İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Kino rəssamı olmaq çətin və şərəflidir. Çətindir, çünki adın kölgədə qalır. Şərəflidir, çünki gözəl filmlərin ərsəyə gəlməsində rol oynayırsan.

Azərbaycan kino tarixinin ən parlaq səhifələri tanınan kino rəssamı Məmmədağa Hüseynovun adı ilə bağlıdır. Milli kinomuzun Qızıl Fonduna daxil edilən “Ögey ana” (E.Rzaquliyevlə birlikdə), “Böyük dayaq”, “Əhməd hardadır?”, “Bizim Cəbiş müəllim”, “Sehrli xalat”, “Nəsimi” (M.Ağabəyovla birlikdə) kimi filmlər M.Hüseynovun eskizləri əsasında çəkilib.

Məmmədağa Hüseynov 8 fevral 1929-cu ildə Bakıda anadan olub. Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbinə qəbul olub, bitirdikdən sonra, kinematoqrafa olan maraq onu Moskvaya, Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun kino rəssamı fakültəsinə gətirib. İnstitutut divarları arasında o, Boqorodski, Seqal, Şpinel kimi ustadlardan sənətin sirlərini öyrənib.

 İlk növbədə, dekorasiya sənətinin incəliklərinə yiyələnib və səhnə texnikasına vaqif olub. 1955-ci ildə institutu bitirib Bakıya qayıdan M.Hüseynov, Moskvada təhsil alan ilk azərbaycanlı rəssamlardan biri olub.

“Kaspiy” qəzetində haqqında bəhs ediləb yazıda qeyd edilir ki, onun ilk işi Ə.İbrahimovla İ.Qurinin “Bir məhəlləli iki nəfər” (1957) filminin yaradılmasında iştirak olub. M.Hüseynov bu film üçün eskizləri E.Rzaquliyev və K.Nəcəfzadə ilə birlikdə işləyib. Filmdə hadisələr şərq ölkələrindən birində cərəyan edir. Konkret yer göstərilməyib, lakin rəssamların seçdikləri natura, onların eskizləri əsasında hazırlanan dekorasiya, interyer və digər məqamlar tamaşaçını hadisələrin xaricdə baş verdiyinə inandırıb.

Rejissor Həbib İsmayılovla kənd mövzusuna həsr olunmuş iki filmdə -  “Ögey ana” və “Böyük dayaq” əsərlərində işləyib. Hər ikisində evin quruluşu, əşyaların yerləşməsi qəhrəmanların daxili aləmini açmağa, onlar arasında qarşılıqlı münasibəti işıqlandırmağa kömək etməklə yanaşı, mənəvi-əxlaqi problemlərinin mövcudluğunu vurğulayıb.

 1955-ci ildə M.Hüseynov Mehdi Hüseynin “Səhər” romanı üzrə hazırladığı tərtibat eskizləri əsasında diplom işini uğurla müdafiə edərkən, heç ağlına da gəlməzdi ki, bir müddət sonra bu roman əsasında çəkiləcək bədii filmin tərtibatında iştirak edəcək.

Müharibə mövzusu Məmmədağa Hüseynovun həm kinematoqrafik, həm də şəxsi həyatından xüsusi yer tutub. Müəllifin ümumittifaq və respublika sərgilərində təqdim edilən rəngkarlıq nümunələrində, həm də bədii filmlərə çəkdiyi eskizlərdə onun hərbi dövrün obrazını maksimum dəqiqliklə və təbiiliklə əks etdirmək səyi özünü göstərib. Bu baxımdan məşhur “Bizim Cəbiş müəllim” filminə çəkilmiş eskizlər xüsusilə maraq doğurub.

Məmmədağa Hüseynov müxtəlif janrlarda qrafika və rəngkarlıq əsərlərinin müəllifidir.   Azərbaycanın Xalq rəssamı, görkəmli rəssam Məmmədağa Hüseynov çətin, lakin parlaq ömür və yaradıcılıq yolu keçib, özündən sonra doğma Azərbaycan kinematoqrafında və rəngkarlığında silinməz iz qoyub.

Filmoqrafiya

- Asif, Vasif, Ağasif (film, 1983)

- Bahar rəqsləri (film, 1962)

- Bir məhəllədən iki nəfər (film, 1957)

- Bizim Cəbiş müəllim (film, 1969)

- Bizim küçə (film, 1961)

- Böyük dayaq (film, 1962)

- Dağlarda döyüş (film, 1967)

- Əhməd haradadır? (film, 1963)

- Əlavə iz (film, 1981)

- Fəallıq (film, 1975)

Rəssam 20 yanvar 2002-ci ildə Bakıda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Doğum günü 20 yanvar gününə düşənlər özlərini bəxtsiz hesab edirlər. Eyhnən, 26 fevralda doğulanlar kimi. Əlbəttə ki, rəsmi matəm günü, ümumxalq hüzn günü şənlənmək əsla mümkün deyil.

Belə tale yaşayanlardan biri də bu gün 86 yaşı tamam olan Xalq artisti Cənnət Səlimovadır.

Cənnət Səlimova 20 yanvar 1940-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1957–1962-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin "filologiya", 1962–1967-ci illərdə Leninqrad Dövlət Teatr Musiqi və Kinematoqrafiya İnstitutunun "dram rejissoru" fakultələrində təhsil alıb.

Əvvəllər S.Vurğun adına Rus Dram Teatrı və Musiqili Komediya Teatrlarında rejissor kimi fəaliyyət göstərib. Bakı Kamera Teatrının yaradıcısı və bədii rəhbəri olub. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin professorudur.

 2009-cu il aprel ayının 8-dən 2012-ci il sentyabr ayının 1-dək Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının baş rejissoru vəzifəsində fəaliyyət göstərib. Hazırda teatrda quruluşçu rejissor vəzifəsini icra edir.

Cənnət Səlimova ilə bir müsahibə diqqətimi çəkdi. Kulis.az saytına verilən bu müsahibədə maraqlı məqamlara toxunulur.

-Mən gələndə "Aşıq Qərib"i oxuyurdunuz...

+Təsadüfən oxuyuram. Bilirsiniz, elə bir həzdir ki, ustadnaməni oxumaq... Giriş... Müdrik fikirlər. ...Mənim rəfiqəm var, Tahirə Cəfərova - məşhur tərcüməçidir. Finlandiyada yaşayır. O, çox böyük iş görüb. Nizamidən, Nəsimidən, Füzulidən başlayaraq seçilmiş Azərbaycan poeziyasını fin dilinə tərcümə edib və "Azərbaycan poeziyası antologiyası"nı fin dilində nəşr etdirib.

Bu əsərlər finlərin elə xoşuna gəlib ki, onlar radio və televerilişlər ediblər. İndi o, uşaqlar üçün Azərbaycan xalq nağıllarını tərcümə etmək istəyir. Məsələn, "Daşdəmirin nağılı". O, "Dədə Qorqud"u da götürmüşdü. "Dədə Qorqud" çox böyük, çox dərin bir kitabədir. Məncə, kiçik yaşlı uşaqlar üçün deyil. Ona təklif vermək üçün dastanlarımızı oxuyuram.

-"Riçard"ı təqdim etdiniz. Bu ərəfədə nə edirsiniz? Dincəlirsiniz, yoxsa?

+Yox. Dincəlmək xoşuma gəlmir. Çoxlu oxuyuram. Tamaşa üçün əsər seçməyə bəzi parametrlər vacibdir. İlk növbədə bu, bizim tamaşaçıya maraqlı olmalıdır. Aliyə, əzizim, mən abstrakt, mücərrəd və ya eksperiment tamaşalar etmirəm. Sağ əlinlə sol qulağını qaşıyan, mücərrəd tamaşalar... Bu, nəyə lazımdır? Bəyəm tamaşaçı sənin eksperimentlərini anlayır? Ekspriment tamaşalara nifrət edirəm.

