NailZeyniyev,

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Başlıqdakı sualı təkrarlayaq: Ən çox oxunan kitablarla ən çox satılan kitablar üst-üstə düşürmü? Bəli bəzən, amma sistemli şəkildə yox. Satış ilə oxunma iki fərqli metrikadır və aralarında ciddi boşluq olur.

Kitab almaqla onu oxumaq eyni davranış deyil. Alış qərarı çox vaxt impuls, trend və ya niyyət üzərində qurulur; oxuma isə zaman, diqqət və davamlılıq tələb edir. İnsan kitabı alanda özünü “yolda” hiss edir sanki artıq oxuma prosesinə başlayıb. Bu, motivasiyanı müvəqqəti təmin edir və paradoksal olaraq oxuma təxirə düşür.

Bu fenomenə tsundoku deyilir alınan, amma oxunmayan kitabların yığılması. Bizdə adı işlənməsə də, praktikada geniş yayılıb. Rəflər niyyətin göstəricisinə çevrilir, nəticənin yox.

Janrlar üzrə fərq də aydındır. Özünüinkişaf kitabları yüksək satır, amma tam oxunma nisbəti aşağı olur. Səbəb məzmunun tez-tez təkrarlanması və “dərhal fayda” vədinin sürətlə tükənməsidir. Oxucu əsas ideyanı erkən tutur və kitabı yarımçıq qoyur. Bədii ədəbiyyatda isə əks tendensiya var: satış daha aşağı ola bilər, amma alanlar adətən oxumaq niyyəti ilə alır və bitirmə ehtimalı yüksəkdir.

Bestseller siyahıları oxunmanı deyil, dövriyyəni ölçür. Viral effekt, sosial media dalğası, aqressiv marketinq bunlar satışa sürətli təkan verir. Amma bu kitabların nə qədərinin sona qədər oxunduğunu siyahı göstərmir. Bəzən az satılan bir kitab oxuyanlar üzərində daha dərin təsir buraxır, lakin bu təsir satış cədvəllərində görünmür.

Naşir üçün əsas KPI satışdır; oxunma onun birbaşa ölçdüyü indikator deyil. Bu ayrım bazarda “çox satılan, az oxunan” məhsulların yaranmasına şərait yaradır. Oxucu təcrübə ilə bu fərqi hiss etdikcə seçimlərini sərtləşdirir — bu da bazarın özünü tənzimləməsinə kömək edir.

Daha etibarlı siqnal kitabxana statistikasıdır. Götürülən kitabın geri qaytarılma müddəti var və bu, oxunmanı stimullaşdırır. Ona görə də kitabxanadakı dövriyyə “real oxunma”ya daha yaxın göstəricidir.

Nəticədə ən çox satılanla ən çox oxunan qismən kəsişir, amma üst-üstə düşmür. Satış diqqətin və marketinqin nəticəsidir; oxunma isə maraq, uyğunluq və intizamın. Bu fərqi anlamaq oxucunu daha dəqiq seçim etməyə aparır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.04.2026)

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

Birinci Beynəlxalq Caz Günü (International Jazz Day) ilk dəfə 2012-ci ildə keçirilib. Yeni bayramın təqvimə daxil edilməsi və onun 30 aprel tarixində qeyd olunmasını YUNESKO-nun Baş konfransı 2011-ci ilin noyabrında elan etmişdir.

Bu bayramın əsas məqsədi kimi onun təsisçiləri “caz haqqında, sülh, birlik, insanlar arasında dialoq və əlaqələrin genişlənməsinə yardım edən qüvvə kimi beynəlxalq ictimaiyyətin məlumatlılıq dərəcəsinin artırılması”nı nəzərdə tutmuşdur. Dünyanın beş qitəsinin musiqiçiləri və caz həvəskarları artıq adət halını alan həmin günü əsl bayram əhvaliruhiyyəsi ilə qeyd edirlər. Cazın vətəni kimi tanınan Yeni Orleanda isə demək olar ki, hər gün bütün caz həvəskarları müxtəlif musiqilər səsləndirir, insanlara xoş əhvali-ruhiyyə bəxş edirlər.

Caz XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində Amerikada Afrika və Avropa mədəniyyətlərinin sintezi kimi meydana gəlsə də, musiqi aləmində irqi ayrı-seçkiliyin aradan qalxmasında böyük rol oynamışdır. Hal-hazırda bir çox ictimai təşkilatlar, təhsil müəssisələri və ayrı-ayrı şəxslər, o cümlədən dövlət orqanları cazın inkişafına yardım edirlər.

