Nail Zeyniyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Sovet dönəmi kitabxanaları yalnız kitab saxlama məkanları deyildi. Onlar ideoloji tərbiyə mərkəzləri, mədəni maarifləndirmə ocaqları, ictimai həyatın mühüm nöqtələri idi. Bu sistemin özünəməxsus xüsusiyyətləri, üstünlükləri və məhdudiyyətləri var idi.

Sovet İttifaqında kitabxana şəbəkəsi mərkəzləşdirilmiş, iyerarxik quruluşa malik idi. Respublika kitabxanası, şəhər kitabxanaları, rayon kitabxanaları, kənd kitabxanaları, zavod və kolxoz kitabxanaları - hamısı vahid sistemin hissəsi idi. Azərbaycanda M.F.Axundov adına Dövlət Kitabxanası mərkəzi rol oynayırdı. Hər rayonda mərkəzi kitabxana, hər şəhər rayonunda filiallar, hər iş yerində və məktəbdə kiçik kitabxanalar fəaliyyət göstərirdi. Bu, kitaba çıxışı maksimum asanlaşdırırdı.

Sovet kitabxanalarının fondları ideoloji nəzarət altında formalaşırdı. Marksizm-leninizm, sovet ədəbiyyatı, elm və texnika ədəbiyyatı prioritet idi. Xarici klassik ədəbiyyat mövcud idi, amma seçmə şəkildə - proqressiv, realist, sosialist meylli müəlliflər. Klassik rus ədəbiyyatı geniş təmsil olunurdu - Puşkin, Tolstoy, Dostoyevski, Çexov, Qoqol. Dünya klassikləri - Şekspir, Balzac, Dikkens, Heminguey, Remark. Azərbaycan klassikləri - Nizami, Füzuli, Sabir, Vaqif, M.F.Axundov.

Müasir sovet yazıçıları - Maksim Qorki, Şoloxov, Ostrovski. Azərbaycan sovet yazıçıları - Səməd Vurğun, Süleyman Rüstəm, Rəsul Rza, Məmməd Araz, İlyas Əfəndiyev.

Həmin dövrdə qadağa olunmuş ədəbiyyat da var idi."Spetsxran" - xüsusi saxlanc adlanan bölmə də ideoloji cəhətdən məqbul sayılmayan əsərlər saxlanılırdı. Sadə oxuculara çıxışı yox idi, yalnız xüsusi icazə ilə tədqiqatçılar istifadə edə bilərdi. Dini ədəbiyyat, anti-sovet məzmunlu əsərlər, müəyyən emigrant yazıçılar, trotskist və başqa "ideoloji düşmən" müəlliflər qadağan idi. Orwell-in "1984", Soljenitsin-in əsərləri, Nabokov, Brodski-nin erkən dövrü - bunlar əlçatmaz idi. Sovet kitabxanaları ciddi, sakit, təmiz məkanlar idi. Böyük oxu zalları, uzun masalar, şüşə lampaları, sakitlik rejimi. Kitabxanaçılar çox vaxt tələbkar, ciddi, nizamı qorumağa diqqət edən insanlar idi.

Oxu kartları sistemi var idi. Hər oxucu kartı almalı, ünvan və iş yeri göstərməli idi. Bu, nəzarəti asanlaşdırırdı və eyni zamanda statistika üçün lazım idi.

Sovet kitabxanası sadəcə kitab götürmək yeri deyildi. Orada müəllif görüşləri, ədəbi müzakirələr, tematik axşamlar, lektoriyalar keçirilirdi. Kitabxana mədəni mərkəz funksiyası daşıyırdı. Xüsusilə kiçik şəhər və kəndlərdə kitabxanaçı mühüm şəxsiyyət idi. O, təkcə kitab vermirdi, həm də məsləhət verirdi, oxucu zövqünü formalaşdırırdı, maariflənmə işi aparırdı.

Paradoksal vəziyyət var idi: kitabxana fondları böyük idi, amma populyar kitablar defisit idi. Xüsusilə bədii ədəbiyyat, xarici müəlliflər, detektiv və macəra romanları. Yeni kitabları növbə ilə gözləyirdilər. Bulgakov-un "Usta və Marqarita"sı, Dumas, Coyl Verne əsərləri, Drezden tərcümələri - bunları almaq üçün illər boyu növbədə gözləmək lazım gəlirdi. "Blat" sistemi burada da işləyirdi. Kitabxanaçı ilə yaxşı münasibətdə olanlar yeni kitabları tez əldə edirdi. Başqaları isə rəsmi növbə ilə.

Uşaq və gənclik kitabxanaları xüsusi diqqət mərkəzində idi. Orada ayrıca şöbələr, uşaq oxu zalları, tərbiyəvi tədbirlər var idi. Pionerlər və komsomolçular üçün xüsusi fondlar formalaşdırılırdı. Uşaq kitabxanaçısı pedaqoq və təşkilatçı idi. O, uşaqlara kitab tövsiyə edir, oxu maraqlarını formalaşdırır, məktəblə əlaqə saxlayırdı. Kitabxanaların əsas məqsədlərindən biri ideoloji tərbiyə idi. Leninin əsərləri, partiya qərarları, kommunist tərbiyəsi ədəbiyyatı hər yerdə ön planda idi. Kitabxanaçı oxucuların hansı kitab oxuduğunu izləyirdi. "İdeoloji düşmən" ədəbiyyat axtaranlar şübhə altında götürülürdü. Bəzi hallarda KQB ilə əməkdaşlıq edən kitabxanaçılar da olurdu. Sovet sistemi statistika və hesabatı sevirdi. Kitabxanalar daim hesabat təqdim edirdi: neçə oxucu, neçə kitab verilib, hansı kateqoriyadan, hansı müəlliflər populyardır.