Mən öz tamaşaçımı sevirəm. İstəyirəm ki, tamaşaçı məni başa düşsün, mənə yaxın olsun. Tamaşaçı uşaq kimidir, o, gözləyir ki, mən ona nə verəcəm. 80 yaşlı tamaşaçı da uşaq kimidir. O, gözləyir: bilməliyəm ki, bu uşağa indi nə lazımdır. Mənə lazım deyil, uşağa hər gün şirniyyat, qənnadı verim. Çox da uşaq bunu sevir.

 Sabah onda şirniyyatdan diatez yarana bilər. Mən də tamaşaçıya hər gün əyləncə verə bilmərəm, onun diatezi yaranar... Bu, işin bir tərəfi. İkinci, aktyorlar haqqında düşünməliyəm. Bilirsiniz, onların talantını inkişaf etdirmək lazımdır, istedadlı aktyora qida vermək haqda düşünməliyəm.

 Üçüncü də, bilməliyəm ki, teatr nə edə bilər? İndi dövlət sifarişi yoxdur. Əksər aktyorlar iş axtarırlar, çəkiliş axtarırlar. Məvacib qəpik-quruşdur. Bəzisinin iki, bəzisinin üç uşağı var. Onları yedirmək lazımdır. Çoxlu iştirakçısı olan pyes götürmək lazım deyil ki, onların vaxtını alasan.

-Aktyorlar rol üstündə inciyir sizdən? Mən reportaja gələndə bir aktyor sözü yox idi deyə incimişdi..

+Heç kim aktyora vəd verməyib ki, o, yalnız baş rollarda oynayacaq. Bu onun seçimidir. Məgər mən demişəm ki, get aktyor ol? Hələ heç kimə məsləhət görməmişəm ki, get aktyor ol. Hamıya deyirəm ki, əgər mümkündürsə, aktyor olma. Çünki, bu, çox asılı sənətdir. Aktyor qadın kimidir, həmişə xoşa gəlməlidir.

 Yaxşı, xoşuna gəlməsə, onda necə? Ona görə hamıya deyirəm ki, aktyorluğa getmə. Əgər teatrsız yaşaya bilmirsənsə... Bu başqa məsələ... Teatra sevgi yalnız baş rollarda oynamaqla olmur. Əgər doğrudan sevirsənsə, teatrda süpürgəçi işləmək də xoş olur. Aktyor tamaşaçı ilə üzbəüz qalır. Amma rejissor kürəyi ilə tamaşaçını hiss edib tamaşanı hazırlamalı, aktyorlara rol bölməlidir.

-Həyatınızda sizi ruhlandıran, sizə böyük təsir göstərən, itkisi çox böyük olan kəs, ya da kəslər olubmu?

+Olub əlbəttə, həm də çox. Amma onların çoxu kitabdadır. Kimsə məni Tolstoydan artıq təsirləndirə bilməyib. Bu yaxınlarda "Etiraf"ı yenidən oxudum. Heyrətləndim, sarsıldım, təsirləndim... Hələ Dostoyevski, Çexov, Şekspir... Şekspir nəhayətsiz dünyadır. Onda hər dəfə bir yeni şey tapırıq...

"III Riçard"da Şekspir deyir: mən kralam, bütün dövlət mənimdir. Mən nədən qorxmalıyam? Səma boşdur, heç nə, heç kim yoxdur. Amma Riçardın son günlərini görəndə başa düşürsən ki, Allah var. Hitler üçün də Allah var. Hitler soyuq sement döşəmədə kalium sianidi - zəhəri içəndə, it kimi gəbərəndə Allah var idi.

 Beriyanı divara söykəyib güllələyəndə var idi. Stalin öləndən iki gün sonra belə ona kimsə yaxın durmurdu... Şekspir də deyir ki, dünya beş günlük deyil, biz burada indi nə ediriksə, nə vaxtsa hardasa buna görə cavab alırıq. Əks halda Lev Tolstoyun yazdığı kimi insanın həyatı mənasız olardı.

Yəni, bu yoxsa, yeyib içib, doğub törəyən insanın nə mənası var? Yalnız qurd-quşa yem olmaq üçünmü yaşayır insan? Tolstoy deyir ki, yalnız inanc insanı başqasına xeyirxahlıq etməyə, köməksizə əl uzatmağa məcbur edə bilər.

Quruluş verdiyi əsas tamaşalar

Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrı:

- "Aydın" — (C.Cabbarlı)

- "Şeyx Sənan" — (H.Cavid)

- "Hekayəti xırs quldurbasan" — (M.F.Axundzadə) (2009)

- "Məkkəyə gedən yol" — (C.Məmmədquluzadə)

- "Cəsur qurbağa balası" — (L.Ustinov)

Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı:

- "Fərhad və Şirin" — (S.Vurğun)

Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı:

- "Söyüdlər ağlamaz" — (Ə.Bədəlbəyli)

- "Sevil" — (F.Əmirov)

- "Traviata" — (C.Verdi)

- "Məsxərəçilər" — (C.Leonkovallo)

- "Bohema" — (C.Puççini)

Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrı:

- "Silva" — (İ.Kalman)

- "Bayadera" — (İ.Kalman)

- "Maritsa" — (İ.Kalman)

- "İddialı qaraçı" — (İ.Kalman)

- "Şən dul qadın" — (F.Leqar)

Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrı:

- "Vanya dayı" — (A.P.Çexov)

- "İdiot" — (F.M.Dostoyevski)

- "Kuraj ana və onun uşaqları" — (B.Brext)

- "İvanov" — (A.P.Çexov)

Bakı Kamera Teatrı:

- "Qodo həsrətində" — (S.Bekket)

- "Ezop" — (G.Fiqeyredo)

- "İtlər" — O.Kazımi, İ.Fəhmi)

- "Hekayəti- xırs quldurbasan" — (M.F.Axundov)

Təltif və mükafatları

1. "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

2. "Şərəf nişanı" ordeni

3. "Azərbaycan Respublikası xalq artisti" fəxri adı

4. "Şöhrət" ordeni

5. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

6. "Şərəf" ordeni

7. "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.01.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı, “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

Yaxın günlərdə Bursa Uludağ Universitetində keçirilən Türk Dünyası Şairlər Buluşmasında filologiya elmləri doktoru, dosent Təranə Turan Rəhimli Azərbaycanı təmsil edib. Türk dünyasının ortaq mədəni yaddaşını və mənəvi bağlarını gücləndirən bu mötəbər tədbir universitetin nəzdində fəaliyyət göstərən Türk Dünyası və Mədəniyyəti Mərkəzi ilə Gənc Qələmlər Topluluğunun birgə təşkilatçılığı ilə gerçəkləşdirilib.  Türk Dünyası Şairlər Buluşması beş fərqli Türki Cümhuriyyətindən -- Azərbaycan, Qazaxıstan, Özbəkistan, Türkmənistan və Qırğızıstandan gələn şairləri, həmçinin Axıska, Türkiyə şair və  sənət adamlarını,  rəsmi qonaqları bir araya gətirərək sözün, musiqinin və mədəniyyətin sərhədsiz gücünü nümayiş etdirib.

Bursa Uludağ Universitetinin Mühəndislik Fakültəsində yerləşən Dr. Arif Ağaoğlu İrəli Texnologiyalar Mərkəzi  Laboratoriya zalında baş tutan beynəlxalq görüşdə Türk dünyası şairləri -- Təranə Turan Rəhimli (Azərbaycan),  Mugimcan Nurbayev, Alimcan Suyarov , Babur Şer Oğlu (Özbəkistan), Akgül Jumayeva (Türkmənistan), Kadiça Akimcan (Qırğızıstan), Karima Nadzipova (Qazaxıstan), Mircavad Ahıskalı (Türkiyə)  öz şeirlərini  həm Türkiyə türkcəsində, həm də ana dillərində səsləndirərək auditoriyaya əsl ədəbi ovqat bəxş ediblər. Tədbirdə Bursa Uludağ Üniversiteti rektorunun müavini professor doktor Zəkəriyya Arı, Bursa Böyükşəhər Bələdiyyəsinin sədr müavini Ayhan Sarsıcı, Osmangazi Bələdiyyəsinin sədr müavini Murat Hoşgörü, Bursa Miqrasiya İdarəsinin müdiri Haşim Özcan, TÜDAM-ın müdiri professor doktor Ferhat Kurtulmuş, eləcə də müxtəlif ictimai təşkilatların nümayəndələri iştirak ediblər.

