“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının və “Ulduz” jurnalının birlikdə həyata keçirdikləri “Biri ikisində” layihəsində bu gün sizlərə Eşqanənin hekayəsi təqdim edilir.

Layihə ən yaxşı ədəbi nümunələrin təbliğinə hesablanıbdır.

Xoş mütaliələr.

EŞQANƏ

YARPAQLAR PIÇILDASA, BİL Kİ, SƏSİMDİ

Səhərin ilk, incə şüası həyətdəki çinarın yarpaqlarından süzülürdü. Nazlı, ev əhli hələ tam oyanmamış, sakit addımlarla həyətə çıxmışdı. Adəti üzrə yenə intizarla qapıya boylandı. Elə bil hər səhər eyni pıçıltının ardınca qaçırdı. Soyuq daşların üzərində irəliləsə də, qəlbində bir istilik vardı — ümidin istiliyi. Sanki qapını bir az tez açsa, əmisi Cəlil astanada dayanıb, gülümsəyərək ona “Gəl, balacam”, – deyəcəkdi.

İllər keçmişdi, amma Nazlının içindəki ümid şöləsi bir gün belə sönməmişdi. Qapının tutacağından yapışanda barmaqları titrədi. Həmişəki kimi ürəyindən keçdi: “Bəlkə, bu gün…” Qapını açdı. Yol yenə də bomboş idi. İllər, aylar keçmişdi, amma balaca Nazlı heç vaxt əmisinin yoxluğu ilə barışmamış, həmişə bir möcüzə gözləmişdi. Bəlkə, bir gün…

Nazlı balacaykən ən sevdiyi yer əmisi­nin dizinin üstü, ən sevdiyi səs isə onun nağıl danışarkən ruhuna hopan həlim səsi idi. O, danışarkən sanki zaman dayanır,  otağın içi yalnız onların nağıl nəfəsi ilə dolurdu. Əmisinin hekayələrində qəhrəmanlar həmişə özləri olurdu: Nazlı ucsuz-bucaqsız çəmənliklərdə pəri qanadlarının səsi ilə qaçan balaca şahzadə qızcığaz, əmisi isə onu qoruyan nurlu bir qəhrəman idi. Nazlı balaca əllərini yanaqlarına söykəyib bu nağılların hər sözünə sarılır, gözlərini yumub sanki görünməz bir qapıdan keçərək başqa əsrarəngiz bir aləmə uçub gedirdi.

Bir gün isə o sehrli nağıllardan birinin sonunda əmisi birdən-birə susub  Nazlıya baxdı. Sözlər dodaqlarında ağır bir düyün kimi ilişmişdi. Sonra qollarını açıb onu möhkəm-möhkəm qucaqladı, gözlərindən yaş süzülürdü.. Əmisinin nəfəsi onun qulağında titrəyərək pıçıltıya çevrildi:

– Balacam… Mən vətəni qorumağa gedirəm. Sənə danışdığım nağıllardakı kimi pis adamlarla vuruşub torpağımızı qoruyacağam. Mən səndən uzaqda olanda küləklər səni qucaqlasın. Qorxduğun anlarda qulağına astaca pıçıldasın ki, mən buradayam… bax, burda...

Nazlı heç vaxt əmisi­ni belə görməmişdi. Uşaq qəlbi ilə anladı ki, elə bil nəsə bir şey olacaq, içində qəribə bir boşluq hiss etdi. Bəlkə də, heç kim artıq ona belə nağıllar danışmayacaqdı… Və içində doğan o qəribə sızı — hissləri onu aldatmamışdı.

                                               ***

Axşamçağı məktəbdən qayıdarkən hava bir başqa gözəl idi. Günəş batmağa yaxın idi, səmada narıncı və çəhrayı rənglər bir-birinə qarışmışdı. Nazlı ayaq saxlayıb səmaya baxdı – elə bil göy üzünün rəngləri də onun həsrətini anlayırdı.

Həyətdə çinarın kölgəsi uzanmışdı. Ağacın altı həmişə sərin olardı. Nazlı çantasını yerə qoyub ağacın dibində oturdu. Əlini torpağa toxundurdu. Torpaq isti idi – günəş onu isidib Nazlının ürəyinə bənzətmişdi.

Birdən sərin meh əsdi. Yarpaqlar xışıldadı. Nazlı gözlərini yumdu:

– Əmi… – dedi içini çəkərək, – yenə gəldin?

Külək saçlarını oxşadı, üzünə toxundu, elə bil şəfqətli bir əl saçlarını sığalladı. Nazlı gülümsədi. Gözlərini açanda əmisinin xatirə tablosuna baxdı. Baxışları altındakı “Şəhidlər ölməz” sözlərinə ilişdi. Qəlbində həm sızıltı, həm də istilik vardı. Öz-özünə pıçıldadı: – Hər günümə sevgi qatırsan, mənim uca qəlbli əziz əmim.

Səsi titrədi. Hamıdan gizlətdiyi boşluq bu dəfə kədərlə yox, minnətdarlıq və qürurla doldu. Yarpaqlar asta-asta tərpənirdi. Nazlı əlini ürəyinin üstünə qoydu, köksü qürurla doldu…

Bu gün məktəbdə müəllimin verdiyi tapşırıq Nazlını yenə də o nurlu xatirələrə aparmışdı. Müəllim “Ən sevdiyiniz insan” mövzusunda esse yazmağı tapşırmışdı. Bütün sinif fikirləşirdi, amma Nazlı heç fikirləşmədi – onun seçimi çoxdan hazır idi. Qələm kağıza toxunan kimi sözlər içindən axıb gəldi: “Onu görməsəm də, varlığını hiss edirəm. Külək əsəndə qucaqlayan odur, gecə qorxanda içimi isidən odur. Mən böyüyürəm, amma o məndən getmir, daha da çoxalır, hər zərrəsi kainat olur. Hər günümə bir ovuc sevgi qatır”. Ucadan yazını oxuyan müəllim bir müddət susdu. Sonra dilləndi: – Nazlı… sevgini necə gözəl təsvir etmisən.

