Könül, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəzi adlar bizə tanış gəlmir. Həddindən artıq informasiya bolluğunda bəzən ən zərurilər diqqətdən kənarda qalır.

Haqqında söhbət açacağım şəxs düz 121 il bundan əvvəl dünyaya gəlib. O, dövrünün tanınan ədibi olub. Azərbaycan tarixinin ən mürəkkəb və ağrılı illərini yaşayıb. Kürəkçay, Gülüstan və Türkmənçay müqavilələri, torpaqlarımızın Çar Rusiyası tərəfindən ikiyə parçalanması onun da ömründə şırımlar açıb.

Mirzə İsmayıl Qasir 1805-ci ilin 7 fevralında indiki Ağdaş rayonunun Ləki kəndində anadan olub. Yetkinlik yaşında Mirzə İsmayıl doğma kəndini tərk eləyir, sonradan həyat onu Kazan Universitetinin hüquq fakültəsində təhsilini davam etdirməyə aparacaq, təhsil aldıqdan sonra o, Lənkərana köçüb orada 2-sinifli ibtidai məktəbdə ana dili və şəriətdən dərs deyəcəkdi. Amma buna kimi onun həyatında bir Cənubi Azərbaycan dönəmi də var idi.

12-13 yaşlarında Cənubi Azərbaycanın Əhər qəsəbəsində yaşayan bacısıgilə getmiş və təhsilini davam etdirmişdir. 4 il burada oxuduqdan sonra Təbrizə getmiş, ərəb və fars dillərini, ədəbiyyat və fəlsəfəni mənimsəmişdir. Onun ədəbi fəaliyyətə başlaması da bu dövrə təsadüf edir.

Qasir şeirlərində təşbih, istiarə, mübaliğə, təzad, təkrir, kinayə, bədii sual, atalar sözləri və zərbi məsəllər kimi ədəbi-bədii fiqurlar işlətmiş, əsərlərinin forma, məzmun və şəkil xüsusiyyətləri onlarda ifadə olunan əhval-ruhiyyəyə uyğun olaraq həzəc, rəməl, xəfif, müzare, mürtəc, rəcəz, təqarib və s. bəhrlərdə yazılmışdır.

Qasir həm də rus dilini və rus ədəbiyyatını öyrənməyə maraq göstərmişdir. 1840-cı ildə Qaradonlu (indiki İmişli rayonu) Sərhəd İdarəsində tərcüməçi vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Əsas qəzəlləri

1. Bos ki, əhsəndir yüzün heç nəqşi-digər istəməz

2. Dil meylini bir türreyi-şəbgirə salıbdır

3. Əgər zəmanədə min mahruy dilbər, ola

4. Gördüm yenə cananımı canan arasında

5. Həmişə könlüm ol məhparənin vəslini yad eylər

6. Şükrlillah ki, dünən bağ ara xürrəm idim

7. Qönçə görsə ləbini ağzını pünhan eylər.

 Mərsiyəsi

Bu gecə Fatimənin didəsi gıryan olacaq.

Mirzə Qasir 1900-cü ilin 19 sentyabrında Lənkəranın Sütəmurdov kəndində vəfat etmişdir. Allah rəhmət eləsin.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.02.2026)

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyinin sədri Ülvi Mehdiyev Dünya Hökumətləri Sammiti çərçivəsində “Bürokratik maneələrin aradan qaldırılması, real nəticələrin əldə edilməsi – sıfır bürokratiyaya aparan yol” adlı panel sessiyada çıxış edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına ASAN-dan verilən məlumata görə, Ülvi Mehdiyev qeyd edib ki, ölkəmizdə dövlət xidmətləri islahatları Azərbaycan Prezidentinin təşəbbüsü ilə 2012-ci ildə yaradılmış “ASAN xidmət” üzərində qurulub və bu model bürokratiyanın azaldılması, şəffaflığın və vətəndaş məmnuniyyətinin təmin olunmasına xidmət edir. Həmçinin, “ASAN xidmət”in həm yerli, həm də beynəlxalq müstəvidə  etibarlı və tətbiq oluna bilən model kimi tanındığı və bu gün yüksək vətəndaş məmnunluğu ilə effektiv nəticələr təqdim etdiyi auditoriyanın diqqətinə çatdırılıb.