Azərbaycan cazı dünyada özünəməxsus yeri ilə seçilir. Bunu ölkəmizdə keçirilən Beynəlxalq Caz Festivallarına olan maraq bir daha sübut edir. Amerika cazı və muğam musiqisi üzərində qurulan Azərbaycan cazının bünövrəsi isə 30-cu illərin sonunda Niyazi və Tofiq Quliyevin yaratdığı "Dövlət Cazı" adı ilə tanınan Dövlət estrada Orkestri tərəfindən qoyulub.

Azərbaycanda estrada və caz musiqisinin ikinci həyatı Rafiq Babayevin yaratdığı “Qaya” ansamblı ilə başlayır. Bu ansambl keçmiş SSRİ-də böyük şöhrət qazanıb.

Vaqif Mustafazadə dövrü isə Azərbaycanda sözün əsl mənasında cazın intibah dövrü hesab edilə bilər. Belə ki, virtouz musiqiçi muğamla cazın sintezini yaradıb. Özündən sonra onun yolunu qızı Əzizə Mustafazədə davam etdirir.

Böyük təməllər üzərində qurulan Azərbaycan cazı indi gənc ifaçıların timsalında inkişaf dövrünü yaşayır. Bir sıra tanınmış ifaçılarla yanaşı, Montreyö caz festivalının qalibi İsfar Sarabskinin adını çəkmək yetərlidir ki, Azərbaycanda caz ənənəsinin necə yaşadığının şahidi olasan. Caz millətləri birləşdirən və insanlar və dövlətlər arasında sərhədləri aşan unikal musiqi sənətidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.04.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Gözəl şairimiz, eyni zamanda böyük ədəbiyyatçı alim, professor Bəxtiyar Vahabzadənin auditoriyada dərs zamanı danışdığı bir epizodu sizlərə söyləyin.

Bəxtiyar müəllim danışırdı ki, bir gün K.Marks (indiki Fəvvarələr meydanı) bağının yanından keçirdim, şair Osman Sarıvəlliyə rast gəldim. Mənə dedi ki, gedirəm Səməd Vurğungilə, həvəsin varsa, gedək, o, ağır yataqdadır.

Qoşuldum ona getdim, o ərəfədə onun poeziyasından dissertasiya yazırdım. Yolüstü gördük ki, Vurğunun çapa hazırlanan üçcildliyinin birinci cildini satırlar. Osman müəllim birini aldı və dedi, indi Səmədi sevindirəcəyik. Evə gəldik, Səməd Vurğun yataqda idi. Osman müəllim onunla gənclik yoldaşı olduğundan ərklə dedi: "Ayə, çoxmu yatassan, qalx, millət səndən yeni şeirlər gözləyir. Al, budur ey, üçcildliyin birinci cildi çıxıb".

Vurğun bir qədər dirçəldi və uşaq sevinci ilə kitabı vərəqləməyə başladı. Birinci səhifədən başlayaraq uzun-uzadı "rəhbərə salam, rəhbərin şineli, rəhbər, rəhbər, partiya, komsomol" şeirləri düzülmüşdü. Birdən kitabı büküb evin ortasına atdı və dedi: "Ə, bunu nəyə gətirmisən, mən ölməmiş mənim yaradıcılığım ölüb ki!"

Bir qədər fikirləşdikdən sonra isə dedi: "Vse toki on velikiy çelovek!"

Bəxtiyar müəllim deyirdi ki, o, bəzən hirslənəndə rusca danışırdı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.04.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

 “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının media dəstəyi ilə Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun  Bakı Şəhəri Üzrə Təhsil İdarəsi ilə birgə keçirdiyi “Bir direktor, bir şagird” adlı layihəsinin məqsədi nümunəvi məktəblərimizi, istedadlı şagirdlərimizi üzə çıxarmaq, onların ədəbiyyata olan marağına diqqət yönəltməkdir.

Hazırda təqdimatda 276 nömrəli tam orta məktəbdir.