Bu statistika əsasında planlar qurulurdu, fondlar formalaşırdı, ideoloji iş aparılırdı. Hər şey rəqəmlərlə, qrafiklərlə, cədvəllərlə sübut olunmalı idi.

Obyektiv qiymətləndirmədə Sovet kitabxana sisteminin müsbət cəhətlərini də qeyd etmək lazımdır:

Kitaba çıxış asan və pulsuz idi

Geniş fond, klassik və müasir ədəbiyyat

Oxu mədəniyyətinin təşviqi

Mədəni maarifləndirmə işi

Şəhər və kəndlərdə bərabər çıxış

Mənfi cəhətlər;

Senzura və ideoloji məhdudiyyətlər

Müəyyən əsərlərin qadağan olunması

Oxucu üzərində nəzarət

Defisit və növbə problemi

Formal yanaşma və bürokratiya

Sovet kitabxanaları ziddiyyətli hadisə idi. Bir tərəfdən, geniş oxucu kütləsini kitabla təmin edirdi, oxu mədəniyyətini formalaşdırırdı, maarifləndirmə işi aparırdı. Digər tərəfdən, senzura, ideoloji nəzarət, məhdudiyyətlər oxucunun azad seçimini məhdudlaşdırırdı. Bu sistemin irsini müasir Azərbaycan kitabxanaları hələ də daşıyır - struktur, katalоq sistemi, işləmə qaydaları çox şey keçmişdən gəlir. Amma ideoloji nəzarət yoxdur və bu, əsas fərqdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Azərbaycan professional bəstəkarlıq məktəbinin layiqli nümayəndələrindən biri olan Musa Mirzəyevin bu gün – yanvarın 29-u anım günüdür. İş ondadır ki, onun doğum günü isə yanvarın 26-dadır. Cəmi 3 gün öncə təqvim yazımda onun doğum gününə toxunmuşdum. Bugünsə dünyasını dəyişməsindən bəhs etməli olacağam...

Musa Mirzəyev 1933-cü il yanvarın 26-da anadan olub.

Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti, professor, “Şöhrət” və “Şərəf” ordenli, prezident təqaüdçüsü olan bəstəkar Musa Mirzəyevin yaradıcılığı genişspektrlidir.

 Belə ki, o, musiqi tarixinə tanınan bəstəkar, pianoçu, pedaqoq və ictimai xadim kimi daxil olub. Musa Mirzəyevin geniş erudisiyaya və ensiklopedik məlumata malik yüksək peşəkar səviyyəli musiqiçi kimi formalaşmasında onun müəllimlərinin xüsusi rolu olub.

 Bəstəkar musiqi məktəbində sənətin ilk sirlərini öyrəndiyi Əməkdar müəllim Leyla xanım Muradovan, A. Zeynallı adına Bakı Musiqi Texnikumunda oxuduğu illərdə ilk bəstəkarlıq dərsləri aldığı professor Boris Zeydman, xüsusilə Ü. Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında bəstəkarlıq sinfində təhsil aldığı dahi bəstəkar və əvəzedilməz pedaqoq, professor Qara Qarayev olub.

Bəstəkarın yaradıcılığında simfonik və kamera musiqisi janrlarında yazılmış əsərlər üstünlük təşkil edir. Onun monumental "I simfoniya", "Simfoniyetta", simli orkestr üçün "II simfoniya", violin və simfonik orkestr üçün simfoniya-konsert, poemalar — o cümlədən "Sədini oxuyarkən", "Bayram poeması", truba ilə orkestr üçün "Poema-noktürn", "Yeddi simfonik lövhə" kimi simfonik əsərləri, habelə kvartet, trio, sonata-kapriççio, "Gənclik üçün albom"  onun yüksək peşəkarlığının təzahürüdür.

Sənətkar hər bir əsərin ərsəyə gəlməsinə böyük məsuliyyətlə yanaşır. Əsərlərinin böyük əksəriyyəti ilk dəfə görkəmli musiqi kollektivləri — o cümlədən, Ümumittifaq Televiziyası və Radiosunun Simfonik Orkestri, Moskva Filarmoniyasının Simfonik Orkestri, Krım Dövlət Filarmoniyasının Simfonik Orkestri tərəfindən ifa edilib.

Bəstəkarın vaxtaşırı Rusiyanın, habelə Türkiyənin müxtəlif şəhərlərində keçirilən kamera musiqisindən ibarət müəllif konsertləri dinləyicilərdə böyük rəğbət doğurur. Musa Mirzəyev həmçinin Əfrasiyab Bədəlbəylinin "Qız qalası" baletinin yeni musiqi redaktəsini hazırlamış və əsər 1999-cu ildə məhz bu redaktədə tamaşaya qoyulub.

Bəstəkar uzun illərdir pedaqoji fəaliyyət göstərərək, öz bilik və bacarığını gənc musiqiçi nəslinin yetişdirilməsinə sərf edib. O, 1992-ci ildən görkəmli pianoçu, SSRİ və Azərbaycanın Xalq artisti, professor, Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının rektoru Fərhad Bədəlbəylinin dəvəti ilə bu təhsil ocağında mahir orkestr bilicisi kimi pedaqoji fəaliyyət göstərməyə başlayıb.

Akademiyanın dirijorluq kafedrasında "Simfonik alətləşdirmə" və "Xor aranjimanı" fənlərindən dərs deyən bəstəkar gənc musiqiçilərə sənətin sirlərini böyük həvəslə öyrədib. Musa Mirzəyevin ictimai musiqi xadimi kimi fəaliyyəti də çox önəmlidir. O, müxtəlif illərdə M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının bədii rəhbəri vəzifəsində çalışaraq təcrübəli musiqi təbliğatçısı və gözəl təşkilatçı kimi respublikanın musiqi həyatında böyük xidmətlər göstərib.