Sammitin növbəti günündə Dövlət Agentliyinin sədri “Süni intellekt dövründə insan resurslarının gələcəyinin formalaşdırılması” adlı dəyirmi masa müzakirəsində də çıxış edib. Vurğulanıb ki, süni intellektdən dövlət qulluqçularının səmərəliliyini artırmaq, qərarvermə proseslərini gücləndirmək və xidmət keyfiyyətini yüksəltmək üçün strateji alət kimi istifadə edilməlidir.  Dəyirmi masada 15-dən çox ölkənin yüksək səviyyəli rəsmiləri çıxış ediblər.

Dünya Hökumətləri Sammiti zamanı BMT-nin Baş katibinin iqtisadi və sosial məsələlər üzrə müavini ilə görüş keçirilib. Görüş 2024-cü ildə Dövlət Agentliyi ilə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı arasında imzalanmış Töhfə Sazişinin icrasının müzakirəsi və bu çərçivədə həyata keçirilməsi planlaşdırılan fəaliyyətlər məqsədilə gerçəkləşib. Bu çərçivədə BMT rəsmisi Dövlət Agentliyi ilə əməkdaşlıqdan məmnunluğunu ifadə edib və “ASAN xidmət”in dövlət xidmətlərinin göstərilməsi sahəsində nümunəvi fəaliyyətini xüsusi vurğulayıb.

Dövlət Agentliyinin nümayəndə heyəti Sammit çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının Baş nazirinin müavini Samir Şərifovun çıxış etdiyi “Yeni İpək Yolu” Forumunda da iştirak edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.02.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Xatırlayırsınız, 2023-cü ilin 6 fevral tarixində Türkiyənin Kahramanmaraş vilayətində baş verən və əsrin ən ağır təbii fəlakətlərindən biri kimi tarixə düşən güclü zəlzələ on minlərlə insanın həyatını alt-üst etdi. Səhər saat 04:17-də Pazarcıq mərkəzli, 7,7 bal gücündə baş verən zəlzələdən cəmi bir neçə saat sonra – günorta 13:24-də Elbistan mərkəzli ikinci, 7,6 bal gücündə sarsıntı bölgəni yenidən yerlə-yeksan etdi. Kahramanmaraş başda olmaqla Hatay, Qaziantep, Adıyaman və daha bir sıra vilayətləri əhatə edən bu faciə minlərlə insanın həlak olması, yüz minlərlə ailənin evsiz qalması ilə nəticələndi və Türkiyə ilə yanaşı bütün regionu dərin sarsıntıya məruz qoydu.

Azərbaycan dəstəyinə gəldikdə isə hər zaman özünü ön sırada göstərdi.

Ədəbiyyat tarix boyu təkcə fərdi təcrübələri deyil, həm də cəmiyyətin yaşadığı böyük faciələri əks etdirən mühüm vasitə olmuşdur. Türkiyədə baş verən zəlzələlər insan psixologiyası, ictimai həmrəylik və mədəni reaksiyaların ötürülməsi baxımından ədəbiyyatda tez-tez işlənən mövzulardandır.

Azərbaycan Mətbuat Şurasında yazıçı-publisist, Əməkdar jurnalist, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru  Zemfira Məhərrəmlinin “Nöqtə qədər həyat işığı” adlı hekayəsi 6 fevral 2023-cü ildə Kahramanmaraşda baş vermiş 7,7 bal gücündə zəlzələni mərkəzə alaraq, gənc bir ananın və körpəsinin sağ qalmaq uğrunda apardığı mübarizəni təsvir edir.