Nazlı gülümsədi, dodaqları titrədi: – O, ən böyük sevgiyə layiqdir. O, qəhrəmandır…

***

Axşamüstü çinarın altında dayananda gün batırdı. Günəş elə bil yavaş-yavaş yox olurdu ki, Nazlını tək qoymasın. Nazlı əllərini ürəyinin üstünə qoydu, gözlərini yumdu:

– Əmi… mən böyüdüm. Amma sənin sevgini heç nəyə dəyişmədim. Mənə yetməsən də, sevgin hər yerə yetir. Kainat olur. Səni çox sevirəm, əmi. Sən həmişə mənimləsən, əmi!

Elə bu anda uzaqdan sərin külək əsdi… Sanki ilıq bir nəfəs kimi ətrafa yayıldı. Nazlı dodaqları titrəyərək pıçıldadı:

– Səni çox sevirəm, əmi.

Çinar yarpaqları xışıltı ilə cavab verdi. Nazlı ürəyində incə, tanış bir səs eşitdi:

– Mən də səni, Nazlı… Mən də səni.

O an külək bir az daha güclü əsdi, yarpaqlar sanki pıçıltı ilə danışdı. Nazlı gözlərini yumdu, köksü ümidlə doldu.

Yarpaqlar pıçıldasa, bil ki, səsimdi…

11 dekabr 2025

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)

 Xədicə Həmidova,

Azərbaycan Rəssamlıq Akademiyasının “Təsviri sənət və sənətşünaslıq” fakültəsinin Təsviri incəsənət tarixi və nəzəriyyəsi ixtisası üzrə IV kurs tələbəsi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Dəbilgə qədim dövrlərdən bəri istifadə olunan əsas döyüş elementlərindən biri olmuşdur. Zirehli dəbilgə insanı, xüsusilə döyüşçünü müharibə və döyüş zamanı baş nahiyəsinə dəyə biləcək xarici təsirlərdən, zərbələrdən qoruyan müdafiə vasitəsidir.

Dəbilgə çox qədim tarixə malikdir. Onun yaranması ibtidai dövrlərə gedib çıxır. İlk nümunələr sadə formada dəridən, ağacdan və ya qalın parçadan hazırlanırdı. Daha sonralar metallurgiyanın inkişafı ilə birlikdə tuncdan, dəmirdən və poladdan hazırlanmış daha möhkəm dəbilgələr meydana çıxmışdır.

Əgər biz qədim Miken sivilizasiyası abidələrinə və sərdabələrinə nəzər salsaq, burada maraqlı dəbilgə nümunələri ilə rastlaşırıq. Miken döyüşçülərinin istifadə etdiyi bəzi dəbilgələr qaban dişlərindən hazırlanırdı.

Qədim dövrdə dəbilgələr mis və hətta qızıldan da hazırlanırdı. Lakin bu qiymətli materiallardan düzəldilmiş nümunələr əsasən yüksək təbəqə nümayəndələri və varlı döyüşçülər üçün əlçatan idi. Daha aşağı statuslu döyüşçülər isə sümükdən, ağacdan, dəridən və ya parçadan hazırlanmış daha sadə dəbilgələrdən istifadə edirdilər.

Orta Asiyada formalaşmış dəbilgə ənənələrinin təsiri ilə Avropada da bu elementin inkişafı baş vermişdir. İlk Avropa dəbilgələri nisbətən sadə və primitiv quruluşa malik idi. Onlar əsasən baş hissəsini örtür, lakin boyun və üzün bir hissəsi açıq qalırdı. Buna görə də həmin erkən Avropa dəbilgələrinin müdafiə funksiyası daha zəif hesab olunurdu və Şərqdə formalaşmış daha kompleks zirehli sistemlərlə müqayisədə daha aşağı səviyyədə idi.

Azərbaycan ərazisində isə dəbilgə nümunələri çox qədim və zəngin inkişaf yoluna malikdir. Burada Qafqaz Albaniyası dövrünə aid dəbilgələr, eləcə də sonrakı İslam dövrünə aid zireh nümunələri aşkar edilmişdir. İslamın gəlişindən sonra hərbi sənətkarlıq daha da inkişaf etmiş, dəbilgə istehsalı da təkmilləşmişdir.

Bu baxımdan Səlcuqlular, Atabəylər və daha sonra Səfəvilər dövrünə aid dəbilgə nümunələri xüsusilə diqqət çəkir. Bu dəbilgələrin üzərində ərəb dilində dualar, epiqrafik yazılar, həmçinin müxtəlif ornamental və nəbatat motivləri geniş şəkildə istifadə olunmuşdur.

