Aytən Ağasıyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Hər gün maşınla gəzmək yolu aldatmaq idi mənim üçün.. Artıq əvvəlki həyatıma geri dönməyi, normal yürüyüş etməyi iplə çəkirdim. Göy üzünün barışmadığı günlərdə daha da ümidsiz olurdum.. Elə günlər də olurdu ki üzümü göyə tutanda günəşin üzünü yanaqlarımda hiss edirdim ..

Bakının şahmat taxtasını xatırladan ağ qara (yağışlı-günəşli) günlərində hər gün tək istəyim var idi.. "Ağrılarım biraz daha azalsın..."

Qeydiyyatda sıra gözləyirdim. İki həkim söhbət eliyirdi :

-Neçə bacısız ?

-İki bacı, ama atamın üç qızı var

-O necə olur ?

-Anam atamın ən böyük qızıdı..

Fizioterapiya otağında yorulmadan işləyən tibb bacılarının ayağına geyindiyi ağ saboların üzərinə işlənmiş rəngarəng güllər kimi bütün diqqətimi aldı əlimdən bu cümlə...

"Anam atamın ən böyük qızıdır"

Mənə görə ailə qorunması gərəkən bir qalaya bənzəyir, o qaladan Günəşin doğuşunu izlədiyimiz qədər Günəşin batışını da izləyirik..

Ailəni də qala kimi hərdən üst başını təmizləmək lazımdır.. Diqqətsiz qoymaq olmaz. Qalada yad insan nəfəsi duya bilmərsən. Ailə də belədi..

Ailənin nə demək olduğunu ən çox ailəsi olmayanlar bilər bəlkə də. Qonşunun güllü bağçası xoş gələndə sən də o çiçəklərdən istəyirsən, əkirsən, böyüdürsən.

Ailəni isə tək başına böyütmək olmur.. Ana ona bəxş edilənlərlə ailəni quran, ata isə onu "hərami"lərdən qoruyandır.

Bəzi ailələr qarşılıqlı sevgi və sədaqət üzərində qurulur. Bəziləri məcburiyyət və çarəsizlik, bəziləri də mənfəət və mənafe üzərində.

Bir çox ailələrdə ata daha dominant olur.

Ana qadın kimi zərifliyini qoruyub, öz dəyərini sorğulatmayan bir kişi ilə ailə həyatı quranda həm özünə həm də ətrafına daha sevgi dolu olur.

Bəzi ailələrdə isə qadın kişi rolunu üstələnir, kişi isə buna şərait yaradanda qadın rolunda qalır.. bu zaman ana və ata çəki daşları arasında tarazlıq pozulur. Evdə son qərar ananın olanda, övladlarının gözündə ata "qəhrəmanlığı" nı itirir.

Zaman keçdikcə ana hər şeyi özbaşına edərək atanın öhdəliklərini də əlindən alır. Bu zaman isə ata özünə inamını güvənini bacarıqlarını sorğulamağa başlayır..

Müasir dövrdə bu hallara daha çox rast gəlinir.

Bir birini ilk dəfə toy günü görən sonra evlənib xoşbəxt olan insanlar da tanıyıram, illərlə bir birini tanıyıb daha sonra ayrılan ailələr də..

Ailədə sevgidən sonra  hörmət, sədaqət birlik və dözümlülük yoxdursa ayrılıq çalınacaq tək musiqi olur..

Bu gün taksi sürücüsünün altı aylıq nişanlısından ayrıldığını eşitdim. Ama hələ də qıza aldığı iPhone 17 nin kreditini ödəyirdi. Gülərək deyir :

-Üzüm gəlmədi telefonu alım əlindən, indi krediti ödəyirəm

-Hə əlbəttə ki adamın üzü gəlməz istəsin, əslində qızda üz olsaydı  özü qaytarmalı idi

-Nəbilime abi

Bəzən düşünürəm ki, ayrılıq üçün də kredit ödənilir. Kimisi o taksi sürücüsü kimi bir müddət ödəyir, kimisi də bir ömür..

Hətta bəzən faiz də gəlir, ayrılıqlar üçün bədəllər böyüyür..

İndi isə diqqətinizi yuxarıdakı cümləyə çəkmək istəyirəm: "Anam atamın ən böyük qızıdı"

Mənə görə qadının xoşbəxt olduğu ailə daha huzurlu olur. Bir qadın nə qədər güclü olsa da onu yoldaşı kimi sevən, atası kimi qoruyan, dostu kimi dinləyən kişiyə (yara) ehtiyacı olur. O kişi ailəni "həramilər"dən qoruyub öz xoşbəxtliyinin ömrünü uzadanda həyat yaşamaq üçün daha asan olur.

Həyatda hər kəs bir ailənin imzasını daşıyır, bu imza gələcəyi asanlaşdıra da bilər qəlizləşdirə də.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Televiziyada aparıcı kimi sərbəst mülahizə yürütmək ilk dəfə ona nəsib olub...

İntellektual, mehriban, realist və ədalətli xanımdır. Ən çətin mühitə belə asanlıqla uyğunlaşa bilir. Sosial, iddialı və sevgi doludur. Daxilində tarazlıq yaratmağı bacarır. Fəaliyyətində ahəngdar, harmonikdir. Onun mülayim görünüşünə aldanmayın, arxasında son dərəcə iradəli və mübariz bir şəxsiyyət gizlənir. Doğrudur, qayda-qanuna önəm verir, amma müstəqilliyini heç zaman əldən verməməyə, azadlğını qorumağa çalışır. Bədii fəaliyyətdən zövq alır və yüksək mədəni səviyyəsi var...

Deyir ki:- “Bugünkü Azərbaycan mediasının kənardan görüntüsü və ya keyfiyyətli olub-olmaması barədə media nümayəndələri və media ekspertləri tərəfindən çox danışılıb, çox tənqid olunub, onun yenilənməsi üçün ən müxtəlif yollar təqdim olunub. Təkrarçılıq etmədən mənə qədər deyilənlərə onu əlavə edə bilərəm ki, bu gün Azərbaycan mətbuatı bir natamamlıq kompleksini yaşayır. Elə təəssürat yaranıb ki, istər çap, istərsə də elektron media ac qalmamaq üçün bir qisim topluma yaradılan bir məşğuliyyətdir. Media cəmiyyəti formalaşdırmaq, irəli aparmaq əvəzinə cəmiyyət onu öz təfəkkürünə, düşüncə, həyat tərzinə uyğunlaşdırıb...”

...Olduqca optimistdir. Hər kəsə yaxşı tərəfdən baxmağa alışdığından, pis adamlarda belə yaxşı tərəfləri görmək qabiliyyəti var. Həssas və şəfqətlidir. Estetik qavrayışlara böyük əhəmiyyət verir. Çətinliklərlə üzləşən zaman çox ustalıqla öhdəsindən gəlir. Yardımsevər xasiyyəti var və hər kəsə kömək etməyə çalışır...

