Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət portalının İncəsənət şöbəsi

1974-cü ildə ekranlaşdırılan “Ömrün səhifələri” filmi, rejissor Fikrət Əliyev tərəfindən çəkilmiş və insan münasibətləri, həyat seçimləri, zamanın insan taleyinə təsiri üzərində qurulan dramatik ekran əsərlərindən biridir.

Filmin adı ilk baxışdan sadə görünür. Amma “Ömrün səhifələri” ifadəsinin içində böyük bir fikir yatır: insan həyatı kitab kimidir — hər dövrün öz səhifəsi var. Bəzisi sevinc dolu açılır, bəzisi peşmanlıqla bağlanır, bəzisi isə insanın ömrü boyu unuda bilmədiyi izə çevrilir.

Filmdə söhbət nədən gedir?

Film insan həyatının müxtəlif mərhələlərinə, seçimlərinə və münasibətlərinə toxunur. Burada böyük qəhrəmanlıq hekayəsi yoxdur. Əsas diqqət adi insanların hisslərinə, daxili tərəddüdlərinə və həyat qarşısında verdiyi qərarlara yönəlir.

Personajlar zaman keçdikcə anlayırlar ki, həyat yalnız yaşanan anlardan ibarət deyil. İnsan bəzən illər sonra dönüb keçmişinə baxır və hansı səhifəni düzgün, hansını səhv yazdığını düşünür.

Film göstərir ki, insan ömründə hər qərarın izi qalır. Bəzən bir seçim taleyi dəyişir, bəzən deyilə bilməyən söz illərlə insanın içində yaşayır.

Filmin əsas mövzusu nədir?

“Ömrün səhifələri”nin əsas mövzusu insan ömrünün mənəvi hesabatıdır.

Film tamaşaçıya belə bir sual verir:

İnsan ömrünü geriyə çevirmək mümkün olsaydı, hansı səhifələri yenidən yazmaq istəyərdi?

Burada söhbət yalnız peşmanlıqdan getmir. Film həm də insanın dəyişməsi, böyüməsi və zamanla özünü tanıması haqqındadır.

Fikrət Əliyevin baxışı

Fikrət Əliyev hadisələri melodramatik pafosla təqdim etmir. O, daha çox gündəlik həyatın içində gizlənən hisslərə diqqət ayırır.

Kiçik baxışlar, susqunluqlar, yarımçıq qalan söhbətlər filmin emosional yükünü daşıyır. Tamaşaçı süjetdən çox obrazların daxili aləminə yaxınlaşır.

Filmin verdiyi fikir

Həyat kitab kimidir.

Bəzi səhifələri insan özü yazır.

Bəzilərini zaman yazır.

Bəzilərini isə taleyin özü dəyişir.

Amma heç bir səhifə tam silinmir.

Yekun

İnsan ömrü uzun görünə bilər. Amma illər keçəndə hər şey bir neçə xatirəyə çevrilir.

“Ömrün səhifələri” bizə xatırladır: Ömür bitəndə insan yaşadığı illəri yox, necə yaşadığını xatırlayır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.05.2026)

Aynur İsmayılova,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Bəzi şeylər səssiz görünür. İfadə etmək üçün sözə gərək duymazsan, nə də bir başqa şeyə. Gəldiyi zaman üzündə xəfif bir meh əsər. Sənə toxunmaz, fəqət hiss etdirər. Bu duyğu haqqında çox şey deyə bilərsən, çox anlam yükləyərsən, amma heç zaman niyə gəldiyini, niyə sənə hiss etdirdiyini bilməzsən...

Bəzi şeylər hiss etmək üçündür, bəzi şeylər isə görmək.

Mənə toxunan isə səssiz görünən gerçəklərdir. Niyə gerçək? Çünki görüntü yanılda bilər, hiss etdiklərin isə əsla... Onlar həmişə gerçəkdir.

İçəridə çox şey var: şübhə, qorxu, sevgi, nifrət, yalan, günah, həqiqət, ümid, arzu, yaşam, ölüm... və daha çoxu. Bu çoxluqda gerçəyi tapmaq həm çətin, həm də asandır. Çətindir, çünki insan bəzən ən böyük yalanı özünə danışır. Asandır, çünki sən özünə yad deyilsən.

Özünlə baş-başa qalanda geriyə yalnız gerçək qalır. Gerçəyi görən hər kəs isə hisslərin yanıltmadığını yaxşı bilir.

Bu səssizliyi görmək hər kəsə nəsib olmur. Bu duyğunu bəlkə də çoxunuz heç anlamadınız. Ya sən o duyğunu verən, ya da hələ kəşf etməyənlərdənsən. Amma gerçək budur ki, görmək gözəldir, bir o qədər də ağırdır.

Bəzən görmədən yaşamaq ən asan yol kimi görünür. Amma bu yolun sonu olmadığını biləndə geriyə çəkilirsən. Çünki sən artıq görmüsən.

Hər nə qədər çətin olsa da, bəzən kor, bəzən kar, bəzən lal olmaq gərəksə də, sən güclüsən. Güclüsən, çünki çox az insanın görmədiyini sən çiyinlərində daşıyırsan. Bu, cəsarət tələb edir.

Bu sənin seçimin deyil, artıq bir vəzifəndir. İnsanlıq üçün verilən, yaşam üçün hazırlanan bir missiyadır bu. Sən sadəcə yaşamaq üçün yox, iz buraxmaq üçün gəlmisən...

Belə…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.05.2026)

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

“Muzey maddi - mədəniyyət abidələrinin komplektləşdirilməsi, mühafizəsi, öyrənilməsi, kütləvi nümayişinin və təbliğinin həyata keçirildiyi mədəniyyət, elmi tədqiqat müəssisəsidir”. (Ümummilli lider Heydər Əliyev)

2000-ci il martın 24-də qüvvəyə minmiş “Muzeylər haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu ölkəmizdə muzeylərin fəaliyyətinin təşkilati-hüquqi əsaslarını və müvafiq münasibətləri tənzimləyir. Ümummilli lider tərəfindən muzey işinin inkişafı üzrə müəyyən edilmiş prioritetlər bu gün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin və ölkəmizin birinci xanımı, YUNESCO və İSESCO-nun xoşməramlı səfiri, Milli Məclisin deputatı Mehriban Əliyevanın rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərən Heydər Əliyev Fondu tərəfindən uğurla davam etdirilir.

Muzeylər dünyada mədəni proseslərin fəal iştirakçısına, eyni zamanda, qloballaşmanın mənfi nəticələrinə qarşı dura bilən mədəniyyət ocaqlarıdır. Hər il mayın 18-i dünyada Beynəlxalq Muzeylər Günü kimi geniş qeyd edilir. Beynəlxalq Muzeylər Şurasının (İCOM) təşəbbüsü ilə 1977-ci ildə təsis olunmuş bu əlamətdar günün məqsədi muzeylərin cəmiyyətin həyatında nə dərəcədə mühüm rol oynadığını göstərməkdir.

Dünyanın 100-dən çox ölkəsində qeyd edilən Beynəlxalq Muzeylər Günü qədim tarixə və zəngin mədəniyyətə malik Azərbaycanda da geniş miqyasda bayram edilir. Ölkəmizdə muzey işinin inkişafı ümummilli lider Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Onun təşəbbüsü ilə respublika Mədəniyyət Nazirliyinin Muzeylər İdarəsi, Muzey işi üzrə Elmi-Metodiki Mərkəz, Muzey Ekspozisiyalarının Bədii Tərtibatı Emalatxanası, Muzey Sərvətləri və Xatirə Əşyalarının Bədii Bərpa Mərkəzi təşkil olunmuşdur. Azərbaycan mədəniyyətinin Üzeyir Hacıbəyli, Hüseyn Cavid, Cəlil Məmmədquluzadə, Məmməd Səid Ordubadi, Cəfər Cabbarlı, Bülbül, Səməd Vurğun, Niyazi və digər nəhəng simalarının memorial – xatirə, mənzil, bölgələrdə tarix-diyarşünaslıq muzeyləri məhz ulu öndər Heydər Əliyevin şəxsi təşəbbüsü ilə yaradılmışdır. 1

