“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan Poeziyası Antologiyası layihəsində Təbriz təmsilçimiz Əli Çağlanın növbəti təqdim etdiyi şair Təbrizdə yaşayan Mehdi Qəmsizdir

Mehdi Qəmsiz

Təbriz

YETİMXANA

Səhər saat yeddi, səslər ucalır,

Görəsən buraya gələn anadır?

Neçə ildir yolun gördüm burada,

Burası susduğum yetimxanadır.

Pəncərələr güdür yolunu hər gün,

Şüşələr ağlayır, dərdlilər kimi.

Ay ana hardasan? Bura gəlsənə,

Görəsən yetimdən yetim sevgimi.

Yuxuna dalıram hər yatdığımda,

Düzdür görməmişəm heç zaman səni.

Mənim röyadakı surətinlə gəl, -

Gör necə canladır hər zaman məni...

Qısırlar gəlirlər uşaq almağa,

Gedirəm qabağa alsınlar məni.

Burda tək başıma qalmaqdansa, ah!

Öz ürəklərinə salsınlar məni...

Pillələr əzbərdi dərdlərimizi,

Ağlayıb qaçardım, gülüb qaçardım.

Gahdan pozğunlaşıb, gahdan oturub,

Yaranış köksünə biçaq saçardım.

Mən yazıq deyiləm, belə baxmayın,

Sözümə hər yanıt candır, canadır.

Sevgimə, zövqümə baxsanız, bura –

Hələlik susduğum yetimxanadır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portralının Qarabağ təmsilçisi

“Ağdam ziyalıları” rubrikasında haqqında söhbət açacağım növbəti ziyalı mərhum Vaqif Zeynalovdur.

Zeynalov Vaqif Abdulla oğlu 1 aprel 1956 cı ildə Ağdam rayon Xındırıstan kənd ərazi nümayəndəliyinin Birinci Yüzbaşılı kəndində anadan olmuşdur. O,1 sentyabr 1962 ci ildə 1ci sinfə qəbul edilmişdir və 1970 ci ildə Paşabəyli kənd 8-illik məktəbini “Fərqlənmə” şəhadətnaməsi ilə bitirmişdir.

1970-1974 cü illərdə Məşədi Əzizbəyov adına Şuşa Beynəlmiləl Pedaqoji Məktəbinə qəbul olmuş və həmin məktəbi müvəffəqiyyətlə bitirmişdir və 1974-1975 ci illərdə təyinatla Zərdab rayonunun Otmanoba kənd 8 illik məktəbinə ixtisası üzrə müəllim təyin edilmişdir.

O,1975-1977-ci illərdə keçmiş sovet ordusunda həqiqiq hərbi xidmətini yerinə yetirmişdir, 1978-1983 cü illərdə V.İ.Lenin adına Qırmızı əmək Bayrağı ordenli Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutuna daxil olmuş və coğrafiya ixtisası üzrə tam kursu bitirmişdir.

Zeynalov Vaqif Abdulla oğlu 1983 cü ildə Ağdam rayon Paşabəyli kənd orta məktəbinə ixtisası üzrə müəllim təyin edilmiş, sonra həmin məktəbdə təşkilati işlər üzrə direktor müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir və 1990-cı ildə yaşadığı kəndlə məktəb arasında məsafənin uzaq olmasına görə kiçik yaşlı uşaqlar çətinlik çəkməsin deyə rayon təhsil şöbəsində Birinci Yüzbaşılı kəndində İbtidai məktəbin açılması haqqında təklif vermişdir. 1991-ci ildə Vaqif müəllimin təklifi qəbul olunmuş və Birinci Yüzbaşılı kənd  ibtidai məktəbi yaradılaraq, həmin məktəbə direktor vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Vaqif müəllimin rəhbərliyi ilə Birinci Yüzbaşılı ibtidai məktəbi 2002-ci ildən ümumi orta, 2008-ci ildən tam orta məktəb kimi fəaliyyət göstərmişdir.

O, 1999-cu ildən 2014-cü ilədək fəal ziyalı kimi seçkilərdə iştirak etmiş, ardıcıl olaraq üç dəfə Xındırıstan kənd bələdiyyəsinə üzv seçilmişdir.

Vaqif müəllim həm də gözəl ailə başçısı olmuşdur. Onun həyat yoldaşı Zeynalova Umleyla Şahlar qızı Ali təhsilli müəllimədir və 30 ilə yaxın Birinci Yüzbaşılı kənd uşaq bağçası-körpələr evinin müdiri vəzifəsində işləmişdir. Ali təhsilli üç övladı var.

Vaqif Zeynalov müəllimlik fəaliyyəti ilə yanaşı yaşadığı ərazidə abadlıq quruculuq işlərinin görülməsində fəal iştirak etmişdir. O, kənddə icma yaradaraq xarici şirkətlərin dəstəyi ilə işıq transfarmatorunun qurulması, kəndarası yolların təmir olunması, xeyir-şər evinin tikilməsi, kənd uşaq bağçasının əsaslı təmirinə nail olmuşdur.

Öz ziyalı nüfuzu ilə rayon ictimayət arasında tanınmışdır.

Zeynalov Vaqif Abdulla oğlu 05 aprel 2014-cü ildə vəfat etmişdir. Vaqif müəllimin əziz xatirəsi onu tanıyanların qəlbində daim yaşayacaqdır. Allah rəhmət eləsin, ruhu şad, məkanı cənnət olsun.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının media dəstəyi ilə Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun Bakı Şəhəri Üzrə Təhsil İdarəsi ilə birgə keçirdiyi “Bir direktor və bir şagird” adlı layihəsinin məqsədi nümunəvi məktəblərimizi, istedadlı şagirdlərimizi üzə çıxarmaq, onların ədəbiyyata olan marağına diqqət yönəltməkdir.

Hazırda təqdimatda Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 246 nömrəli məktəb-liseydir.

 Layihəni təqdim edir: Ülviyyə Əbülfəzqızı

DİREKTOR:

Həşimov Elmar Həşim oğlu 03.02.1971-ci ildə Zaqatala rayonu Qımır kəndində anadan olmuşdur. 1977-ci ildə Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 246 nömrəli məktəb-liseyin birinci sinfinə qəbul olmuş, 1987-ci ildə həmin məktəbi bitirmişdir.

1987-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuş, 1992-ci ildə ali təhsilini başa vurmuşdur. 1992-ci ildə Azərbaycan Texniki Universitetinin nəqliyyat fakültəsinə qəbul olmuş, 1996-cı ildə həmin universiteti bitirmişdir.

31.08.1996-cı il tarixindən 15.11.1996-cı il tarixinədək Bakı şəhəri Binəqədi rayonu R.İmanov adına 205 nömrəli tam orta məktəbdə fizika və riyaziyyat müəllimi vəzifəsində çalışmışdır.

02.11.1996-cı il tarixindən 20.06.1998-ci il tarixinədək Azərbaycan Respublikası DİN-in Daxili qoşunlarının 99713 saylı hərbi hissəsində siyasi və sosial işlər üzrə bölmədə şəxsi heyətlə iş üzrə təlimatçı vəzifəsində xidmət etmişdir.

31.08.1998-ci il tarixindən 01.11.2004-cü il tarixinədək Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 205 nömrəli tam orta məktəbdə hərbi rəhbər və riyaziyyat müəllimi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

04.11.2004-cü il tarixindən 02.05.2005-ci il tarixinədək Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 83 nömrəli məktəb-liseydə riyaziyyat müəllimi, eyni zamanda tərbiyə işləri üzrə direktor müavini vəzifəsində çalışmışdır. Pedaqoji fəaliyyəti dövründə bir neçə  seminar, təlim və konfranslarda iştirak etmişdir.

02.05.2005-ci il tarixindən 20.11.2007-ci il tarixinədək Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 135 nömrəli tam orta məktəbdə ali təhsilli riyaziyyat müəllimi və tərbiyə işləri üzrə direktor müavini vəzifəsində işləmişdir.

20.11.2007-ci il tarixindən 17.10.2022-ci il tarixinədək Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 143 nömrəli tam orta məktəbin direktor vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir.

17.10.2022-ci il tarixindən etibarən Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 246 nömrəli məktəb-liseyində direktor vəzifəsində çalışır.

