Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin qüdrətinin artırılması, eləcə də türk dövlətləri ilə hərbi əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi günün tələbi, zamanın diktəsidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, bunu Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri, polkovnik Cəlil Xəlilov bildirib.

Polkovnik qeyd edib ki, Prezident İlham Əliyevin yerli televiziya kanallarına verdiyi müsahibədə səsləndirdiyi fikirlər sadəcə dövlətimizin deyil, bütün Türk dünyasının gələcək təhlükəsizliyi baxımından mühüm amil və istiqamətləri əhatə edir: “Dövlətimizin başçısı yerli televiziyalara müsahibəsində daha güclü olmağın, ordunun döyüş hazırlığını, peşəkarlığını artırmağın son dərəcə zəruri olduğunu vurğuladı. Prezident qeyd etdi ki, dünyada baş verən proseslər güc faktorunun həlledici rol oynadığını, dövlətlərarası münasibətlərin “kim güclüdürsə, o da haqlıdır” prinsipi ilə idarə edildiyini göstərir. Həqiqətən də, bu gün müasir dünyada baş verən proseslər sübut edir ki, artıq beynəlxalq hüquq heç bir dövlətin təhlükəsizliyini təmin etməyə, hər hansı təcavüzün qarşısını almağa, yaxud təcavüzkarı cəzalandırmağa qadir deyil. Bu gün təhlükəsizliyin yeganə təminatçısı hərbi gücdür. Məhz buna görə də, dövlətimizin başçısı Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin gücünü mütəmadi şəkildə artırmağa, Ordumuzun texniki təchizatını, peşəkarlığını yüksəltməyə xüsusi diqqət göstərir”.

Cəlil Xəlilov vurğulayıb ki, bu il ölkəmizdə təhlükəsizlik və müdafiə xərcləri ötən illə müqayisədə 4 faiz artırılıb. “Bu, xalqımızın və dövlətimizin təhlükəsizliyinə necə böyük diqqət və məsuliyyətlə yanaşıldığını, ölkəmizin gələcək təhdid və təhlükələrdən qorunması üçün atılan addımların uzaqgörənliyini göstərir. Dövlətimizin başçısının çıxışında əksini tapan mühüm məsələlərdən biri də milli hərbi sənayenin inkişafı, eləcə də müştərək hərbi müəssisələrin yaradılması oldu. Çünki yerli hərbi sənayenin inkişafı təhlükəsizliyin təminatının mühüm şərtlərindən biridir və ölkəmiz bu sahədə də prinsipial addımlar atır”, - deyə o vurğulayıb.

Təşkilat sədri Prezident İlham Əliyevin verdiyi müsahibədə Azərbaycanın digər türk dövlətləri ilə hərbi əməkdaşlığı genişləndirmək istəyinə diqqət çəkərək deyib: “Müsahibədə türk dövlətləri ilə hərbi əməkdaşlığı genişləndirməyin, birgə hərbi təlimlər keçirilməyin vacibliyi çox düzgün olaraq qeyd edildi. Dövlətimizin başçısı bunun Türk dünyasının təhlükəsizliyinin təmini baxımından vacib olduğunu vurğulayaraq bildirdi ki, əgər bütün tərəflərin razılığı olarsa, elə bu il birgə hərbi təlimlərin keçirilməsi baş tutacaq. Bir məqamı da qeyd edək ki, türk dövlətlərinin birgə hərbi təlimlər keçirməsi, hərbi əməkdaşlığı genişləndirməsi yalnız Azərbaycan və Türkiyənin deyil, bütün Türk dünyasının marağına uyğundur. Bu, Türk dünyasının təhlükəsizliklə bağlı problemlərə vahid strategiyadan yanaşmasına və bir-birlərinin təhlükəsizliyi ilə bağlı təhdidlərə biganə qalmayacağına əsas verir. Bu baxımdan, türk dövlətləri arasında hərbi əməkdaşlığın genişləndirilməsi bütün Türk dünyasının təhlükəsizliyi baxımından həyati əhəmiyyət kəsb edir. Ümid etməyə dəyər ki, türk dövlətləri Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin irəli sürdüyü həmin təklifi dəstəkləyəcək və bu sahədə əməli addımlar atmaqla dünyaya Türk dünyasının hərbi əməkdaşlıq məsələsində də həmrəy olduğunu nümayiş etdirəcək”.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)

İmran Verdiyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Vartaşen rayonu Oğuz rayonu adlandırılmışdır.  İndi Oğuz keçmiş Vartaşen rayonunun və onun mərkəzi Vartaşen şəhərinin hazırkı adıdır. Oğuz şəhər və rayonunun adı qüdrətli bir oğuz tayfasının adı olduğu üçün  etnotoponimdir.

Bizcə, Vartaşendən sonra Oğuz adı rayon üçün ən uğurlu seçimdir. Çünki bütün Azərbaycan ərazisi kimi bu rayon da oğuzların  dosdoğmaca yurdudur. Onlar burada nə köçəri-gəlmədirlər, nə də ötüb-gedəndirlər. Dədə-baba kurqanları da, öz qəbirləri də buralarda yerləşir. (R.Orucoğlu).  

Tarix üzrə fəlsəfə doktoru Z.Ə.Cavadova özünün “Şimal-qərbi Azərbaycanın əhali tarixi və tarixi demoqrafiyası” əsərində haqlı olaraq yazırdı ki, “Şimal-Qərbi Azərbaycan oguz-turk tayfalarının…yaşadığı ən qədim insan məskənlərindən biridir. Yurdumuzun tarix salnaməsi olan “Kitabi-Dədə-Qorqud”la səsləşən toponimlər bu bölgənin zəngin və qədim tarixindən xəbər verir...Bu gün Dədə Qorqud qəhrəmanlarının dilindən qopan şirin oğuz türkcəsini kim öz qulaqları ilə eşitmək istəyirsə, Şimal-Qərbi Azərbaycana gəlsin, Şəkinin, qədim Taraqayın (Qaxın) dağ kəndlərinə - Baş Köynüyə, İlisuya, Sarıbaşa getsin, Zaqatalanın, Balakənin muğal kəndlərinə baş vursun, Oğuz, Qəbələ camaatı ilə görüşsün! Bu yerlərin istiqanlı camaatının minillərlə qoruyub saxladığı qədim türk məişəti ilə canlı təmasa girsin!” Hələ vaxtı ilə “Kitabi-Dədə-Qorqud” dastanının ilk tədqiqatçılarından V.Bartold da yazırdı ki, “Qorqudun adı ilə bağlı bu epik silsilə çətin ki, Qafqaz mühitindən kənarda yaradıla bilərdi”.  

Rayon ərazisində dəniz səviyyəsindən 1150 və 1160 metr yüksəkdə olan Baş Daşağıl və Filfilli kəndlərinin şimalında yaşı bilinməyən, tədqiq olunmamış, əhalinin hələ də “oğuz (uğuz) qəbirləri” adlandırdığı qəbirlər, ərazidə müəyyən olunmuş kurqanlar, daş və qutu məzarlar, Dədə Qorqud qəhrəmanlarının adı ilə səsləşən Daşüzə yaxın bölgədəki Qazan xan qalası, Oğuz şəhərinin cənubundakı Bayan kəndi, onun yaxınlığındakı Bayandur (Baydar) talası, Oğuz şəhərinin yaxınlığındakı qədim qala, Baş Daşağıl (bəlkə də Baş Dışağıl) kəndindən yüksəkdəki Qazanın ağılı və Qazanuçan yaylaqları, Daşüz silsiləsi, Xalxal kəndinin şimalında Böyük Qafqazın cənub yamacında olan Xızovuz dağı; Oğuz boylarından “Qarabölük”lərlə, dastan qəhrəmanları  Qarabudaq və Qaragünə ilə əlaqəli olması ehtimal edilən Qarabaldır və Qarabulaq kənd adları; rayon ərazisindən toplanmış “Daşüz haqqında”, “Uğuz baba”, “Oğuz xan dayanan yer” və digər rəvayətlər (toplayıcı Y.Rzayev) də bunu sübut edir. Zənnimizcə, bunlar rayonun qədim oğuzların tarixi-coğrafi arealına daxil olduğunu sübut etmək üçün yetərlidir. 

Kim olub oğuzlar? Mahmud Kaşğari qeyd edirdi ki, Oğuzlar ən böyük və ən nüfuzlu türk boyu olub. Türkiyə tarixçisi, professor, türkoloq Faruq Sümər "Oğuzlar (Türkmənlər)” əsərində onlar barəsində yazır ki, "Oğuzlar azərbaycanlıların əcdadlarıdır... Oğuzlar Türkiyə türkləri, Azərbaycan türkləri, İran və Türkmənistan türklərinin atalarıdır”. 

Türkoloq B.Tuncay isə qeyd edir: “Türk soy və boyları içərisində genezisi haqqında ən çox mənbə bulunan xalq, şübhəsiz ki, oğuzlardır. Ənənəyə görə oğuzlar 24 tayfaya bölünürlər. Ancaq onların qədim adları çox dəyişmişdir. Ancaq Ön Asiya və Qafqaz oğuzlarının, yəni Azərbaycan və Anadolu türklərinin etnik tərkibi genoloji cəhətdən klassik şəklinə  uyğun gəlir”.

B.Tuncay Oğuzların ən azı Mezolit dövründən ölkəmizdə məskun olduqlarını yazır.

