İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

1936-cı ildə CəfərXəndanın “Bəyazgecələr” adlı ilkkitabı nəşrolundu. Bu, onun ilki idi. Bu kitabın əsas özəlliyi isə o idi ki, kitab ölməz şairimiz Mikayıl Müşfiqin redaktəsi ilə çıxmışdı.

Müşfiqlə bağlı hər şey bizim üçün əzizdir.

Cəfər Xəndan 1910-cu il mayın 8-də İrəvan şəhərində müəllim ailəsində doğulub. 1918-ci ildə ailəsi Gəncəyə köçmüş, ata-anası burada öldüyündən kimsəsiz qalan kiçik qardaş və bacısı ilə Gəncə uşaq evində yaşayıb (1925-ci ilədək). Gəncə Pedaqoji Texnikumunu bitirmişdir. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutuna daxil olub, həm də fəhlə fakültəsində müəllimlik (1925–1929) edib. İnstitutun Dil və ədəbiyyat fakültəsini bitirdikdən sonra aspiranturaya daxil olub.

Eyni zamanda institutun ədəbiyyat kafedrasının assistenti, sonra dosenti kimi fəaliyyət göstərib. M. F. Axundov adına Müəllimlər İnstitutunun Dil və ədəbiyyat fakültəsinin dekanı, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun kafedra müdiri, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda şöbə müdiri, həm də Azərbaycan Yazıçılar İttifaqında təşkilat katibi, "Allahsız" jurnalının, "Ədəbiyyat qəzeti"nin məsul katibi, "Gənc işçi" redaksiyasında ədəbiyyat şöbəsinin müdiri vəzifələrində işləyib.

Dissertasiya müdafiə edib fılologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alıb. 1941-ci ildə səfərbərliyə alınıb, sovet ordusu tərkibində siyasi rəhbər və jurnalist kimi alman işğalçılarına qarşı vuruşub. O, Cənub-Qərb, Şimali Qafqaz, Zaqafqaziya cəbhələrində siyasi şöbənin baş təlimatçısı, cəbhə qəzetlərində ("Vo slavu Rodinı", "Vpered k pobede", "Boets RKKA", "Vətən yolunda") məsul redaktorun müavini olub. Ordu sıralarından tərxis olunandan sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin Azərbaycan ədəbiyyatı kafedrasında dosent, eyni zamanda "Kommunist" qəzetində Mədəniyyət və məişət şöbəsinin müdiri (1946–1947) işləyib.

Universitetin Filologiya fakültəsinin dekanı (1947–1950), sonra isə dörd il Azərbaycan Dövlət Universitetinin rektoru (1950–1954) olub. 1954–1961-ci illərdə universitetin Sovet ədəbiyyatı kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışıb. "1906–1946-cı illərdə Cənubi Azərbaycan xalqının milli azadlıq mübarizəsi və onun bədii ədəbiyyatda inikası" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib doktorluq alimlik dərəcəsi alıb.

"Qırmızı ulduz" (1942), "Qırmızı Əmək Bayrağı" (1946) ordenləri, "Qafqazın müdafiəsinə görə", "Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalları, fəxri fərman və hədiyyələrlə mükafatlandırılıb. 1961-ci il avqustun 10-da Bakıda vəfat edib. Bakı küçələrindən biri onun adını daşıyır.

Əsərləri

1. Bəyaz gecələr

2. Azərbaycan ədəbiyyatı

3. Sabir (həyat və yaradıcılığı)

4. Cəbhə şerləri

5. Qafqaz

6. İlk ayrılıq

7. Mübarizə yollarında

8. Ədəbiyyat nəzəriyyəsi

9. Sovet ədəbiyyatı (I hissə)

10. Sovet ədəbiyyatı (II hissə)

11. C. Cabbarlının həyat və yaradıcılığı

12. XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi oçerkləri

Tərcümələri

- Nizami Gəncəvi. Lirika

- Heyran xanım. Qəzəllər

- M. F. Axundov. Şərq poeması

Əsgər Zeynalov ədibin barəsində yazır:

“1936-cı ildə Mikayıl Müşfiqin redaktəsi ilə “Bəyaz gecələr” adlı ilk kitabının nəşr olunmasından sonra şairin “Cəbhə” şeirləri (1942), “Qafqaz” (1942), “İlk ayrılıq” (1944), “Mübarizə yollarında” (1946) şeirlər kitabları çapdan çıxmışdır.

Cəfər Xəndan həm də dahi Nizaminin, Xaqaninin, Ömər Xəyyamın, Heyran xanımın bir çox əsərlərini ilk dəfə olaraq Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir. Cəfər Xəndan ilk “Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı”nın, ana dilində ilk “Ədəbiyyat nəzəriyyəsi” dərsliklərinin müəllifidir. Hələ 1940-cı ildə nəşr etdirdiyi “Sabir” kitabı sabirşünaslığın tarixində Sabirə həsr olunmuş ilk iri monoqrafik tədqiqat əsəri kimi xüsusi əhəmiyyətə malikdir.

Bu siyahıya alimin Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı haqda ilk sanballı (ikicildlik) min səhifəlik əsəri, ilk dəfə üzə çıxardığı “Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi” kitabını da əlavə etmək olar. Bəllidir ki, repressiyadan sonra uzun illər Müşfiqin şeirləri qadağan edilmişdi. Şairin haqqında ilk monoqrafiya da Cəfər Xandana məxsusdur. О, bu əsəri 1956-cı ildə nəşr etdirmişdi. C.Xəndan həmkarı akademik M.Ariflə orta məktəb şagirdləri üçün “Sovet ədəbiyyatı” kitabını (1957) yazmış və bu kitab təkmilləşərək dəfələrlə nəşr olunmuşdur.