Dəbilgələr ümumilikdə müxtəlif tiplərə ayrılır və onların içində ən maraqlı formalarından biri buynuz motivli dəbilqə lərdi. Buynuzlu dəbilgələrin funksiyası və mənası isə coğrafi və mədəni kontekstdən asılı olaraq fərqli şəkildə izah olunur. Ən qədim buynuzlu dəbilgə nümunələri ilə bağlı arxeoloji və təsviri materiallara baxdıqda müxtəlif regionlardan maraqlı məlumatlar əldə etmək mümkündür. Məsələn, Şimali Britaniya bölgələrində buynuz motivli təsvirlərə rast gəlinmişdir. Bəzi nümunələrdə maral buynuzuna bənzər elementlərin istifadə olunduğu ehtimal edilir.

Bəzən buynuz motivi yalnız heyvan buynuzu formasında deyil, həm də ilan və əjdaha kimi stilizə olunmuş təsvirlər vasitəsilə ifadə edilirdi. Bu cür formalar vizual olaraq buynuz təsirini yaradırdı.

Qeyd etmək lazımdır ki, buynuzlu dəbilgə nümunələri əsasən birbaşa arxeoloji tapıntılardan çox, təsviri mənbələr və ikonografik materiallar vasitəsilə tanınır

«Buynuzlu dəbilgə» deyildikdə çox zaman vikinqlər yada düşür. Lakin tarixi və arxeoloji araşdırmalar göstərir ki, vikinqlərin döyüşdə buynuzlu dəbilgələrdən istifadə etməsi faktı təsdiqlənmir. Bu obraz daha çox sonrakı dövrlərin bədii və romantik təsəvvürlərinin nəticəsidir.

Buna baxmayaraq, 19–20-ci əsrlərdə Skandinaviya ərazisində aparılan bəzi tapıntılar və təsvirlər, xüsusilə ritual xarakterli obyektlər, buynuz motivinin qədim dini və simvolik mənalar daşıdığını göstərir.

Əslində buynuz motivli dəbilgələr və baş geyimləri daha çox Tunc və Erkən Dəmir dövrünə aid ritual və simvolik kontekstdə rast gəlinir. Bu nümunələr əsasən Kelt dünyası ilə əlaqələndirilir və döyüşdən çox mərasim və dini ayinlərdə istifadə olunduğu düşünülür.

Məsələn, Vaterlo dəbilqəsi bu baxımdan ən məşhur tapıntılardan biridir. Bu dəbilgə Britaniya ərazisində, Temza çayından aşkar olunmuş və öz forması ilə ritual xarakter daşıdığı qəbul edilmiş nümunələr sırasındadır. Belə buynuzlu dəbilqə sonrakı dövrlərdə, xüsusilə müasir kinematoqrafiya və populyar mədəniyyətdə “Viking obrazı” ilə əlaqələndirilsə də, bu əlaqə tarixi faktlardan çox, sonrakı bədii interpretasiyaların nəticəsidir.

Skandinaviya və Danimarka ərazilərində tapılan bəzi buynuz motivli təsvirlər də çox vaxt birbaşa “Kelt mədəniyyətinə aid materiallar” kimi yox, daha geniş Avropa Tunc dövrünün bir hissəsi kimi qiymətləndirilir. Bu təsvirlərdə buynuz elementi çox vaxt güc, status və dini simvolika ilə əlaqələndirilir.

Skandinaviyada, Danimarkada tapılmış buynuzlu təsirlər də yenə də kelt mədəniyyətinə aid edilir və yenə də ritual məqsədini özündə əks etdirirdi və yenə də skandinav və keltlərə xas olan tanrı olan Odin kultu ilə əlaqələndirmişdilər. Çünki tanrı Odinin simvolu olan iki quş buynuz kimi stilizə olunaraq dəbilqədə istifadə olunurdu.

Danimarkadan tapılmış buynuzlu dəbilgə nümunələrinə baxsaq, daha doğrusu təsvirlərə nəzər yetirsək, bəzi fiqurlarda əlində öküz buynuzlu dəbilgə formasını, digərlərində isə maral buynuzlarına oxşar elementləri görmək mümkündür.

Tunc dövrü kimi erkən mərhələlərdə metal dəbilgələrin geniş yayılması hələ formalaşmamışdı. Buna görə də bəzi hallarda buynuzlu baş geyimləri və ya ritual atributlar heyvan başlarının və buynuzlarının birləşdirilmiş formasında istifadə olunurdu. Məsələn, maral başı və buynuzları birlikdə ritual məqsədli baş geyimi kimi çıxış edə bilirdi.

XVIII əsrdə Skandinaviya və Avropada buynuzlu dəbilgələr tapılırdı. Bu nümunələr çox vaxt sadə papaq formasında olur və üzərində öküz buynuzuna bənzər S-vari element ilə tərtib olunurdu.

Erkən mərhələlərdə buynuzlar çox vaxt məhsuldarlıq, təbiət gücü və ilahi qüvvələrlə əlaqələndirilirdi. Daha sonrakı dövrlərdə isə bu simvolika ovçuluq, döyüşçü gücünün göstəricisi kimi də şərh olunmağa başladı.

Bəzi şamanik və ritual ənənələrdə buynuzlu baş geyimləri xüsusi mərasimlər zamanı istifadə olunurdu. Bu geyimlər vasitəsilə şamanların trans vəziyyətinə keçməsi, ritual rəqslər etməsi və ruhlar aləmi ilə əlaqə qurması kimi inanc və praktikalara rast gəlinirdi.

Lakin xristianlığın Avropada yayılması ilə simvolik sistemlər də dəyişməyə başladı. Bu dövrdən etibarən bəzi qədim pagan simvolları yeni dini baxış çərçivəsində mənfi və ya şeytani mənalarla interpretasiya olunmağa başladı. Nəticədə buynuz motivi də bir sıra təsvirlərdə qorxu və şər ilə əlaqələndirildi və əvvəlki ritual kontekstindən uzaqlaşdı.