1959-cu ildən Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvü olan Musa müəllim ittifaqın 2012-ci ilin dekabrında keçirilən IX qurultayında İdarə Heyətinin üzvü seçilib. Bəstəkar həmçinin "Simfonik musiqi" bölməsinin sədri və Bəstəkarlar İttifaqının Lənkəran bölgə təşkilatının sədri kimi fəal ictimai iş aparıb.

 O, dəyərli məsləhətləri və zəngin təcrübəsi ilə həmişə həmkarlarına yaxından kömək göstərib.

Əsərləri

- Sergey Yeseninin sözlərinə "Fars motivləri" vokal-simfonik Poema (1975)

- Piano üçün "Lənkəran əfsanəsi" Fantaziyası (1990)

- Piano üçün 5 uşaq Pyesi (1990)

- Piano üçün "Qəmli melodiya" (1993)

- Piano üçün konsert-rondo (1993)

- Skripka və piano üçün "Cəld hərəkət" (1994)

- H. Ziyanın söz. a'capella xoru üçün "Qeyrət vaxtıdır" Poeması (1995)

- Böyük simli orkestr üçün "Dahi sənətkara – Üzeyir Hacıbəyova ithaf" Poeması (1998)

Musa Mirzəyev 83-cü ad günündən 3 gün sonra, 29 yanvar 2016-cı ildə Bakıda insultda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Tarixdə izi və sözü olan Cəmo bəy Cəbrayılbəyli!

Bu gün onun doğum günü, anadan olmasının 139-cu ildönümüdür.

Cəmo bəy Cəbrayılbəyli 29 yanvar 1887-ci ildə Şamaxı şəhərində anadan olub. Atasını erkən itirib. Mir Cəfər Seyidzadənin mənəvi yardımı ilə 1896-cı ildən 1901-ci ilədək Şamaxı şəhər məktəbində oxuyub. O, 1908-ci ildə imtahan verib məktəb müəllimi adını alıb. 1919-cu ilə kimi Şamaxıda müəllim işləyib.

1920-ci ildə Bakıda Köhnə Marinskaya qız gimnaziyasının binasında ilk darülmüəllimat — qızlar üçün seminariya yaradılıb. Onun müdiri Azərbaycan xalqının fədakar qızlarından Mədinə Qiyasbəyli olub. 1926-cı ildə Maarif Komissarlığının sərəncamı ilə hər iki seminariya birləşdirilərək Bakı Müttəhid (birləşmiş) Pedaqoji Texnikum kimi fəaliyyət göstərməyə başlayıb.

Tezliklə respublikanın tədris ocaqları arasında özünəməxsus yer tutub. Birləşmiş məktəbin direktoru Pənah Qasımov, tədris işləri üzrə direktor müavini Cəmo Cəbrayılbəyli olub. O illərdə texnikum təkcə Azərbaycan üçün deyil, Orta Asiya və Dağıstan respublikaları üçün də pedaqoji kadrlar hazırlayıb.

Yavər Kələntərlini ailəvi məclislərdə çox zaman Cəmo Cəbrayılbəyli müşayiət edib.  Yavər Cəmoya baxıb gülümsünəndə, o dərhal tarını götürüb, Yavər xanımın yanında əyləşib. Yavər "Segah" üstə "Leyli və Məcnun" poemasından bir qəzəl oxumağa başlayan kimi, məclis sükuta qərq olub. Yavər oxuyub-qurtaran kimi məclisi alqış sədaları bürüyüb. Onun ünvanına təriflər yağmağa başlayıb.

Sonra Cəmo yenidən tarını sinəsinə basıb. "Kəsmə- Şikəstə"yə başlayıb Yavərə baxıb. Araya sükut çöküb. Yalnız tarın həzin sədaları altında Yavərin ürəkyandıran "Kəsmə-Şikəstə"si eşidilib. O gecə, həmin məclisdə qərara gəliblər ki, tezliklə Maarif evində keçiriləcək tədbirdə Yavər Kələntərli də çıxış etməlidir. Gənc (əslində riyakar) sovet dövlətinin məktəb-maarif məsələlərində, az qala, inqilab elan etdiyi günlər idi.

Müəllimlərin sözü hər yerdə keçib. Başının ağrımasını istəməyən Xudaverdinin də razılıq verməkdən başqa çarəsi qalmayıb. Elə oradaca əlüstü müsamirədə Yavər Kələntərlini müşayiət edəcək musiqiçilər də müəyyənləşdiriliblər. 1924-cü il noyabrın 5-də Maarif evinin ikimərtəbəli binasında sovet hakimiyyətinin 5-ci ildönümü münasibətilə tədbir keçirilib.

O gecə Yavər "Mahur-hindi" muğamını ifa edib. Onu tarda Bədəlbəy Bədəlbəyli, skripkada Cəmo Cəbrayılbəyli müşayiət ediblər. Bundan sonra Üzeyir bəy ona muğam dərnəyinə getməyi məsləhət görüb. "Cəmo bəy" təxəllüsü ilə bəzi şeirlər yazıb.

Əsərləri

- Tarixi-təbii (İnsan, Heyvanat).

- Heyvanat dərsləri (birinci dərəcə məsai məktəblərinə görə yazılmışdır)

- Təbiətə ilk addım (birinci dərəcə məktəblərin ikinci və üçüncü qruplarına görə yazılmışdır)

- Müxtəsər nəbatat (birinci dərəcə məktəblərə görə yazılmışdır)

- Təbiəti öyrən

- Heyvanat dərsləri (birinci dərəcəli məktəblər üçün)

- Heyvanat dərsləri (əmək məktəbləri üçün tədris və pedaqoji kitabları)

- Müxtəsər nəbatat (əmək məktəbləri üçün tədris və pedaqoji kitablar)

Cəmo bəy 30 iyul 1965ci ildə vəfat edib. AMEA-nın Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun XX əsr (sovet dövrü) Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsinin müdiri filologiya elmləri doktoru, professor Asif Rüstəmlinin “Cəmo bəy Cəbrayılbəyli: həyatı və bədii yaradıcılığı” kitabı işıq üzü görüb. Monoqrafiyanın elmi redaktoru filologiya elmləri doktoru, professor Bədirxan Əhmədli, rəyçisi filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Elmira Qasımlıdır

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

Bu gün SSRİ Xalq artisti, Dövlət mükafatı laureatı Leyla Vəkilovanın anadan olmasının 99 ili tamam olur.

