İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Gəncədə bəy ailəsində dünyaya gəlib. Ağır təbiətli olub, ancaq həmişə qeyri-adi, özünəməxsus zarafatları ilə insanlara xoş ovqat bəxş etməyi sevib. Zabitəli insan olub. Onunla təmas yaratmaq o qədər də asan olmayıb, ancaq dostları, yaxınları deyirdilər ki, Adil İskəndərov yaxınlaşdınsa, ondan aralanmaq da müşkül işə çevrilib. "Köhnə kişilər"in təbiəti var olub onda.

Elə kinoda rol seçəndə də, görünür təbiətindəki bu ştrixləri nəzərə alıb. Adil İskəndərov Teatr Texnikumu və A. V. Lunaçarski adına Moskva Dövlət Teatr Sənəti İnstitutunda təhsil alıb, Moskvadakı Bədaye Teatrında rejissorluq təcrübəsi keçib. 1936-cı ildə Akademik Dövlət Teatrına qədəm basan Adil İsgəndərov çox keçmədi bu sənət məbədinə baş rejissor, sonra isə direktor seçilib və 25 ilə yaxın bir dövrdə bu teatrda öz məktəbini yaradıb.

Heç təsadüfi deyildi ki, o vaxtlar bu sənət ocağını "Adil İsgəndərov teatrı" adlandırırdılar. Rejissor debütü olan "Polad qartal" (1936) tamaşası sənət adamlarında, tamaşaçılarda əsil heyrət doğurub. Aydın hiss olunurdu ki, teatra əsil sənətkar gəlib. Ona görə də bir-birinin ardınca Adil İsgəndərov "Platon Kreçet", "Həyat", "Vaqif" tamaşalarına quruluş verib. "Vaqif" milli teatr tariximizdə ən uğurlu tamaşalardan olub.

Tamaşa Bakının mədəni mühitində yeni bir oyanış yaradıb. Adil İsgəndərovun sənətə gəlişi ilə ölkəmizin teatr həyatında yeni coşğun bir mühit formalaşmağa başlayıb. Hər şeydə yenilik var olub. Dekorasiyalar da, aktyor oyunu da, ümumi kompozisiya quruluşu da klassik ənənələrin yeni formada təqdimatı kimi çox maraqlı bir mənzərə yaradıb.

Adil İsgəndərovun tamaşaları öz orijinallığı, monumentallığı ilə fərqlənib. "Xanlar", "Fərhad və Şirin", "Aydın", "1905-ci ildə", "Dumanlı Təbriz", "Şərqim səhəri", "Otello", "Türkiyədə" və s. əsərləri tamaşaya qoyan bu istedadlı rejissor səhnəyə həmişə yeni nəfəs, yeni ruh gətirib. Adil müəlliminin tamaşaları həmişə teatrsevərlərin ürəyincə olub. Adil İsgəndərovun rejissor kimi başlıca xüsusiyyətlərindən biri də tamaşalara aktyor seçmək məharəti olub.

Adicə görüşdən aktyorun obraza uyğun gəlib-gəlmədiyini müəyyən edə bilib. 1966-cı ilə qədər Adil İsgəndərov kinoda aktyor kimi işləyib. İlk dəfə Hüseyn Seyidzadə Adil İsgəndərova "O olmasın, bu olsun" filmində qoçu rolunu verib. Əslində bu çox kiçik, epizodik bir roldur və filmdə biz onu bircə dəfə görürük. Bazar səhnəsində onun görünməsi ilə filmə xüsusi bir ovqat gəlir. Onun aktyor ifaçılığında bir bütövlük var.

1958-ci ildə "Uzaq sahillərdə" (rej. Tofiq Tağızadə) filmində sahibkar Rosselininin rolunu necə böyük istedadla yaradıb. Bu obraz da o qədər böyük deyil, ancaq nədənsə tamaşaçı bu epizodu həmişə səbirsizliklə gözləyib. "Qara daşlar", "Məhəbbət dastanı" filmlərində də onun ifa etdiyi qəhrəmanlar öz milli koloriti ilə tamaşaçı diqqətindən yayınmayıb. Kinostudiyaya rəhbər təyin edildiyi ilk ildə Ə. İbrahimovun "26 Bakı komissarı" filmndə çəkilib. Ancaq kinoda aktyor kimi onun ən uğurlu işi "Axırıncı aşırım" filmində yavratdığı Kərbalayı İsmayıl olub.

Filmoqrafiya

1. O olmasın, bu olsun

2. Qara daşlar

3. Bir məhəllədən iki nəfər

4. Uzaq sahillərdə

5. Leyli və Məcnun

6. Əmək və qızılgül

7. Əhməd haradadır?

8. Romeo mənim qonşumdur

9. Zəncirlənmiş adam

10. İyirmialtılar

11. Qanun naminə

12. Axırıncı aşırım

Təltif və mükafatları

- "SSRİ xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

- "Stalin" mükafatı (2-ci dərəcə)

- "Lenin" ordeni

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

- Gürcüstan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı

- Dram teatrları arasında keçirilən festivalın diploma.

Rejissor 18 sentyabr 1978-ci ildə Bakıda ürək çatışmazlığından vəfat edib.

Bu günsə onun doğum günü, anadan olmasının 116-cı ildönümüdür.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

O, görkəmli kinorejissorOqtayMirqasımovunqızı, AMEA-nınilkprezidenti, tibbelmləridoktoruMir ƏsədullaMirqasımovunnəvəsi, Azərbaycanheykəltaraşı, AzərbaycanSSRxalqrəssamı MirələsgərMirqasımovunqardaşı qızıdır. Belə bir nəslin nümayəndəsi olmaq, əlbət ki öz sözünü deyib.

Ayan Oqtay qızı Mirqasımova (Ayan Mirqasım) 5 may 1969-cu ildə Bakıda anadan olub. Bakı Xoreoqrafiya Məktəbini bitirib (1986). Moskvada ÜDKİ-nin kino və teatr aktyorluğu ixtisasında (Aleksey Vladimiroviç Batalovun sinfində) təhsil alıb (1986–1990). 1991-ci ildən S.Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında işləyir. Teatrda aktrisalıqla yanaşı xoreoqrafiya quruluşlarını da verir. Xarici film istehsalçılarının filmlərində də çəkilib: "Kiçik" (1993, Özbəkfilm, rej: Rano Kubayeva) və "Yelləncək" (2005, NTV, Rusiya, serial, rejissor: Vyaşeslav Nikiforov) filmlərində yer alıb.

"Apofiqey — 99" teatr mükafatı tamaşaçı rəğbəti nominasiyası, I Beynəlxalq Madrid Kinofestivalında "ən yaxşı qadın rolu" mükafatı, XII Beynəlxalq Daşkənd Kinofestivalının "qızıl zanbaq", MDB və Baltrikyanı ölkələrin Açıq Kinofestivalının "Qorqipiya" mükafatı laureatı, "Humay" mükafatçısıdır. Azərbaycan kino sənətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə 18 dekabr 2000-ci ildə Azərbaycanın əməkdar artisti, 31 iyul 2017-ci ildə Azərbaycanın xalq artisti fəxri adlarına layiq görülüb

13 dəfə Prezident Mükafatına layiq görülüb.

Filmoqrafiya

- İnsanlar, atlar, təkərlər (film, 1979) — rol: Uşaq

- Təkcə adanı özünlə apara bilməzsən... (film, 1980) — rol: Nailə

- Ötən ilin son gecəsi (film, 1983) — rol: Dilarə

- Avqust gələndə (film, 1984) — rol: Nailə

- Araqarışdıran (film, 1987) — rol: Rəna

- Özgə vaxt (film, 1996) — rol: Leyla

- Otel otağı (film, 1998) — rol: Rəna

- Nə gözəldir bu dünya... (film, 1999) — rol: Səbinə

- Yuxu (film, 2001) — rol: Bahar

- Ovsunçu (film, 2002) — rol: Mədinə

Samirə Əşrəfin aktrisayla müsahibəsinin bəzi məqamlarına diqqət edək.

– Bizim çox korifey aktyorlarımız olub ki, onlar pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmaqdan qaçıblar. Buna artıq, əlavə iş kimi baxıblar. Siz pedaqoji fəailyyətlə məşğulsunuz. Universitetdə dərs deyirsiniz. Müəllimlik sənəti aktyora nə verir və ondan nələri alır?

– Bu bir az xarakterə bağlı məsələdir. Aktyorlar bir az özlərinə arxayın olmalı, güvənməlidir. Elə məşhur aktyorlar, solistlər var ki, onlar narsistdirlər. Buna görə də bu adamlar müəllim kimi işləyə bilmirlər. Onlara uşaqlarla ünsiyyət qurmaq çətindir. Mən universitetdə atamın yanında assisent kimi işləyərək müəllimliyi öyrənmişəm. Dörd il onun yanında oturub müşahidələr etmişəm, təcrübə qazanmışam. Onda mənim aktyor olmaq fikrim yox idi.

– Neçə yaşınız vardı?

– 33 yaşım vardı. Aradan on yeddi il keçib. Məni ştata da götürməmişdilər. Sadəcə atama kömək edirdim. Zaman keçdikcə, gördüm ki, məndə alınır. Sonra mənə kurs da verdilər, tələbələrlə ünsiyyət gözəl alındı, imtahanlar yaxşı keçdi. Tələbələrlə dərs maraqlı prosesdir.

– Nəyi maraqlıdır?

– Mənə nə keçilmişdisə, nə öyrənmişdimsə, hamısı yadıma düşdü. Stanislavski məktəbini yenidən oxudum. Birinci, ikinci kursda oxuduğum kitablara yenidən qayıtdım. Aktyorluq peşəsinə yeni baxışla yanaşdım. Kənardan bu peşəni izləməyə başladım. Yeni kəşflər etdim. Özüm də yeni şeylər yaratmağa başladım. Elə kurs var ki, onlar üçün klassik əsərlər vacibdir. Bəziləri isə baxıram ki, müasirliyə, modernliyə can atırlar.

– Evinizdə çoxlu kitablar var. Kimləri oxuyursunuz?

– Mənim anam da, bacım da filoluqdular. Bacım uşaqlıqdan kitab oxuyurdu. Mən isə yox. Musiqi, xoreqrafiya üzrə daha çox vaxt keçirirdim. Amma dördüncü sinifdən sonra anam mənə təsir etməyə başladı. İlk oxuduğum kitab da Aleksandr Dümanın “Üç muşketyor” romanı olub. O roman xoşuma gəldi, anama dedim, bəs sonra nə oxuyum? Sonra artıq Bayron, Balzak, rus yazıçılarının əsərləri gəldi.

 Əsas mütaliə dövrü altıncı sinifdən başladı. Teymurçin müəllimin həyat yoldaşı Səlimə xanım mənim ədəbiyyat müəllimim olmuşdu. O, da məni çox yaxşı istiqamətləndirdi. VQİK-də oxuyan zaman filmlərə baxmağa başladım. O zaman artıq filmlər əsasında çəkilən əsərləri oxumağa başladım. Cek Londonun, Heminqueyin əsərlərini oxuduğumu xatırlayıram.

– Ən çox sevdiyiniz əsər hansıdır?

– Heminqueyin “Qoca və dəniz” əsəri ən sevdiyim əsərdi. Amerika ədəbiyyatını da çox sevirəm. Rus Dram Teatrına gələndə, artıq rus ədəbiyyatı ilə tanış oldum. “Hərb və sülh” filminə baxdım, əsərini sonra oxudum. Müəyyən yaş dövründən sonra artıq fəlsəfi əsərlərə meyl etdim. Bu kimik, bu dünyaya niyə gəlmişik, niyə yaşayırıq kimi sualları əsərlərdə, yazıçıların, şairlərin əsərlərində axtarmağa başladım. Nəsimini oxudum. “Məndə sığar iki cahan, mən bu cahana sığmazam” qəzəlinin mahiyyətini anlamağa çalışdım. Cəlaləddin Rumi haqqında bir kitab oxudum, o da çox təsir etmişdi mənə. Onun sufiliyə keçidinin üç mərhələsi (şəriət, həqiqət, məhəbbət) ilə tanış oldum. Nəsimi də böyük sufi olub. Amma dünyagörüşünə, fikirlərinə görə onu bağışlamadılar.

– İnsan nə zaman xoşbəxtliyini itirir?

– Ümid tükənəndə, inam itəndə, məhəbbət yox olanda xoşbəxtlik də bitir. Bəzi adamlar deyir ki, xəyanət məni bədbəxt etdi. Xəyanət nədir ki? İsa peyğəmbəri ən yaxın dostu, tələbəsi satır. Özü də öpüşlə satır. Və yaxud da Habil və Qabil rəvayəti xəyanətin göstəricisidir. Ona görə də ümid, sədaqət, sevgi insan həyatı üçün xoşbəxtlikdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

O qanlı günlər hara,

Bugünkü günlər hara.