Şeir dinləmələri ilə yanaşı, Türk dünyasının zəngin musiqi irsi də tədbirə xüsusi rəng qatıb. Bursa Uludağ Universitetinin məzunu, Bursa Böyükşəhər Bələdiyyəsi Orkestr Şöbə Müdirliyinin Türk Xalq Musiqisi Bölməsinin saz sənətçisi Alim Hüseynioğlunun ifa etdiyi türküler zalda böyük maraqla qarşılanıb. Universitetin Təhsil Fakültəsində təhsil alan Qazaxıstan vətəndaşı Ayşe Yersinbek qazax xalqının milli aləti dombra ilə, BUU məzunu Çolpan Kambarova isə qırğız xalqının milli aləti komuzla Türk dünyasına məxsus musiqi nümunələrini səsləndirərək dinləyiciləri ortaq köklərə aparıb. Eyni zamanda BUU Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Topluluğunun üzvləri Kemale Məmmədova və Amal Babayevin təqdim etdiyi Azərbaycan xalq rəqsləri tədbirə xüsusi coşqu qatıb.

Tədbirdə Türk Dünyası Şairlərinə Bursa Uludağ Universitetinin təşəkkür bəlgəəsi və Türk Ocaqları Dərnəyi Bursa Şöbəsinin plaketi təqdim olunub.  Filologiya elmləri doktoru Təranə Turan Rəhimli tədbirlə bağlı təəssüratlarını bölüşüb: "Bursa Uludağ Universiteti mənə çox doğmadır. İlk övladım Şəfiqə bakalavr təhsilini bu universitetdə alıb, uğurla məzun olub. Burada ona dərs deyən dəyərli profesaorların verdiyi yüksək referanslarla magistraturanı qazanıb. Bu gün tədbirin açılış və qapanışında  Şəfiqənin sevimli müəllimi, ona Konstitusiya Hüququndan dərs deyən dəyərli alim,  Prof.Dr. Zəkəriyyə Arı hocanın nitqi, eləcə də Uludağ Universitetində elmin, təhsilin inkişafına ömrünü həsr etmiş, Türk Ocaqları Bursa Şöbəsinin sədri professor doktor Səlcuq Kırlının plaketimi təqdim etməsi mənimçün xüsusilə böyük anlam daşıyır. Türk dünyası şairlərini bir araya gətirən Bursa Uludağ  Universiteti rəhbərliyinə, tədbirə  böyük təşkilatçı əməyi verən, uzun illərdir elmi əməkdaşlıq etdiyim  Dos.Dr. Minara Aliyeva Çinar xanıma və  bu layihənin təşşəbbüskarı, ideya rəhbəri Mugimcan Nurbayevə  möhtəşəm tədbir üçün minnətdarlıq duyuram. Mugimcan Nurboyevin  tərtibçisi olduğu, Türkiyənin "Emin Yayınları"nda nəşr edilən "Turan ədibləri" toplusunun məhz bu tədbirdə  tanıdılması və şeirləri topluda yer alan şairlərə hədiyyə edilməsi də yadda qalan anlar oldu. Türk Dünyası Şairlər Buluşması bir daha təsdiqlədi ki, Turana gedən yol şeir, sənət gözəlliklərinin içindən keçir. Və bu gözəlliklərlə də o yolun daha tez qət olunacağı şəksizdir.

Proqram çərçivəsində Türk dünyasının mədəni və ədəbi əlaqələrinin inkişafına verdikləri töhfələrə görə Bursa Uludağ Universitetinin  alim və pedaqoqlarından bir qismi  beynəlxalq mükafatlarla təltif olunuduar. Qırğızıstanın Beynəlxalq Qırğız Akın Yazarlar Birliyi tərəfindən “Çingiz Aytmatov” medalı və təşəkkür məktubu, Qazaxıstanın "Düniye Talanttarı" Birliyi tərəfindən isə “Əhməd Yəsəvi” medalı və təşəkkürnamə təqdim edilib. Bu mükafatlar BUU rektoru professor doktor Ferudun Yılmaz, Türk Ocaqları Dərnəyi Bursa Şöbəsinin sədri professor doktor Səlcuq Kırlı, Türk Dünyası və Mədəniyyəti Topluluğunun məsləhətçisi, professor doktor Alev Sınar Uğurlu, Gənc Qələmlər Topluluğunun məsləhətçisi dosent doktor Minara Əliyeva Çınar və BUU Əlişiir Nəvai Özbək Dili və Mədəniyyəti Mərkəzinin müdiri Surayyo Xodjoyevaya təqdim olunub. Xarici səfərdə olduğu üçün tədbirdə iştirak edə bilməyən rektor professor doktor Ferudun Yılmazın “Əhməd Yəsəvi” medalı və sertifikatı daha sonra ona rəsmi qaydada təqdim edilib.

Tədbirin sonunda qonaq şairlərə və təşkilati işlərdə fəal iştirak edən tələbələrə xatirə hədiyyələri və təşəkkür sənədləri verilib. “Türk Dünyası Şairlər Buluşması” BUU rektorunun müavini professor doktor Zəkəriyya Arının birlik, həmrəylik və ortaq mədəni dəyərlər barədə vurğularla zəngin yekun çıxışı ilə yadda qalıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri, polkovnik Cəlil Xəlilov təqvimin bu günü barədə açıqlama vermişdir. O demişdir:

Hürriyyət, Azadlıq və İstiqlaliyyət pay verilmir, uğrunda qan tökülür, Şəhid verilir! Şəhidlərin al qanı ilə tarix yazılır! Azərbaycan xalqının azadlığa, Əbədi İstiqlala gedən yolda ən böyük sınağı, ən parlaq nümunəsi hesab olunan 20 Yanvar faciəsindən 36 il ötür.

Bu qanlı cinayəti törətməkdə əsas məqsəd Azərbaycan xalqının iradəsini qırmaq, onun azadlıq istəyini boğmaq idi. Lakin sovet imperiyasının amansız davranışı xalqımızın azadlıq istəyini daha da alovlandırdı, milli azadlıq hərəkatı daha da geniş vüsət aldı. 20 Yanvar faciəsi xalqımızın yaddaşında, həm ümumxalq faciəsi, həm də müstəqillik, istiqlal və hürriyyət uğrunda apardığı milli azadlıq hərəkatının zirvəsi kimi Azərbaycan tarixinə həkk olundu.

20 Yanvar dəhşətlərinin  baş verməsində Dağlıq Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsinə qarşı çıxan Azərbaycan xalqının Kreml tərəfindən cəzalandırılması da əsas rol oynamışdır. 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə birbaşa Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin baş katibi Mixail Qorbaçovun əmri ilə SSRİ Müdafiə Nazirliyi, Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi və Daxili İşlər Nazirliyinin qoşun hissələri Bakıya və Azərbaycanın bir neçə rayonuna yeridilərək, dinc əhalini ağır texnikadan və müxtəlif tipli silahlardan atəşə tutaraq kütləvi qətllər həyata keçirildi. Sovet ordusunun xüsusi təyinatlı dəstələrinin və daxili qoşunların Bakını zəbt etməsi, mühasirəyə alması xüsusi qəddarlıqla müşayiət olundu. 1990-cı il yanvarın ortalarında SSRİ müdafiə və daxili işlər nazirliklərinin, habelə başqa xüsusi təyinatlı hərbi birləşmələrin 66 min nəfərdən çox əsgər və zabiti Bakı şəhərinə gətirilərək, Qala və “Nasoslu” aerodromlarında, Respublika stadionunda, Salyan kazarmasında yerləşdirilmişdi. Fövqəladə vəziyyət elan olunanadək və ondan sonra beynəlxalq hüququn hamılıqla qəbul edilmiş prinsipləri pozulmuş, fövqəladə vəziyyətin tətbiqi və müddətləri barədə əhaliyə rəsmi xəbərdarlıq edilməyərək qanunsuz olaraq xalqı təzyiq altında saxlamağa çalışmışlar. Fövqəladə vəziyyətin tətbiqi əhaliyə elan olunanadək hərbi qulluqçuların qətlə yetirilməsi və yaralanması, 82 nəfərin amansızcasına qətlə yetirməsi, 20 nəfərin ölümcül yaralaması ilə müşayət olunan hadisələr sübut etdi ki, bu faciə düşünülmüş şəkildə həyata keçirilmiş, dünyanın gözü qarşısında insan haqlarına təcavüz edilmişdir.