“Bəzən onlayn mediada hətta ixtisaslı jurnalistlərin də qeyri-səhih informasiyalarına rast gəlirsən. Peşəkar jurnalist üçün xəbərin gecikib-gecikmədiyi əsas deyil, əsas onun ötürdüyü xəbərin səhihliyidir. Çünki bundan onun nüfuzu, etibarlılığı asılıdr. Lakin Azərbaycan reallığında dezinformasiyanın yayılması adi bir hal kimi qəbul olunur, nonsens yaratmır və nə həmin media qurumunun, nə də xəbəri ötürən müxbirin nüfuzuna, etibarlılığına xələl gətirmir. Çünki bugünkü medianın özü nüfuzluluq və etibarlılıq təsnifatından uzaqdır, dənizdə yelkənsiz qayıq vəziyyətindədir. Külək hara əsirsə, ora da üzür.”- söyləyir.

...Zövqü çox gözəldir. Təbiiliyin vurğunudur. Kobud və ya sərt insanlardan instinktiv olaraq uzaqlaşır. Tarazlığı qoruduğundan, həmişə orta zəmini tapır və buna görə də mükəmməl dost və tərəfdaş kimi etibar qazanır. Hər işin ədalətli olmasını xoşlayır, haqsızlığa dözümü yoxdur. Həyatda sülh və harmoniya tərəfdarıdır. Kiminsə xətrinə dəyməyə meyilli deyil və kiminsə ondan inciməsinə səbəb yaratmır. Əziyyət çəkən birini görəndə, əlindən gələn yaxşılığı etməyə çalışır...

Deyir ki:- “Bu gün jurnalistika fakültəsi istənilən sayda məzun buraxa bilər, ölkədə onlarca elektron media işlək ola bilər, amma ölkənin və cəmiyyətin həyatında söz sahibi ola bilmirsə, ictimai fikri dəyişdirə bilmirsə, özünün müqavimət immuniteti yoxdursa, jurnalistin söz azadlığı onun çalışdığı qurumun maliyyəçisinin sifarişinə təslim olunursa, həqiqətən də dördüncü hakimiyyətə çevrilmək istəyi və şansı yoxdursa, onda keyfiyyətli mediadan danışmaq mənasızdır. Bütün inkişaf etmiş ölkələrdə mətbuat mənsub olduğu ölkənin ən strateji və birinci dərəcəli mexanizmidir...”

O, 1966-cı ilin sentyabr ayının 24-də Şəki şəhərində dünyaya gəlib. 1972-ci ildə Bakıda 3 saylı tam orta məktəbin birinci sinfinə gedib və 1982-ci ildə həmin məktəbi bitirib. Orta məktəbdə oxuduğu illərdə, eyni zamanda 21 saylı musiqi məktəbində də ibtidai musiqi təhsilə yiyələnib. Orta məktəbi bitirəndən sonra 1982–1986-cı illərdə Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Məktəbində fortepiano sinfi üzrə orta ixtisas musiqi təhsili alıb. 1988–1994-cü illərdə BDU-nun jurnalistika fakültəsində təhsilini davam etdirib. Əmək fəlaiyyətinə 1986-cı ildən başlayıb. Azərbaycan Dövlət Neft və Kimya İnstitutunun nəşriyyatında redaktor, "İnşaatçı" qəzetində korrektor işləyib. Sonradan həyatını televiziyaya həsr edib və ölkənin müxtəlif televiziya kanallarında çalışıb...

Tanınmış telejurnalist, milyonların sevimlisi İlhamiyyə Rza onu belə xarakterizə edir: “O, televiziyaya gələndə qarışıq dövr idi. Həmin dövrdə sərbəst, özünəməxsus tərzlə aparıcılıq etmək tərzi ilk dəfə ona nəsib oldu. Həm təfəkkürü və həm də məntiqli danışığı, hadisələri düzgün təhlili ilə seçildi. Bu da onu tmaşaçılara sevdirə bildi...”

...Ömür-gün yoldaşı Dilavər Əzimli Cəlilabad rayonunun Ağdaş kəndində anadan olmuşdu. AMEA Tarix İnstitutunun Orta əsrlər tarixi şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent idi. Uzun müddət koronavirusdan müalicə olunmasına baxmayaraq onun həyatını xilas etmək mümkün olmayıb. 2021-ci ildə vəfat edib...

Bəli, söhbət jurnalist, ssenarist, televiziya aparıcısı, tərcüməçi, redaktor Arzu Qazıyevadan gedir. 2026-cı il onun üçün əlamətdar ilidir, bir neçə aydan sonra yubileyini qeyd edəcək...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

İlqar İsmayılzadə,

fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, "Həməşəra" mətbu orqanının baş redaktoru, AJB, AYB və TYB-nin üzvü, yazıçı-publisist.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Ustad Niftalı Göyçəlinin "Qədim Turan eposu" adlı kitabı Azərbaycan ədəbi mühitində işıq üzü görmüş önəmli bədii əsərlərdən biridir. Əsərin önəmi onun təkcə Odlar Yurdu Azərbaycanın deyil, ümumilikdə türklər və Turan ellərinin milli kimliyi və tarixindən bəhs etməsindən irəli gəlir. Bu qısa yazıda həmin dəyərli və qiymətli əsər barədə düşüncələrim və subyektiv baxışlarımı aşağıdakı formada qələmə almaq, onu əziz oxucularla bölüşmək istəyirəm...

Müəlliifin həyatı və yaradıcılığına qısa baxış:

Yusifov Niftalı Puta oğlu (Niftalı Göyçəli): 21 mart 1951-ci ildə bir zamanlar doğma Azərbaycan diyarının qərb hissəsində yerləşmiş Göyçə mahalının Basarkeçər rayonuun Babacan kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən və hərbi xidmətdən tərxis olduqdan sonra 1974-cü ildə BDU-nun kitabxanaçılıq fakültəsinə (qiyabi) daxil olmuş, 1981-ci ildə oranı bitirərək kitabxanaçı-bibloqraf ixtisası üzrə ali təhsil haqqında diplomunu almışdır.

1976-cı ildən Şəki rayonuna köçməklə əvvəlcə kənd mədəniyyət evinin direktoru və iki il müddətində Səməd Vurğun adına rayon mədəniyyət evinin direktoru vəzifəsində işləmişdir.

1990-cı ildə ailəlikcə Bakı şəhərinə köçməklə 1992-ci ilə kimi ARDNŞ "Geofizikakəşfiyyat" idarəsində fond rəisi vəzifəsində işləmişdir. Tədqiqatçı, türkoloq, şair, aşıq, ədəbiyyatşünas və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Hal-hazırda türk milli kimliyinin təbliğinə xidmət göstərən beynəlxalq səviyyəli Turan Yazarlar Birliyinin sədri, eyni halda Turan Xalq şairidir. Ömür-gün yoldaşı Məlahət xanım 2023-cü ildə dünyasını dəyişərək ədəbiyyətə qovuşmuşdur. Onların ailə həyatından 1 qızı, 2 oğlu, 7 nəvəsi və 1 nəticəsi var.