Gözəl qız, yaxşı vaxtda

Başladın gül açmağa;

Bu gün sənin yurdunda

Nə qul vardır, nə ağa

Sən bu sərbəst göylərin sərbəstcə ulduzusan,

Qayğısız bir ölkənin qayğı bilməz qızısan.

Sərbəstdir alnındaki qıvırcıq tellərin də,

Sərbəstdir sənin kimi gün görmüş ellərin də,

Eləysə bir indi coş, səsin düşsün dağlara.

Sən kimdən çəkinirsən?

Qız hara, susmaq hara?

İstiqlal şairi Əhməd Cavad ilk gəlişində qırmızı teror hakimiyyətinin – Lenin bolşevizminin əsl mahiyyətini bilməyərək bu qəlib şeirlər yazmışdısa da, sonradan həqiqəti anlamış, Azərbaycanın işğal edilməsini duyunca bir istiqlalçı şairə çevrilçmiş, tariximizdə bolşevizmi yamanlayan ən böyük yaradıcı şəxsiyyət olmuşdur.

Əhməd Cavad (Cavad Məhəmmədəli oğlu Axundzadə) 1892-ci il may ayının 5-də Gəncə qəzasının Şəmkir dairəsi Seyfəli kəndi Mehrili tirəsində ruhani ailəsində anadan olub. Əhməd Cavadın ailə mənsubiyyəti bir tərəfdən İranla, Cənubi Azərbaycanla, digər tərəfdən Gürcüstanla əlaqəlidir. Şairin atası-Şəmkir mahalında öz savadı ilə seçilən Axund Məhəmmədəlinin özü də Gəncəbasar bölgəsində ruhani ailəsində boya-başa çatıb.

 Əhməd Cavad ilk təhsilini üç il kənddə molla yanında alıb, ərəb və fars dillərini dərindən öyrənib. Bu, onun Şəmkirdə aldığı ilk və sonuncu təhsil olub. O, artıq yeddi yaşında olarkən Qurani-Kərimi oxuyub və bir çox surələri əzbərdən deyib. Lakin atasının vəfatından sonra anası Yaxşı xanım Cavadı da götürüb Gəncəyə - əvvəlki ərindən olan uşaqlarının yanına gedib.

Əhməd Cavadın Gəncəyə ilk gəlişi 1906-cı ilə təsadüf edir. Bu tarixə şairin ilk şeirlərindən biri olan, tərcümeyi-hal xarakteri daşıyan, 1908-ci il sentyabrın 9-da yazılan "Gəldim Gəncəyə" şeirində rast gəlinir. Şairin anası xalça sexində işə düzəlib, Zərrabi küçəsində, keçmişdə Əli Rzayevin mülki kimi tanınan binada mənzil kirayələyib və oğlu Cavadla burada yaşayıb.

Şəhər bazarında dəmirçi işləyən Əhməd Cavadın ögey qardaşları Məsim və Qulu bu ailənin yaxın qohumu olan Hüseyn kişinin köməkliyi ilə Əhməd Cavadı 1906-cı ildə Şah Abbas məscidi nəzdindəki Yelizavetpol (Gəncə) Müsəlman-Ruhani Seminariyasına oxumağa qoyublar. Seminariyada əla qiymətlərlə oxuduğuna görə "Xeyriyyə" cəmiyyəti tərəfindən ona hər ay yeddi dinar qızıl pul məbləğində təqaüd verilib.

Orada ona Abdulla Sur, Hüseyn Cavid, İdris Axundzadə (Mikayıl Müşfiqin həyat yoldaşı Dilbər Axundzadənin əmisi) kimi tanınmış ziyalılar dərs deyiblər. Türkiyədən Gəncəyə gəlmiş Savad Cavad adlı müəllim Cavadın inkişafında böyük rol oynayıb. Şeirin qayda-qanunlarını demək olar ki, ona S. Cavad öyrədib.

Öz qələm təcrübələrinə hələ seminarist ikən başlayan Ə. Cavad ilk şeirlərilə bəzi müəllimlərinin diqqətini cəlb edib. Belə ki, 1910-cu ildə Cavadın müəllimi A. Tofiqin dostu A. Şaiqə göndərdiyi məktubda o yazıırdı:

"Tələbələrimin içində Cavad adlı gənc bir şair var. Mənə oxuduğu ilk mənzumələri gələcəyə böyük ümdilər verir. Lisanı sadə və gözəldir."

Professor Cəlal Qasımov tədqiqatlarında göstərir ki, A. Sur tələbəsi gənc yazar Ə. Cavadı təkcə öz şair dostları arasında deyil, daha geniş dairədə təbliğ edərək, görkəmli şərqşünas alim, dostu Qordlevskiyə də ünvanladığı məktubların birində Ə.Cavadın yaradıcılığına böyük ümidlər bəslədiyini və qürur duyduğunu bildirib. Ə. Cavad seminariyada altı il təhsil alır və 1912-ci ildə təhsilini başa vurub

1912-ci il mayın 27-də Ə. Cavada təqdim olunan şəhadətnamədə göstərilir ki, C. Axundzadə seminariyanı 10 fəndən: "İlahiyyat", "Quranın oxunması", "Rus dili", "Tatar (Azərb.)dili", "Ərəb dili", "Fars dili", "Tarix", "Coğrafiya", "Təbiət tarixi" və "Gigiyena" fənlərindən əla qiymətlərlə bitirib. Üç fəndən- "Həndəsə", "Cəbr" və "Riyaziyyat"dan dörd tam yarım alıb.

Filologiya elmləri namizədi N. Qəhrəmanov bir məqaləsində göstərir ki, Ə. Cavad "İranda təhsil alıb". ("Şair və tərcüməçi", "Ədəbiyyat və incəsənət", 20 sentyabr, 1985-ci il). Lakin başqa mənbələrdə bunu təsdiq edən bir fakt yoxdur. Şair 1913-cü ildə Gəncədə Qafqaz Şeyxülislamı Məhəmməd Pişnamazzadəyə imtahan verərək "şərəfli türk və fars dilləri müəllimi" adını alıb. Gəncədə ilk rəsmi müəllim kimi 1 nömrəli Qız məktəbində pedaqoji fəaliyyətə başlayıb.

Şair poeziya ilə ilk dəfə Gəncədə təhsil illərində maraqlanıb, 1910-cu ildən başlayaraq lirik şeirlər və tənqidi məqalələrlə müxtəlif qəzet və jurnallarda çıxış edib. Bu ərəfədə onun qələmə aldığı nümunələr, əsasən, ərəb-fars sözləri ilə zəngin qəzəl və qitələrdən ibarətdir. Əruz vəznindən şair yalnız yaradıcılığının ilk dövrlərində istifadə edib.

"Utan", "Müəllim" şeirləri onun ilk qələm təcrübələrindəndir. Ə. Cavadın arxivində "Fələk dil kabab…" adlı 34 səhifəlik bir əlyazması saxlanılır. Bu şeirlər toplusunun əksəriyyətini şair mədrəsədə oxuduğu illərdə qələmə alıb. Onların çoxu ərəb-fars sözləri, tərkibləri ilə doludur. Bu şeirlər klassik rübai, qəzəl formalarında yazılıb. Onların arasında nisbətən xalq dili, aşıq yaradıcılığına əsaslanan nümunələr də var.

 Ədəbiyyata bu səpkili şeirlərlə gələn Ə. Cavadın bir neçə ildən sonra şeir dili sadələşib. 1913-cü ildə qələmə aldığı "Dilimiz" şeiri buna misaldır. Şair həmin şeirdə dilin saflığının qorunması ilə bağlı məsələlərə toxunub, ona özünün aydın münasibətini bildirib. Dili yad ünsürlərlə, yabancı sözlərlə süni surətdə dolduranlara qarşı çıxıb.

Baxaq dilimizə nələr görünür:

Oxuyub-anlamaq yazmaqdan gücdür.

Yazan düşünmədən yazsa da belə,

Oxucu beş-on gün gərək düşünə,

Ki, anlasın bu söz ərəbmi, farsmı?

Şair bütün vəznlərdən, şeir formalarından daha artıq qoşmaya və bayatıya üstünlük verib. Ə. Cavadın yaradıcılığında realist səpkili əsərlərinə də təsadüf olunur. Belə ki, romantik üslubla, realist üslub paralel şəkildə inkişaf etdirilib. "Yazım gəl!","Yuxuma gəlmişdin", "Sevgi candan ayrılmaz" və s. adlı şeirləri, eləcə də aşıq şeirlərinə nəzirə kimi qoşduğu şərqilərdən "Səhər-səhər", "Olmaz" bayatıları, oxşamaları daha çox diqqəti cəlb edib.

1912-ci ildə Ə. Cavad Gəncə mədrəsəsində öz təhsilini qurtaran dövrdə müəllimi Abdulla Sur dünyasını dəyişib. Onun dəfni mərasimində olan çıxışlar həmin ilin may ayının 17-də "İqbal" qəzetində dərc edilib. Dərc olunan şeirlərin sırasında Əhməd Cavadın müəlliminə həsr etdiyi şeir də vardı. Bu barədə H. Cavid "İqbal" qəzetində yazıb:

"... gənc və nəcib şairimiz Cavad Əfəndi həzin və ahəngdar bir tərz ilə yazmış olduğu gözəl və yanıqlı şeirini söyləməyə başladı.       "

H. Cavid Ə. Cavadın 26 misralıq bu şeirini bötüvlükdə məqaləsində çap etdirib. Həmin şeir nəzərə alınmazsa, şairin məlum olan ilk mətbu əsəri 1913-cü ildə həftəlik ictimai-siyasi və elmi-ədəbi "Şəlalə" jurnalının 18-ci nömrəsində çap olunan "Müdhiş düşüncələrim" adlı şeiridir. Həmin jurnalın redaktoru X. Səbribəyzadə adı çəkilən şeiri kəskin şəkildə tənqid edib. Ə. Cavad da "Şəlalə" mühərriri Səbribəyzadəyə cavab" adlı məqaləsini bütövlükdə "İqbal" qəzetinin 1913, 19–20 tarixli nömrəsində dərc etdirib.

 Ə. Cavadın inqilabdan qabaq dövrü mətbuatda dərc olunan yazılarında insanlar dostluğa, qardaşlığa və birliyə çağırılıb. Məsələn, 1911-ci ildə onun yazdığı "Bir-birimizi sevəlim" adlı məqaləsi "Məktəb" jurnalında dərc olunub. Şairin "Məktəb" jurnalında çap etdirdiyi uşaq şeirləri də diqqətəlayiqdir.

Əhməd Cavadın "Qoşma" adlı ilk şeirlər kitabı 1916-cı ildə Bakıda, "Açıq söz" mətbəəsində nəşr olunub. Kitabın çapı zamanı şair Batumda olub. Burada toplanan şeirlər müəllifin ayrı-ayrı qəzet və jurnallarda dərc edilən əsərləridir. Şeirlər əvvəlcədən o qədər hüsn-rəğbət qazanıb ki, onları bir toplu şəklində doktor Xosrov bəy Sultanovun şəxsində "Cəmiyyəti-Xeyriyyə" nəşr etdirib.

Cavad bu hadisədən bir il sonra xəbər tutub, Bakıya göndərdiyi "Təşəkkür" adlı məktubu Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin redaktə etdiyi "Açıq söz" qəzetinin 1917-ci il 24 may nömrəsində dərc edilib. Məktubda deyilir:

" “Qoşma” adı altında şeirlərimin kitabça şəklində çap olunmasına mənəvi və maddi yardımları toxunan Bakı müsəlman cəmiyyəti-xeyriyyə nümayəndəsi doktor X.Sultanova mübarək qəzetiniz vasitəsilə ürəkdən təşəkkürümü təqdim etməyinizi rica edirəm."

Kitabda şairin yaradıcılığının təqribən on ilini əhatə edən dövr haqqında aydın təsəvvür yaranır. Şair yaradılığının ilk illərindən azyaşlı və məktəbyaşlı uşaqlar üçün gözəl əsərlər yazıb. "Balalarıma" adlı şeiri də məhz uşaqlara xitabən yazılıb və "Qoşma" adlı şeirlər kitabında nəşr olunub. Bu kitabda şairin əsasən 1912–1916-cı illərdə qoşduğu qoşmalar toplanıb. "Qoşma" Türkiyədə də rəğbətlə qarşılanıb. Şair Azərbaycan Maarif işləri ittifaqına yazdığı ərizədə bildirirdi:

"1916-cı ildə "Qoşma" adlı 1-ci şeirlər məcmuəm çıxdı. Şeirdə intixab etdiyim üsul gərək Azərbaycanda, arzusa, bəlkə Türk ölkələrində bir yenilik olaraq tələkki edildi.         "

Bu əsərlərin bir yeniliyi də onların bir hissəsinin elə qoşma şəklində olması, sadə xalq dilində yazılması idi.