1994-cü ildə “Azərbaycan Respublikasının paytaxtı Bakı şəhərində “İstiqlal” Muzeyinin yaradılması və İstiqlal abidəsinin ucaldılması haqqında” 2006-cı il 18 dekabr, “Müasir İncəsənət Muzeyinin yaradılması haqqında” 2006-cı il 19 dekabr, “Azərbaycanda muzey işinin yaxşılaşdırılması haqqında” 2007-ci il 6 mart tarixli sərəncamları, 2009-cu il 22 may tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycanın regionlarında fəaliyyət göstərən muzeylərin müasir standartlara uyğun təmirinə, yeni avadanlıq və zəruri eksponatlarla təchizatına dair xüsusi tədbirlər planı”, həmçinin “Azərbaycan Xalça Muzeyinin yeni binasının maddi-texniki təminatı haqqında” 2013-cü il 29 dekabr tarixli sərəncamları bu sahəyə göstərilən qayğıya bariz nümunələrdir. “Azərbaycan 2020: gələcəyə baxış” İnkişaf Konsepsiyasını həyata keçirmək məqsədilə Prezident İlham Əliyevin 2013-cü il 27 dekabr tarixli Sərəncamı ilə təsdiq olunan “Daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin bərpası, qorunması, tarix və mədəniyyət qoruqlarının fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi və inkişafına dair 2014-2020-ci illər üzrə Dövlət Proqramı”na uyğun olaraq, milli mədəni irsimizin qorunması dövlət əhəmiyyətli prioritet məqsəd kimi qarşıya qoyulmuşdur.

Azərbaycanın birinci xanımı, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyevanın böyük zəhməti sayəsində “Şirvanşahlar Sarayı Kompleksi”, Qız qalası və Qobustan Milli Tarix-Bədii Qoruğu YUNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısına daxil edilmişdir. Fondun həyata keçirdiyi müxtəlif layihələr çərçivəsində Qarabağ muzeyləri haqqında məlumatlar mötəbər beynəlxalq təşkilatlara çatdırılır. Azərbaycan dövlətinin uğurlu mədəniyyət siyasəti nəticəsində son illər muzeylərimizin dünyanın nüfuzlu muzeyləri ilə əlaqələri genişlənmiş, bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlıq sahəsində yeni nailiyyətlər əldə edilmişdir.

Ümummilli liderimizin siyasi irsinin öyrənilməsi, azərbaycançılıq məfkurəsinin formalaşdırılaraq inkişaf etdirilməsi məqsədilə yaradılan Heydər Əliyev muzeyləri isə respublikada muzey şəbəkəsinin genişləndirilməsi sahəsində mühüm hadisə kimi qiymətləndirilməlidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.05.2026)

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

İstəkli oxucularımıza “Tqədimat” rubrikamda daha bir istedadlı gəncimizi tanıtmaq istəyirəm.

Vaqif Hacıyev 19 aprel 1996-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub.

O, Georgi Şaroyev adına musiqi məktəbini bitirib.

Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında oyun-mexanika üzərində qurulan ilk psixoloji triller hesab olunan “12:00” kitabının müəllifidir.

Vaqif bəyə yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq!

VAQİF HACIYEV,

TƏRƏZİ

  — Nə qədər çəkəcək hələ? — Qara geyimli əsəbi halda pencəyinin yaxasını düzəltdi. Barmaqları yerində durmurdu.

   — Az qalıb, — ağ geyimlinin səsi çox sakit idi. O qədər sakit ki, adamın ətini ürpədirdi. — Növbə bizdədir.

— Nə qədər gözləmək olar? Əvvəl canının çıxmasını gözlə, sonra da gəl burada quyruğa dur. Doxsan yeddi il... Adamda bir az insaf olar, bu qədər yaşamazlar.

Ağ geyimlinin üzündə qəribə, az qala uşaqcasına bir həvəs parladı. Bu donuq sifətdə həmin ifadə çox eybəcər görünürdü.

 — Doxsan yeddi il dözmüsən, bir yarım saat da döz. Bitiririk, vəssalam. Sonra da təqaüdə çıxırıq, azadıq.

— İnanırsan, o canını tapşıranda mən artıq hər dəqiqəmi planlamışdım. Bu doxsan yeddi ilin yorğunluğu canımdan çıxmasa, mənə də bu qaranlıq qovluğun keşikçisi deməsinlər.

Nəhayət, nəhəng paslı darvaza gicgahları sızıldadan bir inilti ilə yerindən oynadı; metalın metala sürtülməsi boşluğa qulaqbatıran bir fəryad yaydı və içəridən gələn "Süleyman" sədası bu kəfən sükutunu buz kimi çiliklədi. Əllərində biri gecə kimi qara, digəri sümük kimi ağ olan taleyin ağır hökm qovluqlarını tutmuş iki məmur hərəkətə keçəndə, onları nə möhtəşəm bir məhkəmə, nə də işıqlı bir zal gözləyirdi.

Addım atdıqları yer boğucu, tavanı alçaq və hər küncündən kif qoxusu gələn qaranlıq bir hücrəni xatırladırdı. Onlar içəri keçən kimi arxadakı nəhəng metal qapı elə bir qətiyyətlə çırpıldı ki, sanki keçmişə aid bütün körpülər həmin an yandırıldı.

Qarşıda, kölgələrin dərinliyindəki masanın arxasında üzü görünməyən, qaranlıq bir siluet dururdu; bu fiqur heç bir söz demədən, yalnız soyuq bir əl hərəkəti ilə onları yan-yana qoyulmuş küt kürsülərə işarə etdi. Mühitə hakim olan o amansız sükut hər cür təhqirdən daha ağır bir təzyiqlə insanın üzərinə çökürdü. Onlar sol tərəfdəki yerlərinə keçərkən, sağda — veriləcək hökmün vahiməsindən büzüşmüş və doxsan yeddi illik ömrünün son qalıqlarını bu havasız otağın rütubətinə təslim etmiş Süleyman görünürdü. Qocanın baxışları artıq ölmüşdü; o, diri bir insandan çox, taleyinə boyun əymiş ruhsuz bir kölgəni xatırladırdı.

Onlardan bir az irəlidə isə o qədim, bədbəxtlik saçan Tərəzi dayanırdı.  Bu Tərəzi ədalətin parlaq simvolundan çox, qurbanlarının qanı ilə paslanmış bir işgəncə alətinə bənzəyirdi. Zəncirləri hər tərpənəndə dözülməz bir gıcırtı çıxarır, sanki altında əzilən ruhların səsini təqlid edirdi. Tərəzinin sol gözü bir az əyilmişdi — bəlkə də illərdir ölçdüyü günahların ağırlığı onun dəmir onurğasını sındırmışdı. Oxu isə mərkəzdə durmurdu; sanki görünməz bir əl tərəfindən idarə olunurmuş kimi qərarsız, titrək və hədələyici bir şəkildə yırğalanırdı. Bu qoca metal parçası indi Süleymanın doxsan yeddi illik qaranlıq sirlərini, gizli nifrətlərini və ruhunun ən dərin qatlarında gizlətdiyi o tək-tük səmimi anları qarşı-qarşıya qoyub, əbədiyyətin qanlı riyaziyyatını hesablayacaqdı.

Hakim rolunu oynayan şəxs qarşısındakı saralmış kağızları səssizcə vərəqləyib diqqətlə nəzərdən keçirdikdən sonra, soyuq bir hərəkətlə əlini tərəziyə tərəf uzatdı. Bu işarə ilə hər iki məmur eyni saniyədə irəli atılaraq ağ və qara qovluqları tərəzinin paslı gözlərinə təslim etdilər; o an metalın metala dəydiyi yerdən çıxan boğuq səs otağın künclərinə bir lənət kimi yayıldı. Köhnə metalın vahiməli iniltisi rütubətli havaya qarışdı və ağır bir sarsıntı ilə yerindən oynayan tərəzinin oxu dəli kimi sağa-sola titrəməyə başladı. Gah qara qovluğun qaranlıq yükü tərəzinin gözünü döşəməyə qədər endirir, gah da ağ qovluğun içindəki o cılız işıq zərrələri tərəzini amansızcasına yuxarı dartırdı.

Süleymanın nəfəsi kəsildi, alnından süzülən soyuq tər damcıları arasında ölü baxışları hər titrəyişdə bir az da böyüyən paslı zəncirlərə kilidləndi. Ox qəfil, qulaqbatıran bir cırıltı ilə tam mərkəzdə mıxlanıb qalanda, otağa kəfən sükutu çökdü. Nə bir millimetr sola, nə də bir millimetr sağa... Mərkəzdə donub qalmış həmin ox artıq qəti və amansız bir tarazlığın hökmü idi. — Nə olacaq indi? Məni hara göndərəcəksiniz?