Ustad Niftalı Göyçəlinin indiyədək nəşr edilmiş kitabları sırasında 1. "Altun saçlı qərəman", Bakı: 2000; 2. "İbrahim və Lilpar", Bakı: 2002; 3. "Vətən sizə oğul dedi", Bakı: 2011; 4. "Qədim Turan eposu", Bakı: 2014; 5. "Bilqamıs - bəşəriyyətin ümumi eposudur", Bakı: "Elm və təhsil", 2015; 6. "Milli Qəhrəman Pəncəli", Bakı: 2017 (Şəhriyar Seyidoğlu ilə ortaqlı); 7. "Göyçə ustadları" (antologiya), I hissə. Bakı: "Elm və təhsil", 2017; 8. "Becan Qasımov - Göyçə xatirələri" (Bioqrafik povest). Bakı: "Elm və təhsil", 2018; 9. "Miskin Abdal və Səfəvilər", Bakı: "Elm və təhsil", 2018 və 10. "Qazi" (Bioqrafik poema), Bakı: "Elm və təhsil", 2025 kitablarını göstərmək olar.

Ustad Niftalı Göyçəli Azərbaycan ədəbi mühitinin görkəmli və qocaman siması, Turan sevdalısı olan ziyalı və müdrik şəxsiyyət, həmçinin, bərəkətli ömrünü xalqın "Şəxsiyyət vəsiqəsi" sayılan milli kimlik, tarix və mədəniyyət sahəsinə həsr etmiş fədakar bir insandır...

Kitabın ümumi məlumatı:

Kitabın ümumi məlumatı aşağıdakı kimidir:

Kitabın adı: "Qədim Turan eposu"

Müəllif: Niftalı Göyçəli

Redaktor: Həbib Ələkbərsoy

Məsləhətçi redaktor və ön söz müəllifi: Əlrza Amanbəyli

Naşir: "Elm və təhsil" nəşriyyatı, Bakı

Nəşr olunduğu il: 2014

Səhifə sayı: 208 səhifə.

Kitabın ön söz müəllifi Əlrza Amanbəylidir. Ön sözdən sonra Həbib Ələkbərsoylunun "Bu epos Türk xalqlarının bədii tarixidir" başlıqlı yer almışdır. Ardınca müəllifin türk xalqlarının tarixi və mədəniyyətini şeir üslubunda nəzmə çəkdiyi 14 dastan təqdim edilmişdir. Kitabın sonunda isə Türk bədii təfəkkürünün digər xalqlarda mövcud olmayan "Dodaqdəyməz" şeir növündən söz açılmış, bununla bağlı müxtəlif mövzularda qələmə alınmış bir neçə dodaqdəyməz təcnislər və qəzəllər göstərilmişdir.

Kitabın üz qabığında onun "I hissə" olduğu qeyd edilsə də, sonralar kitabın davamı nəşr edilməmişdir. Bu da onun ikinci hissəsinin müəlliflə yanaşı türkoloq alim, mərhum professor Ramiz Əsgərlə ortaq olaraq hazırlanmasına qərar verildiyi, lakin R.Əsgərin vəfatına görə müyəssər olmamasından irəli gəlmişdir. Bundan əlavə, kitabın arxa üzündə müəlliflə yanaşı mərhum Əlrza Amanbəylinin də fotoşəkili və qısa bioqrafik məlumatı yer almışdır. Bunun səbəbini Ustad Niftalı Göyçəlidən soruşduqda, onun bir güneyli milli fəal olaraq Xalq hərəkatı illərində Azərbaycana gəldiyi və adının təbliğ edilməsi məqsədi ilə bu formada kitabın arxa tərəfində fotoşəkili və məlumatlarının yerləşdirilməsinə qərar verildiyini bildirdi...

Kitabın ehtiva etdiyi mövzular:

Ustad Niftalı Göyçəlinin əsərləri arasında heç şübhəsiz ki, "Qədim Turan eposu" adlı kitabı mövzu, yazılış üslubu və mahiyyət baxımından daha önəmli və daha əhəmiyyətlidir. Kitabın əhəmiyyətli və önəmli olması onun təkcə Odlar Yurdu Azərbaycan deyil, ümumilikdə, Turan ellərinin bir-başa milli kimliyi, tarixi və mədəniyyəti mövzusuna aid olmasından, uyğun mövzunu poeziya (şeir) formasında qələmə almasından irəli gəlir.

Əslində ustad Niftalı Göyçəli Türk bədii ədəbiyyatında müasir dövrdə geniş səviyyədə epos janrına müraciət edən ilk şair olaraq təqdim edilir. Burada epos dedikdə, bir xalqın tarixi taleyi, qəhrəmanlıqları, adət-ənənələri və dünyagörüşünü geniş şəkildə əks etdirən, dastançılıq ənənəsinə əsaslanan nəhəng xalq folklor əsəri nəzərdə tutulur. Epos sadəcə bir hekayə deyil, bir millətin yaddaşı və epik düşüncə xəzinəsidir. "Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti"ndə bununla bağlı oxuyuruq: "Epos: Yun. rəvayət səciyyəvi ədəbiyyat, dastan. Koroğlu eposu. Qəhrəmanlar eposu // Qəhrəmannamələr. dastanlar və s. Xalq yaradıcılığı əsərlərinin məcmusu, Qırğızların "Manas" eposu". (Bax: "Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti", 2/31. "Şərq-Qərb" nəşriyyatı, Bakı, 2006).

Unutmamalıyıq ki, eposlar yalnız ədəbiyyat nümunəsi deyil, həm də milli yaddaşın daşıyıcısıdır. Eposlar xalqın qəhrəmanlarını, tarixi mübarizələri və mifik dünyagörüşünü əks etdirən bədii-ədəbi nümunələrdir. Eposlardan bir hissəsinin məlum və bəlli müəllfiləri olsa da, onlardan bir çoxu xalq yaradıcılığınün məhsuludur.

Dünyada qələmə alınmış bir sıra qədim eposlar mövcuddur. Bununla bağlı eradan əvvəl 12-7-ci əsrlərdə yaşadığı bildirilən qədim Yunan şairi Homer tərəfindən yazılmış, eyni halda Troya müharibəsi və qəhrəmanlıq hekayələrini özündə ehtiva etmiş "İliada" adlı antik yunan dastanı, həmçinin, onun tərəfindən ərsəyə gəlmiş "Odisseya" adlı digər kitab, qədim Hind ədəbiyyatının müəllifi bəlli olmayan, eyni halda qardaş müharibələri və dini-fəlsəfi ideyaları özündə ehtiva etmiş "Mahabharata" kitabı, tanınmış şair Əbül-Qasim Firdovsinin (940-1020) İranın qədim tarixi, qəhrəmanlıq və milli kimlikdən bəhs edən "Şahnamə" adlı əsəri və digər bu kimi nadir əsərləri göstərmək olar.

