Super User
Lalə Hüseynova: “Həyatın qanunlarını bilməsən, musiqini dərk edə bilməzsən” – MÜSAHİBƏ
Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”
Musiqi insan həyatında təkcə səs və ahəngdən ibarət deyil. O, bəzən insanın deməyə cəsarət etmədiyi hisslərin dilinə çevrilir, bəzən də cəmiyyətin aynası olur. Musiqi insanı düşündürür, sakitləşdirir, dəyişdirir və istiqamət verir. Elə buna görə də musiqi yalnız əyləncə vasitəsi kimi deyil, dərin mənası və təsir gücü olan bir sənət növü kimi qəbul edilməlidir.
Bu sənətə elmi yanaşan, onu tədqiq edən və gələcək nəsillərə ötürən insanlar isə musiqinin cəmiyyətdəki rolunun formalaşmasında mühüm yer tutur. Musiqinin mahiyyətini, insan həyatına təsirini və bu sahədə görülən işləri daha dərindən anlamaq üçün peşəkar musiqişünasların fikirləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Bu günkü müsahibimiz musiqişünas-pedaqoq, Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Milli Konservatoriyasının professoru və elmi işlər üzrə prorektoru Lalə Hüseynovadır. O, “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalına musiqinin elmi əsasları, cəmiyyətlə əlaqəsi, həmçinin görkəmli bəstəkar "Aqşin Əlizadən Publisistik irs" kitabı, yaradıcılığı barədə fikirlərini bölüşüb.
– Musiqinin sizin həyatınızdakı rolu nədən ibarətdir?
– Musiqi, təbii ki, hamının həyatında böyük rol oynayır. Zənnimcə, onu sevməyən, onunla təmasda olmayan insan yoxdur. Amma musiqini özünə sənət seçənlər üçün bu, həm də bir həyat yoludur, bir məsləkdir, bir işdir, gündəlik və daim məşğul olduğum bir fəaliyyətdir. Ona görə də təbii ki, mənim həyatımda onun rolu və çəkisi çox böyükdür. Mən uşaq vaxtından bu sahəyə gəlmişəm. Təxminən 4–5 yaşımdan musiqi ilə məşğul olmağa başlamışam və həyatım boyu peşəkar musiqi təhsili alaraq yetişmişəm. Mən daha çox musiqi elmi ilə məşğul oluram, musiqi maarifçisi kimi, musiqinin təbliğatçısı kimi də fəaliyyət göstərmişəm. Ona görə də bu, doğrudan da həyatımın çox vacib hissəsini təşkil edir. İndi də çalışıram ki, bu sənətin bütün ağırlığını dərk edərək əlimdən gələni əsirgəməyim. Çünki musiqi incəsənətin vacib növlərindən biridir və onun tədrisi də böyük əhəmiyyət kəsb edir.
– Siz həm də müəllim və tədqiqatçısınız. Bu fəaliyyətlər musiqiyə baxışınızı necə formalaşdırır?
– Mən həm də bir müəlliməm, elmi araşdırmalarımı davam etdirməyə çalışıram və hər dəfə özüm üçün bir sıra maraqlı məqamları kəşf edirəm. Musiqişünas kimi fəaliyyət göstərmək üçün bütün sənət növlərində olduğu kimi, ilk növbədə dürüstlük lazımdır. Geniş dünyagörüşü mütləq vacibdir. “Sadəcə sən musiqini öyrən və digər məsələlərdən xəbərin olmasın” – belə demək qətiyyən olmaz. Bu gün bütün sənət növləri bir-biri ilə inteqrasiya olunur.
– Musiqi ilə həyat arasındakı əlaqəni necə izah edərdiniz?
– Ümumiyyətlə, istənilən incəsənət növünün əsasında həyatın qanunları dayanır. Həyatın qanunlarını bilməsən, musiqi sənətinin də qanunauyğunluqlarını dərk edə bilməzsən. Ona görə də musiqi antropologiyası, musiqi sosiologiyası mövcuddur. Yəni musiqinin həyatımızda rolu, onun ictimai və ümumi əsasları çox geniş və dərindən öyrənilir. Çünki musiqi insanlara təsir edən ən böyük vasitələrdən biridir və bundan hər mənada istifadə olunur. Bunu bilmək lazımdır, bu qanunları dərk etmək lazımdır və musiqinin insan həyatındakı rolunu aydın anlayaraq bu istiqamətdə addımlar atmaq vacibdir. Musiqi sadəcə bir sənət növü deyil. Çoxları üçün bu, əyləncə kimi qəbul olunur, lakin bu qətiyyən belə deyil. Bunu dərk etmək və musiqiyə ciddi münasibət bəsləmək lazımdır.
– Aqşin Əlizadə və ona həsr etdiyiniz kitab barədə nə deyə bilərsiniz?
