaxşı deyib:

"Baxıram Trampın kitablarına,  

Dəstədən geridə qalmamaq üçün"

1. Bəzən ən yaxşı sərmayələriniz etmədiyiniz sərmayələrdir.

2. Qalibi məğlubdan fərqləndirən əsas cəhət insanın taleyin hər gərdişinə necə reaksiya verməsidir.

3. Düşünməyə davam edirsinizsə, böyük düşünün.

4. Bir az fərqli, əsəbi, yaxud cəsarətlisinizsə, ya da mübahisəli işlərlə məşğulsunuzsa, media mütləq haqqınızda yazacaq.

5. Azacıq sızıntı bir gəmini batıra bilər.

6. Cəsarət qorxunun yoxluğu deyil, qorxuya rəğmən təsirli bir şəkildə hərəkət etmək bacarığıdır.

7. Unutma, qeyri-real hədəflər yoxdur, qeyri-real müddətlər var.

8. Tənqid olunmayan yeganə insanın risk götürməyən insan olduğunu fərq edəndə tənqidi qəbul etmək daha asan gəlir.

9. Mən sadəcə ən yaxşılarla çalışıram.

10. Əsl liderlər komandanın uğuru üçün məsuliyyəti üzərlərinə götürür və uğursuzluq zamanı da bunun məsuliyyətinin onlara düşdüyünü anlayırlar.

11. Bəzən bir döyüşü uduzmaqla bütün müharibəni udmaq üçün yeni bir yol tapırsan.

12. Pul oyun zamanı hesabı tuta bilmək üçün vasitə rolunu oynaması xaricində mənim üçün heç vaxt böyük motivasiya mənbəyi olmayıb. Əsas həyəcan oyunu oynamaqdadır.

13. Dünyada ehtirassız heç bir böyük iş bacarılmayıb.

14. İşiniz və markanız insanlara nəyi üstün tutduğunuzu, eyni zamanda onları (insanları) üstün tutduğunuzu göstərməlidir.

15. Sonunda, nə qədər çox şeyi öhdənizə götürmənizə deyil, nələri bacardığınıza baxırlar.

16. Qalibliyin bir hissəsi də çıxıb getməli olduğunuz vaxtı dəqiq bilməkdir. Bəzən vaz keçib, daha məhsuldar olacağınız başqa bir işin qulpundan yapışmalısınız. 

17. Əgər işlə zövqü balanslaşdırmaq istəyirsinizsə, onları balanslaşdırmağı dayandırın, əvəzinə işinizi daha zövqlü edin.

18. Mənim hekayəmin bitməyə yaxın olduğunu düşünən hər kəs böyük bir yanlışlıq içindədir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

1968-ci ildə çəkilmiş, 1969-cu ildə tamaşaçıya təqdim olunan “Mən ki gözəl deyildim” filmi Azərbaycan kinosunda insanın daxili dünyasına yönələn ən kövrək və səmimi ekran işlərindən biridir. Bu film nə böyük döyüşlərdən, nə də tarixi çevrilişlərdən danışır. O, bir insanın taleyində baş verən səssiz faciəni, görünməyən ağrını və cəmiyyətin susaraq verdiyi hökmləri kino dilinə çevirir.

Quruluşçu rejissorlar: Tofiq Tağızadə, Ağarza Quliyev, Ramiz Əsgərov

Janr: Psixoloji-dram

Çəkilmə ili: 1968

Film real həyat müşahidələrindən doğan bədii hekayədir və əsasən qadın taleyi üzərindən cəmiyyətin gözəllik, dəyər və qəbul anlayışlarını sorğulayır.

Süjet və ideya xətti

“Mən ki gözəl deyildim” filminin süjeti böyük hadisələr üzərində qurulmayıb. Burada əsas hadisə insanın özünə dediyi cümlədir. Film bir qadının həyat yolunu, onun daxili sarsıntılarını, cəmiyyətin görünməz divarları arasında sıxılıb qalan arzularını təsvir edir.

Qəhrəman gözəllik anlayışının dar çərçivəsinə sığmayan bir qadındır. O, nə etiraz edir, nə də üsyan qaldırır. Sadəcə yaşayır. Amma bu “yaşamaq” hər gün özünə bir az da çəkilən xətt deməkdir. Film göstərir ki, bəzən insanı məhv edən açıq nifrət yox, səssiz qəbul edilməməkdir.