Süleymanın səsi titrəyirdi, hər kəlməsi qaranlıqda boğulurdu. Hakim cavab vermədi. O,   masanın üzərindəki saralmış kağızları bir daha çevirdi; kağızların xışıltısı otaqdakı tək diri səs idi.

— Maraqlıdır. Hələ beləsi olmamışdı, — Hakim başını qaldırmadan mızıldandı. — Münkər və Nəkirin qeydləri də bir-birini tamamlayır. Hər şey bərabərdir.

— Nə... nə edəcəksiniz indi?

Süleymanın səsi qırıldı; boğazındakı quruluq hər kəlməsini ağrılı bir hırıltıya çevirirdi. Hakim cavab vermədi. O, baxışlarını yavaşca qaranlıq və aydınlıq tərəfləri təmsil edən o iki kölgəli simaya çevirdi. Gözləri hər ikisinin üzərində bir cəlladın qətiyyəti ilə gəzindi.

— Qaydalara görə, əgər tərəzi susursa, hökmü siz verməlisiniz, — Hakimin səsi buzlu bir külək kimi otağa yayıldı. — İkinizdən biri... Ya bir yaxşını çıxarıb onu cəhənnəmə, ya da bir pisi silib cənnətə göndərəcəksiniz.

 Hakim geri çəkildi, kölgəsi divarda nəhəng bir tabut kimi böyüdü. Otaqda yalnız tərəzinin zəncirlərinin həzin, insanın sinirlərini tarıma çəkən narahatlıqverici səsi eşidilirdi.

— Buyurun. Söz sizindir.

Qaranlıq əbanın sahibi qovluğunu əlinə alıb səhifələri çevirməyə başladı. O, barmağını sətirlərin birində saxlayıb, başını qaldırmadan danışmağa başladı:

 — 1984-cü ilin noyabrı... Sən o pulu oğurladın, Süleyman. Sənə güvənən birinin evinə girdin və o pulları götürdün. Bu, sadəcə bir oğurluq deyil, sən həm də xəyanət etdin. Bu əməl sənin ən böyük qaranlığındır və elə bu günah səni cəhənnəmə göndərməyə bəs edir.

Sümük ağlığındakı digər sima isə qarşı tərəfə baxmadan qeydlərini vərəqlədi:

— Amma sən o pulla bir can satın aldın. Ölmək üzrə olan bir gəncin əməliyyat pulunu ödədin və o adam sənin sayəndə sağaldı. Mənim siyahımda sən bir həyat xilaskarısan. Bu qədər ağır bir yaxşılığı heç bir günah sıfırlaya bilməz. Sənin yerin cənnətdir.

Qaranlıq libaslı olan üzünü turşutdu, səsi indi daha sərt və qəti idi:

— Oğru olan adamdan xilaskar çıxmaz! Oğurluq elə bir şeydir ki, onu heç nə ilə təmizləmək olmaz. Əməl pisdirsə, onun sonu da pisdir. Mən bu günahı sənədlərdən çıxarmayacağam. Bu adam cəhənnəmə getməlidir.

Ağ libaslı olan bir addım atdı:

— Əgər mən bu yaxşılığı siyahıdan silsəm, onda xilas edilmiş bir ömrü yox saymış oluruq. O gənc Süleymanın verdiyi pulla sağ qalıb. Mən bir insanın həyatını sıfırlaya bilmərəm. Bizim qaydalara görə, bir canı qorumaq hər şeydən vacibdir. Ona görə də onun yeri cənnətdir.

Süleyman oturduğu yerdə kiçildi. Nəfəsi boğazında tıxanmışdı. İllərdir dünyada özünə bəraət qazandırdığı, vicdanını sakitləşdirmək üçün yapışdığı o "yaxşı əməli" indi onu parçalayırdı. Onun daxili mübarizəsi, insanlığın ən böyük dilemması indi iki soyuq simanın verəcəyi qərardan asılı idi.

Qaranlıq libaslı olan qəflətən, heç bir söz demədən Süleymanın əyləşdiyi kürsüyə tərəf yaxınlaşdı. Onun baxışları qocanın gözlərinə bir bıçaq kimi sancılmışdı.

— Düzünü de, Süleyman, — o, alçaq səslə, az qala pıçıldayaraq danışdı. — O pulları həqiqətən o xəstə uşağı xilas etmək üçün oğurlamışdın? Yoxsa əvvəlcə sadəcə tamahına qalib gələ bilməyib oğurluq etdin, sonra isə tutulmaq qorxusu canına vəlvələ salanda özünü təmizə çıxarmaq üçün o kasıbı bəhanə etdin? Hansı idi sənin əsl məqsədin: Mərhəmət, yoxsa qorxu?

Otağa ağır, dözülməz bir sükut çökdü. Tərəzinin oxu sanki veriləcək cavabın ağırlığını əvvəlcədən hiss edirmiş kimi yüngülcə titrəməyə başladı. Qaranlıq libaslı olan bir az da irəli əyildi. Üzündəki kölgələr Süleymanın qırışmış sifətinə qədər uzandı. Otaqdakı rütubət qoxusunu qəfildən metalın paslı, kəskin qoxusu əvəz etdi.

— Sən susursan, Süleyman, — o, pıçıldadı. — Amma sənin bu susmağın hər şeyi deyir. O gecəni xatırla. O pulun sənə aid olmadığını bilə-bilə barmaqlarının arasından keçən o soyuqluğu... Sən o an xəstə gənci yox, yalnız öz ehtiyacını, o pulun sənə verəcəyi gücü düşünürdün.

Ağ libaslı olan qəfildən onun qara qolundan yapışdı. Səsi buz kimi kəskin idi:

— Bəsdir. Niyyətin dibini qazımağa ehtiyac yoxdur. Fakt ortadadır. O pul bir insanı ölümün pəncəsindən dartıb çıxarıb. O gənc yaşadı, evləndi, uşaqları oldu. Süleyman bir nəsli xilas etdi. Mən bu savabı siyahıdan silmərəm. Bu, ədalətsizlik olar. Onun yeri cənnətdir.

Qaranlıq libaslı olan əlini qəzəblə geri çəkdi:

— Ədalət? Sən hansı ədalətdən danışırsan? O pulu oğurladığı ailə o qış ac qaldı. Onların çəkdiyi əzabı sənin o "ağ" qovluğun görmür? Mən o ailənin ahını hələ də eşidirəm. Birini xilas etmək üçün başqasını məhv etmək nə zamandan bəri savab sayılır? Bu adam cəhənnəmlikdir!

Hakim masanın arxasından bir kölgə kimi ayrılıb tərəzinin düz qarşısında dayandı. Ox hələ də mərkəzdə idi; sanki nəfəsini saxlamış bir canavar kimi hər an hər hansı tərəfə atılmağa hazır dururdu.

— İkiniz də haqlısınız, — Hakimin səsi otaqdakı mübahisəni   kəsdi. — Və ikiniz də yanılırsınız. Süleymanın həyatı bir paradoksdur. O, işıqla qaranlığın eyni nöqtədə birləşdiyi yerdir.

Hakim əlini tərəziyə yaxınlaşdırdı, amma toxunmadı. Barmaqlarının ucu ilə sanki havanı sınağa çəkirdi.

— Əgər günahı silsəniz, — o, qaranlıq libaslıya tərəf döndü, — bu adamın içindəki o qaranlıq təbiəti görməzdən gələcəksiniz. Yox, əgər savabı silsəniz, — bu dəfə baxışlarını ağ libaslıya çevirdi, — kainatdakı bir möcüzəni, bir canın xilasını inkar edəcəksiniz.

Süleymanın gözləri dolmuşdu. Otaqdakı bu amansız mühakimə onun doxsan yeddi illik yorğunluğunu son həddə çatdırmışdı. Qəfildən bağırdı:

 — Məni öldürün! Bir dəfə öldürmüsünüz, bir də öldürün! Amma məni bu tərəziyə baxmağa məcbur etməyin! Bu tərəzi məni diri-diri parçalayır!

Hakim yavaşca Süleymana tərəf döndü. Üzündə heç bir emosiya yox idi, sanki sadəcə təbiət hadisəsini müşahidə edirdi.

 — Sən onsuzda ölmüsən, Süleyman... — Hakimin səsi indi daha boğuq, daha qəti səsləndi. — İndi seçim vaxtıdır.

