Rəqsanə Babayeva,

Beyləqan rayon Mədəniyyət Mərkəzinin rejissoru, "Gənclik" xalq teatrının rejissoru, yazıçı. “Ədəbiyyat və İncəsənət” üçün

Zamanın necə keçdiyini çox vaxt yalnız geriyə baxanda anlayırıq. İçində olduğumuz anlarda zaman ya tələsir, ya da dayanmış kimi görünür. Amma geriyə çevriləndə onun sakitcə, iz buraxa-buraxa irəlilədiyini görürük. Bu izlərin adı yaddaşdır. Zaman özü ilə çox şeyi aparır, amma yaddaş seçərək saxlayır. Bəzən lazımsızı, bəzən də unutmamalı olduqlarımızı.

Bu esse zamanın axını ilə yaddaşın davranışı arasındakı səssiz münasibət haqqındadır. Açıq hökm vermədən, böyük nəticələr çıxarmadan, sadəcə müşahidə edərək. Çünki zaman və yaddaş bir-biri ilə danışmır, amma daim bir-birinə toxunur.

Zamanın görünməyən hərəkəti

Zaman heç vaxt dayanmır. Amma onun hərəkəti hər zaman hiss olunmur. Bəzən illər eyni cür keçir, günlər bir-birini təkrarlayır və insan elə bilir ki, dəyişən heç nə yoxdur. Halbuki dəyişiklik səssiz gedir. Üz cizgilərində, baxışlarda, danışıq tərzində, hətta susqunluqda.

Zamanın görünməyən hərəkəti insanı çaşdırır. Çünki biz çox vaxt böyük hadisələri dəyişiklik kimi qəbul edirik. Halbuki əsl dəyişiklik xırda, gündəlik detallarda gizlənir. Bir vaxtlar bizi həyəcanlandıran şeylərin indi laqeyd qalması, əvvəllər uzun-uzadı danışdığımız mövzuların indi bir cümlə ilə keçişdirilməsi zamanın ən səssiz izlərindəndir.

Bu səssiz hərəkət yaddaşı da dəyişir. Yaddaş əvvəlki kimi olmur. O, hadisələri olduğu kimi yox, zamanın süzgəcindən keçirdiyi kimi saxlayır.

Yaddaşın seçici təbiəti

Yaddaş ədalətli deyil. O, hər şeyi bərabər saxlamır. Bəzi anlar illərlə silinmir, bəziləri isə çox tez itir. Bəzən insan vacib hesab etdiyi hadisəni xatırlaya bilmir, amma əhəmiyyətsiz görünən bir detal illər sonra birdən-birə ortaya çıxır.

Bu seçicilik təsadüfi deyil. Yaddaş emosiyalarla işləyir. Sevinc, qorxu, peşmanlıq, ümid — hansı hiss güclüdürsə, yaddaş da ona daha möhkəm yapışır. Amma zaman keçdikcə bu hisslərin özü də dəyişir. Dünən ağrı verən xatirə bu gün sakit bir kədərə çevrilə bilər. Və ya əksinə, vaxtilə önəmsiz görünən bir an sonradan böyük mənalar daşımağa başlayar.

Yaddaşın bu dəyişkənliyi insanın özünü də dəyişir. Çünki biz keçmişi necə xatırlayırıqsa, özümüzü də elə tanıyırıq.

Keçmişin yenidən yazılması

İnsan yaddaşı yalnız saxlamır, həm də yenidən qurur. Keçmiş dəyişmir, amma onun xatırlanma forması dəyişir. Zaman keçdikcə bəzi detallar silinir, bəziləri isə şişirdilir. Bu, şüurlu yalan deyil. Bu, yaddaşın özünü qoruma üsuludur.

Bəzən insan keçmişdə verdiyi qərarları bugünkü ağlı ilə qiymətləndirir və özünə qarşı sərt davranır. Bəzən isə əksinə, keçmişi romantikləşdirir, hər şeyi daha gözəl xatırlayır. Hər iki halda obyektiv həqiqət arxa plana keçir. Ön plana isə insanın indiki halı çıxır.

Bu mənada yaddaş zamanın təkcə şahidi yox, həm də onun tərcüməçisidir. O, keçmişi bu günə uyğun dildə danışdırır.

Zamanla itən, yaddaşda qalan

Hər şey yaddaşda qalmır. Bəzi insanlar, yerlər, səslər zamanla tamamilə silinir. Amma bəzən gözlənilməz bir anda bir qoxu, bir musiqi parçası, bir söz insanı illər əvvələ aparır. Bu ani geri dönüşlər yaddaşın ən güclü tərəflərindən biridir.