Buynuz elementi yalnız Avropa ərazisində deyil, Şərq mədəniyyətlərində də müxtəlif formalarda istifadə olunmuşdur. Əgər Avropada buynuzlar daha çox məhsuldarlıq və ritual simvolikası ilə əlaqələndirilirdisə, Şərqdə bu motiv fərqli məna çalarları qazanmışdır.

Məsələn, Yapon mədəniyyətinə nəzər yetirsək, Samuraylar üçün hazırlanmış dəbilqələrdə müxtəlif dekorativ elementlərə rast gəlinir. Bu elementlər bəzən buynuza bənzər formalar alırdı və əsasən status, güc və liderlik rəmzi kimi çıxış edirdi.

Bu cür bəzəklər bir neçə funksiyanı daşıya bilərdi: düşməni psixoloji cəhətdən təsirləndirmək, döyüşçünün hansı klana və ya orduya aid olduğunu göstərmək, həmçinin onun yüksək rütbəsini və lider mövqeyini vurğulamaq. Bəzən buynuzların arasında güzgü şər qüvvələri qorumaq üçün istifadə edilirdi.

Hind–fars mədəniyyətində buynuz motivi güc, qüdrət və qorxuducu təsir simvolu kimi müxtəlif formalarda özünü göstərmişdir. Bu cür elementlər döyüşçünün statusunu vurğulamaq və düşmən üzərində psixoloji üstünlük yaratmaq məqsədi daşıyırdı. Lakin buynuzlu dəbilqələrin praktiki döyüş istifadəsi baxımından hər zaman əlverişli olmadığı üçün onların daha çox dekorativ və simvolik xarakter daşıdığı ehtimal edilir.

Hind–İran və Azərbaycan mədəni mühitində bəzi zireh nümunələrində “qorxuducu maska” tipli dəbilqələrə rast gəlinir. Bu dəbilqələrdə göz, üz və bəzən heyvani və mifoloji elementlər təsvir olunurdu. Bu cür təsvirlər düşməni qorxutmaqla yanaşı, döyüşçünün mistik və ya fövqəltəbii gücə malik olması ideyasını da ifadə edirdi. Bəzi hallarda bu kompozisiyaya buynuz motivləri də əlavə edilirdi ki, bu da obrazın daha da aqressiv və güclü görünməsinə xidmət edirdi.

Zərdüştilik mədəni təsiri ilə formalaşmış mifoloji dünyagörüşündə “div” obrazı da mühüm yer tutur. Azərbaycan və İran folklorunda geniş yayılmış bu obraz sonrakı dövrlərdə ədəbiyyat və incəsənətdə də öz əksini tapmışdır. Məhz div maskası və div buynuzları Azərbaycan dəbilqələrində XIX əsrə kimi istifadə olunurdu.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bugün Azərbaycan Respublikasının Xalq şairi Qabilin anım günüdür. Qabil həmişə sevilə-sevilə oxunan, əzbərlənən “Bakılı”, “Qarışdırma”, “Çörək”, “Təmizlik”, “Gülləbaran eylədilər”, “Nəsimi bazarında”, “Beşiyimdir - məzarımdır o mənim”, “Dağlar”, “Azərbaycan torpağı” kimi qeyri-adı şeirləri və “Nəsimi” fəlsəfi-psixoloji, epik-dramatik, fundamental poeması ilə əbədiyyət qazanıb. Onuhərzamansevdirən şeirlərindənbiridə “Səhvdüşəndə yerimiz” adlanır. 1969-cuildə yazılanbu şeirzamankeçdikcə gündən-günə müasirləşib. Nəsillərdəyişdikcə bugündə cavanlaşmaqdadavamedir…

Azərbaycan Respublikasının Xalq şairi Qabil İmamverdiyev 12 avqust 1926-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun nəzdində olan hazırlıq kursunda orta təhsil alıb, institutun dil və ədəbiyyat fakültəsinə daxil olub. Moskvada Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutu nəzdində olan ikiillik ali ədəbiyyat kurslarında müdavim olub. "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində poeziya şöbəsinin müdiri, "Azərbaycan" jurnalı redaksiyasında şeir üzrə ədəbi işçi, baş redaktorun müavini vəzifələrində işləyib.

AYB Ağsaqqallar Şurasının sədri olub.

Yaradıcılığı ilə müasirAzərbaycanədəbiyyatını dahadazənginləşdirən şairinxalqınkeçmişindən, bugünündənbəhsedən, böyüktəsirgücünə malik, həyathəqiqətlərininrealisttəsviriniverənəsərlərivətəndaşlıqhisslərininvə mübarizlikruhununaşılanmasındamühümxidmətlərgöstərib.

 “Gəl baharım” adlı ilk şeiri 1944-cü ildə “Ədəbiyyat” qəzetində çap olunan Qabilin 1950-ci ildə “Səhər açılır” adlı kitabı işıq üzü görüb. Onun “Mənim mavi Xəzərim” (1959), “Küləkli havalarda” (1964), “Qoy danışsın təbiət” (1966), “Vətəndaş sərnişinlər” (1973) və s. kitabları oxucular tərəfindən maraqla qarşılanıb.