Qaranlıq libaslı olan istehza ilə gülümsədi, amma bu təbəssüm daha çox bir yaranın sızıldamasına bənzəyirdi.

— Hakim demək istəyir ki, həqiqət tərəzidə deyil, sənin içindədir, Süleyman, — o, pıçıldadı. — De görək, o pulları oğurlayanda hiss etdiyin o ləzzəti, o gücü cənnətə apara bilərsən? Yoxsa xilas etdiyin o gəncin minnətdar baxışlarını cəhənnəmin atəşində özünə qalxan edəcəksən? Hansı Süleyman daha həqiqidir?

Süleyman gözlərini yumdu. Birdən yaddaşının ən dərin qatlarından o gecənin soyuğu boy verdi. O, pulları oğurluyanda qorxu var idi, bəli, amma həm də qəribə bir azadlıq hissi... Sonra isə o gəncin rəngi qaçmış siması gəldi gözlərinin önünə. Pulu xəstəxanaya çatdıranda keçirdiyi o rahatlıq…

— Mən... — Süleyman udqundu. — Mən o pulu oğurlayanda heyvan idim. Amma o pulu verəndə... ilk dəfə insan olduğumu hiss etdim.

— Sənin sözlərin kifayət deyil, — Hakimin səsi divarlarda əks-səda verdi. — Sən doxsan yeddi il boyu bu iki adamı içində yaşatmısan, Süleyman. Biri sənə hər gecə "oğrusan" deyib, digəri isə "yaxşı adamsan" deyə pıçıldayıb.

— O bu adamın başını sığallamaqla məşğuldur! — Qara libaslı barmağını sümük ağlığında olan simaya tərəf uzatdı. — Bir canı xilas etmək bütün cinayətləri yuyur? Onda gəlin bütün qatillərə, bütün oğrulara bir şans verək, getsinlər bir yaxşılıq eləsinlər və təmizə çıxsınlar! Bu tərəzi ədalət üçündür, xeyriyyəçilik üçün yox!.. Sən o ağ qovluğunla ilahi nizamı lağa qoyursan!

Ağ libaslı sakitliyini pozmadı, amma gözlərindəki işıq daha da kəskinləşdi. O, qara libaslıya tərəf ağır bir addım atdı:

— Sən isə ancaq qaranlığı görməyə proqramlaşdırılmış bir maşınsan. Ədalət təkcə cəza kəsmək deyil. Ədalət həm də dəyişmək imkanıdır. Süleyman o pulları özü üçün xərcləyə bilərdi, qaçıb izini itirə bilərdi. Amma o, öz ruhunu bir başqasının həyatına fəda etdi. Əgər bir canı ölümdən döndərmək sənin qovluğunda bir sətirlik yazıdan ibarətdirsə, onda bu tərəziyə ehtiyac yoxdur. Sənin o quru qaydaların kainatın ən böyük qüvvəsini — mərhəməti tanımır!

— Mərhəmət?! — Qara libaslı olan qəhqəhə çəkdi. — Oğurlanmış pulla edilən mərhəmət, qanla yuyulan kəfən kimidir! Sən onu təmiz sayırsan, amma o hələ də qoxuyur! O ailənin ah-naləsi mənim qulağımdadır. Süleyman birini xilas edərkən başqasının ruzisini kəsdi. Bu, kirli bir mübadilədir, təmiz bir əməl deyil!

Onlar bir-birinin üzərinə elə yeridilər ki, otaqdakı ağ və qara kölgələr bir-birinə qarışdı, tərəzi şiddətlə yırğalanmağa başladı. Zəncirlər qırılacaqmış kimi dartılırdı.

— Susun!

Hakimin səsi bir qılınc kimi gəlib mübahisəni kəsdi. O, əvvəlcə qaranlıq libaslıya, sonra isə ağ libaslıya baxdı. Səsi indi hər ikisindən daha ağır, daha sarsıdıcı idi:

— İkiniz də öz vəzifənizin əsirinə çevrilmisiniz, — Hakimin səsi divarları titrətdi. — Sən, — qaranlığa tərəf baxdı, — cəzaya o qədər aşiqsən ki, insanın içindəki peşmanlığı görmürsən. Sən isə, — bu dəfə baxışlarını ağa çevirdi, — mərhəməti o qədər ucaltmısan ki, tərəzinin tarazlığını unutmusan. Heç biriniz tam deyilsiniz. Süleyman sizin bu bitmək bilməyən mübahisənizin sadəcə qurbanıdır.

Hakim öz masasının arxasına keçib, artıq verdiyi qərarı açıqlamaq üçün əyləşdi.

—Bu uzun illər ərzində heç nə öyrənə bilməmisiniz. Nə təqaüdə çıxmağa, nə də istirahət etməyə layiqsiniz. Süleyman... — Hakim qocanın ruhuna zilləndi, — Süleyman yenidən dünyaya qayıdacaq. O, öz ikinci həyatını sıfırdan yaşayacaq. Siz isə… bu vəzifənin başında qalacaqsınız. İllər sonra yenidən görüşərik. Ümid edirəm ki, onda qarşımda durub daha ağıllı qərarlar verə biləcəksiniz. İndi isə... yox olun!

Süleyman gözlərini açdı.

Ətraf çox parlaq, rənglər çox kəskin idi. Burnuna dolan süd və təmiz kətan qoxusu ruhunu sakitləşdirdi. Kiçik, ətli və zəif əllərini havada yellətdi. Boğazından çıxan səs dərindən gələn bir yorğunluğun deyil, ilk dəfə nəfəs almağın gətirdiyi bir heyrətin ifadəsi — bir körpə ağlaması idi.

O, qucağa alındı. Onu tutan ağ xalatlı həkimin siması sümük ağlığında idi; gülümsəyəndə baxışlarındakı o qəribə şəfqət sanki min illərdir oradaymış kimi dərindi. Yanındakı köməkçi isə qara pencəyinin yaxasını düzəldərək körpəyə baxdı. Onun gözlərindəki o yırtıcı, amma indi həm də gözləyən qaranlıq parıltı hələ də yerində idi.

Həkim yavaşca pıçıldadı:

— Təbrik edirəm, çox sağlam bir uşaqdır. Allah saxlasın.

Həkim körpəni anasına təslim edərkən yanındakı köməkçiyə tərəf döndü və səsi bir anlıq dəyişdi, sanki başqa bir aləmdən gələn bir xəbərdarlıq kimi səsləndi:

— Hazırsan? Yenidən başlayırıq.

Süleyman — artıq bu ad ona aid deyildi — anasının isti nəfəsini hiss edərək yuxuya getdi. O, keçmişini tamamilə unutmuşdu. Amma otağın küncündə dayanan o iki adam — biri ağ, biri qara libasda — onu yeni həyatının ilk saniyəsindən sonuncu gününə qədər addım-addım izləməyə hazır idilər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.05.2026)

Fatimə Məmmədova,

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Deyirlər, “əvvəllər belə deyildi”. Sanki yüz il əvvəl yaşamış, hər şeyi öz gözləri ilə görmüş adamlardır. Hardan bilirlər? Eşitdiklərini danışırlar, xatirələri həqiqət kimi qəbul edirlər. Halbuki insan dəyişməyib. Cəmiyyətin içindəki tamah, paxıllıq, riyakarlıq, yalan, ikiüzlülük dünən də vardı, bu gün də var.

Məgər keçmişdə yalançı insanlar yox idi? Məgər cahillik yeni yaranıb? Əgər belə olsaydı, niyə bizim ədəbiyyatımızın böyük isimləri illərlə bu insanları tənqid edərdi? Niyə şairlərimiz rüşvətxoru, xəsisi, haramyeyəni, ikiüzlünü misralarında ifşa edərdi? Deməli, problem yeni deyil. Sadəcə indi hər şey daha açıq görünür. Sosial şəbəkələr insanın iç üzünü gizlətməyə imkan vermir.