Bu izahlardan sonra haqqında danışılan kitaba qayıdırıq: Niftalı müəllimin 2014-cü ildə işıq üzü görmüş "Qədim Turan eposu" adlı məlum əsəri həmin sahədə yazılaraq ərsəyə gəlmiş ən bariz nümunədir. O, adıgedən əsərdə Turan ellərinin tarixini poetik formada nəzmə çəkmiş, Türk tarixini şeir formasında oxuculara çatdırmaqda böyük, həm də ilk olan uğur qazanmışdır. Həmin əsərdə epos janrına aid olan 14 dastan şeir formasında yer alır. Onlar aşağıdakılardan ibarətdir:

1. “Şumer dastanı”;

2. “Tatar dastanı”;

3. “Hun dastanı”;

4. “Çində hun tərəqqisi və xan dövlətləri”;

5. “Hunların şimal-şərqə axını”;

6. “Tapqaç xanın Çin səddini tikdirməsi”;

7. “Başqır-Çuvaş dastanı”;

8. “Kazax dastanı”;

9. “Yuran xan dastanı”;

10. “Peçenq Temir və Az Alpər dastanı”;

11. “Türkmən dastanı”;

12. “Özbək xan və Sallur dastanı”;

13. “Qırğız dastanı";

14. Amerikanın yerli xalqına aid “Hundu dastanı”.

Məlumat üçün qeyd etmək lazımdır ki, təkcə son minillikdə deyil, ümumiyyətlə, türk kimliyi və tarixi dastanlarını belə bir geniş miqyasda və əhatəli ölçüdə nəzmə çəkən kimsə olmamışdır. Məhz bu baxımdan ustad Niftalının məlum əsəri Türk dünyasında, eyni halda dünya ədəbiyyatında ilkə atılmış bir imza kimi dəyərləndirilə bilər. Bunu təsdiq etmək üçün aşağıdakı məlumatlara nəzər salmaq kafidir:

1. Türk dünyası və Turan ellərinin ortaq eposlarından olan "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanı vardır. Bu kitabın kökləri çox qədim (e.ə. VII-IX əsrlər) olsa da, mövcud nüsxələri XV əsrdə qələmə alınmışdır. Əsərin əsas süjet xətti və hadisələri daha əvvəlki dövrlərdə - oğuzların Azərbaycanda və ətraf bölgələrdə yaşadığı dönəmdə formalaşmış şifahi xalq ədəbiyyatı nümunələridir.

2. Qədim türk eposunun ən əski nümunələrindən biri (e.ə. I minillik) olan və əsasən nəzm (şeir) formasında qələmə alınmış "Alp Ər Tonqa" dastanı. Türk dünyasının tanınmış alimi, filoloq və leksioqraf Mahmud Kaşğarlının (1029-1101) "Divanü lüğatit-türk" əsərində həmin dastandan müəyyən fraqmentlər qalmışdır.

3. Kökləri çox qədim dövrlərə - IX-X əsrlərə gedib çıxan və əsasən şeir (nəzm) formasında olan, eyni halda qırğız xalqının şifahi xalq ədəbiyyatının ən böyük abidəsi və dünyanın ən həcmli eposu hesab olunan "Manas" dastanı;

4. Həm nəsr, həm də şeir elementlərini özündə birləşdirən, eyni halda e.ə. III - I minilliklər və Hun-Oğuz dastanları qrupuna daxil olaraq XIII-XIV əsrlərdə qələmə alındığı bildirilən "Oğuznamələr" (Oğuz Kağan dastanı) kitabı. Bu kitab Türk dünyasının ən qədim soy-kök və dövlətçilik modeli, mifoloji-tarixi eposudur. Bu kitabda oğuzların etnosiyasi birliyindən, dünyanı fəth etməsindən bəhs edir.

5. Əsasən şeir (nəzm) formasında olan və XIX əsrin sonlarında qələmə alınmağa başlandığı deyilən "Alpamış və Koblandı Batır" dastanları özbək, qazax və qaraqalpaq türklərinin qəhrəmanlıq eposları olaraq təqdim edilir.

Bu arada Türk dünyasının "Koroğlu dastanı", "Aşıq Qərib", "Şah İsmayıl və Əsli və Kərəm" və s. kimi epik-lirik və qəhrəmanlıq-macəra dastanları və poemaları da mövcuddur. Müasir dövrümüzdə tanınmış yazıçı-publisist Yunus Oğuz da türk tarixi və mifologiyası mövzusunda genişhəcmli, epik səciyyəli tarixi romanların müəllifidir. Bununla bağlı onun Türk tarixinə aid olan "Atilla", "Tomris", "Əmir Teymur", "Şah İsmayıl Səfəvi", "Dədə Qorqud", "Ovçu" və s. bədii-tarixi əsərlərini göstərmək oalr.

Yuxarıda təqdim edilən epos nümunələrinə diqqət yetirdikdə, onların yalnız müəyyən bir türk qolu və ya müəyyən bir qəhrəmanla bağlı olduğu aydınlaşır.

Azərbaycan və ümumtürk dünyasında türklərin tarixi, qəhrəmanlıqları və mədəniyyəti ilə bağlı şeir (nəzm) formasında yazılmış epik əsərlər (dastanlar, poemalar) əsasən qədim və orta əsrlərə aiddir. Şifahi xalq ədəbiyyatında dastanlar nəsr və nəzmin qarışığı olsa da, ayrıca şeir formasında kitab olaraq ərsəyə gəlmiş əsərlər olduqca az, həm də yalnız müəyyən bir Türk qolu, müəyyən bir Türk qəhrəmanı və onların tarixi ilə bağlıdır.

Ustad Niftalının şeir formasında ərsəyə gətirdiyi "Qədim Turan eposu" adlı əsəri isə epos janrının xüsusiyyətlərini daşıyan tarixi-poetik abidə olaraq uyğun sahədə həm əhatəli, həm də bir ilk imzadır. Bu baxımdan onu dünya ədəbiyyatının epos mövzusunda ərsəyə gəlmiş Homerin "İliada" və "Odisseya", qədim Hind ədəbiyyatının "Mahabharata" və qədim İran ədəbiyyatında Əbül-Qasim Firdovsinin "Şahnamə" əsərləri ilə eyni cərgədə sıralamaq və dəyərləndirmək lazımdır.

