İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Bəstəkarlıq çox böyük sənətdir. Bu sənətə yiyələnmək üçün çox çalışmaq lazımdır. Yüksək səviyyəyə nail olmaq üçün onlar ömürlərinin sonunadək öyrənməli, çox dinləməli, mütaliə etməlidirlər. Yalnız bu zaman yüksək səviyyəli əsərlər yarana bilər”, -deyirdibəstəkar Nəriman Məmmədov.

Nəriman Məmmədov 1927-ci il dekabr ayının 28-də Naxçıvan şəhərində doğulub. Kiçik yaşlarından musiqinin vurğunu olub. Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Texnikumunun xalq çalğı alətləri və musiqi nəzəriyyəsi şöbələrini bitirən Nəriman bu illər xalq çalğı alətləri üçün "Suita"sını bəstələyib. Suita görkəmli bəstəkar və dirijor Səid Rüstəmovun rəhbərlik etdiyi xalq çalğı alətləri orkestrinin ifasında səslənib.

O, təhsilini davam etdirərək Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının tarix-nəzəriyyə, sonralar isə bəstəkarlıq şöbələrini uğurla bitirib. O, yeddi simfoniyanın müəllifidir. Bunlardan ikisi proqramlı əsərlərindəndir. 3-cü simfoniya orqan üçün yazılmış və Riqada müvəffəqiyətlə səslənib. Dördüncü simfoniya Hüseyn Cavidə, 7-ci simfoniya Xocalı faciəsinə həsr olunub

Onun yeddi konsertindən dördü fortepiano ilə simfonik orkestr, 7-ci konsert fleyta ilə orkestr üçün yazılıb. Fortepiono üçün yazdığı konsertlərin ikisi Moskva radiosunun fondunda saxlanılıb. Səməd Vurğunun eyni adlı poeması əsasında yazılmış "Humay" baleti 80-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet teatrında səhnə təcəssümü tapıb. "Humay" baletində muğam janrından istifadə edilib. Respublikanın xalq artisti Cövdət Hacıyev o zaman deyib:

 "Nəriman Məmmədov "Humay" ilə balet tariximizin yeni parlaq səhifəsini açdı".

Nəriman Məmmədov Hüseyin Cavidin "Şeyx Sənan" baleti üzərində işini başa çatdırıb. Musiqili komediyaları — "Altı qızın biri Pəri", "Məmmədəli kurorta gedir", "Qız görüşə tələsir" (Tofiq Bakıxanovla birgə) və eləcə də dördüncü musiqili komediya "Olacağa çarə yoxdur" (Ramiz Abdullayevin librettosu əsasında) bəstəkarın uğurlarındandır. Nəriman Məmmədov bir neçə simfonik poema, kamera orkestri üçün pyeslər və instrumental əsər-kvartet, trio və sonata bəstələyib.

Onun yaradıcılığında mahnı janrı da xüsusi yer tutur. Nəriman Məmmədovun 700-ə yaxın mahnısı Azərbaycanın görkəmli müğənnilərinin ifasında lentə yazılmışdır. Müəllif mahnılarının mətnləri üçün şairlərdən Rəaul Rza, Bəxtiyar Vahabzadə, Fikrət Qoca, R. Heydər, R. Muxtar, Nüsrət Kəsəmənli, R. Abdullayev, Musa Urud və Xuraman Vəfanın sözlərinə müraciət edib.

O, 1959-cu ildən bu günədək AMEA-nın Memarlıq və İncəsənət İnstiutunda elmi işçi kimi fəaliyyət göstərib. Bu illərdə onun respublikanın müxtəlif güşələrində topladığı xalq mahnıları və oyun havaları (Ə. İsazadə ilə birlikdə hazırlanmış məcmuə) çap olunub. Muğamın sirlərini mahir bilicisi, görkəmli tarzən, pedaqoq, əməkdar incəsənət xadimi və əməkdar müəllimi Əhməd Bakıxanovdan öyrənib

Nəriman Məmmədov muğamların nota yazılmasında çox işlər görüb. Müxtəlif illərdə Əhməd Bakıxanovun ifasında "Bayatı-Şiraz", "Şur" muğamları Moskvada çar olunub. Azərbaycanda "Rast", "Çahargah", "Humayun", "Segah-zabul", "Şahnaz" və "Rahab" muğamları nəfis şəkildə çıxıb.

