İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

…Xəstəxanadadiaqnozunu özü bildi, ammaqətiyyənsınmadı. Onusarsıdanyalnızteatragedə bilməməsiidi.

Görkəmli aktyorumuz KamalXudaverdiyevdəndanışıram, o, 3 may 1938-ciildə Bakıdadoğulub. 1965-ci ildə ali təhsilini başa vuran Kamal Xudaverdiyev Akademik Milli Dram Teatrının baş rejissoru Tofiq Kazımovun təklifi ilə oktyabr ayının 1-də truppaya ştata götürülüb. Arada qısa fasiləni çıxmaqla yalnız Akademik teatrda işləyib.

Müxtəlif illərdə "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında "İstintaq davam edir" (Çingizov), "Ən vacib müsahibə" (Həsənov), "Dağlarda döyüş" (Rüstəmov), "Nəsimi" (Yusif), "Abşeron" (Əli), "Üzü küləyə" (kombinat müdiri), "Adanı özünlə apara bilməzsən" (ata), "Otel otağı" (alim), "Dədə Qorqud" (ata) filmlərində xaraktercə fərqli obrazlara çəkilib.

Kamal Ağahüseyn oğlu Xudaverdiyev teatr və kino yaradıcılığındakı səmərəli fəaliyyətinə görə 1 dekabr 1982-ci ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti, 22 may 1991-ci ildə xalq artisti fəxri adları ilə təltif olunub. Prezident təqaüdçüsü olub.

Teatrda rolları

- Raul ("Orlean qızı" Fridrix Şiller)

- Fərman ("Yalan" Sabit Rəhman)

- Lətif ("Söz yarası" Qeybulla Rəsulov)

- Aslan ("Kəndçi qızı" Mirzə İbrahimov)

- Laert ("Hamlet" Vilyam Şekspir)

- İbad ("Almaz" Cəfər Cabbarlı)

- Aslan ("Kəndçi qızı", Mirzə İbrahimov)

- Otar ("Qəribə oğlan")

- Kamandar ("Bağlardan gələn səs")

- Kərim bəy ("Tənha iydə ağacı")

- Knyaz ("Xurşidbanu Natəvan", İlyas Əfəndiyev)

- Maqduf ("Maqbet", Vilyam Şekspir)

- Kral Lir ("Kral Lir", Vilyam Şekspir)

Filmoqrafiya

- Alov (film, 1979) — rol: Cəlal Qaşqay

- Apardı sellər Saranı (film, 1996)

- At ilinin birinci ayı (film, 1993)

- Atayevlər ailəsi (film, 1978) (İldırım)

- Bayramın Son Günü (Firuz)

- Birisigün, gecəyarısı... (film, 1981) — film səsləndirən: Pçelintsev (Yuozas Budraytis)

- Bizim qəribə taleyimiz (film, 2005)

- Dağıdılmış körpülər (film, 1996)

- Dağlarda döyüş (film, 1967) — rol: Baş leytenant Rəhimov

- De ki, məni sevirsən! (film, 1977) — film səsləndirən: Sürücü (Gümrah Rəhimov)

Oğlu Hüseyn Xudaverdiyev müsahibələrinin birində deyir:

"Atam sənəti çox yüksək tuturdu. Çox da şəxsiyyətli insan idi, çətinliklərlə yaşamışıq, amma heç vaxt heç kimdən özü, ailəsi üçün nə isə xahiş etməyib. Yalnız teatrın düşdüyü vəziyyət onu çox incidirdi. Təsəvvür edin ki, Moskvada xəstəxanada yatanda teatr üçün çox darıxırdı. Əməliyyat olunacağını biləndə isə həkimə sualı bir bu oldu ki, mən səhnəyə çıxa biləcəm? Həkim söylədi, hə, dedi, onda nə edirsiz edin.

Əməliyyatdan sonra səsini itirdi. Dedi, görürsən həkim məni aldatdı. Ağ ciyərində olan problemə görə ciyərin bir hissəsini kəsib götürdülər. Ondan əvvəl isə ürək fəaliyyətini artırmaq üçün ürəyini əməliyyat etmişdilər. Xəstəxanada diaqnozunu özü bildi, amma qətiyyən sınmadı. Onu sarsıdan yalnız teatra gedə bilməməsi idi. Sonra bir az düzələndə gedirdi.

Altı ay sonra müayinə olundu. Bu müayinədə ciyərində yenidən yaranan işartıları həkimlər tikiş yerləri kimi qəbul ediblər. Sonra da Moskva həkimi "artıq gecdir" dedi.