Qanlı yanvar hadisələri təkcə paytaxt Bakını deyil fövqəladə vəziyyətin elan olunmadığı rayonlarda da həyata keçirildi. Ümumilikdə Respublikada 147 nəfər öldürülmüş, 744 nəfər yaralanmış, 841 nəfər qanunsuz həbs olunmuş, 200 ev və mənzil, 80 avtomaşın, o cümlədən təcili yardım maşınları, dövlət əmlakı və şəxsi əmlak məhv edilmişdir. 20 Yanvar gecəsi baş vermiş tarixi cinayət Beynəlxalq hüquqi məsuliyyətdən yayınmış hərbi cinayət idi. SSRİ rəhbərliyi tərəfindən həyata keçirilən bu bəşəri cinayəti həmin dövrlərdə obyektiv siyasi hüquqi qiymət alması qeyri-mümkün idi. Təsadüfi deyil ki, SSRİ Baş Prokurorluğunun ədliyyə polkovniki V.Medvedevin istintaq qrupu hərbçilərin hərəkətlərində cinayət tərkibinin olmaması nəticəsinə gəlmiş və 20 iyul 1990-cı il tarixində cinayət işinin xitam olunması barədə qərarı vermiş 100 cildlik istintaq materiallarının 68 cildi Bakıdan Moskvaya, keçmiş SSRİ Prokurorluğuna aparılaraq geri qaytarılmamışdır. Ümummilli lider Heydər Əliyev hakimiyyətə qayıdana qədər bu qanlı faciəyə siyasi hüquqi qiymət verilməmişdir.  Bu qanlı cinayətə ilk etiraz edən şəxs məhz Ulu öndər Heydər Əliyev olmuşdur. Sovet rejiminin qadağalarına baxmayaraq, faciədən bir gün sonra yanvarın 21-də Azərbaycanın Moskvadakı Daimi Nümayəndəliyinə mənəvi və siyasi varisi, ən yeni Azərbaycanın prezidenti İlham Əliyevlə birlikdə gələn Heydər Əliyev cəsarətli bəyanat verərək əliyalın xalqın qırılmasını hüquqa, demokratiyaya, humanizmə zidd, Moskvanın və respublika rəhbərlərinin günahı üzündən yol verilmiş siyasi səhv kimi qiymətləndirmişdir.

Qeyd etdiyimiz kimi 20 Yanvar dəhşətlərinin tarixi kökləri var idi. Qarbaçov rejimi Azərbaycan xalqının iradəsini qırmaq, onun Qərbi Azərbaycan və Qarabağ uğrunda savaşlarına son qoymaq niyyətində idi. Ulu öndər Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətinin Moskva dövründən sonra lidersizlik problemi yaşayan Azərbaycanın üzərinə hücumlar səngimək bilmirdi. 1980-ci illərin sonlarında Azərbaycanda ictimai-siyasi durumun kəskinləşməsi, Kreml rəhbərliyinin uğursuz "yenidənqurma" siyasəti, iqtisadi islahatların düzgün aparılmaması, milli siyasət sahəsində buraxılan kobud səhvlər Azərbaycanda azadlıq hərəkatının güclənməsinə zəmin yaratmışdı. Bunun  əsas səbəblərindən biri də Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi-torpaq  iddiaları ilə çıxış etməsi, uydurma "Qarabağ problemi"nin ortaya atılması idi. SSRİ rəhbərliyindəki havadarlarına arxalanan ermənilərin əsassız iddiaları və dinc əhaliyə qarşı törətdikləri cinayətlər xalqımızın hiddətinə səbəb olmuşdu. 1988-ci ildə Qarabağ münaqişəsi ilə əlaqədar başlayan milli-azadlıq hərəkatı prinsipiallığı ilə SSRİ  rəhbərliyində ciddi narahatlıq yaratmışdı. Azərbaycanın ayrılmaz tərkib hissəsi olan Qarabağ bölgəsində baş qaldıran erməni separatizmi qədim türk torpaqları olan Qərbi Azərbaycandan 300 mindən çox soydaşımızın zorla öz ata-baba yurdlarından qovulması ilə nəticələnmişdi. Bu haqsızlığa və cinayətə görə nümayiş və mitinqlərə çıxan əhali keçmiş sovet rəhbərliyindən və onun respublikamızdakı təmsilçilərindən ermənilərin qanunsuz hərəkətlərinə son qoyulmasını, münaqişənin ideoloqlarının və icraçılarının cəzalandırılmasını tələb edirdi. Ancaq ittifaq rəhbərliyi ermənipərəst mövqedə dayanaraq, müxtəlif vasitələrlə onların müdafiəsinə qalxırdı. Azərbaycanlılar zor gücünə  öz doğma yurdlarından qovulur, onların ev-eşikləri vəhşicəsinə dağıdılır və ya zorla əllərindən alınır, özləri isə ən ağır təhqirlərə, işgəncə və qətllərə məruz qalırdılar. Həmin dövrdə respublikamızda ictimai-siyasi vəziyyəti ağırlaşdıran amillərdən biri də  ölkə rəhbərliyində təmsil olunan şəxslərin səriştəsizliyi idi. Respublikada yaranmış özbaşınalıq və hərc-mərclikdən məharətlə istifadə  edən SSRİ-nin xüsusi xidmət orqanları 1990-cı il yanvarın əvvəllərində yerlərdəki emissarlarının yaxından köməyi ilə Bakıda müxtəlif  ixtişaşlar törətdi.

Yanvarın 20-də sovet qoşunları dinc əhalinin üstünə yeridildi, dəhşətli faciə baş verdi. Azərbaycan informasiya blokadasına alındı. Qanlı faciədən az öncə Azərbaycan Televiziyasının  enerji bloku partladıldı. Radionun fəaliyyəti, qəzetlərin nəşri dayandırıldı. Dünya ictimaiyyəti Azərbaycanda baş vermiş bu qanlı hadisədən xəbərsiz idi. Belə ağır və faciəli bir vaxtda xalqımızın vətənpərvər oğlu, Ulu öndər Heydər Əliyev yuxarıda da vurğuladığımız kimi, Moskvada xüsusi nəzarət altında saxlanılmasına, təzyiq və təqiblərə baxmayaraq, sovet ordusunun Bakıda törətdiyi bu qanlı cinayəti kəskin şəkildə tənqid edən bəyanat verdi. Ulu Öndər bununla da Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş haqsızlığı dünyaya çatdırdı, faciənin bütün günahkarlarının cəzalandırılmasını tələb etdi. Həmin gün Ümummilli Lider Azərbaycan KP MK-ya, respublikanın Ali Soveti və Nazirlər Sovetinə teleqram göndərdi. Bununla da 1990-cı il 20 Yanvar faciəsinə verilən ilk siyasi qiymətin əsasını qoydu. Heydər Əliyev faciə baş verəndən dərhal sonra Azərbaycanın Moskvadakı Daimi Nümayəndəliyinə gəlmişdi, öz etiraz səsini ucaltmışdı. Heydər Əliyev həmişə olduğu kimi, o ağır günlərdə də xalqla bərabər, birlikdə idi. Heydər Əliyevin ikinci dəfə siyasi hakimiyyətə qayıdışından sonra 20 Yanvar hadisələrinə siyasi və hüquqi qiymət verilməsi üçün ciddi addımlar atıldı. 1990-cı il noyabrın 21-də Ulu Öndərin rəhbərliyi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi 20 Yanvar faciəsi ilə bağlı tarixi qərar qəbul etdi. Ulu Öndər 1993-cü ilin iyununda xalqın təkidli tələbi ilə hakimiyyətə qayıdışının ilk günlərində Şəhidlər xiyabanını ziyarət etdi. Elə yerindəcə tapşırıq verdi ki, qısa müddətdə bütün şəhid məzarlarının üstü yenidən götürülsün və burada Şəhidlər Memorial Kompleksi ucaldılsın. Bunun üçün dövlət səviyyəsində lazımi vəsait ayrıldı və həmin iş qısa zamanda başa çatdırıldı. Məhz Ulu Öndərin sərəncamı ilə 20 Yanvar Ümumxalq Hüzn Günü elan olundu. O vaxtdan şəhidlərimizin xatirəsinin böyük ehtiramla yad edilməsi dövlətimizin diqqətində oldu. Ulu Öndərin siyasi kursunu uğurla davam etdirən Prezident İlham Əliyev 20 Yanvar faciəsində, eləcə də Vətən müharibəsində ölkəmizin azadlığı, ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olanların ailə üzvlərinin problemlərinin dövlət səviyyəsində həllini əsas vəzifələrdən biri kimi qarşıya qoydu. Ölkəmizdə bu istiqamətdə mühüm tədbirlər həyata keçirildi. Şəhid ailələrinin, müharibə veteranlarının, əlillərin sosial təminatı ildən-ilə gücləndirildi.