Obrazlar və insan taleyi

Filmin mərkəzində dayanan qadın obrazı idealizə edilmir. O, nə güclü qəhrəman, nə də acınacaqlı fiqur kimi təqdim olunur. O, həyatın içindədir — tərəddüd edən, düşünən, susan bir insan kimi.

Filmdəki digər obrazlar da onun taleyini tamamlayan sosial mühitin parçalarıdır. Hər baxış, hər yarımçıq cümlə, hər susqun münasibət qəhrəmanın daxili yükünü bir az da ağırlaşdırır. Bu mühitdə qadının özünə verdiyi hökm tədricən formalaşır.

— “Mən ki gözəl deyildim…”

— “Bunu sən deyirsən, yoxsa sənə belə yaşamağı öyrədiblər?”

Bu dialoq filmin ideya açarıdır.

Sevgi və qəbul olunmaq arzusu

Filmdə sevgi romantik xilas yolu kimi təqdim edilmir. Burada sevgi daha çox bir ehtiyacdır — qəbul olunmaq ehtiyacı. Qəhrəman sevilmək istəmir, o sadəcə olduğu kimi qalmaq istəyir.

— “Mənim də arzularım vardı.”

— “Arzu hər kəs üçün deyil.”

Bu cümlələr filmin emosional yükünü səssiz şəkildə daşıyır. Burada göz yaşı yoxdur, qışqırıq yoxdur. Amma ağrı var — sakit, ağır və tanış ağrı.

Kino dili və rejissor yanaşması

Rejissorlar hadisələri deyil, hadisəsizliyi ön plana çıxarırlar. Kamera tez-tez obrazların üzərində dayanır, pauzalar uzanır, səssizlik dialoq qədər danışır. Bu səssizlik qadının cəmiyyət içində susdurulmuş səsinin simvoluna çevrilir.

Vizual həll sadədir, lakin məqsədyönlüdür. Heç bir artıq detal yoxdur. Hər kadr qəhrəmanın daxili vəziyyətinə xidmət edir. Musiqi isə ön plana çıxmır, sadəcə hissləri tamamlayır.

Təsir və mənəvi yük

“Mən ki gözəl deyildim” Azərbaycan kinosunda qadın psixologiyasına yönələn ən səmimi ekran işlərindən biri kimi dəyərləndirilir. Film tamaşaçını mühakimə etmir, amma sual verir. O suallar isə bitəndən sonra da insanın içində qalır.

Bu film bizə göstərir ki, gözəllik bəzən görünmür, çünki ona baxmağı öyrətməyiblər. Və bəzən insanın faciəsi çirkin olması yox, heç vaxt görülməməsidir.

Son söz

“Mən ki gözəl deyildim” — bir qadının özünə dediyi cümlə ilə başlayan, amma bütöv bir cəmiyyətə ünvanlanan ekran etirafıdır. Bu film bizə xatırladır ki, insanın dəyəri üz cizgilərində yox, daşıdığı ağrıda, səbrində və susaraq yaşamağı bacarmasında gizlidir.

Bəzən ən ağır həqiqətlər ucadan deyil, pıçıltı ilə deyilir.

Bu film də məhz o pıçıltıdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

Kübra Quliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Ernest Heminqueyin “Qoca və dəniz” əsəri böyük hadisələrlə deyil, sakit bir uğursuzluqla başlayır. Səksən dörd gündür balıq tuta bilməyən Santyaqo artıq cəmiyyət üçün “bitmiş” bir balıqçıdır. Lakin Heminquey bu sakit başlanğıcla oxucuya dərhal göstərir ki, qarşıdakı hekayə qələbə haqqında deyil, dözüm və ləyaqət haqqındadır. Əsərin fəlsəfəsi elə ilk sətirlərdən insanın taleyə verdiyi səssiz cavab üzərində qurulur.

Santyaqo dənizə hər gün çıxan adi bir balıqçı deyil. O, dənizi düşmən kimi görmür; onu həyatın özü kimi qəbul edir. Dəniz bəzən verən, bəzən alan, amma heç vaxt izah etməyən bir qüvvədir. Bu baxımdan dəniz ilahi iradənin simvoluna çevrilir: nə cəzalandırıcıdır, nə də mərhəmətli, sadəcə mövcuddur. Santyaqonun dənizə münasibəti insanın Tanrı ilə münasibətini xatırladır — sual vermədən, şikayət etmədən, hörmətlə.