İnciMəmmədzadə, “Ədəbiyyatvə incəsənət”

Qazaxdanböyükalimlər, görkəmlihərbçilər, şöhrətli yazarlar çıxıblar. Amma bilən varmı ki, baletimizin ən görkəmli nümayəndəsi də əslən Qazaxdandır? Özü də Yuxarı Salahlı kndindən, Vəkilovlardan?

Leyla Vəkilova 1927-ci il yanvar ayının 29-da Bakıda doğulub. Qeyd etdiyim kimi, əslən Qazax rayonunun Yuxarı Salahlı kəndinin Vəkilovlar soyundandır. Səkkiz yaşında Bakı Xoreoqrafiya Məktəbinə daxil olub. Əvvəlcə Ədilə Almaszadənin, son siniflərdə isə görkəmli balet ustası və pedaqoq Qəmər Almaszadənin rəhbərliyi ilə sənətin incəliklərinə yiyələnib.

1943-cü ildə məktəbi uğurla bitirən aktrisa Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının balet truppasına solist götürülüb. 1945–1946-cı illərdə ixtisas səriştəsini təkmilləşdirmək, sənətkarlıq qabiliyyətini formalaşdırmaq məqsədilə iki il dünya şöhrətli Moskva Xoreoqrafiya Məktəbində xüsusi kurs keçib. Bakıya qayıdaraq Opera və Balet Teatrının aparıcı balet aktrisası olub.

Tezliklə o, repertuarın ən sanballı balet tamaşalarında qadın qəhrəmanların partiyalarını ifa etməyə başlayıb. Onun yaradıcılığının ən parlaq yaradıcılıq qələbələrini təmin edən obrazlar dünya balet ulduzlarının da əsas repertuarlarını təşkil edir.

Leyla Vəkilova müxtəlif illərdə teatrın səhnəsində Gülyanaq ("Qız qalası", Əfrasiyab Bədəlbəyli), Odetta-Odilliya, Avrora, Mulla ("Qu gölü", "Yatmış gözəl" və "Şelkunçik", Pyotr Çaykovski), Pao Xoa ("Qırmızı lalə", Reynqard Qlier), Kitri ("Don Kixot" Lüdviq Minkus), Laurensiya ("Laurensiya", Aleksandr Kreyn), Zarema ("Bağçasaray fəvvarəsi", Boris Asafyev), Gülşən ("Gülşən", Soltan Hacıbəyov) partiyalarını ifa edib.

Polşada (1956, 1962, 1968), Suriyada (1960), Çexoslovakiyada (1964), Hindistanda (1965), Bolqarıstanda (1966), Fransada (1969, 1974), Macarıstanda (1973), İtaliyada (1976), Türkiyədə (1977, 1982), Tiflisdə və Almaniyada (1979), Nepalda (1981) ifaçı və baletmeyster kimi uzunmüddətli qastrol səfərlərində olub. 1959-cu ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan Ədəbiyyatı və İncəsənəti Dekadasında iştirak edib

1976-cı ildən 1982-ci ilə kimi Azərbaycan Dövlət Rəqs Ansamblına bədii rəhbərlik edib. Balet ustası 1953-cü ildən ömrünün sonuna kimi Bakı Xoreoqrafiya Məktəbində klassik rəqslər fənnindən dərs deyib və 1992-ci ildən həm də bu təhsil ocağına bədii rəhbərlik edib. Leyla Vəkilovanın yetirmələri nəinki Azərbaycanda, hətta Moskvanın Böyük Teatrında, Almaniyada milli balet sənətinin çiçəklənməsində səmərəli xidmətlər göstəriblər.

O, 1996-cı il sentyabr ayının 6-dan Bakı Xoreoqrafiya Məktəbinin professoru olub. Onun layiqli yetirmələri bu gün də sənət fəaliyyətlərini davam etdirirlər

Mükafatları

- "SSRİ xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- "Lenin" ordeni

- "Şöhrət" ordeni

- Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı.

. Görkəmli balet ustası, milli səhnə mədəniyyətimizin nadir incilərindən olan Leyla Məhəd qızı Vəkilova 20 fevral 1999-cu ildə Bakıda vəfat edib. Məzarı Fəxri xiyabandadır.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Dünyaya gəlmədin boş həvəs üçün,

Tanrı ömür yazıb hər bir kəs üçün.

Bilməzsən bu andan sonrakı anı,

Sən şükr et çəkdiyin hər nəfəs üçün.

Dünənki tumurcuq budaqdı indi,

Dünənki budaqlar ocaqdı indi.

Həsrətlə baxdığın nazlı gözəllər,

Ayağın altında torpaqdı indi.

Idrakın gücüylə mən duya bildim,

Göydə ulduzları sanıya bildim.

Hər gülün, çiçəyin ləçəklərində

Tanrının adını oxuya bildim.

Bu gün unudulmuş yazıçı və şair Miryusif Mirnəsiroğlunun anım günüdür

O, 1938-ci il mart ayının 5-də Sabirabad rayonu Qarasu kəndində (indi Hacıqabul rayonu ərazisindədir) məşhur dindar, islamın təbliği yolunda əzab-əziyyətlərlə üzləşən Mirnəsirullah Ağanın ailəsində dünyaya gəlib. Miryusif Mirnəsiroğlunun ilk eşitdiyi La-İlahə-İlləallah kəlməsi olub. O, ibtidai sinfi Qarasuda, səkkiz illiyi Hacıqabulda, orta təhsilini isə Bakının 132 saylı orta məktəbində başa vurub.