Türk dünyasında isə öz mövzusu, xüsusiyyətləri və formatına görə indiyədək belə bir əhatəli əsərin olmadığını nəzərə alaraq onu xüsusilə dəyərləndirilmək və təqdim etmək lazımdır. Çünki sözün həqiqi mənasında bu kitab türk dünyasında və eləcə də dünya səviyyəsində fəxarətlə təqdim edilə biləcək möhtəşəm bir əsərdir. Bu sözlər "Qədim Turan eposu" kitabı və onun dəyərli müəllifi barədə əsla mübaliğə deyil, sadəcə mövcud reallıqlar və həqiqətin bəyanıdır…

Təşəkkür və arzular!

Fürsətdən istifadə edib əziz və dəyərli ustadımız Niftalı müəllim Göyçəliyə belə bir möhtəşəm əsərə görə səmimi minnətdarlığımı bildirir, ona uzun, sağlam və mənalı-məsud ömür, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayıram!

Onun qələmə aldığı "Qədim Turan eposu" kitabının yenidən işıq üzü görməsi və ölkə daxilində geniş yayımından əlavə, həm də digər dillərə çevrilib yayımlanması, beləliklə də digər dünya xalqları və millətləri, xüsusilə də gənclər arasında şanlı türk tarixi və kimliyinin təbliğinə töhfələr verəcəyi ümidi ilə!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin “Yazıçı” nəşriyyatının “Motivasiya Ədəbiyyatı Kitabxanası” seriyasından Sənani Quliyevin “Mənim uğur hekayətim” adlı kitabı işıq üzü görmüşdür.

Üz qabığında kitabın leytmotivi “Həyatda uğur qazanmaq üçün iki qanad lazımdır: biri insanın öz əzmidir, digəri isə güclü dövlətin dayağı” cümləsində öz əksini tapmışdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına “Yazıçı” nəşriyyatından verilən məlumata görə, əsas oxucu hədəfi gənclər olan kitabda müasir Azərbaycan gənci üçün həm uğurlu insan olmağın, həm də liderə çevrilməyin sirləri açılıbdır. Özü də müəllifin gerçək yaşantı praktikası motivasiya sahəsində dünyanın ən əsas təlimləri ilə paralel verilibdir.

İnsan öz uğur hekayətini necə yazır?

Çox təəssüf ki, əksərən gənclər bunun üçün imkanlı valideynin, yaxşı dayının, yaxud hansısa regional mənsubiyyətin olmasını əsas sayırlar. Halbuki kitabın müəllifi qaçqın şəhərciyində yaşamış imkansız bir ailənin övladı olaraq öz uğur hekayətini öz məqsədyönlülüyü, dəmir iradəsi, zəkası hesabına və ən əsası, öz dövlətinə güvənərək əldə edib.

Hədər yerə deyil ki, müəllif oxucusuna müraciət edərək yazır: “Dəyərli oxucum! İnsanı dünyaya gətirən valideynləridir. Cisminə ruh üfürən Allahdır. Yetişdirən mühitdir. Yol göstərən isə Dövlətidir. Dövlət bir ailədir! Ailə yol göstərməsə, yol verməsə, insan bir heçdir. Biz bu ailədə sağlam ruhlu, sağlam düşüncəli olmalıyıq. Əks təqdirdə qismətimiz daim uğursuzluqlar, nailiyyətsizliklər, rahatsızlıqlar olacaqdır.

Müvəffəqiyyətə köklənək! Sabaha inanaq və hazır olaq! Öz uğur hekayətimizi məhz bu andan başlayaraq özümüz yazaq!”

Qeyd edək ki, Sənani Quliyev 1988-ci ildə Füzuli rayonunda anadan olub. Orta təhsilini Füzuli şəhəri M. Xəzani adına musiqi təmayüllü internat tipli gimnaziyada alıb, 2006-cı ildə gimnaziyanı fərqlənmə attestatı ilə bitirib və Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinə Kimya mühəndisi ixtisası üzrə qəbul olub. 2010-cu ildə təhsil ocağını müvəffəqiyyətlə bitirib. Daim püxtələşmək, inkişaf etmək, mühəndis baxışına iqtisadı bilik əlavə etmək məqsədi ilə 2018-22-ci illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində Dünya İqtisadiyyatı ixtisası üzrə ikinci ali təhsilini alıb. Amma yenə də kifayətlənməyib, bu dəfə mühəndis baxışı və iqtisadi analizə idarəçi strategiyasını əlavə etmək üçün hal-hazırda 3-cü ali təhsilini almaqdadır, Prezident Yanında İdarəçilik Akademiyasında Dövlət və Bələdiyyənin idarə olunması ixtisasına yiyələnir. Paralel olaraq da iş fəaliyyətində uğurları sıralamaqdadır.

Yazar özündən sonra gələn gənclərə öz həyat təcrübəsini, bilik və bacararığını bölüşmək üçün bu kitabı ərsəyə gətirib.

“Mənim uğur hekayətim” kitabının yayım hüququ “Sin-kod” şirkətinə məxsusdur və artıq kitabı şəhərin kitab mağazalarından əldə etmək mümkündür. Nəşrin aktuallığını nəzərə alıb yaxın dövrdə türk dövlətlərində yayılması da nəzərdə tutulur.

Kitabın redaktoru Varis, naşiri Akif Şahbazovdur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Seymur Əliyev,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

4 may 2026-cı il tarixində Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatında “Heydər Əliyev irsi: Güclü dövlət, möhkəm ailə dəyərləri” mövzusuna həsr olunan konfrans keçirilib.

Konfransda millət vəkilləri, zabitlər və veteranlar, ölkə ziyalıları, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin, Odlar Yurdu Universitetinin, tələbələri iştirak ediblər.

Konfransdan öncə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni səsləndirilib, Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin və Zərifə xanım Əliyevanın, həmçinin, respublikamızın müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü uğrunda canından keçən şəhidlərin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib.

Daha sonra Ümummilli Lider Heydər Əliyev və Zərifə xanım Əliyevaya həsr olunan  “Əsl məhəbbət haqqında” film nümayiş olunub.

Konfransda çıxış edən Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri polkovnik Cəlil Xəlilov Ulu Öndər Heydər Əliyev və akademik Zərifə Əliyevanın Azərbaycan xalqı qarşısındakı tarixi xidmətlərinə diqqət çəkib, onların işıqlı ideyalarının bu gün də öz aktuallığını qoruyub saxladığını vurğulayıb:

“Bugünkü konfrans Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri, müasir dövlətçiliyimizin memarı Heydər Əliyev və Azərbaycan tibb elminin görkəmli nümayəndəsi, akademik Zərifə Əliyeva kimi iki böyük şəxsiyyətin əziz xatirəsinə ithaf olunub. Onların zəngin irsi, çoxşaxəli fəaliyyəti və yüksək mənəvi keyfiyyətləri bu gün də cəmiyyətimiz üçün bir yol xəritəsi, örnək həyat məktəbi kimi dəyərini qoruyub saxlayır.