Vokal dəstgah formasında partitura Bəhram Mansurovun və xanəndə Hacıbaba Hüseynovun, Yaqub Məmmədov və Bəhram Mansurovun ifasında çap olunub. Bu muğamlara zəmanəmizin ən görkəmli sənətkarları Qara Qarayev, Tofiq Quliyev rəylər yazıblar. N. Məmmədovun işləməlrilə İslam Rzayevin ifasında "Bayatı-Şiraz" dəstgahı, Zülfü Adıgözəlovun ifasında "Segah-Zabul" nota alınıb. Qeyd eləmək lazımdır ki, bəstəkar tamaşaya qoyulmuş xeyli əsərə də musiqi yazıb.

Əsərləri

Baletlər

- "Humay (balet)" (1981)

- "Şeyx Sənan (balet)" (2012)

Musiqili komediyaları

- Altı qızın biri Pəri (Tofiq Bakıxanovla birgə)

- Məmmədəli kurorta gedir (Tofiq Bakıxanovla birgə)

- Qız görüşə tələsir (Tofiq Bakıxanovla birgə)

Digər

- 7 simfoniya (dördüncüsü Hüseyn Cavidə, yeddincisi isə Xocalı faciəsinə həsr olunub)

- bir neçə simfonik poema, kamera orkestri üçün pyeslər və instrumental əsər-kvartet, trio və sonata

- 700-ə yaxın mahnı

Mahnıları

- Baba Mahmudoğlu — Arpa çayı, sözləri Gülhüseyn Kazımındır

- Elmira Rəhimova — Darıxmışam, sözləri Rəfiq Zəkanındır

- Mirzə Babayev — Döyünən ürəyim, sözləri Ramiz Abdullayevindir

- Yusif Savalan — Azad edəcəyəm, sözləri Ramiz Abdullayevindir

- Yusif Savalan — İki dövlət bir millət, sözləri Ramiz Abdullayevindir

- İlhamə Quliyeva — Yenə peşman olmaram, sözləri Dəmir Gədəbəylinindir

- Zaur Rzayev — Gözüm axtarır səni, sözləri Bəşir Əmiroğlunundur

- Zaur Rzayev — Sənin eşqin, mənim eşqim, sözləri Tofiq Mütəllibovundur

- Bilal Əliyev — Gözüm qalıb o baxışda

Naxçıvan televiziyasının baş redaktoru Nihad Bayramlı bəstəkar barəsində yazır: “Ötən əsrin 50-ci illərində şifahi peşəkar musiqinin bilicisi, bəstəkar Nəriman Məmmədov muğam dəsgahlarının silsilə şəkildə yazılması işinə başlayır. Bunun nəticəsində müxtəlif illərdə “Bayatı-Şiraz”, “Şur” instrumental, “Çahargah” və “Rast” vokal instrumental muğam dəsgahları Moskvada, “Rast”, “Şahnaz”, “Çahargah”, “Humayun”, “Segah”, “Zabul” və “Rahab” instrumental muğamları isə Bakıda nəşr olunur. Bu nəşrləri Azərbaycan musiqi irsinin mənimsənilməsində və öyrənilməsində mühüm bir mərhələ saymaq olar. Bütün bunlar bəstəkar-musiqişünas Nəriman Məmmədovun milli musiqimiz qarşısında qiymətli xidmətləridir. Nəriman Məmmədov həm də gözəl lirik mahnılar müəllifi idi.

“Nə zaman darıxmışam”, “Döyünən ürək”, “Yenə peşiman oluram”, “Gözüm axtarır səni”,“Sənin eşqin mənim eşqim”,“Səndə çoxdan gözüm var”, “Kaş güləydi bəxtimiz”, “Ulduzun olaydım”, “Küsmüşəm, dindir”, “Ayrılıq olmasaydı”, “Tez səni axtarıram”, “Mən səni axtarıram”, “Mən səninəm”-oxunsa yenə xəyalımızda ölümsüz bəstəkar canlanacaq.

Qeyd edək ki, bəstəkarın mahnılarını bütün dövrlərin ən məşhur müğənniləri oxuyub - Rəşid Behbudov, Şövkət Ələkbərova, Gülağa Məmmədov, Flora Kərimova və digərləri. Təbii ki, bu siyahını uzatmaqda olar, ancaq bəstəkarın əsərləri kim tərəfindən oxunursa oxunsun, daim müəllifinin ünvanına gur alqışlar qazandırıb. Hər dəfə bu mahnıları dinləyəndə bəstəkar qəlbinin həzin pıçıltıları, kövrək hissləri, zərif duyğuları aydınca hiss olunur.

Görkəmli bəstəkarın yaradıcılığında qırmızı xətt kimi keçən və bəstəkara böyük şöhrət gətirən üç musiqili komediyası Azərbaycan musiqisinin qızıl fondunu bəzəyir. “Altı qızın biri Pəri”, “Məmmədəli kurorta gedir”, “Qız görüşə tələsir” musiqili komediyaları Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında uğurla tamaşaya qoyulub.