Manolin obrazı isə əsərin mənəvi dayaq nöqtəsidir. Valideynlərinin qocanı “uğursuz” adlandırmasına baxmayaraq, uşaq onu tərk etmir. Bu münasibət nəticəyə əsaslanan dünyaya qarşı səssiz bir etirazdır. Manolin Santyaqoya qazandığına görə yox, kim olduğuna görə inanır. Heminquey burada insanın həqiqi dəyərinin ictimai ölçülərlə yox, insani bağlarla müəyyənləşdiyini göstərir.

Qoca ilə nəhəng balıq arasındakı mübarizə sadəcə ov səhnəsi deyil; bu, insanın öz taleyi ilə qarşılaşmasıdır. Günlərlə davam edən bu səssiz savaşda Santyaqo balığı düşmən saymır, ona hörmət edir, hətta onu “qardaşım” deyə çağırır. Balıq maddi qazancın deyil, mənəvi sınağın simvoluna çevrilir. Santyaqo üçün əsas olan balığı öldürmək yox, bu mübarizəyə layiq olmaqdır.

Əsərin ən ağır məqamı qələbədən sonra gəlir. Köpəkbalıqları balığı parça-parça edəndə Heminquey həyatın ən acı həqiqətini göstərir: insan bəzən bütün gücü ilə mübarizə aparsa belə, qazandığını qoruyub saxlaya bilmir. Bu, cəza deyil, dünyanın natamamlığıdır. Santyaqo məhz bu nöqtədə uduzmur; çünki o, mübarizədən imtina etmir. Burada iman anlayışı dini çərçivədən çıxaraq insani bir mənaya bürünür — insanın öz ləyaqətinə olan imanı.

Sahilə qayıdanda balıqdan yalnız sümük qalır. Kənardan baxanlar nəticəni görür, amma yolu görmür. Santyaqo isə səssizcə dincəlir və yuxusunda aslanları görür. Bu yuxu onun keçmiş gücünün yox, ruhunun hələ də diri olduğunun göstəricisidir. Əsərin sonunda Manolinin yenidən qocanın yanında olması isə Heminqueyin ən sakit, amma ən ümidli mesajıdır: insanın ruhu davam edir, əgər onu anlayan biri varsa.

“Qoca və dəniz” oxucuya bir həqiqəti təlqin edir:insan məğlub ola bilər, itirə bilər, amma ləyaqətini qoruduğu müddətcə məğlub edilmiş sayılmaz. Heminquey bu əsərlə göstərir ki, həyatın mənası nəticədə yox, insanın taleyə necə dözdüyündə gizlidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Tar – Ramiz Quliyev. Kamança – Habil Əliyev. Qarmon – Avtandil İsrafilov. Skripka – Natiq Nuriyev. Gitara – Rəmiş. Saz – Ədalət Nəsibov... Və bu sırada qaboy – Kamil Cəlilov!

Bu gün qaboy ifaçısı, Xalq artisti Kamil Cəlilovun doğum günüdür

O, 1938-ci il yanvarın 29-da Bakının Buzovna kəndində sadə bir zəhmətkeş ailəsində anadan olub.  Atası Cəlil İkinci Dünya müharibəsində ayaqlarını itirib. Əlil arabası ilə gəzib. Sənəti dülgərlik olub. Musiqiyə də xüsusi maraq bəsləyib. O, oğlunun musiqi məktəbində təhsil almağını istəyib. Hətta Kamilə balaca bir nağara da düzəldib.

Kamil Cəlilov qışı Bakının Yuxarı məhəlləsində, yayı isə Buzovnada keçirib. Orta təhsilini Bakıdakı 176 nömrəli tam orta məktəbdə alıb. Eyni zamanda o, 1955-ci ildə Bakı şəhər 1 saylı musiqi məktəbində dərs alıb, onun istedad və bacarığı müəllimlərinin diqqətini cəlb edib. Kamil Cəlilov musiqi məktəbinə oxuyana qədər qoboy haqqında heç bir təsəvvürə malik deyildi.

Eşitdiyi bu musiqi alətinin səsi onu cazibəsinə salıb, məhz bu musiqi alətinin ifaçısı olmaq qərarına gəlib. Onun bu alətə olan bağlılığı atasının qəzəbinə səbəb olub və o, oğlunun qoboy sinfində təhsil almasına iradını bildirib. Kamil Cəlilov isə atasının təkidinə baxmayaraq, sevdiyi alətdən ayrılmayıb.