Hələ orta məktəbdə oxuyarkən bədii qiraətçi kimi Azərbaycan Gənclərinin ilk festivalinın laureatı adını alıb. Teatr sənətinin tilsiminə düşən Miryusif Mirnəsiroğlu poeziya ailəmindən ayrılmadan Sankt-Peterburq Ali Həmkarlar Akademiyasının Mədəni-maarif fakütəsinə daxil olub. Sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirib.

O, bir müddət Quba Dövlət Dram Teatrında, Gənc Tamaşaçılar Teatrında işləyib. Sonra Hacıqabul rayonu Qarasu orta məktəbində müəllim, direktor, Şirvan Şəhər Mədəniyyət və İstirahət Parkının direktoru, Musiqi məktəbinin direktoru, Pedaqoji məktəbinin dil-ədəbiyyat müəllimi kimi çalışıb.

Çoxsaylı teatr tamaşalarına səhnə həyatı verib, özü bir aktyor olaraq Vaqif ("Vaqif"), Aydın ("Aydın"), Bəhram ("Solğun çiçəklər"), Aqşin ("Oqtay Eloğlu"), Əmiraslan ağa ("Laçın yuvası"), Qatır Məmməd ("Dağlar oğlu"), Q. Qəmbəroviç ("Dövlət və məhəbbət dəlisi"), Hacı Murad ("Tamahkar"), İbrahimxəlil ("Kimyagər"), Zeynalabdin Şirvani ("Əlvida, Hindistan"), Fərhad ("Bəxtsiz cavan") və onlarla belə obrazlar yaradıb

Onun yazdığı "Qatil", "Qürbət diyarda", "Dövlət və məhəbbət dəlisi", "Ataxanın xanlığı", "Dirilərkən ölmüşlər", "Süsən-sünbül", "Meşədə məhkəmə", "Tülkü tələsi", "İsgəndərin buynuzu", "Dördüncü təcavüz olmayacaq", "Müasir toy" pyesləri Azərbaycanın müxtəlif teatr səhnələrində tamaşaya qoyulub.

Miryusif Mirnəsiroğlun sözlərinə bəstəkarlardan Cavanşir Quliyevin, Bəhram Nəsibovun, Vaqif Münyatovun, Natiq Şuşalının və Xanım İsmayılqızının bəstələdiyi mahnılar müğənnilərimizin repertuarındadır. Onu Cavanşir Quliyev və Natiq Şuşalı ilə birgə yaratdıqları mahnılardan ibarət xüsusi kompakt-kasset, disk buraxılıb. Milli ruhda yazdığı "Vətən Balladası" şeirinə klip çəkilib. Həmçinin "Qal sənə qurban" mahnısının sözləri şairə aiddir.

Kitabları

- "Süsən-sünbül"

- "Qürbət diyarda"

- "Bir əba qoynunda beş müqəddəsim"

- "Ya Məhəmməd, Xocalıda görüşərik"

- "Sənə güvəndiyim dağlar"

- "Pəhpəhnamə"

- "Dördüncü təcavüz olmayacaq"

- "Mən Allaha yaxınam Könül nəğmələrim"

- "Bir ömürdən səhifələr"

- "Hacıqabuldan çıxan yollar" (2 hissə)

- "Dünyadan böyük eşqim"

Şair-dramaturq Miryusif Mirnəsiroğlu 2012-ci il yanvar ayının 29-da Hacıqabul rayonunda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

Nigar Xanəliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının birgə layihəsində Türk dünyasının böyük şəxsiyyətləri sırasında növbəti təqdim etdiyimiz Sultan II Mehmetdir.

Fatih Sultan Mehmet Osmanlı tarixində ən möhtəşəm hökmdarlardan biri olaraq tanınır. O, 21 yaşında İstanbulun fəthi ilə dünya tarixini dəyişdirərək Orta çağı bitirib Yeni çağı başlatmışdır. Zəkası, uzaqgörənliyi və hərbi dahiliyi ilə təkcə Osmanlı imperiyasının deyil, dünya tarixinin ən parlaq simalarından biridir.

Uşaq yaşından liderlik yolunda

II Mehmet 1432-ci ildə Ədirnədə anadan olub. Uşaqlığı həm elmi, həm də hərbi təlimlərlə keçib. Atası II Murad onu gənc yaşında taxta çıxarmış, lakin ölkənin daxili vəziyyətinə görə yenidən özü idarəçiliyə qayıtmalı olmuşdur. Bu vəziyyət Mehmetin həm liderlik bacarıqlarını erkən inkişaf etdirməsinə, həm də iradəsinin güclənməsinə şərait yaratmışdı.

İstanbulun fəthi: “Qapıların açarı”

1453-cü il, 29 may tarixi dünya tarixində dönüş nöqtəsidir. Gənc Sultan Mehmet böyük bir ordu və qabaqcıl texnologiya ilə Bizansın paytaxtı Konstantinopolu mühasirəyə aldı. Toplarla gücləndirilmiş Osmanlı ordusu şəhəri uzun və çətin bir mühasirədən sonra fəth etdi. Bu hadisə İstanbulun Osmanlı imperiyasının paytaxtı olmasını təmin etdi və imperiyanı qlobal güc halına gətirdi.

Sultan Mehmet fəthdən sonra böyük dözümlülük və ədalət nümayiş etdirərək şəhərdəki bütün dini və etnik qruplara azadlıq verdi. Ayasofya məscidə çevrildi, lakin şəhərin tarixi mirası qorundu və İstanbul bir mədəniyyət və ticarət mərkəzinə çevrildi.

Dahiliyi və elmi marağı

Fatih Sultan Mehmet təkcə sərkərdə deyil, həm də elm və sənət sahəsində böyük maraq göstərən bir hökmdar idi. O, 7 dil bilirdi və müxtəlif elmlərə dərindən bələd idi. Məşhur İtalyan rəssam və alimlərdən olan Bellini onun sarayına dəvət olunmuş və portretini çəkmişdir.