ŞAGİRD:

Mən, Məmmədov Abdullah Vüqar oğlu, 14 sentyabr 2012-ci ildə Şəki şəhərində anadan olmuşam. Hal-hazırda 246 saylı məktəbin VIII sinfində təhsil alıram. Keçirilən dərslərə diqqətli və məsuliyyətlə yanaşıram. Texniki fənlərə xüsusi maraq göstərirəm. Respublika fənn olimpiadalarının final mərhələlərində iştirak etmişəm. 2024-cü ildə “American Mathematics Olympiad” yarışmasında III yerə layiq görülmüşəm. Müxtəlif kurslar tərəfindən təşkil olunmuş bilik yarışlarında fəxri fərmanlar qazanmışam.

Dərslərdən əlavə idmanla məşğul oluram. 7 ildir futbola gedirəm. Respublika və regional səviyyəli bir çox turnirlərdə iştirak etmişəm.

Boş vaxtlarımda kitab oxuyur, oyunlar oynayıram.

ESSE:

Sağlam bədəndə sağlam ruh və sağlam düşüncə olar

İdmanın insan sağlamlığına və mənalı yaşamasına böyük faydası  var. İdman bizə həyatı nizamlamağı, sağlamlığımıza zərər verən pis vərdişlərdən uzaq olmağı aşılayır. İdmanla məşğul olmaqla biz sağlam və gümrah oluruq, həm də gündəlik göstəricilərimizi- işləri planlı şəkildə həyata keçirməyə vərdiş edirik. İdman həmçinin bizim sosiallaşmağımıza, yeni dostlarla tanış olmağa kömək edir. İnsan yalnız maddi varlıq deyil. İnsanın mənəvi tərəfləri də vardır. Oxuduğumuz kitablar, əldə etdiyimiz biliklərlə yanaşı, məşğul olduğumuz idman növləri də bizim mənəvi ehtiyaclarımızı qarşılayır.

Hər bir idman növünün insanlara münasibətdə öz fəlsəfəsi vardır. İdmanla məşğul olmaq bizdə sağlam rəqabət, qalib gəlmək üçün əzmlə çalışmaq, çətinliklərə sinə gərmək, obyektivlik, dözümlülük, səbir və hörmət kimi mənəvi dəyərlərin formalaşmasına kömək edir. Bir dövlətin gücü, gələcəyi orada yetişən sağlam və savadlı gənclərin çiyinlərindədir.

İdman həmçinin dövlətlərin dünyada tanınması üçün mühüm bir vasitədir. Azərbaycan Respublikasının son onilliklərdə idman ölkəsi imicini qazanması bu missiyanın bariz nümunəsidir. Ölkəmizdə təşkil olunan dünya səviyyəli beynəlxalq yarışlar ölkəmizin dünyaya tanınmasında əvəzsiz rol oynayıb. İdmançılarımızın qazandığı qələbələr nəticəsində üçrəngli bayrağımızın yüksəkdə dalğalanması, himnimizin səslənməsi dünya dövlətləri arasında Azərbaycanın da imzasının olmasının təsdiqidir.

İdman qloballaşan dünyamızda insanların bir çətir altında dilindən, dinindən, cinsindən və ya sosial mənsubiyyətindən asılı olmayaraq bir araya gəlməsinə və yeni bir hədəf uğrunda mübarizəyə səfərbər etməklə, sülh və təhlükəsizliyə töhfə verən çox böyük bir dəyərdir. Tarixdən məlumdur ki, Yunanıstanda Olimpiya oyunları keçirilən zaman müharibələr dayandırılırdı. Biz inanırıq ki, bu gün dünyada öz təsdiqini tapmış sağlam idman prinsipləri, dörd bir tərəfini düşüncə bürümüş dünyamızı sülh və əmin-amanlığa çıxaracaq. Çünki sağlam bədəndə sağlam ruh və sağlam düşüncə olar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

Heyran Zöhrabova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Növbəti ekspress-sorğudayıq. Sualımız belədir: “Ən çox kim olmağı sevirik?”

Həyatımız boyu müxtəlif kimliklərə bürünürük. Kimi üçün valideyn – ata və ya ana, kimi üçün bacı və qardaş, kimi üçün həyat yoldaşı, kimi üçün övlad, kimi üçün dost, kimi üçün isə tanış oluruq. Bir çox kimliyimiz olur: yazıçı, müəllim (peşə kimliyi), oxucu, rəhbər, işçi, tələbə. Amma bəs özümüz ən çox kim olmağı sevirik?

RƏQSANƏ BABAYEVA

Ən çox kim olmağı sevirəm? Bu sual ilk baxışda sadə görünür. İnsan adətən cavabı da hazır sanır: filankəs kimi güclü, filankəs kimi uğurlu, filankəs kimi azad… Amma sualın üzərində bir az dayananda anlayırsan ki, bu, həyat boyu insanın özünə verdiyi ən çətin, ən sarsıdıcı, eyni zamanda ən azadedici suallardan biridir. Çünki bu sual səni başqaları ilə müqayisədən çıxarıb birbaşa öz daxilinə aparır. Mən bu sualın cavabını illər ərzində dəyişə-dəyişə tapmışam. Bu gün isə ürəyim rahatlıqla deyir: ən çox özüm olmağı sevirəm.

Özüm olmaq – bu, sadəcə adım, peşəm, cəmiyyət içindəki rolum deyil. Özüm olmaq daxili aləmimdə baş verən sükutdur, içimdə susaraq danışan səsdir, heç kimə göstərmədiyim, amma hər addımımı müəyyənləşdirən daxili monoloqdur. Bu monoloq bəzən mənə ən sərt tənqidçi, bəzən ən mərhəmətli dost olur. Orada yalan yoxdur. Orada bəzək-düzək, maska, rol oynamaq yoxdur. Orada mən varam – təmiz, saf, dürüst halımda.

İnsan cəmiyyət içində yaşadıqca bu daxili halı qorumağın nə qədər çətin olduğunu anlayır. Çünki bizə lap uşaq yaşlarımızdan öyrədilir ki, hər düşündüyünü demək olmaz, hər hiss etdiyini göstərmək olmaz. Bəzən bu, qorxudan olur. Bəzən hörmətdən. Bəzən isə sadəcə kiminsə xətrinə dəyməmək üçün. Məktəbdə müəllimin, işdə müdirin, ailədə böyüyün, qohum-əqrəbanın, cəmiyyətdə isə görünməz qaydaların qarşısında insan çox zaman öz fikrini boğur. Düşündüyün kimi cavab vermirsən, hiss etdiyin kimi davranmırsan. Sanki içindəki səs yavaş-yavaş kənara itələnir.

Mən də bu mərhələlərdən keçmişəm. Elə anlar olub ki, sözüm boğazımda qalıb, fikrim yarımçıq kəsilib, susmaq danışmaqdan daha təhlükəsiz görünüb. Bəzən birinin vəzifəsindən, bəzən yaşından, bəzən isə cəmiyyətdə tutduğu mövqedən çəkinmişəm. “İndi desəm, nə deyərlər?”, “Bu sözü başa düşərlərmi?”, “Məni səhv anlarlar, ya yox?” – bu suallar daxili monoloqumun önünə keçib. Hər dəfə belə olanda bir az da özümə xəyanət etdiyimi hiss etmişəm.

Əslində insan özünə xəyanəti çox səssiz edir. Bu, bir anda baş vermir. Kiçik güzəştlərlə başlayır. Bu gün susursan, sabah fikrini yumşaldırsan, bir gün də görürsən ki, artıq öz fikrini belə tanımırsan. Çünki başqalarının gözləntiləri sənin daxili həqiqətindən daha yüksək səsə çevrilib. Bu məqamda insan ya özünü tam itirir, ya da bir gün dayanıb soruşur: mən kiməm və kim olmağı sevirəm?

Mən bu sualı özümə verdiyim gün dəyişməyə başladım. Anladım ki, arzuladığım kimi yaşamaq, başqalarının “o nə deyər, bu nə deyər” düşüncəsi ilə xoşbəxtliyimi məhv etməmək üçün əvvəlcə öz daxili səsimə qulaq asmalıyam. Bu o demək deyil ki, hörmətsiz, düşüncəsiz, eqoist olum. Xeyr. Özüm olmaq başqasını incitmək deyil. Özüm olmaq – öz həqiqətimi inkar etməməkdir.