Qabilin yaradıcılıq yolu həmişə şəxsiyyəti ilə daim həmahəng olub. Eyni zamanda həyatda mehriban, səmimi və duzlu zarafatları ilə yanaşı, onun haqqında yaradılan maraqlı lətifələr də xalqa çoxdan bəllidir. Bu, əlbəttə, şair üçün ən böyük səadətdir. Daim poetik duyğularla qəlbində Vətəninə, millətinə tükənməz məhəbbəti olan Qabil böyük ictimai hisslər, duyğularla, gərgin zəhməti və yaradıcılıq axtarışları, canlı həyat müşahidələri ilə vicdanla xalqına xidmət edib.

Müstəqilliyimizin ilk illərinin ağır sınaq anlarında ürək yanğısı ilə yazdığı “Şəhid anası”, “Qeyrət, a vətəndaşlar”, “Oldu”, “Xəcalət”, “Birini elə, birini belə” və digər siyasi lirika nümunələri ilə Qabil xalqın gözündə daha da yüksəlib.

Çox az adam tapılar ki, Qabilin məşhur “Səhv düşəndə yerimiz” şeirini eşitməmiş olsun. Bəs bu şeir necə yaranıb?

Qızmar yay günlərinin birində şair Sovetski küçəsindən piyada üzü aşağı Hüsü Hacıyev küçəsinə, evinə tərəf gedir və yolda susayır. Su satılan köşkə yaxınlaşır. Soyuq limonad alır, içə-içə balaca köşkə güclə yerləşən, şişman satıcı kişiyə baxır. Kişinin boynunda butulkaları açmaq üçün nəzərdə tutulan qapaq açan var imiş və kişi ucuna ip salıb boynuna taxıbmış. Qabil kişiyə deyir ki, boynundan qapaq açanı aç. Kişi də cavab verir ki, bu mənim alətimdir, tez-tez itirirəm, ona görə də boynumdan asmışam ki, lazım olan kimi tapım. Qabil isə eyni sözü təkrar edir. Kişi bu dəfə: “ay kişi, limonadın pulu-zadı lazım deyil çıx get. Xatanı uzaq elə məndən. Qoy pulumuzu qazanaq” - deyir. Qabil yenə kişidən qapaq açanı boynundan çıxarmasını tələb edir. Nəhayət, “cüssəli” limonad satan görür ki, deməklə mümkün olmayacaq, qolunun gücünü göstərmək üçün budkadan çıxmağa məcbur olur. Qabil dərhal oradan uzaqlaşır. Bu səhnə onu rahat buraxmır. Qabil düşünür... Axı niyə bu bədənlə, vücudla başqa yerdə işləməli olduğu halda, bu kişi limonad satmalıdır? Bu ki kişi işi yox, qadın işidir. Məhz bu səhnə də “Səhv düşəndə yerimiz” şeirinin yaranmasına səbəb olur. Beşinci bənd isə limonad satana həsr olunmuşdur:

Ağ biləklər, gül əllər

Tarlada qabar.

Bir qeyrətsiz yekəpər

Limonad satar.

Qeyrətsiz oluruq biz,

Səhv düşəndə yerimiz.

Şeirin ilk variantı bu şəkildə olsa da, sonralar "Bir qeyrətsiz yekəpər qızılgül satar" şəklində dəyişdirilmişdir.

Kitabları

1. Seçilmiş əsərləri

2. MənimmaviXəzərim

3. Ömrüm boyu

4. Nəsimi 1980 (I–III kitab)

5. Ömrün həbləri

6. İlahi qisməti

7. Dostlarım, tanışlarım

8. Seçilmiş əsərləri — I cild

9. Seçilmiş əsərləri — II cild

10. Əsərlər (7 cildlik külliyyat) — 1–7 cild (2017) — Oğlu Mahirdən xatirə

Mükafatları

1. Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı

2. "Əmək igidliyinə görə" medalı

3. Azərbaycan Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı

4. "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

5. "Azərbaycan Respublikasının xalq şairi" fəxri adı

6. "Şöhrət" ordeni

7. Ədəbiyyat Fondunun "Rəsul Rza" mükafatı

8. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

9. "İstiqlal" ordeni

Qabil 4 may 2007-ci ildə Bakıda vəfat edib və I Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.  1-ci Fəxri Xiyabanda dəfn edilib. 2016-cı ildə "Palmali" Şirkətlər Qrupu tərəfindən 7100 tonluq neft tankerinə adı verilib — "POET QABİL".  2017-ci ildə isə bu tankerə sahib çıxan Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin qərarı ilə bu ad gəmidən silinib. Yeni sahiblər əvvəlki sahibləri daha tanımadıqlarını bəyan etməkçün onun izlərini yox ediblər, bu anlaşılandır. Bəs şairin burda nə günahı var?

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Ankara Gözəl Sənətlər və Musiqi Universitetində Aşıqlıq ənənəsi topluluğu ilə Azərbaycan Muğam Sənəti İcra Topluluğunun birgə əməkdaşlığı çərçivəsində “Azərbaycanda tar ifaçılığı- Azərbaycan aşıqlıq ənənəsi və aşıq sazı ” mövzusunda seminar və ustad dərsi keçirilib.

Ankara Gözəl Sənətlər və Musiqi Universitetinin dəvəti ilə təhsil ocağının təşkil etdiyi seminar və ustad dərsində Beynəlxalq Muğam Mərkəzinin direktoru, Əməkdar artist, dosent, Özbəkistanın mədəniyyət səfiri Sahib Paşazadə və AMEA Folklor İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent  İlhamə Qəsəbova iştirak ediblər.