F.Rəşidəddin öz “Oğuznamə”sində Oğuzun soyunu Nuh oğlu Yafəsə bağlayır. Eyni hal Azərbaycandan toplanmış miflərin birində də açıq şəkildə ifadə edilir. Prof. F.Bayat yazır ki, Azərbaycandan toplanmış bir  əfsanədə diqqət çəkən yön, Qorqudun atasının, Nuh peyğəmbərin oğlu Yafəsin oğlu Türk olduğu qeydinin tapılmasıdır. Alimin fikrincə, Qorqudun Nuhun nəvəsi olması, bu mifoloji tipi əcdad kultu ilə bağlayır. (https://bextiyartuncay.wordpress.com/2012/03/11/ oguzlarla-bagli-etnoqonik-mifl%C9%99r-ilk-oguz-yurdu-mahan-%C9%99fsan %C9%99-yoxsa-realliq/)

Araşdırmaçı H.Əliyev “"Oğuz" adının mənşəyinə bir baxış” adlı məqaləsində görkəmli türk alimi F.Sümərin  "Oğuzlar (Türkmənlər)" əsərinə istinadən göstərir ki, "oğuzlar" məfhumu "türklər" (“türkmənlər) sözündən öncə işlənən məfhum olub. F.Sümər adı çəkilən əsərdə qeyd edir ki, XI əsrdən Oğuzlar Yaxın Şərqdəki qonşularından onlar barədə "türk" (türkmən) kəlməsini duymağa başlayıblar.  Oğuzlara XI əsrdə "türkmən" adı verilib ki, bu da təqribən iki əsr sonra hər yerdə "oğuz" adının yerini tutub. (Mahmud Kaşğarinin də qeyd etdiyi kimi, Oğuzlar ən böyük və nüfuzlu türk boyu olub, buna görə də onların "türk" adlandırılmaları təbii idi.) 

Ancaq "oğuz" sözü dastanlarda xatirəsi yaşadılan əcdadlarımızın adı kimi türklər (türkmənlər) arasında uzun müddət işlənib.

"Oğuz" sözünün etimologiyası barədə müxtəlif fikirlər vardır. Məsələn, tədqiqatçılar Oğuz sözünün ağız südü mənasını verən ağuz; çay və dərə mənasını verən “oğuz”; buynuz mənasını verən “ugur”; heyvan mənasında olan “öküz” sözlərindən formalaşdığını, o cümlədən ox-tayfa və qəbilələr; insan, şəxs; doğuşla gələn sübh tanrısı demək, ruh və hər şeyi bilən mənasında hesab edilən “öz/ös” sözlərindən əmələ gələn semantik şaxələnmə olduğunu və s. bildirirlər.   (https://turkishstudies.net/social?mod=tammetin&makaleadi=&makaleurl= 1755958925_4G%C3%B6k%C3%A7eAziz_sos-37-47.pdf& key=22389)

Bəzi fikrləri xüsusi fərqləndirmək istərdik. Belə ki, fikirlərin bir qismində qeyd olunur ki, sözün ilkin forması "qa+z" olmuşdur. Əgər diqqət versək, oğuz mənşəli xalqların adlarında və yer adlarında "qa+z" məfhumuna çox sayda rast gəlinir. Məsələn, qazax, qaqauz, Qazan (şəhər adı kimi) və sair. "Kitabi-Dədə Qorqud"da işlənən şəxs və yer adlarında da bu məfhuma rast gəlinir: Qazan xan, Qazılıq dağı, Qazlıq qoca. Çox güman, "oğuz" sözü özü də məhz bu cür səs-hərf dəyişmələri nəticəsində "qa+z" kəlməsinin bir törəməsi olaraq meydana gəlib.

"Oğuz"u totemlə bağlamaq, tarixin çox qədim dönəmində öküzün - buğanın güc, qüdrət rəmzi kimi müqəddəs sayılması ilə əlaqələndirmək (yəni oğuz sözünün öküz sözündən yaranması) istiqaməti də vardır. Yer kürəsinin məhz öküz buynuzları üstündə dayanması barədə qədim inanc da elə həmin düşüncədən --öküzün qüdrət mənbəyi hesab edilməsindən irəli gəlib. 

Məşhur macar dilçisi Y.Nemet isə "oğuz" sözünü "ok-uz" şəklində, yəni "ok"u - qəbilə, boy, "z" hərfini isə cəm ədatı kimi izah etmişdi. Bu cür təhlil bir daha onu göstərir ki, "oğuz" kəlməsi "ox" sözündən formalaşıb. Ox alətinin silah növü kimi oğuzlara mənsub olması yəqindir. Məhz bu atribut oğuzların ta qədimdən döyüş qabiliyyətli, ilkin ibtidai strateji arsenala sahib olmalarını sübut edir. (https://525.az/news/149246-oguz-adinin-menseyine-bir-baxis-arasdirma).

Ox və yayın türklərdə simvolik mənası vardı. Ox təbəəlik, yay hakimlik sayılırdı. Siyasi baxımdan hər bir asılı boya bir ox verilirdi. Bu oxların birliyi Oğuz elini təşkil edirdi. (“Kitabi-Dədə Qorqud ensiklopediyası”, “Yeni Nəşrlər Evi”, Bakı-2000, II cild, səh: 236). 24 boydan ibarət olan Oğuzların 12 boyu boz oxlar, 12 boyu isə üç oxlar adlanırdı. Oğuzlar oxlar, boylar, soylar birliyi idi.

Oğuzlar hələ e.ə. 330-cu illərdə döyüşkən və müstəqil bir xalq olublar. Bunu çoxsaylı tarixi faktlar da sübut edir. Rayonumuzun belə igid əcdadlarımızın boyunun adını daşıması bütün oğuzlular üçün fəxrdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)

Nail Zeyniyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Şairlik məsələsi ədəbiyyatşünaslıqda əbədi müzakirə mövzusudur. Şair yaradılır, yoxsa formalaşır? Bu sual nəinki ədəbi nəzəriyyə, həm də estetika, psixologiya sahələrini əhatə edir.

Klassik ədəbiyyat nəzəriyyəsində şairlik ilahi ilham və təbiət qabiliyyəti ilə bağlıdır. Antik yunan filosofları "tanrı ilhamı" anlayışını işlədiblər. Şair özü yaratmır, onun vasitəsilə tanrılar danışır - bu fikir uzun müddət dominant olub.

Azərbaycan klassik ədəbiyyatında da oxşar yanaşma var. Nizami öz istedadını Allahın neməti hesab edirdi. Füzuli daxili ilhamdan, təbii qabiliyyətdən bəhs edir. Orta əsr poetikasında şair seçilmiş insandır, onun sözü adi insan sözündən fərqlidir. Sovet ədəbiyyatşünaslığında da şairliyin təbii əsası qəbul edilirdi. "Poeziya qanı", "doğma şair", "təbii istedаd" kimi bu ifadələr ədəbi tənqiddə geniş işlənirdi. XX əsrin ikinci yarısından başlayaraq Qərb universitetlərində "yaradıcı yazı" (creative writing) proqramları yaranıb. Bu proqramlarda şeir yazmaq texniki bacarıq kimi təqdim edilir və mərhələli şəkildə öyrədilir.

Amerika ədəbiyyatşünaslığında şeir yazmağın öyrənilə bilən aspektləri sistematik şəkildə tədqiq olunub: metafora qurma texnikaları, ritmik strukturlar, obrazlar sistemi, leksik seçim, kompozisiya prinsipləri. Bunlar hamısı mənimsənilə bilən biliklərdir. Bir sıra tanınmış şairlər də bu fikri dəstəkləyib. Robert Frost deyirdi: "Poeziya təhsil verilə bilməz, amma öyrənilə bilər." Billy Collins isə şeir yazmağı hər hansı digər sənətlə - musiqi, rəssamlıq - müqayisə edir və məşqin əhəmiyyətini vurğulayır.

İki komponent: bacarıq və duyğu

Realist yanaşma şeirdə iki təbəqəni ayırır: texniki və emosional. Texniki təbəqə öyrənilə bilər - vəzn, qafiyə, ritm, bədii təsvir vasitələri, kompozisiya. Bunlar ədəbiyyat elmi tərəfindən tədqiq olunub və təlim metodları mövcuddur.

Amma şeirin emosional, fəlsəfi dərinliyi başqa məsələdir. Həyatı necə görmək, duyğuları necə ifadə etmək, oxucuda hansı rezonans yaratmaq isə bunlar daha çətin öyrədilən keyfiyyətlərdir. Bu, dünyagörüşü, həyat təcrübəsi, psixoloji dərinlik tələb edir.

Ədəbiyyat tarixi göstərir ki, şairlərin böyük əksəriyyəti inkişaf yolu keçib. İlk əsərlər adətən zəif, təcrübəsiz olur. İllər keçdikcə dil zənginləşir, təsvir vasitələri təkmilləşir, poetik dünyagörüş formalaşır. T.S. Eliot-un erkən şeirləri ilə yetkin dövrü arasında böyük fərq var. Anna Axmatova-nın ilk lirik şeirləri ilə sonrakı fəlsəfi-dramatik əsərləri müqayisəsi bunu aydın göstərir. Brodski-nin gənc yaşlarında yazdıqları ilə Nobel mükafatı aldığı dövrdəki əsərləri - kəskin keyfiyyət fərqi var.Bu inkişaf öyrənmənin, təcrübənin, daimi oxu və yazının nəticəsidir. Şair formalaşmasında ədəbi mühitin rolu böyükdür. Klassik ədəbiyyat oxumaq, müasir poeziya ilə tanış olmaq, ədəbi müzakirələrdə iştirak etmək, tənqidə açıq olmaq - bunlar şairin inkişafında mühüm amildir.