– Aqşin Əlizadə bir çox musiqişünaslar və bəstəkarlar üçün müəllim olub. Həqiqətən də böyük şəxsiyyət idi. Son dərəcə maraqlı bəstəkar idi, Azərbaycan musiqisində öz üslubunu, öz izini qoymuş qüdrətli bir sənətkar olub. Mən Aqşin müəllimin tələbəsi olmuşam, onun rəhbərliyi altında işləmişəm. Bu insanın istedadı, qabiliyyəti və dünyanı görmək bacarığı çox böyük idi. Biz hər birimiz onun yaradıcılığından təsirlənmişik. Ona görə də bu kitabı hazırlayarkən onun böyük irsinə sanki bir daha baş vurdum. Onun haqqında deyilənlər, öz yazdıqları, müsahibələri – bu barədə nə varsa, hamısını bir kitabda cəmləşdirməyə çalışdım.
Çox xoşbəxtəm ki, bu iş Aqşin müəllimin sağlığında həyata keçdi. O, bu kitabın ərsəyə gəlməsinə çox böyük maraq göstərirdi. Çünki onun haqqında yazılanlar və deyilənlər bir kitab halında toplanmış oldu. Aqşin müəllimin yaradıcılığını öyrənmək istəyənlər üçün bu, çox gözəl bir vəsait və mənbədir. Biz bir-iki il öncə də onun haqqında xatirələr toplusu hazırlamışdıq, çünki onun tələbələri çox idi və hamısı yaradıcılığına böyük dəyər verirdi.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(14.01.2026)
Vətənim - Kəbə evim - HEKAYƏ
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı “Hekayə saatı” rubrikasında sizlərə Qaratel Azərinin “Vətənim - Kəbə evim” hekayəsini təqdim edir.
İstədim şəhidlərimizin qanı, qazilərimizin canı bahasına alınmış kəndimizə gedəm. Həsrətdən ürəyi neçə yerə parçalanan bir övlad kimi… Müəyyən səbəblərə görə maşınla getməyə elə də çox icazə verilmirdi. Fikirləşdim ki, insanlarımız uzaq keçmişdə Kəbə yolunu necə atla, ulaqla, piyada gedib arzularına çatıblarsa, bəlkə mən də elə gedim. Amma o gedənlərin bəziləri Kəbə evinə çatmadan yollarda dünyalarını dəyişiblərmiş. Deyilirmiş ki, arzulanan yolda ölüm də Kəbəyə çatmaq, onu görmək kimidir. Mən də belə fikirləşib yola düzəldim öz Kəbə evimə. Doğulub-böyüdüyüm vətənimə getdim, amma xəyalda.
Çatdım kəndimizə. Yol boyu hara baxdımsa, cavan heç nə görmədim. Dağlar, daşlar kiçilmiş, yaşa dolmuşdu. Torpaq iyrənc düşmən təpiyinin altında elə əzilib heydən düşmüşdü ki, nəfəs aldığı bilinmirdi. Vahimə məni bürüdü. Axır, uzun həsrətdən sonra torpaqla qucaqlaşıb hönkürtü ilə “dəli bir ağlamaq keçdi könlümdən” ki, içim boşalsın, azca da olsa gəncliyimə qayıdım.
Üzümü qocalıb kiçilmiş, gözləri görməyən, qulaqları eşitməyən ulu dağlarımıza tutub var gücümlə qışqırmağa başladım:
— Eheyyy, dağlar, siz mənə cavab verin heç olmasa!
İstəyirəm torpağı qucaqlayım, öpüm ki, gəlmişəm! Ayağımın altında torpaq zəif bir təkanla titrədi. Gözlərini güclə aça bildi. O gözlərin quyuya dönmüş dərinliyində yaş gördüm.
Bundan artıq gücü qalmamışdı. Əyildim öpüm, qucaqlayım və soruşum. Baxdım ki, onun nə qolları, nə də ayaqları var. Xışıltı ilə eşidilən quru nəfəsi qalmışdı. Üzümü yenə dağlara tutub dəli bir səslə qışqırdım, soruşdum və ora-bura qaçdım…
Dağlar, yaylağım hanı?
Humay bulağım hanı?
Bircə gün çoban odum,
Söylə, çomağım hanı?
Bağım hanı, bar hanı?
Dizə çıxan qar hanı?
Adımı xan çinara
Bəs yazan o yar hanı?
Yol hanı, iriz hanı?
Gəyən adlı düz hanı?
Ocaq çatdım, isitmir,
Tüstüsü var, köz hanı?
Daş hanı, kəsək hanı?
Qapı yox, döysək hanı?
Bir vaxt burda evimiz
Vardı, de, gəlsək, hanı?