Bu tədqiqat sözügedən hekayəni psixoanalitik tənqid, struktur (yapısal) təhlil və izlek (tematik) analiz metodları əsasında araşdıraraq, fərdi travmaların və insan ruhunun fəlakət qarşısındakı dözümünün ədəbiyyat vasitəsilə necə ifadə olunduğunu üzə çıxarmağı məqsəd qoyur. Hekayədə hadisələr xronoloji ardıcıllıqla inkişaf etsə də, zəlzələ anında təqdim olunan şüur axını, detallı təsvirlər və personajların psixoloji dərinliyi dramatik gərginliyi daha da artırır.

Əsas mövzular sırasında ana–övlad bağı, həyatla ölüm arasındakı mübarizə, ümid, inam, ictimai həmrəylik və humanitar yardım xüsusi yer tutur. Hekayənin baş qəhrəmanı Ayşə həm fiziki, həm də mənəvi baxımdan sağ qalmaq mübarizəsi aparır; onun körpəsinə bəslədiyi sevgi və qoruma instinkti nəqlin mərkəzində dayanır. Fəlakətin xaotik mühiti itirilmiş zaman–məkan hissi və xilasetmə qruplarının nümayiş etdirdiyi həmrəylik vasitəsilə ümid müstəvisinə daşınır.

Nəticə etibarilə “Nöqtə qədər həyat işığı” fərdi travma ilə ictimai fəlakətin güclü ədəbi ifadəsidir. Hekayə insan iradəsi, ana sevgisi və həmrəylik ideyalarını bir araya gətirərək, ədəbiyyatın həm estetik, həm də etik bir missiya daşıya bildiyini nümayiş etdirir.

Qeyd etmək lazımdır ki, Kahramanmaraş zəlzələsi ilə bağlı bu hekayə Azərbaycan Mətbuat Şurasının üzvü olan yazıçı-publisist, Əməkdar jurnalist, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru Zemfira Məhərrəmlinin yaradıcılığında xüsusi yer tutur və Azərbaycan ədəbiyyatında qardaş Türkiyənin yaşadığı faciəyə mənəvi dəstəyin bariz nümunəsi kimi dəyərləndirilə bilər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Təqvimin 7 fevral günündə yada çox şey düşür, amma əksər musiqisevərlərdə 7 fevral günü ağır bir dərd yükünü daşıyır – yüz minlərin sevimlisi olan, ecazkar səsə malik müğənni Şövkət Ələkbərovanın vəfat etdiyi günün ağırlığı çox böyük olub.. Bəli, bu gün böyük sənətkar, Xalq artisti Şövkət Ələkbərovanın anım günüdür.

Şövkət Ələkbərova 1922-ci il oktyabrın 20-də Bakıda anadan olub. Onun anası qızlardan ibarət orkestrdə tar çalırdı və qızını tez-tez məşqlərə aparırdı. Atası xalq musiqimizi, muğam və aşıq musiqisini sevən bir adam olub. Şövkət Ələkbərovada kiçik yaşlarından musiqiyə böyük maraq yaranıb.Məhz bu maraq 12 yaşında onu musiqi məktəbinin kamança sinfinə gətirib. Tezliklə onların evində tar, kamança və qardaşının ifasında zərb alətindən ibarət xalq üçlüyü yaranır. Asəf Zeynallı adına Musiqi Məktəbində Hüseynqulu Sarabskinin sinfini bitirdiktən sonra səhnə yaradıcılığına başlayıb. 1938–1945-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblının solisti olub.

1945-ci ildən etibarən Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti işləyib. Şövkət Ələkbərovanın ifaçılığı üçün yüksək vokal mədəniyyəti, emosionallıq və lirizm, muğam yaradıcılığı üçün isə məharətli improvizasiya bacarığı səciyyəvi idi. 1937-ci ildə bədii özfəaliyyət kollektivlərinin müsabiqəsində iştirak edib.

Və öz çıxışı ilə Üzeyir Hacıbəyov, Səid Rüstəmov, Bülbül kimi sənətkarların diqqətini cəlb edib. Opera Teatrında keçirilən yekun konsertdə Şövkət Ələkbərova "Qarabağ şikəstəsi"ni oxuyub və Fatma Mehrəliyeva və Gülağa Məmmədovla birlikdə ilk üçlüyə daxil olub. Bu müsabiqə Şövkət Ələkbərovanın peşəkar musiqi sənətinə gəlişinin əsasını qoyub.