Bəstəkarın böyük şairimiz Səməd Vurğunun “Komsomol” poemasının motivləri əsasında yazdığı  “Humay” baleti 1981-ci ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında uğurla səhnəyə qoyularaq müəllifinə böyük şöhrət gətirib.Qeyd edək ki, bəstəkarın müəllimi olan Cövdət Hacıyev adını çəkdiyimiz balet haqqında yazırdı ki, “Nəriman Məmmədov Humay baleti ilə balet tariximizdə yeni bir parlaq səhifə açmışdır”.

Görkəmli bəstəkar həm də elmi-pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olaraq ömrünün sonunadək Azərbaycan Dövlət Musiqi Akademiyasının professoru olub. Azərbaycan xalq yaradıcılığının örnəklərinin toplanıb nəşr edilməsində onun böyük xidmətləri var. “Azərbaycan Xalq Mahnıları və Təsnifləri” kitabı bu cəhətdən diqqətə layiqdir…”

Qeyd edək ki, bəstəkarın əməyi dövlətimiz tərəfindən də yüksək qiymətləndirilib. “Əməkdar incəsənət xadimi”, “Xalq artisti” kimi  fəxri adlara layiq görülüb.

Görkəmli bəstəkar 6 aprel 2015-ci ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Başlığa çıxardığım onun əmək və nəticə qoyduğu sahələrdir. Hər birində uğurlu olmağı bacarıb.

Söhbət Tofiq İsmayılovdan gedir.

Kinorejissor, yazıçı, publisist, alim, məmur... Və ən əsası – uğur yolunun ən gözəl bələdçisi...

Tofiq İsmayılov 6 aprel 1939-cu ildə Bakı şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olub. 190 saylı Bakı şəhər orta məktəbini bitirib. M. A. Əliyev adına Teatr İnstitutunun Aktyorluq fakültəsində, sonra rejissorluq fakültəsində təhsilini davam etdirib. Əmək fəaliyyətinə orta məktəbdə oxuyarkən Gənc Tamaşaçılar Teatrında aktyorluqdan başlayıb. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Soveti Yanında Radio və Televiziya Verilişləri Komitəsində rejissor köməkçisi, rejissor, "Azərbaycanfilm" studiyasında rejıssor köməkçisi, orada bədii təlimlər rejissoru vəzifələrində çalışıb.

Moskvada kinorejissor və kinossenaristlərin ikiillik ali kurslarında təhsil alıb. Sonra "Azərbaycanfllm" studiyasında bədii filmlərin quruluşçu rejissoru vəzifəsində işləyib. Tofiq İsmayılov bir müddət "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının nəzdində fəaliyyət göstərən kinoaktyor teatr studiyasının bədii rəhbəri olub. 1971-ci ildən M. A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun rejissorluq kafedrasında müəllim kimi çalışıb, kafedranın müdiri olub.

1994–2006-cı illərdə dəvətlə Türkiyənin Memar Sinan adına Gözəl Sənətlər Universitetində professor işləyib. İstanbulun Böyük Şəhər Bələdiyyəsində mədəniyyət işləri üzrə müşavir olub.  "Müasir Azərbaycan kinosunda tipik xarakter" mövzusunda namizədlik dissertasiyası üzərində işləyib. Son illər "Sənətkarlığımızın portreti" silsilə bədii-sənədli filmləri Tofiq Quliyev, Əminə Dilbazi, Gülxar Həsənova, Xəyyam Mirzəzadə haqqında çəkilib.

Uşaqlar üçün pyeslər, hekayələr dərc etdirib. Əsərləri xarici ölkə xalqlarının dilində nəşr olunub. 100-ə yaxın elmi-publisistik məqaləsi var. İlk hekayəsi – "Ağ dəsmal" 1962-ci ildə "Göyərçin" jurnalında çap edilib. Tofiq İsmayılov uzun sürən xəstəlikdən sonra 25 mart 2016-cı ildə Bakı şəhərində vəfat edib. Məzarı Yasamal qəbiristanlığındadır.

Əsərləri

1. Qonşular

2. Sevinc yuxusu

3. Şəkil teatrı

4. Şəkil kino

5. Diş ağrısı

6. Kinoya gedən pişik

Filmoqrafiya

- Şəhərimizin daşları

- İntizar

- Oxuyur Müslüm Maqomayev

- Yoxlanılmış, inanılmış

- Gilas ağacı

- Yaşıl işıq

- Yollar

- Bizim küçənin oğlanları

- Hədiyyə

- Yeni üsul

- Vulkana doğru

- Lahıc

- Əzablı yollar

- Son tamaşa

- Xüsusi vəziyyət

- Musiqi müəllimi

- Maestro

- İstanbul reysi

- Özüm və zaman haqqında

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.04.2026)

Nail Zeyniyev,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Sənətdə yarımçıq qalan əsərlər təsadüfi hal deyil. Bir çox tanınmış sənətkarın işlərində bitməmiş kətanlar, yarıda saxlanmış ideyalar var. Bu vəziyyətin arxasında sadə səbəblərdən çox, daxili gərginlik və düşüncə dayanır.