Hayqırtım torpağın qulağına güclə də olsa çatmışdı. Tərpəşdi, ağlamaq istədi, səsi çıxmadı. Səsimdən tanımışdı deyəsən. İşarə ilə məni başa saldı: Kəbənə çatmısan. Bu dəfə bir az bərk silkələndi. Dərindən köks ötürdü. Hiss etdim ki, ağlayır, amma səsi çıxmır. Otuz ildir hönkürtü ilə ağlayıb, səsinə bir səs verən, onu sakitləşdirən bircə doğması qalmayıb onunla.
Asta-asta ürək döyüntüsünü eşidirdim. Mən də o səssiz hönkürtüyə qoşuldum və bir bayatı deyib onu qucaqladım:
Əzizim, elə sarı,
Yaramı elə sarı.
Ölsəm, yönüm qibləyə,
Çevirin elə sarı.
Və sinəsinin üstündə əbədi Vətənimə getdim…
Kəbə evimdən!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(14.01.2026)
Qadın yazıçılar niyə az tanınır?
Nail Zeyniyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”
Bu sual qlobal ədəbiyyatşünaslığın fundamental problemlərindən biridir və Azərbaycanda xüsusilə kəskin şəkildə özünü göstərir. Virginia Woolf 1929-cu ildə "Özünə məxsus otaq" əsərində qadın yazıçıların problemlərini təhlil edəndə qeyd edirdi ki, qadının yaratdıqca ən böyük əngəli maddi və mənəvi asılılıqdır.
Azərbaycan ədəbiyyat tarixinə baxanda görürük ki, qadın yazıçıların sayı çox azdır və onlar da əksər hallarda "qadın ədəbiyyatı" kimi ayrıca, marjinal kateqoriyaya salınır. Nigar Rəfibəyli, Mirvarid Dilbazi - onlar öz dövrünün parlaq sənətkarlarıdırlar, amma ədəbiyyat tarixində onlara ayrılan yer nə qədərdir? Birinci səbəb: patriarxal mədəniyyət. Azərbaycan cəmiyyətində qadından əvvəla ailə ocağına, ana və həyat yoldaşı roluna diqqət göstərmək gözlənilir. Yazıçı olmaq, özünü ictimai aləmdə təsdiq etmək uzun müddət "uyğunsuz" hesab olunurdu. Qadın yazıçı öz yolunu açmaq üçün iki qat çox mübarizə aparmalı idi həm sənətkar kimi, həm də qadın kimi.
İkinci səbəb: təhsil və imkanlara çıxış. Uzun müddət qadınların ali təhsil alması məhdud idi. Ədəbi mühitə, nəşriyyatlara, redaksiyalara çıxış kişilərin inhisarında idi. Qadınlar bu şəbəkələrdən kənarda qalırdılar.
Üçüncü səbəb: ədəbi kanon və dəyərləndirmə meyarları. Ədəbiyyat tarixi əsasən kişilər tərəfindən yazılıb və kişi sənətkarları önə çəkilib. Qadın yazıçıların əsərləri "şəxsi", "emosional", "kiçik mövzular haqqında" kimi səciyyələndirilir, kişi yazıçıların əsərləri isə "universal", "fəlsəfi", "böyük" hesab olunur.
Dördüncü səbəb: müasir media və tanınmışlıq mexanizmləri. Ədəbi mükafatlar, festivallar, antologiyalar daha çox kişi yazıçıları təbliğ edir. Təşkilati strukturlarda qadınların təmsil olunması azdır.
Amma mənzərə tədricən dəyişir. Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında güclü qadın səsləri var. Problem təkcə yazmaq imkanı deyil, həm də tanınmaq, qiymətləndirilmək imkanıdır. Və bu, sistemli dəyişiklik tələb edir təhsildə, tənqiddə, nəşriyyatçılıqda, mediada.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(14.01.2026)
Sudanlı nazir müavini "ASAN xidmət"də
Sudan Respublikasının xarici işlər və beynəlxalq əməkdaşlıq nazirinin müavini Müaviyə Osman Xalidin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti “ASAN xidmət” mərkəzinin fəaliyyəti ilə tanış olub.
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına ASAN-dan verilən məlumata görə, qonaqlara Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü əsasında yaradılmış “ASAN xidmət” mərkəzləri və dövlət xidmətlərində tətbiq olunan innovativ həllər barədə məlumat verilib, hazırda Azərbaycanın intellektual brendinin 30-dan çox ölkəyə ixrac edildiyi diqqətə çatdırılıb.
Qonaqlar “INNOLAND” İnkubasiya və Akselerasiya Mərkəzinin, Səyyar ASAN xidmətin və "ABAD" publik hüquqi şəxsin fəaliyyəti ilə də tanış olublar.