İlhamə xanımdan aldığımız bilgiyə görə, seminarda tanınmış tarzən, Əməkdar artist Sahib Paşazadə Azərbaycan tar ifaçılığı ənənələri, milli musiqi irsində tar sənətinin yeri və əhəmiyyəti, tar ifaçılığı sənətinin tarixi inkişaf mərhələləri barədə geniş və əhatəli məruzə ilə çıxış edib. Məruzədə xüsusilə XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda tar alətinin təkmilləşdirilməsi prosesi, bu istiqamətdə görkəmli sənətkarların fəaliyyəti, tarın texniki və akustik imkanlarının genişləndirilməsi məsələləri diqqətə çatdırılıb. Bununla yanaşı, tarda muğamların, xalq musiqisinin və Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərinin ifa xüsusiyyətləri haqqında ətraflı məlumat verilib.

Seminar iştirakçıları Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin zəngin ənənələrini əks etdirən bu ustad dərsini böyük maraqla izləyiblər. Tarzən nəzəri məlumatlarla kifayətlənməyərək seminar iştirakçılarına əyani şəkildə müxtəlif Azərbaycan muğamlarından parçalar ifa edib, ifa zamanı istifadə olunan mizrab texnikaları, ştrixlər, keçidlər və improvizasiya xüsusiyyətləri barədə geniş izahlar verib. İştirakçılar canlı ifa vasitəsilə Azərbaycan tar məktəbinin incəliklərini yaxından müşahidə etmək imkanı əldə ediblər.

Səmimi və yaradıcı mühitdə keçən seminar zamanı Sahib Paşazadə tar ifaçılığının solo və müşayiət formaları, ansambl daxilində tarın rolu, ifa zamanı musiqi duyumu və improvizasiya bacarıqları haqqında praktik nümunələr təqdim edib. O, həmçinin tələbələrin Azərbaycandakı muğam məktəbləri, regional ifa xüsusiyyətləri və müasir dövrdə tar sənətinin inkişaf perspektivləri ilə bağlı suallarını ətraflı şəkildə cavablandırıb. Əməkdar artist Sahib Paşazadənin virtuoz ifası professor-müəllim heyəti və tələbələr tərəfindən yüksək alqışlarla qarşılanıb, tədbir iştirakçılarında unudulmaz təəssürat yaradıb.

Uzun illərdir Türkiyədə yaşayan tanınmış tar ifaçısı, həmyerlimiz Abdulla Qurbaninin də seminara qatılıb və belə seminarların hər iki qardaş ölkələrin müsiqi mədəniyyətinin birgə inkişak və təbliğ olunmasının əhəmiyyətini vurğulayıb.

Əlbət ki, tarla yanaşı diqqət mərkəzində həm də saz olub. Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent İlhamə Qəsəbova Azərbaycan aşıq yaradıcılığı, bu sənətin tarixi inkişaf mərhələləri, janr xüsusiyyətləri və poetik sistemi, eləcə də ustad-şəyird münasibətlərinin mahiyyəti və ənənəvi ötürülmə mexanizmləri haqqında əhatəli ustad dərsi keçib.

Seminar çərçivəsində aşıq sənətinin milli-mədəni yaddaşın qorunmasında rolu, onun folklorşünaslıq baxımından əhəmiyyəti və müasir dövrdə yaşadılması istiqamətində aparılan elmi və praktik fəaliyyətlər geniş şəkildə izah olunub. Xüsusilə, aşıq ifaçılığında sazın funksional rolu, dastan ənənəsi, şifahi poetik irsin struktur xüsusiyyətləri və improvizasiya bacarığının əhəmiyyəti diqqətə çatdırılıb.

Seminarda Ankara Gözəl Sənətlər və Musiqi Akademiyasının professor-müəllim heyəti və tələbələri fəal iştirak ediblər, mövzu ətrafında elmi müzakirələr aparılıb, iştirakçıların sualları ətraflı şəkildə cavablandırılıb.

Əlbəttə ki, bu kimi elmi-maarifləndirici tədbirlər Azərbaycan aşıq sənətinin beynəlxalq müstəvidə tanıdılması, eləcə də mədəniyyətlərarası elmi əlaqələrin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Seminarın sonunda Sahib Paşazadə və İlhamə Qəsəbova universitetin rəhbərliyi tərəfindən Sertifikatla təltif edilib.

Ankara Gözəl Sənətlər və Musiqi Universitetinin rektoru professor Erhan Özden qonaqlarla görüşərək ali təhsil müəssisəsi ilə Beynəlxalq Muğam Mərkəzi arasında əməkdaşlıq məsələlərini müzakirə ediblər. Birgə əməkdaşlığın perspektivləri mövzusunda fikir mübadiləsi aparıblar. Erhan Özden ötən il Bakıda keçirilən AMEA Folklor İnstitutu, AMEA Memarlıq və İncəsənət İnstitutu, Azərbaycan Milli Konservatoriyası, Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Universiteti, Erzincan Binali Yıldırım Universiteti, Kars Kafkas Universiteti Dövlət Konservatoriyası, Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Universiteti, Azərbaycan Aşıqlar Birliyi və Azərbaycan Beynəlxalq Muğam Mərkəzinin birgə təşkilatçılığı ilə Kalvalı Əli Dədənin anadan olmasının 150 illiyinə həsr olunan I Beynəlxalq Türk Dünyası Ənənəvi Musiqi və Mədəni Kimlik Simpoziumu zamanı BMM-də olduğundan məmnunluğunu ifadə edərək iki qardaş ölkə arasında musiqi sənəti sahəsində əməkdaşlığın əhəmiyyətini xüsusi vurğulayıb.     