2017-ci ildə Kamil Cəlilovun xatirələrindən:

"Qoboy çalmağa başladığım dövrlərdə elə bəzi zərbələri də məhz atamdan almışam. Nə bilim, gah qoboyumu sındırıb, gah məni zirzəmiyə salıb. Bütün bunlar məni sarsıtmadı. Əvvəla atam idi. O, nə etsəydi, haqqı vardı. Digər tərəfdən də mən o qədər bu qoboya aludə olmuşdum ki, onsuz da vaxt tapıb onu çalırdım. Bir də ki, atamın əlil olması təbii ki, onun əsəblərinə də təsir etmişdi.

 Görünür, bəzən qoboyun səsi onu narahat edirdi. Hətta buna görə mən evin zirzəmisində özümə bir balaca şərait yaradıb orada çalırdım. Təbii ki, orada nəmişlik olduğundan bu alətin səsinə mənfi təsir edirdi. Nəhayət, bu çətinliyimi görən anam Sürəyya xanım atamdan xahiş etdi ki, evdə çalmağıma icazə versin. Beləliklə, anam məni o zirzəmidən çıxartdı"

O, bilik və bacarığı ilə beş il nəzərdə tutulmuş proqramı iki ilə mənimsəyib. 14 yaşında ikən musiqi məktəbini bitirib. Sonra Asəf Zeynallı adına Musiqi Məktəbinə, Fuad Sadıqbəyovun sinfinə daxil olub və 1959-cu ildə orada təhsilini başa vurub. İmtahanda Azərbaycan və Qərb bəstəkarlarının bir neçə əsərlərini çalaraq konservatoriyaya daxil olub.

İmtahan verərkən konservatoriyanın rektoru Cövdət Hacıyev Kamil Cəlilovun ifasına qulaq asandan sonra ona rusca "У него природный звук" (azərb. Onda təbiət səsi‎) qiymət verib.  Müəllimi Üzeyir Hacıbəyovun vaxtilə Kazandan dəvət etdiyi Vasiliy Aleksandroviç Knyazkov olub. Sonra müəllimi Knyazkovun tələbəsi Azər Abdullayev olub.

Əhsən Dadaşovun rəhbərlik etdiyi ansamblda əvvəlcə qoşanağaraçı, sonra qarmonçu olub. Ona dərs deyən, ifa tərzinə, duyumuna bələd olan müəllimlərinin təkidi ilə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına daxil olub. Kamil Cəlilov 1965-ci ildən ixtisaslı qoboy ifaçısı kimi sənətə vəsiqə alıb.

1960-cı ildə Latviyada keçirilən "Komsomol dostluğu" həftəliyində Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının tələbəsi olan Müslüm Maqomayev və tələbə Kamil Cəlilov təmsil ediblər. Həmin festivalda Kamil Cəlilov I yer üzrə mükafata layiq görülüb.

1965-ci ildə Nazim Rzayevin rəhbərlik etdiyi indiki Qara Qarayev adına Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestrinə solist təyin olunub. Həmin illərdə Kamil Cəlilov həm də Azərbaycan Televiziya və Radiosunun simfonik orkestrində solist olaraq çalışıb.

Bu orkestrdə bir müddət çalışdıqdan sonra Gülarə Əliyeva onu yenicə təşkil etdiyi "Dan ulduzu" instrumental ansamblına dəvət edib. Kamil Cəlilov hər iki yaradıcı kollektivlə birgə çalışaraq, sənət yolunun ilk uğurlu illərini yaşayıb.

Kamil Cəlilov beynəlxalq müsabiqələrdə də iştirak edib. 1976-cı ildə Filippinin paytaxtı Manilada keçirilən Afrika və Asiya ölkələrinin IV Beynəlxalq musiqi müsabiqəsində "Çahargah" muğamın ifa edərək I dərəcəli "Büllur mükafat"a layiq görülüb. Bu ifanın UNESCO nəzdində IV Beynəlxalq musiqi müsabiqəsinin şurası tərəfindən dünyanın radiostansiyalarının proqramında səsləndirilməsi tövsiyə edilib.