Nazir müavini “ASAN xidmət” mərkəzlərinin fəaliyyətinin, buradakı innovativ yeniliklərin onlarda yüksək təəssürat yaratdığını və sözügedən təcrübənin öz ölkəsində tətbiqində maraqlı olduqlarını ifadə edib.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(14.01.2026)
Prezident Kitabxanasında “Qarabağ florası” kitabına həsr olunmuş dəyirmi masa keçirilib
Yanvarın 13-də Prezident Kitabxanasında “Qarabağ florası” kitabının müzakirəsinə həsr olunmuş dəyirmi masa keçirilib.
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, tədbirdə nəşrin elmi əhəmiyyəti, Qarabağın zəngin florasının tədqiqi, eləcə də işğal dövründə ekoloji mühitə dəyən zərərin nəticələri müzakirə olunub.
Prezident Kitabxanasının direktoru, professor Afət Abbasova “Qarabağ florası” kitabının alimlər, tədqiqatçılar və geniş oxucu auditoriyası üçün əhəmiyyətini vurğulayıb. Bildirib ki, təxminən 30 ilə yaxın işğal altında olan ərazilərdə təkcə yaşayış məntəqələri və mədəni irs deyil, eyni zamanda ekoloji mühit də ciddi zərər görüb.
Professor Afət Abbasova qeyd edib ki, bəzi ərazilər minalardan təmizlənən kimi Elm və Təhsil Nazirliyi Botanika İnstitutunun baş direktoru, kitabın elmi redaktoru Səyyarə İbadullayeva öz komandası ilə Qarabağ florasının araşdırılması məqsədilə bölgəyə səfər edib. O, kitabın ərsəyə gəlməsində Səyyarə xanımın birbaşa rolunu xüsusi vurğulayıb.
Botanika İnstitutunun baş direktoru, “Qarabağ florası” kitabının elmi redaktoru Səyyarə İbadullayeva çıxışında müzakirədə iştirak edən hər kəsə təşəkkürünü bildirib. O, Qarabağ ərazilərində işğaldan əvvəl mövcud olmuş bitki örtüyü, xüsusilə Qarabağ meşələrinin əvvəlki vəziyyəti barədə məlumat verib.
S. İbadullayeva vurğulayıb ki, minalardan təmizlənmə prosesindən sonra bölgənin bitkiliyi yenidən sistemli şəkildə öyrənilməli, işğal altında qalmış ərazilərin bitki örtüyü şaquli zonallıq prinsipi üzrə bir daha tədqiq edilməlidir.
Milli Məclisin komitə sədri, professor Hicran Hüseynova çıxış edərək kitabın hazırlanmasında əməyi olan hər kəsə təşəkkürünü bildirib və nəşr barədə fikirlərini bölüşüb. O qeyd edib ki, bu cür kitabların hazırlanması nə qədər çətin və məsuliyyətli proses olsa da, gənclər üçün böyük fayda daşıyır. Professorun sözlərinə görə, belə nəşrlər xarici dillərə tərcümə olunmalı, daha geniş auditoriyaya təqdim edilməli və beynəlxalq səviyyədə tanıdılmalıdır.
Daha sonra tədbir çərçivəsində Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının vitse-prezidenti İradə Hüseynova, Elm və Ali Təhsil üzrə Dövlət Agentliyinin direktor müavini Əminağa Sadıqov, professor, ADPU-nun beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru Mahirə Hüseynova, yazıçı, “Modern ailə və inkişaf” İctimai Birliyinin sədri Zərifə Quliyeva, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, yazıçı-publisist Şərəf Cəlilli, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, AMEA Bakıxanov adına Tarix və Etnologiya İnstitutunun “Qərbi Azərbaycan tarixi” şöbəsinin müdiri Cəbi Bayramov, professor, Botanika İnstitutunun Ali bitkilərin sistematikası laboratoriyasının müdiri Aydın Əsgərov, professor, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının “Qarabağ irsini araşdırma mərkəzi”nin rəhbəri Elçin Əhmədov çıxış edərək kitabın elmi dəyərindən, Qarabağ florasının sistemli təqdimatından və bu tədqiqatların gələcək biomüxtəliflik araşdırmalarına verə biləcəyi töhfələrdən danışıblar. Qeyd olunub ki, nəşr alimlər, tələbələr və biologiya sahəsində fəaliyyət göstərən mütəxəssislər üçün əvəzolunmaz mənbədir.
Tədbirin sonunda kitabın hazırlanması və əsas məqsədini əks etdirən videoçarx nümayiş etdirilib.