Əhməd Cavadın həyatının və yaradıcılığının ən parlaq və məhsuldar dövrü Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması, inkişafı illərinə təsadüf edib. Həmin dövrdə şair əsasən Gəncədə və Bakıda çalışmış, şeir və publisistik yaradıcılığını davam və inkişaf etdirib. O, pedaqoji fəaliyyətinin inkişafına xüsusi fikir vermiş, əsasən müəllimlik edib və siyasi fəaliyyətdə bulunub.

Əhməd Cavadın 1918–1920-ci illər yaradıcılığı, əsasən azadlıq mövzusuna, ilk Azərbaycan Cümhuriyyətinin nailiyyətlərinə həsr edilib. "Ey əskər" (1918, Bakı), "İngilis" (1918, Bakı), "Bismillah" (1918, Bakı), "Röyasını görmüşdüm" (1919, Hacıkənd), "Qalx", "Şəhidlərə" (1919, Gəncə), "Bən kiməm" (1919, Gəncə), "Aşiqin dərdi", "Nədən yarandın", "Gəlmə", "Dağlar", "Marş" (1918, 14 avqust), "Türk ordusuna" (1918, Gəncə) adlı şeirlər məhz həmin dövrün məhsuludur.

Şairin 1918-ci ildə qələmə aldığı şeirlərdən biri də "Bismillah" adlanır. "Bismillah" şeiri 1918-ci ildə, sentyabr ayının 15-də Bakının Qafqaz İslam Ordusu tərəfindən ruslardan və erməni daşnaq qüvvələrindən, həmçinin ingilis əsgərlərindən tam azad edilməsi münasibətilə yazılıb.

Həmin şeirdə müəllif xilaskar türk ordusunun Azərbaycana gəlişini alqışlayırdı. Şair o zaman Azərbaycan uğrunda döyüşlərdə həlak olmuş türk əsgərlərinə Bakıda şəhidlər abidəsinin təməlqoyma mərasimində "Qalx" şeirini oxuyub.

Qalx, qalx sarmaşıqlı məzar altından

Gəlmiş ziyarətə, qızlar, gəlinlər.

Ey karvan keçidi, yollar üstündə

Hər gələn yolçuya yol soran əsgər.

Əhməd Cavad 1918-ci il oktyabr ayının 5-də Hacıkənddə olarkən "Röyasını görmüşdüm" şeirini yazır. Həmin şeirdə şair yeni quruluşu dəstəkləyir. Şairin "Marş" adlı şeiri ("Gənclər yurdu", 1918, 14 avqust) o dövrün əhval-ruhiyyəsini əks etdirir. Bu şeirin mayasında azadlıq bayrağının tərənnümü durur. Şairin 1918-ci ildə yazdığı şeirlərdən biri də "İngilis" adlanır.

Bu altı bəndlik şeirdə Azərbaycan xalqının ingilislərin gəlməsinə olan münasibəti əks edilib. Şair "Gəlmə" adlı şeirində də yadellilərə münasibətini bildirib. "İngilis" şeirinin əksinə olaraq şair "Ey əskər" adlı şeirində türk ordusuna məhəbbətini ifadə edib. Türk ordusunun gəlməsi Azərbaycan xalqını qırğından xilas etmək məqsədi daşıyıb. Bu şeir Bakının fateh əskərlərinə ithaf edilib. "Dağlar" şeirində isə Dağıstan və türk xalqlarının tarixi öz parlaq əksini tapıb.

 Bu şeir 1920-ci il aprelin 1-də, yəni Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutuna 27 gün qalmış çap olunub. Əhməd Cavadın yaradıcılığında 1918–1920-ci illər milli özünüdərkin yüksək mərhələsidir. Vətənin azadlığı, müstəqilliyi, üçrəngli ay-ulduzlu bayraq, səkkiz guşəli gerbin milli rəmz kimi mənalandırılması, türkçülük ideyalarının təbliği onun ideallarının ifadəsi idi. "Azərbaycan bayrağı" adlı şeirində bu ideya özünün dolğun ifadəsini tapıb:

Türküstan elləri öpüb alnını

Söyləyir dərdini sana bayrağım.

Üç rəngli əksini Quzğun dənizi

Ərməğan yollasın yara, bayrağım.

Əhməd Cavadın bayraq mövzusuna həsr olunan bir sıra şeirləri vardır. O, öz şeirlərində dəfələrlə "Bir dəfə yüksələn bayraq, bir daha enməz" misrasını müxtəlif məqamlarda işlətmişdir. "Azərbaycan bayrağına", "Qardaş"(1919, noyabr) "Yarandın", "Al bayrağa" (Bakı, 24 iyul, 1919) və s. şeirləri buna misaldır. Şairin "Al bayrağa" adlı şeirində 1919-cu ilin yayında Azərbaycandakı millət və din qardaşlarının köməyinə qoşmuş Türkiyənin bayrağından bəhs açılır.

Əhməd Cavadın "Dalğa" adlı ikinci şeirlər kitabı 1919-cu ildə nəşr olunmuşdur. Şair bu kitaba "Bir-iki söz" adlı giriş yazıb:

"Bu kitabça say hesabilə ikinci kitabçadır. “Qoşma”nın qazandığı hüsni-təvəccöh bunu da təb etdirirdi. İçərisində yeni parçalar olduğu kimi, pək əskiləri də vardır. Quruluşu tarix etibarilə deyildir. Verilən izahatlar yoldaşlardan bir qisminin israrı üzərinədir."

"Dalğa"da şairin əsasən müstəqillik ayları ərzində və müstəqillik ərəfəsindəki illərdə yazdığı milli-azadlıq hərəkatı ilə bağlı şeirləri toplanmışdır.[6] AXC dövrü poeziyasının ən bariz nümunəsi kimi tədqiqatçıların üz tutduqları Ə. Cavadın "Dalğa" kitabı idi. Toplu "Azərbaycan bayrağına" şeiri ilə başlayır. Şeir 1919-cu ilin 10 aprelində yazılıb. Ə. Cavadın özü bu şeiri çox sevmiş və milli istiqlal mövzusunda yazdığı şeirlər içərisində fərqləndirib:

"İngilislərin Bakıya gəlişindən sonra birinci dəfə Bakıya getdiyim vaxt, 10 aprel 1919-da Parlament binası üzərində dalğalanan Milli Bayrağa söylənmişdir.

İmza: Cavad. "

Sonra da milli hökumətin devrilməsi və bolşevik istilası...

Əhməd Cavad yazılarına və siyasi görüşlərinə görə repressiyaya məruz qaldığı dövrə qədər artıq 3 dəfə həbs olunmuşdu. Şair ilk dəfə 1923-cü ildə həbs olunub, bir neçə ay həbsdə saxlanılıb. Cavad Axundzadənin MTN arxivindəki 1923-cü il, PR – 20942 saylı istintaq işindən aydın olur ki, Azərbaycan Fövqəladə Komissiyasının əməliyyat müvəkkili İvan Makarov 1923-cü il dekabr ayının 1-də Müsavat Partiyasının işləri ilə tanış olur və belə qərara gəlir ki, Cavad Axundzadə 1918-ci ildən Müsavat Partiyasının üzvüdür. Şair Batumda olarkən Gəncə şəhərində yaşayan məktəb yoldaşı Abdulla Ağaəli oğlu ona məktub göndərir və bu məktubdan aydın olur ki, Müsavat Partiyasının Gəncə şəhərində yaradılmasının təşkilində Ə. Cavad yaxından iştirak edib. Bundan başqa o, Quba şəhərində müəllim işləyərkən ətrafına müsavatçılar toplamış, mütəmadi olaraq Bakı müsavatçıları ilə əlaqə saxlamışdır. Həmçinin Əhməd Cavad Axundzadə müsavatçı, Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin silahdaşlarından biri olan Mirzə Bala Məmmədzadənin Türkiyəyə qaçıb getməsini təşkil etmişdir. Bütün bu deyilənləri nəzərə alaraq əməliyyat müvəkkili İvan Makarov təklif etmişdir ki, Ə. Cavad həbs edilsin və Azərbaycan Fövqəladə Komissiyasının (Az. ÇK) kamerasında ciddi nəzarət altında saxlanılsın.

Əhməd Cavad həbs olunanda Türkiyəyə mühacirət etməzdən əvvəl Bakıda həbs edilmiş və bir müddət şairlə bir kamerada yatmış Azərbaycan mühacirlərindən biri Hüseyn Baykara özünün 1975-ci ildə İstanbulda nəşr etdirdiyi "Azərbaycan İstiqlal mübarizəsi tarixi" kitabında qeyd etmişdir:

"Neylim" şeiri gözətçi Nikolayın divara yazılan şeirləri silməsindən sonra yazılmışdı. Ə. Cavad bu şeirin bir bəndinə həmin hadisəni nəzərdə tutaraq yazmışdı:

Barı sən gəl dedim, dinləyib bir az,

Ey vəfalı qələm dərdimi, gəl, yaz…

Gəldi bir çirkin əl, söylədi olmaz,

Dinləyənlər məni gəc duyar, neylim.

Lozanna şəhərində gündəlik nəşr olunan "Dü Lozan" qəzeti 10 may 1924-cü il tarixli (nöm.128) sayında, birinci səhifənin ikinci sütununda "Azərbaycan" sərlövhəli məqalə dərc etmişdi. Məqalənin müəllifi müsyo Broşe islam aləmində təşəkkül edən ilk cümhuriyyət haqqında ümumi məlumat verdikdən sonra bolşevik istilasına məruz qalan azəri vətənpərvərlərinin məruz qaldıqları zülmləri təsvir etmiş və o cümlədən Əhməd Cavadın "Yeni Qafqasiya"da yayılan şeirlərinə görə həbs edildiyini böyük bir nifrətlə oxuculara çatdırmışdı.

Şairin tutulmasında özünü qismən təqsirli bilən Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin rəhbərliyi altında İstanbulda nəşr olunan "Yeni Qafqasiya" məcmuəsi "Əhməd Cavad məhbus imiş" adlı məqaləsində yazmışdı:

Cavadşünas Əli Saləddin bildirmişdir ki, "1923-cü ildə tutulanda, H. Baykara ilə bir kamerada yatanda Əhməd Cavadın adı "güllələnmə" adlı qırmızı siyahıya düşmüşdü". (Ə. Cavad – "Seçilmiş əsərləri", II C., Ic., Bakı, Az. Dövlət Nəşriyyat-Poliqrafiya Birliyi, 1992, səh.22)

Əhməd Cavadın böyük oğlu Niyazi Axundzadə bildirmişdir ki, atasının azad olunması üçün rəsmi sənədlər, müraciətlər heç bir müsbət nəticə verməyib. Şairin azad edilməsində 1920-ci ildə onunla Quba qəzasının Xuluq kəndində bir yerdə işlədiyi zaman yaxın yoldaşlıq və dostluq etdiyi Hüseyn Musayev rol oynamışdır. Belə ki, H. Musayev o zaman Quba Xalq Maarif Şöbəsinin müdiri işləyirmiş. Hadisənin ciddiləşdiyini görüb, M. C. Bağırovun yanına gedərək Cavadın azad olunmasını xahiş edir və istəyinə nail olur. Bundan sonra, Ə. Cavadın istintaq işi ilə tanış olmaq Az. ÇK-nın əməkdaşınatapşırılır. İşlə tanış olduqdan əməkdaş şairin həbsdən buraxılması qərarına gəlir. 1924-cü il, fevralın 2-də Ə. Cavadın azadlığa buraxılması barədə 952 saylı order imzalanır.

"Göy göl" şeiri

Əhməd Cavadın sovet dövründə yazdığı lirik şeirlərdən biri olan "Göy göl" ən çox müzakirələrə və tənqidi fikirlərə səbəb olan əsərlərindən biri olmuşdur. Səkkiz bənddən ibarət olan şeir 1925-ci ildə nəşr olunmuşdur. Məşhur "Göy göl" şeirinə bir qrup həmkarı tərəfindən əks-inqilabi şeir damğası vurulur və bununla da şair yenidən həbsxanaya salınır. Ə. Cavad "Göy göl" şeirinə görə 5–6 ay həbsdə saxlanılır. Damğaya səbəb şairin yazdığı bu misralardır:

Sənin gözəlliyin gəlməz ki saya,
Qoynunda yer vardır yıldıza, aya!
Oldun sən onlara mehriban daya,
Fələk büsatını quralı, Göy göl!

Şairi bu bənddə ulduzdan aydan danışıb müsavatçılara ismarış göndərməkdə ittiham edib şeirin tərcümə variantını Moskvaya göndərirlər. "Göy göl"lə tanış olan Moskva mütəxəssisləri onun yüksək səviyyədə yazıldığını bildirirlər. Beləliklə, şeirdə heç bir bir siyasi səhv tapılmadığından şairi həbsdən azad etmək məcburiyyətində qalırlar.