Sahib Paşazadə və İlhamə Qəsəbova universitetdə saz və tar ifaçılığı ixtisaslarının fəaliyyət göstərməsini yüksək qiymətləndiriblər. Vurğulanlb ki, bu kimi elmi-maarifləndirici tədbirlər Azərbaycan tar ifaçılığı və aşıq sənətinin beynəlxalq müstəvidə tanıdılması, eləcə də mədəniyyətlərarası elmi əlaqələrin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Deyirlər ki, ən güclü futbolçular məhlə komandlarında yetişirlər. Amma heç bir peşəkar komanda bu işi görə bilmir. Kişilik də elədir. Yəni heç bir toplum, heç bir təhsil növü, heç bir elm ocağı adamdan KİŞİ düzəldə bilmir. Gərək KİŞİ doğulasan…

Bəli, hər ömrün əvvəli olduğu kimi bir sonu da var. Hər kəs nə vaxtsa qazandıqlarını, lap elə sonuncu arzu və istəklərini də bu dünyada qoyub gedir. Özüylə apara biləcəyi yalnız çiyinlərində gəzdirdiyi əməllərin siyahısı olur. Xeyir əməllərin siyahısını sağ, bəd əməllərin isə sol çiynində. Onun çiyinlərində nə apardığını Allahdan başqa kimsə bilə bilməz. Bu dünyada qoyub getdiklərindən isə hamının məlumatı var. Azərbaycan kino, teatr tarixində yaratdığı obrazlar, bir də insan kimi ifadə etdiyi fikirlər, əməlləri həmişə yaddaşlarda qalacaq…

“Deyirlər ki, mən çox qürurlu adamam, amma mən o qüruru özümdə hiss eləmirəm. Səmimi söyləyirəm, hiss eləmirəm. Vicdanı hiss edirəm, ancaq qüruru yox. Vicdanlı adam olduğumu yaxşı bilirəm. Çünki o, məni çox narahat edir, çox. Gecələryuxumuqarışdırır, yataqdanqaldırır, silkələyirməni.”- söyləyirdi.

Budünyadaparlaqistedadlı aktyorlarazolmayıb. Ammamükəmməl şəxsiyyətkimiyaddaqalanları çoxdeyil. Bəli, FuadPoladov şəxsiyyətkimi ürəklərdə yuvaqurmağı bacaransənətkarlardanoldu. Onunadı hələ uzunmüddətehtiramlayadediləcək, ruhunarəhmətlərdilənəcək. Axı insanonutanıyanlarınsonuncunəfəridünyadanköçəndənsonra ölür...

Deyirdi ki:- “Dostoyevskinin bir sözü var: “Əqidəsiz yaşamaq mənəviyyatsızlıqdı. Yaşamaq və hərdən öz əqidəni şübhə altına almamaq ikiqat mənəviyyatsızlıqdı”. Mən elədiklərimi sonra həmişə götür-qoy eləyirəm. Ki, bəlkə düz eləmədim? Ya da başqa cür eləsəydim, necə olardı? Burda siz dediyiniz prinsip məsələsi var. Bir dəfə Vaqif Əlixanlı verilişində soruşmuşdu ki, Azdramaya qayıtmaq fikriniz yoxdu? Onda spontan bir cavab vermişdim: “Mən niyə getdiyimi bilirdim. Ona görə getdim. ancaq “niyə qayıdıram” sualının cavabını bilmirəm. Bilmədiyim üçün də qayıtmıram”. İnsanın mütləq prinsipləri olmalıdı və onları qorumağı bacarmalıdı. Xüsusən, indiki dövrdə. Düzdü, bir də görürsən, adam prinsiplərinə uyğun hərəkət eləyəndə yaxınları “Susaydın də” deyir. Necə susum? Axı, bu məndən asılı deyil! Əgər sussam, ya da sizin dediyiniz kimi cavab versəm, prinsiplərimə zidd çıxmış olaram. Çünki oyundan qaçmaq, sualdan qaçmaq özü də xəyanətdi. Hər hansı həyati-vacib, ictimai bir məsələ ilə bağlı danışanda mənə “niyə başını ağrıdırsan, nəyinə lazım idi?” deyən adamları başa düşmürəm. Mən lap məktəb vaxtlarımdan belə olmuşam -haqsızlığa heç vaxt dözməmişəm. İndi xeyli yaşım var. Bundan sonra dəyişə bilmərəm. Hansı çətinliklərlə rastlaşırsan, rastlaş, vicdanı unutmaq olmaz. Napoleonun bir sözü var. Deyir: “Mən hakimiyyəti ələ alanda beynimdəki məsləhətçini dinləyirdim və hər şey yaxşı idi. Amma sonra yanımdakı məsləhətçiləri dinləməyə başlayanda hər şey pis oldu”. Məndən “ideoloqun kimdi” deyə soruşanda başımı göstərirəm. Mənə heç kim təzyiq eləyə bilməz. Kiminsə iradəsi ilə oturub-duran yaşda deyiləm. Evdə balalarım var, axı. Onlar mənim haqqımda nə fikirləşərlər?!”