Qeyd edək ki, “Qarabağ florası” kitabı Qarabağ və Şərqi Zəngəzur ərazilərində bitki aləminin elmi təsnifatına, nadir bitki növlərinə və onların bioekoloji xüsusiyyətlərinə dair çoxsaylı məlumatları özündə ehtiva edir. Kitaba 8 xəritə, 10 cədvəl və 300-dən çox relikt və endemik bitki haqqında illüstrasiyalar daxil edilib. Nəşrdə ümumilikdə 2000-dən çox ali bitki və 400-dən çox göbələk növü barədə məlumat yer alır və bununla da Qarabağın zəngin biomüxtəlifliyi geniş şəkildə işıqlandırılır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(13.01.2026)
Dövlət Uşaq Xor Kapellası yaradılacaq
Bu il Dövlət Uşaq Filarmoniyasında özünü doğrultmuş layihələrin davam etdirilməsi və genişləndirilməsi, eyni zamanda konsert və təhsil fəaliyyətinin yeni formatlarının həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Azərbaycan şəhərləri üzrə rəqs kollektivlərinin, xalq ansamblının, orkestrin və xor kollektivlərinin solo proqramlarla qastrol səfərlərinin təşkili planlaşdırılır.
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, bunu AzərTAC-a açıqlamasında Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyasının direktoru Səidə Tağı-zadə deyib.
O bildirib ki, Dövlət Uşaq Xor Kapellasının yaradılmasına başlanılacaq. Növbəti mərhələdə isə uşaq simfonik orkestrinin formalaşdırılması nəzərdə tutulur. Əsas diqqət uşaqlara və gənclərə, onların yaradıcılıq inkişafına yönəldiləcək. Tanınmış musiqiçilər və mədəniyyət xadimləri ilə ustad dərsləri və yaradıcı görüşlərin keçirilməsi də planlara daxildir.
Səidə Tağı-zadə vurğulayıb ki, yaxın vaxtlarda təhsil müəssisələri və mədəniyyət mərkəzləri ilə əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi, eyni zamanda fəaliyyətin informasiya və media istiqamətinin inkişaf etdirilməsi planlaşdırılır. Məqsəd Uşaq Filarmoniyasını geniş auditoriya üçün daha açıq, müasir və əlçatan etmək, bununla yanaşı yüksək bədii səviyyəni qoruyub saxlamaqdır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(13.01.2026)
Kitab və oxu mövzusunda maarifləndirici görüş keçirilib
11 yanvar 2026-cı il tarixində Firidun bəy Köçərli adına Respublika Uşaq Kitabxanasında 141, 102 və 279 saylı orta məktəbin şagirdlərindən ibarət “Oxu Sev Book” oxu klubunun üzvləri ilə uşaq yazıçısı Çinarə Köçərlinin görüşü keçirilib.
“Kitabı necə sevək?” mövzusunda təşkil olunan görüşdə müəllif kitabın uşaqların dünyagörüşünün formalaşmasında, düşünmə və yaradıcılıq bacarıqlarının inkişafında mühüm rolundan bəhs edib. Həmçinin müasir dövrdə texnologiya ilə kitab arasında əlaqənin qurulmasının vacibliyini vurğulayaraq, cizgi filmləri əsasında hazırlanmış kitab nümunələrində QR-kodlardan istifadənin uşaqlarda oxuya marağın artırılmasına xidmət etdiyini qeyd edib.
Görüş zamanı Çinarə Köçərli “Qorxmaz bir macəra” kitabında uşaqların cəmiyyətdə qarşılaşa biləcəkləri bullinq hallarına qarşı yazılmış hekayələrin məzmunu haqqında ətraflı məlumat verib. Müəllif “40 hekayə Aytəmiz” kitabında isə qızları təmizkarlığa, uşaqları isə təbiətin qorunmasına təşviq edən hekayələrin yumor janrında qələmə alınmasının kitabı uşaqlar üçün daha cəlbedici etdiyini diqqətə çatdırıb.
Tədbir çərçivəsində uşaqların bilik və fəallığının artırılması məqsədilə vətənpərvərlik, xeyirxahlıq və mənəvi dəyərlər mövzularında viktorina təşkil olunub, qaliblər müəllif tərəfindən hədiyyə kitablarla mükafatlandırılıb. Oxu klubunun üzvləri oxuduqları əsərlərdən ilhamlanaraq hazırladıqları əl işlərini nümayiş etdiriblər. Kağız, rəng və müxtəlif formaların vəhdəti nəticəsində uşaqların daxili dünyasını əks etdirən yaradıcı nümunələr ortaya qoyulub.
Tədbirin sonunda yazıçı kitabları imzalayıb və oxucularla xatirə şəkilləri çəkdirib.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(13.01.2026)
“Uşaq saatı”nda “Balıq və lovğa qurbağa”
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Uşaq saatı rubrikasında bu gün uşaqlar üçün AYB üzvü Coşqun Xəliloğlunun “Balıq və lovğa qurbağa” hekayəsi təqdim edilir. Böyüklərdən xahiş edirik ki, rubrikanı uşaqlar üçün əlçatan etsinlər.
Biri var idi, biri yox idi, balaca bir göldə yaşayan bir balıq var idi. Balıq suda rahat üzür, dincəlir, tapdığı xırda cücülərlə qidalanmaqla xoşbəxt həyat sürürdü. Onun heç nədən qorxusu yox idi. Heç kəs onu sorğu-suala tutmurdu.