Cəmiyyət çox zaman bizdən uyğunlaşma tələb edir. Uyğunlaşmaq bəzən zəruridir, amma bu uyğunlaşma insanın özünü silməsinə çevriləndə təhlükəli olur. Müdirin qarşısında susmaq, ağsaqqalın sözünə etiraz etməmək, böyüyə hörmət göstərmək – bunlar mədəniyyətin, tərbiyənin bir parçasıdır. Amma bunların hamısı insanın daxili ləyaqətini tapdalayırsa, o zaman artıq problem yaranır. Hörmət susmaqla ölçülməməlidir. Qorxu ilə göstərilən səssizlik hörmət deyil.

Mən zamanla öyrəndim ki, öz fikrini sakit, mədəni, amma dürüst şəkildə ifadə etmək mümkündür. Bəzən qarşı tərəf bunu qəbul etməyəcək, bəzən narazı qalacaq. Amma bu, sənin özün olmamağın üçün səbəb deyil. Çünki insan hər kəsi razı salmaq üçün yaradılmayıb. Hər kəsin xoşuna gəlmək arzusu insanı tükəndirir. Sonda nə onları razı sala bilirsən, nə də özün xoşbəxt olursan.

Özüm olmağı sevməyim, əslində, daxili azadlığı sevməyimdir. Bu azadlıq haradasa tək qalmaq cəsarətidir. Çünki özün olmağa qərar verəndə bəzən tək qalırsan. Səni hamı başa düşmür. Bəziləri səndən uzaqlaşır. Amma bu təkliyin içində qəribə bir rahatlıq var. Çünki artıq özünlə mübarizə aparmırsan. Daxilindəki səs ilə xaricdə göstərdiyin obraz arasında uçurum yoxdur.

Mənim daxili aləmimdəki monoloq çox vaxt sakitdir. O sükutda mən özümü dinləyirəm. Nə istədiyimi, nədən qorxduğumu, nəyə inandığımı orada anlayıram. Özüm olmağı sevdiyim üçün artıq başqalarının həyatını yaşamaq istəmirəm. Başqasının arzusu mənim yolum olmamalıdır. Kiminsə “belə yaşamalısan” dediyi həyat, mənim içimdə boşluq yaradırsa, o həyat mənim deyil.

İnsan xoşbəxtliyi çox vaxt gələcəkdə axtarır: bir gün filan olsam, filan yerə çatsam, filan insan kimi yaşasam… Amma xoşbəxtlik bəzən sadəcə özün olmaqdan keçir. Özünü sübut etməyə çalışmadan, rol oynamadan, maska taxmadan yaşamaqdan. Mən bunu dərk edəndə anladım ki, xoşbəxtlik səs-küylü bir sevinc deyil. Bu, daxildə yaranan sakit bir razılıqdır.

Ən çox kim olmağı sevirəm? Mən özüm olmağı sevirəm. Qorxuları olan, amma onlara əsir olmayan; hörmət edən, amma özünü itirməyən; susmağı bacaran, amma lazım olanda danışmaqdan çəkinməyən bir insan olmağı sevirəm. Mən səhvləri ilə barışan, amma onlardan qaçmayan halımı sevirəm. Çünki özüm olmaq kamil olmaq deyil, dürüst olmaqdır.

Bu esse mənim özümə verdiyim bir etirafdır. Kim olduğumu sevdiyimi, niyə sevdiyimi anlamaq cəhdidir. Bilirəm ki, bu yol bitmir. İnsan hər dövrdə yenidən özünü tanıyır. Amma bir şeyi dəqiq bilirəm: mən başqası olmaq istəmirəm. Mən özüm olmağı sevirəm. Və bu sevgi, bəlkə də, insanın özünə verə biləcəyi ən böyük azadlıqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün narın-narın qar yağır. Elə bil səma tələsmir, elə bil harasa çatmaq dərdi yoxdur. Qar dənələri yavaş-yavaş, bir-birinə toxuna-toxuna yerə enir, sanki düşünə-düşünə düşürlər. Hər dənə öz yolunu bilir, amma yolun sonu eynidir: torpaq, dam, pəncərə kənarı, ağac budağı, insanın çiyni… Bir az soyuq var, bir az da yağışla qarışıq bir hava. Nə tam qışdır, nə də payızdan qopub gedə bilmir. Elə bu arada qalmaq halı da adamın içini qəribə edir.

Belə havalarda insanın içində danışmaq istəyi olur. Amma kimləsə yox, özü ilə. Sanki içində bir səs oyanır, səni keçmişə aparır, sonra indiyə qaytarır, sonra yenə aparır. Qar bu səsi daha da aydın eşitdirir. Küçədə səs azalır, maşınlar ehtiyatla gedir, insanlar addımlarını yavaşıdır. Hər kəs bir az öz içinə çəkilir. Qar yağanda şəhər də kənd kimi susur.

Pəncərədən baxıram. Şüşənin o üzündə ağaran dünya var, bu üzündə isə isti otaq. İçəridə bir odun ocağının xəyali çıtırtısı dolaşır sanki. Uşaqlıqdan qalan bir səsdir bu. Hər kəsin uşaqlığında belə bir səs var: odun yananda çıxan o xırda, amma adamın içinə yayılan çıtırtı. O səs təkcə qulağa yox, yaddaşa da toxunur.

Uşaqlıq qışları tamam başqa idi. Qar daha ağ idi sanki, soyuq daha kəskin, amma istilik daha səmimi. O vaxtlar evlərdə mərkəzi istilik yox idi, radiatorların səsi yox idi. Sobanın öz dili vardı. Odunu necə atsan, o cür danışardı. Bəzən alov coşardı, bəzən sakit-sakit yanardı. Sobanın yanında oturub əllərini qızdırmaq, sonra birdən-birə çox yaxınlaşıb yanmaqdan qorxub geri çəkmək… Bunlar kiçik şeylər idi, amma həyat elə o kiçik şeylərdən ibarət idi.

Qar yağanda kənd yolları bağlanardı. Amma bu bağlanmaq qorxulu yox, sevincli idi. Bilirdin ki, bu gün heç kim tələsməyəcək. Məktəbə getmək çətinləşəcək, bəlkə də ümumiyyətlə getməyəcəksən. Böyüklər bunu problem sayardı, uşaqlar isə bayram kimi. Qarın altında qalan izlər, qardan adamlar, islanmış əlcəklər, axşam sobanın yanında qurudulan corablar… Hər şey bir ritm içində idi.

İndi qar yağanda başqa cür düşünürük. “Yollar buz bağlayacaq”, “tıxac olacaq”, “hava soyudu” deyirik. Qar artıq bir az narahatlıq gətirir. Halbuki o hələ də eyni qardır. Dəyişən qar deyil, bizik. Zaman keçdikcə qarın gətirdiyi səssizliyi yox, yaratdığı çətinliyi görürük. Uşaqlıqda isə səssizlik özü bir hədiyyə idi.

Odun ocağının çıtırtısı keçmişlə bu günü bir-birinə bağlayan körpü kimidir. İndi çox evdə odun sobası yoxdur. Qaz kombisi, elektrik isidiciləri var. Bir düyməni basırsan, istilik gəlir. Rahatdır, sürətlidir, amma səssizdir. O səssizlikdə bir şey əskik qalır. Çıtırtı yoxdur, odunun yanıb külə dönməsinin o yavaş fəlsəfəsi yoxdur. Ocaq səni gözləmirdi, sən ocağı gözləyirdin. İndi isə hər şey dərhaldır.

Keçmişdə qış axşamları uzun idi. Televiziya bir-iki kanal göstərərdi, o da bəzən qaralardı. Amma söhbətlər uzun çəkərdi. Böyüklər keçmişdən danışardı, uşaqlar qulaq asardı. Hekayələr, xatirələr, bəzən də susqunluq. Susmaq da bir növ danışmaq idi o vaxt. Kiminsə nəsə deməsinə ehtiyac yox idi, sobanın səsi hər şeyi deyirdi.

İndiki yaşam sürətlidir. Qış axşamları da qısalıb sanki. Telefon ekranları işıq saçır, amma o işıq adamı isitməz. Qar yağsa belə, başımız ekranda olur. Kimin harada nə yazdığı, kim nə paylaşdığı daha vacib görünür. Pəncərədən baxmağa vaxt qalmır. Halbuki qar hələ də eyni səbrlə yağır, biz baxsaq da, baxmasaq da.