Rəssam işə başlayanda ağlında müəyyən bir obraz olur. Bu obraz adətən tam, aydın və qüsursuz görünür. Amma onu kətana köçürdükcə bu ilkin təsəvvürlə real nəticə arasındakı fərq üzə çıxır. İş irəlilədikcə bu fərq daha çox hiss olunur. Çünki rəssamın özü də prosesi dərinləşdirdikcə daha tələbkar olur.

Bu mərhələdə seçim yaranır. Ya əsəri tamamlayıb onun qüsurlarını qəbul etmək, ya da onu yarımçıq saxlayıb içindəki idealı qorumaq. Bəzi rəssamlar ikinci yolu seçir. Çünki tamamlanmış əsər artıq dəyişməz olur və onun qeyri-kamilliyi aydın görünür. Yarımçıq qalan isə hələ də ehtimal olaraq qalır.

Qorxu amili burada rol oynayır. Əsər tamamlananda o, başqalarının qarşısına çıxır. İnsanların reaksiyası, tənqidi, qəbul edib-etməməsi artıq rəssamdan asılı olmur. Bu, bir növ özünü ortaya qoymaqdır. Yarımçıq saxlanılan iş isə bu mərhələdən keçmir, daha təhlükəsiz zonada qalır.

Amma məsələ təkcə qorxu ilə izah olunmur. Bəzi rəssamlar üçün tamamlanma anlayışı özü şübhəlidir. Onlar düşünür ki, sənət prosesi heç vaxt bitmir. Hər iş sadəcə müəyyən nöqtədə dayandırılır. Bu baxışa görə “bitmiş əsər” anlayışı nisbi və şərtidir.

Belə yanaşmada rəssam əsər üzərində uzun müddət işləyə, ona qayıda, dəyişə bilər. Bitirmək isə bu prosesi dayandırmaq deməkdir. Bəziləri üçün bu, inkişafın kəsilməsi kimi görünür. Ona görə də işi açıq saxlayırlar.

Digər tərəfdən, bu düşüncə bəzən özünü qoruma vasitəsinə çevrilə bilər. Rəssam kamilliyə inanmadığını deyir, amma əslində qiymətləndirilməkdən çəkinir. Bu iki hal çox vaxt bir-birinə qarışır və onları ayırmaq asan olmur.

Cəmiyyətin və mühitin təsiri də az deyil. Bəzi yerlərdə sənətkar üzərində “bitir, göstər, təqdim et” kimi təzyiq olur. Bu halda yarımçıq işlərə yer qalmır. Amma bu yanaşma da hər zaman sağlam nəticə vermir. Bəzən əsər hazır olmadan tamamlanmış kimi təqdim edilir.

Nəticədə məsələ tək bir səbəblə izah edilmir. Rəssamın əsəri tamamlamaması həm qorxu ilə, həm də kamillik anlayışına münasibəti ilə bağlı ola bilər. Bu iki amil çox vaxt eyni anda mövcud olur. Hər əsərdə, hər yaradıcı insanda bu balans fərqli şəkildə ortaya çıxır.

"Ədəbiyyat və incəsənət"

(06.04.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Son zamanlar o hər şeyə üzülürdü. Küləyin səsinə belə… Elə bil hər əsən külək onda qopmuş boşluqları oyadırdı. Sakit bir səs belə ürəyinə toxunurdu. Bəzən də insanlar,elə ətrafındakılar. Heç fərqində olmadan sözləri ilə incidirdilər onu. Gülüşlərin içində gizlənən laqeydlik, zarafat adı ilə deyilən ağır sözlər...

O isə susurdu... Çünki o inanırdı ki, haradasa bir nəfər var- köhnə dost. Elə bil onu cibində daşıyırmış kimi yaxın hiss edirdi. Düşünürdü ki, bir zəng qədər yaxındır hər şey. Telefonu açsa, o səsi eşitsə, hər şey bir az yüngülləşər. Zəng vursam, götürər, dərdləşərik… mən deyərəm niyə belə pisəm, o isə həmişəki kimi deyər: “fikir vermə onlara…”

Amma heç vaxt o zəng edilmədi. Pis olanda yazmadılar, ürək sıxılanda zəng etmədilər. Nə o addım atdı, nə də bu. Bəlkə də o artıq unutmuşdu, bəlkə də həyatında başqa bir dərd ortağı və dostu vardı, bəlkə də artıq onun üçün heç kim deyildi.