Əhməd Cavad 1922-ci ildə Bakıda Ali Pedaqoji İnstitutunun ədəbiyyat və tarix fakültəsinə qiyabi daxil olur. O, həmçinin ali məktəbdə təhsil aldığı illərdə müəllimlik fəaliyyəti ilə məşğul olmuş, 1924-cü ildə N. Nərimanov adına Pedaqoji Texnikumda türk dili fənnindən dərs demişdir. Bu zaman respublikada buraxılan ilk dərsliklərin və dərs vəsaitlərinin hazırlanmasında öz bilik və bacarığını əsirgəməmişdir. Daha sonra 1927-ci ildə Əzizbəyov adına Azərbaycan Politexnik Universitetində qeyri-azərbaycanlı tələbələr üçün Azərbaycan dilini tədris etmişdir.

Şairin 1928-ci ildə Türkiyədə müsavatçıların nəşr etdikləri "İstiqlal məcmuəsi"ndə on altı şeiri işıq üzü gördü. İdeoloji sahədə rəhbər orqanlar, "Qızıl qələmlər" cəmiyyəti, onun fəal üzvləri olan "proletar" şairləri, bir sözlə Ə. Cavadın əleyhdarları vaxtaşırı ona qarşı rəsmi və qeyri-rəsmi çıxışlar edirdilər. Belə bir vaxtda Əli Nazim Moskvada çap olunmuş bir məqaləsində ("Peçat i revolyusiya", N 7, 1929-cu il) şairin Türkiyədə bir neçə şeirinin dərc olunması haqqında məlumat yaydı. Əhməd Cavadın həbsi üçün səbəb axtaran bəzi həmkarları bundan yararlanaraq mətbuatda "İstiqlal məcmuəsi"ndə çap olunan şeirlərinə görə onu ittiham etdilər. Bu işdə "Kommunist" və "Bakinski raboçi" qəzetləri xüsusi fəallıq nümayiş etdirirdilər. Beləliklə, iki il ərzində — 1929–1930-cu illərdə davam edən ifşa kampaniyasından sonra Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda dosent işləyən Əhməd Cavad 1930-cu ildə institut Gəncəyə köçürüldüyü zaman Gəncəyə köçmək məcburiyyətində qaldı. Lakin əsil məqsəd şairi Bakı ədəbi- ictimai mühitindən kənarlaşdırmaq idi. Buna baxmayaraq, beş il Gəncədə yaşayıb-yaradan şair özünə qarşı edilən haqsız hücumlardan ruhdan düşməyərək Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun dilçilik kafedrasının rəhbəri vəzifəsində çalışır, orada Azərbaycan dili və ədəbiyyatından dərs deyərək müəllimlik fəaliyyətini davam etdirir, həmçinin Gəncə Dram Teatrında ədəbi hissə müdiri vəzifəsində işləyir. 1933-cü ildə şairə professor adı verilir. Həmin dövrdə rus dili üzrə professor rütbəsinə layiq görülmüş ilk azərbaycanlı məhz Əhməd Cavad olmuşdur.

1937-ci il

1937-ci ilin 4 iyununda şair müəllimi H. Cavid, tələbəsi M. Müşfiq və həmyerlisi V. Xuluflu ilə eyni vaxtda həbs edilib. 1937-ci ilin 5 iyununda başlanan istintaq işi həmin ilin 25 sentyabrında qurtardı.

1937-ci il iyunun 3-də şairin mənzilinə girib axtarış aparırlar. Əhməd Cavadın qalın bir cilddən ibarət olan şəxsi işində evini axtarış zamanı müsadirə olunan əşyalar qeyd olunmuşdur. Həmin əmlak siyahısında Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin, Kautskinin, Buxarinin kitabları, H. Zeynallının, V. Xuluflunun bəzi əsərləri, "Türk sözü" qəzeti, özünün "Dalğa" kitabçası, 3 qeyd dəftərçəsi, 15 müxtəlif məktub, Şükriyyə xanımın qızıl bəzəkləri-yeddi qızıl beşliyi, dostlarının şairə bağışladığı iki ədəd suvenir-xəncəri göstərilir. Əhməd Cavadın 12493/24 nömrəli iş qovluğunda əllə yazılmış protokollar, şahid ifadələri, hökm, arayış, çıxarış, məktub, zəmanət, rus makinasında necə gəldi yazılmış "Göy göl" şeiri saxlanılıb.

1937-ci il sentyabrın 25-də Azərbaycan SSR XDİK DTİ 4-cü şöbəsinin rəisi Sinmanın və İ. P. Klemençiçin hazırladığı və Y. D. Sumbatovun təsdiq etdiyi ittiham aktında Ə. Cavadın məsuliyyətə cəlb edilməsinin zərurəti belə "əsaslandırılır":

Beləliklə, SSRİ Ali Məhkəməsinin Hərbi Kollegiyasının Səyyar Sessiyası müttəhimi Azərbaycan cinayət məcəlləsinin 69, 70 və 73-cü maddələri ilə ittiham edərək oktyabrın 11-də işə başladı. Məhkəmənin sədri İ. O. Matuleviç, üzvləri İ. M. Zaryanov və C. K. Jiqur idi. İclasda hərbi yuris A. F. Kostyuşko və SSRİ prokurorunun baş köməkçisi N. S. Rovski (Rozovski) iştirak edirdi.Protokolda deyilir:

1937-ci ildə şairə qarşı irəli sürülən saxta ittihama əsasən oktyabrın 12-də hökm oxundu. 12 oktyabrda başlanan məhkəmə cəmi 15 dəqiqə davam etdi və oktyabrın 12-dən 13-nə keçən gecə şairi güllələdilər.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Rüstəm MƏLİKOV,

 “Ana Kürüm” qəzetinin təsisçisi və redaktoru, Salyan.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Vaxtı ilə çənub  bölgəsinin həyatında mühüm rol oynamış, adına nəğmələr, şerlər  qoşulmuş,  ötən əsrin bənzərsiz hadisələrinə şahidlik etmiş, Salyanın  keçmişinin simvolu kimi  tarixə qovuşan körpümüzün bu may ayında 80 yaşı tamam olur.

Bu tarixin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham  Əlyevin sərəncamı ilə icra olunan “Şəhərsalma və Memarlıq “ ilinə təsadüf etməsinin də öz  simvolik mənası vardır. Belə ki, 1946-ci ildə istifadəyə verilmiş bu körpü ölkəmizin mühəndislik tarixində  xüsusi yer tutur. Körpü bu gün  nəqliyyat üçün istifadə olunmasa da vaxtı ilə Salyanın simvollarından olmaqla yaddaşlarda yaşayan bir tarix, Kür çayı üzərində ucalan ilk mühəndislik abidəsi kimi dəyərini  qoruyub saxlamaqdadır.

Tarixi arayış

Azərbaycanın ən böyük su arteriyası olan Kür çayı tarix boyu ölkənin iqtisadi, sosial və coğrafi həyatında mühüm rol oynamışdır. Bu çay yalnız həyat mənbəyi deyil, eyni zamanda uzun illər ərzində bölgələr arasında təbii maneə funksiyasını da yerinə yetirmişdir. Kürün sahilində yerləşən Salyan şəhəri isə qədimdən mühüm ticarət yollarının üzərində qərarlaşıb regionun iqtisadi həyatında xüsusi yer tutmuşdur.

XX əsrin ortalarına qədər Salyan ərazisində Kür çayı üzərindən keçmək üçün  sallar, panton-bərələrdən istifadə edildiyi barədə məlumatlar var idi. Lakin  çay üzərində taxa körpüdən də istifadə edilməsi barədə müsahiblərimiz heç biri xatırlamadı. Salyanlı Nağı dayının xatirələrində qələmə aldığı bir cümlə mənə axtarışlara ipucu verdi.  Körpünün acılışına bir gün qalmış tədbirin ziyafətində istifadə ediləcək ərzaq və digər mal-materiallarının Bakı şəhərindən gətirilməsi üçün ezam olunmuş Nağı Axundov qeyd edir ki, ərzaqları Kür çayı sahilində təşkil edilmiş iki çadıra təhvil verib taxta körpüilə rayon mərkəzinə qayıtdım. Bəli, Taxta Körpü. Sonuncu dəfə 1946-ci ilin may günlərində üzərindən keçilmiş taxta körpü. O insanlardan yəqin ki, həyatda qalan indi yoxdur. Ruhları şad olsun. Xatırlandılar.

Sonralar fərdi axtarışlar nəticəsində əldə etdiyim, AzTV-nin qızıl fondundan  yeni körpü baradə yayımlanmış sujetdə taxta körpü görüntülənir. Şəkili təqdim edirik.

   Yaddaş məlumatları

  Salyan körpüsü qəribə tale yaşamışdır. Tarixi mənbələrə istinad olunmadan, bəlkə də dəqiq məlumatlara əlçatanlıq olmadığına görə yerli yaddaş materiallarına istinadən söylənilən fikirlər, rəylər illər uzunu formalaşmış  və informasiya vasitələrində oturuşmuşdur.

İnşasında alman əsirlərindən işçi qüvvəsi kimi istifadə olunduğunu əsas götürərək körpünün mühəndis ixtisaslı alman Alfred Riskopun layihəsi əsasında tikildiyi barədə fikirlər uzun müddətdir ki, internet resurslarında     vurğulanmaqdadır. 

Deyilənlərdən o da məlum olur ki, körpünün 1946-cı ilin əvvəlində tikintisinə başlanmış və bu iş həmin ilin 9 mayına kimi başa çatdırılmışdır. Yəni cəmi 120-140 günə!

 Uzunluğu  360 metr, eni isə 7.1 metr qeyd edilən və 6 beton özüldən ibarət olan və möhkəm və mürəkkəB dəmir konistruksiyalarla üzlənmiş körpünü  müharibəni yeni bitirmiş  ölkə “əsirlərin “ köməyi ilə  4 aydan bir qədər çox müddətə,  qışın soyuqlu- yağışlı havasında necə inşa etmişdir.  Real görünürmü? Əsla yox!.

Tikintinin  açılışında  körpünün altında alman əsirlərinin saxlanılması və üzərlərindən ağır texnikanın keçirilməsi faktını da təsdiq edən mənbə yoxdur.

  Salyan körpüsünün 80 illik tarixinin ilk səhifələrini kim yazıb? Alman  əsirlərimi, yoxsa, keçmiş SSRİ xalqlarının o, cümlədən azərbaycanlılıların da iştirak etdiyi Uzaq Şərq Körpü Tikinti  İdarəsi? Tikintiyə rəhbərlik edən moyor Frolov kimdir?

Körpü tikintisinə kömək edən Salyanın hansı müəssisələri olub? Nəhayət , körpünün açılışında çıxış edən salyanlılarmız kimdir?

Körpünün açılış lentini kim kəsmişdir? Xalq şairi Səməd Vurğunun körpünün açılışında  çıxış etməsi fikri haradan qaynaqlanır?

Görünür həqiqətin həmişə  zamana ehtiyacı olur...

    50 ilə yaxın insanlara xidmət etmiş, ötən əsrin 90-cı illərindən istismarı dayandırılmış Salyan körpüsü barədə yaddaşlarda yaşayan rəvayətlər və tarixi həqiqətlər çırağında  jurnalist araşdırması apardıq. İlk olaraq yaşlı nəsli dinlədik.

Salyanın tanınmış  ziyalı həkimi, 96 yaşlı Əlisəftər Axundov Salyanda Kür çayı üzərindəki körpünün açılışını böyük bayram təntənəsi kimi xatırlayır. Deyir ki,  həmin vaxta qədər insanlar çay üzərindən pantonlarla quraşdırılmış  bərələr vasitəsi ilə keçirmişlər.

 Uşaqdan böyüyə qədər, kimliyindən aşlı olmayaraq  hamı körpünün açılışı hadisəsini gözləyirdi. Xatırlayıram ki, may ayı idi. Şəhər 2 saylı məktəbdə oxuyurdum. 9-cu sinfi başa vurmağa hazırlaşırdıq. Xəbər gəldi ki, körpü açılır. Müəllimlərimizlə birlikdə çayın sahilinə, bu möhtəşəm hadisənin təntənəsini yaşamağa tələsdik. Həmin gün Kür çayını yeni körpü vasitəsi ilə keçmək taleyimizdə əbədi xatirə kimi qaldı və 80 il əvvəl baş vermiş hadisənin xatırlayanda qəlbimiz yenidən  fərəhlə  döyünür.

Şəhərimizin tanınmış sakini, Azərbaycan polisinin sıralarında qüsursuz xidmət keçmiş  Avtandil Məlikovun da xatirələri canlıdır. 88  yaşlı  veteran deyir ki, təzə körpünün açılışında minlərlə adam iştirak edirdi. Yaşım az olduğuna görə  acılışı ancaq uzaqdan izləyə bildim. Muziqi səsi, alqışları aydın eşidirdim. Gözümüzün qabağında görpüdən keçən maşınlar yanımızdan rayon mərkəzinə, cənub rayonlarına keçib gedirdi. Hamı sevinirdi. Ən çox yadımda qalan isə yolun körpüyə yaxın hissəsində Kür çayı sahilində Tut bağı deyilən ərazidə qonaqlar və iştirakçılar üçün hazırlanmış isti yeməklərin qoxusu idi...