Bu anlarda zaman qırılır. Keçmiş və indi bir nöqtədə birləşir. İnsan həm o anın içində olur, həm də bugünkü halını yaşayır. Bu qarışıqlıq bəzən nostalji yaradır, bəzən də səbəbsiz bir narahatlıq.

Zaman hər şeyi aparsa da, yaddaş seçdiklərini gizli bir yerdə saxlayır. Və insan heç gözləmədiyi anda onları geri qaytarır.

Unutmaq bir itkidirmi?

Unutmaq çox vaxt mənfi qəbul olunur. Amma unutmaq da yaddaşın bir funksiyasıdır. İnsan hər şeyi xatırlasa, yaşamaq çətinləşərdi. Bəzi ağrılar unudulmasa, irəliləmək mümkün olmaz.

Amma problem ondadır ki, bəzən unutmaq lazım olmayan şeylər də unudulur. Dəyərlər, təcrübələr, dərslər. Zamanın sürəti artdıqca, yaddaşın səthi işləməyə başladığı hiss olunur. İnsan çox məlumat alır, amma az şey saxlayır.

Bu nöqtədə zaman və yaddaş arasında bir gərginlik yaranır. Zaman tələsir, yaddaş isə yetişə bilmir.

Şəxsi yaddaşdan kollektiv yaddaşa

Yaddaş təkcə fərdi deyil. Cəmiyyətlərin də yaddaşı var. Keçmiş hadisələr, ortaq xatirələr, danışılan və danışılmayan hekayələr. Bu kollektiv yaddaş zamanla formalaşır və dəyişir.

Bəzi hadisələr uzun müddət xatırlanır, bəziləri isə tədricən unudulur. Bəzən bu unutqanlıq təbii olur, bəzən isə şüurlu şəkildə baş verir. Amma hər iki halda nəticə eynidir: zaman keçdikcə yaddaş boşluqları yaranır.

Bu boşluqlar doldurulmadıqda, cəmiyyət öz keçmişi ilə əlaqəsini itirir. Keçmişlə əlaqəsi zəifləyən cəmiyyət isə gələcəyi qurmaqda çətinlik çəkir.

Zamanla barışmaq, yaddaşla yaşamaq

Zamanla mübarizə aparmaq mümkün deyil. Amma onunla barışmaq mümkündür. Bu barışıq yaddaşı inkar etmək demək deyil. Əksinə, yaddaşı olduğu kimi qəbul etməkdir.

İnsan nə hər şeyi xatırlaya, nə də hər şeyi unuda bilər. Əsas məsələ yaddaşın yükünü daşıya bilməkdir. Keçmişi nə bütləşdirmək, nə də tamamilə silmək.

Zaman axır, yaddaş isə seçir. Bu seçimlərin içində insan öz yolunu tapmağa çalışır.

Sual yerinə düşüncə

Bu esse nəticə çıxarmaq üçün yazılmayıb. Çünki zaman və yaddaş konkret cavabları sevmir. Onlar daha çox suallar yaradır.

Biz keçmişi xatırlayırıq, yoxsa keçmiş bizi formalaşdırır? Yaddaş bizi qoruyur, yoxsa bizi olduğumuz yerdə saxlayır? Zaman hər şeyi sağaldırmı, yoxsa bəzi yaraları sadəcə hiss olunmaz edir?

Bu sualların cavabı tələsmir. Onlar zamanın axarında, yaddaşın dərin qatlarında səssizcə qalır. Onları eşitmək üçün isə bəzən sadəcə dayanmaq və xatırlamaq kifayətdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.01.2026)

Aynur İsmayılova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Hərdən elə an olur ki, həyatımda heç nə baş verməsə belə, içimdə qarışıq fikirlər, bir-birinə dolaşmış hadisələr durmadan ağlımda cərəyan edir. Hər hadisə ardınca növbətini gətirir, səni düşünməyə vadar edir. Və sən bu düşüncədən qurtula bilmirsən. Düşündükcə səni daha çox ağuşuna alır və sən tamamilə gerçək olandan kənara uzaqlaşırsan.

Bir an ayılanda düşünürsən: bunların hamısını mən düşündüm? Mən uydurdum? Axı insan həqiqətdən bu qədər necə uzaq düşə bilər? Heç vaxt baş verməyən, reallığı mümkün olmayan fantastik düşüncələr səni gerçək həyatdan tamamilə uzaqlaşdırır. Sən isə sanki daha da uzaqlara dalmaq istəyirsən.