Amma ən ağırı insanın bir vaxt “ən yaxınım” dediyi birinin yavaş-yavaş yadlaşmasını izləmək idi.

Vəfa… nə qəribə sözdür. Vəfa bəzən insanı xilas etmir, əksinə, ən çox yaxşı insanları yaralayır. Çünki onlar gözləyir, çünki onlar unutmur, çünki onlar “bəlkə” ilə yaşayır. Hələ vicdanı demirəm. Vicdan var ha, insanın içində səssizcə danışır. 

Beləcə, o hər dəfə üzüləndə, hər dəfə ürəyi dolanda yenə də yazmadı, amma bu dəfə dözmədi.  Vacib bir söhbət əsnasında sadəcə bir cümlə yazdı: “Yorulmuşam…” Əslində çox şey demək istəyirdi, amma bütün ağrısını bir sözə sığışdırdı. Və cavab gəldi - soyuq, uzaq, tanımadığı qədər yad bir səslə: “Allah köməyin olsun, əzizim…”

O an bir insanı yox, bir xatirəni itirdiyini anladı.

Şairin də dediyi kimi:

İstərəm qayıdam uşaqlığıma

Oynayım, yıxılım dizim qanasın.

Ağlaya-ağlaya tez qaçım evə,

Yaramı zaman yox,anam bağlasın.

Artıq anlayırıq ki, heç kim heç kimin yarasını bağlamır. Bağlayan varsa, o da anadır. Bəzən isə ən çox ehtiyacımız olanı özümüz verməli oluruq: özümüzü qucaqlamaq, özümüzü başa düşmək, özümüzü bağışlamaq… Çünki heç kim sənin yaralarını tam olaraq bağlaya bilməz,  bunu yalnız sən özün edə bilərsən.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.04.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Azərbaycan kinosunda bəzən ən sadə məişət hadisəsi böyük ictimai və mənəvi məna daşıyan hekayəyə çevrilir. 1987-ci ildə ekranlaşdırılan "Pirverdinin xoruzu" adlanan bu ekran əsəridə məhz belə filmlərdəndir. Zahirdə komik süjetə malik olan bu ekran əsəri əslində insan xarakterini, xırda maraqları və cəmiyyətin gündəlik problemlərini incə yumorla təqdim edir.

Filmin rejissoru aktyor və rejissor kimi tanınan Ramiz Əzizbəylidir. O, bu film vasitəsilə sadə kənd həyatını, insan münasibətlərini və məişət içində gizlənən xarakter xüsusiyyətlərini tamaşaçıya düşündürücü və eyni zamanda gülüş doğuran formada çatdırmağı bacarıb.

Bir xoruz və bir kəndin sükutu

Filmin hadisələri kənd mühitində cərəyan edir. Pirverdi adlı sadə, bir qədər də tərs xarakterli bir insanın həyatı gözlənilməz bir hadisə ilə dəyişir. Onun xoruzu kəndin sakit həyatında sanki yeni bir “məsələ” yaradır.

Xoruzun banlaması adi bir məişət detalı kimi görünsə də, bu səs ətrafdakı insanları narahat edir, mübahisələrə səbəb olur və nəticədə kənddə münasibətlər gərginləşir. Hər kəs bu məsələni öz prizmasından qiymətləndirir – kimisi bunu adi hal sayır, kimisi isə böyük problemə çevirir.

Beləliklə, sadə bir xoruz kənddə insanların xarakterini üzə çıxaran bir “sınağa” çevrilir.

Yumorun arxasında gizlənən həqiqət

Rejissor Ramiz Əzizbəyli filmi yumor üslubunda təqdim etsə də, ekran əsərinin alt qatında ciddi sosial mesaj gizlənir. Burada söhbət təkcə xoruzdan getmir.

Film göstərir ki, bəzən insanlar böyük problemlər qarşısında susur, amma xırda məsələləri böyüdərək münasibətləri gərginləşdirirlər. Bu isə cəmiyyətin psixologiyasını açan incə müşahidədir.

Pirverdi obrazı sadə kənd adamının tipik nümunəsidir. O, öz doğrularına inanır, geri çəkilmək istəmir və nəticədə kiçik bir məsələ ətrafında böyük mübahisələrin mərkəzinə çevrilir.

Məişət komediyasından sosial mesaj

"Pirverdinin xoruzu" Azərbaycan kinosunda məişət komediyasının maraqlı nümunələrindən biri sayılır. Film tamaşaçını güldürür, lakin eyni zamanda düşündürür.