Bu gün qarın yağışı bir az yağışla qarışıb. Asfalt yaşdır, ayaq altında sürüşkəndir. İnsanlar çiyinlərini büzüb addımlayır. Hər kəs harasa çatmaq istəyir. Amma mən bir az dayanmaq istədim. Bir az bu havanı dinləmək, bir az bu soyuğu hiss etmək. Çünki soyuq da hissdir. Hər hiss kimi onun da demək istədiyi var.

Soyuq insana xatırladır ki, istilik dəyərlidir. Qaranlıq xatırladır ki, işıq vacibdir. Qar isə xatırladır ki, hər şey təzələnə bilər. Səhər yağmış qar axşam palçığa dönə bilər, amma o palçığın altında yenə torpaq var. Torpaq isə həyat deməkdir.

Keçmiş həyat daha çətin idi deyirlər. Bəlkə də elə idi. Amma çətinliklərin içində sadəlik vardı. İndiki yaşam daha rahatdır, amma mürəkkəbdir. Hər şey çoxdur: məlumat çoxdur, səs çoxdur, seçim çoxdur. Bəzən insan bu çoxluğun içində itir. Qar isə azlıqdır. Ağ rəng, səssizlik, sadəlik.

Odun ocağı da azlıqdır. Bir neçə odun parçası, bir kibrit, bir az səbr. Amma verdiyi istilik təkcə bədəni yox, ruhu da isidirdi. İndi istilik var, amma ruh bəzən üşüyür. Ona görə də belə havalarda keçmiş daha çox yada düşür. Keçmişi ideal etmək üçün yox, ondan bir az istilik almaq üçün.

Qar yağanda zaman yavaşlayır. Saatın əqrəbləri də sanki ehtiyatla hərəkət edir. Bu yavaşlıq insana düşünmək imkanı verir. Düşünmək isə unutduğumuz bir vərdişdir. Hər şey sürətli olanda düşünməyə ehtiyac qalmır. Amma qar yağanda düşünmək öz-özünə gəlir.

Keçmişdə insanlar qışı gözləyərdi. Qış hazırlığı olardı: odun yığılardı, turşular qurulardı, ev səliqəyə salınardı. Qış bir mövsüm idi, sadəcə hava dəyişikliyi yox. İndi isə mövsümlər bir-birinə qarışıb. Qış gəlib-gəlmədiyini paltara baxıb anlayırıq, havaya yox.

Bu gün narın-narın qar yağır və mən bunu yazıram. Yazmaq da bir növ ocaq qalamaq kimidir. Sözlər odun kimidir, düz düzsən yanar, səhv düzsən sönər. Hər cümlə bir alovdur, hər fikir bir istilik. Yazdıqca keçmişlə indinin arasında gedib-gəlirəm. Bəzən uşaqlıq evinin qapısını açır kimi oluram, bəzən bugünkü şəhərin səs-küyünə qayıdıram.

Həyat elə budur: keçmişlə indinin arasında gedib-gəlmək. Tam keçmişdə qala bilmirsən, tam indidə də rahat olmursan. Qar isə bu iki zamanın üzərinə düşür, ikisini də örtür, bərabərləşdirir. Qarın altında hamı eynidir: köhnə ev də, yeni bina da, zəngin də, kasıb da.

Bəlkə də qarın bu qədər duyğusal görünməsinin səbəbi budur. O, fərqləri gizlədir. İnsanlar bir az daha bənzəyir bir-birinə. Hər kəs üşüyür, hər kəs isinmək istəyir. Hər kəs bir yerə tələsir, amma qar yağanda o tələskənlik bir az azalır.

Odun ocağının çıtırtısı qulağımda deyil, amma yaddaşımdadır. O səs mənimlə böyüyüb. Hər dəfə qar görəndə o səs yenidən oyanır. Bəlkə də ona görə qışı sevirəm. Soyuğuna baxmayaraq, qış mənə istilik xatırladır.

Bu gün bir az soyuq var, bir az yağış var, bir az da qar. Amma içimdə uzun bir söhbət var. Qar yağdıqca bu söhbət uzanır. Sanki təbiət deyir: “Dayan, bax, dinlə”. Biz isə nadir hallarda dinləyirik. Amma bu gün dinləmək istədim.

Keçmiş yaşam sadə idi, indiki yaşam mürəkkəbdir. Amma hər ikisinin ortaq bir nöqtəsi var: insanın istiliyə ehtiyacı. O istilik bəzən odun ocağından gəlir, bəzən bir sözdən, bəzən bir xatirədən. Qar yağanda o istiliyi daha çox axtarırıq.

Axşam düşür. Qar hələ də yağır. Küçə işıqları qar dənələrini daha görünən edir. Hər dənə bir anlıq işıqda parlayıb yox olur. İnsan ömrü kimi. Bir anlıq görünürük, sonra izimiz qalır, ya qalmır. Amma o anın özü dəyərlidir.

Bəlkə də bu yazı bir nəticə demir. Demək də istəmir. Sadəcə bir havanın, bir qarın, bir xatirənin içində gəzişir. Söhbət edir, susur, yenə danışır. Elə qar kimi: səssiz, amma təsirli.

Bu gün narın-narın qar yağır. Mən də içimdə bir ocaq qalayıram. Keçmişdən bir az odun atıram, indidən bir az alov. Çıtırtısı eşidilməsə də, istiliyi hiss olunur. Bu da bəs edir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Bəzən kino yalnız bir süjet olmur. O, tarixə söz verir, yaddaşlara iz qoyur və gələcəyə sual atır. 1978-ci ildə rejissor Şamil Mahmudbəyovun ssenarist Əhmədağa Muğanlı ilə birgə yaratdığı “Od içində” filmi məhz belə ekran işidir. Onun mərkəzində yalnız hadisələr deyil — insan, vətən və seçim dayanır.

Filmin janrı tarixi dram və macəra olmaqla, hadisələrin fonunda insan talelərini ortaya qoyur. Çəkilişlər 1978-ci ildə baş tutub və film 1979-cu ilin yayında tamaşaçılara təqdim olunub. Film yalnız tarixi hadisələri göstərmir, həm də insanın daxili odunu təsvir edir.

1919 — odun içində doğulan millət

Film 1919-cu ildə Azərbaycanın cənub bölgələri — Muğan və Lənkəranda baş verən dramatik hadisələr ətrafında qurulur. O dövr həm müharibə, həm xaos, həm də milli şüurun formalaşma çağından ibarətdir. “Od içində” bu tarixi dövrü yalnız faktlarla deyil, insan taleləri ilə danışır.

Ssenari əsasən bu ideya üzərində qurulur: millət öz azadlığını tapmaq üçün zamanın ağırlığına qarşı çıxmalı, qərarlar od kimi çətin mühitdə verilməlidir. Bu, təkcə bir döyüşün deyil, həm də vicdan məhkəməsinin filmidir.

Film kadrarxasında səslənən diktor mətnində deyilir ki:

“Azərbaycanın neftini və taxılını ələ keçirmək istəyən qüvvələr arasında daxili parçalanma və xarici təzyiqlər baş verirdi.”

Bu mətndə o dövrün mürəkkəb geosiyasi mənzərəsi — daxili parçalanma və xarici təzyiqin vahid fonu olaraq tamaşaçı qarşısına çıxır.

Obrazlar — tarix və insan arasında körpü

Filmin obrazları yalnız roldan ibarət deyil — onlar tarixin ağırlığını daşıyan simvollardır.

Tomar bəy — milli şüurun əsgəri, həm mübarizədə, həm də öz gücünü ortaya qoymaqda sınaq qarşısında qalan şəxsiyyətdir.

Əjdər — vətənpərvər gəncin, öz xalqının taleyi üçün atdığı addımların təcəssümüdür.

Andrey və Tatyana — ziddiyyətli münasibətlərin və fərqli dünyagörüşünün kino dilində ifasıdır.

Bu obrazlar vasitəsi ilə film deyir: tarixdə yalnız silahlar döyüşmür — insan ruhu da mübarizə aparır.

Estetik baxış və düşüncə

“Od içində” yalnız dramatik hadisələri deyil, həm də insanların daxili odunu göstərməyə çalışır. Rejissor Şamil Mahmudbəyov bu filmdə yalnız tarixi maneku yaratmır — o, insanın ruhi savaşını təsvir edir. Bəstəkar Emin Sabitoğlunun musiqisi isə bu dramın ritmini artırır və tamaşaçını dövrün duyğularına daha da yaxınlaşdırır.