Ədəbiyyatımızda yazıçılarımız, şairlərimiz daim belə insanları tənqid etmişdir. Mənfi cəhətlərini üzə vurmuş, camaata ibrət dərsi keçmişdir. Məhz yazıçılarımızın yazdığı ədəbi tənqid nümunələri bizə keçmişdə də belə bir cəmiyyətin olduğunu, hələ də heç dəyişmədiyini göstərir. Yalan danışanı kimdir, ikiüzlüsü kimdir, qısqancı kimdir, naqisi kimdir, pula “pul” deməyən kimdir, hətta qazandığını xərcləməyə qıymayan xəsis kimdir-  hamısı bu gün də aramızdadır. Bəzən insan özündən də şübhələnir. Yoldan keçirəm. Yaşlı qadının əlində ağır torbalar görürəm. Tələsirəm deyə kömək etmirəm. Sonra vicdanım içimdə məni sorğu-suala tutur: “Bəlkə sən də pis birisən? Niyə kömək etmədin?” İnsan özünü məhkəmə etməyi bacarmayanda cəmiyyət də düzəlmir. Avtobusda yaşlı insana yer verirəm. Çünki anlayıram. Əgər mən bu yaşımda yoruluramsa, illərin yükünü çiynində daşıyan insan necə yorulmasın? Amma hələ də yaşa yox, cinsiyyətə görə hörmət ölçənlər var. “Qadındırsa yer verim, kişidir ayaq üstə dayansın”. Bu hansı məntiqdir? Yorğunluğun cinsiyyəti olur? İnsanlığın ölçüsü qadın və kişi anlayışına sığacaq qədər kiçik deyil.

Hazıra qonan insanlar isə cəmiyyətin içində kök salmış ayrı bir problemdir. Anası mətbəxdə əziyyət çəkir, o isə uzanıb telefon vərəqləyir. Süfrə hazır olanda ilk qaşığı götürən də elə odur. Əziyyət çəkmədən qazanmağa alışmış insanlar artır. Atalar sözləri var. İnsanları ayıldan, onların güzgüsü olan. Deyilir ki, “Hazırın naziri”. Nazir onların yanında mat qalar. Çünki bu insanlar hazır nemətə elə öyrəşiblər ki, zəhmət çəkən insanı axmaq hesab edirlər.

Rüşvətlə iş həll edənlər, haqq etmədiyi maaşı alanlar, başqasının zəhməti hesabına yaşayanlar… Belələri o qədər çoxalıb ki, artıq vicdan yox, fürsət axtarılır. İnsanlar alın təri ilə yox, asan yol ilə yaşamağa can atır. Sonra da bu cəmiyyətin niyə geriyə getdiyini soruşurlar.

Minnət edən insanlar isə başqa bir dərddir. Yaxşılıq edirlər, amma ürəkdən yox. Sabah üzə vurmaq üçün edirlər. Bir yoldaş vardı. Dəstək oldu, kömək etdi. Kiçik bir anlaşılmazlıq olanda başladı saymağa: “Mən sənə dəstək olmuşam, mən səni tərifləmişəm...” Tərifləməz olaydın. Əgər etdiyin yaxşılığı sabah insanın üzünə vuracaqdınsa, deməli, o yaxşılıq deyilmiş. Sadəcə gizli alış-veriş imiş. “Pay verdi, dalınca xəbər göndərdi” misalı məhz belə adamlar üçün yaranıb.

Həddən aşıb bu viladə şərarət,

Hər kim bir iş görə puluna minnət.

Mu qədəri yoxdur ədlü ədalət,

Və lakin şöhrəti birayə bir bax.

(Qasım Bəy Zakir)

İnsanların çoxunun ağlı isə yalnız başı daşa dəyəndə başına gəlir. Səhv edər, yenə anlamaz. Bir daha edər, yenə özünü haqlı çıxarar. Ta ki həyat onu divara dirəyənə qədər. “Başı daşa dəyməyincə ağlı başına gəlməz” deyiblər. Boş yerə deməyiblər. Çünki bəzi insanlar nəsihətlə yox, zərbə ilə dəyişir.

Haram yeyənlər... Cəmiyyətin əsl məhşur gözmuncuqları. Kimisi  kibercinayətkarlıq edir, kimisi kart oğurlayır, kimisi kasıbın malına göz dikir. Bir tikə halal çörəyi ağır görən insanlar haramı asan qazanc hesab edir. Amma unudurlar ki, “Haram malın bərəkəti olmaz”. O pulun içində nə rahatlıq var, nə huzur, nə də sabah.

Birindən faydalanırsan, sonra onun qəlbini qırırsan. İşin düşəndə “əzizim”, “can dostu” deyirsən, işin bitəndən sonra tanımırsan. İnsanlıq münasibətləri də artıq istifadəyə yararlı əşya kimi görülür. Atalar sözü boş yerə demir: “Duzu yeyib, duzqabını sındırır”.

Bu cəmiyyət düzəlməz demək bəlkə ağır səslənir. Amma insan hər gün eyni mənzərəni görəndə ümidi də yorulur. Mən özümü mələk göstərmərəm. Saydığım xüsusiyyətlərin heç biri məndə yoxdur deyə bilmərəm. Çünki insanıq. Hamımızın qüsuru var. Amma fərq ondadır ki, qüsurunu qəbul edənlə, onu həyat tərzinə çevirən eyni deyil.

Bir də doğma dilindən utanıb özgə dilində danışmağı üstünlük sayanlar var. Özünü rusca danışırmış kimi göstərənlər… “Gəlirəm uje”, “kaneşna”, “vsyo” və sair. Elə bil Azərbaycan dilində danışanda dəyərdən düşəcəklər. Dilindən utanmaq insanın kökündən utanmasıdır. Sən başqa dil bilə bilərsən, bu gözəldir. Amma öz ana dilini aşağılamaq nadanlıqdır, inkişaf yox. Bəxtiyar Vahabzadə də tam olaraq belə deyir:

Ey öz doğma dilində danışmağı ar bilən,

Fasonlu ədəbazlar,

Qəlbinizi oxşamır qoşmalar, telli sazlar,

Bunlar qoy mənim olsun,

Ancaq vətən çörəyi sizlərə qənim olsun.

Cəmiyyətin problemi zamana bağlı deyil. Problem insanın içindədir. Dünən də vardı, bu gün də var. Sadəcə indi insanlar pisliklərini gizlətməkdə daha peşəkarlaşıb. Vicdan zəiflədikcə, insanlıq da zəifləyir. Və ən təhlükəlisi budur: artıq çoxları pis adam olmağa utanmır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

‘’Mənim yaratdığım sənət əsərləri bu gün xalq tərəfindən, sənətsevərlərtərəfindən sevilərək yaşarsa, onda bir sənətkar kimi mən də yaşayacağam’’

Hacıağa Nəzərli

Haqqında Xalq artisti Polad Bülbüloğlu belə deyib: ‘’Hacıağa Nəzərlinin təsviri sənətimizin inkişafında və təbliğində göstərdiyi xidmətlər əvəzsizdir. Müxtəlif janrlarda, xüsusən plakat janrında yaratdığı əsərlər bu gün də öz aktuallığını itirməyib’’.

Hacıağa Nəzərli 1923-cü il mart ayının 17-də Bakı şəhərində dövrünün qabaqcıl ziyalarından olan, mətbəə işçisi Məmmədcavad Nəzərlinin ailəsində dünyaya göz açıb. 1930-1937-ci illərdə keçmiş Kayegin rayonunda (indiki Füzuli rayonu) 1937-1940-cu illərdə Bakı şəhəri keçmiş Oktyabr (indiki Yasamal) rayonundakı Cəfər Cabbarlı adına orta məktəbdə təhsil alıb. 1940-ci ildə Bakı rəssamlıq məktəbinə daxil olan H. Nəzərli müharibənin başlaması ilə əlaqədar oradakı təhsilini yarımçıq qoyub.

1941-1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində iştirak edib. 1948-ci ildə Ə.Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq məktəbində təhsilini davam etdirib. H.Nəzərlinin rəssamlığa gəlməsinə atasının əmisi, Peterburq təhsilli rəssam Nəcəf Rasimin (Nəcəfqulu Nəzərli) təsiri olub. Bir müddət Azərbaycan Musiqili Komediya teatrında rəssam kimi çalışıb

Dərin rəng hissiyatına, kompozisya duyumuna malik firça ustası rəssamlığına bütün janrlarında rəngkarlıq, qrafika, illüstrasiya, plakat, reklam və teatr tərtibatı, impressionizm cərəyanı sahəsində sənət nümunələri yaradaraq çağdaş təsviri sənətimizin banilərindən biri olub. Onun “Hüseyn Cavid”, “Cəfər Cabbarlı və Mikayıl Müşfiq Xızıda”, “C.Cabbarlıya həsr olunmuş “Hey sən əski dünya təslim ol”, “Mikayıl Müşfiq qayada”, “Ziya Bünyadov”, “M.F.Axundov”, “Səadət”, Ağ şanı, qara şanı” və s. əsərlər yaradıb.

