Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Bakı Media Mərkəzinin istehsal etdiyi “Sükut içində addımlar” filmi Beynəlxalq Film Festivalında təqdim olunacaq. Əlbəttə ki, kinomuz adına sevindirici xəbərdir. Çünki uzun illərdən sonra son 2-3 ildən başlayaraq filmlərimiz beynəlxalq kino festivallarına yol tapmağa başlayıb.

Beləliklə, rejissor Fariz Əhmədovun tammetrajlı sənədli filmi “Sükut içində addımlar” 66-cı Krakov Film Festivalının əsas müsabiqəsində dünya premyerasını keçirəcək. Festival Avropanın ən qədim kino tədbirlərindən biri olmaqla yanaşı, həm Oskar mükafatı, həm də Avropa Film Akademiyası üçün kvalifikasiya xarakterli sayılır.

Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi, Azərbaycan Respublikasının Kino Agentliyi və Polşa Kino İnstitutunun maliyyə dəstəyi ilə Bakı Media Mərkəzi, Drygas Film Production və Polşa Televiziyası (TVP) tərəfindən birgə istehsal olunan film Qarabağda, işğaldan azad olunmuş ərazilərin minalardan təmizlənməsi prosesini əks etdirir.

Filmin qəhrəmanları tamamilə qadınlardan ibarət xüsusi minaaxtaran qrupudur. Kamera davamlı olaraq bu qadınların həyatını izləyir və göstərir ki, onlar nə qədər təhlükəli və riskli bir işlə məşğul olsalar da, eyni zamanda duyğusal və həssas hissləri ilə diqqət çəkirlər.

Film Azərbaycan qadınını yalnız zərif cins nümayəndəsi kimi təqdim etmir. Onlar həm gizli müharibənin iştirakçısı, həm qayğıkeş ana, həm də zərif və baxımlı qadın kimi təsvir olunurlar. Onların gündəlik həyatında texniki siqnallar, təhlükə, iradə, kövrəklik və güc, ölüm və qalım mövzuları sükutla birləşərək tamaşaçıya çatdırılır. Bu, bir qadın minaaxtaranın hekayəsidir.

Filmin Baş prodüseri Bakı Media Mərkəzinin prezidenti Arzu Əliyeva, ko-prodüseri Vita Jelakeviçut (Polşa), prodüseri Orman Əliyev, ssenari müəllifi Fariz Əhmədov və İsmayıl İman, quruluşçu operatoru Mateuş Çuxnovski, redaktoru Rasim İsmayılov, kreativ prodüserləri Maçey Driqas (Polşa) və Tahir Əliyevdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi,Beyləqan rayon Mədəniyyət Mərkəzinin rejissoru, "Gənclik" xalq teatrının rəhbəri, "Haberdili.com"un Azərbaycan nümayəndəsi.

Bir yaz günündə günəş sanki yer üzünə daha yaxın idi. Səhərin ilk işıqları pəncərədən süzülərək otağın künclərinə yayılır, hər şeyi yumşaq bir istiliklə qucaqlayırdı. Həmin an insanın içində qəribə bir sakitlik yaranır—sanki həyatın bütün tələskənliyi bir anlıq dayanır və zaman nəfəsini dərir.

Küçəyə çıxanda torpağın qoxusu duyulurdu. Gecə düşən şeh hələ qurumamışdı, ağacların yarpaqları isə yüngül meh ilə pıçıldaşırdı. Quşların səsi şəhərin səs-küyündən daha əvvəl oyanmışdı; onlar sanki günün ilk hekayəsini danışırdılar. Hər yaz günü bu hekayə yenidən başlayır, amma heç vaxt eyni olmur.

Yaz günlərinin ən gözəl tərəfi sadəliyində gizlidir. Bahalı planlara, mürəkkəb düşüncələrə ehtiyac yoxdur. Bir kölgəlikdə oturmaq, bir stəkan çay içmək, uzaqlara baxmaq kifayətdir. İnsan həmin an anlayır ki, xoşbəxtlik bəzən ən sadə anların içində gizlənir.

Günorta saatlarında istilik artdıqca həyat da sürətlənir. Uşaqların gülüşü, küçədə oynayanların səsi, uzaqdan gələn bir musiqi—hamısı bir ahəng yaradır. Bu ahəngin içində insan özünü tək hiss etmir; əksinə, böyük bir həyatın parçası olduğunu dərk edir.

Axşam isə yaz gününün ən düşüncəli vaxtıdır. Günəş yavaş-yavaş üfüqə çəkilərkən səma narıncı və çəhrayı rənglərə boyanır. Bu mənzərə insanı düşünməyə vadar edir: keçən gün, yaşanan anlar, deyilən sözlər... Hər şey bir filmin səhnələri kimi göz önündən keçir.