Filmin bəzi kino tənqidçiləri tərəfindən ideoloji ekran işi kimi qiymətləndirildiyi də qeyd olunur. Həqiqətən də o, sovet dövrünün baxış bucağını əks etdirir, amma bu eyni zamanda dövrün mədəni və siyasi kontekstini anlamamız üçün bir pəncərə də aça bilər.

Niyə bu film indi də maraqlıdır?

Bu ekran işi yalnız tarixi hadisəyə baxış deyil — o, insan seçimlərinin ağır sınağıdır. Film təsdiqləyir ki:

milli azadlıq uğrunda mübarizə yalnız meydanlarda deyil, həm də insanın vicdanında baş verir;

sınaqlar hər zaman oxşar olur — qarşıda düşmən deyil, daxildən yaranan təzadlar var;

tarix artıq yazılıbsa da, o, yenidən nəzərdən keçirilməyə layiqdir.

Bu baxımdan “Od içində” həm kino tarixi, həm də milli yaddaş səhifəsidir.

Son söz

“Od içində” sadəcə film deyil — o, bir epoxanın, bir millətin və bir insan taləsinin müstəqil düşüncə ilə imtahanıdır. O, bizi düşündürür: tarixi fırtına içində keçmiş, amma hərəkət edən insanlar necə qərarlar verdilər? Hansı yolları seçdilər? Və bu yollar bugünkü bizə nə deyir?

Bu suallar cavab gözləyir — eynilə bu film də tamaşaçıdan cavablar tələb edir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

 Oykonim toponimlərin bir növüdür. Yunanca “oikos” (ev) və “onoma” (ad) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Yaşayış məntəqələrinin, yəni şəhərlərin, kəndlərin, qəsəbələrin adlarını bildirən sözlər, xüsusi isimlərdir. Şəhər adları bildirən oykonimlər astionimlər, kənd adlarını bildirənlər isə komonimlər adlanır.

Hər hansı bir etnomədəni arealda oykonimlər qatının formalaşması uzun sürən prosesdir. Yer-yurd adlarını orada yaşayan xalqlar formalaşdırır və zaman keçdikcə tarixi mənbələrdə və xəritələrdə öz yerini alır.  

Oykonimlər dunən ilə bu gün, bu gün ilə sabah arasındakı körpüyə bənzəyirlər. Onlar tarixin açarıdır, tariximizə işıq salır, ərazidə yaşayan xalqların tarixini, coğrafiyasını, mədəniyyətini və etnoqrafiyasını özündə əks etdirir. Digər tərəfdən, oykonimlər tarixi hadisələrin şahidləri kimi, yaddaşları təzələyərək, həmin ərazidə cərəyan etmiş prosesləri təkrar xatırladırlar. Onların tədqiqi və öyrənilməsi tariximizi, xalqımızın etnogenizini, coğrafiyamızı, dil və ədəbiyyatımızı, etnoqrafiyamızı, mədəniyyətimizi öyrənmək, xüsusən  öz kimliyimizi dərindən dərk etmək, itirilmiş dəyərləri bərpa etmək üçün çox faydalıdır. Oykonimlərsistemi xeyli dərəcədə coğrafi məzmuna malik olduğu üçün onların əsasında ərazinin relyef quruluşu, mənzərə xüsusiyyətləri, təbii sərvətləri, bitki örtüyü, təbii xüsusiyyətləri haqqında da müəyyən qənaətə gəlmək mümkündür.

Azərbaycanın İsveçrəsi sayılan qədim Oğuz rayonunda da çoxsaylı və zəngin oykonimlər olub. Onların bir qismi (Balaşum, Axpiləkənd, Covlan, Cucamış, Otmanlı, Qoruxlar, Güllüdağ, Maza, Xoşkaşen, Ağlıq, Qiyaslar və s.) artıq  müəyyən səbəblərdən qeyri-yaşayış yerinə çevrilmişdir.    

Bizim söhbətimiz isə hazırda mövcud olan oykonimlər barədədir. Hazırda Oğuzda 35 oykonim mövcuddur. Onlardan biri astionim (Oğuz şəhəri), qalan 34-ü isə  komonimlərdir – kənd adlarıdır.  

Oğuz oykonimlərinin mütləq  əksəriyyəti türk mənşəli olub, Azərbaycan dilinin formalaşmasında və xalqımızın etnogenizində bilavasitə iştirak etmiş etnosların adları ilə bağlıdır. Tarixən mövcud olan həmin oykonimlər Oğuzun ərazisində yaşayan türk xalqlarının tarixi ilə bilavasitə əlaqəlidir. Oğuz, Abdallı, Bayan, Bucaq, Ərmənət, Xaçmaz, Xacmaz-qıçlaq, Xalxal, Xalxal-qışlaq, Qarabulaq, Qarabaldır, Calut, Muxas, Padar, Tərkeş, Yaqublu, Böyük Söyüdlü, Sincan belə oykonimlərdəndir. Araşdırmalar göstərir ki, onların adları oğuz, abdal, bayandur, bucaq, ərmən (qıpçaq), qarqar, xeçmatak, qarabulaq, qarabaldır, ud, mux və as, padar, tərkiş, yaqub, söyüt və sincanlar adlı qədim türk tayfa, etnos və əşırətlərin adı ilə birbaşa bağlıdır.

Bu etnotoponimlərin çoxu həm də areal xarakterə malikdir. Onlara nəinki Azərbaycanda və digər türk ölkələrində, hətta başqa xarici ölkələrdə də (İran, Rusiya, Gürcüstan, Ermənistan, Çin, Monqolstan, İraq və s.) rast gəlmək olur. 

Oykonimlərin bir neçəsi də şəxs (antropooykonimlər) və bitki (fitonimlər) adları, biri isə hidronim əsasında formalaşmışdır. Kərimli və Tayıflı; Filfilli və Yemişənli, Zərrab kəndlərinin adları buna nümunə ola bilər. Kərimli kəndi şair M.K.Vardaninin, Tayıflı kəndi Tayıb adlı şəxsin adı ilə bağlıdır. Filfilli kəndinin adı ərəbcə “filfil” (bibər) bitkisinin, Yemişənli kəndinin adı “yemişan” kolunun adı ilə əlaqəlidir. Zərrab kəndinin adının isə yaxınlıqdan keçən Sarısu (farsça zərd və ab)  çayının adından alındığı güman olunur.

Oğuz oykonimlərinin bəzilərinin adları isə ərazinin xarakter xüsusiyyətləri, zahiri əlamət və keyfiyyətini bildirən, məkanın relyefi əsasında müəyyən olunmuşdur. Qumlaq, Top, Çaldaş, Çayqovuşan, Dəymədağlı, Dəymədərə, Baş Daşağıl bu cür oronimlərdən sayıla bilər. Belə məlum olur ki, ərazinin relyefi onun oykonimlərində də relyef formalarını (dağ, dərə, təpə, qaya, daş və s.) əks etdirən zəngin və rəngarəng makro və mikrooykonimlərin əmələ gəlməsinə səbəb olmuşdur. Başqa sözlə, Oğuz oykonimləri yer səthinin müxtəlif xüsusiyyətlərini də izah edir.

Quruluşuna görə, bu oykonimlər əsasən leksik, morfoloji və sintaktik yollarla yaranmış vahidlərdir.

Leksik yolla yaranan oykonimlər əsasən sadə sözlərin yer adlarına çevrilməsi yolu ilə əmələ gəlir və bu zaman xüsusi morfoloji şəkilçilər işlənmir. Padar, Top, Bucaq, Xalxal, Sincan kəndlərinin adları leksik yolla yaranmış oykonimlərə nümunə ola bilər.   

Morfoloji yolla yaranan Oğuz oykonimləri isə əsasən –lı, bir neçə halda -laq və -ıx  şəkilçiləri ilə meydana çıxmışdır. Abdallı, Böyük Söyüdlü, Dəymədağlı, Filfilli, Kərimli, Mollalı, Şirvanlı, Tayıflı, Yaqublu, Yemişənli, Qumlaq və Malıx oykonimləri belə formalaşmışdır.