Heydər Əliyevin dövlətçilik ideyaları, Zərifə Əliyevanın yüksək mənəvi dəyərləri və onların ailə nümunəsi gələcək nəsillər üçün əvəzsiz bir irsdir. Bu irsi qorumaq, yaşatmaq və inkişaf etdirmək hər bir Azərbaycan vətəndaşının borcudur. Əminliklə deyə bilərik ki, Ümummilli Liderin və Zərifə xanımın əziz xatirəsi xalqımızın qəlbində daim yaşayacaq, onların həyat yolu isə hər zaman gənclərimizə düzgün istiqamət göstərəcəkdir.

Bu gün burada toplaşan hər bir ziyalı, hər bir vətəndaş bu irsin daşıyıcısıdır. Bizim üzərimizə düşən əsas vəzifə bu zəngin mənəvi və siyasi irsi qorumaq, gələcək nəsillərə ötürmək və onu daha da inkişaf etdirməkdir. İnanıram ki, bugünkü konfransımız bu istiqamətdə dəyərli fikir mübadiləsi, elmi yanaşmalar və məhsuldar müzakirələrlə yadda qalacaqdır”.

Çıxışının sonunda polkovnik Cəlil Xəlilov sözü konfransın moderatoru -  Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun baş direktoru, Ümumdünya Yazıçılar Təşkilatının (WOW) katibi, “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının baş redaktoru, Əməkdar jurnalist Varis Yolçuya verib.

Konfransın önəminə toxunan Varis Yolçu hər iki tarixi şəxsiyyətin ömür və mübarizə yolunun gənclərə örnək olduğunu bildirib:

“Bugünkü konfrans Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri, müasir dövlətçiliyimizin banisi Heydər Əliyevin və Azərbaycan tibb elminin parlaq simalarından biri, akademik Zərifə Əliyevanın xatirəsinə ithaf olunub. Bu iki böyük şəxsiyyətin həyat yolu, onların xalqa, dövlətə və insanlığa xidmətlə yoğrulmuş fəaliyyəti yalnız bir dövrün deyil, bütöv bir millətin mənəvi yaddaşına çevrilmişdir. Onların irsi bu gün də müstəqil Azərbaycan dövlətinin ideoloji sütunlarını möhkəmləndirən, cəmiyyətimizi birliyə, həmrəyliyə və inkişaf yoluna səsləyən əbədi dəyərlər sistemidir.

Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti nəticəsində qurulan güclü dövlət modeli, milli maraqların qorunmasına əsaslanan strateji xətt və xalqla hakimiyyət arasında formalaşdırılan sarsılmaz etimad körpüsü bu gün də ölkəmizin tərəqqisinin əsas təminatlarından biridir. Zərifə Əliyevanın elmə, səhiyyəyə və insan amilinə verdiyi dəyər isə milli intellektual irsimizin ən parlaq səhifələrində öz əksini tapmışdır. Bu böyük şəxsiyyətlərin həyat fəlsəfəsi bizə öyrədir ki, güclü dövlət yalnız möhkəm mənəvi dayaqlara, sağlam ailə institutuna və yüksək vətəndaş məsuliyyətinə söykəndikdə davamlı inkişaf edə bilər”.

Konfransda çıxış edən Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədri, Xalq yazıçısı Sabir Rüstəmxanlı Heydər Əliyevin böyük dövlət xadimi kimi Azərbaycan xalqının həyatında, eləcə də mədəniyyətində oynadığı rola diqqət çəkib. Sabir Rüstəmxanlı qeyd edib ki, Ulu Öndər mədəniyyətin rolunu və əhəmiyyətini bildiyi üçün daim  mədəniyyət xadimlərinin fikir və rəyləri ilə maraqlanır, mədəniyyət adamlarına  xüsusi diqqət göstərirdi.

Millət vəkili Hicran Hüseynova isə Heydər Əliyevin vətən sevgisinin, daşıdığı və  təbliğ etdiyi dəyərlərin hər bir azərbaycanlıya nümunə olduğunu bildirib.

Konfransda çıxış edən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetin Beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru, professor Mahirə Hüseynova Heydər Əliyevin azərbaycançılıq ideyasından, bu ideyanın əhəmiyyətindən bəhs edib. Professor qeyd edib ki, Heydər Əliyev sadəcə dövlət xadimi kimi çoxşaxəli fəaliyyəti ilə deyil, həm də ömür yolunun hər bir anı, hər bir epizodu ilə Azərbaycan gəncliyinə örnəkdir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının professoru, "Simurq" Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasının prezidenti Fuad Məmmədov Ulu Öndərin ölkəmizin sadəcə iqtisadi-siyasi həyatında deyil, həm də  mədəni həyatında mühüm rol oynadığını bildirib, bu istiqamətdə gördüyü işlərə diqqət çəkib.

Filologiya elmləri doktoru, dosent, yazıçı-publisist Şərəf Cəlilli Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlət xadimi, akademik Zərifə Əliyevanın isə görkəmli oftalmoloq kimi zəngin fəaliyyətinin öz miqyas  və səmərəliliyi ilə heyranlıq doğurduğunu bildirib. O, qeyd edib ki, Heydər Əliyevlə Zərifə Əliyevanın cəmiyyətə təqdim etdiyi ailə modeli də öz saflığı, səmimiliyi, fədakarlığı ilə Azərbaycan gəncliyinə əbədi örnəkdir.

Konfransda çıxış edən Xalq yazıçısı Elmira Axundova Heydər Əliyev və Zərifə Əliyeva ilə bağlı maraqlı xatirələr səsləndirib, hər iki şəxsiyyətlə bağlı apardığı araşdırmalar nəticəsində əldə etdiyi nadir məlumatları bölüşüb.  

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Siyasi İdarəetmə fakültəsinin Beynəlxalq münasibətlər ixtisası üzrə tələbəsi Nəzrin Abdullayeva da Heydər Əliyev irsinin zənginliyindən bəhs edib, onun Azərbaycan xalqının taleyində müstəsna rol oynadığını vurğulayıb.

Daha sonra konfrans iştirakçıları xatirə şəkli çəkdiriblər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

“Əti sənin, sümüyü mənim” frazeoloji birləşməsi dilimizdə tez-tez işlədirik. Adətən, bunu qahmar çıxmaq istədiyimiz hansısa yaxın adamımızın müdafiəsi zamanı, yaxud yaxınımızı kiməsə etibar edəndə zəmanət kimi deyirik. Bəs bu frazeologiyanın yaranması tarixini necə, bilirikmi?

Əgər bilmirdiksə, bundan sonra biləcəyik. Belə ki, dosent Zaur Aliyev bunu bizə açıb söyləyəcək.