1945-ci ildən Filarmoniyanın solisti kimi işə başlayan Şövkət Ələkbərovanın ifasında səslənən xalq mahnıları, muğamlar, bəstəkar mahnıları Azərbaycanda çox böyük məşhurluq qazanıb. "Görüş", "Bəxtiyar", "Onu bağışlamaq olarmı?" filmlərinə Tofiq Quliyevin yazdığı mahnılar Şövkət xanımın ifasında xalqımızın dilinin əzbəri olub.

Üzeyir Hacıbəylinin "O olmasın, bu olsun" filmində Sənəm rolunun musiqi partiyalarını məhz Şövkət Ələkbərova ifa edib. Müğənninin bəstəkar Cahangir Cahangirovun "Füzuli" kantatasının II hissəsində oxuduğu "Məni candan usandırdı" romans xarakterli musiqi parçası xalqın ürəyinə yol tapıb.

 Emin Sabitoğlunun "Şirin dil" mahnısı Şövkət Ələkbərovanın repertuarında xüsusi yer tutub. Mahnının sözləri Kərkük bayatıları-ndan götürülüb. SSRİ-nin bir çox şəhərlərində, Fransa, İsveçrə, Şri-Lanka, Əfqanıstan, Hindistan, Misir, Əlcəzair, İran, Türkiyə, Polşa və digər xarici ölkələrdə uğurla çıxış edən Şövkət Ələkbərovanın repertuarına Segah, Qatar, Şahnaz kimi muğamlar, Azərbaycan bəstəkərlarının və Orta Şərq xalqlarının mahnıları daxil idi.

Gəlini Gülarə xanım müsahibələrindən birində deyib:

 “Övladlarından başqa Şövkət xanım öz qardaşı uşaqlarına da baxıb. İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Şövkət xanımın böyük qardaşı Mirələkbər itkin düşüb və yoldaşı da dünyasını dəyişib. Onların qızı Validə isə onda bir neçə aylıq körpə olub və Şövkət xanım ona öz qızı kimi baxıb, böyüdüb, boya-başa çatdırıb.

 Validə üçüncü sinifdə oxuyarkən məktəbdə öyrənib ki, Şövkət xanımın öz qızı deyil. Lakin Şövkət xanım ona “qızım, düzdür, mən sənin əslində bibinəm, amma səni anan kimi çox istəyirəm, mənim doğma balamsan” deyib. Validə Şövkət xanımın tərbiyəsini alıb böyüdü və Şövkət xanım onu gəlin köçürdü”.

Şövkət Ələkbərova həm də gözəl müəllimə olub. O, Azərbaycanın hər qarışını diyar-diyar gəzib istedadlı uşaqları seçib Bakıya gətirib. Tələbəsi Aybəniz xanım Haşımova deyir ki, Şövkət Ələkbərova çox əliaçıq insan olub: “Bir dəfə eşitdim ki, Şövkət xanım xəstələnib. Gedib onların qapısının ağzında saatlarla əyləşdim ki, ondan bir xəbər bilim. O, özü də bunu biləndə çox təəccüblənmişdi. Sonralar biz tələbələri onun evinin tez-tez gedib gəlməyə başladıq. O, heç vaxt bizi ac-susuz buraxmazdı. Xalq da, dövlət də onu ürəkdən sevib.”

Böyük sənətkar 1993-cü il fevralın 7-də dünyasını dəyişib. Son müsahibəsini tanınmış diktor Rafiq Hüseynova verib. “Hərkəsinhəyatındanarahatlıqlarolabilər. Mənim həyatımda da olub. Amma bütün bunlara baxmayaraq mən xoşbəxt insanam”, -deyib Şövkət xanım.