Burada hər bir personaj real həyatın içindən götürülüb. Kəndin ağsaqqalı, qonşular, narazı insanlar – hamısı tanış obrazlardır. Bu tanışlıq isə filmin təsir gücünü daha da artırır.

Son söz

Bəzən bir xoruzun səsi bütün kəndi ayağa qaldıra bilir. Amma əslində o səs insanların daxilində gizlənən narazılıqları, xırda eqoları və münasibətlərdəki gərginliyi üzə çıxarır.

“Pirverdinin xoruzu” filmi bizə sadə bir həqiqəti xatırladır:

Bəzən böyük mübahisələr ən kiçik səbəblərdən başlayır, amma onların arxasında insan xarakteri dayanır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.04.2026)

Sərtyel, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Gülüş klubunda növbəti görüşümüzdə ənənəni pozub Şəmil Sadiqdən eşitdiyim bir pritçanı sizlərə danışacağam. Açması nədir, özünüz tapacaqsınız.

Bir gün bir kəndli eşşəyi ilə yol gedərkən qarşısına bir dərviş çıxır. Hal-əhvaldan sonra dərviş deyir, yükün nədir, kəndli deyir, buğdadır. 

- Bəs bu xurcundakı torpaqdır axı.

- Dərviş baba, xurcunun biri buğdadır, biri torpaq. Torpağı da ona görə qoymuşam ki, tarazlıq pozulmasın. 

- Belə düzgün deyil, sən torpağı tök yerə, buğdanı iki yerə bölüb eşşəyə yüklə. Özün də min üstünə. Artıq yükü niyə daşıyasan ki?!

Kəndli bir az fikrə gedəndən sonra ağlına batır, tez dərvişin dediyini edir, yola düşməzdən öncə, deyir:

-Dərviş baba, sən bu qədər zəka, ağıl sahibisən, de görüm, bu ağılla sənin vardan, dövlətdən nəyin var?

Dərviş gülümsəyib, cavab verir:

-Heç nəyim, bir həsirəm, bir də məmmədnəsir, harda bir tikə çörək tapdım yeyib, yol gedirəm. 

Kəndli tez eşşəyindən düşüb xurcunları əvvəlki kimi yükləyir, torpağı birinə, buğdanı birinə. Sonra da deyir ki, sənin ağlın olsa idi, özünə gün ağlardın, sənin ağlın mənə gərək olmadı. 

P. S. Açması da sizlik olsun

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.04.2026)

Nigar Xanəliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Türk xalqlarının mədəniyyəti birgə layihəsindəyik.  Bu dəfə Türk diasporaları və onların mədəniyyətə təsiri barədə danışacağıq.

Türk xalqları tarix boyu geniş coğrafiyalara yayılmış, müxtəlif sosial, siyasi və iqtisadi səbəblərlə miqrasiya etmişlər. Bu miqrasiya nəticəsində yaranan türk diasporaları, yaşadıqları ölkələrin sosial strukturlarında mühüm rol oynamış və həm öz mədəniyyətlərini qoruyub yaşatmış, həm də yerləşdikləri cəmiyyətlərin mədəni həyatına təsir göstərmişlər. Bu proses ikitərəfli bir mədəni mübadilə yaratmış, yeni hibrid kimlik formalaşmalarına səbəb olmuşdur.

Türk diasporalarının tarixi inkişafı:

1. Erkən miqrasiyalar:

• Orta əsrlərdə türk tayfalarının Avrasiyada yayılması (Səlcuqların, Osmanlıların genişlənməsi).
• Krım tatarları, Qafqaz türkləri, Osmanlıdan Balkanlara köçlər.

2. XX əsrdə siyasi miqrasiyalar:

• 1917-ci ildə Rusiya inqilabından sonra Krım, Qafqaz və Orta Asiya türklərinin miqrasiyası.
• II Dünya Müharibəsindən sonra Türkiyədən Qərbi Avropaya əməkçi köçləri (Gastarbeiter proqramı çərçivəsində).

3. Müasir miqrasiyalar:

• Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Orta Asiya və Qafqaz ölkələrindən köçlər.
• Suriyadakı müharibədən sonra suriyalı türkmanların köçü.

Diasporaların coğrafi yayılması

Türk diasporalarının mədəniyyətə təsiri:

1. Dil və təhsil:

• Türk diasporları dilin qorunmasına böyük diqqət yetirir. Məktəblərdə türkcə dərslər, mədəniyyət kursları təşkil edilir.
• Almaniyada “Türkcə dərs proqramı” dövlət tərəfindən də dəstəklənir.

Nümunə:
Almaniyada fəaliyyət göstərən DITIB (Türk İslam İcması) məktəblərdə din və mədəniyyət təlimləri keçir.