1977-ci ildə onun balaban (bəzən qaboy kimi qeyd olunub) ilə çaldığı ilə çaldığı "Muğam" (bəzən "Çahargah ahəngi" adlanır) adlanan kompozisiyası Voyacer qızıl plastinkasına daxil olub. Kamil Cəlilovun sözlərinə görə:

"Mənim "Çahargah ahəngi"m 1976-cı ildə Filippində birinci yerə layiq görüldü. Bundan sonra həmin ifam plastinkaya salındı. Onsuz mənim Moskvanın ümumittifaq radiosunda mahnılarım yazılmışdı. Buna görə də təzədən ifamı yazmağa ehtiyac qalmadı. UNESCO da mənim ifamı bəyənmişdi. "Çahargah ahəngi" əsərimi onlar özü seçdilər, mən heç bir təklif vermədim."

Voyacer qızıl plastinkası haqqında məlumatlarda Kamil Cəlilovun o melodiyanı balabanda ifa etməsi qeyd olunsa da, musiqiçi bunu inkar edir:

"Mən o mahnını balabanda yox, qoboyda ifa etmişdim. Kimlərsə bilərəkdən, ya bilməyərəkdən yazırlar ki, guya orda balaban səslənir."

Mükafatları

1. I dərəcəli mükafat

2. Ümumittifaq Lenin komsomolu mükafatı

3. Azərbaycan SSR əməkdar artisti

4. Azərbaycan Respublikasının xalq artisti

5. "Şöhrət" ordeni

6. "Şərəf" ordeni

Ustad ifaçı 2022-ci il fevralın 22-də Bakı şəhərində vəfat edib. Bakı şəhərində yerləşən İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

Ağdam təmsilçisi səfərdə - məşhur “Enfild Road”da ÇL-in ən çox qazanmış komandalardan olan “Liverpul”a qarşı oynayacaq.

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Liqa mərhələsinin startında rəqiblərimiz açıqlananda 3 xal toplayacağına ümid etmədiyimiz komandamız İngiltərədə 1 xal ala bilsə, daha bir tarix yazaraq digər nəticələrdən asılı lmayaraq 1/8 finala çıxacaq. İlk baxışdan bu mümkün görünmür. Amma sürprizlər edən, “Benfika”nı səfərdə, “Ayntraxt”ı evdə məğlubiyyətə uğradan Ağdam təmsilçisindən istənilən nəticəni gözləmək olar. Amma hətta bu olmasa belə, komandamızın növbəti mərhələyə çıxması, yalnız möcüzə baş verərsə, baş tutmaya bilər.

Əslində, “Liverpul”dan xal almaq üçün münbit şərait də var. İngiltərə Premyer Liqasında uğursuz nəticələr qazanan “Liverpul” ətrafındakı söz-söhbətlər komanda daxilində gərginlik yaradıb. Baş məşqçi Arne Slota həm media, həm də klubun sabiq oyunçuları tərəfindən böyük təzyiq var. Bütün bunlar isə bizim xeyrimizədir.

Ziyanımıza olan tək məqam isə turnir cədvəlində 4-cü olan Mersisayd təmsilçisinin birbaşa 1/8 finala vəsiqə qazanması üçün xala ehtiyacı olmasıdır. Aktivində 15 xal olan liverpullular 3 xalla pley-off mərhələsini oynamadan növbəti raunda çıxa bilər.

İndi isə “Qarabağ”ın Arne Slotun komandasına uduzacağı təqdirsə növbəti mərhələyə necə adlaya biləcəyinə nəzər salaq.

Bu halda “Qarabağ”ın növbəti mərhələyə adlaması üçün turnirdə mübarizə aparan “Brügge”, “Kopenhagen”, “Napoli”, “Olimpiakos”, “Atletik”, PSV, “Monako”, “Bayer”, “Marsel” kimi komandalardan ən azı 3-ünün xal itirməsi lazım olacaq.

Top fərqi -2 olan “Qarabağ”ı üstələmək üçün 3 komandaya heç-heçə də bəs edə bilər. 6 komanda isə mütləq qələbə qazanmalıdır. “Brügge” ilə Marsel “Olimpik”inin bir-birini üstələməli olduğunu nəzərə alsaq, digər rəqiblərdən ikisinin maksimum nəticəyə imza atmaması ağdamlılar üçün kifayətdir.