1940-cı ildə Sabir haqqında nəşr etdirdiyi monoqrafiya ilə kifayətlənməyən alim şairin nəhəng yaradıcılıq dünyasına yenidən qayıdaraq “Sabir yaradıcılığının sənətkarlıq xüsusiyyətləri” adlı monumental əsərini yazmışdır. Cəfər Xəndan ədəbiyyat nəzəriyyəsinə aid kitab yazmasına baxmayaraq, müntəzəm olaraq həmin sahəyə qayıtmış, bu mövzu ilə bağlı məqalələr nəşr etdirmişdi:

“Bədii ədəbiyyatda tipiklik”, “Ədəbi stil, metod və cərəyan haqqında”, “Ədəbiyyat nəzəriyyəsinin inkişaf yolları haqqında”, “Bədii ədəbiyyatın əsas predmeti”. Görkəmli ədəbiyyatşünas alimin pedaqoji fəaliyyəti diqqətəlayiqdir. О, ömrünün 30 ildən çoxunu müəllimlik sənətinə həsr etmişdir.”

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Karvan”ın qəlbi körvəldən sədası gəldikcə göz önündə nələr canlanmır?! Adama elə gəlir ki, “Karvan” həmişə yolda olacaq, hər gələn nəslin ürəyinə yol tapacaq, ilk və əbədi sarvanının nurlu simasını həmişə göz önünə gətirəcək. Cəsarətlə demək olar ki, S.Hacıbəyovun yüksək peşəkarlıqla yaratdığı əsərlər sırasında “Karvan” simfonik süitasının ayrıca yeri var. Bu bir sənət incisidir.

                                                                              Ağasəlim Pünhanoğlu

Bu gün 107 illiyini qeyd etdiyimiz Soltan Hacıbəyov 1919-cu il mayın 8-də Şuşa şəhərində anadan olub. 1930-cu ildə ikiillik ibtidai məktəbi bitirdikdən sonra Bakıya köçüb, 1936-cı ildən etibarən əmisi Üzeyir Hacıbəyovun ailəsində yaşayıb. Orta təhsilini tamamladıqdan sonra Bakı Musiqi Texnikumunun truba sinfinə (A. Kolpinskinin sinfi) daxil olub.

 1939-cu ildə texnikumu bitirərək Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq fakültəsinə, Boris Zeydmanın sinfinə (musiqi nəzəriyyəsi üzrə müəllimi N. Şumakov) qəbul olub və 1946-cı ildə oradan məzun olub. Konservatoriya tələbəsi olduğu illərdə Bakı Musiqili Komediya Teatrının orkestrinə dirijorluq edib.

1940–1942-ci illərdə M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının nəzdində fəaliyyət göstərən Sazçı Qızlar Ansamblına rəhbərlik edib. 1942–1945-ci illərdə isə Bakı Filarmoniyası Orkestrinin bədii rəhbəri (1947-ci ildən isə direktoru) vəzifəsində çalışıb.

1948-ci ildən Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının bədii rəhbəri (1955–1962-ci illərdə direktoru), Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında müəllim, 1965-ci ildən professor, 1969-cu ildən isə rektor vəzifəsində fəaliyyət göstərib

1953-cü ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının (Sov. İKP) üzvü olub. Soltan Hacıbəyov 1974-cü il sentyabrın 19-da Bakı şəhərində vəfat edib, Birinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub. Sumqayıt Musiqi Kolleci və Abşeron rayonunun Mehdiabad qəsəbəsindəki küçələrdən biri Soltan Hacıbəyovun adını daşıyır.

Bakıda yaşadığı binanın fasadına xatirə lövhəsi vurulub. Soltan Hacıbəyovun anadan olmasının 100 illiyi Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə dövlət səviyyəsində qeyd edilib. Sərəncama əsasən Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi və Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı tərəfindən bəstəkarın yubileyinə həsr olunmuş tədbirlər planı hazırlanaraq həyata keçirilib.

Mükafatları

- Stalin mükafatı (II dərəcə) — M. F. Axundov adına Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında "Gülşən" baletinə görə

- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı — simfonik orkestr üçün konsertə görə

- "SSRİ xalq artisti" fəxri adı

Ağasəlim Pünhanoğlu “Karvan” – Xoş bir təsadüfün nəticəsi” yazısında yazır:

“Professional musiqimizin böyük banisi, dahi yaradıcı Üzeyir Hacıbəyli bütöv bir musiqiçi nəsli yetişdirib. Onların arasında sonralar öz məktəbini yaratmış bəstəkar və musiqiçilər olub, Üzeyir bəyin soyadını daşıyan bəstəkarlar, dirijorlar da musiqimizin inkişafına layiqli töhfələrini veriblər: Zülfüqar Hacıbəyov, Niyazi, Çingiz Hacıbəyov, İsmayıl Hacıbəyov.

Görkəmli bəstəkar, pedaqoq, xalq artisti, Dövlət mükafatı laureatı Soltan Hacıbəyovun Azərbaycan musiqisinin inkişafında özünəməxsus xidmətləri var. Amma gəlin etiraf edək ki, Soltan Hacıbəyovun adı çəkiləndə ilkin yada onun məşhur “Karvan” simfonik lövhəsi düşür. Bu musiqinin daxilində elə bir məlahət və təsir gücü var ki, onu sakit ürəklə dinləmək mümkün deyil.

Həmin simfonik sərlövhə ayrı-ayrı parlaq lövhələrlə, cizgilərlə, rəngarəng musiqi vasitələrilə zəngindir. Soltan Hacıbəyov əsərə elə bir intonasiya, ritmik vüsət verib ki, ona qulaq asanda özünü təbiətin sonsuzluğunda - xüsusilə, hüdudsuz səhrada hiss edir, dəvə karvanlarının zınqırovlu səslərini eşidir, sanki bütün mənzərələri gözünlə görürsən. İnsanın qəlbinə, ruhuna sakitlik, rahatlıq və ifadə etməkdə çətinlik çəkdiyimiz xoş duyğular axır.

Bəstəkarın sağlığında bu əsər, demək olar ki, dünyanın çox möhtəşəm salonlarında səsləndirilib. Amerikanın məşhur skripkaçısı Sidney Hort istedadlı Azərbaycan bəstəkarı Soltan Hacıbəyovun bu əsərini dinlədikdən sonra ona göndərdiyi məktubunda yazırdı:

“Sizin “Karvan”ınız çox cazibədardır. Bu gözəl əsərin gözəl instrumentovkası da müəllifə layiqdir. Həyat eşqi ilə dolu, dərin məzmunlu bu əsəri Çikaqo şəhərində Evanston orkestri böyük məharətlə ifa etmişdir”.