İnsan gerçək olmayanı bu qədər sevə bilərmi? Bu qədər məna yükləyib, bu qədər bağlana bilərmi? Bəlkə gerçəyin sıxan tərəflərindən qaçmaq üçün ona sığınır. Fantaziya bir çıxış yolu ola bilərmi? Çünki insan orada özünü azad hiss edir: kimsə onu mühakimə etmir, heç bir əngəl tanımır.

Bəlkə insan bu səbəbdən gerçək olmayanı bu qədər sevir… Ona məna yükləyir, ona bağlanır. Çünki bəzən xəyallarda insan özünə daha yaxın olur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Torpaqlarımızın işğalı əslən o bölgələrdən olanların əksəriyyətinin ürəyini qübarlandırdı. Əksəriyyəti məcburi köçkünlükdə tam təminatda olsalar belə doğma yurdun xiffətini elədilər. O cümlədən də müğənni Məhəbbət Kazımov. Hamı gözəl bilir ki, müğənni “Laçınım” deyə-deyə dünyadan köç etdi...

Bu gün Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti Məhəbbət Kazımovun anım günüdür.

Məhəbbət Kazımov 1953-cü il iyul ayının 2-də Laçın rayonunun Çorman kəndində anadan olub. ilk təhsilini Şamkənd kənd orta məktəbində alıbdır. Kiçik yaşlarından istedadına görə digər bacı-qardaşlarından seçilib. Musiqi təhsili alması üçün qohum-əqrabanın təkidi ilə 1974-cü ildə Bakı şəhərinə gedib.

Asəf Zeynallı adına musiqi texnikumuna qəbul olunub. İlk muğam dərslərini Nəriman Əliyevdən alıb, sonradan Ağaxan Abdullayevin sinifində oxuyub. 1976-cı ildən peşəkar səhnədə çıxış edib. "Dan Ulduzu" ansamblının solisti olub.

 Azərbaycanın bir çox konsert salonlarında öz tamaşaçılarına solo konsertlər verib. Bir çox xarici ölkələrdə, Türkiyədə, Rusiyada, İranda, Çexoslovakiyada və başqa ölkələrdə qastrol səfərlərində olubdur. Məhəbbət Kazımov əsasən Azərbaycan milli musiqisi janrında, bir çox tanınan mahnı və muğamlar oxuyubdur.

Ən çox sevilən mahnılarından biri də "Laçınım" mahnısıdır. 14 sentyabr 2012-ci ildə Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar artist" fəxri adına layiq görülüb. 27 yanvar 2014-cü ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat edib.

 O, yanvarın 28-də Xırdalan qəbiristanlığında dəfn olunub. Məhəbbət Kazımov vəfat edənə qədər "Laçın" instirumental ansambılının rəhbəri olub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

“Onun Musiqili Komediya Teatrında işlədiyi vaxt Şəmsi Bədəlbəylinin teatrdan getdiyi vaxta təsadüf elədi. Teatrda tənəzzül başlamışdı. Ofeliya qabiliyyətli olduğunu göstərə bildi, amma istedadını tam təqdim etmək imkanı düşmədi əlinə. Qabiliyyət istedada keçir, istedad kamilliyə. Bu pillə Həsənağa Turabovda, Səməndər Rzayevdə, Məlik Dadaşovda sürətlə çıxdı, amma Ofelya Aslanda yarımçıq qaldı. Maraqlı obrazlar oynadı, heç bir fəxri adı olmadı, izi qalmadı”. Teatrşünas İlham Rəhimli

Ofeliya Aslan 27 yanvar 1939-cu ildə Bakıda doğulub. Kiçik yaşlarından qəlbində səhnəyə məhəbbət bəsləyən Ofeliya Abbasqulu ağa Bakıxanov adına Quba Dövlət Dram Teatrında, Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında işləyib. 1963-cü ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrının xorunda oxuyub.

 1965–1968-ci illərdə isə Abdulla Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrında aktyor kimi fəaliyyət göstərib. 1968-ci ildən ömrünün sonuna qədər Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında aktrisa olub (qısa fasilələrlə).

Aktirsa Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti) Musiqili komediya aktyorluğu fakültəsində qiyabi təhsil alıb. Son illər Ofeliya Aslan Əfqanlı kimi çıxış edib.