Sintaktik yolla yaranmış oykonimlərin çoxu isə kök+kök (Oğuz, Çaldaş, Yenikənd, Dəymədərə, Hallavar (alavar), Qarabaldır, Qarabulaq) və kök+kök+şəkilçi (Dəymədağlı, Çayqovuşan) modelləri əsasında yaranmışdır. Mürəkkəb oykonimlərin bir qismi həm də fərqləndirici əlamətlər (baş, böyük, Xalxal, Xaçmaz, dağ, dərə) əlavə etmək hesabına formalaşmışdır. (Baş Daşağıl, Böyük Söyüdlü, Xalxal-qışlaq, Xaçmaz-qışlaq, Dəymədağlı, Dəymədərə).

 Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, Oğuz oykonimlərin əksəriyyəti türk mənşəlidir. Ərəb-fars mənşəli toponimlərə (ekzonimlərə) çox hadir halda təsadüf olunur. Bunlara Mollalı (ərəb), Filfilli (ərəb) və Zərrab (fars) toponimlərini misal göstərmək olar.

Tarixi faktlar göstərir ki, bir vaxtlar rayon ərazisində iki rus mənşəli (Astraxanovka və Vladirmirovka) oykonim də olmuşdur. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 12 iyun 2018-ci il tarixli  qərarı ilə Astraxanovka kəndinin adı dəyişdirilərək Çaldaş, Vladimirovka kəndinin adı isə Çayqovuşan adlandırılmışdır.

Sonda bir daha xatırladırıq ki, oykonimlər informasiya daşıyan etnomədəni mətnlərdir. Tarixin möhürü, silinməz izləri və yaddaşı sayılan oykonimlər bütövlükdə xalqın keçmişini, mədəniyyət və etnoqrafiyasını, eləcə də dil tarixini öyrənmək baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Onlar rayon haqqında biliklər xəzinəsidir, mədəni-tarixi informasiyanın qoruyucusudur.  

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan Poeziyası Antologiyası layihəsində Təbriz təmsilçimiz Əli Çağlanın növbəti təqdim etdiyi şair Təbrizdə yaşayan Mehdi Qəmsizdir

Mehdi Qəmsiz

Təbriz

DƏLİXANA

Salonun dibindən tanış səs gəlir,

Yenə də vaxtıdır qapılar: “Taq-taq”!..

Oyanıb röyadan baxıram sənə,

Bura dəlixana, sonuncu otaq.

Bu il gəlişinə çox inanmışam,

Yalnız mən deyiləm, hər kəs inanıb.

Gündüzlər bu yollar yolunu güdüb,

Gecələr lampalar dalınca yanıb.

Dərdimi əzbərdi pəncərələr də,

Bu tozlu camlarda nağıllar batıb.

İçəri üzündə, ayaq başında,

Bəbəklər tökülüb dənizlər yatıb.

Ağ donlu mələklər gəlib gedərlər,

Beynimi gəzməkdən yorulmayırsan.

Uzaqdan hamısı sənə bənzəyir,

Yaxına gələndə sən olmayırsan.

Canımda saf yerim elə qalmayıb,

Qolumda iyirmi sant yerin qalıbdır.

Dışarı üzümü iynə yerləri,

İçəri üzümü dərdin alıbdır.

“Yaz olub” – deyirlər dışarılarda,

Bulaqlar qaynayar, günəş nur saçar.

Gəlsənə fərş olum ayaqlarında,

O zaman bu xalça çiçəklər açar.

Gələcəksən deyə qiyamət qopub,

Bəzənib divarlar, geyinib yataq.

Hər əldə bir şəkil ərköyünləşir,

Bura dəlixana, sonuncu otaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı yazıçı, dramaturq Ağalar İdrisoğlunun “Vəzifəpərəstin dilindən” adlı satirik hekayəsini təqdim edir.

Atam-qardaşım, nə yapışmısız mənim yaxamdan? Bəli, vəzifəpərəstəm. Niyə də olmayım? Bu gün, bu zəmanədə yaxşı pulun, vəzifən yoxdusa, sən heç kimə lazım deyilsən. Sən heç  kimsən, atam-qardaşım. Bəlkə elə deyil? Vəzifən yoxdusa, sənin nə dostun var, nə tanışın, nə məşuqən. Heç evdə arvad da, uşaqlar da üzünə dürüst baxmırlar. Səni saya salmırlar.

Sizinkini bilmirəm, mən vəzifədən çıxanda, pulum olmayanda bizim arvad üzünü elə turşudurdu ki, elə bil rəhmətlik dədəsini mən öldürmüşdüm. Axşam da o söz... Dalını çevirirdi mənə, xorhaxorla yatırdı. Uşaqlar da mənimlə dilucu, xalaxətrin qalmasın deyə danışırdılar.

Hə. Vəzifəsiz olmağın ləzzətini bir dəfə mən də görmüşəm, atam-qardaşım. O vaxtlar vəzifəsiz qaldığım altı-yeddi ayda mən çəkdiyimi heç düşmənimə də arzu eləmirəm...  İllərlə mənimlə adicə görüşmək üçün növbə gözləyənlər, sağlığıma badələr  qaldırmaqçün bir-birinə aman verməyənlər, mən vəzifədən çıxandan sonra daha gözə dəymədilər...  Hətta “Toplan” adlı itim öləndə yüzlərlə adam yanıma gəlib, itə görə utanmadan baçsağlığı da verdilər. İti tərifləyib göylərə də qaldırdilar. Amma indi özüm “ölmüçdüm” bu köpək uçaqlarından biri də gözə dəymirdi...  Heç soyuşan yoxdur ki, “ Abdul eşşəyin hardadır”.  Ay Allah... Biz necə unutqan, yaramaz camaatıq...  Görəsən  Yer üzündə bizim kimi nüsxə varmı? İnanmıram ki, ola...

 Nə başınızı ağrıdım, köhnə hökumət gedib, təzəsi gələndə on beş naziri işdən hopdum çıxardı. Mən də getdim “çujoy poxmel”. Yəni o biri hökumətin adamı olsam da, bunun hakimiyyətə gəlməsi üçün dəridən-qabıqdan çıxırdım. Çünki o  köhnə  hökumət işinin öhəsindən gələ bilmirdi. Anarxiya, xaos baş alıb gedirdi... Hakimiyyətə gəlmək istəyən bu biri isə həm səriştəli, həm də mənim eloğlum idi. Fikirləşirdim ki, ətimi yesə də, sümüyümü çölə atmaz. Amma atdı... Özü də propka kimi.

Vəzifədən çıxarıldığım birinci günü adətimcə tezdən durub yuyundum. Üzümü qırxıb, geyindim. Dedim heç olmasa, bu sürücü zalım oğlu Zahir bir insaflı olar. O da mənimlə bir blokda yaşayır. Bir mərtəbə yuxarıda ev alıb vermişdim ona. Gözlədim ki, indi gəlib qapının zəngini basıb, heç olmasa, soruşacaq ki, ay müəllim, bəlkə harasa getmək istəyirsiz? Ya da sizə nə isə alıb gətirmək lazımdı... Ayaq səslərindən hiss elədim ki, düşdü aşağı. Çıxdım eyvana. Gördüm ki, mindi maşına, heç başını da yuxarı qaldırıb, mənə salam vermədi. Maşını xoddayıb getdi təzə nazirin dalınca... Hirsimdən başım gicəlləndi. Az qaldım ki, yıxılım, tez tutdum məhəccərdən və öz-özümə dedim:

 - Ay dadi-bidad... Bu əbləhi mən gətirib adam elədim. Yetimin biri idi. Bu cür ceyran kimi “Volqa” maşınını, sonra da  QAZ-31-i verdim ki, sür. Toyunu elədim. Ev alıb verdim.

Yadıma düşdü, bu əbləh oğlu hərdən mənə deyərdi:

- Ağamir müəllim, atam anamı fahişəlik üstündə atıb gedib. Uşaqlıqdan atasız qalmışam. Sağ olun ki, siz mənə ata olduz. Məni kişi elədiz. Ölənəcən sizi yaddan çıxarmaram. Quran haqqı düz sözümdü...

 Fikirləşdim ki, ay dadi-bidad... Gör mən necə yanılmışam. Atalar düz deyib: “Fahişədən ancaq belə dəyyus törəyə bilər...”