Mütəxəssislər təsdiqləyirlər ki, “Karvan”ın kompozisiyası və quruluşu özünün həmahəngliyi və ifadənin vəhdəti ilə seçilir. Hər dəfə qulaq asdıqca onun ahənginə qoşulub uzaqlara qanadlanmaq istəyirsən.

Görkəmli rus bəstəkarı R.Qliyer 1944-cü ildə Tiflisdə keçirilən musiqi ongünlüyündə Soltan Hacıbəyovun əsərlərinə qulaq asarkən öz fikrini belə dilə gətirmişdi:

“Bu simfoniyalar tez yadda qalan, parlaq, maraqlı tematik materiala, yaxşı simfonik inkişafa malik bir əsərdir. Bunların hamısı onu göstərir ki, Soltan Hacıbəyov tezliklə böyük bəstəkar olacaqdır. Onun istedadlı olması şübhəsizdir, xüsusi məziyyətləri var, texniki biliyi aydındır. Ən başlıcası isə o, musiqinin milli mənbələri ilə sıx surətdə bağlıdır”.

Ötən əsrin ortalarında simfonik orkestr üçün yazdığı “Üvertüra”sı Soltan Hacıbəyov yaradıcılığının əsas mahiyyətini səciyyələndirirdi. Çox güman ki, onun bu janrda belə maraqlı əsər yaratmasına səbəb Üzeyir Hacıbəyovun məşhur “Koroğlu” operasının üvertürası böyük təsir göstərmişdir.

Əlbəttə, o dövrdə Niyazi, Qara Qarayev, Cövdət Hacıyev tərəfindən müxtəlif süitalar yaradılırdı. Dövrün məşhur bəstəkarı D.Şostakoviç Soltan Hacıbəyovun bu əsəri ilə bağlı demişdir:

“Əsərdə nurlu bir nikbinlik, ritm, məqsədəuyğunluq Motsartın bəzi opera uvertüralarını və ya Qlinkanın “Ruslan” uvertürasını xatırladır".

“Karvan”da bəstəkar orkestr rəssamı kimi özünü göstərir. “Uvertüra”da isə alətlərin yüksək registrindən istifadə edərək, simli və ağac-nəfəs alətlər qrupuna fövri-cəld passajları, fiqurasiyaları tapşırıb bayramsayağı, gözqamaşdırıcı parlaq orkestr səslənməsi əldə edir.”

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Yaşayıram

Bircə kəlməm dilə düşsə,

Gəzib əldən-ələ düşsə,

Keçib eldən-elə düşsə,

Bilərəm ki, yaşayıram.

Bir əlsizə gərək olsam,

Çörəksizə çörək olsam,

Yıxılana dirək olsam,

Bilərəm ki, yaşayıram.

Yaxşı olsam yamanlara,

Həyan olsam qananlara,

Düşsəm qara-boranlara,

Bilərəm ki, yaşayıram.

Qara Namazov 8 may 1930-cu ildə Qazax qəzası Dilican rayonunun Əmirxeyir kəndində doğulub. (Hazırda Ermənistan ərazisidir). 1939–1948-ci illərdə doğma kəndində və qonşu Gölkənd kəndində IX sinifə qədər təhsil alıb, 1948-ci il deportasiyası ilə bağlı Ağstafaya köçərək Dağkəsəmən kəndində orta məktəbi bitirib

Qara Namazov 1949–1950-ci illərdə ADPU-da təhsil alsa da, ordu sıralarına çağırılaraq (1951–1955) Abxaziyanın Suxumi şəhərində Aviatexnik məktəbdə oxuyub, sonra Türkmənistanın Nebit-Dağ şəhərində hərbi hissədə əvvəlcə təyyarə mühəndisi, sonra hərbi hissənin gizli şöbəsinin rəisi vəzifəsində işləyib.

1956–1961-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetində təhsil alan Qara Namazov həmin illərdə yaradıcılığa şeirlə başlayıb. İlk şeirləri "Sovet Ermənistanı" (1956), "Ədəbi Ermənistan", "Gənc qələmlər", "Aprel çiçəkləri", "Tər çiçəklər", "Gənclik nəğmələri", "Molodyoj Azerbaydjana" toplularında və qəzetlərində çap olunub.

Onun Səməd Vurğunun ilk məhəbbətindən bəhs edən "Bir qərinədə" poeması da "Ədəbi Ermənistan" (1957) toplusunda işıq üzü görüb. O, Yan Raynesin, Lesiya Ukrainkanın, Varvara Konstantinovnanınu şeirlərindən nümunələri, 1902-ci ildə Şamaxıda baş verən zəlzələ haqqında Vladimir Şufun (Borey) "Şamaxının məhvi" ("Qibel Şamaxı" ("Salima") poemasını "Səlimə" adı ilə Azərbaycan dilinə çevirib geniş ön sözlə çap etdirib.

Qara Namazov 1962–1967-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitutu Kitabxana və arxivinin direktoru işləməklə yanaşı, elmi yaradıcılığa da meyil göstərib. O, 1965-ci ildə Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun şifahi xalq ədəbiyyatı şöbəsi üzrə qiyabi aspiranturasında təhsilini davam etdirib, 1968-ci ildə "Azərbaycan aşıq yaradıcılığı" (1920–1940-cı illər)" mövzusunda dissertasiya işi müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alıb.

Qara Namazov universitetə daxil olduğu 1956-cı ildən universitetin həyatında, mədəni-kütləvi tədbirlərində fəal iştirak edib (o, tələbə vaxtı universitet komsomol komitəsində mədəni-kütləvi işlər üzrə şöbə müdiri, fakültə komsomol təşkilatının katibi, müəllim işlədiyi illərdə universitet Həmkarlar Komitəsi bürosunun üzvü, fakültə həmkarlar təşkilatının sədri kimi vəzifələri aparmışdır).