Ailə və sənət dostları olan aktyor Novruz Qartal Ofeliya Aslan haqqında danışır ki, Ofeliya onun həm iş yoldaşı, həm də ən yaxın dostu olub:

 “Teatrda, bəlkə də yeganə aktrisa idi ki, heç vaxt onun kiminsə barəsində dedi-qodu etdiyini, qeybətləşdiyini görməzdik. Aktrisalar arasında hər zaman qalmaqallar, dedi-qodular olur, axı. O vaxtlar truppa müdiri idim və kimin hansı xasiyyətdə olduğunu gözəl bilirdim.

Ofeliya sakit, başıaşağı, öz işi ilə məşğul olan aktrisa idi. Dəfələrlə Ofeliya xanımla rayonlarda qastrol səfərlərdə olmuşduq. Rayon camaatı onu o qədər sevirdi ki, qaldığımız mehmanxananın qabağında növbə çəkirdilər.

O deyirdi, Ofeliya Aslanı evimə mən qonaq aparacam, bu deyirdi, mən qonaqlıq verəcəm. Özünü sevdirən qadın idi. Mən onunla ən gözəl tamaşalarda tərəf müqabili olmuşam. “Hicran” tamaşasında, o, Çarlistonu oynayırdı, mən də Balaəmini. Məni də elə o tamaşadan sonra “Balaşka” deyə çağırırdı”.

Aktrisa keçmiş SSRİ-nin müxtəlif şəhərlərində qastrol səfərlərində olub. Moskvanın Operetta teatrında tamaşaya qoyulmuş R. Hacıyevin "Mama, ya jenyus" əsərində Bibixanım rolunda çıxış edib.

 Azərbaycan televizyasının bir sıra teletamaşalarında yaddaqalan rollar oynayıb. Mozalan Satirik Kinojurnalının bir neçə nömrəsində çəkilib. Aktrisa 54 il teatrda çalışıb. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.

Əsas rolları

"Musiqili Komediya Teatrı"

- Ev bizim, sirr bizim (N. Gəncəli) — Aytən

- Durna (S. Rüstəm) — Lalə

- Seyindik qız axtarır (Ş. Qurbanov) — Sevər

- Olmadı belə oldu belə (Ş. Qurbanov) — Matan

- Həyətim mənim həyatım mənim (Cahangir Məmmədov və Əşrəf Abbasov) — Cenni

- Həmişəxanım (S. Qədirzadə) — Diləzbər

- Arşın mal alan (Ü. Hacıbəyli) — Telli

- Məmmədəli kurorta gedir (A. Zeynallı) — Şəfa

Filmoqrafiya

- Aktrisanın təbəssümü (film, 1974)

- Xoşbəxtlik qayğıları (film, 1976)

- Adı sənin, dadı mənim (film, 1980) (tammetrajlı televiziya tamaşası) (Aztv)

- Yol əhvalatı (film, 1980)

- Evləri köndələn yar (film, 1982)

- Sevdagül və Şarlotta (film, 1986)

- Ayrılıq imiş (film, 2008)

Ofelya Aslan 18 may 2010-cu ildə 2-illik xəstəlikdən sonra 71 yaşında ürək tutmasından dünyasını dəyişib. Yasamal qəbiristanlığında dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

"Əgər Azərbaycan xalqının incəsənət aləmində heç bir nümayəndəsi olmasaydı, təkcə Ədalətin sazı ilə dünya mədəniyyəti meydanına çıxa bilərdik" – məncə, Xalq yazıçısı Mirzə İbrahimovun bu sözləri Aşıq Ədalət dühasını doğru-düzgün əks etdirir.

Yaxud, məşhur türk yazıçısı Əziz Nesinin bu kəlmələri: "Ədalətin ifası təkrarsız həyat kimidir. Onun üzü daim təzəliyədir, sonu gülüstanlara çıxan dağ çayına bənzəyir. Ələsgər aşiq, söz sənətində kimdirsə, Ədalət də saz sənətində odur".

Bu gün Türk dünyasının böyük sənətkarı, Əməkdar incəsənət xadimi aşıq Ədalət Nəsibovun anadan olmasının 87-ci ildönümü tamam olur.

Ədalət Nəsibov 27 yanvar 1939-cu ildə Qazaxda pinəçi ailəsində anadan olub. Saz çalmağı atasından öyrənib. Gənc yaşlarından fitri istedadı üzə çıxıb, məclislərə dəvət alıb. 11 yaşındaykən Kremlin Qurultaylar Sarayında saz çalıb. 1950-ci ildə Bakıya dəvət olunub.