Amma bir gün qarşısını bir qurbağa kəsdi:
– Bəsdir, bizim sularda üzdüyün.
– Sular hardan sizin oldu? Mən burada doğulmuşam. Atam da anam da bu sularda dünyaya gəlib, bu sularda yaşayıblar. Səni isə ilk dəfədir ki, görürəm.
– Eh, vecsiz balıq, sən bilmirsən ki, qurbağalar sular padşahıdırlar?
Balıq gördü ki, qurbağa boş-boşuna danışır, ona məhəl qoymadan üzməyə başladı.
İsti yay günləri başladı. Gölün suyu gündən-günə azalırdı. Qurbağa suyun azalmasından narahat olaraq gölü tərk etdi. O, meşənin dərinliyinə çəkildi. Bütün günü kölgəlikdə yatır, qurdlardan, böcəklərdən yeyib kef edirdi.
Balığın isə heç yana getmək fikri yox idi. Axı bu göl onun üçün gözünün açdığı, yaşadığı məkan idi, doğma yurd idi. Vicdanlı balıq onu balıq edən gölü heç unudarmı?
Göldə su lap az qalmışdı. Balığın nəfəsi az qalmışdı ki, kəsilsin. Amma ümidi kəsilmirdi. Birdən göyün üzünə qara buludlar gəldi. Sonra buludlar daha da sıxlaşdı. Bir az keçdi yağış yağmağa başladı. Gölün suyu artdı. Balıq yenə də göldə xoşbəxtcəsinə üzməyə başladı.
...Birdən suya şappıltıyla nəsə düşdü. Balıq dik atılıb sudan havaya qalxdı, sonra da tez havadan suya düşdü. Qarşısında arzuolunmaz heyvanı – qurbağanı gördü:
– Ay qurbağa, neçə vaxtdır ki, itmişdin, indi nə yaxşı üzə çıxmısan?
– Bu nə sualdır, mənə verirsən? Öz yurduma, evmə gələ bilmərəm?
– Bəs “yurdunun” suyu azalanda hara yox olmuşdun?
– Suyun da, qurunun da, lap elə kosmosun da sahibi bizik. Vaxt gələcək, Aya da, Marsa da gedəcəyik, – qurbağa quruldadı.
– Nankorların nə vətəni olur, nə qeyrəti, qurbağasan ki, qurbağa.
Qurbağa nəsə demək istədi. Ağzını elə araladı ki, söz deməyə macal tapmamış ağzı su ilə doldu.
Hirslənmiş balıq quyruğunu qatlayaraq qurbağaya elə zərbə vurdu ki, o guppultuyla sahilə düşdü. Qorxusundan arxasına baxmadan qaçmağa başladı.
O gündən balıq yenə də xoşbəxt həyatına davam etdi.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(13.01.2026)
Məmməd Arazın xatirə gecəsi keçirilib
Adilə Nəzər, “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün
Bakıda Xalq Şairi Məmməd Arazın xatirəsinə həsr olunmuş ədəbi-bədii gecə keçirilib. Tədbir şəhidlərin yad edilməsi və Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin səsləndirilməsi ilə başlayıb.
Gecədə vurğulanıb ki, Məmməd Araz yaradıcılığı təkcə poeziya deyil, millətin yaddaşı, yol xəritəsi və vicdan səsidir. Onun misralarında dağların sükutu, şəhərin hay-küyü və insanın içindəki böyük Vətən sevgisi bir araya gəlir.
Tədbir çərçivəsində ölkənin tanınmış elm və ədəbiyyat adamları çıxış ediblər. Akademiklər Nizami Cəfərov və Muxtar İmanov, ədəbiyyatşünas-tənqidçi Əsəd Cahangir, Əməkdar incəsənət xadimi Nazim Kazımov, Xalq şairi Sabir Rüstəmxanlı Məmməd Araz yaradıcılığının poetik, fəlsəfi, folklor və vətəndaşlıq qatlarından bəhs ediblər. Tədqiqatçı-alim, şair Qardaşxan Əzizxanlı və filoloq-alim, şair Adilə Nəzər isə çıxışlarında şairin poeziyasının çağdaş ədəbi düşüncədə davam edən təsirinə diqqət çəkib, eyni zamanda ustada həsr etdikləri şeirlərini səsləndiriblər.
Gecə boyunca şairin misraları müxtəlif sənət növlərində səslənib. Respublikanın Əməkddar artısti Nuriyyə Hüseynova, II Televiziya Muğam müsabiqəsinin qalibi Güllü Muradova, Aşıq Ramin Qarayev, bəstəkar və müğənnilər Niyaməddin Musayev, Çilənay Hüseynova, müğənnilər Mehranə Vəliqızı, Sərxan Bünyadzadə Məmməd Araz sözünü musiqi və muğamın dili ilə tamaşaçılara çatdırıblar.