Fuad Poladov 1948-ci il may ayının 24-də Bakıda anadan olub. 132 saylı orta məktəbi bitirib. 1967–1972-ci illərdə Mirzağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsində təhsil alıb. Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında Ədil İsgəndərovun aktyorluq studiyasında bu sənətin incəliklərinə sahiblənib. Sənətə isə 1966-cı ildə "İstintaq davam edir" filmində çəkildiyi Səlim rolu ilə gəlib. Sənət müəllimi Tofiq Kazımovun dəvəti ilə tələbə ikən İlyas Əfəndiyevin Akademik Milli Dram Teatrında hazırlanan "Məhv olmuş gündəliklər" pyesinin tamaşasında Savalan rolunu oynayıb. Premyerası 1969-cu il noyabrın 29-da göstərilən tamaşadan sonra teatrın aktyor truppasına daxil olub. Həmin vaxtdan 1989-cu ilə qədər Akademik Milli Dram Teatrının truppasında çalışıb. 1989-cu ildən Səməd Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrının aktyoru olub. Sonralar Fuad Poladovun səs tellərində problem yarandığı üçün danışmaqda çətinlik çəkib. O, bir müddət Milli Onkologiya Mərkəzində müalicə alıb. Uzun müddət xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkib və 4 may 2018-ci ildə vəfat edib. Məzarı "Qurd qapısı" qəbiristanlığındadır.

Bu dünyaya mayda gəlmişdi, mayda da əbədiyyətə qovuşdu... 

...Yüz il bundan sonra, onu şəxsən tanıyan adamların heç biri həyatda olmayanda ifa etdiyi rollar, yaddaşa köçürülən verilişlərdəki çıxışları dil açıb Fuad Poladov haqqında danışacaq. Gələcək nəsillərə onun barəsində məlumat ötürəcək. Təkcə necə aktyor olduğu barədə yox, həm də onun şəxsiyyəti, insanlığı haqqında fikir formalaşdıracaq. Azərbaycan kişisinə xas olan keyfiyyətləri özündə ehtiva etdiyinə, bu yükün altında ləyaqətlə dayana bildiyinə görə…

Ruhu şad olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)

(Milli kimlik barədə subyektiv baxışım)

İlqar İsmayılzadə,

fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, "Həməşəra" mətbu orqanının baş redaktoru, AJB, AYB və TYB-nin üzvü, yazıçı-publisist.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Milli kimlik, bir insanın özünü müəyyən bir millətə və xalqa mənsub bilməsi, həmçinin, ortaq dil, tarix, mədəniyyət, adət-ənənələr və dəyərlər vasitəsilə bütövləşməsi anlmındadır. Bu, insanı daha böyük bir toplumla eyniləşdirən mənəvi-psixoloji bağ, vətənpərvərlik və kollektiv şüur formasıdır.

Milli kimlik hər bir insanın və eləcə də hər bir millətin varlığı, varoluşu, mənliyi, şəxsiyyəti, bu günü və parlaq gələcəyinə yol açan əsas şərtlərdən biridir. Əslində milli kimlik məsələsi hər bir insanın və hər bir millətin "Şəxsiyyət vəsiqəsi" sayılır. Şəxsiyyət vəsiqəsi olmayan insanın durumu bərbad və mürəkkəb olduğu kimi, milli kimliyi bəlli olmayan insanın və xalqın vəziyyəti də acınacaqlı olar. Öz milli kimliyinə sahib çıxmayan insan və və ya millət heç bir zaman sözün həqiqi mənasında şəxsiyyətin bütövləşməsi, eləcə də inkişaf və tərəqqi yolunu keçə bilməz.

Rəsmi məlumatlara görə bu gün əhalisinin sayı 10 milyon nəfərdən çox olan Odlar Yurdu Azərbaycan xalqının əksəriyyəti etnik azərbaycan türklərindən ibarətdir. Müxtəlif etnoqrafik və statistik yanaşmalara görə, ölkə əhalisinin 90%-dən çoxu (bəzi hesablamalara görə isə 93-95% civarında) türk mənşəli xalqların - Azərbaycan türklərinin payına düşür.

1944-cü ildən etibarən hər il may ayının 3-ü Türk dünyasında Türk Dünyasının Həmrəyliyi Günü kimi qeyd olunur. Əldə olan statistik bilgilərə əsasən, müasir dövrümüzdə dünyada bütöv türk dünyasının ümumi əhalisinin sayı 200 milyondan çoxdur. Onların əsas hissəsi Türk Dövlətləri Təşkilatına (TDT) üzv olan müstəqil türk dövlətlərdə, qalanları isə Rusiya, İran və Çin ərazisində, həmçinin, dünyanın bir sıra digər ölkələrində məskunlaşıb.

Hər halda yer kürəsinin 200 milyondan çox sakininin eyni soykökdən olması onların müəyyən bir günü "Türk Günü" kim iqeyd etməsini labüdləşdirir.

Unutmayaq ki, istər qanunvericilik, istərsə də ictimai, mədəni və digər yanaşmalar baxımından bir insanın (ölkəmizdə isə bir azərbaycan türkünün və eləcə də digər milli azlıq nümayəndələrinin) öz milli kimliyinə sahib çıxması, onu qoruyub təbliğ etməsinin heç bir qəbahəti və problemi yoxdur. Bu arada heç şübhəsiz, qəbahətli və problemli olan məsələ insanın öz milli kimliyinə ifrat dərəcədə əsaslanaraq özünü digərlərinin fövqündə görməsi, başqalarını alçaltması və milli-irqi ədavətə, ayrıseçkiliyə yol açacaq fikir, söz və davranış sərgiləməsindən ibarətdir. Bir sözlə, milli kimliyə sahib çıxmaq icazəli və hətta, zəruri olsa da, bu sahədə faşist yanaşması qeyri-məqbul, eyni halda qəbahətli, qeyri-etik və qanunsuz bir yanaşmadır. Yaşasın bütün Türk dünyası və var olsun öz mill kimliyinə sadiq olan bütün insanlar!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)