20 Yanvar hadisələrinin qurbanlarına, İstiqlal Fədailərinə daimi dövlətin diqqət və qayğısı bununla bitmir. Bu məqsədlə 1998-ci ildə “20 Yanvar Şəhidi” fəxri adı təsis edilmişdir. 1990-cı ilin yanvarında şəhid olmuş şəxslərin ailələrinin və övladlarının sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi üçün də mühüm addımlar atılmışdır. Prezident İlham Əliyevin 19 yanvar 2006-cı il tarixli “20 Yanvar şəhidinin ailəsi üçün Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqaüdünün təsis edilməsi haqqında” Fərmanına əsasən, şəhid ailələrinə dövlət qayğısını artırmaq məqsədilə təqaüd verilir. Onların uyuduğu Şəhidlər Xiyabanında təmir və yenidənqurma işləri, Şəhidlər Memorial Kompleksi ilə yanaşı, Bakının Yasamal rayonundakı “20 Yanvar” dairəsində, Həsən bəy Zərdabi və Müzəffər Həsənov küçələrinin kəsişməsində Qanlı Yanvar şəhidlərinin xatirəsinə memorial abidə kompleksi ucaldılmışdır.

Onu da vurğulamaq yerinə düşər ki, hazırda 20 Yanvar faciəsi zamanı şəhid olmuş Azərbaycan övladlarının ruhu şaddır! 44 günlük Vətən müharibəsi nəticəsində Müzəffər Ali Baş Komandan, Prezident İlham Əliyevin qüdrətli Azərbaycan Ordusunun, Qazilərimizin iradəsi, Şəhidlərin al qanı ilə  Vətən torpaqları işğaldan azad olunmuş, ölkəmizin ərazi bütövlüyü bərpa edilmişdir. Azərbaycan xalqı, ümumiyyətlə dünya Azərbaycanlıları 36 il bundan öncə - 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə xalqımızın milli müstəqillik və azadlıq uğrunda mübarizə meydanında şəhid olanları daima anır, yad edir, ruhları qarşısında baş əyir. Ulu öndər Heydər Əliyevin Azərbaycançılıq məfkurəsi, xeyirxahlıq missiyası ilə dünyanın diqqət mərkəzində olan Heydər Əliyev Fondu 20 Yanvar şəhidlərinin ailələrinə və əlillərin problemlərinin həllinə daim böyük qayğı ilə yanaşır. Fondun dəstəyi ilə 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi, faciə qurbanlarının ailələrinin problemlərinin həlli, sağlamlığının bərpası istiqamətində mühüm işlər görülür. Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti, Rusiyanın Azərbaycanlı Gənclər Təşkilatının sədri Leyla xanım Əliyevanın  da bu istiqamətdə həyata keçirdiyi layihələr təqdirəlayiqdir. Məhz onun təşəbbüsü ilə Heydər Əliyev Fondu tərəfindən xalqımızın qanlı 20 Yanvarı, habelə Vətən müharibəsi ilə bağlı kitablar, bukletlər, albomlar nəşr olunmuş, filmlər çəkilmişdir. Milli vətənpərvərlik hissi ilə müşaiyət olunan bu xeyirxah missiyanın işğaldan azad olunan tarixi torpaqlarımızda, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurdakı quruculuq işlərini də əhatə etməsi milli müstəqilliyin əbədi və dönməz olması üçün bu gün də mücadilə edən hər bir Azərbaycan vətəndaşında qürur hissi oyadır!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.01.2026)

İlhamə Məhəmmədqızı, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Unutmaram heç zaman mən o qara gecəni, qəlbi yaran gecəni, beyni yoran gecəni. Nifrətimlə hər zaman xatırlaram cinayəti, xəyanəti zülmətdə parıldadan düşməni...

Ürəyimi ağrıtdı, göynətdi mənim o müdhiş gecənin sıxıntıları, yandırdı, yaxdırdı şəhidlərin axıdılan qanları. 

Ülvinin, Larisanın, İlhamın, Fərizənin... neçə-neçə günahsız həmvətənimin qəlbində dondu nakam arzuları, cavabsız qaldı sual dolu baxışları. 

Qara gecənin qara gəlişiylə qara geyindi analar, bacılar, qara bəzəndi noğullu-nabatlı xonçalar, küçələrə döşəndi şəhid qanlı, qırmızı qərənfil naxışlı xalçalar. 

Yer də qızardı, göy də. Soldu neçə gül çöhrələr, tənhalaşdı qönçə ömürlər. Yalqız qaldı min arzulu, min həvəsli sevənər, sevilənlər...

Dözmədi kamanımız, tarımız, qaboyumuz, sazımız da. Dərdli, hüznlü ürəkləri inlətdi, ağrılı, yanğılı dil açdı, neçə-neçə ağıya, isti göz yaşına qarışdı...

Vətənimizin, millətimizin alnına baxt qaralığı yazdı – 20 Yanvar! 

Tariximizə, yaddaşımıza əbədi həkk olundu, “Şəhidlər xiyabanı” adlı böyük göz dağı qoydu 20 Yanvar – Qara yanvar!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.01.2026)

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə sovet ordusunun xüsusi təyinatlı cəza dəstələri, hərbi dəniz donanmasının və daxili qoşunların bölmələri dinc əhaliyə qarşı vəhşiliklər törətdilər. 

Faciə nəticəsində Bakıda və ətraf rayonlarda 131 nəfər öldürüldü, 744 nəfər yaralandı. Həlak olanların arasında qadınlar, uşaqlar, qocalar, həmçinin təcili yardım işçiləri var idi.

O dövrdə nəinki hadisələrə siyasi qiymət verilmədi, əksinə, səbəbkarların və günahkarların adları belə xalqa açıqlanmadı. 

Hadisəyə ilk münasibətini bildirən ümummilli lider Heydər Əliyev oldu. Ulu öndər 1990-cı il yanvarın 21-də Azərbaycanın Moskvadakı daimi nümayəndəliyinə gələrək hadisəni humanizm və hüquqi dövlət quruculuğu prinsiplərinə zidd hesab etdiyini bildirdi. Hadisələrə əsl hüquqi, siyasi qiymətin verilməsi də Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonra mümkün oldu. Dahi şəxsiyyət 20 Yanvar faciəsinin səbəblərinin, günahkarlarının aşkarlanması üçün yaradılan komissiyanın işini bərpa etməklə əsl həqiqəti üzə çıxarıb, xalqla birliyini bir daha təsdiqlədi. 

Sizə həmin günlərdə əsl qəhrəmanlıq göstərən dənizçilərimizdən danışaq:

Onlar faciədən dırhal sonra dünyanın dörd tərəfinə radioqramlar göndərdilər. 