Orta əsrlərdə "üstad-şagird" sistemi bu prinsipi həyata keçirirdi. Gənc şair təcrübəli ustaddan öyrənir, ədəbi ənənəni mənimsəyir, öz səsini tapmağa çalışırdı. Müasir dövrdə yaradıcı yazı proqramları, ədəbi emalatxanalar, seminarlar eyni funksiya daşıyır.

Bəzi mədəniyyətlərdə poeziya yazmaq kütləvi şəkildə öyrədilir və təşviq olunur. Məsələn, Yaponiyada haiku yazmaq mədəniyyətin ayrılmaz hissəsidir, məktəbdə öyrədilir. Ərəb ədəbiyyatında qəsidə yazmaq qaydaları nəsildən-nəslə keçən biliklərdir.

Azərbaycanda sovet dövründə ədəbi emalatxanalar, gənc müəlliflər birlikləri poeziya təhsilinin formaları idi. Çox tanınmış şairlərimiz bu sistemdən keçib.

Ədəbiyyat tarixində heç bir xüsusi təhsil almadan böyük şairlərə çevrilən insanlar var. Emily Dickinson təcrid olunmuş həyat yaşayıb, ədəbi mühitdən uzaq olub, amma Amerika poeziyasının ən böyük adlarından biridir. Varlam Şalamov düşərgədə, ən ağır şəraitdə böyük poeziya yaradıb.

Bu hallar "təbii istedadı" təsdiq edən kimi görünür. Amma diqqətlə baxanda görürük ki, bu şairlər də çox oxuyub, düşünüb, daimi yazıb. Onlarda formal təhsil yox idi, amma özünütəhsil və daxili motivasiya güclü idi.

Şeir yazmaq nə tam yaradılışla bağlıdır, nə də tam öyrənilən bacarıqdır. Bu, hər ikisinin sintezidir. Təbii meyillik, duyğusallıq, dil hissi işi asanlaşdırır və sürətləndirir. Amma texniki bacarıqlar, ədəbi təhsil, daimi təcrübə olmadan nəticə əldə etmək mümkün deyil. Başqa tərəfdən, güclü texniki hazırlıq təbii istedadın tam yerini tuta bilməz. Qayda-qanunları mükəmməl bilən, amma demək istədiyi heç nə olmayan insan, yaxşı şeirlər yaza bilməz.

Əsas sual budur: sənin dünyaya deyəcək sözün varmı? Həyat haqqında öz baxışın, duyğuların, müşahidələrin varmı? Əgər varsa və onları başqaları ilə bölüşmək istəyirsənsə, şeir yazmağı öyrənmək mənalıdır. Əgər yoxdursa, heç bir texnika kömək etməyəcək.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəzən musiqi dinləyərkən sadəcə özünü və yaşadıqlarını düşünürsən. Keçmişinə qayıdırsan, xatirələrin içində itib-batırsan. Bir səs səni illər öncəyə aparır, bir söz köhnə yarana toxunur.

Amma elə sənətkarlar olur ki, onları dinləyərkən yalnız mahnını yox, sənətkarın özünü görürsən. Onu göz önündə canlandırırsan. Səsi ilə birgə baxışları, duruşu, hissləri də səninlə danışır. Elə bil səhnədən enməyib, elə bil hələ də oxuyur…

Duy səsimi, qəlbimin ruhu ol

Gəl, nə olar, qorusun bizi Yaradan

Kaş həmişə yanımda sən olasan

İnan, gözləyir zaman, nə qədər düşünür səni ürək

Gəl bir olaq, sevgini sənlə bölək

Bax üzümə həmişə gülərək

Getmə...

Bu misralar oxunarkən, heç kim bilmirdi ki, bir gün biz sənin üçün “kaş həmişə yanımızda olaydın” deyəcəyik.

Bu misraları sən oxuyarkən isə heç düşünməzdin ki, gün gələcək, sənin ifalarını dinləyərək sənə rəhmət diləyəcəyik…

Bu gün Aygün Bəylər xalqımızın sevimlisidir.

Sənətkar dünyasını dəyişə bilər, lakin sənətkar heç zaman ölmür.

O və onun sənəti daim yaşayır — qəlblərdə, qulaqlarda və xalqımızın içində.

Filan-filankəs deyildi Aygün Bəylər…

O, səsi ilə iz buraxan, səhnəyə ruhunu qoyan sənətkar idi.

Bu gün -6 yanvar- Aygün Bəylərin vəfatının ikinci ildönümüdür.

Aygün Bəylərin “Getmə”, “Nə yaxşı sən varsan”, “Özün günahkarsan”, “Bağışlaram səni” və daha neçə-neçə duyğulu ifaları var ki, illər keçsə də, hələ də dinlənilir, hələ də insanın qəlbinə toxunur. Onun səsi bir dövrün hisslərini, ağrılarını, sevgisini özündə daşıyır.

Əməkdar artist Aygün Hümmətovanın (Bəylər) vəfatı Azərbaycan mədəniyyəti üçün böyük itkidir. Şübhəsiz ki, o, əvəzolunmaz səsi, təkrarsız ifası, zəngulələri, eləcə də səhnə mədəniyyəti və geyim tərzi ilə yaddaşlarda qalacaq.

48 yaşında dünyasını dəyişən sənətkarın özündən sonraya təkcə mahnıları yox, həm də 14 yaşlı bir qız övladı qalıb.

Qeyd edək ki, Əməkdar artist uzun müddət xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkirdi.

İkinci il dönümü münasibətilə “Ədəbiyyat və İncəsənət”ə  müsahibə verən Aygün Bəylərin bacısı Zümrüd Hümbətova bacısının sənət yolunda yaşadığı çətinlikləri bizimlə bölüşüb:

“Bizim dahi, unudulmaz sənətkarımız-  bacım sənətə çox az yaşlarında gəlib. Təxminən 12–13 yaşlarında nağara ifaçısı kimi. Buna baxmayaraq, o nağara ifa edəndə sənətdə çox çətinliklər çəkdi. Oxuyarkən belə böyük əziyyətlər gördü. Çünki o vaxt bu sənətdə addım atmaq heç də rahat deyildi.

Çox heyif ki, bu qədər əziyyət 48 yaşında bitdi. Kimi imkan vermədi, kimi ayağının altını qazıdı. Bacımın başına bu sənətlə bağlı çox işlər gəldi.

Amma bacım gedişi ilə möhür vurdu getdi. Yaddaşlarda, ürəklərdə qaldı. Xalqımız onu və onun musiqisini daim yad edir”.

Zümrüd Hümbətova bacısı ilə bağlı xatirələrini bölüşərkən duyğularını gizlətməyib:

“Mən az yaşlarımda, daha sonra isə son zamanlarında Aygünlə daha çox yaxın idim. Çünki hərə öz ailəsini qurdu, başımız qarışdı. Biz də çox əziyyətlər çəkmişik. Atam gənc yaşında dünyasını dəyişib. Aygün bizə ata da olub, ana da, qardaş da. İkinci ildir ki, Aygünü itirmişik. Mən hələ də unuda bilmirəm. Həm bacı kimi yeri çox görünür, həm də onun musiqilərini dinləyəndə, hətta ifa edəndə çox kövrəlirəm, ağlayıram. Bəzən deyirlər ki, bəsdir bu qədər fəryad etmə, artıq iki il keçib. Amma bu mənim üçün çox çətindir”.

Aygün Bəylərin son konserti isə ailəsi üçün xüsusilə yadda qalan olub:

“O konsert o qədər təsirli oldu ki…Pərdə arxasında dayanmışdım. Konsert başlayandan bitənə qədər ancaq ağladım. Nə başlanğıcını, nə də sonunu hiss etdim. Konsert günü səhər tezdən onunla Heydər Əliyev Sarayına getdik. Səhər 9-dan axşama qədər bir yerdə olduq. Məşqlər etdi, danışdıq, güldük. O günlər çox stress keçirirdi. Həmin konsert həm sevincli, həm də kədərli idi. Sevincli idi, çünki arzusuna çatmışdı…"

Zümrüd Hümbətova deyir ki, bacısının həyatı çətinliklərlə dolu olub:

“Aygün çox çətin günlər yaşadı. Taleyi elə də üzünə gülmədi. O, övladı ilə xoşbəxt oldu. Övladı dünyaya gələndə sanki dünyası bir az dəyişdi. Amma yenə də sənətinə canını fəda etdi.

Birinci sinifdən dostlaşdığıolan rəfiqələri hələ də məni tək qoymur. Tez-tez görüşür, Aygün haqqında danışır, məzarını ziyarət edirik. Amma Aygünün arzularının çoxu yarım qaldı”.

Aygün Bəylər getdi…

Amma səsi qaldı.

Mahnıları qaldı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)

Kübra Quliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəzən bir şairin ölümü tarixdə sadəcə bir tarix olmur. Bəzən o tarix bir xalqın boğulan səsinin gününə çevrilir. Mikayıl Müşfiq məhz belə şairlərdəndir. Onun adı Azərbaycan ədəbiyyatında yalnız poeziya ilə deyil, yarımçıq qalmış həyat, susdurulmuş söz və güllələnmiş azadlıq anlayışları ilə yanaşı çəkilir.

Mikayıl Müşfiq 1908-ci il iyunun 5-də Bakıda doğuldu. Gəncliyi poeziyası kimi işıqlı idi. O, şeiri qaranlıqdan qaçanların sığınacağına çevirmədi; əksinə, qaranlığın içində işıq yandıran sözlər yazdı. Onun şeirlərində sevgi vardı, təbiət vardı, həyat eşqi vardı. Amma bu sevgi sadəlövh deyildi. Bu, yaşamaq haqqına olan sevgiydi. Müşfiq üçün sevgi — yaşamağa, düşünməyə, azad olmağa qarşı yönəlmiş hər təhlükəyə etiraz idi.