Onun sarayında alimlər, şairlər və filosoflar toplaşar, fərqli dinlər və ideologiyalar arasında dialoq aparılardı. O, mədəniyyətlərarası tolerantlığın və elmi inkişafın təməlini qoyan liderlərdən biri olmuşdur.

Mirası

Fatih Sultan Mehmetin hakimiyyəti Osmanlı imperiyasının “böyük güc” olmasının başlanğıcı idi. O, hüquq sahəsində islahatlar etdi, ticarəti inkişaf etdirdi və imperiyanın ərazisini xeyli genişləndirdi. Ən önəmlisi isə, o, sivilizasiyaların qovuşduğu bir mədəniyyət imperiyası yaratdı.

Fatih Sultan Mehmetin irsi bu gün də yaşayır. Onun zəfərləri, zəkası və liderlik xüsusiyyətləri əsrlər boyunca liderlərə nümunə olmuşdur. “Fəth edən sultan” olaraq dünya tarixində iz qoyan bu böyük şəxsiyyət, eyni zamanda, zəngin mənəviyyatı və sevgisi ilə də insanların qəlbində iz buraxmışdır.

Fatih Sultan Mehmet və Gənc Rəssamın Rəvayəti

İstanbul fəthindən sonra Sultan Mehmet şəhərin hər küncünü yenidən qurmaq, onu böyük bir mədəniyyət və elm mərkəzinə çevirmək üçün çalışırdı. O, sənətə və elmə olan sevgisi ilə tanınırdı. Bu dövrdə sarayında məşhur alim və sənətkarlarla yanaşı, adı az bilinən gənc bir rəssam da var idi. Bu rəssamın adı Yusuf idi, lakin heç kim onun necə bir taleyin sahibi olduğunu bilmirdi.

 Yusuf kiçik bir kənddə anadan olmuşdu və fırça ilə möcüzələr yaratma bacarığı vardı. Gəncliyində çəkdiyi rəsmlər bir gün Sultan Mehmetin qulağına çatır. Sultanın diqqətini çəkən onun insanın gözlərini heyrətə gətirən təfərrüatlı və canlı təsvirləri olur. Sultan Mehmet, Yusufun rəsmlərini görmək istəyir və onu saraya dəvət edir. Yusuf böyük bir qorxu və həyacanla saraya gəlir. O, hökmdarın qarşısında durub, fırçasının gücünü isbat edəcəyinə söz verir.

 Bir gün Fatih Sultan Mehmet Yusufu yanına çağırır və ona belə deyir:

“Ey Yusuf, sən məni fəth edən bir sultan kimi tanıyırsan. Amma indi istəyirəm ki, mənim şəxsiyyətimi, daxili aləmimi fırçanla təsvir edəsən. Elə bir əsər yarat ki, ona baxan mənim kim olduğumu hiss etsin.”

Bu, Yusuf üçün böyük bir sınaq idi. Sultan Mehmetin əzəmətini, zəfərlərini, eyni zamanda onun insani tərəfini bir tablodakı boya ilə göstərmək asan məsələ deyildi. Yusuf aylarla çalışdı, hər xırda təfərrüatı düşünərək əsərini tamamladı. Lakin əsəri sultana təqdim etmək vaxtı gələndə həyəcanı o qədər böyük oldu ki, əsəri təqdim etməyə cəsarət etmədi.

 Sultan Mehmet Yusufu çağıraraq əsəri görmək istədiyini söylədi. Yusuf isə özünü məhv olmuş kimi hiss edir və deyir:

“Əfəndim, sizin böyüklüyünüzü və daxili gözəlliyinizi təsvir etmək mənim kimi bir rəssam üçün mümkünsüzdür. Mən fırçamla sizin yalnız bir kölgənizi çəkə bildim.”

Bu sözlər Sultanı əvvəlcə qəzəbləndirdi. O, sərt baxışlarla Yusufa baxaraq dedi:

“Ey gənc, mənə öz bacarığının həddi olmadığını göstər! Əgər çəkdiyin əsər mənim əslimə yaxın olmazsa, sən bu saraydan qovulacaqsan!”

Yusuf qorxa-qorxa örtüyü çəkib tablonu ortaya çıxardı. Lakin Sultan Mehmet gördüyü mənzərədən donub qaldı. Tabloda yalnız onun fiziki təsviri yox, həm də bir əsgər kimi cəsarəti, bir alim kimi zəngin biliyi və bir insan kimi şəfqəti əks olunmuşdu.

Sultan Mehmet tablonun qarşısında bir neçə dəqiqə susub dayandı. Daha sonra dərin bir nəfəs aldı və dedi:

“Ey Yusuf, sən fırçanla yalnız mənim şəklimi deyil, ruhumu da çəkə bilmisən. Sən artıq bu sarayın rəssamı yox, mənim dostumsan.”

 O gündən sonra Sultan Mehmet Yusufa böyük hörmət göstərdi və onu qoruyub dəstəklədi. Rəssamın çəkdiyi bu tablo isə sarayda əsrlər boyu qorunub saxlandı. Deyilənə görə, hər dəfə Fatih Sultan Mehmet özünü zəif hiss edəndə həmin tabloya baxar, öz gücünü və məqsədini xatırlayardı.

 Bu rəvayət Fatih Sultan Mehmetin yalnız böyük bir hökmdar deyil, həm də incəsənəti və insan ruhunu anlayan bir şəxsiyyət olduğunu göstərir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” ABŞ-ın yeni-köhnə prezidenti Donald Trampın maraqlı fikirlərini- aforizmlərini Yadigar Cəfərlinin təqdimatında sizlərə çatdırır.