50-dən çox ölkənin dənizçiləri Bakı buxtasından yayılan dəniz siqnalını qəbul edib faciədən xəbər tutdular və öz ölkələrinə çatdırdılar. Bu, dünya dənizçilərinin həmrəy olduğu ilk hadisə kimi tarixə düşdü.

SSRİ Hərbi Dəniz Donanmasının komandanı, admiral V.Sidirovun və digər yüksək vəzifəli rəhbərlərin buxtanın dərhal boşaldılması tələblərinə baxmayaraq dənizçilər yerlərindən tərpənmədilər. Bu səbəbdən sovet hərbi gəmiləri yanvarın 20-də hərəkətə keçdi və mülki gəmiləri müxtəlif silahlardan atəşə tutdular. “Neftqaz-3”, “Neftqaz-10”, “Neftqaz-16”, “Аktаu”, “Vodoley-4”, “ÜİLKGİ-nin 40 illiyi” və s. gəmilər xəsarət aldı. Təkcə “Vodoley-4” gəmisində minə yaxın güllə, raket izləri aşkar edilmişdi.

Hadisədən sonra “ekstremist” damğası ilə həbs edilən 50-yə yaxın azərbaycanlı dənizçi ittifaqın müxtəlif şəhərlərindəki həbsxanalarında işgəncələrə məruz qaldı. Dənizçilər bir müddət sonra azadlığa buraxılaraq vətənə qayıtdılar.

Onların qəhrəmanlıq dastanı barədə əfsus ki, çox az adam bilir. Amma onların adları mütləq tarixdə qalmalıdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.01.2026)

Əkbər Qoşalı, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

20 Yanvar 1990-cı il… - Bu tarix Azərbaycanın milli təqvimində yalnız bir Hüzn Günü deyil, həm də millətimizin əyilməz iradəsinin, azadlıq uğrunda mübarizənin yüksək təcəssümü kimi yaddaşımıza həkk olunub. 20 Yanvarın 36-cı ildönümündə, tarixə bir daha nəzər salmaq və o gecənin milli ruhumuza nəqş etdiklərini (yığcam şəkildə də olsa), incələmək önəmlidir.

20 Yanvarın məntiqi zirvəsi: 

Şəhidlərin xatirəsinə ismarlanan Zəfər

20 Yanvar hadisələri təkcə xalqımıza qarşı törədilmiş qətliam deyildi. - O, Azərbaycan xalqının öz haqq səsinə sadiqliyini nümayiş etdirdiyi, istiqlal yolunda ən çətin maneələri dəf etməyə hazır olduğunu dünyaya duyurduğu bir gecə idi. O qanlı gecə, hər bir azərbaycanlının yaddaşında həm kədər, həm də qürurla əbədi yaşayır. 1990-cı ilin yanvarında Bakıda və ətraf bölgələrdə sovet qoşunlarının törətdiyi qırğınlar, xalqın qurtuluş idealını boğmağa yönəlmiş aşırı təzyiqlərin ən ağırlarından idi. Lakin həmin qırğınlar bizi sarsıtmadı, əksinə, milli mübarizəmizin mənəvi dayaq nöqtəsinə çevrildi:

Qatil gülləsinə qurban gedirkən,

Gözünü sabaha dikdi Şəhidlər.

Üçrəngli bayrağı öz qanlarıyla,

Vətən torpağına çəkdi Şəhidlər…

Zalım öyünməsin zülümləriylə,

Min bir böhtanıyla, min bir şəriylə.

Həqiqət uğrunda ölümləriylə,

Ölümü kamına çəkdi Şəhidlər…

O şənbə gecəsi, o qətl günü,-

Mümkünə döndərdik çox namümkünü,

Xalqın qəlbindəki qorxu mülkünü,

O gecə dağıdıb sökdü Şəhidlər…

                                  (B.Vahabzadə).

Bu gün, bütün dövrlərdəki şəhidlərimizin qanının yerdə qalmadığını qürurla deyə bilərik. Qurtuluş, suverenlik və ərazi bütövlüyü uğrunda şəhidlərimiz, İkinci Qarabağ müharibəsindəki möhtəşəm qələbənin əsasını təşkil edən mənəvi irs kimidir. 

2020-ci ildə başlayan 44 günlük müharibə və 2023-cü ilin antiterror əməliyyatı göstərdi ki, Azərbaycan dövləti və xalqı, tarix boyu başımıza gətirilənlərin əvəzini çıxmağa qadirdir.

Azadlığa gətirən yollar: 

1990-cı İllərdən bu günə

Ermənistanın 90-cı illərdən öncədən başlayan işğalçılıq siyasəti və bunun doğurduğu məcburi köçkünlük problemi, xalqımızın səbr kasasını daşırmışdı. Həmin dönəmdə Azadlıq meydanına axışan və bir yumruq kimi birləşən xalq, öz haqq səsini qaldırırdı. Onlar dədə-baba yurdlarından didərgin salınmış həmvətənlərimizin hüquqlarını müdafiəyə çağırır, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü qorumaq uğrunda qətiyyətli iradə nümayiş etdirirdi. Lakin məhz 1990-cı ilin 20 Yanvar gecəsi bu iradə bir sınaqdan keçdi və xalqımız öz taleyini yazmaq, yazılanları ciddi redaktə etmək hüququnu qanla təsdiqlədi.

Bu gün o dönəmdə qaldırılan şüarların ən önəmlilərinin artıq həyata keçdiyini görürük. Azərbaycan yalnız ərazi bütövlüyünü bərpa etməklə yetinmədi, həm də beynəlxalq arenada öz mövqeyini möhkəmləndirdi. Ən əsası, Azərbaycan xalqı öz gücünə inandı və bu inamı əməldə sübuta yetirdi.

Şəhidlərin ruhunu şad edən 

Böyük Qayıdış

Bu gün işğaldan qurtulmuş ərazilərimizdə Azərbaycan qutsal dövlət bayrağı dalğalanır. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində həmin torpaqlar yenidən abadlaşdırılır, mədəniyyət, insaniyyat, bir sözlə, həyat geri qayıdır. Bu, 20 Yanvar şəhidlərinin ruhunu ən çox sevindirən bir prosesdir. 36 il öncə sovet tanklarının altında, avtomat güllələrinin önündə qalan insanlar, yalnız bir gün üçün deyil, gələcəkdə müstəqil, güclü və sarsılmaz Azərbaycan görmək üçün canlarını fəda etdi. Bu gün həmin arzuların gerçəkləşməsi, yalnız bir rəsmi - dövlət uğuru deyil, eyni zamanda mənəvi Zəfərdir.

20 Yanvarın dərsləri və yeni çağırışlar

20 Yanvar, yalnız hüzn günü kimi deyil, həm də milli birliyimizin güc mənbəyidir. Biz bu dərsləri gələcək nəsillərə ötürməli, şəhidlərimizin irsini yaşatmalı və daim qabaqcıl olmalıyıq ki, bir daha belə faciələr təkrarlanmasın. Bu gün Azərbaycanın qarşısında duran əsas çağırış, azad edilmiş torpaqları yenidən canlandırmaq, müstəqilliyimizi əbədi etmək və gələcək nəsillər üçün daha güclü bir dövlət miras qoymaqdır.

Ruhunuz şad olsun, əziz şəhidlərimiz! Sizin fədakarlığınız, bu gün yaşayan Azərbaycanın möhtəşəmliyində öz əksini tapır.

Şəhidlər ölmədi, Vətən bölünmədi!

DÖVLƏTİMİZ ZAVAL GÖRMƏSİN!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.01.2026)

Fariz Əhmədov, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Naxçıvan təmsilçisi

Bu gün Azərbaycan xalqının sel kimi axışdığı bir yer var... Şəhidlər xiyabanı. Burada müstəqilliyimizin təməl daşları uyuyur. Bura köksündə Vətən gəzdirənlərin evidir. Bura son qiyama qalxanların azadlıq mənzərəsidir. Bura bütöv Azərbaycanın şərəf lövhəsidir. 150 nəfərin uyuduğu Şəhidlər xiyabanı 36 ildir, sinəsində oğul gəzdirən anaların beşiyi, nakam sevgilərin görüş yeri, xınalı gəlinlərin bəy otağıdır. Bura hər kəsin başı dik gəlib, boyun əydiyi əbədiyyət möhürüdür.