55 il yaradıcılıq yolu keçən Hacıağa Nəzərli nəinki respublikanın ayrı-ayrı rayonlarında, keçmiş SSRİ-nin respublikalarında eləcə də Hindistan, Bolqarıstan, Yuqoslaviya, Avstriya, Malayziya, Sinqapur” və s. yaradıcılıq ezamiyyətlərində olub. Bir çox diplom, mükafatlara layiq görülüb. Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyətinin fəxri üzvü olub.

Hacıağa Nəzərli 1982-ci ildə Azərbaycan SSR-ın əməkdar rəssamı fəxri adına layiq görülüb. Həmçinin Xızı rayonunda fəaliyyət göstərən Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi rəssamın adını daşıyır.

AzərbaycanJurnalistlərBirliyininpublisist üzvü, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoruQafar Əsgərzadə yazır:

“Klassik ədiblərimizi əsərlərinin baş qəhrəmanı adlandıran rəssam deyirdi: ‘’Siz Azərbaycan ədəbiyyatının daim sönməyən parlaq ulduzlarısınız. Siz öz sənətinizin qüdrəti ilə ölməzlik qazanmısınız. Ölməz, cahanşümul sənətiniz mənim də yaradıcılığıma siraət edib’’.

Hacıağa müəllimin bu sənətkarlara vurğunluğu onun sənətində də öz əksini tapıb. Xalq rəssamı Kamil Əliyevin təbirincə desək, Hacıağa müəllim sənəti yaşadan sənətkardır. O, bütün fəxri adlara və mükafatlara layiq şəxsiyyətdir. Həyat yoldaşı Böyükxanım ananın xatirələrində deyilir ki, əməkdar rəssam adını aldığı gün ömrünün ən bəxtəvər anı idi.

Özü gedib, izi qalan insanlardan birinin xatirəsi daim ehtiramlı yad edilir. Əlinin sənətkar sehri ilə kətan üzərində rəngləri, cizgiləri qovuşduran, onların ahəngini yaradan, onları bitkin, dolğun əsərlərə çevirən respublikanın əməkdar rəssamı Hacıağa Nəzərli belə bir ehtirama layiq şəxsiyyətlərdəndir.

Yetmiş səkkiz illik ömür payının 55-ni səxavətlə sənətinə həsr edən Hacıağa müəllim həyat yollarında çox çətinliklərdən şərəflə, alınaçıq çıxmışdı. Çoxları onu sərt adam kimi tanıyırdı. Lakin bu cəhət düzlükdən, haqsızlıqla barışmazlıqdan irəli gəlirdi.

Fırçasını təsviri sənətin bütün janrlarında sınayan H.Nəzərli rəssamlığa plakatçılıqdan başlamışdı. Tezliklə də tanınmışdı. Sonralar impressionizm  üslubunda yaratdığı əsərlər böyük rezonansa səbəb oldu. Rəngarəng portretlər qallereyası maraq doğurur. ‘’H.Cavid’’, ‘’C.Cabbarlı’’, ‘’M.Müşfiq’’, ‘’M.F. Axundov’’, ‘’Z. Bünyadov’’ əsərlərində qəhrəmanlarının daxili dünyasını, hiss və həyəcanlarını yüksək məharətlə çatdıran Hacıağa müəllim onları özünün duyduğu, gördüyü tərzdə təsvir edib.

Hacıağa Nəzərli yaradıcılığında impressionizm cərəyanına da müraciət edib. O, Səttar Bəhlulzadə,  Mikayıl  Abdullayev  kimi bu sahədə də dəyərli sənət nümunələri yaratmağa müvəffəq olub, bu məktəbin layiqli davamçılarından biri kimi rəssamlıq tarixinə yeni səhifə açıb.

M.Müşfiqin yaradıcılığına dərindən bələd olan rəssam, şairin zəngin poeziyasından səmərəli surətdə faydalanmışdır. ‘’Yenə o bağ olaydı’’ şeiri əsərin məkanını müəyyənləşdirib, rəssam xəyallarını qayalıqlar arasına, Xəzərin qumlu sahilinə, göy sular səltənətinə aparıb; tablonun ruhuna, portretin psixologiyasına, qəlb aləminə, düşüncəsinə gəldikdə isə deməliyik ki, burada, ‘’Yenə o bağ olaydı’’ şeiri ilə yanaşı, rəssama başqa şerlər də qida verib, onun janr xüsusiyyətini dərindən duymağa kömək edib’’.

Hacıağa Nəzərlinin yaradıcılığında ‘’Cəfər Cabbarlı və Mikayıl Müşfiq Xızıda’’ rəngkarlıq lövhəsinin də xüsusi yeri vardır. Əsərdə mavi dağ fonunda Cəfər Cabbarlı və Mikayıl Müşfiq yanaşı təsvir edilmişdir. Tarixi həqiqət belədir ki, həmyerli sənətkarlar arasında yaxınlıq, ayrılmaz dostluq, yaradıcılıq əlaqəsi olmuşdur. Əsərdən görünür ki, M.Müşfiq görkəmli dramaturqa öz müəllimi kimi baxmış, ondan öyrənmişdir.

Rəssam bununla bərabər gənc şairin coşqun ilhamını da göstərməyə çalışmışdır. C.Cabbarlı isə əsərdə ağır təbiəti, özündən yaşca kiçik yaradıcı dostuna səmimi münasibət ilə yadda qalır. Ətraf mənzərənin təsviri hər iki sənətkarın ilhamlı təbiəti ilə həmahəng səsləşir, obrazların bütövlüyünü tamamlayır.

Rəssamın Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Hərəkatına dair həsr etdiyi iki plakat  keçmiş  Lenin ordenli SSRİ Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Cəmiyyəti İcraiyyə Komitəsi tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. Beynəlxalq sərgidə göstərilmiş həmin plakatların mövzusu rəssamın yaradıcılığında yeni mövzudur. ‘’Donor başqalarına həyat bağışlayır’’ əsərinin maraqlı kompozisiya quruluşu ilk baxışdan tamaşaçını cəlb edir. Plakatın yuxarı sağ küncündə Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Cəmiyyətinin emblemi verilmişdir.

Hacıağa müəllimin plakatlarında sülh mövzusu üstünlük təşkil edir. II Dünya Savaşının dəhşətlərini gözləri ilə görmüş, 4 illik döyüş yolu keçmiş bir insan, əlbəttə ki, xalqına sülh, əmin-amanlıq arzulayardı. Lakin tale elə gətirdi ki, ömrünün son illərini də Qarabağ müharibəsinin ağrı-acısı ilə başa vurdu. Bu gün təsviri sənətimizin korifeylərindən sayılan Hacıağa Nəzərli aramızda yoxdur.

Lakin onun xatirəsi ürəklərdə yaşayır və yeri gəlmişkən çox yaxşı olardı ki, əlaqədar təşkilatlar rəssamın sənət dostlarının, doğmalarının arzusunu yerinə yetirsinlər, onun  adının əbədiləşdirilməsi üçün müəyyən addımlar atsınlar. Bu, sənətkar ruhuna ən böyük hörmət olardı. Bu, həm də Hacıağa müəllimin yoxluğundan sonra yaranmış boşluğu doldurmağa qadir olmasa da, yaxınlarına, dostlarına, sənətsevərlərə bir insan ömrünün, bir  rəssam taleyinin xatirələrini pıçıldayacaq... Şair Nizami Gəncəvi demişkən:

Hərçəndi dünyada ölüm gerçəkdir,

Ölüm, ölüm deyil yer dəyişməkdir...”

H.Nəzərlinin yaradıcılığına sənət hər zaman tanınmış şəxslər yüksək qiymət veriblər. Polad Bülbüloğlunu qeyd etdik. Azərbaycanın xalq rəssamı, professor  Kamil Əliyev onun haqqında belə deyib:

‘’O, bütün fəxri adlara və mükafatlara layiq şəxsiyyətdir. Adətən rəssamların danışmaqla arası olmur.  Onlar demək istədiklərini rənglərlə çatdırırlar. Hacıağanın da ürək sözləri əsərlərindədir. O, mübariz rəssam idi. Belələrini indi barmaqla saymaq olar’’.