Bir yaz günündə insan həm özü ilə, həm də dünya ilə barışır. Çünki yaz yalnız bir mövsüm deyil—o, yenilənmənin, ümidin və sadə gözəlliklərin xatırladılmasıdır. Və bəlkə də ən önəmlisi, yaz bizə xatırladır ki, həyat bütün çətinliklərinə baxmayaraq, hələ də yaşamağa dəyər.

Hər yaz günü bir başlanğıcdır. Və hər başlanğıc, içimizdə gizlənən hekayələrin yenidən yazılması üçün bir fürsətdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

Nail Zeyniyev,

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Elektron kitabxana baxışda ideal görünür. Minlərlə kitab bir cihazda, istənilən vaxt əlçatan, axtarış saniyələr içində həyata keçirilir. Məkan problemi yoxdur, növbə yoxdur, bağlanma saatı yoxdur. Texniki baxımdan bu, ənənəvi kitabxananın zəif tərəflərini aradan qaldırır. Amma məsələ yalnız texnika deyil.

Kitabxana təkcə fond deyil, məkandır. O məkanın ritmi var. Sakit, işıqlı, rəflərin düzümü, digər oxucuların varlığı bunlar birlikdə oxuma davranışını formalaşdırır. İnsan kitabxanada fərqli oxuyur. Daha yavaş, daha diqqətli, daha ardıcıl. Elektron mühit bu konteksti yarada bilmir. O, məzmunu təqdim edir, amma təcrübəni yox.

Kitabxanaçının funksiyası burada həlledicidir. Rəqəmsal sistem sorğuya cavab verir. Amma sorğunun özü yoxdursa, sistem susur. Oxucu çox vaxt nə axtardığını dəqiq bilmir. Mövzu var, istiqamət yoxdur. Kitabxanaçı bu boşluğu doldurur: istiqamət verir, əlaqələr qurur, alternativlər təklif edir. Bu, sadəcə məlumat axtarışı deyil, kurasiya və yönləndirmədir. Alqoritmlər qismən bunu təqlid edir, amma konteksti və niyyəti oxumaqda məhduddur.

Azərbaycanda rəqəmsal fondların genişlənməsi prosesi gedir, amma istifadə mədəniyyəti hələ tam formalaşmayıb. Resurs var, vərdiş zəifdir. Digər tərəfdən, regionlarda fiziki fondun məhdudluğu reallıqdır. Elektron kitabxana bu bərabərsizliyi azaltmaq üçün effektiv alətdir. Coğrafi baryerləri aradan qaldırır, giriş xərclərini aşağı salır.

Oxuma psixologiyası da fərqlənir. Kağız mətndə “məkan yaddaşı” işləyir: səhifənin yeri, bölmənin başlanğıcı, vizual orientirlər yaddaşı gücləndirir. Ekranda mətn axıcıdır, stabil orientir azdır. Nəticədə sürət artır, dərinlik çox vaxt azalır. Bu, mühitin dizaynından gələn bir effektdir.

Arxivləşdirmə elektron mühitin ən güclü tərəfidir. Nadir nəşrlər, köhnə qəzetlər, əlyazmalar rəqəmsallaşdırıldıqda həm qorunur, həm də geniş auditoriyaya açılır. Fiziki daşıyıcılar rütubət, yanğın, aşınma riskinə açıqdır. Rəqəmsal arxiv bu riskləri azaldır, amma öz risklərini yaradır: formatların köhnəlməsi, server nasazlıqları, kiber təhlükələr. Uzunömürlülük baxımından kağız hələ də etalon olaraq qalır.

Elektron və ya ənənəvi olaraq biri digərini tam əvəz etmir. Elektron kitabxana “giriş” problemini optimallaşdırır; ənənəvi kitabxana isə “oxuma mühiti”ni və mədəniyyəti yaradır. Optimal model hibriddir: rəqəmsal əlçatanlıq + fiziki məkanın intizamı və kurasiyası. Seçim yox, komplementarlıqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

Aynur İsmayılova,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Redaksiyanın poçtundan sizlər üçün seçdiyim şeir oxucumuz Gültac Əliyevadandır. Çox içdən yazılıb, çox lirik və sentimentaldır. Düşünürəm ki, onu bəyənəcəksiniz.

GÜLTAC ƏLİYEVA

“ULDUZLARIN SÜKUTU”

Xəyalınla yaşayır mənim bu sərsəm könlüm,

Birdən düşürsən yada, birdən sual olursan.

Hərdəmxəyal oluram, hərdən xəyal olursan,

Bəzən də xəyallardan daha real olursan.