Bir qayda olaraq respublikanın görkəmli yazıçıları, tanınan elm adamları ilə görüşlər keçirilməsinin təşəbbüskarı və təşkilatçısı olub. 1971-ci ilin əvvəlindən Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı (müstəqillik dövrünə qədər "Azərbaycan sovet ədəbiyyatı" kafedrası adlanırdı) kafedrasında dosent işləyən Qara Namazov elmi-pedaqoji fəaliyyətini müasir Azərbaycan ədəbiyyatının aktual problemlərinə yönəldib.

Bu yöndə həm elmi araşdırmaları davam etdirib, həm də ümumi və xüsusi kurslardan mühazirələr oxuyub. O, "Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı" dərsliyinin yazılmasında onun müəlliflərindən biri kimi A. Şaiq, Ə. Cavad, Ə. Cəmil, N. Rəfibəyli, M. Dilbazi, M. Araz və Məstan Günərin (Əliyev) yaradıcılığı haqqında oçerklər yazıb. Qara Namazov respublikamızda ilk dəfə olaraq ali məktəblər üçün uşaq ədəbiyyatı kursunu yaradıb

1974-cü ildə geniş həcmli uşaq ədəbiyyatı proqramı çap etdirdikdən sonra bütün tarixi mərhələləri əhatə edən dörd kitabdan ibarət toplu çap etdirib: "Oğluma nəsihət", "Balalara töhfə" və iki cilddə "Azərbaycan uşaq ədəbiyyatı antologiyası". Antologiyanın birinci cildinə 1920-ci ildən müasir dövrə qədərki poeziyadan seçmələr, ikinci cildinə isə həmin dövrün nəsr nümunələri toplanıb.

Qara Namazov "Gənclik" nəşriyyatının 50 cilddən ibarət nəşr etdiyi Dünya uşaq ədəbiyyatı seriyasında XIX–XX yüzillərdə yazılan povestlər və hekayələri daxil edib, bu seriyaya Azərbaycan nəsrinin təkamülü haqqında geniş ön söz də yazıb. 1983-cü ildə ilk dəfə Qara Namazovun ali məktəb tələbələri üçün "Azərbaycan uşaq ədəbiyyatı" dərsliyi çap edilib

Bakı Dövlət Universitetində 40 ilə yaxın uşaq ədəbiyyatını tədris edən Qara Namazov bu sahədə fəaliyyətini ardıcıl davam etdirərək uşaq ədəbiyyatı sahəsində daha çox yazıb-yaradan görkəmli şair və yazıçılar haqqında müntəzəm olaraq mətbuatda çıxış edib, onların əsərlərindən ibarət nümunələri ayrı-ayrı toplularda çap etdirib. Aşıq yaradıcılığının öyrənilməsi istiqamətində fəaliyyətini davam etdirən Qara Namazov orta yüzillərin aşıq və saz şairləri haqqında silsilə məqalələrinin mətbuatda işıq üzü görməsinə nail olub.

O, ayrı-ayrı ustad sənətkarların öyrənilməsi ilə kifayətlənməyib, 1980-ci ildə çap etdirdiyi "Aşığın sazı və sözü" monoqrafiyasında aşıq sənətinin kökünü tarixin dərin qatlarında axtarmağa başlayıb, bu sənətin daha qədim dövrlərlə bağlılığına aydınlıq gətirib. 1984-cü ildə Aşıqların IV qurultayı ərəfəsində Qara Namazovun "Azərbaycan aşıq sənəti" kitabı Azərbaycan və rus dillərində çap olunub qurultay nümayəndələrinə çatdırılıb.

Dədə Qorqud öyüdləri, Sarı Aşıq, Qurbani, Abbas Tufarqanlı, Koroğlu, Qaracaoğlan, Xəstə Qasım, Aşıq Ələsgər, Hüseyn Bozalqanlı və Aşıq Şəmşirin şeirləri Qara Namazovun ön sözü ilə rus dilində çap olunub. Mədəniyyət Nazirliyinin tövsiyəsi ilə ilk dəfə Qara Namazov "Aşıq sənəti" adlı tədris proqramı da hazırlayıb, proqram nazirliyin Metodiki Şurası tərəfindən çap olunub. Həmin proqram əsasında musiqi təmayüllü orta ixtisas məktəblərində aşıq sənəti tədris olunur.

Yeni latın əlifbasına keçidlə əlaqədar uşaqların mütaliəsi üçün Azərbaycan ensiklopediyası Qara Namazovun tərtibində "Yanıltmaclar", "Lətifələr", "Qara kəlim asta gedər…", "Tap tapmaca…", "Sınamalar" və "Loğman" kitabçalarını iri formatda rəsmli-rəngli şəkillərlə nəfis tərtibatda çap edib. Qara Namazov 1989-cu ildə prof. İ. Vəliyevlə birlikdə türk dünyasının məşhur saz-söz ustadı Qaracaoğlanın "Aramızda qarlı dağlar yaranıb" kitabını da çap etdirib.

Qara Namazov 1987-ci ildə "Azərbaycan uşaq və gənclər ədəbiyyatının inkişaf mərhələləri (1920–1980-ci illər)" mövzusunda dissertasiya işi müdafiə edərək filologiya elmləri doktoru alimlik dərəcəsi alıb, 1989-cu ildə kafedranın professoru vəzifəsinə seçilib. Qara Namazov ayrı-ayrı görkəmli yazıçıların yubileyi ilə bağlı keçirilən elmi konfranslarda H. Cavid, Ə. Cavad, C. Cabbarlı, A. Şaiq, S. Vurğun, M. Müşfiq, H. Araslı, Mir Cəlal, O. Sarıvəlli, İ. Hüseynov, M. Araz və b. yaradıcılığı haqqında məruzələr edib.