Bir gecədə taleyi dəyişən gül: qərənfil

İnsanı bu soyuq mənzərə qarşısında qəhər boğur, göz yaşları içinə axır. Qırmızı qərənfillərlə bəzənən bu məzarlar 36 ildir ki, Azərbaycan xalqının isti nəfəsi ilə qızınır. Xınalı gəlinlərin hər il qucağında bu xiyabana gətirdiyi körpələrin artıq 36 yaşı var. Onlar 36 ildir ki, qəhrəman ataları ilə böyüyürlər. Onlar sovet tankları altında əzilməyi gözə alan qəhrəmanların övladlarıdır. Onlar xalqın qəlbində azadlıq məşəli yandıranların övladlarıdır.

2 məzarda 3 can uyuyur

Həyat sevinc və kədərlə bizi qarşıladığı kimi bəzən də nakam sevgilərlə ömrümüzdən ömür alır. O gecə Azadlıq meydanında 6 ay öncə ailə quran İlhamda var idi. O gecə İlhamın qəlbində Fərizə, Fərizənin bətnindəki 2 aylıq körpə də orada idi.  O gecə orada olan hər kəsin başının üzərində ölüm, olmayanların isə beyninin içərində əcəl at oynadırdı. İrəli addımlayan hər qoca, cavan, körpə bir amala görə mücadilə edirdi. Addımların başında Vətən, Vətənin içərində isə bütün qohumlar, dostlar, tanışlar var idi.     

Meydandakılar hər kəs üçün, hər kəs isə meydandakılar üçün narahat idi. Gözlər dodaqlardan çıxan bir sözə bənd idi. Elə Fərizə də İlhamdan gələn bir xəbərdən asılı qalmışdı həyatda. Yenicə köçdükləri mənzilə sükut, Fərizənin qəlbinə od düşmüşdü. Bir qığılcıma bənd olan bu ev alışmaq üçün bir sözə mübtəla idi. Bir gecə... Sadəcə, bir gecə Fərizədən gəncliyini, xəyallarını, arzularını, istəklərini və... İlhamını aldı. Açılan səhər ona öz hədiyyəsini qara tabutda ərməğan etdi. Fərizə bətnindəki 2 aylıq körpəsi ilə öz canına qıydı. Düşmənin İlhama qıydığı kimi yox... Düşmənin qıydığı İlhama çatmaq üçün. Elə həmin gün Vətən sevgisinin bütün sevgilərdən üstün olduğu bir dastan yazıldı. Fərizə və İlham dastanı. İlham Vətən uğrunda, Fərizə sevgi uğrunda, bətnindəki körpə isə torpaq uğrunda şəhid oldular.

İndi burada 2 məzarda 3 can və yaxud bir ailənin 3 üzvü uyuyur. Vətən, sevgi və torpaq!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.01.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Ola bilsin ki, onu ölkədə az adam tanıyır, amma ərsəyə gətirdiyi verilişlər özündən çox məşhurdur. O, Azərbaycan telejurnalistikasında öz yolu, öz zirvəsi olan jurnalistlərdəndir. Zirvəyə yüksəlmək isə hər adama nəsib olmur. Yüz il bundan sonra da, ekranlara onun verilişləri gələndə xüsusi maraqla izlənəcək. Bəli, bu gün sizə Azərbaycan telejurnalistikasının zirvələrindən biri- Mübariz Əsgərov haqqında söhbət açmaq istəyirəm. Axı, yanvarın 20-də onun 64 yaşı tamam olur...

Deyir ki:- “Bəli, 20 yanvar tarixi mənim ad günümdür. Məni təbrik edənlərə, etməyənlərə də öncədən təşəkkür edirəm. Mən bütün yaradıcı həyatımı kamera arxasında keçirmişəm. İki gözlə baxdığımız ağlı-qaralı həyatın reallığını, nə qədər çətin olsa da, kameranın bir gözüylə göstərməyə çalışmışam. Yaxşı yadımdadır, axırıncı dəfə ad günümü 1989-cu ildə qeyd etmişəm. 1990-cı ildə yanvarın 19-da Moskvada tələbə dostlarımla sabah ad günümü necə keçirəcəyimi planlaşdırırdım. Gecəyarı xəbər gəldi ki, Bakıya qoşun yeridilib. 20-si səhər tezdən Azərbaycanın Moskvadakı Nümayəndəliyinə üz tutduq. Amma Daimi Nümayəndəliyin qarşısında çaşqınlıq içində olan insanların səhəri açılmırdı, hamı 20 yanvarın qaranlığında kədərli və qəzəbli idi. Tam səmimi deyirəm, Heydər Əliyevin Nümayəndəliyə gəlib mətbuat konfransı keçirməsi və SSRİ rəhbərliyini sərt tənqid etməsi bizim mitinq və piketlərimizi daha izdihamlı, daha mütəşəkkil etdi. Hüznlü və şərəfli günlər idi. Qarlı-buzlu yollarla nümayişə çıxıb SSRİ-nin ən ali qurumlarının qarşısında piketlər keçirirdik, etirazımızı bildirirdik. Məhz bu mitinq və nümayişlər ictimai rəyə xeyli təsir etdi. Moskva və dünya baş verən hadisələrin əsl mahiyyətini anlamağa və baş verənlərə obyektiv qiymət verməyə başladı...”

Haqqında danışdığım Mübariz Ağalı oğlu Əsgərov 20 yanvar 1962-cı ildə Ucar şəhərində anadan olub. Orta təhsilini və hərbi xidməti başa vurandan sonra 1986-cı ildə Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə qəbul olunsa da, sonradan təhsilini davam etdirmək üçün M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə göndərilib. 1992-cı ildə həmin ali məktəbi fərqlənmə diplomu ilə bitirərək Azərbaycan Dövlət Televiziyasında işə başlayıb və altı il burada böyük redaktor və bədii-eksperimental qrupun rəhbəri vəzifələrində çalışıb. Həmin illərdə "Və...", "Qulp" proqramlarının müəllifi və aparıcısı olub. 1998-ci ildən "ANS" müstəqil televiziya şirkətində aparıcı redaktor, müəllif proqramları bürosunun rəhbəri, baş prodüser vəzifələrində işləyib. "ANS" televiziya kanalında yayımlanan "Qulp", "Mübarizə" proqramlarının müəllifi və aparıcısı kimi fəaliyyətini davam etdirib. 2013-cü ildən "Qulp studio" MMC-nin təsisçisi və direktoru, "Rezonans" proqramının müəllifi olub. 2021-ci ildə Prezidentinin verdiyi sərəncama əsasən 6 il müddətinə Azərbaycan Respublikası Milli Televiziya və Radio Şurasının üzvü təyin edilib. Hazırda bu vəzifəsində çalışır. 2015-ci ildə "Əməkdar jurnalist" fəxri adına layiq görülüb. "Bir mətbuat konfransının tarixi", "Şuşanın dağları qara dumanlı", "Xocalı dərsi", "Ölüm hökmü – ömürlük cəza", "Kəlbəcərin son günü", "Xocalı nişanəsi", "44 gün, 44 an", "Şuşa", "Qara tale – ağ ölüm" adlı sənədli filmlərin müəllifidir...