Sən gecənin gündüzü, sən günün günortası,

Fikrimin incə gülü, qəlbimin saf aynası.

Unutmaq olurmu ki, sənlə keçən keçmişi?

Keçmək bilmir içimdə keçmişin hənirtisi.

Düşünürəm, dururam, hərdən dəli oluram,

Bəzən heç yoxmuş kimi daha rahat qalıram.

Gün dönür, ay dolanır, səpələnir ulduzlar,

Pəncərəmdə xatirən, gözümdə yenə leysan.

Haçansa gələr deyə baxıram o yollara,

Arzu tutub dalıram yenə də səmalara.

Ulduzlar da sənin tək inad edib tərpənmir,

Elə bil ki, ulduzlar səni məndən gizlədir.

Yox, mən ki inanıram bu dünyada olmaza,

Olmazlar olmasaydı, batardı könlüm yasa.

Haçansa olar deyə üz tuturam Allaha,

Allah ulduz deyil ki, mənimlə inadlaşa.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Əlbəttə ki, Azərbaycan ədəbiyyat tarixində yaşamaq haqqını Mir Cəlal Paşayevə elə tək bir romanı da verməyə bəs edər. Bu roman hamıya tanış olan, hamının sevə-sevə oxuduğu “Bir gəncin manifesti” romanıdır.

Mir Cəlal Paşayev 26 aprel 1908-ci il tarixində Cənubi Azərbaycanın Xalxal şəhərinin Əndəbil kəndində doğulmuşdur. Kiçik yaşlarında atası Gəncəyə köçdüyündən uşaqlığı burada keçmişdir.  1918–1919-cu illərdə xeyriyyə cəmiyyətinin köməyi ilə ibtidai təhsil almışdır. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Gəncə Darülmüəlliminə daxil olmuşdur. Tələbə təşkilatının, sonra isə şəhər tələbə həmkarlar təşkilatının sədri seçilmişdir. 

1928-ci ildə Gəncə Darülmüəllimi bitirib, Gədəbəy yeddiillik məktəbində müəllimlik etmişdir. 1929–1930-cu illərdə 1 №-li Gəncə şəhər məktəbində direktor vəzifəsində çalışmışdır.

Daha sonra Kazan Şərq Pedaqoji İnstitutunun ədəbiyyat şöbəsində təhsil almışdır. 1932-ci ildə Bakıya qayıdaraq Azərbaycan Dövlət ElmiTədqiqat İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuşdur, — "Kommunist", "Gənc işçi" qəzetlərində işləmişdir. İlk kitabı "Sağlam yollarda" bu dönəmdə çapdan çıxmışdır.

1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmiş, sonradan Azərbaycan ədəbiyyatına ən yaxşı müharibə mövzulu hekayələr bəxş etmişdir.

Azərbaycan Dövlət Elmi-Təqiqat İnstitutunun aspiranturasında təhsilini davam etdirməklə yanaşı, müəllimlik etmişdir. "Füzulinin poetikası" mövzusunda namizədlik dissertasiyası, "Azərbaycanda ədəbi məktəblər" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

Kitabları:

- Sağlam yollarda: oçerklər

- Boy (novellalar və oçerklər)

- Dirilən adam

- Bostan oğrusu

- Axundun iştəhası

- Gözünaydın

- Füzulinin poetik xüsusiyyətləri

- Bir gəncin manifesti. 

Mükafatları 

1. "Qafqazın müdafiəsinə görə" medal

2. "Əmək igidliyinə görə" medalı 

3. "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı 

4. "Şərəf nişanı" ordeni 1954, 1958

5. "Qabaqcıl maarif xadimi" nişanı

6. "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni 

7. Azərbaycan SSR Lenin komsomolu mükafatı — 1968

8. "Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi" fəxri adı — 1969

9. "Oktyabr inqilabı" ordeni 

10. Azərbaycan Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri fərmanı (2 dəfə)

Xatirəsinin əbədiləşdirilməsi

- Gəncədə Mir Cəlal Paşayev adına 39 nömrəli tam orta məktəb

- "Mir Cəlal Paşayev" gəmisi 

- Gəncə şəhər Mir Cəlal Paşayev Muzeyi. 

- Bakıda İçərişəhərdə "Ədibin evi" ev-muzeyi

- Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, 9-cu mikrorayon, Mir Cəlal küçəsi

- Gəncədə Mir Cəlal Paşayevin adını daşıyan küçə

-“Görkəmli Azərbaycan yazıçısı Mir Cəlal Əli oğlu Paşayevin 100 illiyi”nə həsr olunmuş poçt markası.