Qara Namazov bir neçə il filologiya fakültəsinin ixtisaslaşdırılmış Müdafiə Şurasının sədri, Şəki ərazi Müdafiə Şurasının həmsədri (1998–2000-ci illər), Bakı Dövlət Universitetində İxtisaslaşdırılmış Dissertasiya Şurasının sədr müavini olub. O, 1956-cı ildən universitetdə 50-dən çox kitab, 400-dən çox elmi məqalə çap etdirib. Onun çap olunan kitabları haqqında tanınan ədəbiyyatşünas və folklorşünasların dəyərli rəyləri nəşr olunub.

Qara Namazovun son illərdə ardıcıl tədqiqat apardığı sahələrdən biri də Amerika qitəsində yaşayan qırmızıdərililərin türksoylu olması və onların bəzi boylarının məhz Azərbaycandan getməsi haqqında araşdırmalarıdır. Bu yöndə də müəllifin bir neçə məqaləsi ("Amerika qitəsində qədim türklər", "Oğuz yaddaşlarının sorağı", "Amerika qırmızıdərililəri türksoyludur") mətbuatda çap olunub.

Qara Namazov bir neçə il Ali Təhsil Nazirliyi yanında Ədəbiyyat üzrə Metodşuranın, eləcə də Mətbuat Komitəsində Nəşriyyatlar üzrə Rəyçilər Şurasının üzvü olub, nəşriyyatlarda çap olunan onlarla kitabın çapına rəy verib. O, respublikada nəşr olunan "Ozan", "Elmi araşdırmalar", "Filoloji araşdırmalar", "Dədə Qorqud" toplularının, Bakı Dövlət Universitetinin Elmi Xəbərləri Jurnalının redaksiya heyətinin üzvü idi.

Qara Namazov 2004-cü ildə İsveçdə Füzulinin yubiley mərasiminə dəvət olunub, "Füzuli irsinin Azərbaycanda tədqiqi" mövzusunda məruzə etmişdir. Məruzə Türkiyədə çıxan "Baykara" (2008, № 1) toplusunda işıq üzü görüb. O, 2002–2006-cı illərdə filologiya fakültəsinin dekanı vəzifəsində çalışıb, həmin illərdə fakültə Elmi Şurasının sədri, universitet Böyük Elmi Şurasının üzvü olub, 2002–2008-ci illərdə BDU-nun Klassik Azərbaycan ədəbiyyatı kafedrasının müdiri işləyib.

Qara Namazovun son illərdə bir sıra kitabları nəşr olunub: Qaçaq Kərəmin həyatından bəhs edən "Xalq qəhrəmanının şöhrəti" (2005), "Azərbaycan uşaq ədəbiyyatı" (ali məktəb dərsliyi, 2007), "El çələngi" (2004), 3 cilddə "Uşaq ədəbiyyatı antologiyası" (2004–2005), "Qaracaoğlan" (İ. Vəliyevlə birlikdə), özünün şeirləri, hekayələri və tərcümələrindən ibarət "Gecilmiş nəğmələr" (2008). O, Seyid Əzim Şirvaninin 3 cildliyini (müştərək), S. Vurğunun 1 cildlik seçilmiş əsərlərini nəşr etdirib.

Qara Namazov Klassik Azərbaycan ədəbiyyatı kafedrasının nəzdində fəaliyyət göstərən Dədə Qorqud elmi-tədqiqat laboratoriyasının müdiri, Respublikanın əməkdar müəllimi, Qabaqcıl təhsil işçisi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü və Azərbaycan Aşıqlar Birliyi İdarə Heyətinin üzvü idi. Qara Namazovun "Türkiyə ədəbiyyatçılar və kültür adamları ensiklopediyası"nda geniş tərcümeyi-halı çap olunub. Qara Namazov 2009-cu ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunub.

Əsərləri

- "Aşıq şeirinin inkişafı tarixindən"

- "Azərbaycan aşıq sənəti",

- "Aşıqlar" (I kitab) (biblioqrafik məlumat),

- "El çələngi" (xalq şeirindən seçmələr)

- "Azərbaycan uşaq ədəbiyyatı antologiyası" (3 cilddə)

- "S. Ə. Şirvani. Seçilmiş əsərləri" (3 cilddə).

Məqalələri

- "Qüdrətli söz ustadı",

- "Dədə Qorqud" boylarının izi ilə

- "Molla Nəsrəddin" və ədəbiyyat

- "Dirsəxan oğlu Buğac" boyunun el variantı. Bakı, Böyük kimyaçı – qüdrətli şair.

- Türk dünyasının xalq yaradıcılığı Şərqin İntibah ədəbiyyatıdır.

- Mif, millət, ədəbiyyat.

- Füzuli haqqında yapılan araşdırmalar.

Mükafat və təltifləri

- "Şöhrət" ordeni

- "Aşıq Ələsgər – 200" yubiley medalı

Qara Namazov 11 may 2016-cı ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

2001-ciildə DünyaAzərbaycanlıları Konqresinin İsveçinMalmo şəhərində keçirilənVqurultayınıniştirakçıları sırasında güneyli soydaşımız Qulamrza Səbri Təbrizi də var idi.HəminilDünyaAzərbaycanlılarınınBakıdakeçirilənqurultayındao, məruzə ilə çıxış etmiş, DünyaAzərbaycanlıları Əlaqələndirmə Şurasınınsədrmüaviniseçilmişdi.

Bu gün bu dünya miqyasında tanınan ünlü alimin anım günüdür...

Qulamrza Səbri Təbrizi 1934-cü il martın 21-də İranın Təbriz şəhərinin Şəkili məhəlləsində anadan olub. Atası Hacı Məhəmmədəli xalça fabrikinin sahibi idi. Burada 1940-1944-cü illərdə ibtidai dini məktəbi, sonra 1944-1953-cü illərdə Məhəmmədiyyə, Nizami və Firdovsi mədrəsələrini bitirib. O, 1953-1958-ci illərdə Təbriz Universitetinin Fars, ingilis dili və pedaqogika fakültəsində təhsilini davam etdirib.

Qulamrza Səbri Təbrizi tələbəlik illərində orta məktəblərdə müəllim kimi fəaliyyət göstərməklə yanaşı, 1956-1958-ci illərdə Amerikanın İrandakı hərbi idarəsində tərcüməçi olaraq çalışıb. 1958-ci ildə İstanbul şəhərində Bayazid Universitetinin İngilis dili və ədəbiyyatı fakültəsində magistr qəbul olub, lakin ölkədəki mürəkkəb durumla bağlı təhsilini yarımçıq qoyub Təbrizə qayıdıb.

