İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

1995-ci ilin bu günündə Parisdə YUNESKO-nun Baş konfransı keçirilib. Konfransda nümayəndələr həmin gün kitab və müəlliflərə ehtiram göstərilməsini qərara alaraq, hər kəsi, əsasən də gənc nəsli mütaliədən həzz almağa, eləcə də bəşəriyyətin ictimai və mədəni inkişafında böyük rolu olmuş insanların zəhmətinə hörmət bəsləməyə çağırıblar.

Elə həmin konfransda Ümumdünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Günü, həmçinin uşaq və yeniyetmə ədəbiyyatında dözümlülük ideallarının təbliğinə görə YUNESKO mükafatı təsis edilib.

YUNESKO bu günü dünya şöhrətli dramaturqlar Uilyam Şekspirin, Migel de Servantesin və yazıçı-tarixçi İnka Qarsilaso de la Veqanin şərəfinə müəyyənləşdirib. Bu gün 1616-cı ildə M.Servantes, V.Şekspir və İnka Qarsilaso de la Veqa dünyasını dəyişib. Bugünkü tarixdə həmçinin Moris Drüon, X.Laksness, C.Pla və Manuel Mexia Valyexo kimi məşhur müəlliflərin anadan olma və ya həyatdan getmə günləridir.

Ümumdünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Günü Azərbaycanda 1997-ci ildən başlayaraq ənənəvi şəkildə qeyd edilir. Müəlliflik hüququnun kitabla bağlı olması, başqa sözlə, “Yaradıcıdan – Kitaba, Müəllifdən – Müəlliflik Hüququna” yolu heç də təsadüfi deyil. Məşhur Volterin kəlamı ilə desək, “onlar ocaqlarımızdakı oda bənzəyir: onu qonşudan götürüb, özümüzdə yandırıb, digərlərinə veririk və beləliklə, onlar hamıya məxsusdur”. Azərbaycan müasir müəllif-hüquq sisteminə malikdir.

Ümumdünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Gününə həsr olunan tədbirlərin keçirilməsinin məqsədi kitab və müəlliflik hüququnun mədəni irsimizlə bağlı əhəmiyyətini bir daha açıqlamaq, davamlı iqtisadi inkişafda və informasiya cəmiyyətinin formalaşmasında rolunu diqqətə çatdırmaq, yaradıcı şəxslərə öz hörmət və ehtiramlarımızı bildirmək və mədəni ənənələrimizin qorunub saxlanmasının vacib olduğunu bir daha təsdiqləməkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Sənətyolumdannarazı deyiləm.

Niyə narazı olumki? Nə etmişəmsə özseçimim, özistəyimolub. Dahaevimizə, Şuşayadönməyə çoxazqalıb. Tezliklə oradaolacağıq. Hətta ümidedirəmki, növbətiteatrmövsümünü bəlkə Şuşadaaçdıq. Gedib Şuşanı gördüm. Azadolunmuş torpaqlarımızaayaqbasabildim. Bütünyaşadığım çətinliklərə dəyərdi.

Bu sözlər Xalq artisti Şükufə Musayevaya aiddir. O, 23 aprel 1988-ci ildə Şuşa Mədəni-Maarif məktəbinin özfəaliyyət teatr kollektivinin rəhbəri fakültəsini, 1995-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin teatr kollektivinin rejissoru fakültəsinin qiyabi şöbəsini bitirib. 1990-cı ildən Şuşa Dövlət Musiqili Dram Teatrının aktrisasıdır. 1991–1993-cü illərdə Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edib. Aldığı yaralardan sonra dünyaya uşaq gətirmək qabiliyyətini itirib

Ş. Musayeva 1998-ci ildə keçirilən II Ümumrespublika Eksperimental tamaşalar festivalında Ana ("Addım səsləri", S. Bekket), 1999-cu ildə keçirilən "Milli klassika" festivalında Şəhrəbanu xanım ("Hekayəti-Müsyö Jordan həkimi-nəbatat və dərviş Məstəli şah caduküni-məşhur", M. F. Axundov), 2002-ci ildə keçirilən A. Şərifzadə adına "Üfüq-XX1" mono tamaşalar Festivalında Uşaq ("Çiçəklər açılanda", A. Həsənoğlu) kimi müxtəlif xarakterli rollar oynayaraq Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqı tərəfindən diplom və mükafatlara layiq görülüb.