Böyük ədib 1978-ci il sentyabrın 28-də, ömrünün 70-ci baharında dünyaya gözlərini qapamışdır, ikinci Fəxri Xiyabanda dəfn edilib.

Xatirəsini əbədiləşdirən məkanlar arasında İçərişəhərdəki ev muzeyi xüsusi önəm daşıyır. Orada fəaliyyət göstərən “Ədibin Evi” Ədəbiyyatın İnkişafına Dəstək Fondunun fəaliyyəti isə ədəbiyyatımızın təbliği baxımından müstəsna əhəmiyyət daşımaqdadır. Fondun keçirdiyi hekayə müsabiqələri bu janrın dühası olan Mir Cəlal yaradıcılığına sayğı olmaqla hər il neçə-neçə istedadlı gənci üzə çıxarır, ədəbiyyatımıza gətirir.

Ədib dünyadan köçsə də iris yaşayır, gənclərin manifesti daim yazılmaqda, təkrarlanmaqdadır.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.04.2026)

Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhərində “Milli kimlik və soydaşlıq mirası” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilib. Azərbaycan Diasporuna Dəstək Fondunun dəstəyi, Kərkük Mədəniyyət Dərnəyinin təşkilatçılığı ilə Türkiyənin Qazi Universitetində baş tutan konfrans müxtəlif ölkələrdən olan alimləri, ictimai xadimləri və diaspor nümayəndələrini bir araya gətirib.

Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsindən məlumat verilib.

Tədbir Azərbaycan və Türkiyənin dövlət himnlərinin səsləndirilməsi, Türk dünyası şəhidlərinin əziz xatirəsinin yad olunması ilə öz işinə başlayıb. Bu, tədbirə xüsusi mənəvi dəyər və rəmzi məna qatıb.

Açılış nitqi ilə çıxış edən Kərkük Mədəniyyət Dərnəyinin rəhbəri Şemsettin Küzeci konfrans iştirakçılarını salamlayaraq, tədbirin əhəmiyyətindən danışıb. O, milli kimliyin qorunması, ortaq dəyərlərin yaşadılması və gələcək nəsillərə ötürülməsinin müasir dövrdə xüsusi aktuallıq kəsb etdiyini diqqətə çatdırıb.

Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədr müavini Vaqif Seyidbəyov çıxışında Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanın diaspor siyasətinin uğurlu inkişafından bəhs edib. O bildirib ki, Azərbaycan dövləti xaricdə yaşayan soydaşlarımızla əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə, onların hüquqlarının müdafiəsinə və milli-mədəni kimliyin yaşadılmasına daim xüsusi diqqət yetirir. Bu istiqamətdə həyata keçirilən uzunmüddətli layihələrin milli dəyərlərin qorunmasına və təbliğinə mühüm töhfə verdiyini vurğulayıb.

İraqın Türkiyədəki səfirliyinin müşaviri professor Müyesser Emin, Qazi Universiteti Türk Dünyası Araşdırmalar Mərkəzinin professoru Bülent Aksoy konfransın işinə uğurlar arzulayıblar.

Konfrans çərçivəsində təşkil olunan panel müzakirələrində “Milli kimlik və soydaşlıq irsi” mövzusu müxtəlif aspektlərdən geniş şəkildə təhlil edilib. Ankara Hacı Bayram Veli Universitetinin professoru Ahmet Taşkının moderatorluğu ilə baş tutan müzakirələrdə AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun böyük elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Orxan İsayev, Suriyanın millət vəkili Tarık Sulo Cevizci, iraqlı alim Adil Sekran Zeynelabidin, Livandakı Azərbaycan Evinin rəhbəri Xaled İsmayıl mövzu ətrafında geniş müzakirələr aparıblar, elmi və praktiki baxımdan əhəmiyyətli fikirlər səsləndiriblər.

Tədbirin növbəti paneli Azərbaycanın Türkiyədəki səfirliyinin nəzdində fəaliyyət göstərən Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin dəstəyi ilə Qazi Universitetində açılan "Azərbaycan türkcəsi təhsil otağı"nda davam etdirilib. Paneldə “Milli kimlik və soydaşlıq irsi - Azərbaycan milli kimlik tarixinin təməli”, “Milli kimlik kontekstində türkmən ələviliyi və bektaşiliyi irsi”, “Diasporda türkmən milli kimlik və soydaşlıq mirası: tarixi yaddaş problemləri və diaspordan gözləntilər” mövzuları müzakirə olunub.