Təltif və mükafatları

1. "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

2. "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

Repertuarı

- Axşam (Qaş qaralır)

- Ayrılıq

- Aldatmayaq bir-birimizi

- Ay Qız

- Ağlaya-ağlaya

- Bir könül sındırmışam

- Bakı

- Dərələr

- Gəl səhərim

- Gedək üzü küləyə

- Oxu gözəl

- Neylərəm (İmaməddin Nəsimi / Süleyman Ələsgərov)

Filmoqrafiya

- İştirak etdiyi filmlər

1. Doğma xalqıma

2. Payız konserti

3. Oxuyur Şövkət Ələkbərova

4. Azərbaycan elləri

5. Səs

-Mahnı ifa etdiyi filmlər

- Görüş

- Mahnı belə yaranır

- Qızmar günəş altında

- Kölgələr sürünür

- Ögey ana

- Aygün

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.02.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Məktəb zəngi adətən dərsin, bilik yolunun, gələcəyə açılan qapının səsi olur. Amma ötən gün “İdrak” liseyində səslənən səs zəng deyildi. O, bir güllənin səsi idi. Və o səs təkcə bir müəllimin bədənini yox, cəmiyyətin vicdanını yaraladı.

6 fevral 2026-cı il Azərbaycan təhsil tarixində qara bir səhifə kimi açıldı. Sinif lövhəsi qarşısında dayanmalı olan müəllim, həyatını öyrətməyə həsr etmiş bir pedaqoq, qəfil bir zorakılığın hədəfinə çevrildi. Məktəb – qorumaq, tərbiyə etmək üçün mövcud olan məkan – bu dəfə təhlükənin öz ünvanı oldu.

Silahın keçdiyi yol

Bir şagird… Onun əlində isə kitab yox, silah vardı.

Bu sual cavabsız qalır: silah evdən məktəbə qədər necə rahat gəlib çatdı? Hansı mərhələdə susuldu, hansı yerdə görməməzliyə vuruldu? Bu güllə təkcə ov tüfəngindən çıxmadı — məsuliyyətsizlikdən, laqeydlikdən, vaxtında atılmayan addımlardan çıxdı.

Şagird əlinə silah aldı, özü də tapança da yox ki, cibində gizlədəydi, iri tüfəng aldı əlinə, nə evlərində, nə küçədə, nə məktəbin həyətində kimsə əlitüfəngli potensial qatili “görmədi” və o, müəllimə atəş açdı. O an sinif yoldaşlarının, müəllimlərin, valideynlərin dünyası dağıldı. Qan döşəməyə damdı, qorxu divarlara hopdu, səssizlik isə hər kəsi boğdu.

Güllənin hədəfi: müəllim

Güllə təsadüfi adama dəymədi. O, müəllimə dəydi.

Bilik verənə, yol göstərənə, cəmiyyətin sabahını formalaşdırana.

Zərərçəkən müəllimə gənc idi. İdealist idi. Sinfə girəndə uşaqların gözlərinə baxıb gələcək görənlərdən idi. Onun sinifdəki səsi indi xəstəxana palatasında nəfəs səslərinə çevrildi. Və bu mənzərə bizi utandırmalıdır. Çünki müəllimi qoruya bilməyən cəmiyyət gələcəyini də qoruya bilməz.

İndi ağzıgöyçəklər ortaya söz salırlar, guya o, cinayətkar şagirdi tez-tez danlayırmış, boğaza yığırmış… Bunlar insana cinayət törətməyə rəvacmı verir məgər? Pedaqoqun işi tərbiyələndirmək deyil məgər? Nöqsanları üzə deyib şagirdi müsbətə doğru dəyişmək istəyən pedaqoqa güllə açmağa necə bəraət qazandırmaq olar axı?

Qorxunun məktəbə köçü

Bu hadisədən sonra heç nə əvvəlki kimi olmayacaq.

Valideynlər uşaqlarını məktəbə yola salanda “oxusun” deməzdən əvvəl “sağ qayıtsın” deyə düşünəcəklər. Müəllimlər sinfə girəndə artıq yalnız dərs planını yox, təhlükəsizliklərini də ölçüb-biçəcəklər.