Azərbaycanda rast gəldiyimiz bu ifadə Şərqin bir çox bölgələrində istifadə edilir. Hətta orta əsrlər dövrünün ən böyük müdrik təbiblərindən biri İbn Sinanın traktatında da oxşar ifadəyə rast gəlmək olur. Onun yanına şagird hazırlığına övladlarını gətirən valideyinlər bu ifadəni istifadə ediblər. Bu ifadənin mahiyyətində kimisə birinin tam ixtiyarına verməyi, etibar edib bütünlükdә ona həvalə etməyi vurğulamaq məqsədi durur.

Hətta Azərbaycan mütəfəkkirlərindən Nəcəf bəy Vəzirovun 1873-cü ildə “Əti sənin, sümüyü mənim” adlı ictimai-maarifçi məzmunlu əsəri də var.

Bu ifadənin yaranması isə Zərdüştlük ilə birbaşa bağlığı var. Dünyanın ən qədim etiqadlarından biri olan Zərdüştilik Azərbaycan ərazisində yaranıb. Bu günlərdə Amerikadan əldə etdiyim “Avesta” əsərində (farsların müdaxilə etmədiyi) onun özü anadan olduğu şəhərin adının böyük göl yaxınlığında olan “İrevanc” olaraq qeyd edir. Əsəri digər yunan, roma və şərq alimlərinin dedikləri ilə müqayisə edib, coğrafi adları uyğunlaşdıranda hazırkı İrəvan şəhəri ətrafı olduğun müəyyən etmək olar. Bu başqa mövzudur, bəs bu deyimin onunla nə əlaqəsi ola bilər?

Zərdüşt etiqadında olanlar inanırdılar ki, həyatın əsasını təşkil edən od, su, torpaq və havadır. Onlar bu dörd ünsürü müqəddəs hesab edir, onların daim təmiz qalmasına səy göstərirdilər. Zərdüşt dininə inananlar odu dörd ünsür içərisində ən müqəddəs, baş ilahi və ülvi qüvvə hesab edirdilər. Ona görə də  müqəddəs element olan torpağın çirklənməməsi üçün insan qalıqları qüllənin üstünə qoyularaq çalağanlara yem edilirdi. Sümüyü isə sonradan götürüb xüsusi daxmalarda, tikililərdə saxlayırdılar.  Bu inanca görə ət çürüyüb torpağa zərər verirdi və eyni zamanda daxmalar cəsədlərin və onların mayelərinin yerə və suya dəyməsinin qarşısını almaq, bununla da torpaqla çayları çirkləndirməmək və xəstəliklərə yol verməmək üçün qurulmuşdur.

Ölü sahibi xüsusi kahinlərə meyidi təhvil verəndə “Əti sənin, sümüyü mənim” deyirdilər və quzğunlar tamamilə sümüyü ətdən ayırandan sonra onları toplayıb xüsusi daxmada saxlayırdılar. Məhz ifadə də bu etiqad və inancdan yaranıb.

XII əsr ərəb səyyahı Əl-Qərnati, tədqiqatçı K. E. Eduljin, şərqşünas Bartold və digərləri də bu faktı öz əsərlərində qeyt etmişlər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Yola saldığımız aprel ayı daha çox siyasi olaylar, müharibə, terror və təbii fəlakətlərlə yadda qalsa da, mədəniyyət sferası üçün də izsiz ötüşmədi. Bu yazımızda ayın əsas mədəniyyət hadisələrinə və simalarına toxunacağıq.

Bəri başdan deyim ki, dünyanın 2026-cı il aprel ayı üzrə ən uğurlu mədəniyyət xadimləri sırasında həmyerlimiz, Güney azərbaycanlı, dünyaşöhrətli İran rejissoru Cəfər Pənahi də yer alıb.

KİNO VƏ FİLM FESTİVALLARI

• İstanbul Beynəlxalq Film Festivalı (9–19 aprel, Türkiyə)
  Regionun ən böyük kino tədbirlərindən biri: müəllif kinosu, dünya premyeraları, rejissorlarla görüşlər baş tutdu.
• Guadalajara Beynəlxalq Film Festivalı (17–25 aprel, Meksika)
  Latın Amerikası kinosunun aparıcı festivalı. Əsas mükafatlar sosial mövzulu və müstəqil filmlərə verildi.
• Sundar Prize Film Festivalı (23–26 aprel, Kanada)
  Sosial problemlərə və inklüzivliyə həsr olunmuş film festivalı. Region Şimali Amerikada müstəqil kinematoqrafiyanın inkişaf edən mərkəzlərindən birinə çevrilib.

Aprel ayında beynəlxalq kinonun trendi: sosial və müəllif kinosunun rolu artır, inklüzivlik ön plana çıxır.

 İNCƏSƏNƏT, SƏRGİLƏR VƏ FOTOQRAFİYA

• Kyotographie Beynəlxalq Fotoqrafiya Festivalı (Yaponiya)
  Dünyanın ən mühüm foto festivallarından biri. Mövzular: identiklik, siyasət, mədəni sərhədlər.
• EXPOSED Torino Foto Festivalı (İtaliya)
  Beynəlxalq rəssamların iştirakı ilə genişmiqyaslı foto festival və şəhər instalyasiyaları.
• PAD Paris Dizayn Sərgisi (Fransa)
  Avropanın əsas dizayn platformalarından biri, aparıcı qalereyalar və dizaynerlər iştirak edirdi.
• Fransada Səhnə Kostyumu Milli Mərkəzinin yubiley sərgisi
  Teatr kostyumlarının nadir nümunələri və səhnə sənətinin tarixi təqdim olundu.

Trend:incəsənətdə identiklik və siyasət mövzularının yenidən düşünülməsi, multidissiplinarlayihələrinartması.

FESTİVALLAR VƏ MƏDƏNİ HADİSƏLƏR

• Dünya Rəqs Günü tədbirləri (26 aprel, Hindistan)
  Rəqs və süni intellektin qarşılıqlı əlaqəsinə həsr olunmuş proqramlar.
• Clarens İncəsənət Festivalı (24–27 aprel, Cənubi Afrika)
  Ədəbiyyat, teatr və musiqini birləşdirən kompleks tədbir.
• No Sleep Festival (Serbiya)
  Avropanın diqqət çəkən elektron musiqi festivallarından biri.
• Frühlingsfest (Almaniya)
  Musiqi və ənənələrlə zəngin böyük yaz xalq festivalı.

Trend:ənənə ilə texnologiyanın sintezi, şəhər mədəniyyət festivallarının artması.

DİZAYN VƏ KREATİV SƏNAYELƏR

• Milan Dizayn Həftəsi (İtaliya)
  Dünyanın əsas dizayn platforması. 2026-cı ildə moda brendlərinin təsiri daha da artdı.

Trend:moda, dizaynvə incəsənətinbirləşməsi, mədəniyyətin kommersiyalaşması.