Bu vaxt şöbə rəislərindən biri Doydaq Saməddin blokdan çıxıb getdi öz maşınına sarı. Əynində mənim plaşım. Cəmi bir dəfə geymişdim. Xoşuma gəlmədi, bağışladım ona. Mənə “dayı” deyirdi. Şənimə yüzlərcə tostlar, şeirlər qoşurdu. Özü də tez-tez deyirdi:

- Ağamir müəllim, mən altıncı sinifdə oxuyanda atam və əmim haqqında imzasız şikayət məktubu yazmışdım Leninin movzoleyinə. Onları işdən çıxartdırmışdım... Məndən hamıya qarşı hər cür nakişilik gözləmək olar... Ancaq sizə heç vaxt pislik eləmərəm. Siz mənə atamdan da, qohumlarımdan da çox yaxşılıq eləmisiz. Sizin sayənizdə belə vəzifəm var. Sizin sayənizdə özümə  toy eləmişəm. Ev, bağ, maşın almışam. Özümün biznes işlərimi qurmuşam. Mən bu mərtəbəyə ancaq sizin sayənizdə qalxmışam. Əgər sizə pislik eləsəm, bihörmət iş tutsam, qoy Allah məni əbədilik kor eləsin. Anamın südü haramım olsun.

Öz-özümə dedim:

- Ay dadi-bidad... Bu küçük elə bir az sərxoş olan kimi özü deyirdi ki, məndən hər cür nakişilik gözləmək olar. Bəs mən niyə başa düşmürdüm?

Fikirləşirdim ki, sərxoşdu belə deyir. Nazirliyin çoxlu sirlərini danışırdım ona, bacıoğlu kimi... Demə o da mənim danışdıqlarımı ötürürmüş yaxarılara...

Bu vaxt Qara Məhərrəm çıxdı blokdan. Hansı ki, mənim sayəmdə adi işçidən nazir müavinliyinə qədər yüksəlmişdi. Həmişə də mənə deyərdi:

- Sizin kimi xeyirxah, müdrik adam olmasaydı, yəqin indi mən heç kim idim. İndi hardasa it döyürdüm. Sizin yaxşılığınızı unutsam, onda mən kişiliyimi itirmiş olaram. Onda mənə hansı sözləri desəniz, qəbulumdu, Ağamir müəllim.

Hiss elədi ki, mən eyvanda durub ona baxıram, başını qaldırıb Allahın salamını da vermədi mənə. Xidməti maşınına mindi. Sürücü maşını yelli sürüb getdi.

Fikirləşdim ki, bu Qara Məhərrəmi necə adlandırım. Axı, özü demişdi: “Sizə namərdlik eləsəm, hansı söyüşlə istəsəniz, məni söyün”. Yadıma düşdü ki, bunun arvadının ayağı “sürüşkəndi”. Hətta arvadının anasının da, bacılarının da “xəmiri sıyıqdı”... Qara Məhərrəmin arvadı da həmişə dəridən-qabıqdan çıxıb, min cürə oyunlar qurub ki, mənə yaxın olsun. Ancaq mən belə işi öz şənimə, şəxsiyyətimə sığışdırmamışam. Öz işçimin arvadına pis gözlə baxmamışam. Hətta bir dəfə məcbur olub, Qara Məhərrəmin arvadına bu fıkrimi açıq-saçıq da demişəm. O da bu sözlərimə görə məndən acıq eləyib. Sonra da açıq-saçıq deyib: “Ağamir müəllim, mənim kimi belə gözəl xanımdan, belə gözəl candan istifadə eləmədiyinə, mənimlə kef çəkmədiyinə görə vaxt gələcək peşiman olacaqsan. Onda da gec olacaq”...  Başıma bir qapaz vurdum.

 - Bu da sənə azdı, Ağamir. Bax, o vaxt əgər sən Qara Məhərrəmin arvadını özünə məşuqə eləsəydin, indi belə də yanmazdın...

Bu vaxt blokdan Ceyran xanım çıxdı. O, bu gün əvvəlkindən də bərli-bəzəkli geyinmişdi. Yəqin özünü təzə nazirə sevdirmək üçün... Hiss elədi ki, mən eyvanda dayanmışam. Heç başını qaldırıb yuxarı da baxmadı. Hə... Atam-qardaşım, Ceyran bu hərəkətilə ürəyimin başına elə köz basdı ki, lap infarkt elədi məni. Gözlərim qaraldı... Qulağımda onun gecələr intim vaxtlarımızda həzin, lirik səslə dediyi sözlər cingildədi:

 - Mənim bəyim, sahibim, ömrüm-günüm... Can yoldaşım... Aşqım. Arxam, dayağım.  Sənsiz bu dünyada yaşaya bilmərəm. Danışıb gülmərəm. Hicrandan ölərəm, ölərəm...

Hicrandan da ölmədi Ceyran xanım. Bu gündən təzə nazir üçün doğuldu. Bu gündən yəqin ki, bu sözləri, bu mahnını təzə nazir üçün oxuyacaqdı Ceyran xanım...

Bu vaxt bir xarici, bahalı maşın gəldi. Ceyran xanım nazlana-nazlana mənə yandı-yandı verə-verə həmin maşına minib getdi... Ay dadi-bidad... Ceyran da mənə nankor, naxələf çıxarmış... Dağılasan belə dünya, necə ki, dağılırsan... Mən ki, vəzifədən cəmi bir gündü çıxmışam. Ağ atın belindən bir gündü düşmüşəm. İlahi, adamlar niyə belə nankor, nanəcib, namərd, naxələf, bişərəf olurlar? Bu nə dünyadı? Bu nə zəmanədi?..

... Beləcə mənim çörəyimlə kişi olub, kişi cərgəsinə, arvad olub arvad cərgəsinə qarışanlar bir-bir binadan çıxıb, getdilər işə. Mən də papirosu-papirosa calayıb heykəl kimi durdum eyvanda. Yada saldım olub-keçənləri... Təmənnasız xidmətlərimi. Əvəzini gözləmədən verdiyim tonlarla çörəkləri... Pulsuz-parasız vəzifəyə yüksəltdiyim adamları...

... Beləcə üç ay ötdü, atam-qardaşım. Çıxdım hamının yadından. Düşdüm hamının dilindən, nəzərindən. Unuduldum bir sinif  kimi. Arvad, uşaq tənəsi də bir yandan. Arvad zalım qızı da yağsız araba təkəri kimi əcaib-qəraib səslə elə hey deyinir, məni yamanlayırdı:

 - Budu sənin çörək verdiyin adamlar? Budu sənin yaxşılıq etdiklərin? Budu sənin çörəyinin duzu? Get, ağlın tökülsün... Milyonları xərclədin onlara.. Axırı nə oldu?.. Kim qədrini bildi? Kim qiymət verdi sənin xeyirxah işlərinə?.. Elə bilirdin sənə qızıldan heykəl qoyacaqlar? Həy...

 İllərlə mənimlə çörək kəsən, mənə həmişə qardaş deyən keçmiş dostlar da harasa buxarlanmışdılar… Bir köpək oğlu zəng vurub soruşmurdu ki, ölmüşəm ya qalmışam. Bir yandan da keçmiş işçilərim, mənə belə “qan uddururdular”…

Gördüm yox. Bu binada qalsam, ürəyim partlayacaq. Dərd məni öldürəcək. Hər dəfə məni belə tez unudan namərd, köhnə işçilərimi görəndə, gedib o dünyalıq olub gəlirdim... Ona görə də o binadakı bərli-bəzəkli evlərimi dəyər-dəyməzinə satıb, köçdüm başqa yerə. Ancaq vəzifəsiz də dözə bilmirdim qardaş... Bərli-bəzəkli kabinetim, rəngbərəng telefonlar, o yaltaq sifətlər, eyş-işrət məclisləri tez-tez yuxuma girirdi, atam-qardaşım. Hövlnak yuxudan ayılırdım, görürdüm ki, evdəyəm, yanımda da keçmiş məşuqələrim yox, arvad uzanıb. Az qalırdı başıma hava gəlsin. Gördüm yox, belə yaşamaq mümkün deyil. Ürəyim partlayacaq. Xosunvay olacam... Onu da yaxşı bilirdim ki, indiki hökmdar da pulu, rüşvəti, yaltaqları, ona məddahlıq eləyənləri çox sevir. Bir ay get-gəldən sonra özümü birtəhər dürtdüm ey onun qəbuluna. Yalvar-yaxar girdim yanına...