DİREKTOR:

Xoşqədəm Ələddin qızı Məmmədova 13.03.1985-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 2006-cı ildə Azərbaycan Dövlət Müəllimlər İnstitutunun Gəncə filialının İbtidai təhsilin pedaqogikası və metodikası fakültəsini bitirib. 26 fevral 2013-cü ildə Binəqədi rayonu 179 nömrəli tam orta məktəbə kimya fənni üzrə laborant təyin edilib. Həmin ildəMüəllimlərin İşə Qəbulu (MİQ) imtahanından keçərək ibtidai sinif müəllimi kimi fəaliyyətə başlayıb. 2015-ci ildə müəllimlərin Diaqnostik qiymətləndirməsində ixtisası üzrə 100 faizlik nəticə göstərib. Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən direktorların və dərs hissə müdirlərinin işə qəbulu ilə bağlı imtahandan müvəffəqiyyətlə keçərək 2 noyabr 2016-cı il tarixində Binəqədi rayon 179 nömrəli tam orta məktəbə təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini təyin edilib. 10 sentyabr 2017-ci ildə Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən təşkil olunan İdarəetmə kursu, "Potensial direktorlar" kursunu uğurla bitirərək 10 oktyabr 2018-ci il tarixindən Binəqədi rayonu 205 nömrəli tam orta məktəbətəlim tərbiyə işləri üzrə direktor müavini və direktor əvəzi vəzifəsinə təyin olunub. 6 dekabr 2021- ci il tarixində həmin məktəbə direktor vəzifəsinə təyin olunub. 2023-cü ildə "Təhsildə inkişaf və innovasiyalar üzrə VII qrant müsabiqəsi" nin qalibidir. İkinci təhsil olaraq hal-hazırda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanına Dövlət İdarəçilik Akademiyasında təhsil alır.

8.09.2025-ci il tarixindən Bakı şəhəri 276 nömrəli tam orta məktəbin direktor vəzifəsinə təyin olunub. 3 övladı var.

ŞAGİRD:

Mehdizadə Fəridə Natiq qızı 2010-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub.

2017-ci ildə Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 276 saylı Orta məktəb-liseydə 1-ci sinfə daxil olub. 5-ci sinfə qədər eyni məktəbdə oxumuş, 6-cı sinifdə Nərimanov rayonu 177 saylı məktəbdə 1 il təhsil almış, sonra yenidən 276 saylı məktəbə qayıtmışdır. Hal-hazırda məktəbin 9A sinif şagirdidir.

Bu illər boyunca təlim və tərbiyəsində fəal, dərslərinə məsuliyyətli yanaşan və zəhmətkeş şagird kimi fərqlənmişdir.

Azərbaycan dili, Ədəbiyyat, İngilis dili, Rus dili fənnlərinə xüsusi marağı var.

Cambridge sistemi üzrə B2 səviyyə ingilis dili sertifikatı vardır.

2025-ci ildə Şuşa şəhərində yaşayan ibtidai sinif şagirdləri üçün Bakıda keçirilən təlim programında könüllü olaraq iştirak etmiş və Amerika Universitetinin sertifikatı və xasiyyətnamə məktubu ilə müsbət rəylə təltif edilmişdir. 2026-cı ilin Aprel ayında Bakı Təhsil və İnformasiya Mərkəzinin (BEİC) dəvəti ilə Beynəlxalq (Amerika, Kanada, İsveçrə və s. məktəblərinin təmsil olunduğu) Xaricdə təhsil sərgisinə tərcüməçi kimi dəvət almışdır və müvəffəqiyyətlə tapşırığının öhdəsindən gəlmişdir.

ESSE:

Güc daha vacibdir, yoxsa ədalət?

İndiki dövrümüzdə, bizi əhatə edən hadisələri nəzərə alaraq bu suala dəqiq cavab tapmaq çətindir.

Yaşadığımız, sülh və əmin-amanlığı qorumalı olduğumuz dünyada baş verən münaqişələr, müharibələr, siyasi gərginliklər göstərir ki, bir çox hallarda güc ön plana çıxır. Dövlətlər öz marağını qorumaq və kənar tələblərə uymaq üçün sahib olduqları gücdən istifadə edərək ədalət və insan hüquqlarının arxa planda qalmasına səbəb olur. Məsələn, müxtəlif ölkələr arasında hazırda baş verən qarşıdurmalarda güclü tərəf üstündür deyə, günahsız insanlar zərər görərək, ədalətsizliyə məruz qalır. Gücün olduğu yerdə ədalətin olması çox vacibdir və biz bunun balansını saxlamağı bilməliyik. Həm fərdi, həm də ictimai səviyyədə bu balansın qorunması böyük əhəmiyyət daşıyır.