“Moskva Dövlət Universitetində təhsil alalanda universitetin Şvernik küçəsindəki yataqxanasında qalırdım. Hər axşam birinci mərtəbədə yerləşən beynəlxalq danışıqlar üçün telefon aparatının yanına dünyanın bir-çox ölkələrindən olan tələbələr yığışırdı. Hamı növbə tutub ardıcıllıqla istədikləri ölkə və şəhərlə danışırdı. Mən də tez-tez bu imkandan istifadə edirdim. Tələbələrin çoxu ya şəxsən, ya da üzdən bir-birini tanıyırdı. Bir dəfə burada toplaşan tələbələrə yaxınlaşıb, axırıncı kimdir?- deyə soruşdum. Bir tələbə, axırıncı mənəm, dünyanın bütün erməniləri də mənim arxamdadır, dedi. Özümü birbalaca itirsəm də sualı yenidən təkrar etdim. Yenə eyni cavabı eşitdim. Onun bu cavabını növbədə olan tələbələrin çoxu təbəssümlə qarşıladı. Mən də bir balaca gülümsədim və həmin tələbəyə dedim ki, deməli axırıncı sənsən və dünyanın bütün erməniləri də sənin arxandadır. Dedi ki, elədir. Dedim, onda belə çıxır ki, dünyanın bütün ermənilərinin arxa tərəfi mənim qabaq tərəfimə düşür... Bayaq erməni tələbənin sözlərinə təbəssümlə cavab verən tələbələr mənim bu sözlərimi gülüşlə qarşıladılar. Sonradan eşitdim ki, o əvvəllər də növbədə azərbaycanlı tələbələrə qarşı bu fikiri tez-tez səsləndirirmiş. Amma, bu hadisədən sonra həmin tələbə bu sözləri dilinə gətirmədi...”- söyləyir.

...Baməzə adamdır, yumor hissi çox yüksəkdir. Anadangəlmə liderliyi var. Fərasətli və dünyanı təkbaşına idarə edəcək qədər güclüdür. Böyük işlərdə iştirak etməkdən, insanları doğru yola yönəltməkdən, kütləni idarə etməkdən həzz alır və insanların diqqətini özünə cəlb etməyi bacarır. Yorulmağın nə olduğunu bilmir, istədiyi nəticəni əldə edənədək işləməyə davam edir. Zərif təbiətli olsa da, lakin çox dözümlüdür. Hər hadisədən asanlıqla sarsılmır...

Deyir ki:- “Azərbaycanla qonşu olan bir ölkədə təşkil olunmuş qeyri-rəsmi yığıncaqda dünyada gedən proseslər, o cümlədən Azərbaycanda baş verən hadisələr müzakirə olunurdu. Mən dövlətimizə qarşı söylənən ittihamlara qarşı qəti etirazımı bildirdim. Məclis iştirakçıları mənim münasibətimi təccüblə qarşıladılar. Bəlkə də məndən bunu gözləmirdilər. Həmin illərdə mən “Qulp” proqramının müəllifi və aparıcısı idim. Səfəri başa vurub maşınla geri qayıdırdıq. Sərhədi keçəndən sonra avtomobilin maqintafonunda xeyli əlləşsəm də yerli radioları tutmağa çətinlik çəkirdim, çünki qonşu ölkələrin radioötürücüləri buna imkan vermirdi. Mən üzümü mənimlə səfərdən qayıdan adama tutub Bakıya qayıdan kimi bu problemin həll olunmasına çalışacağımı söylədim. Yol yoldaşım təəccüblə mənə baxıb, sərhəddən o tərəfə Azərbaycanı təbliğ edirdin, amma indi tənqid edirsən, dedi. Mən Azərbaycan sərhədindən o tərəfdə Azərbaycanın təmsilçisi, bu tərəfdə isə bir vətəndaş kimi tənqidçiyəm, dedim...”

...Fikirlərində çox sabitdir, verdiyi qərarlardan geri çəkilməyi xoşlamır. Reaksiyalarından, niyyət və məqsədlərini təxmin etmək mümkün deyil. O, bütün ağıllı adamlar kimi həyatı bir oyun qəbul edir. Elə buna görə də risk etməkdən, yeni yollar sınamaqdan və fərqli üsullar tətbiq etməkdən çəkinmir. Onun dünyaya öz baxışı var- qadağaların və qaydaların nə üçün olduğunu yaxşı anlayır və yalnız ali qaydalarla yaşayır...

“Mən bir vətəndaş kimi problemləri şişirtməyin əleyhinəyəm- sadəcə onları həll etməyin yollarını göstərmək və çalışmaq lazımdır. "Oyuncaq "adlı məşhur fransız filmində bir epizod var. Redaksiyanın rəhbəri öz əməkdaşına soyunmaq əmri verir. O da dinməz-söyləməz şalvarını çıxardır. Göstəriş verən üzünü həmin adama tutub deyir ki, kim daha çox günahkardır, soyunmağını istiyən mən, yoxsa şalvarını çıxarmağa hazır olan sən? Son vaxtlar sosial şəbəkələrdə Azərbaycanın ünvanına söyüş və təhqir yağdıran soydaşlarımızın çıxışlarını görəndə filmdəki bu epizod yadıma düşür. Onlara bu sifarişi verənlər daha çox günahkardır, yoxsa onlar özləri? Cavab aydındır; Bizim hamımızın Azərbaycan adlı bir dövləti var. Harada və hansı şəraitdə olmağına baxmıyaraq hamı onu qorumalıdır ki, sonda bu torpağa qarışmağa haqqı olsun.”- söyləyir.

...Şanslı insandır. Son dərəcə cəsarətlidir. Onunla dostluq etsəniz heç vaxt darıxmayacaqsınız və həmişə üzünüzdə təbəssüm olacaq. Əgər xətrinizə dəysə, könlünüzü almağa qüvvəsi çatacaq. Bu, onun ürəyinin təmizliyindən irəli gəlir. Qürurlu və məğrurdur. Güclü emosional temperamenti var. Gözəl sürprizlərlə münasibətlərindəki həyəcanı artırır və ətrafını həyəcanlandırmaq üçün çılğın planlar qura bilir. İctimai həyatlarında dürüstlüyə böyük əhəmiyyət verir. Kiminsə yalan danışmasına dözə bilmir...

Onun haqqında çoxdan danışmaq istəyirdim. Amma uyğun zaman, münbit səbəb axtarırdım. Budur, həm zaman və həm də səbəb var, ad günüdür. Təbrik edirəm! Allah ondan heç nəyi əsirgəməyib, tərbiyyəli, savadlı övladları, xoş güzəranı var. Ona möhkəm can sağlığı, yaradıcılıq uğurları arzulayıram. Bəli, “Mübariz Əsgərov Zirvəsi” telejurnalistikamızın möhtəşəm zirvələrindən biridir...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portal Türkiyə paytaxtı Ankarada yaşayıb yaradan Muhterem Şahinin 20 Yanvar şəhidlərinə ithaf etdiyi “Can Azərbaycan” şeirini Türkiyə terkcəsində təqdim edir.

   -20 Yanvar Şehitlerinin Aziz Hatırasına Hürmetle...

Çığlığın yüreğimi dağladı can

Dağlarla taşlar bile ağladı can

Hep gönüllerde süngüt bağladı can

İçin için çekip dayanmaz mısın

Her akşamüstü kanar da yaram can

Bir türlü aka dönmüyor karam can

Hangi birinizi tutam saram can

Sevdana sarılıp dayanmaz mısın

Gönüllerde yanan ateşsin sen can

Köz köz olup da hıçkıransın sen can

Türkülerimize canansın sen can

Destanın okuyup dayanmaz mısın

Yüce Mevlaya her gün el açtık can

Dört yanımıza hep dua saçtık can

Meydanlara koştuk, dolduk taştık can

Al bir bayrak açıp dayanmaz mısın

Seyir yolunu tutmayacağız can

Qardaşız, sizi atmayacağız can

Bu zulmü hiç unutmayacağız can

"Zafer Hakkın!" deyip dayanmaz mısın

Yirmi Yanvar'da yandık da yandık can

O gün bir kıyamet koptu sandık can

Şehitleri hep minnetle andık can

Kavgayı sır sayıp dayanmaz mısın

Aynı milletiz, kalbimiz birdir can

Bakü hürse Ankara da hürdür can

Diken batsa sana, dünya dardır can

Enver'i duyup da dayanmaz mısın

Azadlık senin ulu yolundur can

Bağımsızlık elindir, kolundur can

Türklük hem sağındır hem solundur can

Aşkı göğe yayıp dayanmaz mısın.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.01.2026)