Sonuncu dəfə çox xəstə olsa da "Mesenat" tamaşasında oynayır. Tamaşaya yüksək qızdırma ilə gedir. Həmin gün həyat yoldaşına deyir ki, ola bilsin, bu, onun son tamaşasıdır…”

Aktyor 23 aprel 2008-ci ildə ürək çatımazlığından vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Onun təşəbbüsü ilə C. Puçininin "Madam Batterflyay", "Boqema", C. Rossininin "Sevilya bərbəri", F. Əmirovun "Sevil" (yeni redaktədə) operaları, Ü. Hacıbəylinin "Arşın mal alan", "O olmasın, bu olsun" operettaları səhnəyə qoyulub. Cavanşir Cəfərov 2000 və 2005-ci illərdə Türkiyə Respublikasında, 2001, 2003 və 2005-ci illərdə Rusiya Dövlət Akademik Böyük Teatrı və Sankt-Peterburqun Dövlət Akademik Mariin Teatrında keçirilən qastrol səfərlərində, 2007, 2008 və 2010-cu illərdə Almaniyada keçirilən opera sənəti festivallarında iştirak edib.

Cavanşir Cəfərov 23 aprel 1953-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1972-ci ildə Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi texnikumunu, 1977-ci ildə isə Rimski-Korsakov adına Sankt-Peterburq Dövlət Konservatoriyasının dirijorluq fakültəsini bitirib. Hələ gənc yaşlarından "cazibədar dirijor çubuğu", xora və daha sonra simfonik orkestrə rəhbərlik etmə imkanı Cavanşir Cəfərovu daim özünə çəkib.

Azərbaycan respublikasının əməkdar incəsənət xadimi, professor E. Novruzovun yetirməsi olan C. Cəfərov dirijor sənətini daha da dərindən öyrənmək üçün 1972-ci ildə Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq) Dövlət Konservatoriyasında xor dirijorluğu ixtisası üzrə professor A. İ. Anisimovun sinfində təhsilini davam etdirməyi qərara alıb. Burada görkəmli rus xormeysterləri olan N. V. Şyolkov, Romanovski və K. A. Olxov da ona dərs deyiblər.

1979-cu ildə Bakıya qayıtdandan sonra Cavanşir Cəfərov, Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının direktoru Azər Rzayevin dəvətilə teatrın xormeysteri vəzifəsinə təyin olunur. Simfonik orkestrin dirijoru kimi ilk dəfə Cavanşir Cəfərov 1983-cü ildə Üzeyir Hacıbəylinin "Koroğlu" operasından üvertüranın və "Çənlibel" xorunun ifası ilə çıxış edib

1985-ci ildə Cavanşir Cəfərov Musiqili Komediya Teatrının dirijoru vəzifəsinə təyin olunub və 1990-cı ilə qədər baş dirijor vəzifəsini icra edib. C. Cəfərov teatrın səhnəsində Leqarın "Şən dul qadın", Ştrausun "Yarasa", R. Hacıyevin "Yol ayrıcı", "Mən evlənirəm, ana", E. Sabitoğlunun "Bir gün Bağdadda" və digər tamaşaları səhnəyə qoyub. Həmçinin bu dövr Rusiya şəhərlərinə çoxsaylı qastrol səfərləri ilə də seçilib.

1996-cı ilin yanvar ayından isə M. F. Axundov adına Opera və Balet Teatrının direktoru A. T. Məlikovun dəvətilə C. Cəfərov Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının baş dirijoru vəzifəsinə təyin olunur və bu vəzifədə bu günə kimi çalışır. Cavanşir Cəfərovun ilk dirijorluq etdiyi opera Üzeyir Hacıbəylinin "Leyli və Məcnun" operası, sonra Adanın "Jizel", Fikrət Əmirovun "1001 gecə" baletləri olub.

 1998-ci ildə C. Verdinin "Traviata" operasının premyerası baş tutmuş (solistlər başqa ölkələrdən dəvət olunub) və Cavanşir Cəfərov bu tamaşaya da uğurla dirijorluq edib. Cavanşir Cəfərov Əfrasiyab Bədəlbeylinin "Qız qalası", Aqşin Əlizadənin "Babək", "Qafqaza səyahət", Qara Qarayevin "Don Kixot", "İldırımlı yollarla" baletlərinin premyeralarını da həyata keçirib.

2001-ci ildə Moskvada Dövlət Böyük Opera və Balet Teatrında Q. Qarayevin iki baleti – "Leyli və Məcnun" və "Don Kixot" səhnəyə qoyulub. Böyük teatrın orkestrinə Cavanşir Cəfərov dirijorluq edib. 2003-cü ildə Moskvada onun rəhbərliyi altında F. Əmirovun "1001 gecə" baleti səhnəyə qoyulub. 2005-ci ildə Bakıda Polad Bülbüloğlunun "Eşq və ölüm" baleti səhnələşdirilib.

Həmin ilin dekabr ayında bu balet Moskva və Sankt-Peterburqda səhnəyə qoyulub. 2005-ci il həmçinin İstanbulda Ü. Hacıbəylinin "Leyli və Məcnun" operasının səhnələşdirilməsi ilə əlamətdar olub. Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafı və təbliğ edilməsi sahəsində xidmətlərinə görə 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi, 2005-ci ildə Cavanşir Cəfərov Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti kimi fəxri adlarına layiq görülüb.