İnsanlar yalnız gücə arxalanmamalı, eyni zamanda vicdan, hüquq və ədalət prinsiplərinə sadiq qalmalıdırlar. Əks halda, güc nə qədər böyük olsa da, stabilliyi təmin edə bilməz. Hər bir cəmiyyət gücdən düzgün istifadə etməyi və ədaləti qorumağı əsas məqsədlərindən biri kimi qəbul etməlidir. Çünki yalnız ədalət bu qaranlıq dünyanın işığı ola bilər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.04.2026)

Meltem Demirkıran, İstanbul-Türkiyə

Dilimizə uyğunlaşdıran: Rəqsanə Babayeva,

“Ədəbiyyat və İncəsənət”

Türkülər həsrətdir, ümiddir, dostluqdur, hayqırışdır. Bəzən uzun yolların qıvrım cığırlarında yol yoldaşı, bəzən gecə yarısı yada düşən ilk sirdaşdır. Bəlkə dərdi olanın dərmanıdır, bəlkə çarə axtarana çarədir. İmkansız eşqdən vəfasızlığa, ayrılıqdan inanca qədər saysız duyğunu özündə yaşadır. Torpağa yağış necə düşürsə, türkülər də elə düşür qəlbin tellərinə. Türklər demək, bir az da özləm deməkdir — yaşıl dağlardan dənizlərə uzanan bir səs kimi...

Türkü sözünün mənşəyinə baxdıqda, “Türki” — yəni “Türkə xas, Türkə aid” mənasını daşıyan ifadədən törədiyini görürük. Türkülər bizim kimliyimizi, dəyərlərimizi, yaddaşımızı danışan poetik mətnlərdir. Həm milli yaddaşımızdır, həm də sevgiliyə, anaya, vətənə duyulan həsrətin səsidir. Bəzən ayrılığın, bəzən qovuşmanın, göz yaşının və ya sevincin ifadəsidir. Türkülər bir növ şeirin nəğməyə çevrilmiş halıdır.

Xalq musiqisi deyiləndə yada Nida Tüfekçi, Muzaffer Sarısözen və Musa Eroğlu kimi ustadlar düşür. Anadolu’da Musa Eroğlu’nun təzənəsi nədirsə, Azərbaycanda Aşıq Şəmşirin sazı odur. Əgər bir türküdə yurd qoxusu axtarırsınızsa, Qədir Rüstəmovun yanıq səsindən bir “xalq mahnısı” dinləmək kifayətdir.

Türkülərin dili birdir; coğrafiyalar dəyişsə də, qəlbin tellərini titrədən o qədim sızı dəyişmir. Arazın bu tayında Musa Eroğlu’nun bağlaması ilə dillənən dərd, o tayda aşıqların piri Aşıq Şəmşirin sazında əks-səda tapır. Bizdə bozlaqlar ürək dağlayarkən, Azərbaycanda xalq mahnıları Qədir Rüstəmovun fəryadı ilə ruhlara toxunur. İstər Anadolunun “Hacel Obası”, istər Azərbaycanın “Sona bülbüllər”i səslənsin — hamısı eyni torpağın, eyni həsrətin səsidir.

HƏR TÜRKÜNÜN BİR HEKAYƏSİ VAR

Musa Eroğlu şübhəsiz xalq musiqimizin ən böyük təmsilçilərindən biridir. “Turnaların köçü”, “Nalın Dilber” və “Mihriban” kimi türkülər dillər əzbəridir. Türkülər bölgədən bölgəyə dəyişir və hər birinin öz hekayəsi var. Sivas bölgəsinə aid “Hacel Obası” türküsünün hekayəsi isə son dərəcə kədərlidir.

Cümhuriyyətin ilk illərində Sivasın Şarkışla bölgəsində Mustafa ilə Ayşe adlı iki gənc bir-birinə aşiq olur. Elə həmin vaxtlarda kasıb bir ailənin oğlu Nevzat adlı bir gənc də var idi. O, hərbi məktəbi qazanmış, uğurlu bir delikanlı idi. Məktəbdən verilən çəkmələri geyinərək Şarkışla’dan keçərkən, Mustafa’nın sevdiyi Ayşe bir gün dostları ilə oturarkən onun ayaqqabılarını göstərərək kim olduğunu soruşur.

Bu sadə sual dedi-qoduya səbəb olur və Ayşe’nin könlünün Nevzat’a düşdüyü düşünülür. Söhbət Mustafa’nın qulağına çatanda o, dərin bir sarsıntı yaşayır. Sevdiyi qızın onu tərk etdiyini zənn edən Mustafa bu ağrının içində “Hacel Obası” türküsünü yaradır:

Hacel obasını engin mi sandın

Hər olur-olmazı dengin mi sandın

Ayağında potini var zengin mi sandın

Ay da geçti göremedim yar seni…

“ÇANAKKALE TÜRKÜSÜ” — ƏSLİNDƏ KASTAMONUYA AİD

“Çanakkale Türküsü” əslində geniş yayılmış fikrin əksinə olaraq Kastamonu bölgəsinə aiddir. Lakin bu türkü yalnız bir bölgənin deyil — bütün bir coğrafiyanın səsidir. Şərqdən qərbə, şimaldan cənuba hər kəsin dilindədir.