Daha sonra 1959-1963-cü illərdə isə London Universitetinin Kinqs kollecində magistr təhsili alıb. Qulamrza Səbri Təbrizi 1960-1963-cü illərdə London BBC radiostansiyasında Şərq və Orta Asiya üzrə ədəbi və siyasi icmalçı, həm də "Nəzər saatı"nın aparıcısı kimi fəaliyyət göstərib.

Təbrizi 1963-1969-cı illərdə Edinburq Universitetinin İngilis dili və Ədəbiyyatı Departamentinə doktoranturaya daxil olub, "Vilyam Bleykin dialektik fikirləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək fəlsəfə elmləri doktoru elmi dərəcəsi alıb. Bu müddətdə Edinburq Universitetinin Şərqşünaslıq İnstitutunda, eləcə də dünyanın bir sıra ali məktəblərində məruzələrlə çıxış edib.

O, İran İslam İnqilabı dövründə Təbrizdə elmi-pedaqoji və siyasi fəaliyyətini davam etdirib. Qulamrza Səbri Təbrizi burada din xadimlərinin təqibinə məruz qaldığı üçün Böyük Britaniyaya qayıdıb və 1978-1995-ci illərdə televiziya şirkətlərində icmalçı olub. Təbrizi 1989-1990-cı illərdə Məhəmmadəli Mahmudla birlikdə türk və fars dillərində "Odlar ölkəsi" adlı aylıq qəzet nəşr etdirib.

O, həmçinin 1995-ci ildə Edinburq Universitetində akademik məsləhətçi olub. 1997-2003-cü illərdə Azərbaycanın ali məktəblərində XIX-XX əsrlər ingilis ədəbiyyatı, Şekspir və Bleykin yaradıcılığı mövzusunda mühazirələr oxuyub. Qulamrza Səbri Təbrizi bədii yaradıcılığa tələbəlik dövründən başlayıb. Onun elmi-kütləvi məqalələri, şeirləri, müsahibələri ingilis, türk, rumın dillərində çap olunub.

London və Nyu-Yorkda "Vilyam Bleyk cənnəti və cəhənnəmi" (1973) adlı monoqrafiyası, burada və Nyu-Yorkda 1989-cu ildə "İran: bir uşağın xatirəsi, böyüyün xatirəsi" kitabı ingilis dilində çap olunub.

Əsərləri

- Vətən həsrəti

- Mənimikidünyam

- Fikir dalğaları

- Həyat fəlsəfəsi

- Baxışlar, düşüncələr, arzular

- Sönməz ocaq

- Ümid çırağı

- Seçmə şeirlər

- Qürbət harayı

- Xudafərin

- Pozulmuş dünya

- Sahilsiz dəniz

- Səssiz haray

- Xatirə mahnılar

- Körpü

Mükafatları

- 1997-ci ildə Azərbaycan Dövlət Dillər İnstitutunun fəxri professoru seçilib

- 2003-cü ildə Kipr, Balkanlar və Avrasiya Türk Ədəbiyyat Qurumunun Türk dilinə xidmət ödülünə layiq görülüb

Qulamrza Səbri Təbrizi 8 may 2020-ci ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.05.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Biz müharibəni yalnız cəbhədə, tankların və silahların səsində axtarırıq. Amma əslində müharibə çox daha əvvəl başlayır- insanın beynində, evlərin içində, süfrə arxasında deyilən bir neçə cümlədə.

Hələ uşaqkən qulağımıza pıçıldanan sözlər var: “o pisdir”, “ona inanma”, “o təhlükəlidir”, “onlar bizə düşməndir”. Hətta ermənilərin yeni doğulmuş, həyatı dərk etməmiş körpələrinin qulağına pıçıldadığı "Azərbaycanlılar qatı düşmənimizdir" cümləsi...Bunlar heç bir sual qəbul etmədən sadəcə ötürülür. Və uşaq da dünyanı öz təcrübəsi ilə yox, ona ötürülənlərlə anlamağa başlayır.

Beləcə, insan böyüyür, amma azad düşüncə ilə yox - əvvəlcədən yazılmış bir baxış bucağı ilə böyüyür. Qarşısındakı insanı tanımaq əvəzinə, onun haqqında formalaşdırılmış hazır “obraz”la qarşılaşır. Bu obraz isə çox vaxt qorxu, nifrət və inamsızlıqdan ibarət olur.

Bu tək bir cəmiyyətə aid deyil. Münaqişə yaşamış və yaşayan bir çox bölgələrdə eyni mexanizm işləyir. Nəsillər dəyişir, amma ötürülən narrativ dəyişmir. Bir nəsil müharibəni yaşayır, növbəti nəsil isə həmin müharibənin xatirəsini, qəzəbini və stereotiplərini miras alır. Təhlükə də burada başlayır. Belə ki, bu nifrət çox vaxt şüurlu şəkildə yox, avtomatik şəkildə ötürülür. İnsanlar “öyrətdiklərini” doğru hesab edir, çünki onlar da eyni şəkildə böyüyüblər. Beləliklə, dövr qapanır,  öyrədilən qorxu yeni nəsildə yenidən istehsal olunur.

Siyasətdən kənara çıxsaq, bu model gündəlik həyatın içində də görünür. Bir ailədə sevilməyən bir insan haqqında uşağa davamlı mənfi fikirlər ötürülürsə, uşaq onu heç tanımadan rədd etməyə başlayır. O artıq öz münasibətini yaratmır  və ona yaradılmış münasibəti qəbul edir. Bu kiçik görünən davranışlar zamanla böyük sosial psixologiyaya çevrilir.

Nəticədə cəmiyyətlər fərdlər üzərindən yox, stereotiplər üzərindən düşünür. İnsanlar bir-birini fərdi olaraq yox, “biz və onlar” bölgüsü ilə görməyə başlayır. Bu isə həm dialoqu, həm də sülh ehtimalını zəiflədir.