Yerli gəlmişkən rayonun dövlət orqanları bu möhtəşəm tədbirin təşkilinə yüksək səviyyədə hazırlaşmışdılar.  Azərbaycanın dövlət nümayəndələri, SSRİ məkanından gəlmiş generallar, respublikanın tanınmış  əmək qəhrəmanları, şair və yazıçılar, musiqi xadimləri, körpü tikintisində fərqlənənlər  və  rayon zəhmətkeşləri üçün  xüsusi ziyafər təşkil edilmişdi.

Bu barədə məlumatlar həmin dövrdə Rayon İcraiyyə komitəsində məsul vəzifədə çalışmış,  sonralar respublikamızın bir sıra rayonlarında Raykom katibi  və digər yüksək vəzifələrdə işləmiş həmyerlimiz, indi haqq dünyasında uyuyan Nağı Salman oğlu Axundovun xatirələrində də yer almışdır. Bu xatirələr yazıcı publisist, elm adamı, Salyan rayonunun Kərimbəylı kəndində dünyaya gəlmiş Zaman Əsgərlinin “Nağı dayı” publisistik povestində çap olunmuşdur.

Burada deyilir ki, körpünün açılışını təntənəli keçirmək üçün rayon partiya komitəsi xüsusi komissiya təşkil etmişdi. Sədr rayon partiya komitəsinin ikinci katibi  Hümmət Müstafayev idi. Bu münasibətlə veriləcək banket üçün 60 baş qoyun, 8 kisə un... 50 min manat pul yığılıb toplanmışdı. Komissiyanın təşkil etdiyiyi ərzaqdan başqa Xalq Komissarları Şurasının Sərəncamı ilə körpünün acılışına 200 litr rus arağı , 400 litr “Mədrəsə” çaxırı, iki cəllək Zığ pivəsi, 400 qutu “Bəxtiyar” papirosu, 100 kiloqram Xan düyüsü, bir o qədər təzə ağ balıq, 25 kiloqram əla növ kolbasa. 5 kilo kişmiş, 2 kilo seylon çayı ayrılmışdı.

 Mənbədə deyilir ki, 1946-cı ilin pulu ilə ümumi dəyəri 29.500 manat (rubl) olan bu qədər ərzaq məhsulu Nağı Axundovun rəhbərliyi, raykomun təlimatçısı İbrahim Rəhimov və bir zabitin iştirakı ilə  “Sudabeker”   maşını  vasitəsi ilə  Bakı şəhərindən  gətirilərək may ayının 11-də təyinatı üzrə təhvil verilmişdir.

Jurnalist araşdırması

 Salyan körpüsünün  80 illik tarixi ilə bağlı məni narahat edən məsələlərin oxucularımız üçün də maraqlı ola biləcəyini nəzərə alaraq  jurnalist araşdırması aparmağı qərara aldım. İlk növbədə internet resurslarında olan məlumatları öyrəndim. Sonra rayonun ən yaşlı, o günləri gözləri ilə görmüş adamlarıyla görüşdüm, söhbət etdim. Ümumiləşdirmələr apardım. İlk diqqətimi çəkən də  deyilənlərin icərisində ən çox hallanan körpünün açılışında digər qonaqlarla yanaşı xalq şairi Səməd Vurğunun iştirakı və çıxışı barədə olan məlumatlar idi.

İlk gümanım S. Vurğunun fəaliyyətdə olan ev muzeyi oldu. Telefon əlaqəsi saxladım.  Açılşdan bir şəkil və çıxış mətni istədim. Əməkdəşlar bir neçə gün araşdırdıqdan sonra məlumat verdilər ki, şair körpü açılışında iştirak etsə də çıxışı barə bir sənəd yoxdur.  Cavab bizi qane etmədi...

 Yazılı  mənbə olan Zaman Əskərlinin “Nağı dayı” povestində isə  Nağı dayı xatirələrində qeyd edib ki, ziyafətdə ordenli şair Səməd Vurğun şairanə ( o dövrün ab-havasına uyğun)  tost deyib, şer söyləyib...

   Təəssüf ki, həmin  dövrdə Salyan Rayon Partiya  komitəsinin orqanı olmuş “Sosializm yolu” (sonradan, 1965-ci ildən “Qələbə” adı ilə nəşr olunub)  qəzetinin həmin dövr üçün nömrələri də saxlanılmadığına görə tariximizin 80 illik səhifəsi olan körpü barədə dəqiq məlumat əldə edə bilmədik. Lakin ümüdimizi də itirmədik.

Demək “Sosializm yolu” qəzeti əlimizdə yoxdursa  onda ölkənin bir nömrəli qəzeti olan “Kommünist “qəzeti  respublika əhəmiyyətli bu tədbirin gedişini çox yəqin ki,  geniş işıqlandırmışdır.

... Bəli !   M.F. Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanası. “Kommunist “ qəzeti 14 may 1946-ci il tarixli 96 –cı sayı qarşımızdadır. Rəsmi mənbələrə istinad edilmiş bir səhifəlik açılış reportajı və nəhayət bütün suallara doğru cavab.

 “Salyan körpüsünün təntənəli açılışı” adlı repotajın başlığının üzərində diqqət çəkən 3 şəkil yerləşdirib. Soldakı şəkilin altında  yazılıb: ”Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sədr müavini, daxili işlər naziri T. Yaqubov yoldaş körpünün açılışında lenti kəsir, (sağda) körpünün açılışı münasibəti ilə  zəhmətkeşlərin çoxadamlı mitinqində adlı-sanlı pambıq ustası, ordenli Qüdrət Səmədov yoldaş çıxış edir.”  Heç bir izaha, şərhə ehtiyac yoxdur. Körpünü  açan da məlumdur və orda çıxış edən salyanlı məşhur əmək adamı da. Maraqlıdır AzTV-nin qızıl fondundan olan repottajda salyanlı müəllimə Səfurə Quluyevanın da çıxış etdiyi fraqment göstərilir.

Bir səhifəlik materialda diqqət çəkən faktları şərhsiz,  dövrün bənzətmələrini isə kiçik redəktə ilə olduğu kimi təqdim edirik:

“Kür qırağında başqa aləm var idi. May ayının 12-də  yaxın kəndlərdən, rayon mərkəzi Salyan şəhərindən adamlar axın-axın bura  yığışırdı. Qırlı yolla şütüyən avtomobillər Bakının adlı-sanlı adamlarını, partiya hökümət nümayəndələrini, qabaqcıl neftçiləri, şairləri, yazıçıları artistləri, xanəndələri, rəqqasələri, məzhəkəçiləri, mətbuat  nümayəndələrini  bura daşıyırdı”.

Salyanın adlı sanlı əmək adamları, neftçilər, MTS işçiləri, ordenli pambıqçılar Qüdrət Səmədov, Güllü Əliyeva və digərləri də burada olublar.

Qəzet məlumat verir  açılışın rəsmi qonaqları Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sədr müavini, daxili işlər naziri T. Yaqubov, Salyan Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi Bağırov, RİK-in sədri Qədirov, şairlər Səməd Vurğun, Süleyman Rüstəm, yazıçı Süleyman Rəhimov, SSRİ Ali Sovetinin deputatı Mütəllimov, podpolkovnik Bryukov, SSRİ Daxili İşlər Nazirinin müavini Lukşt və digər yoldaşlar açılış üçün hazırlanmış kürsüyə yaxınlaşırlar. Dövlət himni səslənir. T. Yaqubov  Azərbaycan Kommünist (bolşeviklər) partiyası Mərkəzi Komitəsi və Nazirlər Soverti adından təbrik söyləyir.

“Azərbaycanın adlı-sanlı pambıqçısı Qüdrət Səmədov xitabət kürsüsünə qalxaraq bu möhtəşəm körpünün tikintisində iştirak edənlərə  minnətdarlığını bildirdi, biz salyanlılar bu böyük hədiyyə əvəzində bütün dövlət tapşırıqlarını qat-qat artıq yerinə yetirəcəyik”-dedi..

Diqqət:Reportajda  körpü inşaatçısı Pyotr İvanovic Tarskinin  çıxışı bizim üçün çox maraqlıdır. Çünkü burada körpünün  120-140 günə tikilməsi barədə fikirlər alt-üst edilir:

-Keçən ilin mart ayını yaxşı xatırlayıram. İnsanlar burada işə cəlb olunanda geniş çayın sahillərində kol-kos, ot və palçıqdan keçmək olmurdu. Güclü külək boş çöllərin torpağını göylərə sovururdu. Biz işə başlayan gündən qarşılaşdığımız böyük qayğı nəticəsində bütün çətinlikləri aradan qaldıra bildik. Nə dəli Kürün coşqun dalğaları, nə sahildən qalxıb çöllərə axan sel, nə uğultulu külək və başqa çətinliklər insan oğlunu orxutmadı... Bakıdan “Leytenant Şimidt”,”Oktyabr” zavodları, Dəniz Tkinti Tresti, Metal Kombinat, Azərbaycan Tikinti Təçhizat idarəsi, Azərbaycan Dəmir Yol İdarəsi, Kür çayı  gəmiçilərinin işçiləri, Salyan rayonun bütün əmək kollektivləri  körpünün çəkilməsinə çox böyük  kömək etdilər. Bu gün böyük baş ucalığı ilə üzümü Azərbayca xalqına və onun rəhbərinə tutub deyirəm: Qarşımıza qoyduğunuz vəzifə yerinə yetirilmişdir. Kürün bu sahilindən o sahilinə yol acıqdır.”

Qəzet  məlumat verir ki, sonra ordenli şair Süleyman Rüstəm çıxış edir və şeir söyləyir. Qeyd olunur ki, T. Yaqubov tərəfindən  körpü çəkilişində fərqlənmiş ən yaxşı inşaatçılara Fəxri Fərmanlar və qiymətli hədiyyələr təqdim olunur. Bu məqsəd üçün 75 min manat pul ayrıldığı elan olunur. Rayon icraiyyə komitəsinin sədri Qədirov 12 nəfərə rayonun  hədiyyələrini təqdim edir.

12 may 1946-ci il tarixdə, günorta saatlarında dövlət himninin sədaları altında körpünün açılşını bildirən lent şəkildən göründüyü kimi Yaqubov tərəfindən  kəsilir. Ilk maşın karvanı körpünü alqış sədaları altında keçir.

Rəsmi açılışdan sonra çayın sahilində  Tut bağı deyilən ərazidə böyük ziyafət verilir. Qəzet ilk badələrin SSRİ-nin birinci şəxsinin, şanlı ordunun, xalq birliyinin sağlığına qaldırıldığını bildir və xalq artistlərindən A. Hacıbəylinin, Sara Qədimovanın çıxış etdiyini qeyd edir.

Məqalədə xalq şairi Səməd Vurğunun  çıxışı barədə qeydə rast gəlmədik. Bu barədə məlumat Nağı Axundovun xatirələridə yer alıb. Çox yəqin ziyafət zamanı ilk sağlığın müəllifi ordenli şair olub.

Beləlikl , 80 il əvvəl  çap olunmuş “Kommunist” qəzeti tarixi həqiqətləri bizə göstərdi.

1. Salyan körpüsü 3 ay deyil, 15-16 ay müddətində  inşa olunub.

2. Körpü  Uzaq Şərq Körpü Tikintisi idarəsi tərəfindən  Azərbaycanın əlaqədar təşkilatlarının, Salyan rayonunun  müəssisələrinin, o cümlədən  Kür gəmiçilik idarəsinin  yaxından dəstəyi ilə inşa edilmişdir.

3.SSRİ məkanının hər yerində  bərpa işlərinin, o cümlədən yeni körpülərin inşasında alman əsirlərindən istifadə olunmuşdur. Həmin dövrdə Salyan rayonundə hərbi düşərgədə saxlanılan alman əsirlərindən Salyan körpüsünün inşasında da istifadə olunmuşdur. Lakin körpünün burada əsir kimi saxlanılan, mühəndis ixtisaslı alman Alfred Riskopun layihəsi əsasında tikildiyi yanlış fikirdir və təsdiqini tapmır.

4.Körpünün açılışında xalq şairi Səməd Vurğun deyil, məşhur salyanlı pambıq ustası Qüdrət Səmədov və müəllimə Səfurə Quliyeva  çıxış etmişdir. 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Aytən Ağasıyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Hər gün maşınla gəzmək yolu aldatmaq idi mənim üçün.. Artıq əvvəlki həyatıma geri dönməyi, normal yürüyüş etməyi iplə çəkirdim. Göy üzünün barışmadığı günlərdə daha da ümidsiz olurdum.. Elə günlər də olurdu ki üzümü göyə tutanda günəşin üzünü yanaqlarımda hiss edirdim ..

Bakının şahmat taxtasını xatırladan ağ qara (yağışlı-günəşli) günlərində hər gün tək istəyim var idi.. "Ağrılarım biraz daha azalsın..."

Qeydiyyatda sıra gözləyirdim. İki həkim söhbət eliyirdi :

-Neçə bacısız ?

-İki bacı, ama atamın üç qızı var

-O necə olur ?