Rəssamlar İttifaqının sədri, xalq rəssamı Fərhad Xəlilovun ürək sözləri: ‘’Hacıağa müəllim xalqımızı dünyaya tanıtdıran sənətkarlardan olmuşdur. Əsərləri müxtəlif xarici ölkələrdə nümayiş etdirilib. O, həm sənətkar, həm də vətəndaş borcunu layiqincə yerinə yetirib. Düzlüyü, prinsipiallığı ilə seçilib. Ürəyindən keçənləri daim heç kimdən heç nədən çəkinmədən deyib’’.

SSRİ xalq artisti Zeynəb Xanlarovanın dediklərindən: ‘’Dünyanın çox yerində olmuşam, hər yerdə müxtəlif  rənglər görmüşəm. Məncə dünyada ən gözəl rənglər Azərbaycandadır. Bu rənglərin hamısı Hacıağa Nəzərlinin əsərlərində var. Mənə elə gəlir ki, Hacıağa müəllim təkcə rənglərlə işləmir,o, həm də yeni rənglər yaradır’’.

H.Nəzərli 2001-ci il may ayının 18-də 78 yaşında vəfat edib. Yasamal rayon qəbiristanlığında dəfn edilib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.03.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Roza Cəfərxanovanın ömrünün sonlarında Nəriman Həsənzadənin “Pompeyin Qafqaza yürüşü” dramında oynadığı Hökmdar qadın obrazı təkcə Naxçıvan yox, ümumilikdə, ölkə səviyyəsində teatr aləmində səs salan bir obraz idi. 70 yaşlı Roza Cəfərxanova səhnədə özündən 30-40 yaş kiçik olanlarla eyni çeviklikdə hərəkət edir, yaşına uyğun olmayan plastika nümayiş etdirirdi...

Azərbaycan Respublikasının xalq artisti Roza Cəfərxanova 23 fevral 1927ci ildə Ordubad rayonunda anadan olub. On dörd yaşından dram dərnəyində çıxış edib. Orta məktəbi bitirdikdən sonra o vaxt Ordubadda yenicə açılmış Dövlət Dram Teatrına (1949-cu ilin əvvəllərində bağlanıb) aktrisa götürülüb.

Bu teatrda Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Arşın mal alan" (Asya), "O olmasın, bu olsun" (Gülnaz), "Ər və arvad" (Minnət xanım) operettalarında, Səməd Vurğunun "Vaqif" (Gülnar), Abdulla Şaiqin "Vətən" (Gözəl) dramlarının tamaşalarında oynayıb. 

Roza Heydər qızı Cəfərxanova 1948-ci ilin oktyabrından Naxçıvan teatrında işləyib. Aktrisa iki yüzdən artıq lirik, dramatik və komik rolda səhnəyə çıxıb. 

Dram əsərlərinin tamaşalarında Pəri ("Pəri cadu", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), Yetər ("Hacı Qəmbər", Nəcəf bəy Vəzirov), Cəvahir ("Nakam qız", Aleksandr Şirvanzadə), Ana ("Astana", Aleksandr Dudarev), Həyat ("Həyat", Mirzə İbrahimov), Pəri, Susanna, Dilbər, Sitarə, Sona, Solmaz, Yaxşı ("Solğun çiçəklər", "Aydın", "Sevil", "Nəsrəddin şah", "1905-ci ildə", "Od gəlini" və "Almaz", Cəfər Cabbarlı) səhnə obrazları aktrisanın daha uğurlu yaradıcılıq işləri sayılır.

Teatrda indi də yaşlı nəslin həvəslə danışdığı bir xatirə var. Hələ 1970-ci illərdə ölkənin rayonlarından birinə qastrola gedən Naxçıvan teatrı tamaşaçılar üçün bir faciə oynayır. Həmin tamaşada Roza xanım əzazil qadın obrazını canlandırır. Tamaşa qurtarandan sonra rayon ictimaiyyəti sənətkarlarla görüşəndə rayonun polis şöbəsinin rəisi Roza xanıma yaxınlaşıb deyir:

-Sizin ifanızda səhnədəki qadınla buradakı qadını müqayisə edəndə çaşdım. Mən tamaşaya baxarkən sizə o qədər nifrət etdim ki, iki dəfə əlimi tabel silahıma atıb sizi elə səhnədəcə güllələmək istəyirdim. Siz böyük sənətkarsınız!.

Əvvəldə qeyd etdiyimiz Nəriman Həsənzadənin “Pompeyin Qafqaza yürüşü” tamaşası Roza xanımın son tamaşasıdır. Bu tamaşa onun teatrdan həmişəlik getməsinə səbəb olur. Belə ki, Roza xanım bu tamaşada uğurlu premyeradan sonra növbəti ifalarda nə qədər çevik hərəkətlər etsə də, yaş özünü göstərirmiş. Yaddaşı sözünə baxmırmış. Bir gün bu tamaşanı növbəti dəfə izləyicilərə təqdim edəndə, səhnədə çaşır və replikanı düz vermir. Tərəf müqabili olan xalq artisti Rza Xudiyevə astadan: “Bahoo, korladım”, - deyir. Təbii ki, peşəkar aktyor olan Rza müəllim vəziyyətdən ustalıqla çıxır. Tamaşaçılar yaranan gərginliyi hiss etmirlər. 

Amma budan sonra Roza Cəfərxanova öz böyüklüyünü və tamaşaçı nəzərində sevimli aktrisa nüfuzunu qorumaq üçün ərizə yazıb işdən çıxır. O istəmirdi ki, bir zaman tamaşaçıların sevimlisinə çevrilən aktrisa varlığı qədər sevdiyi səhnədə onların qarşısında pis vəziyyətə düşsün!

Aktrisa 18 may 2010-cu ildə vəfat edib. Bu gün onun anım günüdür.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Güllü Mustafayeva əslən Şamaxıdandır. 1902-ci il Şamaxı zəlzələsindən sonra Güllü Mustafayevanın atası Hacı Naim Mustafa ailəsi ilə Türkmənistanın Cərcou şəhərinə köçüb. O, 1919-cu il 29 noyabrda həmin şəhərdə anadan olub. Anası Nabat xanım Seyid Əzim Şirvaninin nəslindən olub. 1927-ci ildə Hacı Naim Mustafa vətənə qayıdıb, ailəsi ilə Türkmənistandan Bakıya, İçərişəhərə köçüb.

Güllü Mustafayeva 1938-ci ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikumunu bitirib. Rəssam öz yaradıcılığında ən müxtəlif janrlara müraciət edib. Tematik tablolar və portretlər yaradıb: "Leyli və Məcnun məktəbdə" (1941), "Professor Y. Musabəyovanın portreti" (1957), "Paris. Rəssamlar meydanı" (1961). Güllü Mustafayevanın peyzaj janrında çəkdiyi rəsmlər emosional ifadəliliyi ilə seçilib.

1947-ci ildə yaratdığı "Məhsəti Gəncəvi" portreti rəssamın yaradıcılığında xüsusi yer tutub. Güllü Mustafayeva bu əsərdə bir neçə məsələni ustalıqla həll edib. Şairənin geyimi, otağın quruluşu, interyer ənənəvi şərq mədəniyyətini düzgün əks etdirib. Güllü Mustafayevanın qızı musiqişünas Zemfira Qafarova anasının Məhsəti Gəncəvi ilə bağlı əsəri haqqında deyir: "Onun vizit kartı — öz üzünün cizgilərindən istifadə edərək, yaratdığı XII əsrin şairəsi Məhsəti Gəncəvinin portreti idi"

Güllü Mustafayevanın yaradıcılığında uşaq portretləri xüsusi silsilə — (məsələn, "Bizim uşaqlar" silsiləsi) təşkil edir. 1973-cü ildə "Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı", 4 mart 1992-ci ildə isə "Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı" adına layiq görülüb. Əsərləri Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyində və Azərbaycan Dövlət Şəkil Qalereyasında saxlanılıb.

G.Mustafayevanınərsəyə gətirdiyisüjetlitablovə portretəsərləriarasında "Mirzə FətəliAxundovunevində axtarış" (1938), "Balacamusiqiçi" (1938), "Nizamiqocaaşığı dinləyir" (1941), "Leylivə Məcnunmədrəsədə" (1941), "MəhsətiGəncəvininportreti" (1947), "Pambıqçı BəstiBağırovanınportreti" (1950), "MəcnununLeylininməzarı üzərində ölməsi" (1952), "Professor, oftalmoloqUmnisə Musabəyovanınportreti" (1957) başqalarını qeydetməkolar.