Məktəb divarları arasında qorxu dolaşırsa, orada təhsildən danışmaq çətindir. Təhsil etibar üzərində qurulur. Etibar sarsılanda isə cəmiyyət sarsılır.

Susqunluğun günahı

Bu hadisənin günahkarı təkcə tətik çəkən barmaq deyil.

Bu, bir sistemin susqunluğudur.

Valideyn nəzarətinin zəifliyi, məktəb təhlükəsizliyinin formal olması, yeniyetmə psixologiyasına vaxtında diqqət ayrılmaması — bütün bunlar bu faciənin səssiz iştirakçılarıdır.

Biz çox vaxt deyirik: “Belə şeylər bizdə olmaz.”

Amma oldu.

Və olduysa, demək ki, vaxtında dinləmədik, görmədik, ciddiyə almadıq.

Sumqayıtın adı hallanır

Bu hadisəni nə törədənin, nə də qurbanın haralı olmasının məsələyə əsla dəxli olmadığı halda (hamımız azərbaycanlı deyilikmi) xəbər saytları bar-bar bağırır, hadisədə “Sumqayıt izləri”nə önəm verirlər. Liseyin rəhbəri kimdir? Mönsüm Alışov. Sumqayıtlı. İlk olaraq Sumqayıtda lisey işinə başlayıb, sonra güclənib, Bakıya addımlayıb. Hadisəni törədən şagirdin atası kimdir? Sumqayıt şəhər İçra Hakimiyyətinin Mənzil Kommunal Təsərrüfat Birliyinin sabiq rəis müavini… Liseydə sumqayıtlı müğənni Elton Hüseynəliyevin də övladı oxuyur…

Axı nə dəxli? Liseyin rəhbəri göranboylu, şagirdin atası haclqabullu olsaydı, müğənninin də oğlu orda oxumasaydı, yəni bu hadisə baş verməyəcəkdi?

Son söz əvəzi

“İdrak” liseyində açılan atəş bir müəllimi yaraladı, amma hamımıza tuşlandı. Bu güllə məktəbə yox, cəmiyyətə dəydi. Təhsilə, etibara, sabaha dəydi.

Əgər bu hadisədən sonra da hər şey əvvəlki kimi davam edəcəksə, deməli, biz o güllənin səsini hələ də eşitməmişik.

Məktəb güllə səsi ilə yox, zəng səsi ilə xatırlanmalıdır.

Əks halda, susqunluğumuz yeni faciələrə zəmin yaradacaq.

Şəkildə: Gülləyə tuş gəlmiş Şəhla Kərimova. Onun cəmi 29 yaşı var.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.02.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Bəzən tarix illərlə qəhrəman gözləyir. Bəzən isə bir gecə kifayət edir ki, bir insan adını millətin yaddaşına əbədi yazsın. Mübariz İbrahimov məhz belə adlardandır. O, sadəcə bir əsgər deyildi — o, xalqın susub içinə yığdığı qürurun səsə çevrilmiş halı idi.

Mübariz İbrahimov 7 fevral 1988-ci ildə dünyaya gəldi. Bu gün onun doğum günüdür. Amma Mübariz üçün “doğum günü” anlayışı bir tarixdən çox, bir ruh halıdır. Çünki o, bir gün doğulmadı — o, hər gün Vətənin yaddaşında yenidən doğulur.

Adi həyat, qeyri-adi qərar

Mübariz adi bir ailənin övladı idi. Onun uşaqlığı, gəncliyi minlərlə Azərbaycan gəncinin həyatı kimi sadə və təmiz idi. Amma bu sadəliyin içində bir fərq vardı: Vətən ağrısı. O ağrı ki, illərlə işğal altında qalan torpaqların, yarımçıq qalan ədalətin, susdurulan haqq səsinin ağrısı idi.

O, vətənpərvərliyi tribunadan danışmadı, pafoslu sözlərə bürünmədi. Mübariz vətənpərvərliyi seçimə çevirdi. Hər kəsin geri çəkildiyi anda irəli getməyi seçdi.