-Anam atamın ən böyük qızıdı..

Fizioterapiya otağında yorulmadan işləyən tibb bacılarının ayağına geyindiyi ağ saboların üzərinə işlənmiş rəngarəng güllər kimi bütün diqqətimi aldı əlimdən bu cümlə...

"Anam atamın ən böyük qızıdır"

Mənə görə ailə qorunması gərəkən bir qalaya bənzəyir, o qaladan Günəşin doğuşunu izlədiyimiz qədər Günəşin batışını da izləyirik..

Ailəni də qala kimi hərdən üst başını təmizləmək lazımdır.. Diqqətsiz qoymaq olmaz. Qalada yad insan nəfəsi duya bilmərsən. Ailə də belədi..

Ailənin nə demək olduğunu ən çox ailəsi olmayanlar bilər bəlkə də. Qonşunun güllü bağçası xoş gələndə sən də o çiçəklərdən istəyirsən, əkirsən, böyüdürsən.

Ailəni isə tək başına böyütmək olmur.. Ana ona bəxş edilənlərlə ailəni quran, ata isə onu "hərami"lərdən qoruyandır.

Bəzi ailələr qarşılıqlı sevgi və sədaqət üzərində qurulur. Bəziləri məcburiyyət və çarəsizlik, bəziləri də mənfəət və mənafe üzərində.

Bir çox ailələrdə ata daha dominant olur.

Ana qadın kimi zərifliyini qoruyub, öz dəyərini sorğulatmayan bir kişi ilə ailə həyatı quranda həm özünə həm də ətrafına daha sevgi dolu olur.

Bəzi ailələrdə isə qadın kişi rolunu üstələnir, kişi isə buna şərait yaradanda qadın rolunda qalır.. bu zaman ana və ata çəki daşları arasında tarazlıq pozulur. Evdə son qərar ananın olanda, övladlarının gözündə ata "qəhrəmanlığı" nı itirir.

Zaman keçdikcə ana hər şeyi özbaşına edərək atanın öhdəliklərini də əlindən alır. Bu zaman isə ata özünə inamını güvənini bacarıqlarını sorğulamağa başlayır..

Müasir dövrdə bu hallara daha çox rast gəlinir.

Bir birini ilk dəfə toy günü görən sonra evlənib xoşbəxt olan insanlar da tanıyıram, illərlə bir birini tanıyıb daha sonra ayrılan ailələr də..

Ailədə sevgidən sonra  hörmət, sədaqət birlik və dözümlülük yoxdursa ayrılıq çalınacaq tək musiqi olur..

Bu gün taksi sürücüsünün altı aylıq nişanlısından ayrıldığını eşitdim. Ama hələ də qıza aldığı iPhone 17 nin kreditini ödəyirdi. Gülərək deyir :

-Üzüm gəlmədi telefonu alım əlindən, indi krediti ödəyirəm

-Hə əlbəttə ki adamın üzü gəlməz istəsin, əslində qızda üz olsaydı  özü qaytarmalı idi

-Nəbilime abi

Bəzən düşünürəm ki, ayrılıq üçün də kredit ödənilir. Kimisi o taksi sürücüsü kimi bir müddət ödəyir, kimisi də bir ömür..

Hətta bəzən faiz də gəlir, ayrılıqlar üçün bədəllər böyüyür..

İndi isə diqqətinizi yuxarıdakı cümləyə çəkmək istəyirəm: "Anam atamın ən böyük qızıdı"

Mənə görə qadının xoşbəxt olduğu ailə daha huzurlu olur. Bir qadın nə qədər güclü olsa da onu yoldaşı kimi sevən, atası kimi qoruyan, dostu kimi dinləyən kişiyə (yara) ehtiyacı olur. O kişi ailəni "həramilər"dən qoruyub öz xoşbəxtliyinin ömrünü uzadanda həyat yaşamaq üçün daha asan olur.

Həyatda hər kəs bir ailənin imzasını daşıyır, bu imza gələcəyi asanlaşdıra da bilər qəlizləşdirə də.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Televiziyada aparıcı kimi sərbəst mülahizə yürütmək ilk dəfə ona nəsib olub...

İntellektual, mehriban, realist və ədalətli xanımdır. Ən çətin mühitə belə asanlıqla uyğunlaşa bilir. Sosial, iddialı və sevgi doludur. Daxilində tarazlıq yaratmağı bacarır. Fəaliyyətində ahəngdar, harmonikdir. Onun mülayim görünüşünə aldanmayın, arxasında son dərəcə iradəli və mübariz bir şəxsiyyət gizlənir. Doğrudur, qayda-qanuna önəm verir, amma müstəqilliyini heç zaman əldən verməməyə, azadlğını qorumağa çalışır. Bədii fəaliyyətdən zövq alır və yüksək mədəni səviyyəsi var...

Deyir ki:- “Bugünkü Azərbaycan mediasının kənardan görüntüsü və ya keyfiyyətli olub-olmaması barədə media nümayəndələri və media ekspertləri tərəfindən çox danışılıb, çox tənqid olunub, onun yenilənməsi üçün ən müxtəlif yollar təqdim olunub. Təkrarçılıq etmədən mənə qədər deyilənlərə onu əlavə edə bilərəm ki, bu gün Azərbaycan mətbuatı bir natamamlıq kompleksini yaşayır. Elə təəssürat yaranıb ki, istər çap, istərsə də elektron media ac qalmamaq üçün bir qisim topluma yaradılan bir məşğuliyyətdir. Media cəmiyyəti formalaşdırmaq, irəli aparmaq əvəzinə cəmiyyət onu öz təfəkkürünə, düşüncə, həyat tərzinə uyğunlaşdırıb...”

...Olduqca optimistdir. Hər kəsə yaxşı tərəfdən baxmağa alışdığından, pis adamlarda belə yaxşı tərəfləri görmək qabiliyyəti var. Həssas və şəfqətlidir. Estetik qavrayışlara böyük əhəmiyyət verir. Çətinliklərlə üzləşən zaman çox ustalıqla öhdəsindən gəlir. Yardımsevər xasiyyəti var və hər kəsə kömək etməyə çalışır...

“Bəzən onlayn mediada hətta ixtisaslı jurnalistlərin də qeyri-səhih informasiyalarına rast gəlirsən. Peşəkar jurnalist üçün xəbərin gecikib-gecikmədiyi əsas deyil, əsas onun ötürdüyü xəbərin səhihliyidir. Çünki bundan onun nüfuzu, etibarlılığı asılıdr. Lakin Azərbaycan reallığında dezinformasiyanın yayılması adi bir hal kimi qəbul olunur, nonsens yaratmır və nə həmin media qurumunun, nə də xəbəri ötürən müxbirin nüfuzuna, etibarlılığına xələl gətirmir. Çünki bugünkü medianın özü nüfuzluluq və etibarlılıq təsnifatından uzaqdır, dənizdə yelkənsiz qayıq vəziyyətindədir. Külək hara əsirsə, ora da üzür.”- söyləyir.

...Zövqü çox gözəldir. Təbiiliyin vurğunudur. Kobud və ya sərt insanlardan instinktiv olaraq uzaqlaşır. Tarazlığı qoruduğundan, həmişə orta zəmini tapır və buna görə də mükəmməl dost və tərəfdaş kimi etibar qazanır. Hər işin ədalətli olmasını xoşlayır, haqsızlığa dözümü yoxdur. Həyatda sülh və harmoniya tərəfdarıdır. Kiminsə xətrinə dəyməyə meyilli deyil və kiminsə ondan inciməsinə səbəb yaratmır. Əziyyət çəkən birini görəndə, əlindən gələn yaxşılığı etməyə çalışır...

Deyir ki:- “Bu gün jurnalistika fakültəsi istənilən sayda məzun buraxa bilər, ölkədə onlarca elektron media işlək ola bilər, amma ölkənin və cəmiyyətin həyatında söz sahibi ola bilmirsə, ictimai fikri dəyişdirə bilmirsə, özünün müqavimət immuniteti yoxdursa, jurnalistin söz azadlığı onun çalışdığı qurumun maliyyəçisinin sifarişinə təslim olunursa, həqiqətən də dördüncü hakimiyyətə çevrilmək istəyi və şansı yoxdursa, onda keyfiyyətli mediadan danışmaq mənasızdır. Bütün inkişaf etmiş ölkələrdə mətbuat mənsub olduğu ölkənin ən strateji və birinci dərəcəli mexanizmidir...”

O, 1966-cı ilin sentyabr ayının 24-də Şəki şəhərində dünyaya gəlib. 1972-ci ildə Bakıda 3 saylı tam orta məktəbin birinci sinfinə gedib və 1982-ci ildə həmin məktəbi bitirib. Orta məktəbdə oxuduğu illərdə, eyni zamanda 21 saylı musiqi məktəbində də ibtidai musiqi təhsilə yiyələnib. Orta məktəbi bitirəndən sonra 1982–1986-cı illərdə Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Məktəbində fortepiano sinfi üzrə orta ixtisas musiqi təhsili alıb. 1988–1994-cü illərdə BDU-nun jurnalistika fakültəsində təhsilini davam etdirib. Əmək fəlaiyyətinə 1986-cı ildən başlayıb. Azərbaycan Dövlət Neft və Kimya İnstitutunun nəşriyyatında redaktor, "İnşaatçı" qəzetində korrektor işləyib. Sonradan həyatını televiziyaya həsr edib və ölkənin müxtəlif televiziya kanallarında çalışıb...

Tanınmış telejurnalist, milyonların sevimlisi İlhamiyyə Rza onu belə xarakterizə edir: “O, televiziyaya gələndə qarışıq dövr idi. Həmin dövrdə sərbəst, özünəməxsus tərzlə aparıcılıq etmək tərzi ilk dəfə ona nəsib oldu. Həm təfəkkürü və həm də məntiqli danışığı, hadisələri düzgün təhlili ilə seçildi. Bu da onu tmaşaçılara sevdirə bildi...”

...Ömür-gün yoldaşı Dilavər Əzimli Cəlilabad rayonunun Ağdaş kəndində anadan olmuşdu. AMEA Tarix İnstitutunun Orta əsrlər tarixi şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent idi. Uzun müddət koronavirusdan müalicə olunmasına baxmayaraq onun həyatını xilas etmək mümkün olmayıb. 2021-ci ildə vəfat edib...

Bəli, söhbət jurnalist, ssenarist, televiziya aparıcısı, tərcüməçi, redaktor Arzu Qazıyevadan gedir. 2026-cı il onun üçün əlamətdar ilidir, bir neçə aydan sonra yubileyini qeyd edəcək...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

İlqar İsmayılzadə,

fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, "Həməşəra" mətbu orqanının baş redaktoru, AJB, AYB və TYB-nin üzvü, yazıçı-publisist.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Ustad Niftalı Göyçəlinin "Qədim Turan eposu" adlı kitabı Azərbaycan ədəbi mühitində işıq üzü görmüş önəmli bədii əsərlərdən biridir. Əsərin önəmi onun təkcə Odlar Yurdu Azərbaycanın deyil, ümumilikdə türklər və Turan ellərinin milli kimliyi və tarixindən bəhs etməsindən irəli gəlir. Bu qısa yazıda həmin dəyərli və qiymətli əsər barədə düşüncələrim və subyektiv baxışlarımı aşağıdakı formada qələmə almaq, onu əziz oxucularla bölüşmək istəyirəm...

Müəlliifin həyatı və yaradıcılığına qısa baxış:

Yusifov Niftalı Puta oğlu (Niftalı Göyçəli): 21 mart 1951-ci ildə bir zamanlar doğma Azərbaycan diyarının qərb hissəsində yerləşmiş Göyçə mahalının Basarkeçər rayonuun Babacan kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən və hərbi xidmətdən tərxis olduqdan sonra 1974-cü ildə BDU-nun kitabxanaçılıq fakültəsinə (qiyabi) daxil olmuş, 1981-ci ildə oranı bitirərək kitabxanaçı-bibloqraf ixtisası üzrə ali təhsil haqqında diplomunu almışdır.

1976-cı ildən Şəki rayonuna köçməklə əvvəlcə kənd mədəniyyət evinin direktoru və iki il müddətində Səməd Vurğun adına rayon mədəniyyət evinin direktoru vəzifəsində işləmişdir.

1990-cı ildə ailəlikcə Bakı şəhərinə köçməklə 1992-ci ilə kimi ARDNŞ "Geofizikakəşfiyyat" idarəsində fond rəisi vəzifəsində işləmişdir. Tədqiqatçı, türkoloq, şair, aşıq, ədəbiyyatşünas və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Hal-hazırda türk milli kimliyinin təbliğinə xidmət göstərən beynəlxalq səviyyəli Turan Yazarlar Birliyinin sədri, eyni halda Turan Xalq şairidir. Ömür-gün yoldaşı Məlahət xanım 2023-cü ildə dünyasını dəyişərək ədəbiyyətə qovuşmuşdur. Onların ailə həyatından 1 qızı, 2 oğlu, 7 nəvəsi və 1 nəticəsi var.