Rəssamınyaratdığı portretlərqalereyasınanəzəryetirdikdə  incəsənətxadimlərinin, tibbalimlərinin, müxtəlifpeşə sahiblərininyaddaqalanbədiisurətlərqalereyasını görməkolar. RəssamXIIəsrdə yaşamış, məşhurrübailərustadı, şairMəhsətiGəncəvininportretinisondərəcə ustalıqlaişləyib. O, axtarışlarapararaq, obrazı yaradarkənənincə detallaravarmış, sondauğurlubədiitəsirqüvvəsinə malikəsəryaratmışdır.

G.Mustafayevanınmənzərə əsərlərindən "Xaçmazmənzərəsi" (1944), "Qubamənzərəsi" (1945), "Dilican. Etüd" (1945), "Şuşamənzərəsi" (1948), "Qusarmənzərəsi" (1952), "Qubamənzərəsi" (1957), "Buzovna. Etüd" (1968)  və başqalarını qeydetməkolar. Rəssamınmənzərə əsərlərininadlarınadiqqətyetirdikdə onun  ölkəmizindilbərguşələrinə necə yaradıcı məhəbbətlə bağlandığını və ilahininbəxş etdiyitəbiətgözəlliklərinirənglərinsirlidiliilə təxəyyülündənsüzərəktamaşaçısına çatdırmaqistədiyiniduymaqolar.

Rəssam 1960-cı ilFransasəfərindən  "Rəssamlarmeydanı", "Paris, Operateatrı", "Eyfelqülləsi", "Meton şəhəri", 1961-ciilTunissəfərindən  "Ərəbqızı Lətifə", "Tunisliməktəbli", "Qabesalı qadın", "Qoca", "Kasıbərəb", 1962-ciilMacarıstansəfərindən "Budapeştdə küçə", "Macaraktrisası", "Budapeştliqız", "Dunaysahillərində" və başqaəsərləriniyaratmışdır. G.Mustafayevagərginyaradıcılıqvə ömüryolukeçib.

Rəssam18 may 1944-cü ildə Bakıdavəfatedib. Bugünonunanımgünüdür.

Allahrəhməteləsin!

“Ədəbiyyatvə incəsənət”

(18.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Onun Musiqili Komediya Teatrında işlədiyi vaxt Şəmsi Bədəlbəylinin teatrdan getdiyi vaxta təsadüf elədi. Teatrda tənəzzül başlamışdı. Ofeliya qabiliyyətli olduğunu göstərə bildi, amma istedadını tam təqdim etmək imkanı düşmədi əlinə. Qabiliyyət istedada keçir, istedad kamilliyə. Bu pillə Həsənağa Turabovda, Səməndər Rzayevdə, Məlik Dadaşovda sürətlə çıxdı, amma Ofelya Aslanda yarımçıq qaldı. Maraqlı obrazlar oynadı, heç bir fəxri adı olmadı, izi qalmadı”.

(Teatrşünas İlham Rəhimli)

Ofeliya Aslan 27 yanvar 1939-cu ildə Bakıda doğulub. Kiçik yaşlarından qəlbində səhnəyə məhəbbət bəsləyən Ofeliya Abbasqulu ağa Bakıxanov adına Quba Dövlət Dram Teatrında, Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında işləyib. 1963-cü ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrının xorunda oxuyub.

 1965–1968-ci illərdə isə Abdulla Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrında aktyor kimi fəaliyyət göstərib. 1968-ci ildən ömrünün sonuna qədər Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında aktrisa olub (qısa fasilələrlə).

Aktirsa Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti) Musiqili komediya aktyorluğu fakültəsində qiyabi təhsil alıb. Son illər Ofeliya Aslan Əfqanlı kimi çıxış edib.

Ailə və sənət dostları olan aktyor Novruz Qartal Ofeliya Aslan haqqında danışır ki, Ofeliya onun həm iş yoldaşı, həm də ən yaxın dostu olub:

 “Teatrda, bəlkə də yeganə aktrisa idi ki, heç vaxt onun kiminsə barəsində dedi-qodu etdiyini, qeybətləşdiyini görməzdik. Aktrisalar arasında hər zaman qalmaqallar, dedi-qodular olur, axı. O vaxtlar truppa müdiri idim və kimin hansı xasiyyətdə olduğunu gözəl bilirdim.

Ofeliya sakit, başıaşağı, öz işi ilə məşğul olan aktrisa idi. Dəfələrlə Ofeliya xanımla rayonlarda qastrol səfərlərdə olmuşduq. Rayon camaatı onu o qədər sevirdi ki, qaldığımız mehmanxananın qabağında növbə çəkirdilər.

O deyirdi, Ofeliya Aslanı evimə mən qonaq aparacam, bu deyirdi, mən qonaqlıq verəcəm. Özünü sevdirən qadın idi. Mən onunla ən gözəl tamaşalarda tərəf müqabili olmuşam. “Hicran” tamaşasında, o, Çarlistonu oynayırdı, mən də Balaəmini. Məni də elə o tamaşadan sonra “Balaşka” deyə çağırırdı”.

O, keçmiş SSRİ-nin müxtəlif şəhərlərində qastrol səfərlərində olub. Moskvanın Operetta teatrında tamaşaya qoyulmuş R. Hacıyevin "Mama, ya jenyus" əsərində Bibixanım rolunda çıxış edib.

Azərbaycan televizyasının bir sıra teletamaşalarında yaddaqalan rollar oynayıb. Mozalan Satirik Kinojurnalının bir neçə nömrəsində çəkilib. Aktrisa 54 il teatrda çalışıb. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.

Əsas rolları

"Musiqili Komediya Teatrı"

- Ev bizim, sirr bizim (N. Gəncəli) — Aytən

- Durna (S. Rüstəm) — Lalə

- Seyindik qız axtarır (Ş. Qurbanov) — Sevər

- Olmadı belə oldu belə (Ş. Qurbanov) — Matan

- Həyətim mənim həyatım mənim (Cahangir Məmmədov və Əşrəf Abbasov) — Cenni

- Həmişəxanım (S. Qədirzadə) — Diləzbər

- Arşın mal alan (Ü. Hacıbəyli) — Telli

- Məmmədəli kurorta gedir (A. Zeynallı) — Şəfa

Filmoqrafiya

- Aktrisanın təbəssümü (film, 1974)

- Xoşbəxtlik qayğıları (film, 1976)

- Adı sənin, dadı mənim (film, 1980) (tammetrajlı televiziya tamaşası) (Aztv)

- Yol əhvalatı (film, 1980)

- Evləri köndələn yar (film, 1982)

- Sevdagül və Şarlotta (film, 1986)

- Ayrılıq imiş (film, 2008)

Aktrisa 18 may 2010-cu ildə 2-illik xəstəlikdən sonra 71 yaşında ürək tutmasından dünyasını dəyişib. Yasamal qəbiristanlığında dəfn olunub.

Bu gün onun anım günüdür.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.05.2026)

16 may saat 17:00-da Bakı Dövlət Universitetində Türk dünyasının musiqi brendi, Türk mədəniyyəti və irsinin səfiri olan dünyaşöhrətli “TURAN” ansamblının musiqili mühazirəsi baş tutacaq.

Konsert Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu tərəfindən təşkil olunur və Azərbaycan Respublikasının Müstəqillik Gününə həsr edilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, ansamblın unikal müəllif formatında təqdim olunan çıxışları türk xalqlarının folklor sənətinin, mədəniyyətinin, musiqisinin və ənənəvi musiqi alətlərinin təbliğinə yönəlib. “TURAN”ın musiqili mühazirələri melodiyaların dərin maarifləndirici məzmunla harmoniya təşkil etdiyi xüsusi yaradıcılıq məkanıdır.

Proqram çərçivəsində ansambl üzvləri yalnız musiqi əsərlərini ifa etməklə kifayətlənməyəcək, eyni zamanda qrupun yaranma tarixi, milli geyimlərin xüsusiyyətləri, ənənəvi musiqi alətlərinin mənşəyi, onlarla bağlı rəvayətlər və hazırlanma incəlikləri barədə ətraflı məlumat verəcəklər. Hər bir əsər onun bədii və mənəvi məzmununu açıqlayan dolğun izahlarla müşayiət olunur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.05.2026)