Bu türkü Anadolu insanının taleyinin səsidir. Cəbhədən cəbhəyə göndərilən gənclərin, geri dönməyənlərin, ana-atasına, sevdiyinə qovuşa bilməyənlərin ağısıdır. Bu türkünü dinləyərkən bir anlıq düşünün: geri dönməyənləri, onları gözləyən anaları, sevgililəri…

Sonra bir yaylıq götürün əlinizə. İstər hönkür-hönkür, istər səssiz-səssiz ağlayın… və sonra dua edin. Torpağınıza sarılın, vətəninizə sarılın.

Çanaqqala qəhrəmanlarına, başda Mustafa Kamal Atatürk olmaqla bütün şəhidlərə Allahdan rəhmət diləyirik.

“SARI GƏLİN” — ERZURUMUN YANĞILI HEKAYƏSİ

Erzurum deyildikdə ilk yada düşən türkülərdən biri “Sarı Gəlin”dir. Bu məşhur türkünün hekayəsi də olduqca kədərlidir.

Qıpçaq bəyi Çoruh çayı sahilində yaşayan nüfuzlu bir ailənin başçısı idi. Erzurumlu bir gənc onun sarışın saçlı qızına aşiq olur. Hər iki tərəf bu eşqə qarşı çıxır. Lakin gənc sevgisindən vaz keçmir və qıza məktub yazaraq onu qaçırmaq istədiyini bildirir.

Onlar qaçmağa razılaşırlar, lakin Qıpçaq bəyinin adamları onların ardınca düşür. Nəhayət, Erzurumda yaxalanırlar və gənc öldürülür. Bu faciəvi sevda “Sarı Gəlin” türküsündə əbədiləşir:

Erzurum çarşı pazar

Leylim aman aman…

İçində bir qız gəzər

Sarı Gəlin…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.04.2026)

Murad Vəlixanov, “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının İncəsənət şöbəsi

Məktəb nə üçündür? Təhsil almaq üçün, gələcəyini qurmaq üçün, sabahın savadlı övladı olmaq üçün. Bəs universitet nə üçündür? Daha gözəl biliklərə yiyələnmək üçün, bundan sonrakı həyatının təməlini möhkəm qurmaq üçün...

Əvvəllər hərşey fərqli idi. Şagird nəinki müəllimin üzünə qayıtmazdı, başını qaldırıb gözünün içinə belə baxmazdı. Sabahkı mövzuya daha yaxşı hazırlaşardı ki, həm özü danlanmasın, həmdə müəllimə valideyninə şikayət etməsin. Bu gün isə qarşılaşdığımız mənzərə tamamilə fərqli və acınacaqlıdır. Bu gün ADNA-da baş verən qanlı terror hadisəsinin 17-ci ildönümü tamam olur. Gəlin qayıdaq o günə. ADNA-nın tələbələri 30 Aprel günü səhəri fərqli açmışdı. Hamısının üzündə gülümsəmə, qrup yoldaşları ilə söhbətləşən kim, dərsinə tələsən kim... az sonra baş verəcəklərdən hamısı xəbərsiz şəkildə addımlayırdılar. Fərda Qədirov adlı əliqanlı qatil  “Makarov”  tipli tapancası ilə  universitetə daxil olaraq əvvəlcə mühafizəçini, daha sonra isə xadiməyə atəş açaraq yoluna davam elədi. Sonrası isə zatən məlumdu. 13 tələbənin yerdə yatan cansız bədəni... gözyaşını saxlayan bilməyən tələbələr, yaralıları xəstəxanaya çatdırmağa tələsən həkimlər. 13 nəfərin canına qəsd edən Fərda Qədirov  ortalığı qana buladıqdan sonra öz canınada qəsd etdi. Ötən bu 17 il ərzində həyatdan, qura biləcəyi gələcəkdən qoparılan 13 gənc daim qəlbimizdə yaşayacaq. Bəlkə bu səfər hərşey yoluna girər, birdaha təhsil ocağına atəş açılmaz deyə düşündük və ümid etdik deyilmi? Bu 17 illik səssizlik  2026-cı ilin Fevral ayında “İdrak” liseyində gənc müəllimə olan Şəhla Kamilovanın şagirdi tərəfindən ov tüfəngi ilə vurulması ilə pozuldu. Sadəcə təhsilə deyil, müəllimlərimizin, şagirdlərimizin təhlükəsizliyinə atəş açılmışdı. Gələcəyini düzgün qurmağa çalışan övladlarımızın xəyallarına atəş açılmışdı. Şəhla Kamilovanın aldığı güllə yarası hər nə qədər ağır olsa belə o geri addım atmadı və yaşam mübarizəsinə davam etdi.  Müsbət düşüncələri, anlayışları qavramaqda çətinlik çəkən bəzi “gənclərimiz”  öldürməyi, birilərinin canına qənim kəsilməyi əzbər bilirmiş. Atəş səsinin, barıt qoxusunun, şagird qorxusunun, valideyn ah-naləsinin göylərə ucaldığı növbəti ünvan Türkiyə oldu. Mərmilərin növbəti hədəfi  Şanlıurfa və Kahramanmaraş şəhərlərində olan məktəblər və şagirdləri idi. Övladlarını təbəssümlə məktəbə yola salan valideynlər axşama onların cansız bədəni ilə qarşılaşdı. 9 şagird canından, xəyallarından, gələcəyindən məhrum edildi. Uşaqlar məktəbin koridorunda rahat gəzməkdən,  sağlam təhsildən, təhlükəsizlikdən məhrum edildi. Artıq üzlərində təbəssümə, saf sevgilərinə alışdığımız uşaqlar məktəbə canlarında qorxu ilə gedəcəkdilər. Bir gözləri qapı-pəncərədə olacaq və “görəsən bu gün evimizə gedə biləcəyəmmi”  düşüncəsi ruhlarını öz ahuşuna alacaq. Gəlin, uşaqlarımızın gələcəyinə, xəyallarına atəş açmayaq!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.04.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının oxucularına üç gün dalbadal sizə Təranə Dəmirin yeni şeirlərini təqdim edir.