Ustad Niftalı Göyçəlinin indiyədək nəşr edilmiş kitabları sırasında 1. "Altun saçlı qərəman", Bakı: 2000; 2. "İbrahim və Lilpar", Bakı: 2002; 3. "Vətən sizə oğul dedi", Bakı: 2011; 4. "Qədim Turan eposu", Bakı: 2014; 5. "Bilqamıs - bəşəriyyətin ümumi eposudur", Bakı: "Elm və təhsil", 2015; 6. "Milli Qəhrəman Pəncəli", Bakı: 2017 (Şəhriyar Seyidoğlu ilə ortaqlı); 7. "Göyçə ustadları" (antologiya), I hissə. Bakı: "Elm və təhsil", 2017; 8. "Becan Qasımov - Göyçə xatirələri" (Bioqrafik povest). Bakı: "Elm və təhsil", 2018; 9. "Miskin Abdal və Səfəvilər", Bakı: "Elm və təhsil", 2018 və 10. "Qazi" (Bioqrafik poema), Bakı: "Elm və təhsil", 2025 kitablarını göstərmək olar.

Ustad Niftalı Göyçəli Azərbaycan ədəbi mühitinin görkəmli və qocaman siması, Turan sevdalısı olan ziyalı və müdrik şəxsiyyət, həmçinin, bərəkətli ömrünü xalqın "Şəxsiyyət vəsiqəsi" sayılan milli kimlik, tarix və mədəniyyət sahəsinə həsr etmiş fədakar bir insandır...

Kitabın ümumi məlumatı:

Kitabın ümumi məlumatı aşağıdakı kimidir:

Kitabın adı: "Qədim Turan eposu"

Müəllif: Niftalı Göyçəli

Redaktor: Həbib Ələkbərsoy

Məsləhətçi redaktor və ön söz müəllifi: Əlrza Amanbəyli

Naşir: "Elm və təhsil" nəşriyyatı, Bakı

Nəşr olunduğu il: 2014

Səhifə sayı: 208 səhifə.

Kitabın ön söz müəllifi Əlrza Amanbəylidir. Ön sözdən sonra Həbib Ələkbərsoylunun "Bu epos Türk xalqlarının bədii tarixidir" başlıqlı yer almışdır. Ardınca müəllifin türk xalqlarının tarixi və mədəniyyətini şeir üslubunda nəzmə çəkdiyi 14 dastan təqdim edilmişdir. Kitabın sonunda isə Türk bədii təfəkkürünün digər xalqlarda mövcud olmayan "Dodaqdəyməz" şeir növündən söz açılmış, bununla bağlı müxtəlif mövzularda qələmə alınmış bir neçə dodaqdəyməz təcnislər və qəzəllər göstərilmişdir.

Kitabın üz qabığında onun "I hissə" olduğu qeyd edilsə də, sonralar kitabın davamı nəşr edilməmişdir. Bu da onun ikinci hissəsinin müəlliflə yanaşı türkoloq alim, mərhum professor Ramiz Əsgərlə ortaq olaraq hazırlanmasına qərar verildiyi, lakin R.Əsgərin vəfatına görə müyəssər olmamasından irəli gəlmişdir. Bundan əlavə, kitabın arxa üzündə müəlliflə yanaşı mərhum Əlrza Amanbəylinin də fotoşəkili və qısa bioqrafik məlumatı yer almışdır. Bunun səbəbini Ustad Niftalı Göyçəlidən soruşduqda, onun bir güneyli milli fəal olaraq Xalq hərəkatı illərində Azərbaycana gəldiyi və adının təbliğ edilməsi məqsədi ilə bu formada kitabın arxa tərəfində fotoşəkili və məlumatlarının yerləşdirilməsinə qərar verildiyini bildirdi...

Kitabın ehtiva etdiyi mövzular:

Ustad Niftalı Göyçəlinin əsərləri arasında heç şübhəsiz ki, "Qədim Turan eposu" adlı kitabı mövzu, yazılış üslubu və mahiyyət baxımından daha önəmli və daha əhəmiyyətlidir. Kitabın əhəmiyyətli və önəmli olması onun təkcə Odlar Yurdu Azərbaycan deyil, ümumilikdə, Turan ellərinin bir-başa milli kimliyi, tarixi və mədəniyyəti mövzusuna aid olmasından, uyğun mövzunu poeziya (şeir) formasında qələmə almasından irəli gəlir.

Əslində ustad Niftalı Göyçəli Türk bədii ədəbiyyatında müasir dövrdə geniş səviyyədə epos janrına müraciət edən ilk şair olaraq təqdim edilir. Burada epos dedikdə, bir xalqın tarixi taleyi, qəhrəmanlıqları, adət-ənənələri və dünyagörüşünü geniş şəkildə əks etdirən, dastançılıq ənənəsinə əsaslanan nəhəng xalq folklor əsəri nəzərdə tutulur. Epos sadəcə bir hekayə deyil, bir millətin yaddaşı və epik düşüncə xəzinəsidir. "Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti"ndə bununla bağlı oxuyuruq: "Epos: Yun. rəvayət səciyyəvi ədəbiyyat, dastan. Koroğlu eposu. Qəhrəmanlar eposu // Qəhrəmannamələr. dastanlar və s. Xalq yaradıcılığı əsərlərinin məcmusu, Qırğızların "Manas" eposu". (Bax: "Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti", 2/31. "Şərq-Qərb" nəşriyyatı, Bakı, 2006).

Unutmamalıyıq ki, eposlar yalnız ədəbiyyat nümunəsi deyil, həm də milli yaddaşın daşıyıcısıdır. Eposlar xalqın qəhrəmanlarını, tarixi mübarizələri və mifik dünyagörüşünü əks etdirən bədii-ədəbi nümunələrdir. Eposlardan bir hissəsinin məlum və bəlli müəllfiləri olsa da, onlardan bir çoxu xalq yaradıcılığınün məhsuludur.

Dünyada qələmə alınmış bir sıra qədim eposlar mövcuddur. Bununla bağlı eradan əvvəl 12-7-ci əsrlərdə yaşadığı bildirilən qədim Yunan şairi Homer tərəfindən yazılmış, eyni halda Troya müharibəsi və qəhrəmanlıq hekayələrini özündə ehtiva etmiş "İliada" adlı antik yunan dastanı, həmçinin, onun tərəfindən ərsəyə gəlmiş "Odisseya" adlı digər kitab, qədim Hind ədəbiyyatının müəllifi bəlli olmayan, eyni halda qardaş müharibələri və dini-fəlsəfi ideyaları özündə ehtiva etmiş "Mahabharata" kitabı, tanınmış şair Əbül-Qasim Firdovsinin (940-1020) İranın qədim tarixi, qəhrəmanlıq və milli kimlikdən bəhs edən "Şahnamə" adlı əsəri və digər bu kimi nadir əsərləri göstərmək olar.

Bu izahlardan sonra haqqında danışılan kitaba qayıdırıq: Niftalı müəllimin 2014-cü ildə işıq üzü görmüş "Qədim Turan eposu" adlı məlum əsəri həmin sahədə yazılaraq ərsəyə gəlmiş ən bariz nümunədir. O, adıgedən əsərdə Turan ellərinin tarixini poetik formada nəzmə çəkmiş, Türk tarixini şeir formasında oxuculara çatdırmaqda böyük, həm də ilk olan uğur qazanmışdır. Həmin əsərdə epos janrına aid olan 14 dastan şeir formasında yer alır. Onlar aşağıdakılardan ibarətdir:

1. “Şumer dastanı”;

2. “Tatar dastanı”;

3. “Hun dastanı”;

4. “Çində hun tərəqqisi və xan dövlətləri”;

5. “Hunların şimal-şərqə axını”;

6. “Tapqaç xanın Çin səddini tikdirməsi”;

7. “Başqır-Çuvaş dastanı”;

8. “Kazax dastanı”;

9. “Yuran xan dastanı”;

10. “Peçenq Temir və Az Alpər dastanı”;

11. “Türkmən dastanı”;

12. “Özbək xan və Sallur dastanı”;

13. “Qırğız dastanı";

14. Amerikanın yerli xalqına aid “Hundu dastanı”.

Məlumat üçün qeyd etmək lazımdır ki, təkcə son minillikdə deyil, ümumiyyətlə, türk kimliyi və tarixi dastanlarını belə bir geniş miqyasda və əhatəli ölçüdə nəzmə çəkən kimsə olmamışdır. Məhz bu baxımdan ustad Niftalının məlum əsəri Türk dünyasında, eyni halda dünya ədəbiyyatında ilkə atılmış bir imza kimi dəyərləndirilə bilər. Bunu təsdiq etmək üçün aşağıdakı məlumatlara nəzər salmaq kafidir:

1. Türk dünyası və Turan ellərinin ortaq eposlarından olan "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanı vardır. Bu kitabın kökləri çox qədim (e.ə. VII-IX əsrlər) olsa da, mövcud nüsxələri XV əsrdə qələmə alınmışdır. Əsərin əsas süjet xətti və hadisələri daha əvvəlki dövrlərdə - oğuzların Azərbaycanda və ətraf bölgələrdə yaşadığı dönəmdə formalaşmış şifahi xalq ədəbiyyatı nümunələridir.

2. Qədim türk eposunun ən əski nümunələrindən biri (e.ə. I minillik) olan və əsasən nəzm (şeir) formasında qələmə alınmış "Alp Ər Tonqa" dastanı. Türk dünyasının tanınmış alimi, filoloq və leksioqraf Mahmud Kaşğarlının (1029-1101) "Divanü lüğatit-türk" əsərində həmin dastandan müəyyən fraqmentlər qalmışdır.

3. Kökləri çox qədim dövrlərə - IX-X əsrlərə gedib çıxan və əsasən şeir (nəzm) formasında olan, eyni halda qırğız xalqının şifahi xalq ədəbiyyatının ən böyük abidəsi və dünyanın ən həcmli eposu hesab olunan "Manas" dastanı;

4. Həm nəsr, həm də şeir elementlərini özündə birləşdirən, eyni halda e.ə. III - I minilliklər və Hun-Oğuz dastanları qrupuna daxil olaraq XIII-XIV əsrlərdə qələmə alındığı bildirilən "Oğuznamələr" (Oğuz Kağan dastanı) kitabı. Bu kitab Türk dünyasının ən qədim soy-kök və dövlətçilik modeli, mifoloji-tarixi eposudur. Bu kitabda oğuzların etnosiyasi birliyindən, dünyanı fəth etməsindən bəhs edir.

5. Əsasən şeir (nəzm) formasında olan və XIX əsrin sonlarında qələmə alınmağa başlandığı deyilən "Alpamış və Koblandı Batır" dastanları özbək, qazax və qaraqalpaq türklərinin qəhrəmanlıq eposları olaraq təqdim edilir.

Bu arada Türk dünyasının "Koroğlu dastanı", "Aşıq Qərib", "Şah İsmayıl və Əsli və Kərəm" və s. kimi epik-lirik və qəhrəmanlıq-macəra dastanları və poemaları da mövcuddur. Müasir dövrümüzdə tanınmış yazıçı-publisist Yunus Oğuz da türk tarixi və mifologiyası mövzusunda genişhəcmli, epik səciyyəli tarixi romanların müəllifidir. Bununla bağlı onun Türk tarixinə aid olan "Atilla", "Tomris", "Əmir Teymur", "Şah İsmayıl Səfəvi", "Dədə Qorqud", "Ovçu" və s. bədii-tarixi əsərlərini göstərmək oalr.

Yuxarıda təqdim edilən epos nümunələrinə diqqət yetirdikdə, onların yalnız müəyyən bir türk qolu və ya müəyyən bir qəhrəmanla bağlı olduğu aydınlaşır.

Azərbaycan və ümumtürk dünyasında türklərin tarixi, qəhrəmanlıqları və mədəniyyəti ilə bağlı şeir (nəzm) formasında yazılmış epik əsərlər (dastanlar, poemalar) əsasən qədim və orta əsrlərə aiddir. Şifahi xalq ədəbiyyatında dastanlar nəsr və nəzmin qarışığı olsa da, ayrıca şeir formasında kitab olaraq ərsəyə gəlmiş əsərlər olduqca az, həm də yalnız müəyyən bir Türk qolu, müəyyən bir Türk qəhrəmanı və onların tarixi ilə bağlıdır.

Ustad Niftalının şeir formasında ərsəyə gətirdiyi "Qədim Turan eposu" adlı əsəri isə epos janrının xüsusiyyətlərini daşıyan tarixi-poetik abidə olaraq uyğun sahədə həm əhatəli, həm də bir ilk imzadır. Bu baxımdan onu dünya ədəbiyyatının epos mövzusunda ərsəyə gəlmiş Homerin "İliada" və "Odisseya", qədim Hind ədəbiyyatının "Mahabharata" və qədim İran ədəbiyyatında Əbül-Qasim Firdovsinin "Şahnamə" əsərləri ilə eyni cərgədə sıralamaq və dəyərləndirmək lazımdır.