Bütün dünyanın nəzərlərinin ABŞ-ın yeni Prezidenti Donald Trampa dikildiyi bu günlərdə, gəlin, onun aforizmlərindən bir neçəsini yada salaq. 

Bilirsiniz ki, Tramp məşhur iş adamı kimi müxtəlif kitabların müəllifidir. Bu aforizmlərin müəyyən qismi onun kitablarından, ayrı-ayrı motivasiya çıxışlarından seçilib. 

Şair də yaxşı deyib:

"Baxıram Trampın kitablarına,  

Dəstədən geridə qalmamaq üçün"

1. Bəzən ən yaxşı sərmayələriniz etmədiyiniz sərmayələrdir.

2. Qalibi məğlubdan fərqləndirən əsas cəhət insanın taleyin hər gərdişinə necə reaksiya verməsidir.

3. Düşünməyə davam edirsinizsə, böyük düşünün.

4. Bir az fərqli, əsəbi, yaxud cəsarətlisinizsə, ya da mübahisəli işlərlə məşğulsunuzsa, media mütləq haqqınızda yazacaq.

5. Azacıq sızıntı bir gəmini batıra bilər.

6. Cəsarət qorxunun yoxluğu deyil, qorxuya rəğmən təsirli bir şəkildə hərəkət etmək bacarığıdır.

7. Unutma, qeyri-real hədəflər yoxdur, qeyri-real müddətlər var.

8. Tənqid olunmayan yeganə insanın risk götürməyən insan olduğunu fərq edəndə tənqidi qəbul etmək daha asan gəlir.

9. Mən sadəcə ən yaxşılarla çalışıram.

10. Əsl liderlər komandanın uğuru üçün məsuliyyəti üzərlərinə götürür və uğursuzluq zamanı da bunun məsuliyyətinin onlara düşdüyünü anlayırlar.

11. Bəzən bir döyüşü uduzmaqla bütün müharibəni udmaq üçün yeni bir yol tapırsan.

12. Pul oyun zamanı hesabı tuta bilmək üçün vasitə rolunu oynaması xaricində mənim üçün heç vaxt böyük motivasiya mənbəyi olmayıb. Əsas həyəcan oyunu oynamaqdadır.

13. Dünyada ehtirassız heç bir böyük iş bacarılmayıb.

14. İşiniz və markanız insanlara nəyi üstün tutduğunuzu, eyni zamanda onları (insanları) üstün tutduğunuzu göstərməlidir.

15. Sonunda, nə qədər çox şeyi öhdənizə götürmənizə deyil, nələri bacardığınıza baxırlar.

16. Qalibliyin bir hissəsi də çıxıb getməli olduğunuz vaxtı dəqiq bilməkdir. Bəzən vaz keçib, daha məhsuldar olacağınız başqa bir işin qulpundan yapışmalısınız. 

17. Əgər işlə zövqü balanslaşdırmaq istəyirsinizsə, onları balanslaşdırmağı dayandırın, əvəzinə işinizi daha zövqlü edin.

18. Mənim hekayəmin bitməyə yaxın olduğunu düşünən hər kəs böyük bir yanlışlıq içindədir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

1968-ci ildə çəkilmiş, 1969-cu ildə tamaşaçıya təqdim olunan “Mən ki gözəl deyildim” filmi Azərbaycan kinosunda insanın daxili dünyasına yönələn ən kövrək və səmimi ekran işlərindən biridir. Bu film nə böyük döyüşlərdən, nə də tarixi çevrilişlərdən danışır. O, bir insanın taleyində baş verən səssiz faciəni, görünməyən ağrını və cəmiyyətin susaraq verdiyi hökmləri kino dilinə çevirir.

Quruluşçu rejissorlar: Tofiq Tağızadə, Ağarza Quliyev, Ramiz Əsgərov

Janr: Psixoloji-dram

Çəkilmə ili: 1968

Film real həyat müşahidələrindən doğan bədii hekayədir və əsasən qadın taleyi üzərindən cəmiyyətin gözəllik, dəyər və qəbul anlayışlarını sorğulayır.

Süjet və ideya xətti

“Mən ki gözəl deyildim” filminin süjeti böyük hadisələr üzərində qurulmayıb. Burada əsas hadisə insanın özünə dediyi cümlədir. Film bir qadının həyat yolunu, onun daxili sarsıntılarını, cəmiyyətin görünməz divarları arasında sıxılıb qalan arzularını təsvir edir.

Qəhrəman gözəllik anlayışının dar çərçivəsinə sığmayan bir qadındır. O, nə etiraz edir, nə də üsyan qaldırır. Sadəcə yaşayır. Amma bu “yaşamaq” hər gün özünə bir az da çəkilən xətt deməkdir. Film göstərir ki, bəzən insanı məhv edən açıq nifrət yox, səssiz qəbul edilməməkdir.

Obrazlar və insan taleyi

Filmin mərkəzində dayanan qadın obrazı idealizə edilmir. O, nə güclü qəhrəman, nə də acınacaqlı fiqur kimi təqdim olunur. O, həyatın içindədir — tərəddüd edən, düşünən, susan bir insan kimi.

Filmdəki digər obrazlar da onun taleyini tamamlayan sosial mühitin parçalarıdır. Hər baxış, hər yarımçıq cümlə, hər susqun münasibət qəhrəmanın daxili yükünü bir az da ağırlaşdırır. Bu mühitdə qadının özünə verdiyi hökm tədricən formalaşır.

— “Mən ki gözəl deyildim…”

— “Bunu sən deyirsən, yoxsa sənə belə yaşamağı öyrədiblər?”

Bu dialoq filmin ideya açarıdır.

Sevgi və qəbul olunmaq arzusu

Filmdə sevgi romantik xilas yolu kimi təqdim edilmir. Burada sevgi daha çox bir ehtiyacdır — qəbul olunmaq ehtiyacı. Qəhrəman sevilmək istəmir, o sadəcə olduğu kimi qalmaq istəyir.