Sual isə getdikcə daha çətinləşir: biz sülhü doğrudan istəyirik, yoxsa sadəcə müharibəsiz bir dövrə alışmışıq?

Çünki sülh yalnız silahların susması deyil. Sülh düşüncədə sərhədlərin yumşalmasıdır. Sülh öyrədilmiş nifrətin yerinə sual qoymaqdır. Sülh “mənə belə deyilmişdi” ilə “mən özüm görmək istəyirəm” arasında seçimdir. Amma bu dəyişmədikcə, müharibə yalnız cəbhədə yox, insanın içində davam edir. Bəzən sözlə, bəzən yaddaşla, bəzən də uşaqlıqdan gələn qorxu ilə.

Tarix boyu yazıçılar müharibənin mahiyyətini anlamağa çalışıblar. Eriç Maria Remarque bu reallığı çox sərt ifadə edirdi: “Müharibə insanı məhv etmir, insanlığı məhv edir". Bu cümlə müharibənin fiziki yox, mənəvi dağıdıcı gücünü göstərir.

Tolstoy isə sülhün dəyərini başqa cür izah edirdi. "Əsl güc silahda deyil, seçimdədir".

Albert Eynşteyn isə daha qlobal bir nəticəyə gəlmişdi: "müharibədə qalib olmur, çünki hər iki tərəf insanlıqdan itirir".

Mənə görə, müharibəni dayandırmaq üçün əvvəlcə insanın içindəki müharibəni dayandırmaq lazımdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.05.2026)

Nigar Xanəliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Türk dünyası tarixi birgə layihəsindəyik. Bu dəfə Çanaqqala döyüşünün türk milli şüurundakı yeri barədə danışacağıq.

Çanaqqala döyüşü türk tarixinin ən mühüm və taleyüklü hadisələrindən biri hesab olunur. 1915-ci ildə Birinci Dünya Müharibəsi zamanı baş verən bu döyüş yalnız hərbi qələbə deyil, həm də türk millətinin iradəsini, vətən sevgisini və milli birliyini nümayiş etdirən böyük bir qəhrəmanlıq nümunəsi olmuşdur. Bu səbəbdən Çanaqqala döyüşü türk milli şüurunun formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.

Müttəfiq dövlətlər Osmanlı imperiyasını zəiflətmək, İstanbul boğazlarını ələ keçirmək və Rusiyaya dəniz yolu açmaq məqsədilə Çanaqqalaya hücum etmişdilər. Lakin Osmanlı ordusu böyük çətinliklərə baxmayaraq düşmənin qarşısını almağa nail oldu. Minlərlə türk əsgəri vətənin müdafiəsi uğrunda canından keçdi. Bu döyüşdə sadə xalqın, gənclərin, tələbələrin və zabitlərin göstərdiyi fədakarlıq türk xalqının yaddaşında silinməz iz buraxdı.

Çanaqqala döyüşü türk milli kimliyinin və vətənpərvərlik hissinin güclənməsinə səbəb olmuşdur. “Çanaqqala keçilməz!” ifadəsi xalqın birlik və müqavimət simvoluna çevrilmişdir. Bu qələbə türk xalqına öz gücünə inanma hissi qazandırmış, gələcəkdə baş verəcək milli azadlıq hərəkatlarına mənəvi zəmin yaratmışdır. Xüsusilə Mustafa Kamal Atatürk bu döyüşdə göstərdiyi liderlik və hərbi bacarıqla xalqın diqqətini çəkmiş, sonradan Türkiyə Cümhuriyyətinin qurulmasına gedən yolda mühüm şəxsiyyətə çevrilmişdir.

Bu döyüş türk ədəbiyyatında, musiqisində və folklorunda da geniş şəkildə əks olunmuşdur. Şeirlərdə, mahnılarda və əsərlərdə Çanaqqala şəhidlərinin qəhrəmanlığı tərənnüm edilir. Beləliklə, Çanaqqala yalnız tarixi hadisə deyil, həm də milli yaddaş və mənəvi dəyər kimi yaşayır.

Nəticə etibarilə, Çanaqqala döyüşü türk milli şüurunun formalaşmasında böyük əhəmiyyətə malik olmuşdur. Bu savaş türk xalqının birlikdə mübarizə aparmaq gücünü, vətənə bağlılığını və azadlıq uğrunda fədakarlığını bütün dünyaya göstərmişdir. Bu gün də Çanaqqala türk xalqı üçün qürur, qəhrəmanlıq və milli birlik rəmzi olaraq qalır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.05.2026)

Fariz Əhmədov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Naxçıvan təmsilçisi

Dönüb geriyə baxdığımızda görürük ki, tarixin müxtəlif dönəmlərində insanlar öküzü, eşşəyi, qatırı arabaya qoşub “eşşək” kimi işlədərək, onlardan müxtəlif məqsədlərlə istifadə ediblər. Sirklərdə ayını, şiri, meymunu oynadıb, bununlada yetinməyərək tülkünün, çaqqalın çəkib dərisini boğazından çıxarıblar. Elə bizdə onları bəzən əzizləyib bəzənsə nə istədiyimizi başa salamaq üçün başına min hoqqa gətirmişik. Məcbur etmişik ki, bizi başa düşsünlər. Sanki özümüz-özümüzü başa düşürmüşük kimi. Axı biz incə ruhlu heyvan sevərlərik. Bəzən innovativ söyüşlərə əl ataraq səvələyirik öz körpələrimizi. Ay meymun, ay çaqqal, ay itin balası! Bəli, bu bizim heyvan sevgimizdir. Onların dili olsa deyər ki, nə bizi belə ələ salın, nə də belə sevin.