2018-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb. 2019-cu ildə Aranfilm Yaradıcılıq Mərkəzində Cavanşir Cəfərov haqqında "Danışan əllər" sənədli filmi çəkilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

-Bəs dəyərdimi bu qədər əziyyətə? Axı artistlərin maaşı həmişə qəpik-quruş olub?

Y.B. - Bilirsiniz, bizi heç kəs aldatmayıb. Bizə bəri başdan demişdilər ki, teatrda pul yoxdur. Demişdilər ki, böyük pullar qazanmaq istəyirsinizsə, başqa sahəyə gedin. Bizdən soruşanda ki, aclığa hazırsan, biz deyirdik: "Hə". Bizdən soruşanda ki, soyuğa hazırsan, biz yenə "hə" cavab verirdik.

-Axı bir insan ömrü üçün bu mənəvi işgəncələr lazım idimi?

N.B - Bu, işgəncə deyildi, bu, həyatın özü idi. Biz əsgərlərdən də tez geyinib soyunmağı öyrənməliydik. Əgər bizə damdan yerə yıxılmağı əmr etsəydilər, biz yalnız "Nə vaxt?" soruşardıq.

Bu, Yuri və Natalya Balıyevlərin müsahibəsindəndir.

Yuri Baliyev 23 aprel 1949-cu ildə Dağıstanda anadan olub. O, 1975-ci ildə F. Volkov adına Yaroslavl Teatr Məktəbinin aktyorluq fakültəsini bitirib. Həmin ildən Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrının aktyor truppasına qəbul edilən Yuri Baliyev ömrünün sonuna kimi taleyini bu sənət ocağı ilə bağlayıb. Tanınan sənətçi doğma teatrın səhnəsində və kinoda yaddaqalan, maraqlı, rəngarəng obrazlar qalereyası yaradıb.

Onun böyük ustalıqla ifa etdiyi Qraf Qloster (U. Şekspir "Kral Lir"), Roqojin (F. Dostoyevski "Əbləh"), Şamrayev, Smirnov (A. Çexov "Qağayı", "Ayı"), Kapitan Bernardo (L.de Veqa "Nə yardan doyur, nə əldən qoyur"), Koşon (J. Anuy "Torağay"), Semyon (İ. Babel "Qürub"), Marko (A. Miller "Körpüdən mənzərə"), Bertye (F. Brukner "I Napoleon"), Çingizxan (M. Şaxanov "Çingizxanın sirri") və başqa obrazlar teatr tarixinin parlaq səhifələrini təşkil edir.

Yuri Baliyev bundan başqa bir neçə filmlərdə çəkilib. "Ovsunçu", "Babək", "Salandar", "Tehran-43" və s. kimi filmlərdə aktyor maraqlı, yadda qalan rollar oynayıb. 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti, 2000-ci ildə isə Xalq artisti fəxri adlarına layiq görülüb. 2006-cı ildən Prezident təqaüdçüsü olub.

Filmoqrafiya

1. Babək

2. Nigarançılıq

3. Küçələrə su səpmişəm

4. Arxada qalmış gələcək

5. "Moskva - Bakı" qatarı

6. Qafqaz

7. Qala

8. Yaddaş

9. Aktrisa

10. Qanlı Yanvar

Əsl aktyor məktəbi keçmiş cütlüyün - Səməd Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrının aktyoru, xalq artisti Yuri Baliyev və onun ömür-gün yoldaşı, əməkdar artist Natalya Baliyevanın tələbəlik illəri heç də şirin olmayıb. Özlərini böyük sənətə hazırlayarkən çox çalışmalı olublar. Bir şey də aydınlaşdı ki, hər kəs öz sahəsində onların keçdiyi məktəbi keçsəydi, sıravi aktyor yox, sözün gerçək mənasında peşəkar olardı. Sənətə münasibətlərini isə müsahibələrində ortaya qoyublar hər zaman.

-Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrına necə gəldiniz?

N.B. - Bizim teatra gəlişimiz lazımi vaxtda və saatda baş tutdu. Biz teatra gələn yeni nəslin nümayəndələriyik. Və mənim bugünkü teatra gələn nəslə yazığım gəlir, çünki onların lazım olan "alətləri" yoxdur. Əlbəttə ki, mən doğru diksiyanı və səhnə hərəkətlərini nəzərdə tuturam. Onlar rollara doğru yanaşmalıdırlar. Bu gün mən gənclərə dərs deyirəm və əfsus ki, bir çox gənclərimiz bataqlıq üstündə oturublar və ordan necə çıxacaqlarını bilmirlər…

Yuri 27 mart 2018-ci ildə uzun sürən ağır xəstəlikdən sonra vəfat edib. Aktyorla vida mərasimi Müqəddəs Mürdaşıyan Zənənlər Kafedralında keçirilib, İkinci Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.04.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Avstraliyanın Sidney şəhərində ərəblərin Əl-Əhvaz bölgəsinin işğalının 101-ci ildönümünə həsr olunmuş mərasim keçirilib. “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalına   Avstraliya Azərbaycan Assosiyasından verilən məlumata görə, Güney Azərbaycan Demokratik Türk Birliyinin Beynəlxalq Əlaqələr Departamentinin (GADTB) sədri Mikayıl Oyta da rəsmi dəvətlə iştirak edib.