Aşıq Ədalət sazı 50-dən çox ölkədə tanıdıb, saza yeniliklər gətirib. Xalq şairi Səməd Vurğun onun çalğısının vurğunu olub. UNESCO-da dünyanın nadir musiqi ifaçıları sırasında aşığın diski buraxılıb.

Saza 5 pərdə, o cümlədən 7 yarımpərdə, 6 sinə pərdəsi əlavə edib. O, "Qaytarma", "Baş sarıtel", "Ruhani", "Yanıq Kərəm" və başqa saz havalarının bənzərsiz ifaçısıdır.

El şairəsi Səadət Buta çıxışında bildirib ki, aşıq Ədalət Nəsibov bütün Turan dünyasınındır: ”Ədalət Türk dünyası aşıq sənətinin şahıdır. Ədalət sazı çalanda bəzən Koroğlu olurdu, bəzən aşıq Cunun olurdu. Ədalət haqqdan oxuyanda haqqı müdafiə edən hakimə çevrilirdi. Yunis Əmrə demişkən, Ədalət özündə deyildi, “bir mən vardı, məndə məndən içəri” fəlsəfəsi yaşayırdı ustadda.

Ədalətdə bir mən var idi özündən içəri. Min illərdir “Yanıq Kərəmi” çalınıb, hər ustad da onu bir cür çalıb, öz xalını, gülünü vurub, amma Ədalət bu havaya elə bir naxış vurdu, əsrlər keçsə də, o naxış pozulmayacaq.

Kimsə onun ifasına öz ifasını bənzədə bilər, amma o bu havanı Ədalət kimi çala bilməz. Ədalət Nəsibov adi bir adam deyildi, Allahın sevib seçdiyi və dərgahına qaldırdığı sənətkar idi. Ədalət ölməyib, Ədalətin sazı əbədi olaraq Türk dünyasında öz havasını çalacaq”.

Filmoqrafiya

- Yeddi oğul istərəm...

- Aşıq Ələsgər

- Ədalət

- Prima

- Tanrı payım, telli sazım

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

- "Şərəf" ordeni

“Ədalət sağlığında dədə statusunu alan sənətkardır. Xoş bizim halımıza ki, biz aşıq Ədaləti görmüşük, onunla bir məclisdə oxumuşuq, ünsiyyətdə olmuşuq. Sənət yoldaşlarımın dediyi kimi, aşıq Ədalət sazın Ədaləti olduğu kimi, hər zaman ədalətli danışırdı. Heç vaxt heç kimə əyilmədi, həmişə düz danışdı. O, uşaqdan böyüyə, hər kəsin ürəyində iz salan sənətkardır. O, haqqın bizə bəxş etdiyi bir dahi idi”. Bu isə Əməkdar mədəniyyət işçisi Solmaz Kosayevanın sözləridir.

Aşıq Ədalət 14 sentyabr 2017-ci ildə 78 yaşında uzun sürən xəstəlikdən sonra Bakı şəhərində vəfat edib. 15 sentyabrda Qazax rayonunun Ağköynək qəbiristanlığında dəfn olunub.

“Qazax-xeyriyyə” İctimai Birliyinin təşəbbüsü və maliyyəsi ilə uyuduğu qəbristanlıqda abidəsi ucaldılıbdır.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.01.2026)

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

Bu gün onun doğum günüdür. Avropa klassik musiqisinin ən nüfuzlu nümayəndələrindən biri, Avstriya  bəstəkarı Volfqanq Amadey Motsartın.

O, 27 yanvar 1756-cı il tarixdə o dövrlər Müqəddəs Roma imperiyasının tərkib hissəsi olan Avstriyanın Salzburq arxiyepiskopluğunun eyniadlı şəhərində Leopold və Anna Mariya Pertl Motsartların ailəsində dünyaya göz açmışdır.

Motsartın atası Leopold Motsart Salzburq arxiyepiskop sarayının karelmeyster müavini və bəstəkar idi. Bacısı sonralar söyləyirdi ki, dörd yaşında atamız əyləndirmək naminə ona klavişdə bir-iki parça ifa etməyi öyrədərdi. Körpə bir qədər sonra bu parçaları heç bir səhvə yol vermədən və böyük nəfislikə ifa edirdi. Beş yaşında isə o özü kiçik parçalar bəstələməyə başladı və atamız heyrət içində onları nota yazırdı.