3-cü gün.

BƏLKƏ

Neçə vaxtdı itirmişəm zamanı,

Günü aya dəyişirəm eləcə.

Neçə vaxtdı unutmuşam özümü,

Sənsizliklə döyüşürəm eləcə.

Şəkil-şəkil danışıram səninlə,

Sən də durub şəkil-şəkil baxırsan.

Aldadıram xəyalların başını,

Gah o yandan, gah bu yandan çıxırsan.

Boğuluram gözlərimin selində,

Damcı-damcı gülləyirsən varaqda.

İçimdə bir döz çırpınır yaralı-

Görən məni nə gözləyir qabaqda?

İlham pərim uçub gedib, başıma

Bir də nə vaxt şeir yağar, bilmirəm.

Vurnuxuram qaranlığın içində,

Bəlkə bir gün günəş doğar? - bilmirəm.

HƏYATI SEVİN

Həyatı sevin, əzizlərim,

Doya-doya sevin.

Silin qəlbinizdən nifrəti,

Kini, küdurəti,

Hirsi, kibri silin.

Saxta gözəlliklərdən,

Yalançı işıqlardan qaçın.

Basın bağrınıza dənizləri, ormanları,

Yolları, ağacları, quşları,

Ürəyinizi dalğalara, ləpələrə açın,

Dağlara, dərələrə, təpələrə açın.

Yağışların dolusunu sevin,

Küləklərin dəlisini sevin.

Çiçəklərə, otlara sarılın,

Unudun savaşları, qovğaları,

Ölümü, göz yaşını, qorxuları.

Barmaqlarınız tətikdən çıxsın,

Qulaqlarınız yadırğasın güllə səsinə,

Çıxın bomboz xəyallardan,

Sığının bir ilıq təbəssümün kölgəsinə,

Rənglərə, notlara sarılın.

Boş verin bu ucsuz-bucaqsız ayrılıqları,

Həsrətə meydan oxuyun,

Çıxın içinizdəki tənhalıqdan,

üz tutun uzaq şəhərlərə,

təyyarələrə, limanlara tələsin.

Atın çiyninizdən şöhrət yükünü,

Soyunun bütün təltifləri, medalları, ordenləri, adları,

Uçurun bütün kürsüləri, heykəlləri, bütləri,

Sabahınız azadlığa açılsın,

Dərindən nəfəs alın,

Və sarılın torpağa, daşa,

çiçəyə, ota, ağaca, quşa,

Dənizə, günəşə, ulduzlara,

Küləyə, yağışa...

GƏLİNCİK

Bir qolu qırıq gəlinciyim vardı,

Gözləri muncuq, yanaqları girdə.