O, çıxışında Əl-Əhvaz ərəbləri ilə Cənubi Azərbaycan türklərinin ortaq problemlər və məqsədlər ətrafında birləşdiyini bildirib. Oyta qeyd edib ki, müxtəlif xalqların yaşadığı İran ərazisində uzun illərdir dil, mədəniyyət və sosial hüquqlarla bağlı çətinliklər mövcuddur.

“Bu gün biz təkcə bir tarixi xatırlamırıq, eyni zamanda hələ də davam edən problemləri diqqətə çatdırırıq”, –  o vurğulayıb.

Çıxışda həmçinin qeyd olunub ki, bölgədə yaşayan xalqlar öz kimliklərini qorumağa çalışır və hüquqlarının təmin olunmasını tələb edirlər.

Sonda Mikayıl Oyta Əl-Əhvaz və digər xalqların gələcəkdə öz hüquqlarına nail olacağına inamını ifadə edib.

Vurğulamaq yerinə düşər ki, mərasimdə müxtəlif ölkələrdən nümayəndələr iştirak edərək regional məsələlər və xalqların hüquqları ilə bağlı müzakirələr aparıblar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.04.2026)

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

1995-ci ilin bu günündə Parisdə YUNESKO-nun Baş konfransı keçirilib. Konfransda nümayəndələr həmin gün kitab və müəlliflərə ehtiram göstərilməsini qərara alaraq, hər kəsi, əsasən də gənc nəsli mütaliədən həzz almağa, eləcə də bəşəriyyətin ictimai və mədəni inkişafında böyük rolu olmuş insanların zəhmətinə hörmət bəsləməyə çağırıblar.

Elə həmin konfransda Ümumdünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Günü, həmçinin uşaq və yeniyetmə ədəbiyyatında dözümlülük ideallarının təbliğinə görə YUNESKO mükafatı təsis edilib.

YUNESKO bu günü dünya şöhrətli dramaturqlar Uilyam Şekspirin, Migel de Servantesin və yazıçı-tarixçi İnka Qarsilaso de la Veqanin şərəfinə müəyyənləşdirib. Bu gün 1616-cı ildə M.Servantes, V.Şekspir və İnka Qarsilaso de la Veqa dünyasını dəyişib. Bugünkü tarixdə həmçinin Moris Drüon, X.Laksness, C.Pla və Manuel Mexia Valyexo kimi məşhur müəlliflərin anadan olma və ya həyatdan getmə günləridir.

Ümumdünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Günü Azərbaycanda 1997-ci ildən başlayaraq ənənəvi şəkildə qeyd edilir. Müəlliflik hüququnun kitabla bağlı olması, başqa sözlə, “Yaradıcıdan – Kitaba, Müəllifdən – Müəlliflik Hüququna” yolu heç də təsadüfi deyil. Məşhur Volterin kəlamı ilə desək, “onlar ocaqlarımızdakı oda bənzəyir: onu qonşudan götürüb, özümüzdə yandırıb, digərlərinə veririk və beləliklə, onlar hamıya məxsusdur”. Azərbaycan müasir müəllif-hüquq sisteminə malikdir.

Ümumdünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Gününə həsr olunan tədbirlərin keçirilməsinin məqsədi kitab və müəlliflik hüququnun mədəni irsimizlə bağlı əhəmiyyətini bir daha açıqlamaq, davamlı iqtisadi inkişafda və informasiya cəmiyyətinin formalaşmasında rolunu diqqətə çatdırmaq, yaradıcı şəxslərə öz hörmət və ehtiramlarımızı bildirmək və mədəni ənənələrimizin qorunub saxlanmasının vacib olduğunu bir daha təsdiqləməkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Sənətyolumdannarazı deyiləm.

Niyə narazı olumki? Nə etmişəmsə özseçimim, özistəyimolub. Dahaevimizə, Şuşayadönməyə çoxazqalıb. Tezliklə oradaolacağıq. Hətta ümidedirəmki, növbətiteatrmövsümünü bəlkə Şuşadaaçdıq. Gedib Şuşanı gördüm. Azadolunmuş torpaqlarımızaayaqbasabildim. Bütünyaşadığım çətinliklərə dəyərdi.