Beş yaşlı fövqəladə musiqi istedadına malik Volfqanq Amadey Motsart haqqında söhbətlər bütün Avropaya yayılmışdı. Onun klavesində, skripkada, orqanda qeyri-adi ifaçılıq ustalığı, improvizasiya etmək (hazırlaşmadan musiqi bəstələmək və çalmaq) sahəsindəki fitri istedadı təkcə musiqi həvəskarlarını deyil, eləcə də məşhur bəstəkarları heyrətləndirirdi. Bir çoxları etiraf edirdilər ki, bu oğlan onların hamısını kölgədə qoyacaq. Motsart orijinal, valehedici musiqi melodiyalarını, demək olar ki, bir an içərisində yaradırdı. Olduqca ahəngdar, təsirli və sadə görünən bu melodiyalarda gah rəqslərə xas zəriflik, şuxluq, gah da mahnılara xas həzinlik, səmimilik, eləcə də duzlu bir məzəlilik güclü idi. 

Motsartın uşaqlıq illərində ailəsi Avropa boyu bir neçə səyahətlər etmiş və Leopold Motsart bu səyahətlərdə uşaqlarının istedadını nümayiş etdirmişdir.

O, musiqinin bir çox janrlarında simfoniya, sonata, simli kvartet, serenada və ara-sıra opera əsərləri yazıb.  Onun ilkin dövrdə yaratdığı əsərləri indi də ifa olunmaqdadır. K. 271 E bemol piano konserti, başlanğıcda solist tərəfindən orkestranın gözlənilməz fasiləsi ilə klassik musiqinin kəşfi sayılır

Motsart bəstəkarlıqla yanaşı, eyni zamanda mahir skripkaçı, orqan ifaçısı və dirijor da olmuşdur. Müasirlərinin dediyinə görə dahi bəstəkar qeyri-adi musiqi duyumu, eşitdiyi musiqiləri yadda saxlama və improvizə etmə kimi fenomenal qabiliyyətlərə malik olmuşdur.

Yaratdığı 600-dən çox əsəri simfonik, konsert, kamera, piano, xor kimi klassik musiqi janrlarının ən yüksək zirvələrində qərarlaşıb.  

Onun əsərləri dünyanın ən nüfuzlu orkestrlərinin konsert repertuarlarının ayrılmaz parçasını təşkil edir.    

Motsart Münhendə "La finta giardiniera" adlı operasının premyerasını böyük uğurla həyata keçirir.1781-ci ilin yanvarında Motsartın Idomeneo operası Münhendə böyük uğurla səhnəyə qoyulur. 1782-1785-ci illər ərzində Motsart piano üçün konsertlər seriyası yazır və bu konsertlərdə özü solo ifaçı kimi çıxış edir.  

O, 26 yaşında ikən doğma Zalsburqu tərk edib, Vyanada müstəqil həyata başlayıb. Hər yerdə olduğu kimi, burada da hamı onun klavesində ifaçılıq məharətinə heyran qalırdı. Əsl musiqi həvəskarları Motsartın bəstələdiyi simfoniyalar və sonatalara, “Fiqaronun toyu”, “Don Juan”, “Sehrli fleyta” operalarına valeh idilər. 

Lakin o vaxtlar Vyananın saray teatrlarında italyan bəstəkarları dəbdə olduğundan burada alman musiqisinə düşmən münasibət hökm sürürdü. Motsart öz vətəninin musiqisini yüksəklərə qaldırmaq arzusunda idi. Lakin onun rəqibləri Motsartın yaradıcılıq fəaliyyətini məhdudlaşdırmağa cəhd göstərirdilər. O, knyaz iqamətgahları və zadəgan saraylarında laqeydliklə qarşılanırdı.

1785-ci ilin sonlarına yaxın o piano konsertlərinə ara verir və "Lorenzo da Ponte" adlı librettosu ilə özünün opera fəaliyyətinə başlayır. 1786-ci ildə "Fiqaronun toyu" operası Vyanada uğurla səhnəyə qoyulur. Əsər Praqada da böyük uğur qazanır. Əsərin Praqa uğuru "Da Ponte" operasının sifarişi ilə nəticələnir və nəticədə "Don Ciovanni" operası yaranır.

Motsart 1791-ci ildə imperatorun Praqada tacqoyma mərasimi ilə bağlı şənliklərdə nümayiş etdirilən "La clemenze di Tito" operasının 6 sentyabr premyerasında bərk xəstələnir.  