1930-cu illər bu cür şairlər üçün bağışlayan dövr deyildi. Repressiya yalnız insanları yox, fikirləri, səsləri, yaddaşı hədəf almışdı. 1937-ci ildə Müşfiq əsassız ittihamlarla həbs olundu. 1938-ci il yanvarın 6-da isə güllələndi. Onun ölümü uzun illər gizlədildi. Çünki bu ölüm bir insanın yox, sözün öldürülməsi idi. Amma tarix sübut etdi ki, söz güllə ilə susdurulmur.

Müşfiqin yaradıcılığında “Oxu, tar!” şeiri xüsusi yer tutur. Bu şeir sadəcə musiqiyə yazılmış mətn deyil. Bu şeir susdurulmuş bir dövrün dilə gəlməsidir. Burada tar musiqi aləti yox, milli yaddaşın səsidir. Tar danışanda keçmiş danışır, unudulanlar danışır, boğulan həqiqətlər danışır.

“Oxu, tar!” ifadəsi yalvarış deyil, əmr formasındadır. Şair sükutu qəbul etmir. O bilir ki, susmaq ölməkdir. “Səni kim unudar?” sualı təkcə tara deyil, xalqa ünvanlanıb. Bu, yaddaşın silinməsinə qarşı atılan sualdır. Müşfiq soruşur: bizi unutmaq olarmı? Səsimizi boğmaq mümkündürmü?

“Daşlar duyar?” misrası isə şeirin ən sərt yeridir. Burada şair cəmiyyətin laqeydliyini ittiham edir. İnsanların karlaşdığı yerdə daşların belə daha çox hiss etdiyini deyir. Bu, təkcə poetik ifadə deyil, mənəvi diaqnozdur. Çünki bəzən daşlar susmur, insanlar susur.

Bu şeir sovet ideologiyası üçün təhlükəli idi. Çünki o, yeni yaradılan süni kimliyə yox, köhnə yaddaşa, milli səsə səslənirdi. Tar, muğam, keçmiş — bunlar sistem üçün risk idi. Müşfiq açıq şüar vermirdi, amma oyadırdı. Oyadan söz isə həmişə qorxuludur.

Şeirdəki səs tələsikdir. Sanki şair vaxtının az olduğunu hiss edir. Bu tələskənlik qorxudan yox, məsuliyyətdən doğur. O, danışmalı olduğunu bilir. Son ana qədər. Elə buna görə də Müşfiqin poeziyası sakit deyil, canlıdır, yanğılıdır, narahatdır.

Ən ağır ironiyalardan biri də budur: Müşfiq “oxu” deyirdi, amma özü oxumağa macal tapmadı. Tar səsləndi, şair güllələndi. Səs yaşadı, sahibi yox. Amma bəlkə də elə buna görə Müşfiq bu gün də yaşayır. Çünki susdurulanlar həmişə daha ucadan danışır.

Bu gün Mikayıl Müşfiqi anarkən biz təkcə bir şairi xatırlamırıq. Biz sözün güllələnə bilmədiyini xatırlayırıq. Onun poeziyası bizə deyir: susmaq təhlükəsiz deyil, yaddaş silinməməlidir, söz məsuliyyətdir.

Və sonda — ona yazılmış bir monoloq:

Oxu, Müşfiq,

sən susanda da danışanlardan oldun.

Səni güllə ilə dayandırdılar,

amma səsini tarixdən çıxara bilmədilər.

Bu torpaq hələ də səni dinləyir,

çünki tar hələ danışır,

çünki söz hələ sağdır.

Doğma şairimizi "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalı olaraq dərin hüzn və ehtiram ilə yad edirik.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bu dəfəki müsahibəm üç şəhidin kəşfiyyatçı qardaşı, kəşfiyyatçı şəhid Xanı əminin silahdaşı mayor Zahid Əliyevdir. Düşünürəm ki, müsahibə oxucularımızın marağına səbəb olacaq.

- Zahid bəy, zəhmət olmasa, özünüzü oxucularımıza təqdim edin.

-Üç şəhid qardaşı, ehtiyyatda olan, mayor rütbəsində xidmət etmiş, kəşfiyyatçı Əliyev Zahid İmran oğlu. Təxminən 1989-cu illərdən indiki alçaq qonşularımız olan ermənilər, hələ ordu formalaşmamış, silahlanma aparılmamışkən torpaqlarımızı işğal etməyə başladılar. Bu hazırlıqlar açıq-aydın görünürdü. Onların bizə qarşı plan qurduqlarını öz gözlərimizlə görürdük. Həmin dövrdə çox ağır və faciəli hadisələr baş verdi və bunların hamısı gözümüzün qarşısında yaşandı.

Biz də məcbur olduq ki, özümüzü və torpaqlarımızı qorumaq üçün özünümüdafiəyə qalxaq. İlk dəfə yerli özünümüdafiə dəstələri məhz o zaman formalaşdı. Aylar keçdikcə vəziyyət daha da gərginləşdi. Demək olar ki, silahımız yox idi, amma özümüzü qorumaqdan başqa yolumuz da qalmamışdı. Beləliklə, ilk mühafizə tədbirləri görüldü və özünümüdafiəyə başladıq.

O vaxtlar bizə tez-tez belə bir sual verilirdi: Nəyə görə bir ailədən beş qardaş müharibəyə getdi?

Bizim Tahir adlı bir qardaşımız var idi. Tahir çox cəsur, mərd və yüksək vətənpərvər bir insan idi. O, bu ölkədə özünümüdafiə hərəkatının yaranmasına ilk dəstək verənlərdən biri olmuşdu. Biz vətənə, torpağa olan sevgini məhz ondan öyrəndik. Bu duyğuları bizə Tahir aşılamışdı.

Tahirə hamı inanırdı. Hətta bölgədə böyük hörmət sahibi olan  Xudu Məmmədov da ona çox güvənirdi və onunla tez-tez əlaqə saxlayırdı. O zamanlar deyirdilər ki, “Bu kənddə Tahir varsa, erməni bu kəndə girə bilməz.” Tahirə olan inam o qədər böyük idi.

Biz də onun ətrafında birləşirdik və özünümüdafiə işlərində fəal iştirak edirdik. Silahımız demək olar ki, yox idi. Tahirin cəmi bir ov tüfəngi vardı. Sonradan məlum oldu ki, həmin tüfəng də işlək deyilmiş. Amma Tahir postlar qurur, o tüfəngi gətirib posta qoyur və deyirdi: “Qorxmayın, silahımız var”.

Bu davranışı ilə insanlara ruh verirdi, qorxunu aradan qaldırırdı. O, hər vəziyyətdə dik durmağı, cəsarətli olmağı öyrədirdi. Tahirin verdiyi bu mənəvi güc o dövrdə bizim üçün ən böyük silah idi.

-Döyüş yolunuz haqqında məlumat verin mümkünsə.

-1991-ci ilin noyabr ayında Milli Ordu yaradıldı. Milli Ordu yaranana qədər yalnız Drayon–Boryan–OMON batalyonu mövcud idi. Faktiki olaraq yalnız OMON batalyonu fəaliyyət göstərirdi, digər qüvvələr isə kəndlərdə yerləşirdi. Buna baxmayaraq, onlar müdafiə xəttini tərk etmirdilər və hər kəs öz yaşadığı ərazinin müdafiəsinə cavabdeh idi. Milli Ordu yaradıldıqdan sonra biz — könüllü batalyonlar — Milli Ordunun sıralarına qoşulduq və artıq rəsmi şəkildə orduya xidmət etməyə başladıq. İlk vaxtlar qardaşım Tahir ən böyük batalyonun komandiri idi və bu batalyona rəhbərlik edirdi.

Biz əvvəlcə sıravi əsgər kimi mövqelərdə xidmət etdik, döyüşlərə qatıldıq. 1992-ci ilin may ayında isə böyük qardaşım Zakir müdafiə zamanı qəhrəmancasına şəhid oldu. Ondan üç ay sonra, Abdal-Gülablının müdafiəsi zamanı Tahir də döyüşlərdə iştirak edirdi. Ermənilər Abdal-Gülablını işğal etdilər. Tahirin bölüyünün əsgərləri isə Abdal dağının ən yüksək nöqtəsində, “Xaçadar” adlanan mövqedə müdafiə mövqeyi tutmuşdular. Həmin vaxt şiddətli döyüş gedirdi. Əsgərlər mühasirəyə düşmüşdü. Tahir ağır vəziyyətdə qalmışdı. Ermənilər öz mövqelərini keçərək irəliləmişdilər. Mövcud məlumatlara görə, Tahir yaralı halda mövqedə qalmışdı və sonrakı taleyi barədə dəqiq məlumat əldə olunmadı. Beləliklə, mənim də müharibə yolum məhz bu hadisələrlə başladı. Qardaşlarım şəhid olana qədər mən adi bir əsgər kimi, sıravi döyüşçü kimi xidmət edirdim. Lakin bu itkilərdən sonra bir neçə gün dərindən düşünərək özümə gəldim və qəti qərar verdim ki, ilk növbədə qardaşlarımın, eləcə də digər silahdaşlarımızın və vətəndaşlarımızın qisasını almaq üçün bu yolda hər şeyə hazıram. Həmin andan etibarən həyatımı hər an təhlükə altına atmağa, bütün risklərə hazır olmağa özümü mənən hazırladım. Xidmət etdiyim vaxtlarda taborda kəşfiyyat taqımı yox idi. Mən bu məsələni əvvəlcə tabor komandirinə bildirdim. O da öz növbəsində yuxarı komandanlığa məruzə etdi. Beləliklə, qərara alındı ki, mövcud ştatdan kənar ayrıca bir kəşfiyyat qrupu yaradılsın. Mən də bu qrupun formalaşdırılmasını öz üzərimə götürdüm.