Bir gecəlik döyüş, illərlə davam edən təsir

2010-cu ilin iyunun 18-dən 19-na keçən gecə Mübariz İbrahimov təkbaşına düşmən mövqelərinə keçdi. Bu, sadəcə hərbi əməliyyat deyildi. Bu, mənəvi baryerin aşılması idi. O gecə Mübariz bir orduya çevrildi — təkcə silahla yox, iradə ilə, inamla, qorxmamaqla.

Onun döyüşü bir gecə sürdü, amma təsiri illərlə davam etdi. Mübariz sübut etdi ki, qorxu məcburiyyət deyil, iradə isə yoluxucudur. Onun addımı minlərlə gəncin düşüncəsini dəyişdi, “biz bacararıq” inamını oyatdı. O, son ana qədər döyüşdü və şəhidlik zirvəsinə ucaldı.

Şəhidlik zirvəsi və milli yaddaş

Mübariz İbrahimov şəhid oldu, amma yox olmadı. Şəhidlik onun üçün son deyil, başlanğıc oldu. Onun adı məktəblərə, küçələrə, ürəklərə yazıldı. O, təkcə hərb tarixinə yox, xalqın mənəvi xəritəsinə çevrildi.

Bu gün Mübariz adı çəkiləndə insanlar susur. Çünki bu ad qarşısında söz az, hiss çoxdur. O, Vətəni sevməyin nə demək olduğunu izah etmədi — göstərdi.

Mübariz fenomeni: bir insan, bir simvol

Mübariz İbrahimov artıq təkcə şəxsiyyət deyil. O, qürurun simvoludur, cəsarətin ölçüsüdür, Vətən sevgisinin təmiz formasıdır. Onun hekayəsi bizə xatırladır ki, qəhrəman olmaq üçün fövqəladə doğulmaq yox, fövqəladə qərar vermək lazımdır.

Mübariz İbrahimovun doğum günü təqvimdə bir tarix deyil.

Bu gün — ayağa qalxmaq günüdür.

Bu gün — Vətəni sevməyi sözlə yox, məsuliyyətlə dərk etmək günüdür.

O, bir dəfə yaşadı,

amma bir millətin vicdanında əbədi qaldı.

Ruhun şad olsun, Mübariz.

Sən bizi təkcə qorumadın,

bizə kim olduğumuzu xatırlatdın.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

"Onun əsərləri Azərbaycan dövlətinin milli sərvətidir" kəlmələri Ümummilli lider Heydər Əliyevə məxsusdur vəbu kəlmələr rəssam Bəhruz Kəngərlinin şəninə söylənibdir.

Bəhruz Kəngərli 1892-ci ilin yanvar ayının 22-də Naxçıvan şəhərində anadan olub. Atası Şirəli bəy gimnaziyada təhsil alıb, fars və rus dillərini öyrənib, Şərq və Avropa ədəbiyyatı ilə tanış olub, qabaqcıl ziyalı kimi tanınıb, şəhər məhkəməsində tərcüməçi vəzifəsində işləyib. O, oğlunu "Xeyriyyə" adlı yeni tipli şəhər məktəbində oxumağa qoyub.

Bəhruz Kəngərli atasının evə gətirdiyi kitab və şəkilli kitablardan faydalanıb, kiçik yaşlarından rəsm çəkməyə maraq göstərib, şəkillərin surətini çıxarmaqla məşğul olub, rus dilini öyrənərək özünün bilik səviyyəsini artırmağa çalışıb. Kiçik ikən eşitmə qabiliyyətini itirən Bəhruz özünün xəyal aləminə qapılaraq bütün vaxtını şəkil çəkməyə sərf edib.

Atasının abunəçi olduğu "Molla Nəsrəddin" jurnalını varaqlamaq Bəhruzun mənəvi aləminə qida verib. O, jurnalda dərc olunan felyetonlarla, karikaturalarla tanış olub, məzəli şəkillərin üzünü çıxarmaqla rəsm çəkməyin sirlərini öyrənib. Bu ilk vərdişlər Bəhruzun rəssamlıq sənətinə sevgisini gücləndirib.