Əsərləri:

"La clemenze di Tito", "Exsulate jubilate", K. 165 solo kantatası, "Sehrli fleyta", sonuncu piano konseri (K. 595 B bemolda), Klarnet konserti (K. 622), simli kvartet seriyasından son kvarteti (E bemolda K. 614),Ave verum corpus kilsə nəğməsi (K. 618) və bitirə bimədiyi Rekviyemi (K. 626).

Daim maddi ehtiyac və mənəvi sıxıntı içərisində yaşaması, haqsız təhqirlərə məruz qalması onun səhhətini pozub və onun erkən ölümünə səbəb oldu.

Volfqanq Amadey Motsart  5 dekabr 1791-ci il tarxdə vəfat etmişdir.Ölümündən sonra bəstəkar haqqında bioqrafiyalar ərsəyə gəlmiş və müəlliflər onun yarımçıq qalmış əsərlərini tamamlamaq uğrundə rəqabətə girişmişlər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəli, filmlərə baxanda bəlkə də heç subtitrlərdə filmin direktrunun adını oxumur. Rejissor, ssenari müəllifi, aktyorlrın adları, uzağı, bir də operator və bəstəkar… Direktor isə maraq doğurmur. Halbuki, bu adamın ərsəyə gələn hər filmdə gərgin əməyi olur. İndi sizə onlardan biri barədə danışacağam.

Azərbaycanın tanınan kino xadimi, uzun illər "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında film direktoru vəzifəsində çalışan Rimma Abdullayeva.

O, 24 oktyabr 1931-ci ildə Ağdamda anadan olub. 1953-cü ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu (indiki Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetini) bitirdikdən sonra "Mosfilm" kinostudiyasında film direktoru ixtisası üzrə ali kurslarda təhsil alıb.

 "Bir cənub şəhərində", "Qətldən sonra yeddi gün", "Yol əhvalatı", "Qaladan tapılan mücrü", "Qəm pəncərəsi", "Avqust gələndə", Sahilsiz gecə və digər ekran əsərlərində film direktoru işləyib, Azərbaycanın görkəmli kino xadimləri ilə çiyin-çiyinə çalışıb, bu gün də sevilərək izlənilən filmlərin ərsəyə gəlməsində yaxından iştirak edib.

Filmoqrafiya

- Abşeron ritmləri — rol: direktor

- Avqust gələndə

- Bir axşam...

- Bir cənub şəhərində

- Dantenin yubileyi

- Ən vacib müsahibə

- İmtahan

- Qaladan tapılan mücrü

- Qəm pəncərəsi

- Qətldən yeddi gün sonra

- Ötən ilin son gecəsi

- Sahilsiz gecə

- Sumqayıtın əks-sədası

- Ürək... Ürək...

Baxın, sıralanmada çox məşhur filmlər var. Çəkiliş təmin etmək, pavilyom hazırlığı, nəqliyyat, aktyorların iştirakının təminatı, müəyyən çəkiliş icazələri, quraşdırılmış səhnələrin çəkilməsi öhtəliyi, hər bir xırdalıq, detal Rimma xanımın üzərinə düşüb. Və əgər o, işinin öhtəsindən layiqincə gəlməsəydi o məşhur filmlər də yaranmazdı.

Bəli, Rimma Abdullayeva "Azərbaycanfilm"də ekranlaşdırılan ən məşhur, yaddaqalan filmlərin direktoru olub.

O, 27 yanvar 2017-ci ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının 1 şair, 1 şeir rubrikasında bu gün Şəhla Rəvanın "Kainata sığmayan qadın” adlı şeiri təqdim edilir.

Şəhla Rəvan Cəlilabad rayon Göytəpə şəhər şəhid Vasif Hüseynov adına 2 N-li ümumtəhsil tam orta məktəbnin direktoru, "Ziyadar" Mükafatı, "Həməşəra" və "Nizami Gəncəvi" Fəxri Diplomları laureatı, Cəlilabad ədəbi mühitinin tanınmış nümayəndələrindən biri, ədəbiyyatçı, filoloq, ədəbi təhlilçi və tənqidçi, şairdir.

Bu gün həm də Şəhla xanımın doğum günüdür. Onu bu münasibətlə səmimi qəlbdən təbrik edirik.

KAİNATA SIĞMAYAN QADIN

Sən sevib-sevilməyi çoxdan unutdun, qadın!

Sən bir ömür yaşadın, amma məmnun olmadın.

Dərdlərini bilmədi, nə qohumun, nə yadın,

Fikrin, düşüncən oldu tez böyüsün övladın.