Qeyd etməyi unutmayım ki, 1992-ci ilin may ayının 8-də qardaşımız Akif Abdal-Gülablı müdafiəsi zamanı şəhid oldu. Sentyabrın 4-də Tahiri itirdik, 5-də isə qardaşımız Sabir müdafiə zamanı şəhid oldu.

-Uzun illərdir ki, xidmət edirsiniz, yadda qalan, hərbi sirr sayılmayan əməliyyatlardan, mümkünsə, danışarsınız.

-Qarşıma aydın bir məqsəd qoymuşdum: əgər kəşfiyyatçı olmasam, qisasımı ala bilməyəcəyəm. Qisas yalnız kəşfiyyat yolu ilə mümkündür — düşmənin arxasına keçərək, onun içində hərəkət edərək. Ancaq bu yolla qardaşlarımın və digər silahdaşlarımızın qisasını az da olsa, ala bilərdim. Bu məqsədlə 22–23 nəfərlik bir taqım formalaşdırmağa başladım. Yalnız fədakar, cəsur, qorxmaz, ölümdən çəkinməyən insanları seçirdim. Günlərin birində seçim apararkən bir qardaşımızla tanış oldum. Bir gecə ona kəşfiyyat taqımına qoşulmağı təklif etdim. O da tərəddüd etmədən razılaşdı. Sonradan mənə danışdı ki, artıq xidmət etdiyi postda bir neçə dəfə gizli keçidlər edərək düşmən mövqelərinə gedib-gəlib. Onu dərhal taqıma götürdüm. Birgə ilk əməliyyatımız Ağdərə istiqamətində oldu. Həmin əməliyyatda onun hünərinə və cəsarətinə heyran qaldım. Doğrudan da son dərəcə qorxmaz bir insan idi. Elə ilk gündən, ilk əməliyyatdan sonra o, mənim üçün bir nömrəli kəşfiyyatçıya çevrildi — ən yaxın, ən etibarlı və ən cəsur silahdaşım oldu. Onun cəsarəti o qədər böyük idi ki, mən onu şəhid qardaşım Tahirə bənzədirdim. Bir neçə gün sonra ona dedim: “Sən artıq bu gündən mənim üçün qardaşsan. Çünki Tahirin hünəri və cəsarəti səndə var, mən bunu səndə görürəm”.

Beləliklə, bizim düşmən arxasında fəaliyyətlərimiz və əməliyyatlarımız başladı. Açığı, düşmən itkisinin sayını belə deməkdə çətinlik çəkirəm. Amma bir çox uğurlu əməliyyatlar keçirdik, düşmən arxasında ciddi nəticələr əldə etdik. Mən çox vaxt əməliyyat üçün özüm şəxsən müraciət edirdim. Sonralar, xüsusilə 1995-ci illərdə birbaşa Korpus Komandanından icazə istəyirdim. Təsəvvür edin ki, bunu, bəlkə də, heç kim etməzdi, ya da etmək istəməzdi. Amma mən hər zaman özüm gedib xahiş edirdim. Sizi inandırıram ki, bəzən az qalırdı yalvarım ki, icazə verin düşmən qarşısına, kəşfiyyata gedim. Elə olurdu ki, 3–5–6–7 sutka ərzində dəfələrlə qrupumla birlikdə 23–25 kilometr dərinliyə qədər düşmən arxasında kəşfiyyat əməliyyatlarında iştirak edirdik. Getdiyimiz yerlərin adlarını çəkmirəm, buna ehtiyac da görmürəm. Amma gördüyümüz bütün işlərin rəsmi sənədləri vardı: çəkilən fotolar, toplanan məlumatlar və əldə olunan materialların hamısı Müdafiə Nazirliyinə təqdim edilirdi. Buna görə də əlavə izaha ehtiyac yoxdur.

Məhz bundan sonra mənim üçün ən çətin, ən ağır günlər başladı. Şərait olduqca ağır idi, texniki təminat demək olar ki, yox idi. Bir fotoaparat əldə etmək üçün belə Korpus Komandanına dəfələrlə müraciət edirdik ki, bizə ən azı bir aparat versinlər ki, getdiyimiz ərazilərdə düşmənin texnikasını, bölmələrini və mövqelərini sənədləşdirə bilək. Amma nə video kamera, nə də fotoaparat bizə asanlıqla verilirdi. Bu səbəbdən də dəfələrlə düşmənlə üz-üzə qalırdıq. Səsboğucu silahlarımız olmadığı üçün istədiyimiz kimi hərəkət edə bilmirdik. Əslində, səssiz şəkildə qarşılaşdığımız düşmənləri zərərsizləşdirib əməliyyatı davam etdirmək olardı. Lakin səsboğucu olmadığına görə məcbur qalırdıq açıq atəş açaq. Bu isə ya geri çəkilməyə, ya da mövqeyimizi dəyişərək başqa dağlara çəkilib gizlənməyə məcbur edirdi. Çətinliklər o qədər çox idi ki, bunu yalnız o yolları gedən, o əməliyyatlarda olan, o saniyələri, dəqiqələri, günləri yaşayan insan başa düşə bilər. Yaşamayan biri bunu tam hiss edə bilməz. Bütün bu çətinliklərə baxmayaraq, mənim üçün bu yol eyni zamanda qürurverici idi. Hər zərərsizləşdirilən düşmən məndə qürur hissi yaradırdı. Düşünürdüm ki, heç olmasa az da olsa, düşmənə zərbə vururam, onu ruhdan salıram. Məhv edilən düşmən canlı qüvvəsi, ələ keçirilən texnika — bunların hamısı mənə güc verirdi, ruhlandırırdı, mübarizə əzmini artırırdı. Beləliklə, demək olar ki, ömrümün böyük bir hissəsi döyüşlərdə keçdi. 2020-ci ilə qədər, ondan sonrakı antiterror əməliyyatları da daxil olmaqla, Qarabağ tam azad olunana, torpaqlarımız işğaldan qurtulana qədər keçirilən bütün döyüş əməliyyatlarında iştirak etdim. Qeyd edim ki, 2020-ci ildə yuxarı komandanlıqdan rəsmi icazə alan azsaylı şəxslərdən biri də mən oldum. Təxminən 50 nəfərə yaxın könüllü — heç bir maddi qarşılıq gözləməyən, rəsmi qeydiyyatı olmayan, lakin müharibə təcrübəsi olan yaşlı və təcrübəli insanları bir araya topladım. Açığı, mən xüsusi olaraq çağırış etmədim. Sadəcə olaraq rayonun müdafiəsində əsgərlərə kömək etmək niyyətimi bildirdim və bu çağırış ətrafımda cəsur, fədakar insanların toplaşmasına səbəb oldu. Beləliklə, ətrafıma təxminən 50 nəfər könüllü yığışdı. Bu könüllülərə hər gecə silah verilirdi. Onlar əsasən gecə saatlarında mövqelərin, postların mühafizəsində iştirak edirdilər. Hər posta iki nəfərdən ibarət — yaşlı, təcrübəli könüllülər təyin edirdim və onları aparıb yerləşdirirdim. Beləliklə, hər gecə postların təhlükəsizliyi təmin olunurdu. 2020-ci ildə döyüşlərdə mənimlə yanaşı, bu istiqamətində olan igid və fədakar vətəndaşlarımız da qəhrəmancasına iştirak etdilər. Bu könüllülər arasından iki nəfər şəhid oldu. Onlardan biri mərhum Müşfiq idi — son dərəcə cəsur, fədakar, qəhrəman və igid bir qardaşımız. Mən həmişə düşünürdüm ki, onun qarşısına 30–40 nəfər silahlı erməni əsgəri də çıxsaydı, onu məğlub edə bilməzdilər. O qədər cəsarətli və hünərli bir insan idi. Təəssüf ki, şəhid oldu. Digər şəhidimiz Elmir Əliyev idi. Düşmən tərəfindən postlarımıza tez-tez gecə basqınları olurdu. Belə basqınlardan birində Elmir də şəhid oldu. Qeyd edim ki, həm Elmir, həm də Müşfiq eyni postda, lakin fərqli vaxtlarda şəhid olmuşdular. Sonradan anladıq ki, düşmən həmin postu ələ keçirmək üçün gecə-gündüz çalışırmış və onu xüsusi hədəf seçmişdi.

Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin, qazilərimizə şəfa versin.Nəticə etibarilə, torpaqlarımızın işğaldan azad olunması uğrunda aparılan döyüşlərdə kəndlərimiz də bir-bir azad edildi. Qısa müddət ərzində — cəmi 44 gün ərzində  torpaqlarımız düşmən işğalından qurtarıldı.

Bir ay boyunca bütün üzvlər silahlanaraq səngərlərə endi, düşmənin qarşısında dayanıb vətənimizi qorumağa çalışdıq. Mən dörd nəfərlik ailə ilə qalmışdım, yaxın ətrafımda isə cəmi beş nəfər var idi. Öz zəhmətimlə tikdiyim evim, içində olan hər şeylə birlikdə yandı, külə döndü. Amma bir həqiqət var: vətən hər kəs üçün öz evindən başlayır, sonra kəndimiz, rayonumuz və dövlətimiz gəlir. Bu yolu qorumaq üçün əziyyət və zərurət yaranırsa, insan canından keçməyə də hazır olmalıdır. Məhz bu zaman vətən doğrudan da vətən olur, dövlət də dövlət olur. Elə buna görə də biz — qardaşlar — bir ay ərzində hamımız silaha sarıldıq, səngərlərə endik və düşmənin qarşısında dayanaraq vətənimizi qorumağa çalışdıq. Bunu xüsusilə ona görə deyirəm ki, sonralar həm kəndimizdən, həm də yaxın çevrəmdən bəzi insanlar mənə təəccüblə sual verirdilər: “Niyə hamınız getdiniz? Axı qısa müddətdə üç qardaşınız şəhid oldu.”