Konfrans bədii hissə ilə yekunlaşıb. İştirakçılara zəngin və rəngarəng mədəni proqram təqdim olunub, Azərbaycan və Türk dünyasının mədəni irsi nümayiş etdirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

Mina Rəşid,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Yazıçılar Birliyində istedadlı şair, yazıçı Şövkət Zərin Horovlunun 85 illik yubileyi qeyd olundu. Tədbirdə yazıçılar, şairlər, tədqiqatçılar və oxucular iştirak edirdilər.

Tədbiri giriş sözü ilə açan AYB-nin sədr müavini Rəşad Məcid Şövkət xanımı əvvəlcə yubileyi münasibətilə təbrik etdi, sonra onun yaradıcılığının özəlliklərindən danışdı. O, bildirdi ki, Şövkət xanımı uzun illərdi tanıyır, onun hər yeni kitabını evə aparanda anası da çox sevinib: “Anam onun əsərlərini həmişə həvəslə oxuyub və yeni kitabını gözləyirdi… Şövkət xanım bu yaşda da eyni şövqlə, həvəslə yazıb-yaradır. O, incə ruhlu, gözəl şairdi, istedadlı nasirdi, Yurd, Qarabağ, Zəfərlə bağlı dəyərli əsərlərin müəllifidir”.

O, bildirdi ki, bu gün həm də Şövkət xanım haqqında görkəmli söz adamlarının qələmə aldıqları yazılardan ibarət “Sözə vurulan naxışlar” kitabının da təqdimatıdır.

Rəşad müəllim çıxışının sonunda yubilyara AYB-nin fəxri diplomunu təqdim etdi. 

Sonra söz tədbirin aparıcısı tənqidçi Əsəd Cahangirə verildi. Əsəd müəllim Şövkət xanımın müxtəlif janrlarda qələmə aldığı əsərlərin istedadla yazıldığını bildirdi: “Onun romanları maraqlı, oxunaqlı və düşündürücüdür. Şövkət xanım nədən yazırsa yazsın, onun əsas mövzusu Vətəndir.

Bütün dərdlərimdən uludu bu dərd,

Tökülən qanımla doludu bu dərd.

Gülüstan-Qarabağ yoludur bu dərd,

Yetirin siz məni Xudafərinə!

Və yaxud,

Elə ağlayaram, elə ucadan,

Qalxar ürəyimdən Babək, Cavidan.

Əcdadım hay verər mənə Azıxdan

Yadıma yenə də o yerlər düşüb,

-kimi şairin misralarından nümunələr gətirməklə qeyd etdi ki, Şövkət xanım M.H.Şəhriyar və S.Vurğun məktəbinin davamçısıdır.

Tənqidçi vurğuladı ki, Şövkət xanım milli şairdi, amma bununla belə o elə dünyagörüşə malikdir ki, bütün insanları duya bilir və bunu əsərlərində orjinal əks etdirir.

Tədbirdə Şövkət xanımın kitablarının redaktorları olan tanınmış qələm adamları - Adil Cəmil, Sərvaz Hüseynoğlu və Rəfael Tağızadə çıxış edərək müəllifin əsl vətəndaş yazıçı olduğundan, həmişə təzə, gənclik ruhu olan şeirləri ilə yeni nəslə nümunə olduğunu qeyd etdilər. 

 Adil Cəmil bildirdi ki, ədəbiyyatda hər kəsin şeirdən nəsrə keçidi uğurlu olmur. Onun şeiri də, nəsri də dəyərlidir: “Şövkət xanımın sözlə davranmağı yaxşıdı, bunu da hər yazıçı bacarmır”.

Tədbirdə yazıçı Nüşabə Məmmədli, “Yada düşdü” jurnalının baş redaktoru, Nəzakət Məmmədli, Yasamal rayonu MKS-nın direktoru Lətifə Məmmədova, yaçıçı, tərcüməçi Təranə Məmməd, yazıçı, ədəbiyyatşünas Mənzər Niyarlı, Əməkdar jurnalist Əntiqə Qonaq, “Təfəkkür” qəzetinin baş redaktoru Şəmsiyyə Kərimova və başqaları çıxış edərək müəllifi təbrik edib, onun əsərlərini yüksək qiymətləndirdilər.  

Məlumat üçün bildirək ki, Şövkət Zərin Horovlu 1941-ci ildə Cəbrayıl rayonunun Horovlu kəndində dünyaya gəlib. Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) filologiya fakültəsini bitirib. 1977-1980-ci illərdə ailəsi ilə Əfqanıstanda yaşayıb.

O, Qarabağ mövzusunda “Arazdan gələn səslər”, “Köynək”, “Əbədiyyətə qədər”, Güney Azərbaycandakı soydaşlarımızın milli mücadiləsindən bəhs edən “Tale yolu”, vaxtı ilə Əfqanıstana mühacir etmiş qarabağlıların icma həyatını əks etdirən “Axırıncı gediş”, “Açılmamış zərf” adlı roman və pvestlərin müəllifidir.