— “Mənim də arzularım vardı.”

— “Arzu hər kəs üçün deyil.”

Bu cümlələr filmin emosional yükünü səssiz şəkildə daşıyır. Burada göz yaşı yoxdur, qışqırıq yoxdur. Amma ağrı var — sakit, ağır və tanış ağrı.

Kino dili və rejissor yanaşması

Rejissorlar hadisələri deyil, hadisəsizliyi ön plana çıxarırlar. Kamera tez-tez obrazların üzərində dayanır, pauzalar uzanır, səssizlik dialoq qədər danışır. Bu səssizlik qadının cəmiyyət içində susdurulmuş səsinin simvoluna çevrilir.

Vizual həll sadədir, lakin məqsədyönlüdür. Heç bir artıq detal yoxdur. Hər kadr qəhrəmanın daxili vəziyyətinə xidmət edir. Musiqi isə ön plana çıxmır, sadəcə hissləri tamamlayır.

Təsir və mənəvi yük

“Mən ki gözəl deyildim” Azərbaycan kinosunda qadın psixologiyasına yönələn ən səmimi ekran işlərindən biri kimi dəyərləndirilir. Film tamaşaçını mühakimə etmir, amma sual verir. O suallar isə bitəndən sonra da insanın içində qalır.

Bu film bizə göstərir ki, gözəllik bəzən görünmür, çünki ona baxmağı öyrətməyiblər. Və bəzən insanın faciəsi çirkin olması yox, heç vaxt görülməməsidir.

Son söz

“Mən ki gözəl deyildim” — bir qadının özünə dediyi cümlə ilə başlayan, amma bütöv bir cəmiyyətə ünvanlanan ekran etirafıdır. Bu film bizə xatırladır ki, insanın dəyəri üz cizgilərində yox, daşıdığı ağrıda, səbrində və susaraq yaşamağı bacarmasında gizlidir.

Bəzən ən ağır həqiqətlər ucadan deyil, pıçıltı ilə deyilir.

Bu film də məhz o pıçıltıdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

Kübra Quliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Ernest Heminqueyin “Qoca və dəniz” əsəri böyük hadisələrlə deyil, sakit bir uğursuzluqla başlayır. Səksən dörd gündür balıq tuta bilməyən Santyaqo artıq cəmiyyət üçün “bitmiş” bir balıqçıdır. Lakin Heminquey bu sakit başlanğıcla oxucuya dərhal göstərir ki, qarşıdakı hekayə qələbə haqqında deyil, dözüm və ləyaqət haqqındadır. Əsərin fəlsəfəsi elə ilk sətirlərdən insanın taleyə verdiyi səssiz cavab üzərində qurulur.

Santyaqo dənizə hər gün çıxan adi bir balıqçı deyil. O, dənizi düşmən kimi görmür; onu həyatın özü kimi qəbul edir. Dəniz bəzən verən, bəzən alan, amma heç vaxt izah etməyən bir qüvvədir. Bu baxımdan dəniz ilahi iradənin simvoluna çevrilir: nə cəzalandırıcıdır, nə də mərhəmətli, sadəcə mövcuddur. Santyaqonun dənizə münasibəti insanın Tanrı ilə münasibətini xatırladır — sual vermədən, şikayət etmədən, hörmətlə.

Manolin obrazı isə əsərin mənəvi dayaq nöqtəsidir. Valideynlərinin qocanı “uğursuz” adlandırmasına baxmayaraq, uşaq onu tərk etmir. Bu münasibət nəticəyə əsaslanan dünyaya qarşı səssiz bir etirazdır. Manolin Santyaqoya qazandığına görə yox, kim olduğuna görə inanır. Heminquey burada insanın həqiqi dəyərinin ictimai ölçülərlə yox, insani bağlarla müəyyənləşdiyini göstərir.

Qoca ilə nəhəng balıq arasındakı mübarizə sadəcə ov səhnəsi deyil; bu, insanın öz taleyi ilə qarşılaşmasıdır. Günlərlə davam edən bu səssiz savaşda Santyaqo balığı düşmən saymır, ona hörmət edir, hətta onu “qardaşım” deyə çağırır. Balıq maddi qazancın deyil, mənəvi sınağın simvoluna çevrilir. Santyaqo üçün əsas olan balığı öldürmək yox, bu mübarizəyə layiq olmaqdır.

Əsərin ən ağır məqamı qələbədən sonra gəlir. Köpəkbalıqları balığı parça-parça edəndə Heminquey həyatın ən acı həqiqətini göstərir: insan bəzən bütün gücü ilə mübarizə aparsa belə, qazandığını qoruyub saxlaya bilmir. Bu, cəza deyil, dünyanın natamamlığıdır. Santyaqo məhz bu nöqtədə uduzmur; çünki o, mübarizədən imtina etmir. Burada iman anlayışı dini çərçivədən çıxaraq insani bir mənaya bürünür — insanın öz ləyaqətinə olan imanı.

Sahilə qayıdanda balıqdan yalnız sümük qalır. Kənardan baxanlar nəticəni görür, amma yolu görmür. Santyaqo isə səssizcə dincəlir və yuxusunda aslanları görür. Bu yuxu onun keçmiş gücünün yox, ruhunun hələ də diri olduğunun göstəricisidir. Əsərin sonunda Manolinin yenidən qocanın yanında olması isə Heminqueyin ən sakit, amma ən ümidli mesajıdır: insanın ruhu davam edir, əgər onu anlayan biri varsa.

“Qoca və dəniz” oxucuya bir həqiqəti təlqin edir:insan məğlub ola bilər, itirə bilər, amma ləyaqətini qoruduğu müddətcə məğlub edilmiş sayılmaz. Heminquey bu əsərlə göstərir ki, həyatın mənası nəticədə yox, insanın taleyə necə dözdüyündə gizlidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)