MUSİQİ VƏ QLOBAL FESTİVALLAR

• New Orleans Jazz & Heritage Festivalı (ABŞ)
  Dünyanın ən məşhur musiqi festivallarından biri: caz, blyuz və mədəni irs.

Trend:canlı musiqi və ənənəvi mədəniyyətə marağın artması.

BEYNƏLXALQ MƏDƏNİ TARİXLƏR

• Dünya Əqli Mülkiyyət Günü (26 aprel)
  Yaradıcılıq, innovasiya və müəllif hüquqlarına həsr olunmuş beynəlxalq gün.

BEYNƏLXALQ KİTAB SƏRGİLƏRİ VƏ FESTİVALLARI

• Paris Book Festival 2026 (Fransa)
  Bu tədbir Avropanın mühüm ədəbi platformalarından biri kimi yeni müəllifləri və müasir ədəbiyyatı ön plana çıxardı. Xüsusilə frankofon və tərcümə ədəbiyyatına maraq artdı.
• London Book Fair 2026 (Böyük Britaniya)
  Dünyanın ən böyük nəşriyyat forumlarından biri. 2026-cı ildə əsas mövzular:
• süni intellekt və nəşriyyat
• audiokitab bazarının böyüməsi
• qlobal kitab hüquqları bazarı
• Budapest International Book Festival 2026 (Macarıstan)
  Orta və Şərqi Avropa ədəbiyyatının tanıdılması baxımından mühüm rol oynadı. Region müəllifləri beynəlxalq diqqət qazandı.

 ƏDƏBİYYAT MÜKAFATLARI VƏ NOMİNASİYALAR

• International Booker Prize 2026 shortlist (qısa siyahı)
  Apreldə açıqlanan siyahı bir daha göstərdi ki:
• tərcümə ədəbiyyatı sürətlə güclənir
• qeyri-Qərb müəlliflərinə maraq artır
• siyasi və sosial mövzular üstünlük təşkil edir,

YENİ KİTABLAR VƏ ƏDƏBİ TENDENSİYALAR

Aprel 2026-da diqqət çəkən əsas istiqamətlər bunlar oldu:

• Tərcümə ədəbiyyatının yüksəlişi
  Latın Amerikası, Afrika və Asiya müəlliflərinin əsərləri daha geniş yayılmağa başladı.
•  Süni intellekt və ədəbiyyat
• AI ilə yazılmış və ya redaktə olunmuş əsərlər müzakirə mövzusu oldu
• müəlliflik hüquqları ilə bağlı debatlar gücləndi.
• Audiokitab bazarının böyüməsi
  Xüsusilə gənc auditoriya arasında sürətli artım müşahidə olundu.
•  Sosial mövzuların üstünlüyü
  Müharibə, miqrasiya, identiklik, gender kimi mövzular müasir ədəbiyyatda aparıcı xətt olaraq qaldı.

2026-CI İLAPRELAYINDA ƏDƏBİYYATDA ÜMUMİ TRENDLƏR

1. Qloballaşma

Milli ədəbiyyatlar daha çox beynəlxalq oxucuya çıxır.

2. Texnologiyanın təsiri

AI, e-kitablar və audiokitablar bazarı dəyişir.

3. Sosial realizm

Müasir problemlər ədəbiyyatın mərkəzindədir.

4. Nəşriyyat bazarının transformasiyası

Ənənəvi nəşriyyatla rəqəmsal platformalar arasında balans dəyişir.

2026-CI İL APREL AYINDA İNCƏSƏNƏTDƏ ÜMUMİ TRENDLƏR

1. İncəsənət və texnologiyanın birləşməsi

Süni intellekt və rəqəmsal incəsənət ənənəvi sahələrə daxil olur.

2. Mədəni qloballaşma

Festivallar müxtəlif ölkələri və mədəniyyətləri birləşdirir.

3. Sosial mövzuların güclənməsi

Müharibə, identiklik və bərabərlik mövzuları ön plandadır.

4. Mədəniyyətin kommersiyalaşması

Moda və biznes mədəni platformalara daha çox təsir edir.

AYIN ƏN UĞURLU MƏDƏNİYYƏT XADİMLƏRİ

ƏDƏBİYYAT ÜZRƏ

1.Zadie Smith

Aprel ayının ən önəmli simalarından biri:

• ədəbi festivallarda fəal çıxışlar etdi
• qadın rəssamlar haqqında yeni kitab təqdim etdi
• müasir ədəbiyyatda “qadın səsi” trendini gücləndirdi.
•  müasir ədəbiyyatın intellektual gündəmini formalaşdırır.

2.Caroline Fraser

• detektiv ədəbiyyat üzrə nüfuzlu mükafat laureatı oldu
• sənədli əsərinə görə qiymətləndirildi

3.Libba Bray

• “young adult” kateqoriyasında qalib gəldi
• ayın ən çox müzakirə olunan müəlliflərindən biri oldu

4.Xochitl Gonzalez

• aprel ayının ən çox müzakirə olunan romanlarından birinin müəllifi
• “ayın ən yaxşı kitabları” siyahılarına daxil oldu

5. Freida McFadden

• TIME100 siyahısına daxil edildi
• psixolojitrillerjanrındaməşhuryazıçı kimi tanındı

 İNCƏSƏNƏT VƏ MULTİDİSSİPLİNAR YARADICILAR

1.Patti Smith

• Princess of Asturias Award for the Arts mükafatını qazandırdı
• poeziya, musiqi və vizual incəsənəti birləşdirdi
• bir neçə nəslin mədəni simvoluna çevrildi.

2.Kae Tempest

• müasir identiklik mövzusunun əsas səslərindən biri oldu

3.Cəfər Pənahi

• TIME100 siyahısına daxil edildi
• müstəqil incəsənətin və ifadə azadlığının simvoluna çevrildi.

4.Ethan Hawke

• TIME100 siyahısında yer aldı
• kino və ədəbiyyatı birləşdirən yaradıcıdır

5.Walter Hood

• ictimai incəsənət və memarlıq sahəsində təsirli fiqur
• mədəni təsirinə görə qiymətləndirildi.

VƏ NƏHAYƏT:

2026-cı ilin aprel ayı göstərdi ki, dünya mədəniyyəti aşağıdakı istiqamətlərdə inkişaf edir:

·         Ədəbiyyatdaha qlobal və çoxdilli olur,

• texnologiya ilə daha sıx inteqrasiya olunur,
• sosial və siyasi mövzulara daha həssas yanaşır.
• İncəsənətdə ənənə və texnologiyanın sintezi müşahidə edilir,
• qlobal mədəni dialoq genişlənir,
• incəsənətin sosial rolu artır.

The Guardian, TIME, People və digər beynəlxalq nəşrlərin məlumatları əsasında hazırlandı.

Şəkildə: Cəfər Pənahi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)