Onun “Arazdan gələn səs” romanı 2010-cu ildə Mahmud Kaşğari adına Beybəlxalq Ədəbiyyat Fondunun mükafatına layiq görülüb və ilin romanı adını qazanıb.

Şövkət xanım bir çox şeirlər kitabı, poemalar müəllifi kimi Rəsul Rza və Mikayıl Müşfiq mükafatlarına layiq görülüb.    

Şövkət xanıma uğurlar və can sağlığı arzulayırıq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

MikayılRəfili şairidi. Azərbaycandilində ilksərbəst şeirlərioyazmağabaşladı. Lakinonutezliklə Qərbçilikdə, türkpərəstlikdə və dahanələrdə ittihamolundu. Şeirdənuzaqlaşdırıldı. Həmdə alimidi, professoroldutezliklə. BDU-da, APİ-də dərsdedi, Azərbaycanklassikləri (Nizami, Axundov, Vazehvə s.) haqdaruscakitablaryazdı, Moskvadanəşretdirdi. Alimlikfəaliyyətidə kəskinqınağaməruzqaldı. YazıçılarBirliyindənqovuldu...

Mikayıl Rəfili 1905-ci il aprelin 25-də Yelizavetpol qəzasının (indiki Goranboy rayonu) Borsunlu kəndində varlı kəndli ailəsində doğulub. Yelizavetpol klassik gimnaziyasında təhsil alıb. Bu dövrdə bədii yaradıcılığa başlayıb. Onun "Mikayıl Rəfizadə" imzası ilə ilk qələm təcrübələri "Mücadileyi-həyat" hekayəsi, "Elmə doğru" şeiri və "Qərb mədəniyyəti" məqaləsi "Əfkari-Mütəəllimin" jurnalında (1919, 2,3 nömrələrində) dərc olunub.

Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Borsunlu kəndində müəllim və məktəb müdiri olub, kəndin mədəni həyatında fəal çalışıb, komsomol sıralarına qəbul olunub. 1921-ci ildə orta təhsil almaq məqsədilə Gəncəyə gəlib, eyni zamanda ictimai işlərdə fəallıq göstərib, III Azərbaycan qurultayına nümayəndə seçilmişdir. "Rosta" qəzetində iştirak edib.

Bakıda Azərbaycan Politexnik İnstitutuna daxil olub, həm də Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərq dilləri fakültəsində məşğələlərin dinləyicisi, 1924-cü ildə olub. "Maarif və mədəniyyət" jurnalı redaksiyasında işləyib. 1926–1927-ci illərdə bütün qüvvəsini ədəbi fəaliyyətə həsr edib. 1927-ci ildə Moskva Dövlət Universitetində təhsil alıb. Bu dövrdə Kremldə qanunların Azərbaycan mətnlərinin redaktoru işləyib.

Bakıda Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında bədii şöbənin müdiri işlədiyi zaman Azərbaycan Proletar Yazıçıları Birliyində fəal çalışıb. 1929-cu ildə Moskvaya I Ümumittifaq Proletar Yazıçılarının Qurultayına nümayəndə seçilib. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda rus ədəbiyyatı kafedrasında müəllim, sonra dosent (1930–1935) işləyib, eyni zamanda "Bakinski raboçi" qəzeti redaksiyasında mədəniyyət şöbəsinin müdir müavini olub.

Bu dövrdə SSRİ yazıçılarının təşkilat komitəsinin üzvü seçilib. Həm də "Hücum" və "Qabaqcıl" ("Udarnik") jurnalları redaksiya heyətinin üzvü olub. Qorki, Mayakovski, Serafimoviç haqqında monoqrafiya, "Sevastopol" və "Leninqrad" poemalarını qələmə alıb. 1934–1935-ci illərdə SSRİ Elmlər Akademiyasının Azərbaycan filialında elmi işçi işləyib. Sovet Yazıçılarının I Ümumittifaq Qurultayına nümayəndə seçilib.

1935–1936-cı illərdə SSRİ EA-nın (Leninqrad) aspiranturasında təhsil alıb, orada "Azərbaycan ədəbiyyatının rus mədəniyyəti ilə əlaqələri haqqında" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib. Sonra "Puşkinin həyat və yaradıcılığı", "Puşkin və Azərbaycan", "M.F.Axundov" əsərlərini yazmışdır (1935–1937). Nizami yubiley komitəsi tərkibində məsul katib olub.