Pırtlaşıq saçları darağa gəlməzdi,

Şikəsdi deyə məndən özgə onu heç kim sevməzdi.

O susardı, mən danışardım,

Mən danışardım, o susardı.

Mənimlə yayda torpağa, qışda çamura batardı,

Gecələri böyrümə qısılıb yatardı.

Çiçək şəkli çəkmişdim donuna,

İpdən saat taxmışdım salamat qoluna.

Sonra?

Sonra böyüdüm,

Xəyallandım,

Sevdim,

Ümidləndim, aldandım.

Sonra qırıq, sökük yaşamağı öyrəndim,

Sonra təzədən bitişdi yaralarım,

Sonra təzədən inandım hər kəsə,

Sonra təzədən aldandım,

Sonra təzədən...

Əvvəllər bir o qədər də hiss etmirsən,

Adamı yandıran bu sonralardı.

Ümidləri yerində, arzuları tər-təmiz bir qız vardı,

İllər alıb apardı…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.04.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Azərbaycan kinosunda bəzi rejissorlar var ki, onlar sadəcə film çəkmir—insanın daxilinə enir, onun susqunluğunu danışdırır. Elxan Cəfərov də məhz bu rejissorlardandır. Onun ekran əsərləri zahirdə sakit görünə bilər, amma daxilində böyük sarsıntılar, mənəvi toqquşmalar və həyatın sərt həqiqətləri gizlənir.

Bioqrafik baxış: Səssiz başlanğıcdan tanınmış imzaya

Elxan Cəfərov Azərbaycan kino mühitində tədricən formalaşan, öz üslubunu zamanla cilalayan rejissorlardandır. Onun yaradıcılıq yolu ani parıltı deyil—daxili axtarışlar və müşahidələr üzərində qurulub. Bu səbəbdən də onun filmlərində həyatın “səhnələşdirilmiş” yox, yaşanmış tərəfi hiss olunur.

Yaradıcılıq xətti: Az film, ağır yük

O, çoxsaylı kommersiya filmləri çəkən rejissor deyil. Onun hər filmi bir ideya daşıyır, bir sual qoyur və bir iz buraxır. Elə buna görə də Elxan Cəfərovun filmoqrafiyası sayla yox, təsirlə ölçülür.

Ekranlaşdırdığı filmlər və onların “səssiz statları”

Əlvida (2007)

Ayrılığın, itkinin və insanın daxili boşluğunun poetik təsviri.

Stat: Bəzən insan kimisə yox, özünü itirir.

Əlavə təsir (2010)

Səbəb və nəticələrin görünməyən tərəflərini açan psixoloji dram.

Stat: Hər qərarın kölgəsi var… və o kölgə gec-tez sahibini tapır.

Dolu (2012)

Qarabağ müharibəsi fonunda çəkilmiş, insanın daxilində gedən savaşı göstərən güclü ekran əsəri.

Stat: Müharibə səngərdə başlayır, amma insanın içində bitmir.

Yarımçıq xatirələr (2015)

Keçmişin insan yaddaşında necə yarımçıq və ağrılı şəkildə qaldığını göstərən emosional film.

Stat: Unutmaq olmur… insan sadəcə alışır.

Akinak

Tarixi və simvolik qatlarla zəngin, insanın daxilindəki zorakılıq instinktinə toxunan film.

Stat: İnsan bəzən silahı əlində yox, içində gəzdirir.

Cənnət yuxusu

İdeal həyat axtarışı və reallıqla toqquşmanı əks etdirən ekran işi.

Stat: Cənnət uzaqda deyil… sadəcə insan ona çata bilmir.

Filmlərinə baxış: İnsan talelərinin səssiz faciəsi

Elxan Cəfərovun filmləri hadisələri danışmaq üçün deyil, insanı açmaq üçün çəkilir. Məsələn, "Beş mərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi"  kimi ekran işlərində adi bir məkan üzərindən qeyri-adi psixoloji gərginlik yaradılır.

Onun qəhrəmanları:

Cəmiyyət içində sıxılan

Özünü tapa bilməyən

Keçmişin yükü ilə yaşayan insanlardır

“Akinak”: Tarixdən bu günə uzanan simvol

Akinak rejissorun yaradıcılığında fərqli istiqaməti təmsil edir. Bu film sadəcə tarixi hadisələri yox, insanın dəyişməyən mahiyyətini göstərir.

“Akinak” burada sadəcə silah deyil—simvoldur:

Güc ehtirasının

Zorakılığın

Daxili mübarizənin

Rejissor göstərir ki, zaman dəyişsə də, insanın içindəki savaş dəyişmir.