2. Ədəbiyyat və incəsənət:

• İki dillilik mövzusu əsərlərdə əsas mövzuya çevrilir.
• Türkiyədən olan yazıçıların əsərləri artıq Avropanın ədəbi mühitində də tanınır.

Nümunə:
Feridun Zaimoğlunun "Kanak Sprak" əsəri türk gənclərinin Almaniyada kimlik axtarışlarını əks etdirir.

3. Musiqi:

• Türk diasporası yaşadıqları ölkələrin musiqi üslubları ilə türk musiqisini sintez edib.
• Türk rap, hip-hop mədəniyyəti Almaniyada və Fransada güclənib.

Nümunə:
Almaniyada Kool Savas və Ceza kimi sənətçilər türk rap mədəniyyətinin simvolu olub.

4. Qida mədəniyyəti:

• Türk mətbəxi dünya mətbəxinə inteqrasiya olunub.
• Dönər, baklava, lahmacun kimi yeməklər Avropa və Amerikada məşhur fast-food alternativləri kimi yayılıb.

Nümunə:
Almaniyada dönər kebab bazarı illik 4 milyard avro dövriyyəyə sahibdir.

5. İctimai və siyasi həyat:

• Türk əsilli siyasətçilər Avropada seçkilərdə yüksək vəzifələrə gəlmişdir.

Nümunə:
Almaniyada Cem Özdemir (Yaşıllar Partiyası liderlərindən biri), Hollandiyada Tunahan Kuzu kimi siyasətçilər türkləri təmsil edir.

6. Bayramlar və ictimai tədbirlər:

• Novruz bayramı, Ramazan bayramı və Müstəqillik günləri xaricdə geniş qeyd olunur.
• Mədəniyyət festivalları ilə türk incəsənəti və adət-ənənələri təbliğ edilir.

Diaspora Mədəniyyətinin Çətinlikləri

• Assimilyasiya təzyiqləri: Gənc nəsillərdə dil və kimlik itkisi riski.
• İkili kimlik problemi: “Hansı mədəniyyətə daha çox bağlıyam?” sualı gənc nəsillərdə tez-tez yaranır.
• Siyasi təsirlər: Bəzi ölkələrdə türk diasporası siyasi təzyiqlərlə üzləşə bilir.

Nəticə:

 Türk diasporaları, yalnız öz mədəniyyətlərini qorumaqla kifayətlənməmiş, yaşadıqları ölkələrin mədəniyyətinə də dərin təsir göstərmişlər. Musiqidən mətbəxə, siyasətdən ədəbiyyata qədər bir çox sahədə bu təsir açıq şəkildə görünməkdədir. Ancaq gələcəkdə bu mədəniyyətin yaşadılması üçün diasporalar arasında koordinasiyalı fəaliyyətlərin, dilin qorunmasının və gənc nəsillərin milli kimliyə bağlılığının gücləndirilməsi vacibdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.04.2026)

Millət vəkili, Milli Məclisin İctimai birliklər və dini qurumlar komitəsinin sədri Dr. Fazil Mustafa Kulis.az portalının 15 illik yubileyini təbrik edib. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki,  portalın baş redaktoru Ulucay Akifə göndərilən məktubda deyilir:

“Hörmətli Baş redaktor,

Sizi – ölkəmizin ictimai-mədəni həyatında özünəxas yer tutan, ədəbi-estetik zövqün və ictimai şüurun formalaşmasına xidmət edən media platformasını – 15 illik yubileyiniz münasibətilə səmimi qəlbdən təbrik edirəm!

Kulis.az Azərbaycanın ictimai mühitində geniş auditoriya qazanan aparıcı mədəniyyət portallarından birinə çevrilmiş, ədəbiyyat, incəsənət və kulturoloji düşüncə sahəsində mövqe formalaşdırmışdır.

Portalın fəaliyyətində diqqət çəkən əsas cəhət onun yalnız informasiya daşıyıcısı kimi çıxış etməməsi, eyni zamanda ədəbi irsin təbliği, mədəni yaddaşın qorunması və sağlam ictimai müzakirə mühitinin formalaşdırılması kimi önəmli missiyanı həyata keçirməsidir.

Bu gün Kulis.az həm də yaradıcı aydınların düşüncəsinin, yaradıcılıq enerjisinin və milli kimlik şüurunun toplandığı ictimai fikir məkanına çevrilmişdir. Portalın fəaliyyəti vətəndaş cəmiyyətinin inkişafına, mədəni müxtəlifliyin qorunmasına və ictimai dialoqun dərinləşməsinə töhfələr verir.