1938-ci ildən Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunda və Azərbaycan Dövlət Universitetində professor olub, Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kursunu aparıb. İkinci Dünya müharibəsi illərində radioda, Qızıl Ordu hissələrində, hərbi xəstəxanalarda çıxışlar etmiş, "Səbuhi" ssenarisini, "Şirvanşah İbrahim" pyesini yazıb. SSRİ Yazıçıları İdarəsinin üzvü olub. 1944-cü ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. Xidmətlərinə görə "Şərəf nişanı" ordeni və medallarla təltif olunub.

Kitabları

1. Pəncərə (şeirlər). Bakı: Azərnəşr, 1929, 72 səh.

2. Lirik şeirlər. Bakı: Azərnəşr, 1930, 50 səh.

3. M. Qorki. Bakı: Azərnəşr, 1932, 71 səh.

4. V. Mayakovski. Bakı: Azərnəşr, 1932, 48 səh.

5. Durna (şeirlər). Bakı: Azərnəşr, 1934, 168 səh.

6. Yeni tarix (şeirlər). Bakı: Azərnəşr, 1935, 113 səh.

7. Serafimoviç. Bakı: Azərnəşr, 1938, 14 səh.

8. T. Şevçenko. Bakı: Azərnəşr, 1939, 50 səh.

9. M. F. Axundov. Bakı: Azərnəşr, 1939, 36 səh.

10. A. S. Puşkin. Bakı: Azərb.SSR EA nəşriyyatı, 1941, 24 səh.

11. Müxtəsər Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi. I cild. Baki: EAAzF nəşriyyatı, 1943, s. 3-18.

12. A. P. Çexov. Bakı: Azərnəşr, 1944, 46 səh.

13. M. F. Axundov (həyat və yaradıcılığı). Bakı: Azərnəşr, 1957, 393 səh.

Tərcümələri

(ruscadan)

1. V.Hüqo. Gülən adam. Bakı: Azərnəşr, 1927, 419 səh.

2. V.Hüqo. Paris Notr-dam kilsəsi. Bakı: Azərnəşr, 1936, 580 səh.

3. V.Hüqo. Səfillər (I hissə). Bakı: Azərnəşr, 1933, 301 səh.

4. V.Hüqo. Səfillər (II hissə). Bakı: Azərnəşr, 1933, 172 səh.

5. V.Hüqo. Səfillər (III hissə). Bakı: Azərnəşr, 1934, 229 səh.

6. V.Hüqo. Səfillər (VI hissə). Bakı: Azərnəşr, 1935, 278 səh.

7. V.Hüqo. Səfillər (V hissə). Bakı: Azərnəşr, 1935, 264 səh.

8. A.S.Puşkin. Bağçasaray fontanı.

Mikayıl Rəfili 1958-ci il aprelin 25-də vəfat edib. O, böyük türk şairi Nazım Hikmətlə yaxın dost idi. Onun ölümü Nazimə dərin təsir etmişdi, Nazım onun adını şeiri ilə əbədiləşdirdi. 5 iyun, 1958 -ci ildə Praqada bu şeiri yazdı:

Mikail Refiliye ağıt

neslimin yaprak dökümü başladı,

çoğumuz, kışa giremeyeceğiz.

deliye döndüm refili,

haberini alır almaz...

ne diyecektim...

aklında mı, mikail...

ama artık aklın yok,

burnun, ağzın, gözlerin yok,

kardeşim, bir kemik yığınısın

bakü'de bir mezarlıkta.

ne diyecektim...

moskova'da, bizde, bir yılbaşı gecesi,

sofrada, dibinde donanmış çam ağacının

kocaman bir oyuncak gibiydin pırıl pırıl.

pırıl pırıl gözlerin, dazlak kafan,

saygıdeğer göbeğin.

dışarıda geceye bulanmış karşı bir orman.

sana bakıp düşünüyordum:

eski şarap fıçısı gibi keyifli, hazret,

eski şarap fıçısı gibi sağlam.

benden çok sonra ölecek.

arkamdan bir de makale döktürür,

bir şiir yahut:

"nazım'la moskova'da 24'te tanıştım filan"

sahi, mikail, şair olabilirdin,

profesör oldun.

ama mesele bunda değil.

yapılan işin ya çok iyisi yaşıyor bizden sonra,

ya çok kötüsü.

seninki orta halliydi sanırım,

benimki de öyle.

yani, sesimiz bu kubbede kalacak diye

tesellimiz yok.

ben kendi payıma üzülmüyorum buna,

tesellisiz yaşamayı becerdim,

beceririm tesellisiz ölmesini de,

senin gibi refili.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Cay Sinqh Maharaca Alvara (hamısı 1 adamdır) Londonda gəzərkən o zaman məşhur olan «Rolls-Royce» avtosalonunu görür və onu maraqlandıran modellərlə bağlı məsləhət almaq üçün həmin məkana daxil olmağa qərar verir. Lakin burada gözləmədiyi bir hadisə ilə rastlaşır...