Zamanla heyvanlara qarşı dünyagörüşləri dəyişən biz onlara şəfqət göstərməyə, təlim verməyə, ram etməyə və onlarla dostluq qurmağa başladıq. Pişiyi, iti, atı, qoyunu, inəyi və keçini əhliləşdirib ev heyvanı etdik. Onlar isə insanlara köməkçi olmağa başladı. Pişik evdəki zərərverici həşəratları və siçanları tutdu. İt evi yad təhlükələrdən və digər yırtıcı heyvanlardan qoruyaraq gözətçilik etdi. At, eşşək və qatır bizə yük daşımaqda, inək, qoyun və camış ət və süd verməkdə, arı bal verməkdə, öküz tarlanı şumlamaqda bizə yardımçı oldu. Biz isə sevərək tovuzquşunun rənglərinə aşiq olduq, meymunun hərəkətlərinə güldük, qəfəsdəki bülbülün cəhcəhinə valeh oduq və akvaryumdakı balıqları seyrə daldıq. Yəni ətrafımızdakı heyvanlardan birbaşa və ya bilvasitə istifadə etdik.

Heyvanlar tanrı tərəfindən yer üzünə sevgi ilə göndərilib, duyğu və hisslərlə əhatələnmiş ən gözəl varlıqlardır. İnsan kimi heyvanlarda hər daim isti ürəyə, həzin sevgiyə və nəvazişə ehtiyac duyur.  Onlar öyrətməyə çalışdığımız hər şeyi başa düşür və hiss edirlər. Bəzən fiziki və yaxud ruhi yorğun olduğumuz zaman oturub onları seyr edir,  başlarına tumar çəkirik. Onlarsa bu oxşamadan məmnun qalır qucağımıza sırmaşaraq bizi sevdiyini hiss etdirir. Unutmayaq ki, acı, kədər, günah və göz yaşı ilə baş-başa qaldığımız zaman onlar bizim ən böyük dinləyicilərimizdir. Biz saf və təmiz şəkildə onlara yaxınlaşdığımız zaman onlar həyatlarını bizə həsr edir. Başlarını ayaqlarımıza sürtüb, qucağımızda oynayaraq bizim motivatorumuza çevrilməyi bacaran bu dördayaqlı mələklər bizi qoxumuzdan tanıyır. Bizə stresdən uzaq bir həyat vəd edir, şirinlik edərək həyatımızı sevinc qəhqəhələri ilə doldururlar. Heyvanlar sevginin, məhəbbətin, qayğının, xoşbəxtliyin və həyatımızdakı rənglərin ən gözəl nümünələridir.

Onların sevgiyə ehtiyacı var!

Heyvanların dəyərini müzakirə etməkdən çox onlara düzgün davranmaq bizim borcumuzdur.  Allah tərəfindən yüksək hisslərə malik olan biz nə üçün onların yaşamağa və düzgün davranılmağa layiq olduğunu unutduq? Gəlin onların bizi sevdiyi kimi biz də onlara qayğı göstərək, incitməyək, yağışlı, soyuq və isti havalarda onlara yemək və sığınacaq axtararkən köməklik göstərək. Onları təhqir etməyək, acı içində əzab çəkərək ölmələrinə izn verməyək. Çünki insanların taleyi ilə heyvanların taleyi eynidir, biri öldüyü kimi, digəri də ölür.

Biz axı niyə təbiəti gəzintiyə çıxmayaq? Niyə quşların, dələlərin, sincabların səsinə qulaq asmayaq? Niyə təbiətin qorunması ilə məşğul olmayaq? Niyə dedi-qodudan silkinərək heyvanlarla  birlikdə keçirdiyimiz vaxt üçün ürəyimizdə sevgi və minnətdarlıqla irəliləməyək. Onlarda bizə qarşı olan təmənnasız sevgi üçün təşəkkür etməyi unutmayaq.  Yəqin ki, Yapon mədəniyyətində sədaqət və yoldaşlığın simvolu kimi təqdir edilmiş Haçiko haqqında eşitməmiş olmazsınız.

 Yapon professor Ueno “Haçiko” adlı baxıma möhtac kiçik bir it balasını sahibsiz olduğu üçün öz mənzilinə gətirir. Haçiko hər gün işə gedən sahibi Uenonu Şibayu stansiyasına qədər yola salır və axşam onu qarşılayırdı. 1925-ci ildə professor sinfdə mühazirə oxuyarkən beyin qanaması keçirir və Haçikonun gözlədiyi qatar stansiyasına qayıtmadan ölür. 4 oktyabr 1932-ci ildə Asahi Şimbunda Haçiko haqqında ilk dəfə məqalə yazdıqdan sonra insanlar ona şirniyyatlar və yeməklər gətirməyə başladılar. Növbəti 9 il 9 ay və 15 gün ərzində hər gün Uenonun qayıdışını gözləyən Haçiko 11 yaşındaykən elə həmin stansiyada sahibini gözlədiyi stansiyada ölür. İndi orada onun bürünc heykəli oturur. Bu hadisədən sonra dünyanın bir çox şəhərlərində Haçikoya heykəllər ucaldaraq “sədaqət” simvolu adı verdilər.

Qurulan bu isti münasibət insanları heyvanların qoruma mövzusuna sövq etdi. İnsanlar arasında heyvansevərlər çoxalmağa başladı. Bu insanların məqsədləri heyvanlara daha yaxşı davranmağı təmin etmək, onları qorumaq və mehriban olmaq idi. Bu düşüncəyə sahib heyvan sevənlər ilk dəfə İngiltərədə 1822-ci ildə bir araya gəldilər və Heyvanları Qoruma Birliyini qurdular. Bu hərəkət daha sonra bütün dünyaya yayıldı.

Gəlin bizdə şəhərimizdə sahibsiz, ac, susuz heyvanlar gördükdə üzümüzü yana tutub yolumuza davam etməyək. Əlimizi vicdanımıza qoyub öz büdcəmizdən, yeməyimizdən onlara pay ayırıb ruzisini təmin edək. Unutmayaq ki, diqqətdən və qayğıdan məhrum olan hər bir canlı quduzlaşır və bir gün yırtıcıya çevrilir. Unutmayaq ki, quduzlaşmış hər bir heyvana görə hər birimizi məsuliyyət daşıyırıq. Dünyamızı sevgi qurtaracaq. Sevgimizə rəng qatmaq diləyiylə…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.05.2026)