Türk dünyasında isə öz mövzusu, xüsusiyyətləri və formatına görə indiyədək belə bir əhatəli əsərin olmadığını nəzərə alaraq onu xüsusilə dəyərləndirilmək və təqdim etmək lazımdır. Çünki sözün həqiqi mənasında bu kitab türk dünyasında və eləcə də dünya səviyyəsində fəxarətlə təqdim edilə biləcək möhtəşəm bir əsərdir. Bu sözlər "Qədim Turan eposu" kitabı və onun dəyərli müəllifi barədə əsla mübaliğə deyil, sadəcə mövcud reallıqlar və həqiqətin bəyanıdır…

Təşəkkür və arzular!

Fürsətdən istifadə edib əziz və dəyərli ustadımız Niftalı müəllim Göyçəliyə belə bir möhtəşəm əsərə görə səmimi minnətdarlığımı bildirir, ona uzun, sağlam və mənalı-məsud ömür, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayıram!

Onun qələmə aldığı "Qədim Turan eposu" kitabının yenidən işıq üzü görməsi və ölkə daxilində geniş yayımından əlavə, həm də digər dillərə çevrilib yayımlanması, beləliklə də digər dünya xalqları və millətləri, xüsusilə də gənclər arasında şanlı türk tarixi və kimliyinin təbliğinə töhfələr verəcəyi ümidi ilə!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin “Yazıçı” nəşriyyatının “Motivasiya Ədəbiyyatı Kitabxanası” seriyasından Sənani Quliyevin “Mənim uğur hekayətim” adlı kitabı işıq üzü görmüşdür.

Üz qabığında kitabın leytmotivi “Həyatda uğur qazanmaq üçün iki qanad lazımdır: biri insanın öz əzmidir, digəri isə güclü dövlətin dayağı” cümləsində öz əksini tapmışdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına “Yazıçı” nəşriyyatından verilən məlumata görə, əsas oxucu hədəfi gənclər olan kitabda müasir Azərbaycan gənci üçün həm uğurlu insan olmağın, həm də liderə çevrilməyin sirləri açılıbdır. Özü də müəllifin gerçək yaşantı praktikası motivasiya sahəsində dünyanın ən əsas təlimləri ilə paralel verilibdir.

İnsan öz uğur hekayətini necə yazır?

Çox təəssüf ki, əksərən gənclər bunun üçün imkanlı valideynin, yaxşı dayının, yaxud hansısa regional mənsubiyyətin olmasını əsas sayırlar. Halbuki kitabın müəllifi qaçqın şəhərciyində yaşamış imkansız bir ailənin övladı olaraq öz uğur hekayətini öz məqsədyönlülüyü, dəmir iradəsi, zəkası hesabına və ən əsası, öz dövlətinə güvənərək əldə edib.

Hədər yerə deyil ki, müəllif oxucusuna müraciət edərək yazır: “Dəyərli oxucum! İnsanı dünyaya gətirən valideynləridir. Cisminə ruh üfürən Allahdır. Yetişdirən mühitdir. Yol göstərən isə Dövlətidir. Dövlət bir ailədir! Ailə yol göstərməsə, yol verməsə, insan bir heçdir. Biz bu ailədə sağlam ruhlu, sağlam düşüncəli olmalıyıq. Əks təqdirdə qismətimiz daim uğursuzluqlar, nailiyyətsizliklər, rahatsızlıqlar olacaqdır.

Müvəffəqiyyətə köklənək! Sabaha inanaq və hazır olaq! Öz uğur hekayətimizi məhz bu andan başlayaraq özümüz yazaq!”

Qeyd edək ki, Sənani Quliyev 1988-ci ildə Füzuli rayonunda anadan olub. Orta təhsilini Füzuli şəhəri M. Xəzani adına musiqi təmayüllü internat tipli gimnaziyada alıb, 2006-cı ildə gimnaziyanı fərqlənmə attestatı ilə bitirib və Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinə Kimya mühəndisi ixtisası üzrə qəbul olub. 2010-cu ildə təhsil ocağını müvəffəqiyyətlə bitirib. Daim püxtələşmək, inkişaf etmək, mühəndis baxışına iqtisadı bilik əlavə etmək məqsədi ilə 2018-22-ci illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində Dünya İqtisadiyyatı ixtisası üzrə ikinci ali təhsilini alıb. Amma yenə də kifayətlənməyib, bu dəfə mühəndis baxışı və iqtisadi analizə idarəçi strategiyasını əlavə etmək üçün hal-hazırda 3-cü ali təhsilini almaqdadır, Prezident Yanında İdarəçilik Akademiyasında Dövlət və Bələdiyyənin idarə olunması ixtisasına yiyələnir. Paralel olaraq da iş fəaliyyətində uğurları sıralamaqdadır.

Yazar özündən sonra gələn gənclərə öz həyat təcrübəsini, bilik və bacararığını bölüşmək üçün bu kitabı ərsəyə gətirib.

“Mənim uğur hekayətim” kitabının yayım hüququ “Sin-kod” şirkətinə məxsusdur və artıq kitabı şəhərin kitab mağazalarından əldə etmək mümkündür. Nəşrin aktuallığını nəzərə alıb yaxın dövrdə türk dövlətlərində yayılması da nəzərdə tutulur.

Kitabın redaktoru Varis, naşiri Akif Şahbazovdur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Seymur Əliyev,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

4 may 2026-cı il tarixində Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatında “Heydər Əliyev irsi: Güclü dövlət, möhkəm ailə dəyərləri” mövzusuna həsr olunan konfrans keçirilib.

Konfransda millət vəkilləri, zabitlər və veteranlar, ölkə ziyalıları, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin, Odlar Yurdu Universitetinin, tələbələri iştirak ediblər.

Konfransdan öncə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni səsləndirilib, Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin və Zərifə xanım Əliyevanın, həmçinin, respublikamızın müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü uğrunda canından keçən şəhidlərin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib.

Daha sonra Ümummilli Lider Heydər Əliyev və Zərifə xanım Əliyevaya həsr olunan  “Əsl məhəbbət haqqında” film nümayiş olunub.

Konfransda çıxış edən Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri polkovnik Cəlil Xəlilov Ulu Öndər Heydər Əliyev və akademik Zərifə Əliyevanın Azərbaycan xalqı qarşısındakı tarixi xidmətlərinə diqqət çəkib, onların işıqlı ideyalarının bu gün də öz aktuallığını qoruyub saxladığını vurğulayıb:

“Bugünkü konfrans Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri, müasir dövlətçiliyimizin memarı Heydər Əliyev və Azərbaycan tibb elminin görkəmli nümayəndəsi, akademik Zərifə Əliyeva kimi iki böyük şəxsiyyətin əziz xatirəsinə ithaf olunub. Onların zəngin irsi, çoxşaxəli fəaliyyəti və yüksək mənəvi keyfiyyətləri bu gün də cəmiyyətimiz üçün bir yol xəritəsi, örnək həyat məktəbi kimi dəyərini qoruyub saxlayır.

Heydər Əliyevin dövlətçilik ideyaları, Zərifə Əliyevanın yüksək mənəvi dəyərləri və onların ailə nümunəsi gələcək nəsillər üçün əvəzsiz bir irsdir. Bu irsi qorumaq, yaşatmaq və inkişaf etdirmək hər bir Azərbaycan vətəndaşının borcudur. Əminliklə deyə bilərik ki, Ümummilli Liderin və Zərifə xanımın əziz xatirəsi xalqımızın qəlbində daim yaşayacaq, onların həyat yolu isə hər zaman gənclərimizə düzgün istiqamət göstərəcəkdir.

Bu gün burada toplaşan hər bir ziyalı, hər bir vətəndaş bu irsin daşıyıcısıdır. Bizim üzərimizə düşən əsas vəzifə bu zəngin mənəvi və siyasi irsi qorumaq, gələcək nəsillərə ötürmək və onu daha da inkişaf etdirməkdir. İnanıram ki, bugünkü konfransımız bu istiqamətdə dəyərli fikir mübadiləsi, elmi yanaşmalar və məhsuldar müzakirələrlə yadda qalacaqdır”.

Çıxışının sonunda polkovnik Cəlil Xəlilov sözü konfransın moderatoru -  Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun baş direktoru, Ümumdünya Yazıçılar Təşkilatının (WOW) katibi, “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının baş redaktoru, Əməkdar jurnalist Varis Yolçuya verib.

Konfransın önəminə toxunan Varis Yolçu hər iki tarixi şəxsiyyətin ömür və mübarizə yolunun gənclərə örnək olduğunu bildirib:

“Bugünkü konfrans Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri, müasir dövlətçiliyimizin banisi Heydər Əliyevin və Azərbaycan tibb elminin parlaq simalarından biri, akademik Zərifə Əliyevanın xatirəsinə ithaf olunub. Bu iki böyük şəxsiyyətin həyat yolu, onların xalqa, dövlətə və insanlığa xidmətlə yoğrulmuş fəaliyyəti yalnız bir dövrün deyil, bütöv bir millətin mənəvi yaddaşına çevrilmişdir. Onların irsi bu gün də müstəqil Azərbaycan dövlətinin ideoloji sütunlarını möhkəmləndirən, cəmiyyətimizi birliyə, həmrəyliyə və inkişaf yoluna səsləyən əbədi dəyərlər sistemidir.

Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti nəticəsində qurulan güclü dövlət modeli, milli maraqların qorunmasına əsaslanan strateji xətt və xalqla hakimiyyət arasında formalaşdırılan sarsılmaz etimad körpüsü bu gün də ölkəmizin tərəqqisinin əsas təminatlarından biridir. Zərifə Əliyevanın elmə, səhiyyəyə və insan amilinə verdiyi dəyər isə milli intellektual irsimizin ən parlaq səhifələrində öz əksini tapmışdır. Bu böyük şəxsiyyətlərin həyat fəlsəfəsi bizə öyrədir ki, güclü dövlət yalnız möhkəm mənəvi dayaqlara, sağlam ailə institutuna və yüksək vətəndaş məsuliyyətinə söykəndikdə davamlı inkişaf edə bilər”.

Konfransda çıxış edən Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədri, Xalq yazıçısı Sabir Rüstəmxanlı Heydər Əliyevin böyük dövlət xadimi kimi Azərbaycan xalqının həyatında, eləcə də mədəniyyətində oynadığı rola diqqət çəkib. Sabir Rüstəmxanlı qeyd edib ki, Ulu Öndər mədəniyyətin rolunu və əhəmiyyətini bildiyi üçün daim  mədəniyyət xadimlərinin fikir və rəyləri ilə maraqlanır, mədəniyyət adamlarına  xüsusi diqqət göstərirdi.

Millət vəkili Hicran Hüseynova isə Heydər Əliyevin vətən sevgisinin, daşıdığı və  təbliğ etdiyi dəyərlərin hər bir azərbaycanlıya nümunə olduğunu bildirib.

Konfransda çıxış edən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetin Beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru, professor Mahirə Hüseynova Heydər Əliyevin azərbaycançılıq ideyasından, bu ideyanın əhəmiyyətindən bəhs edib. Professor qeyd edib ki, Heydər Əliyev sadəcə dövlət xadimi kimi çoxşaxəli fəaliyyəti ilə deyil, həm də ömür yolunun hər bir anı, hər bir epizodu ilə Azərbaycan gəncliyinə örnəkdir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının professoru, "Simurq" Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasının prezidenti Fuad Məmmədov Ulu Öndərin ölkəmizin sadəcə iqtisadi-siyasi həyatında deyil, həm də  mədəni həyatında mühüm rol oynadığını bildirib, bu istiqamətdə gördüyü işlərə diqqət çəkib.

Filologiya elmləri doktoru, dosent, yazıçı-publisist Şərəf Cəlilli Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlət xadimi, akademik Zərifə Əliyevanın isə görkəmli oftalmoloq kimi zəngin fəaliyyətinin öz miqyas  və səmərəliliyi ilə heyranlıq doğurduğunu bildirib. O, qeyd edib ki, Heydər Əliyevlə Zərifə Əliyevanın cəmiyyətə təqdim etdiyi ailə modeli də öz saflığı, səmimiliyi, fədakarlığı ilə Azərbaycan gəncliyinə əbədi örnəkdir.

Konfransda çıxış edən Xalq yazıçısı Elmira Axundova Heydər Əliyev və Zərifə Əliyeva ilə bağlı maraqlı xatirələr səsləndirib, hər iki şəxsiyyətlə bağlı apardığı araşdırmalar nəticəsində əldə etdiyi nadir məlumatları bölüşüb.  

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Siyasi İdarəetmə fakültəsinin Beynəlxalq münasibətlər ixtisası üzrə tələbəsi Nəzrin Abdullayeva da Heydər Əliyev irsinin zənginliyindən bəhs edib, onun Azərbaycan xalqının taleyində müstəsna rol oynadığını vurğulayıb.

Daha sonra konfrans iştirakçıları xatirə şəkli çəkdiriblər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)