25 iyun 2013-cü ildə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib. 2003-cü ildə, 9 may 2012-ci ildə, 30 aprel 2014-cü ildə, 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə, 1 may 2017-ci ildə, 9 may 2018-ci ildə, 10 may 2019-cu ildə, 7 may 2020-ci ildə, 7 may 2021-ci ildə, 10 may 2022-ci ildə, 6 may 2023-cü ildə, 9 may 2024-cü ildə və 8 may 2025-ci ildə Prezident Mükafatına, 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti, 27 may 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti fəxri adına layiq görülüb.

Əsas rolları

- Arşın mal alan (Üzeyir Hacıbəyov) — Telli

- Özümüz bilə-rik (S. Ələsgərov və Ş. Qurbanov) — Nailə

- Durna (S. Rüstəmov və S. Rüstəm) — Nisə

- Ayının min bir oyunu (S. Qənizadə) — Gülcamal

- Marqaritka (A. Salakru) — Marqarita

- Gözəlləri necə qaçırırlar (B. Appayev) — Məkkə

- Xəlifə Leylək (V. Qauf) — hind şahzadəsi; saray əyanı

- Aydın (C. Cabbarlı) — Susanna

- Ağıllı adam (F. Mustafa) — qadın; dəli

- Şuşa dağlarını duman bürüyüb (Elçin) — Güləndam nənə

Şükufə Musayeva müsahibələrindən birində döyüş taleyi barədə deyib:

“Mən Bərdədə doğulsam da, həmin ərəfədə Şuşada işləyirdim. 1988-ci ildə Şuşada Mədəni Maarif texnikumunu bitirib Şuşa Mədəniyyət Evinə təyinat istəmişdim. O zaman hələ Şuşa Teatrı yox idi. Biz xırda tamaşalar hazırlayırdıq. Çox çətin günlər idi. Gərginlik yaranmışdı.

Şuşanı dəhşətli dərəcədə çox sevirdim. Ermənilərin hücumları başlayanda sakit qala bilməzdim. Nizami ordumuz yox idi. Könüllülərə qoşulub cəbhəyə getdim. Bacılarım ailəli idilər. Onlar deyirdilər körpəmiz, ailəmiz olmasaydı biz də gedərdik. Mən subay idim.

2 il vuruşdum. Yaralanana qədər. Ağdərə, Kəlbəcər, Laçın uğrunda döyüşlərdə iştirak etdim.

Gənc gözəl qız idim. Düşünürdüm ki, əsir düşə bilərəm. Üstümdə həmişə ehtiyat bir qumbara gəzdirirdim. Əsir alınsam, özümü partlatmaq üçün. Amma belə bir şey olmadı. Çox ağır yaralandım, döyüş yolum yarımçıq qaldı. Ağdərə uğrunda gedən döyüşdə yaralandım. Çox şey xatırlamıram. Yaralı yoldaşlarımı döyüş meydanından çıxarıb BMP-yə daşıdığım yadımdadır. BMP vuruldu. 8 nəfər ağır yaralandı, iki nəfər şəhid oldu. O yaralılardan biri də mən idim. Huşumu itirdim. Gözümü açanda xəstəxanada idim. Bütün bədənimi qəlpə yaralamış, üzümü parça - parça eləmişdi.