Şairin poeziyası bədii qiraətdə də xüsusi yer tutub. Aktyor və qiraət ustaları Kamran Yunis, Həlimət Sultan, Şirzad Pirallahı, Müşfiqə Baləddinqızı, Ülviyyə Niyazqızı, İbrahim Əhmədov, eləcə də Hədəf Liseyinin şagirdləri Məmməd Arazın şeirlərini böyük duyğu ilə səsləndiriblər.
Tədbirdə həmçinin Məmməd Arazın Naxçıvandakı ev muzeyindən video-görüntülər və muzeyin direktoru Əzizə Süleymanovanın çıxışı nümayiş etdirilib.
Ailə üzvləri adından yazıçı Aqil Abbas çıxış edib və şairin xatirəsi yad edilən Gecəni təşkil edənlərə təşəkkürlərini çatdırıb.
Tədbir iştirakçılarına şairin IV cildlik kitabları hədiyyə edilib.
Xatirə gecəsi şairin öz səsi ilə səslənən “Salamat qal” şeiri ilə yekunlaşıb. Bu səs bir daha sübut edib ki, şairlər getsə də, poeziyası ilə xalqın yaddaşında yaşayır.
Məmməd Arazın Xatirə Gecəsi Azərbaycan poeziyasına, milli yaddaşa və sözə ehtiramın parlaq nümunəsi kimi yadda qalıb.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(13.01.2026)
AYIP ALAKUNOV: Əsərlərimin əksəriyyəti tarixlə bağlıdır
Joldubek Kackynbaev, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qırğızıstan təmsilçisi
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı ilə birgə “Türk dünyasının mədəniyyət xadimlərini Azərbaycanda tanıdaq” layihəsi təqdim edilir.
Həmsöhbətimiz Qırğızıstan Rəssamlar İttifaqının üzvü, rəsmləri ilə dünya sərgilərində iştirak edən, bir çox uğurlara imza atan istedadlı rəssam Ayıp Alakunovdur.
-Söhbətə uşaqlığınızdan başlayaq. Sənətə maraq uşaqlıqdan yaranmalıdır?
-1978-ci ildə Qırğızıstanın dağlıq Narın rayonunda anadan olmuşam. Uşaqlığım Ət-Başın, Kazıbək kəndində keçib. Bəli, rəssamlığa maraq məndə uşaqlıqdan başlayıb. Evdə göy rəngli “Manas” kitabı vardı. Sözləri oxumağı bilməsəm də, hər gün açırdım, şəkillərini görürdüm, deyəsən, məndə rəssamlıq öz Manasımı çəkməkdən başlayıb, oxşar olsa da, olmasa da.
Əmim də rəsm çəkməyi yaxşı bacarırdı. Onun da bir tərəfdən təsiri var idi. Sonra məktəbdə oxuyarkən rəssamlıq dərnəyinə qatılıb, divar qəzetləri düzəldib, bir-iki dəfə rayon müsabiqəsində iştirak etdim.Məktəbi bitirdikdən sonra Bişkekdəki “S.A.Çuykov Rəssamlıq Məktəbi”nə, oranı bitirdikdən sonra isə “T.Sadıkov adına Qırğızıstan Milli Rəssamlıq Akademiyası”na daxil oldum.2003-cü ildən məzun olduğum Akademiyada müəllim işləyirəm.
-Hansı mövzu sizi daha çox işləməyə ruhlandırır? İşinizin əsas mövzusu nədir?
-Tarix və ədəbiyyatla maraqlanıram. Əsərlərimin əksəriyyəti tarixlə bağlıdır. “Manas” mövzusuna həsr olunmuş əsərlərim də var. Əsərlərimdə epik personajlara, qırğız adət-ənənələrinə, məişət həyatına və müharibə mövzusuna diqqət yetirirəm.
-Əsas yaradıcılıq məqsədiniz nədir? Bu fəaliyyətdə estetik zövq var, yoxsa sosial əhəmiyyət?
-Məqsəd yaxşı əsər yaratmaqdır. Rəsminiz sizi qane edirsə, dediyiniz həzzi verəcək. Əgər cəmiyyət sizi yaxşı qəbul etsə, insanlar sizin işinizi bəyənsə, o zaman sizdə daha da gözəl hisslər yaranacaq, daha çox işləmək istəyəcəksiniz və sizə yeni ideyalar gələcək.
-Sənət əsəri yaratmağa nə qədər vaxt lazımdır? İllərdir üzərində çalışdığınız əsərləriniz varmı?