Bu məqsədlə Bəhruz Kəngərli 1910-cu ildə Tiflis rəssamlıq məktəbinə daxil olub və 5 il ərzində orada təhsil aldıqdan sonra 1915-ci ildə Naxçıvana qayıdıb. Zaqafqaziyanın mühüm mədəni mərkəzi Tiflis şəhərində "İncəsənəti təşviq cəmiyyəti" nəzdində təşkil edilən rəssamlıq məktəbinin ilk azərbaycanlı məzunu Bəhruz Kəngərli orada özünün istedadının hərtərəfli inkişafı üçün əlverişli zəmin tapıb.

Məktəbdə təhsil rus akademik təhsili sisteminə əsaslanıb və şəhərin qabaqcıl rəsm müəllimləri tərəfindən aparılıb. Gürcü rəssamları Qiqo Qabaşvili, Aleksandr Mrevleşvili, heykəltaraş Yakov Nikoladze, "Molla Nəsrəddin" jurnalı ilə əməkdaşlıq edən Oskar Şmerlinq kimi müəllimlər öz tələbələrinə peşəkar rəssamlıq prinsiplərini, Avropa mədəniyyətinin nailiyyətlərini aşılayıblar.

Bəhruz Kəngərlinin tələbəlik illərində "Molla Nəsrəddin" jurnalının təsiri altında çəkdiyi rəsm və şarjları bunu aydın sübut edib. Təhsil illərində Bəhruz Kəngərli yay tətillərini Gürcüstanın səfalı yaylaqlarında, Qara dəniz sahillərində, eləcə də doğma Naxçıvanda keçirib və görüb müşahidə etdiyi həyat lövhələrini, müasirlərinin surətlərini fırçaya alıb, sevdiyi peşəsini yorulmadan təkmilləşdirməyə, rəsm qabiliyyətini cilalamağa çalışıb.

Hələ tələbə ikən 1914-cü ildə Naxçıvanda onun ilk fərdi sərgisi təşkil olunub, sənət həvəskarlarının diqqətini cəlb edib, mətbuat səhifələrində rəğbətlə işıqlandırılıb. Şəhərin qabaqcıl ziyalıları sərgini yüksək qiymətləndirib, mətbuatda verilən məqalədə "Bəhruz bəy cənablarının bundan daha gözəl, bundan daha artıq rəsmlər yaratmağa nail olmasını" arzu ediblər.

Akademik M. C. Cəfərovun xatirəsində Bəhruz Kəngərlinin 1919-cu ildə balaca bir otaqda nümayiş etdirdiyi sərgisi haqqında maraqlı məlumat verilir:

"O, bir-bir əsərlərini göstərib həvəslə uşaqlara izahat verirdi və arabir gülümsəyib deyirdi: "Əl vurmaq olmaz, olmaz əl vurmaq". Mən həmişə üzü tutqun, qaşları çatılmış olan rəssamı birinci dəfə gülümsəyən gördüm"

Bəhruz Kəngərlinin tərcümeyi-halı göstərir ki, bədəncə zəif, mülayim təbiətli, yumşaq xasiyyətli, çalışqan və işgüzar ziyalı qısa həyatı boyu maddi çətinliklərə, mənəvi məhrumiyyətlərə məruz qalıb, rəsmi dövlət idarələrindən, imkanlı şəxslərdən lazımi qayğı və yardım görməyib, mədəni cəhətdən geri qalmış adam və cahil insanların laqeyd münasibətinin şahidi olub. O, 1922-ci ildə fevralın 7-də 30 yaşında ciyər xəstəliyindən vəfat edib

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin təşəbbüsü ilə 1947-ci ildə Bakıda, 1957-ci ildə Moskvada Bəhruz Kəngərlinin fərdi yaradıcılıq sərgiləri keçirilib. Hal-hazırda Bəhruz Kəngərlinin əsərləri Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyindən başqa Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyində, Moskva Dövlət Tarix Muzeyində saxlanılır. Naxçıvan şəhərində adına küçə var.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.02.2026)