“Barselona” evində uduzacaqsa, “Bayern” xalsız qalacaqsa, “Çelsi”, “Ayaks”, “Sportinq” və “Yuventus”un hamısı məğlubiyyət alacaqsa, “Qarabağ” üçün ÇL-də mübarizə bitəcək. Amma bütün bunların baş verməsi sensasiya olar. Ona görə də yuxarıda sadaladığımız komandalardan cəmi ikisinin büdrəməsi təmsilçimiz üçün yetərlidir.

Görünən odur ki, əgər möcüzə baş verməsə, “Qarabağ” pley-off-a adlayacaq.

Bu gecə sadəcə futboldan həzz alaraq bir gözümüzlə də

 Digər nəticələrə göz qoyacağıq.

Uğurlar, “Qarabağ”!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.01.2026)

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

XX əsrin ortalarında SSRİ rəhbərliyi qəti əmin idi ki, Qərbi Sibirdə, xüsusən Tümen vilayətində neft yoxdur. Rəsmi elmi dairələr bu fikri "qəbul olunmuş həqiqət" kimi təqdim edirdi. Amma bir azərbaycanlı geoloq vardı ki, bu "həqiqətə" qarşı çıxdı. Onun adı Fərman Salmanov idi…

Fərman Salmanov (28 iyul 1931, Morul, Şamxor rayonu – 31 mart 2007, Moskva). Təhsili Azərbaycan Sənaye İnstitutu (indiki ADNSU), ixtisası geoloq-neftçi idi. O, sıradan alim deyildi. Salmanov sahəyə baxaraq yox, torpağı "oxuyaraq" qərar verən nadir mütəxəssislərdən idi.

1950–60-cı illərdə bütün rəsmi elmi mərkəzlər Tümendə neftin olmadığını deyirdi; dövlət həmin əraziyə vəsait ayırmaq istəmirdi, gənc geoloqlar ora göndərilmirdi. Fərman Salmanov isə geoloji qatların quruluşunu, torpaq nümunələrini, qədim çöküntü strukturlarını təhlil edərək tam əks nəticəyə gəlmişdi. Qadağaya baxmayaraq nəticəyə gəlmişdi.

Qadağaya baxmayaraq qazma əmri verdi. Salmanov mərkəzin icazəsi olmadan, bütün məsuliyyəti öz üzərinə götürərək qazma işlərinə başladı. Bu addım karyerasını bitirə bilərdi, hətta həbsə səbəb ola bilərdi. Amma o, riskə gedirdi.

1961-ci ildə, Tümen vilayətində Megion yaxınlığında ilk güclü neft fontanı vuruldu. Bu, sadəcə yataq deyildi; bu hadisə SSRİ-nin enerji strategiyasını dəyişdi, Qərbi Sibiri dünyanın ən böyük neft bölgələrindən birinə çevirdi və ölkəni onilliklərlə neftlə təmin etdi. Salmanov həmin an Moskvaya məşhur teleqramını göndərdi: "Siz deyirdiniz ki, burada neft yoxdur. Mən isə onu tapdım."

Bu kəşfdən sonra Tümen vilayəti SSRİ-nin əsas neft bazasına çevrildi; minlərlə yeni yataq aşkarlandı, Sovet iqtisadiyyatı enerji böhranından xilas oldu. Bir çox tarixçi deyir ki, əgər Salmanov olmasaydı, SSRİ 1970–80-ci illərdə ciddi iqtisadi çöküşlə üzləşə bilərdi.

Amma niyə adı uzun illər kölgədə qaldı? Çünki o, mərkəzi elmi avtoritetlərə qarşı çıxmışdı; "qaydalara tabe olmayan" alim idi, respublikalardan çıxan dahilər çox vaxt arxa planda saxlanılırdı. Buna baxmayaraq, Salmanov Sosialist Əməyi Qəhrəmanı oldu, Lenin mükafatına layiq görüldü, amma xalq səviyyəsində tanınması gecikdi.

Fərman Salmanov yalnız Sibir neftinin banisi deyil; Azərbaycan neft məktəbinin gücünü sübut edən şəxsiyyətdir. O göstərdi ki, Bakı məktəbi yalnız Xəzərlə məhdudlaşmır; dünyanın taleyini dəyişə bilər.

Fərman Salmanov Tümendə neft çıxaran adam deyildi. O, Tümeni neft ölkəsinə çevirən adam idi. Rusiyada onun adına küçələr və yataqlar var.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.01.2026)