Bu sözlər Xalq artisti Şükufə Musayevaya aiddir. O, 23 aprel 1988-ci ildə Şuşa Mədəni-Maarif məktəbinin özfəaliyyət teatr kollektivinin rəhbəri fakültəsini, 1995-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin teatr kollektivinin rejissoru fakültəsinin qiyabi şöbəsini bitirib. 1990-cı ildən Şuşa Dövlət Musiqili Dram Teatrının aktrisasıdır. 1991–1993-cü illərdə Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edib. Aldığı yaralardan sonra dünyaya uşaq gətirmək qabiliyyətini itirib

Ş. Musayeva 1998-ci ildə keçirilən II Ümumrespublika Eksperimental tamaşalar festivalında Ana ("Addım səsləri", S. Bekket), 1999-cu ildə keçirilən "Milli klassika" festivalında Şəhrəbanu xanım ("Hekayəti-Müsyö Jordan həkimi-nəbatat və dərviş Məstəli şah caduküni-məşhur", M. F. Axundov), 2002-ci ildə keçirilən A. Şərifzadə adına "Üfüq-XX1" mono tamaşalar Festivalında Uşaq ("Çiçəklər açılanda", A. Həsənoğlu) kimi müxtəlif xarakterli rollar oynayaraq Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqı tərəfindən diplom və mükafatlara layiq görülüb.

25 iyun 2013-cü ildə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib. 2003-cü ildə, 9 may 2012-ci ildə, 30 aprel 2014-cü ildə, 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə, 1 may 2017-ci ildə, 9 may 2018-ci ildə, 10 may 2019-cu ildə, 7 may 2020-ci ildə, 7 may 2021-ci ildə, 10 may 2022-ci ildə, 6 may 2023-cü ildə, 9 may 2024-cü ildə və 8 may 2025-ci ildə Prezident Mükafatına, 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti, 27 may 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti fəxri adına layiq görülüb.

Əsas rolları

- Arşın mal alan (Üzeyir Hacıbəyov) — Telli

- Özümüz bilə-rik (S. Ələsgərov və Ş. Qurbanov) — Nailə

- Durna (S. Rüstəmov və S. Rüstəm) — Nisə

- Ayının min bir oyunu (S. Qənizadə) — Gülcamal

- Marqaritka (A. Salakru) — Marqarita

- Gözəlləri necə qaçırırlar (B. Appayev) — Məkkə

- Xəlifə Leylək (V. Qauf) — hind şahzadəsi; saray əyanı

- Aydın (C. Cabbarlı) — Susanna

- Ağıllı adam (F. Mustafa) — qadın; dəli

- Şuşa dağlarını duman bürüyüb (Elçin) — Güləndam nənə

Şükufə Musayeva müsahibələrindən birində döyüş taleyi barədə deyib:

“Mən Bərdədə doğulsam da, həmin ərəfədə Şuşada işləyirdim. 1988-ci ildə Şuşada Mədəni Maarif texnikumunu bitirib Şuşa Mədəniyyət Evinə təyinat istəmişdim. O zaman hələ Şuşa Teatrı yox idi. Biz xırda tamaşalar hazırlayırdıq. Çox çətin günlər idi. Gərginlik yaranmışdı.

Şuşanı dəhşətli dərəcədə çox sevirdim. Ermənilərin hücumları başlayanda sakit qala bilməzdim. Nizami ordumuz yox idi. Könüllülərə qoşulub cəbhəyə getdim. Bacılarım ailəli idilər. Onlar deyirdilər körpəmiz, ailəmiz olmasaydı biz də gedərdik. Mən subay idim.

2 il vuruşdum. Yaralanana qədər. Ağdərə, Kəlbəcər, Laçın uğrunda döyüşlərdə iştirak etdim.

Gənc gözəl qız idim. Düşünürdüm ki, əsir düşə bilərəm. Üstümdə həmişə ehtiyat bir qumbara gəzdirirdim. Əsir alınsam, özümü partlatmaq üçün. Amma belə bir şey olmadı. Çox ağır yaralandım, döyüş yolum yarımçıq qaldı. Ağdərə uğrunda gedən döyüşdə yaralandım. Çox şey xatırlamıram. Yaralı yoldaşlarımı döyüş meydanından çıxarıb BMP-yə daşıdığım yadımdadır. BMP vuruldu. 8 nəfər ağır yaralandı, iki nəfər şəhid oldu. O yaralılardan biri də mən idim. Huşumu itirdim. Gözümü açanda xəstəxanada idim. Bütün bədənimi qəlpə yaralamış, üzümü parça - parça eləmişdi.

Başımdan, gözlərimdən, qarnımdan, ayaqlarımdan yaralanmışdım. Yaşayacağıma ümid etmirlərmiş. Möcüzə nəticəsində sağ qalmışam. Üz gözüm elə halda idi ki, bərpa olunacağını sanmırdım. İndi kiçik izlər qalıb. Buna şükür edirəm. Qulağımın biri eşitmir. Daha doğrusu yaxından söz deyiləndə eşitmirəm.

Həkimlər dedilər ki, bədənimə düz 100 qəlpə girib. Qan itirmişdim. Boğaz damarlarımı, gözümün ağını da qəlpə parçalamışdı. Havalar soyuyan kimi gözlərim, ayaqlarım hələ də ağrıyır. O yaralardan sonra övladımın olmayacağını da dedilər. İnanmamışdım. Düşünürdüm ki, olar. Uşaqları çox sevirdim. Çoxuşaqlı ana olmaq istəmişdim, həmişə. Müharibə arzumu ürəyimdə qoydu. Ana ola bilmədim. Başımdakı qəlpəni çıxarmaq üçün saçımın arxa hissəsini kəsib qırxanda hönkürmüşdüm. O qədər yara almışdım ağlamamışdım, saçım kəsiləndə ağladım.