Hə, atam-qardaşım, mən də qoşuldum axına, unutdum kişiliyi, təmiz adı, vicdanı, qeyrəti.  Fikirləşdim ki, bunlar elə mənə qalıb?.. Açdım sandığı, tökdüm pambığı...

Köhnə iqtidar haqda nə gizli, xalq bilməyən sirlər, nə əməllər vardısa, açdım hamısını qoydum ortalığa. Sənə zarafat gəlməsin, mən köhnə iqtidarda əsas aparıcı nazirlərdən biri idim. Bütün dövlət sirlərini, gizli planlarını yaxşı bilirdim. Bir az da üstünə əlavələr eləyib dedim. Hətta onu da danışdım ki, kimi nəyə görə tutmaq olar, kimin nə günahları var, kimin hansı xarici banklarda nə qədər pulları var. Kim hansı ölkənin şpionudu. Kimin harda malı, mülkü var. Kimlər-kimlərlə oturub-durur... Əlqərəz xoruz səsi eşitməyən xəbərlər… Sonra da diz üstə çökdüm qarşısında təzə iqtidarın, təzə hökmdarın və başladım ağlamağa, yalvarmağa... Bir yarım saat ağlayıb, yalvarandan, sıtğayandan  sonra gördüm kişinin sifəti dəyişdi. Başladı gülümsünməyə. Dedim, Allah, sənə min şükür. Deyəsən yönü bəridi. Mənə diqqətlə baxıb, bığaltı gülümsündü və dedi:

 - Sən ki, hər şeyi belə açıq-açığına dedin, xoşum gəldi səndən. Yaxşı, bağışladım səni. Keçdim günahlarından. Bir babat iş də verəcəm sənə. Yaxşı vəzifən olacaq. Ancaq bu gündən sonra gərək mənə işləyəsən.

 - Nə desəniz, hazıram əlahəzrət, - deyə sevincdən ağladım.

 - Bizim bu söhbətimizi heç kim bilməməlidi. Soruşan olsa de ki, elə-belə getmişdim yanına. Heç bir söhbətimiz olmayıb. Heç səni guya mən, qəbul da eləməmişəm. Sonra da bir müxalifət partiyası, bir müxalifət yönlü qəzet yarat. Maliyyə sarıdan korluq çəkməyəcəksən. Ara-sıra məni də yüngülvari tənqid elə. Qoy başa düşməsinlər ki, mənə işləyirsən. Bu da bir siyasət oyunudu. Sizin əvvəlki bədbaxt hökumət bunu bilmədiyinə görə çox yaşamadı...

 - Baş üstə. Öl desəniz, ölərəm, qal desəniz, qalaram. Həmişə sizə sadiq olmağıma and içirəm, əlahəzrət. Ey  Yer üzünün Allahı. Parlaq günəşi.

 - Özün bil. Sadiq olmasan, özündən küs. Bayaqdan danışdıqlarının hamısı çəkilib və lentə yazılıb...

 -  And içirəm sizə, ey böyük şəxsiyyət. Həmişə sizə sadiq olacam. Axı mən o biri iqtidarın komandasında olsam da, sizin gəlişiniz üçün çox çalışmışam. Bunu sizinkilər də yaxşı bilir...

 - Hamısmı deyiblər mənə. Elə ona görə də səni qəbul elədim... Özüm də bu altı-yeddi  ayda səni nəzarətdə saxlatdırmışdım ki, görüm neynirsən. Kiminlə çaşqa-loşkasan. Kiminlə görüşürsən...

 - Sizin hər sözünüz bundan sonra mənim üçün qanundu, ey böyük hökmdar. Lap Quran ayəsi, ən müqəddəs, sımavi kitablar kimi. Nə əmr versəniz, canla-başla eləyəcəm. Öl desəniz öləcəm, qal desəniz qalacam. Nə vaxt desəniz, bir qul kimi qəbulunuzda hazıram.

 - Daha bura gəlib-getməyin lazım deyil. Müxalifət yatmayıb. Tükü-tükdən seçir... Bir tərəfdən də xarici səfirliklər,.. Xarici kəşfiyyat... Olar quşu gözündən vururlar.

- Başa düşdüm...

- Ancaq nə lazımsa, mənim adamlarım gətirib sənə çatdıracaqlar. Kimi söymək, kimi tənqid eləmək, kimi xalqın gözündən salmaq... Nə isə, hər şeyi... Gedə bilərsən!

 Kişiyə bir daha etibarını göstərmək üçün cani-dillə təzim edib otaqdan çıxdım. Özü də daldalı...

 ...İlahi, sənə min şükür. Onda deyirlər ki, su gələn arxa bir də gələr. Yadıma saldım köhnə işçilərimi. Ağız-burnumu çeynəyə-çeynəyə dedim:

- Ax, köpək uşaqları... İndi görün mən sizin ananızı... Hə, atam-qardaşım, indi təzə partiya yaratmışam. Bütünqohum-əqrəbamın, iy dəyənlərimin hamısmı eləmişəm həmin partiyanın üzvü. Hərəsinə də bir dükandan, şadlıq evindən, benzin doldurma məntəqəsindən... canım sənə desin, hardan ki, yaxşı pul çıxır, açıb vermişəm, işlədirlər. Mənim haqq-hesabımı da vaxtlı-vaxtında gətirib çatdırırlar. Yaxşı bir ad da qoymuşam partiyaya: “Vətən ağrıları”. Eyni adlı bir qəzet də təsis eləmişəm. Yaxşı bir vəzifəm də var. Bu seçkidə də Millət Vəkili olacam... Kişi söz verib. Adımı da müxalifətçi kimi siyahıya saldırıb. Hə, atam qardaşım, indi tutmuşam həyatın nəbzini. Bolluca rüşvət alıram. Vəzifələrə adam da qoydururam. Vəzifələrdən adamlar da çıxartdırıram. Doydaq Saməddindən də, Qara Məhərrəmdən də, Ceyrandan da hayıfımı almışam. Hamısını işdən çıxartdırmışam. Deyirlər indi Ceyran barlarda “it döyür”. Hətta Qara Məhərrəmin arvadına, arvadının bacılarına da kişiliyimi sübut eləmişəm... İndi Qara Məhərrəmin arvadı dərdimdən dəli-divanədi. Özünü də, bacılarını da partiyanın üzvü eləmişəm. Hətta Qara Məhərrəmdən də ayırmışam və ayrıca villa alıb vermişəm yaşayır orda. Qara Məhərrəm isə indi küçədə veyil-veyil gəzir.

Müxalifətdən, iqtidardan da kimi söymək, kimi millətin gözündən salmaq, baykot eləmək lazımdısa, kişi xəbər göndərir, mən də qara-qışqırıq, haray-həşir salıram. Əvvəl öz qəzetim, sonra da başqa qəzetlər, saytlar, radiolar, televiziyalar başlayır mənim sözlərimi yazmağa, deməyə. Sonra bir qrup adamlar ki, əlimin altında saxlayıb, pul verirəm, onlar da başlayır mənimlə həmrəy olmağa. Sonra da kütlə qarışır bizə... Başlayırıq mitinqlərə, küçə yürüşlərinə, səfırliklərin qarşısında çıxışlara. Hamı başlayır mənim sözlərimi deməyə... Ona görə də indi məmləkətdə olmuşam millət üçün yanan-dönən beş kişidən biri. Tutmuşam həyatın nəbzini, qarışmışam axına. Yoxsa nə kişilik, nə qeyrət, nə Vətən dərdi, nə millət dərdi. Bunlar hamısı boş kitab, qəzet sözləridi atam qardaşım. Vəzifə hər şeyi əvəz edir. Hətta, canım sənə desin, kişiliyi də, qeyrəti də. Vəzifəyə görə lap yeri gəlsə, Vətəni də, torpağı da, milləti də sataram. Mən vəzifəsiz olanda, gördüyümü görmüşəm...

Məgər mənə qalıb bu millətin dərdi-səri?.. Hamısı  boş şeydi. Təki vəzifən, pulun, xarici ölkələrdə şirkətlərin, villlalrın, hotellərin, böyük biznesin olsun. Bir də arxanda dayanan bir dağ. Hansı ki, ona söykənib istədiyini eləyə biləsən. Qalanları hamısı öz-özünə düzələcək.

İndiki zəmanədən baş çıxarmağın yeganə üsulu budu, atam-qardaşım.

                                                                                               10 avqust, 1999-cu il

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.01.2026)