Sən xoşbəxt yaşamağın dadını da bilmədin,

Təbəssümün az oldu, heç ürəkdən gülmədin.

Qəlbdə olan ağrını sən hamıdan gizlədin,

Artdı, anbaan artdı qəm yükün taleh dərdin.

Qəlbindəki həsrətin öz köksünə sığmadı,

Bulud kimi dolaraq yağıştəki çağladın.

Kədərini, qəmini gizli tutdun saxladın,

Dərdini pünhan edib, eşq qapısın bağladın.

Düz amalla yaşadın, ifrata da varmadın,

Gündüzləri ovunub, gecələri ağladın.

Duyğunla, hisslərinlə bu cahana sığmadın,

Dünya çox kiçik oldu, sənsə kainat, qadın!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.01.2026)

Qırğız Respublikasına rəsmi səfər çərçivəsində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti xanım Aktotı Raimkulova ilə Qırğız Respublikasının Prezidentiyə yanında Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti Kanatbek Abdrahmatov arasında görüş keçirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portaına Fonddan verilən məlumata görə, görüşdə, həmçinin Ç.T. Aytmatov adına Dil və Ədəbiyyat institutunun direktoru, akademik Abdıldajan Akmataliev, eləcə də İnstitutun baş elmi əməkdaşı, filologiya elmləri doktoru, manasşünas professor Jıldız Orozobekova iştirak ediblər.

Görüş zamanı Fondun Milli Elmlər Akademiyası ilə türk mədəniyyətinin qorunması, inkişafı və dünya miqyasında təşviqi sahəsində əməkdaşlıq imkanları müzakirə olunub. Elmi sahədə qarşılıqlı fəaliyyətin genişləndirilməsinə, akademik tərəfdaşlığın inkişafına və institusional əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirilib. 

Tərəflər birgə elmi araşdırmaların aparılmasının, alimlər arasında təcrübə və bilik mübadiləsinin genişləndirilməsinin, multidissiplinar layihələrin həyata keçirilməsinin, eləcə də türk tarixi və mədəni irsinin dərindən öyrənilməsi, elmi əsaslarla izah edilməsi və geniş ictimaiyyətə tanıdılması üçün səylərin birləşdirilməsinin vacibliyini qeyd ediblər.

Fondun Prezidenti Milli Elmlər Akademiyasına 2025-ci ildə Fondun layihələrində fəal iştirakına görə təşəkkürünü bildirib, elmi əməkdaşlığın yüksək səviyyəsini və akademik qrupların türk irsinin inkişafı və təbliği istiqamətində həyata keçirilən təşəbbüslərə verdiyi əhəmiyyətli töhfəni qeyd edib. Xüsusilə Ç. T. Aytmatov adına Dil və Ədəbiyyat institutunun 2024-cü il noyabrın 6-da Bişkekdə (Qırğızıstan) Türk Dövlətləri Təşkilatının XI Zirvə Görüşündə Dövlət başçılarının tapşırığı əsasında həyata keçirilən çoxcildli və çoxdilli "Türk Folklor irsi" Antologiyasının hazırlanmasındakı peşəkar rolu yüksək qiymətləndirilib.

Görüşün davamında xanım Aktotı Raimkulova Milli Elmlər Akademiyasını Fondun 2026-cı ildə həyata keçirəcəyi, 1926-cı il Dünya Bakı Türkoloji Qurultayının 100 illiyinə həsr olunmuş layihələrində fəal iştirak etməyə dəvət edib. Vurğulanıb ki, Yubiley ilə bağlı təşəbbüslər Qurultayın tarixi əhəmiyyətini, müasir türkologiyanın formalaşmasındakı rolunu yenidən düşünməyə, eləcə dəTürk dünyası tədqiqatçılarını birləşdirən beynəlxalq elmi dialoqun inkişafına xidmət edəcəkdir.

Görüş Fond ilə Milli Elmlər Akademiyası arasında qarşılıqlı etimadın və strateji tərəfdaşlığın yüksək səviyyədə olduğunu təsdiqləyərək, elm, təhsil və humanitar sahələrdə gələcək əməkdaşlığın aydın istiqamətlərini müəyyənləşdirib. Əldə olunan razılaşmalar türk mədəni-tarixi irsinin qorunması, inkişafı və qlobal miqyasda təşviqinə yönəlmiş birgə beynəlxalq layihələrin həyata keçirilməsi üçün möhkəm zəmin yaradıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)