Bəli, getməli idik. Bu, bizim üçün təbii və qaçılmaz idi. Mən elə bir ailədə böyümüşəm ki, atamız sadə zəhmətkeş insan olub. Əlinin qabarı, halal zəhməti ilə ailəsini dolandırıb. Demək olmaz ki, biz çox varlı yaşamışıq, amma kasıb da olmamışıq — hər şey öz zəhmətimizlə qazanılmışdı. Biz Milli Ordunun sıralarına qoşulanda nə babamız, nə də atamız bizə heç vaxt demədi ki, “niyə hamınız müharibəyə gedirsiniz, niyə hamınız döyüşürsünüz?”. Çünki onlar da anlayırdılar ki, bu, lazımdır. Onlar bilirdilər və bunu qəbul edirdilər. Biz elə bir tərbiyə almışdıq ki, vətənə sevgi bizim üçün hər şeydən üstün idi — həqiqətən də üstün idi. Məhz buna görə də hər birimiz bu yolda canımızı verməyə hazır idik və lazım gələndə canımızı əsirgəmədik. Bu gün deyirlər ki, Qarabağ azaddır. Artıq işğaldan azad olunub. Biz hərbi əməliyyatlarda iştirak etmirik. Xalqımız doğma torpaqlarına qayıdır, qayıdış prosesi başlayıb. Amma mən hələ də iştirak etdiyim əməliyyatlar, kəşfiyyat tapşırıqları və döyüşlər barədə danışmaq istəmirəm. Nə deyəcəyimi də bilmirəm. Hələ bu barədə danışmamışam və indi də danışmaq istəmirəm. Düşünürəm ki, buna bir az zaman lazımdır. Qarşıda hələ çox vaxtımız var, çox sınaqlarımız var. Ümid edirəm ki, dövlətimizin uzaqgörən siyasəti nəticəsində — müharibəsiz, qan tökülmədən — Zəngəzur dəhlizi də açılacaq. Vaxtı gələndə gördüyüm əməliyyatlardan danışacağam. Açığı, çox maraqlı, unudulmaz əməliyyatlarımız olub. Onların hər biri ayrıca bir mövzudur. Allah ömür versə, gələcəkdə onların hər biri haqqında danışacağam.

-Sizin ən yaxın silahdaşlarınızdan biri Xanı əmi bu yaxınlarda düşmənin basdırdığı minaya düşərək şəhid oldu. Bu barədə danışmaq istərdinizmi?

-Mənim üçün ən sədaqətli insanlardan biri, yaxın dostum, silahdaşım və son şəhidimiz Xan idi. Xan müharibədən sonra, mülki dövrdə şəhid olsa da, o da düşmən işğalının qurbanı idi. O, düşmənin basdırdığı minanın partlaması nəticəsində şəhid oldu. Ondan əvvəl igid qardaşlarımız vardı. Qorxmaz qəhrəmanlar arasında belə bir deyim var — bəziləri yalnız mənim üçün yox, onu tanıyan hər kəs üçün qəhrəman idi. Sonra Raqif qardaşımız oldu. Ondan sonra isə Xan. Onlar bizim üçün adları çəkilən və ya çəkilməyən qəhrəmanlardır, keçmişimizin igidləridir.

-Bugünkü gəncliyə hansı məsləhətləri verərsiniz? Sizin üçün Vətən nədir?

-Vətən mənim yaşadığım torpaqdır. Bu yer, bu torpaq, aldığım hava, içdiyim su — bunların hamısı vətəndir. Bu vətəni qorumaq, bu torpaqda yaşayan hər bir vətəndaşı müdafiə etmək mənim borcumdur. Bu, ən ali vəzifədir. Bundan üstün düşünüləsi heç nə yoxdur.

Pul qazanmaq, yaxşı yaşamaq — bunların hamısı ikinci dərəcəlidir. Əgər torpağın, vətənin yoxdursa, bunların heç bir mənası yoxdur. Bəziləri deyir ki, “mən döyüşdüm, müharibədə iştirak etdim, vətənim üçün bunu etdim, onu etdim”. Sonra da soruşurlar: “Vətən mənim üçün nə etdi?”

Vətən bizim anamızdır. Biz anamızdan heç nə gözləmirik. Ana bizim üçün nə edibsə, onu geri qaytarmaq mümkün deyil. Elə buna görə də vətən deyirik. Biz hər zaman vətənə borcluyuq. Vətənin isə bizə heç bir borcu yoxdur. Ona görə də mən heç vaxt heç nə istəmirəm. Yetər ki, vətənimiz yaşasın, bayrağımız daim dalğalansın, dövlətimiz möhkəm olsun. Mənim üçün bundan artıq heç nə lazım deyil. Mən bir vətəndaşam ki, öz üzərimə düşən vəzifələri yerinə yetirməyə çalışıram, əlimdən gələn hər şeyi etməyə çalışıram. Bir çox işlərə imza atmışam. Dövlət tərəfindən azad vətəndaş olaraq təyin olunmuşam. Xidmətlərimə görə Prezident Mükafatına layiq görülmüşəm. 2008-ci ildə Tovuzda xidmət edərkən düşmən postunu ələ keçirdik. Bu xidmətlərimə görə Prezident Mükafatı ilə təltif olundum. Bundan əlavə, bir çox yüksək vəzifələrə təyin olundum. Bunlar mənim üçün çox əhəmiyyətlidir. Mən həqiqəti deyirəm. Mənim üçün bu gün torpaqlarımızın işğaldan azad olunması, vətəndaşlarımızın geri qayıtması ən önəmli məsələdir. Hətta əgər mən siravi bir vətəndaş olmasaydım belə, bu, mənim üçün ən vacib məsələ olardı. Mən həmişə gənclərimizə vətənlərini sevməyi, vətənlərini qorumağı təlqin edərdim. Çünki biz 30 il ərzində evlərimizi, kəndlərimizi, bölgələrimizi itirdik. O itkini hiss etmək, yaşamaq çox ağır idi və biz çəkdiyimiz əzablar hələ də yaddaşımda qalır. Bizim düşmənimiz Xocalı soyqırımı, Qaradağlı soyqırımı… Bunlar hamısı mənim yaddaşımda, xalqımın yaddaşında əbədi qalacaq... Vətəni qorumaq üçün mütləq yaxşı təhsil və tərbiyə almaq lazımdır. Bu olmasa, işimiz çətin olacaq. Allah Vətənimizi və millətimizi qorusun.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Bu gün tarixə Horadiz əməliyyatı kimi düşmüş hadisənin ildönümüdür

Yanvarın ilk günləri soyuq, lakin qətiyyətli bir sükutla yadda qaldı. Torpaq hələ işğal altında idi, amma insanların qəlbində bir ümid vardı: azadlıq gələcək. Horadiz əməliyyatı, Füzuli rayonunun kəndləri və Horadiz qəsəbəsinin azad edilməsi üçün aparılan döyüşlər, yalnız xəritədə torpaq uğrunda mübarizə deyildi. Bu, xalqın yaddaşının, vicdanının və gələcək ümidlərinin müdafiəsi idi. Hər kənd, hər küçə yalnız düşmən tapdağından xilas edilmirdi; azadlıq hər addımla təkrar inam və ümid gətirirdi.

Səngərdən başlayan cəsarət

Əsgərin səngərə daxil olduğu an yalnız silah daşıdığı yer deyildi; o, həm də öz doğma torpağının, uşaqlığının və ailəsinin xatirələrini daşıyırdı. Hər addım qorxu ilə dolu olsa da, arxada dayanan xalqın inamı onları irəli aparırdı. Hər uğurlu hərəkət, hər kəndin azad olunması yalnız strateji üstünlük demək deyildi — xalqın uzun illər boyu saxladığı vicdan və inamın qələbəsi idi.

Əməliyyatın başlanğıcında səngərdə gecələyən hər əsgər bilirdi ki, bu mübarizə yalnız torpaq uğrunda deyil. Bu, dövlətin gələcəyi, xatirələrin qorunması və xalqın ümidinin bərpası uğrunda idi. Gecələr soyuq, gündüzlər isə qorxu ilə dolu olsa da, əsgərin iradəsi və səbrini gücləndirən yalnız bir şey var idi: vicdanlı qələbəyə olan inam.

Şəhidlər və onların xatirəsi

Horadiz əməliyyatı çoxlu şəhidlər verdi. Onların adları yalnız mərmərdə yazılmadı, həm də xalqın vicdanında və yaddaşında yaşayır. Hər bir şəhid yalnız bir həyatını deyil, həm də gələcək nəsillərin xatirəsini qoruyurdu. Müharibə bitəndə, qələbənin sevinci küçələrdə idi, amma əsl məsuliyyət əməliyyatın bitdiyi gündən sonra başladı. Qayıtmayanların yeri doldurulmadı, yarımçıq qalan talelər isə yalnız vicdanlarda yaşadı. Müharibənin və əməliyyatın ağır təcrübəsi göstərdi ki, əsl qəhrəmanlıq sonra da davam edən səbir və məsuliyyətdir.