Şuşanın alınması xəbəri ömrümün ən dəhşətli günü kimi yadımdadır. “Şuşa işğal olunanda Laçında döyüşlərdə idim. Qızğın döyüşlərlə düşməni geri çəkilməyə məcbur etdik. Xəbəri aldım, inanmırdım. Şuşa deyib ağlaşanların üstünə qışqırırdım ki, yalandır.  Şuşa tərəfə baxdım.

Şəhərdən qara tüstülər göyə qalxırdı. Onda dünya başıma yıxılmışdı. Yaralanandan sonra xəstəxanada da dəliyə dönmüşdüm. O halımda qalxmaq, döyüşə getmək istəyirdim. Yanımda torpaqların alınması xəbərini işlədə bilmirdilər. Dəli bilirdilər məni. Hər dəfə torpaqlarımızın işğal olunması barədə xəbər gələndə ağlayıb, qışqırırdım ki, ola bilməz. Deyirdim, mən dəli deyiləm, niyə inanmırsınız, bizim torpaqlarımız işğal oluna bilməz.

Bilirsinizimi, ömrümün ən gözəl gününü Şuşanın azad edilməsi xəbərini aldığım gün hesab edirəm. Əhd etmişdim, Şuşanı hansı dövlət başçısı alsa, əllərindən öpəcəm, ayaqlarına qapanacam. Mən bu mənada Prezidentimizə çox minnətdaram. Tökülən qanlar yerdə qalmadı. Biz məğlub ordunun əsgərləri idik. Hamımıza qürurumuzu qaytardı”.

Bax belə!

Bu cür qadınları olan Vətən əsla basılmaz.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.04.2026)

22 aprel 2026-cı il tarixində, Astana şəhərində "Regional Ekoloji Sammit 2026" (RES 2026) öz işinə başlayıb. Sammitin təntənəli açılış mərasimində Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti Zati-aliləri cənab  Kasım-Jomart Tokayev çıxış edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondundan verilən məlumata görə, regionun ən mühüm ekoloji platformasının açılışında Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti, professor Aktotı Raimkulova rəsmi qonaq qismində yer alıb. Fondun bu platformada təmsil olunması türk xalqlarının çoxəsrlik mədəni irsinin harmoniya, sabitlik və gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyət prinsiplərinə əsaslanan ekoloji fəlsəfə ilə üzvi vəhdətini nümayiş etdirir.

Üç gün davam edəcək sammit çərçivəsində iqlim investisiyaları, biomüxtəlifliyin qorunması və regionun ekoloji təhlükəsizliyi məsələləri əsas müzakirə mövzularını təşkil edəcək.

Sammitin açılış mərasimində Qırğız Respublikasının, Özbəkistan Respublikasının, Türkmənistanın, Tacikistan Respublikasının, Monqolustanın, Gürcüstanın Dövlət Başçıları, Azərbaycan Respublikasının, Rusiya Federasiyasının, Belarus Respublikasının, Serbiya Respublikasının, Pakistan İslam Respublikasının və digər region ölkələrinin rəsmi nümayəndələri çıxış ediblər. Eləcə də BMT-nin müxtəlif agentlikləri (YUNEP, YUNESKO, FAO, BTİP), Avropa İttifaqı, ŞƏT, İƏT kimi beynəlxalq təşkilatların və nüfuzlu maliyyə qurumlarının (Dünya Bankı, AİB) rəhbər şəxsləri və ekspertləri tədbirdə iştirak edib.

Genişmiqyaslı nümayəndə heyətlərinin qatıldığı tədbir aprelin 24-də rəqəmsal ekoloji həllər və süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi üzrə müzakirələrlə öz işini yekunlaşdıracaq.

Qeyd etmək lazımdır ki, Sammit çərçivəsində baş tutacaq “Mərkəzi Asiyada biomüxtəlifliyin qorunması üzrə regional əməkdaşlıq: qlobal öhdəliklərdən birgə fəaliyyətə” mövzusunda panel sessiyasında Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti professor Aktotı Raimkulovanın çıxışı gözlənilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.04.2026)

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyatvə İncəsənət" portalınınBeyləqanvə İmişlitəmsilçisi,BeyləqanrayonMədəniyyətMərkəzininrejissoru, "Gənclik" xalqteatrınınrəhbəri, "Haberdili.com"unAzərbaycannümayəndəsi.