-Dəqiq vaxt demək çətindir. Bəzən tez olur, bəzən də uzun müddət davam edir. Ümumiyyətlə, şəkil yarananda ilk olaraq fikir hegemonluq edir. O, kiçik istinadlardan (eskiz və s.) istifadə edir, bir neçə varianta baxır, ölçüsünü dəqiqləşdirir, eskizi dəyişdirir, böyüdür, bişirir, sonra rəsmə çevirir. Bu düşüncə ilə, eskiz hazır olana qədər vaxt çox çəkə bilər. Kətan üzərinə yetkin ideya yazmaq isə ayrı bir məsələdir.
-İşinizi xüsusi və dəyərli edən nədir?
-Hər bir sənətkarın əməyi onun üçün xüsusi və dəyərlidir. Yalnız mənimkilərin xüsusi və dəyərli olduğunu söyləmək əlbət ki yanlışdır. İzləyicinin fikri də çox önəmlidir. Düşünürəm ki, əsərlərim milli mədəniyyətin yayılmasına və qırğız xalqının tanınmasına töhfə verir.
-Sizcə, incəsənətin cəmiyyətin reallığını əks etdirmək öhdəliyi var, yoxsa ondan azad olmaq hüququ?
-Rəssamlar daxili istəklərinə görə bir neçə yerə bölünürlər. Məsələn, mənzərə, natürmort, portret və bir çox başqa janrlar. Müvafiq olaraq, hər kəs öz yaradıcılığına yiyələnəcəkdir. Bəziləri məhz dediyiniz cəmiyyəti təmsil etmək istəyir. Burada cəmiyyətin mövcud vəziyyətini mütləq əks etdirməyiniz üçün heç bir öhdəlik yoxdur.
-Bir müəllim kimi istedadlı şagirdlərdən əsas tələbiniz nədir?
-Vaxtlarından düzgün istifadə etməli, yaxşı təhsil almalıdırlar. Üç əsas şeyi qeyd edim. Birincisi, tələbələr öz yaradıcılıq potensialını tam şəkildə üzə çıxarmağa çalışmalıdırlar. İkincisi, şəxsi düşüncələri, duyğuları və fikirləri şəkillərlə ifadə etməyi öyrənməlidirlər. Üçüncüsü, müxtəlif rəsm üsulları, üslubları və sənət tarixini daha dərindən öyrənməlidirlər.
-Beynəlxalq sərgilərdə iştirak edirsiniz. Qırğız rəssamlarının əsərləri nə ilə fərqlənir?
-Coğrafi şəraitimizə, iqlimimizə, adət-ənənəmizə, mentallığımıza görə yəqin ki, rəssamlarımızın özünəməxsus rəngi var. Qırğız rəssamları tez-tez köçərilərin həyatını, dünyagörüşünü təsvir etdikləri üçün bu, onlara xüsusi unikallıq verir. Heyvandarlıq, köçərilərin həyatı, azadlıq hissi onların əsərlərində əsas motivlərə çevrilir. Qırğız mif və dastanları, xüsusən də “Manas” dastanı sənətkarlar üçün tükənməz mənbədir. Qırğız rəssamlarının əsərlərində mifoloji obrazlar, qəhrəmanlar və simvollar dərin fəlsəfi məna verir.
-İnsanların çoxunun biznesə getdiyi bir vaxtda sənətçi olmaq qərarınıza qarşı çıxanlar olubmu?
-Bəli, belə hallar olub. Amma rəssamlığı seçdiyimə peşman deyiləm. O vaxt bunun əleyhinə olanlar indi sevinclə onu dəstəkləyirlər. Hazırda ailəmlə yanaşı, dostlarım, qohumlarım, yaxınlarım da mənə dəstək olurlar. Əməyimi qiymətləndirən hər kəsin dəstəyi məni ruhlandırır. Xüsusilə müəllimim Turobekov Suyutbek bəyə və digər müəllimlərə dərin təşəkkürümü bildirirəm.
-İndi şəxsi həyatınıza müraciət etsək, neçə uşaq böyütmüsünüz? Övladlarınızdan sənətinizi davam etdirmək istəyən varmı?
-Mənim iki qızım və bir oğlum var. Həyat yoldaşım da rəssamdır. Qızlarım rəssamlığa yaxşı bələddirlər. Amma böyük qızım başqa peşə ilə məşğul olacaq. Tələbədir. Digər qızım hələ balacadır. Oğlum isə rəssamlıqla əsla maraqlanmır.
-Sirr deyilsə, sənət sahəsində gələcək planlarınız nədən ibarətdir?
-Çalışmağa davam etməyi özümdən xahiş etmişəm. Bundan əlavə, yerli və xarici sərgilərdə iştirak edəcəyəm. Həm də sənətə marağı olan istedadlı gənclərə layiqli təhsil verməkdə davam edəcəyəm.
-Müsahibə üçün çox sağ olun.
-Təşəkkür edirəm!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(13.01.2026)