Qeyd: "Akinak" filmi mayın 1-də bütün kinoteatrlarda təqdim ediləcək.

Rejissor üslubu: Sükutun dili

Elxan Cəfərovun filmlərində ən çox diqqət çəkən cəhət dialoqlardan çox pauzalardır. O, bəzən bir baxışla, bir sükutla bütöv hekayə danışır.

Onun üslubunu fərqləndirən əsas cəhətlər:

Psixoloji dərinlik

Realist yanaşma

Emosional minimalizm

Simvolik düşüncə

Kino və cəmiyyət: Güzgü, yoxsa ittiham?

Onun filmləri çox vaxt cəmiyyətə yönəlmiş səssiz ittihamdır. Burada qəhrəmanlar ideal deyil—adi insanlardır. Amma məhz bu adilik içində böyük faciələr gizlənir.

Xəyali müsahibə: Rejissorun dili ilə

— Filmlərinizdə niyə bu qədər sakitlik var?

— “Çünki ən böyük qışqırıq insanın içində olur.”

— “Akinak” sizin üçün nədir?

— “İnsanın içində gizlətdiyi silah.”

— Kino sizin üçün nədir?

— “İnsanın özündən qaça bilmədiyi yer.”

Yekun: Səssizliyin içində danışan rejissor

Elxan Cəfərovun yaradıcılığı səs-küylü deyil, amma təsirlidir. O, böyük iddialarla yox, dərin məna ilə yadda qalır.

Onun filmləri bitəndə ekran qaralır…

amma insanın içində yeni bir hekayə başlayır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.04.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında Şota Rustaveli adına Gürcüstan Milli Teatrı Esxilin "Zəncirlənmiş Prometey" tamaşasını təqdim etdi. Söhbətimiz bu barədədir. Anşlaq, tamaşaya baxmağa gəlmiş rəsmilər, tamaşaçıların xoş təəssüratları belə deməyə əsas verir ki, gürcülər bizləri təsirləndirə bildilər.

Nümayişdən əvvəl çıxış edən Akademik Milli Dram Teatrının direktoru Əməkdar mədəniyyət işçisi İlham Əsgərov iki ölkə arasındakı mədəni əlaqələrdən danışdı. Qeyd etdi ki, tamaşanın Bakı premyerası Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi və Gürcüstan Mədəniyyət Nazirliyinin dəstəyi ilə iki milli teatr arasında imzalanan əməkdaşlıq haqqında memorandum çərçivəsində reallaşıb.

Tamaşasının quruluşçu rejissoru Robert Starua rejissorun tamaşadan əvvəl  çıxış etməyini  mənasız olaraq gördüyünü də açıqladı:

"Çünki bir neçə dəqiqədən sonra tamaşa başlayacaq və onun yaxşı və ya pis olacağını yalnız səhnədə görəcəyik. Biz çox həyəcanlıyıq və istəyirik ki, əziz şəhərimizin gözəl sakinlərini, ümumilikdə Azərbaycan tamaşaçılarını məyus etməyək. Qeyd etməliyəm ki, bu tamaşa eramızdan əvvəl IV–V əsrlərdə qədim yunan dramaturgiyası əsasında yazılıb. Tragediya janrı ilk dəfə həmin dövrdə yaranıb və Aeschylus-dan əvvəl bu janr mövcud deyildi.

Biz əsərin müəyyən qədər öz versiyasını hazırladıq. Mətn uzun monoloqlardan ibarət olduğuna görə onları dəyişmədik və əsərə müdaxilə etməməyə çalışdıq. Qısaca olaraq, tamaşa belə bir fikri ifadə edir: tarix boyu insanlara yaxşılıq gətirənlər, istər tanrılar, istərsə də insanlar olsun, çox vaxt cəzalandırılıb".

Qeyd edək ki, tamaşanın baş rollarında Levan Xurtsia, Manana Abramişvili, Nino Arsenişvili və digər tanınmış aktyorlar - Qoga Barbakadze, Luka Quledani, Buka Tolordava və s. çıxış edirlər. Əsərin tərcüməsi Nino Kantidzeyə, səhnə tərtibatı Ana Ninua, Merab Merabişvili və Robert Sturuaya məxsusdur. Kostyumlar üzrə rəssam Ana Ninua, musiqi tərtibatçısı Svimon Canqulatşvili, xoreoqraf Kote Purtseladze, rejissor assistenti isə Tea Marqvelaşvilidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)