Şəhidlərin xatirəsi yalnız abidələrdə deyil, gündəlik davranışımızda, vicdanımızda və gələcək nəsillərin təlimində yaşamalıdır. Onların mübarizəsi göstərir ki, qələbənin ölçüsü yalnız torpaq deyil, vicdan, xatirə və məsuliyyətdədir.

Qazilər və səngərdən sonra davam edən mübarizə

Horadiz əməliyyatından qayıdan qazilər üçün mübarizə bitməmişdi. Onlar təkcə fiziki yaraları ilə deyil, daxili sükutu, qorxunu və yaddaşlarını da daşıyırdılar. Qazilər göstərdi ki, əsl döyüş yalnız səngərdə başa çatmır; o, insanın içində, xatirələrində və gələcək nəsillərə ötürdüyü məsuliyyətdə davam edir. Onların səbr və cəsarəti, vicdanla aparılan mübarizənin ən güclü nümunəsidir.

Qələbənin səsi və məsuliyyətin davamı

Horadiz əməliyyatı göstərdi ki, qələbə yalnız torpaqları azad etməklə ölçülmür. Qələbə, o torpaqları qorumaq, xatirələri yaşatmaq və gələcək nəsillərə vicdanla ötürmək deməkdir. Hər səngərdə başlanan qorxu, hər addımda toplanan inad və hər qərarda göstərilən cəsarət, bu gün bizim yaddaşımızda dəyərlər sistemi kimi qalır.

Əməliyyatın uğurla başa çatması ilə küçələrdə sevinc və rahatlıq hissi yayıldı. Amma hər bir qələbənin kölgəsində sükutla daşıdığımız məsuliyyət durur. Qayıtmayanların xatirəsi, yarımçıq qalan arzular və səngərdən qayıdan insanların içindəki müharibə göstərir ki, vətən uğrunda mübarizə yalnız qələbə ilə bitmir.

Əsl vətənpərvərlik yalnız döyüş meydanında deyil, səngərdən qayıtdıqdan sonra da vicdan və xatirələri yaşatmaqdır. Şəhidin adı yalnız mərmərdə yox, gündəlik həyatımızda, qərarlarımızda və xatirələrimizdə yaşamalıdır. Qazinin yükü təkcə dövlətin deyil, cəmiyyətin vicdanına aiddir.

Horadiz əməliyyatı bir daha göstərdi ki, torpaq uğrunda mübarizə yalnız qələbə deyil, məsuliyyət də gətirir. Qələbənin səsi səngərlərdən gəlir, amma əsl echo — vicdanımızda, xatirələrimizdə və gələcək nəsillərin yaddaşında yaşanır. Vətən yalnız uğrunda ölünən yer deyil, uğrunda düzgün yaşanmalı və qorunmalı olan dəyərdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)

Könül, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 İləri,

Bakının zərbəçi ərləri!

İləri, yeni neft planı

Sarsıtsın cahanı!

İləri, yeni ruh, yeni can,

Bu uzun həyəcan

Bakıyı qaplasın,

Qəhrəman divləri bir yerə toplasın!

Ey işçi, sən necə saqlısan buruqda,

bu ruhda

Mən dəxi şeirimdə saqlıyım.

Qoy məni tanıyan şeirimdən tanısın,

Ey şeirim, sən mənim işimin canısın.

Gediriz.

Gediriz.

Getməyir, uçuruz.

Uçuruz.

Uçmayıb, bir şimşək olub da çaxırız,

Axırız-axırız!

Keçmişin üzünə sillələr vuraraq axırız.

Möhtəşəm yarını quraraq axırız.

İləri.

Gediriz,

Gediriz, gediriz,

Getməyir, uçuruz,

uçuruz...

Uçmayır, bir şimşək olub da çaxırız.

Axırız-axırız.

Keçmişin üzünə şillələr vuraraq axırız,

Elliklə yarını quraraq axırız.

Repressiya qurbanı olan Mikayıl Müşfiq bu şeiri sığortalanmaq üçün, repressiyadan qurtulmaq üçün yazmışdı əslində, zorən qırmızı kabusu, onun zərbəçi-qurama hərəkatını tərifləmişdi. Amma faydası olmadı. Şairi amansız rejim məhv etdi.

Mikayıl Müşfiq 1908-ci il iyun ayının 5-də Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Rus dilini mükəmməl bilən şairi dərs dediyi şagirdlərindən biri belə xatırlayır:

-Müşfiq müəllim dərs deyəndə zəng səsini eşitməzdik. Dərs zamanı şagirdlərə şeir oxumağı öyrədəndə başqa müəllimlərimiz də gəlib bizim sıralarda oturardı. Çoxumuza "qızım", "oğlum" deyə müraciət edərdi. Əslində bu ifadə onun yaşına uyğun deyildi. Ancaq mehriban olduğu qədər təvazökar olan Müşfiq müəllimə bu sözlər çox yaraşırdı…

Müşfiq nadir hafizə sahibi idi. O öz hafizəsinə arxayın olub, çox vaxt qoşduğu şeiri uzun müddət vərəqə köçürməyib, şeirlərini, eləcə də bir çox klassik şairlərin əsərlərini əzbərdən bilirdi.

Çox gənc yaşlarından yaradıcılıq fəaliyyətinə başlamış, həyatını, taleyini şeirlə bağlamış və ömrünün sonuna kimi ondan ayrılmamışdır. O, poetik yaradıcılığa 1926-cı ildə "Gənc işçi" qəzetində çap etdirdiyi "Bu gün" şeiri ilə başlamış və sonrakı illərdə dövri mətbuatda müntəzəm çıxış etmişdir. 1927-ci ildən "Maarif və mədəniyyət" və "Komsomol" jurnallarında və "Gənc işçi" qəzetində dərc olunmuşdur. 1930-cu ildə şairin ilk "Küləklər" adlı şeir kitabı işıq üzü görmüşdür. Kitabda müəllifin əlli üç şeiri və iki tərcüməsi toplanmışdır.

1932-ci il Müşfiqin həyatında məhsuldar olmuş, "Günün səsləri", "Vuruşmalar", "Pambıq", "Buruqlar arasında" kitabları, daha sonra bir-birinin ardınca "Şeirlər", "Çoban", "Mənim dostum", "Səhər", "Sındırılan saz", "Azadlıq dastanı" əsərləri nəşr edilmişdir. 1934-cü ildə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqına üzv seçilmişdir.

Həqiqi bir müəllim, əsl vətənpərvər olan Müşfiq öz yaradıcılığında uşaqlar üçün də yer ayırmış, bir-birindən gözəl əsərlər yaratmışdır. "Şəngül, Şüngül, Məngül", "Kəndli və ilan" mənzum nağılları, "Vuruşmalar", "Qaya" poemaları, "Coğrafiya", "Məktəbli şərqisi", "Zəhra üçün" və digər şeirləri uşaqlar arasında şairə böyük məhəbbət qazandırmışdır.

1936-cı ildə Mikayıl Müşfiqin "Səhər" poeması Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qurulmasının 15 illiyi münasibətilə keçirilən müsabiqədə "Yeddi yaxşı ədəbi əsər" mükafatına layiq görülmüşdür. 1937-ci ildə çapa hazırladığı "Çağlayan" kitabına şair on bir illik yaradıcılığı ərzində yazmış olduğu ən qiymətli əsərlərini, o cümlədən "Səhər", "Azadlıq dastanı", "Sındırılan saz", "Əbədiyyət nəğməsi", "Şeirim", "Yenə o bağ olaydı", "Duyğu yarpaqları", "Tərtərhes nəğmələri", "Mingəçevir həsrəti" və digər şeir və poemalarını daxil etmişdir, lakin kitabı nəşr etdirmək şairə qismət olmamışdır.

1931-ci ilin mayında Müşfiq Geoloji İnstitutun buraxılış gecəsində Dilbər Axundzadə ilə tanış olur. Dilbər xanım Müşfiqin əmisi arvadı Fəramuşla tələbə yoldaşı olub.

Tanınmaqda olan gənc şairlə Dilbəri əmisi arvadı tanış edib. Təsadüfi bir neçə görüşdən sonra Müşfiq Dilbər xanıma sevgi məktubları göndərib, hər görüşə yeni şeirlə gəlib. Müşfiq növbəti görüşlərin birində Dilbər xanıma elçi göndərmək və tez vaxtda nişanlanmaq istədiyini bildirib. 1932-ci ilin aprel ayında cütlük nişanlanıb. Onların kəbini isə təxminən bir il sonra, 1933-cü il iyun ayının 20-də kəsilib. 1934-cü ilin mart ayında onların Yalçın adında oğulları anadan olmuş, lakin 2 ay sonra yüksək hərarətlə seyr edən xəstəlik nəticəsində ölmüşdür.

Filmoqrafiya

Qızıl gül olmayaydı...

Mikayıl Müşfiq 

Yenə o bağ olaydı 

Qeybdən gələn səs

Bakı bağları. Buzovna

Cavid ömrü 

Şeirin Müşfiq zirvəsi 

Muğamat var olan 

Mikayıl Müşfiqin xatirəsinə çoxlu sayda əsərlər həsr olunmuşdur. Bunlardan Hikmət Ziyanın "Bu dərdi kim unudar", Mədinə Gülgünün "Ölməz Müşfiq üçün", Hüseyn Arifin "Bir gül açdı, sarı gül", Balaş Azəroğlunun "Yenə o bağ olaydı", Əli Kərimin "Müşfiqə", Əliağa Kürçaylının "Müşfiqi yaşıdından sordum", Nüsrət Kəsəmənlinin "Müşfiqin tarı" əsərlərini qeyd etmək olar.