Müştərinin Hindistanda Maharaca yəni, hökmdar titulu daşıdığını və çox zəngin olduğunu bilməyən satıcı onun xarici görünüşünə nəzər salaraq salondan qovur. Cay Sinqh bunu heç cür özünə bağışlaya bilmir. O, satıcını qeyri-adi üsulla cəzalandırmağa qərar verir.

Maharaca elə həmin avtosalondan 6 ən dəbdəbəli avtomobil alır və onların Hindistana çatdırılmasını xahiş edir. Sonra isə həmin avtomobilləri şəhərdəki məişət tullantılarının daşınması üçün bələdiyyəyə verir.

Əlbəttə ki, bu, şirkətin reputasiyası üçün böyük zərbə idi. Yeni zibilyığan maşınlar barədə xəbər bütün dünyaya yayılır və şirkətin gəlirləri kəskin şəkildə azalır.

Məsələnin nə ilə əlaqəli olduğunu anlayan «Rolls-Royce» rəhbərliyi Maharacaya teleqram yollayıb və üzrxahlıq qismində 6 avtomobil hədiyyə edir. Bundan sonra Maharaca kobud satıcını bağışlamağa qərar verir və bu maşınlarla zibil yığmağı dayandırmağı əmr edir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Geriyə gedən ölkələr siyahısında Ermənistanın adı artıq təsadüf deyil, reallığın özüdür. Amma bu gerilik nə iqtisadiyyatla, nə texnologiya ilə ölçülür və bu, birbaşa düşüncənin, şüurun və cəmiyyətin mənəvi sütunlarının çöküşüdür.

Ötən gün Azərbaycan və Türkiyə bayraqlarının Ermənistanda yandırılması isə bu tənəzzülün ən açıq, ən aqressiv və ən qalmaqallı təzahürünə çevrildi. Bu, sadəcə bir aksiya deyil. Bu, nifrətin açıq nümayişi, təxribatın planlı forması və regionda sülhə yönələn cəhdlərə qarşı atılmış növbəti zərbədir. Belə addımlar göstərir ki, bəzi dairələr hələ də qarşıdurma, düşmənçilik və köhnə ideologiyalar üzərində israr edir. Hadisə cəmiyyətdə haqlı narazılıq yaradaraq geniş rezonans doğurub və bir daha sübut edib ki, bölgədə sabitlik istəyənlərlə onu pozmağa çalışanlar arasındakı mübarizə hələ də davam edir.

Milli Məclisin deputatı Tural Gəncəliyev məsələ ilə bağlı "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalına açıqlama verib:

"Ermənistanda Türkiyə bayrağının yandırılması çox təhlükəli, vandal bir hərəkətdir. Bu, Ermənistanda revanşist halın mövcud olmasının göstəricisidir. Hesab edirəm ki, seçki qabağı kampaniyada Ermənistandakı revanşistlərin hələ də Azərbaycan-Türkiyəyə qarşı nifrət dolu fikirlərinin bir növ təzahürüdür".

Deputatın sözlərinə görə, yaranan vəziyyət Azərbaycan-Ermənistan arasındakı sülh prosesinə də böyük zərbə vurur:

"Bayrağın yandırılması bütün dövlətə qarşı olan həqarət, nifrət aksiyasıdır. Qətiyyən sonrakı revanşist qüvvələrin meydan almasına imkan verilməməlidir. Ona görə də, biz revanşistlərin yenidən Ermənistanda hakimiyyətə gəlməsi, onların öz köhnə işğalçı ideologiyalarını davam etdirməsinə yol verməməliyik".

Milli təhlükəsizlik mütəxəssisi Rəşad Rza da həmçinin portalımıza fikirlərini bildirib.

O, belə halların birinci dəfə deyil, dəfələrlə olduğunu təəssüflə qeyd edib:

"Təbii ki, bu cür hallara qarşı heç bir ölkədə, heç bir bayrağın yandırılması və alçaldılması yaxşı qarşılanmır. Ermənistanda bu halların təkrarlanması, Azərbaycan və Türkiyə ilə barışıq yolunda olması, Azərbaycandan ticari baxımdan asılı olması Ermənistanın özünə sərf edən hadisə deyil. Belə vəziyyət bəlkə də 3-cü qüvvələrin marağına xidmət edə bilər. Bu da arada nifaq yaratmaq məqsədi güdür".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.04.2026)