Azərbaycan Respublikasının dövlət siyasətində vətəndaş cəmiyyəti institutlarının gücləndirilməsi, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və mədəni irsin inkişafı prioritet istiqamətlər kimi müəyyən olunmuşdur.

Əminəm ki, gələcək fəaliyyətinizdə də milli-mədəni düşüncənin inkişafına, gənc nəslin estetik zövqünün formalaşdırılmasına və Azərbaycan ədəbiyyatının, incəsənətinin daha geniş miqyasda təbliğinə layiqli töhfələr verməkdə davam edəcəksiniz.

Sizə möhkəm cansağlığı, yeni layihələr və uğurlar arzulayıram!”

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.04.2026)

3 aprel 2026-cı il tarixində F. Köçərli adına Respublika Uşaq Kitabxanasında 2 Aprel – Beynəlxalq Uşaq Kitabı Gününə həsr olunmuş növbəti silsilə tədbirlər çərçivəsində növbəti tədbir təşkil olunub.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına kitabxanadan verilən məlumata görə, tədbirdə “Kaspi”,  “Ankara” liseylərinin, 265, 194 nömrəli ümumtəhsil məktəblərinin, həmçinin 1 nömrəli uşaq evi sosial xidmətlər şöbəsinin şagirdləri görüşə qatılaraq fəal iştirak ediblər.

Görüş çərçivəsində tanınmış uşaq yazarları – Mehriban Nağıyeva, Gülzar İbrahimova, Çinarə Köçərli, Əfsanə Rəhimli və Reyhan Yusifqızı oxucularla səmimi ünsiyyət qurublar. Yazıçılar öz yaradıcılıqları, kitabları barədə məlumat verib, uşaqların ünvanladıqları sualları ətraflı cavablandırıblar. Bu ünsiyyət iştirakçılar tərəfindən böyük maraqla qarşılanıb.

Tədbir zamanı uşaqların fəallığını artırmaq məqsədilə müxtəlif interaktiv fəaliyyətlər təşkil edilib. Şagirdlər sevdikləri kitablar haqqında fikirlərini bölüşüb, müxtəlif hədiyyəli oyunlar keçirilib. Bu cür fəaliyyətlər uşaqların yaradıcılıq qabiliyyətlərinin inkişafına və onların özünüifadə bacarıqlarının gücləndirilməsinə müsbət təsir göstərib.

Eyni zamanda iştirakçılar sərgiyə baxış keçirərək kitabxananın zəngin kitab fondu ilə tanış olmaq imkanı əldə edib, müasir və klassik uşaq ədəbiyyatı nümunələri barədə məlumat əldə ediblər.

Belə tədbirlərin keçirilməsi uşaqların intellektual inkişafına dəstək olmaqla yanaşı, onların asudə vaxtlarının səmərəli təşkili və kitaba olan marağın daha da artırılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. F. Köçərli adına Respublika Uşaq Kitabxanası tərəfindən bu istiqamətdə tədbirlərin davamlı olaraq keçirilməsi nəzərdə tutulur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.04.2026)

Bakı Şəhər Mədəniyyət Baş İdarəsi Yasamal rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin (MKS) M.Ş.Vazeh adına Mərkəzi Kitabxanasında Mədəniyyət Konsepsiyasının icrası ilə əlaqədar həyata keçirilən “Kitablar səltənətinin inciləri” adlı mütaliə silsiləsindən izləyicilərə təqdim olunan Xalq yazıçısı Natiq Rəsulzadənin “Hifz et və bağışla” hekayəsidir. Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Kitabxanadan məlumat verilib.

Əsərdə övlad itkisi yaşayan valideynlərin ağır kədəri və daxili iztirabları təsvir olunur. Psixoloji və dramaturji səpkili bu hekayədə yazıçı oxucusunu həyatın və itkinin tərs təzadları ilə üz-üzə qoyur. İnsan psixologiyasının nələrə qadir olduğunu göstərən bu hekayədə övlad itkisi ilə bir ailənin ağır faciəsi fonunda ananın demək olar ki, canlı meyit kimi yaşadığını, atanın isə özünün də gözləmədiyi halda böyük uğurlarla, mükafatlarla, yazıçı kimi xalqın sevgisiylə yaşadığını ön plana çəkir.

Baxmayaraq ki, övlad itkisi onu da yandırır, amma o, artıq zirvələrdədir. Xalq yazıçısı Natiq Rəsulzadənin bu hekayəsi də həmişəki kimi oxucularda alt  və subyektiv fikirlər yaradacaq.

Yazıçı Şahzadə İldırım oxuculara bu maraqlı hekayəni oxumağı tövsiyə edir.

Videoçarx aşağıdakı keçiddə təqdim olunur:

https://youtu.be/BNrVqyMdsX4

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.04.2026)