Şəmsəddin Abbasovun nəşriyyatdan Müşfiqin sonuncu "Çağlayan" poemasının qovluğunu 1937-ci ildə xilas edib götürdüyü sonradan məlum oldu. Kitabdakı şeirlər çap edildi. 1957-ci ildə şairin bəraətdən sonra ikicildliyi çap edildi.

Mikayıl Müşfiqin sözlərinə Zeynəb Xanlarovanın ifasında "Qal sənə Qurban" və "Sənin üçün", Şövkət Ələkbərovanın "Qurban olduğum" və "Neçin gəlmədin", Gülağa Məmmədov "Oxu Tar", Eyyub Yaqubovun "Yenə o bağ olaydı", "Küləklər" və "Ana Dedim", Nǝzakǝt Mǝmmǝdovanın "Oxu sevdiciyim", Alim Qasımovun "Söylə" mahnılarını qeyd etmək olar.

1977-ci ildə adının ədədiləşdirilməsi məqsədilə Xəzər Gəmiçiliyi İdarəsi tərəfindən "Mikayıl Müşfiq" quru yük gəmisi suya buraxılmışdır.

1988-ci ildə Mikayıl Müşfiqin 80 illik yubileyi çərcivəsində Tofiq Novruzovun, Cabir Novruzun, Aydın Zeynalovun, Nəbi Xəzrinin təşəbbüsü ilə Xızı rayonunun Sayadlar kəndində şairin atası Əbdülqədirin bağ evinin yerində "Mikayıl Müşfiq ocağı" yaradılmışdır. Muzeydə şairə simvolik məzar qoyulmuşdur. 2004-cü ildə Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinin sərəncamı ilə Xızıdakı "Mikayıl Müşfiq ocağı" "Mikayıl Müşfiqin Xatirə Muzeyi" statusu almışdır. 2008-ci il iyun ayının 23-də 100 illik yubileyi ilə əlaqədar Xızı rayonunun Sayadlar kəndində şairin yeni bərpa olunmuş evinin tətənəli açılışı olmuşdur.

1938-ci il yanvar ayının 5-də SSRİ Ali Məhkəməsinin 20 dəqiqəlik məhkəmə iclası Müşfiq barəsində güllələnmə qərarı verir. Hökm yanvarın 6-da Nargin adasında yerinə yetirilir. 1956-cı il mayın 23-də SSRİ Ali Məhkəməsinin Hərbi kollegiyasının qərarına əsasən Mikayıl Mirzə Əbdülqədir oğlu İsmayılzadə (Mikayıl Müşfiq) ölümündən sonra bəraət almışdır. 

P.S - Mənə görə ölümün sonra verilən bəraət bir məna daşımır, bu bəraət ona yaşarkən verilməli idi, verilməli idi ki o yaşayıb yeni-yeni əsərlər yazsın, xalqının maariflənməsi üçün çalışsın. Heyfki keçmiş dövrdə Müşfiq kimi neçə-neçə vətənpərvər insanları həyatdan məhrum etdilər. Əlbəttə ədalət hər daim yerini tutur və tutacaq. Xatirəsini hörmətlə anırıq, məkanı Cənnət, ruhu şad olsun, Amin.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)

Rəqsanə Babayeva,

Beyləqan rayon Mədəniyyət Mərkəzinin rejissoru, "Gənclik" xalq teatrının rejissoru, yazıçı. “Ədəbiyyat və İncəsənət” üçün

Zamanın simvolik dönüş nöqtələrindən biri olan Yeni il anlayışı bəşəriyyət tarixində təkcə xronoloji başlanğıc deyil, həm də mədəni, estetik və intellektual yenilənmənin rəmzi kimi çıxış etmişdir. İctimai yaddaşda Yeni il, insanın öz daxili aləmi ilə apardığı hesabatın, cəmiyyətin isə gələcək üçün formalaşdırdığı gözləntilərin toqquşma nöqtəsidir. Bu baxımdan ədəbiyyat, teatr və ümumilikdə incəsənət sahələri Yeni ilin gətirdiyi yeni perspektivləri yalnız əks etdirmir, eyni zamanda onları formalaşdıran aparıcı mədəni institutlara çevrilir.

Müasir dövrdə sürətlənən qloballaşma, rəqəmsallaşma və identiklik axtarışları fonunda incəsənətin qarşısında duran əsas sual dəyişməz qalır: incəsənət zamanın axarına tabe olmalıdırmı, yoxsa onu yönləndirməlidir?

Yeni Zaman – Yeni Mədəni Kontekst

XXI əsrin ilk rübü artıq sübut etmişdir ki, mədəniyyət statik bir anlayış deyil. Texnologiyanın inkişafı, sosial şəbəkələrin düşüncə tərzinə təsiri, informasiya bolluğu və vizual dominantlıq ədəbiyyatın və teatrın klassik funksiyalarını yenidən düşünməyə vadar edir. Yeni il bu mənada mədəniyyət üçün bir növ metaforik sıfırlanma nöqtəsi rolunu oynayır.

Ədəbiyyat artıq təkcə kitab səhifələrində mövcud deyil; o, ekranlarda, səhnələrdə, audio platformalarda və hətta süni intellektlə dialoq müstəvisində yaşayır. Bu transformasiya yazıçının məsuliyyətini azaltmır, əksinə onu daha da artırır. Yeni ilin mədəni gözləntiləri oxucunun passiv istehlakçı deyil, aktiv şərhçi olmasını tələb edir.

Ədəbiyyatda Yeni İl Tematikası və Gözləntilər

Ədəbiyyatda Yeni il motivi tarixən ümid, yenilənmə və daxili təmizlənmə ideyaları ilə assosiasiya olunmuşdur. Lakin müasir ədəbiyyat bu romantik çərçivəni aşaraq daha mürəkkəb suallar ortaya qoyur: insan dəyişirmi, yoxsa sadəcə zaman dəyişir?

Yeni dövrün ədəbi gözləntiləri aşağıdakı istiqamətlərdə cəmlənir:

Şəxsi və kollektiv yaddaşın sintezi

Milli kimliyin qlobal məkanda təqdimatı

Sosial travmaların estetik dildə ifadəsi

Dilin qorunması və müasir üslubla yenilənməsi

Yeni il burada sadəcə təqvim hadisəsi deyil, ədəbi süjet üçün fəlsəfi başlanğıcdır. Yazıçı üçün bu, oxucu ilə yeni etik və estetik müqavilə bağlamaq fürsətidir.

Teatr: Canlı Sənətin Yeni İl Manifesti

Teatr incəsənəti Yeni il anlayışını ən canlı və təsirli şəkildə ifadə edən sahələrdən biridir. Səhnə hər mövsüm yenilənir, lakin Yeni il teatr üçün xüsusilə hesabat və manifest dövrü kimi çıxış edir. Hansı mövzular səhnəyə daşındı? Hansı suallar cavabsız qaldı? Tamaşaçı nə axtardı və nə tapdı?

Müasir teatrda Yeni il perspektivləri əsasən aşağıdakı meyllərlə xarakterizə olunur:

Klassik dramaturgiyanın yeni oxunuşları

Sosial və psixoloji mövzuların ön plana çıxması

Minimalist səhnə həlləri və simvolik dil

Tamaşaçı ilə interaktiv münasibət

Teatr bu gün təkcə əyləndirmir; o, düşünməyə, tərəddüd etməyə və bəzən narahat olmağa məcbur edir. Yeni il tamaşaları isə cəmiyyətin özünə ünvanladığı açıq suallar silsiləsidir.

İncəsənət və Estetik Yenilənmə

Təsviri incəsənət və müasir vizual praktikalar Yeni il mövzusunu daha çox formada və ideyada yenilənmə kimi təqdim edir. Sərgilər, instalyasiyalar və performanslar vasitəsilə sənətçilər zamanın ruhunu vizual metaforalarla ifadə edirlər.

Yeni ilin incəsənətdə yaratdığı əsas gözlənti, orijinallıqla ənənə arasında balansın qorunmasıdır. Müasir sənətçi üçün əsas məsələ yenilik naminə dəyərlərdən imtina etməmək, lakin nostalji ilə də kifayətlənməməkdir.

Mədəniyyətin Sosial Məsuliyyəti

Yeni il mədəniyyət üçün həm də sosial məsuliyyət anlayışını yenidən gündəmə gətirir. Ədəbiyyat və incəsənət cəmiyyətin aynası olmaqla yanaşı, onun vicdanı rolunu da oynayır. Sosial ədalət, insan hüquqları, mənəvi dəyərlər və mədəni irs məsələləri sənətin mövzu dairəsində qalmaqda davam edir.

Bu kontekstdə mədəniyyətin əsas funksiyası dəyərləri qorumaq və gələcək nəsillərə ötürmək missiyasıdır. Yeni il bu missiyanın yenidən təsdiqləndiyi zamandır.

Yeni il – yeni perspektivlər deməkdir. Lakin bu perspektivlər yalnız təzə tarix yazmaqla deyil, mövcud mədəni yaddaşı düzgün oxumaqla formalaşır. Ədəbiyyat, teatr və incəsənət zamanın sınağından çıxmış dəyərlərlə müasir düşüncə arasında körpü rolunu oynayır.

Mədəniyyət üçün Yeni il nə möcüzə, nə də illüziyadır. O, düşünmək, sorğulamaq və yenidən yaratmaq üçün verilmiş fürsətdir. Bu fürsəti dəyərləndirmək isə həm sənətkarın, həm də oxucunun ortaq məsuliyyətidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)