İnsan təbiətinin ən səmimi və eyni zamanda ən çox yanlış anlaşılan ifadələrindən biri göz yaşlarıdır. Cəmiyyətlər, mədəniyyətlər və fərdi tərbiyə modelləri bu sadə, lakin dərin mənalı reaksiyanı müxtəlif cür dəyərləndirmişdir. Bəziləri üçün ağlamaq zəifliyin göstəricisidir – sanki insanın özünü idarə edə bilməməsinin bir işarəsi. Digərləri üçün isə göz yaşları gücün, daxili təmizlənmənin və emosional dürüstlüyün ifadəsidir. Bu iki ziddiyyətli yanaşma bizi düşündürür: göz yaşları həqiqətən zəiflikdirmi, yoxsa insanın ən güclü tərəflərindən biridir?

Əvvəlcə qeyd etmək lazımdır ki, ağlamaq bioloji və psixoloji baxımdan insanın təbii reaksiyasıdır. İnsan yalnız fiziki ağrıya deyil, emosional yüklənməyə də göz yaşları ilə cavab verir. Sevinc, kədər, qorxu, həsrət, peşmanlıq – bütün bu hisslər müəyyən məqamlarda göz yaşları ilə ifadə oluna bilər. Bu isə göstərir ki, ağlamaq təkcə zəifliyin deyil, əksinə, hisslərin intensivliyinin və dərinliyinin göstəricisidir.

Cəmiyyətin bir çox hallarda ağlamağı zəiflik kimi təqdim etməsinin kökündə stereotiplər dayanır. Xüsusilə bəzi mədəni mühitlərdə insanlara, daha çox da kişilərə “ağlamaq olmaz”, “güclü ol” kimi mesajlar verilir. Bu isə emosiyaların bastırılmasına səbəb olur. Halbuki, bastırılan hisslər yox olmur; əksinə, daha mürəkkəb psixoloji problemlərə yol aça bilər. Bu baxımdan, ağlamaq zəiflik deyil, emosional sağlamlığın qorunması üçün vacib bir mexanizmdir.

Göz yaşlarının güc kimi dəyərləndirilməsinin əsas səbəblərindən biri onların səmimiyyətidir. İnsan ağlayarkən maskalarını çıxarır, sosial rollardan uzaqlaşır və öz həqiqi “mən”i ilə üz-üzə qalır. Bu, cəsarət tələb edən bir vəziyyətdir. Çünki insan öz zəif tərəflərini qəbul etmədən ağlaya bilməz. Öz zəifliyini qəbul etmək isə əslində gücün başlanğıcıdır. Bu mənada göz yaşları insanın özünü tanıma və qəbul etmə prosesinin mühüm bir hissəsidir.

Digər tərəfdən, göz yaşları bir növ daxili təmizlənmə funksiyası daşıyır. Psixoloji baxımdan ağlamaq insanın üzərində yığılan emosional gərginliyi azaldır. İnsan ağladıqdan sonra özünü daha yüngül hiss edir, sanki daxilindəki ağırlıq bir qədər azalmış olur. Bu, göz yaşlarının yalnız emosional deyil, həm də terapevtik bir funksiyaya malik olduğunu göstərir.

Bəzi hallarda isə insan ağlaya bilmədiyi üçün daha çox əziyyət çəkir. Daxildə yığılan hisslər ifadə olunmadıqda, bu, insanın psixoloji balansını poza bilər. Bu baxımdan, ağlamaq zəiflik deyil, əksinə, insanın özünü qoruma üsullarından biridir. Göz yaşları insanın daxilindəki təzyiqi azaldaraq onun daha sağlam şəkildə davam etməsinə imkan yaradır.

Göz yaşlarının güc olduğunu göstərən digər bir məqam isə onların empatiya ilə əlaqəsidir. İnsan yalnız öz ağrısına görə deyil, başqalarının ağrısına görə də ağlaya bilir. Bu, onun empatiya qabiliyyətinin yüksək olduğunu göstərir. Empatiya isə insanı insan edən ən əsas xüsusiyyətlərdən biridir. Başqasının dərdini hiss edə bilmək və buna emosional reaksiya vermək zəiflik deyil, yüksək mənəvi inkişafın göstəricisidir.

Bununla yanaşı, göz yaşları insan münasibətlərində də mühüm rol oynayır. Ağlamaq insanları bir-birinə yaxınlaşdıra bilər. Bir insanın göz yaşlarını görmək digər insanlarda mərhəmət, anlayış və dəstək hissi yaradır. Bu isə sosial bağların güclənməsinə səbəb olur. Əgər insanlar hisslərini gizlətmək əvəzinə daha açıq ifadə etsələr, münasibətlər daha səmimi və davamlı ola bilər.

Lakin burada bir incə məqam da var: göz yaşlarının mənası onların səbəbindən asılıdır. Bəzən ağlamaq həqiqətən də insanın özünü aciz hiss etməsinin nəticəsi ola bilər. Lakin bu belə, onun zəif olduğunu deyil, sadəcə insan olduğunu göstərir. İnsan mükəmməl deyil və hər zaman güclü olmaq məcburiyyətində deyil. Əksinə, insanın zəif anları onun ən real və ən səmimi anlarıdır.

Fəlsəfi baxımdan yanaşdıqda isə göz yaşları insanın varoluşunun bir hissəsidir. İnsan hiss edən bir varlıqdır və bu hisslər onun həyatına məna qatır. Əgər insan heç vaxt ağlamasaydı, bu, onun heç nə hiss etmədiyi anlamına gələrdi. Bu isə artıq güc deyil, emosional donuqluq olardı. Belə bir vəziyyətdə insan həyatın dərinliyini və rəngarəngliyini dərk edə bilməzdi.

Müasir dövrdə isə insanlar getdikcə daha çox hisslərini gizlətməyə meyllidirlər. Sosial mühit, peşə həyatı və ictimai gözləntilər insanları “həmişə güclü görünməyə” vadar edir. Bu isə daxili təzyiqi artırır və insanın öz hissləri ilə əlaqəsini zəiflədir. Belə bir mühitdə göz yaşları bəzən “qəbul olunmayan” bir davranış kimi qiymətləndirilir. Halbuki, bu yanaşma insanın təbii ehtiyaclarını inkar etmək deməkdir.

Göz yaşları nə tam olaraq zəiflikdir, nə də yalnız güc. Onlar insan olmağın bir parçasıdır. Lakin onları zəiflik kimi qəbul etmək, insanın öz hisslərini inkar etməsinə səbəb ola bilər. Əksinə, göz yaşlarını güc kimi dəyərləndirmək, insanın özünü daha yaxşı tanımasına və qəbul etməsinə kömək edir.

Bəlkə də ən doğru yanaşma budur: göz yaşları insanın daxili səsinin görünən formasıdır. Onlar danışa bilməyən hisslərin dilidir. Bu dili anlamaq və qəbul etmək isə insanın özünə qarşı ən böyük hörmətidir.

Və bəlkə də sualın cavabı sadədir:

Göz yaşları zəiflik deyil.

Onlar insanın hələ də hiss edə bildiyinin sübutudur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.04.2026)

Macarıstanın paytaxtı Budapeştdə yerləşən Azərbaycan Evində Xalq artisti, görkəmli kino və teatr aktyoru Fəxrəddin Manafovla görüş keçirilib. Görüşdə Macarıstanda yaşayan soydaşlarımızla yanaşı, Azərbaycanın, Qazaxıstanın, Özbəkistanın və Gürcüstanın Macarıstandakı səfirləri də iştirak ediblər.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsindən verilən məlumata görə, Macarıstan Azərbaycan Evinin rəhbəri İbrahim Səfərli ömrünün böyük hissəsini ölkəmizdə kino və teatr sahələrinin inkişafına həsr edən Fəxrəddin Manafovla görüşün soydaşlarımız üçün xüsusi önəm daşıdığını vurğulayıb. Bildirib ki, belə görüşlər milli mədəniyyətimizin tanıdılması, gənclərin incəsənətə marağının gücləndirilməsi baxımından mühüm rol oynayır, görkəmli aktyorun kino və teatra göstərdiyi misilsiz xidmətlər isə yeni nəsil üçün ilham mənbəyidir.

Azərbaycan Respublikasının Macarıstandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Tahir Tağızadə çıxışında Fəxrəddin Manafovun zəngin yaradıcılığından söz açaraq, onun müxtəlif ekran işlərində və teatr səhnələrində canlandırdığı xarakterik obrazlarla ölkəmizdə və xaricdə geniş tamaşaçı sevgisi qazandığını qeyd edib. Xalq artistinin yaratdığı rolların milli kinomuzun və mədəniyyətimizin inkişafına əvəzsiz töhfələr verdiyini diqqətə çatdırıb.

Daha sonra soydaşlarımızı maraqlandıran sualları cavablandıran Fəxrəddin Manafov zəngin yaradıcılıq yolu, kino və teatr sahəsində əldə etdiyi təcrübə, eləcə də mədəniyyətin cəmiyyətin formalaşmasındakı rolu ilə bağlı fikirlərini bölüşüb. O, sənətə olan sevgisini və sədaqətini uğurunun əsas amili kimi dəyərləndirib, hər kəsə daim öz üzərində işləməyi və milli dəyərlərə sadiq qalmağı tövsiyə edib. Xalq artisti göstərilən qonaqpərvərliyə görə Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin dəstəyi ilə fəaliyyət göstərən Macarıstan Azərbaycan Evinə, görüşə qatılan soydaşlarımıza minnətdarlığını ifadə edib.

Görüşdə, həmçinin Azərbaycan kinosundan, sənətkarın kinoda və teatrda yaratdığı obrazlardan söhbət açılıb. Dövlətimizin mədəniyyət və incəsənət nümayəndələrinə daimi qayğısından bəhs edilib.

Toplantıda Fəxrəddin Manafovun ifasında “Otello”nun monoloqu” videoçarxı göstərilib.

Mədəniyyət və incəsənət sahəsi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən görüş iştirakçılarda xoş və unudulmaz təəssüratlar yaradıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)