Başımdan, gözlərimdən, qarnımdan, ayaqlarımdan yaralanmışdım. Yaşayacağıma ümid etmirlərmiş. Möcüzə nəticəsində sağ qalmışam. Üz gözüm elə halda idi ki, bərpa olunacağını sanmırdım. İndi kiçik izlər qalıb. Buna şükür edirəm. Qulağımın biri eşitmir. Daha doğrusu yaxından söz deyiləndə eşitmirəm.

Həkimlər dedilər ki, bədənimə düz 100 qəlpə girib. Qan itirmişdim. Boğaz damarlarımı, gözümün ağını da qəlpə parçalamışdı. Havalar soyuyan kimi gözlərim, ayaqlarım hələ də ağrıyır. O yaralardan sonra övladımın olmayacağını da dedilər. İnanmamışdım. Düşünürdüm ki, olar. Uşaqları çox sevirdim. Çoxuşaqlı ana olmaq istəmişdim, həmişə. Müharibə arzumu ürəyimdə qoydu. Ana ola bilmədim. Başımdakı qəlpəni çıxarmaq üçün saçımın arxa hissəsini kəsib qırxanda hönkürmüşdüm. O qədər yara almışdım ağlamamışdım, saçım kəsiləndə ağladım.

Şuşanın alınması xəbəri ömrümün ən dəhşətli günü kimi yadımdadır. “Şuşa işğal olunanda Laçında döyüşlərdə idim. Qızğın döyüşlərlə düşməni geri çəkilməyə məcbur etdik. Xəbəri aldım, inanmırdım. Şuşa deyib ağlaşanların üstünə qışqırırdım ki, yalandır.  Şuşa tərəfə baxdım.

Şəhərdən qara tüstülər göyə qalxırdı. Onda dünya başıma yıxılmışdı. Yaralanandan sonra xəstəxanada da dəliyə dönmüşdüm. O halımda qalxmaq, döyüşə getmək istəyirdim. Yanımda torpaqların alınması xəbərini işlədə bilmirdilər. Dəli bilirdilər məni. Hər dəfə torpaqlarımızın işğal olunması barədə xəbər gələndə ağlayıb, qışqırırdım ki, ola bilməz. Deyirdim, mən dəli deyiləm, niyə inanmırsınız, bizim torpaqlarımız işğal oluna bilməz.

Bilirsinizimi, ömrümün ən gözəl gününü Şuşanın azad edilməsi xəbərini aldığım gün hesab edirəm. Əhd etmişdim, Şuşanı hansı dövlət başçısı alsa, əllərindən öpəcəm, ayaqlarına qapanacam. Mən bu mənada Prezidentimizə çox minnətdaram. Tökülən qanlar yerdə qalmadı. Biz məğlub ordunun əsgərləri idik. Hamımıza qürurumuzu qaytardı”.

Bax belə!

Bu cür qadınları olan Vətən əsla basılmaz.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.04.2026)

22 aprel 2026-cı il tarixində, Astana şəhərində "Regional Ekoloji Sammit 2026" (RES 2026) öz işinə başlayıb. Sammitin təntənəli açılış mərasimində Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti Zati-aliləri cənab  Kasım-Jomart Tokayev çıxış edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondundan verilən məlumata görə, regionun ən mühüm ekoloji platformasının açılışında Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti, professor Aktotı Raimkulova rəsmi qonaq qismində yer alıb. Fondun bu platformada təmsil olunması türk xalqlarının çoxəsrlik mədəni irsinin harmoniya, sabitlik və gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyət prinsiplərinə əsaslanan ekoloji fəlsəfə ilə üzvi vəhdətini nümayiş etdirir.

Üç gün davam edəcək sammit çərçivəsində iqlim investisiyaları, biomüxtəlifliyin qorunması və regionun ekoloji təhlükəsizliyi məsələləri əsas müzakirə mövzularını təşkil edəcək.

Sammitin açılış mərasimində Qırğız Respublikasının, Özbəkistan Respublikasının, Türkmənistanın, Tacikistan Respublikasının, Monqolustanın, Gürcüstanın Dövlət Başçıları, Azərbaycan Respublikasının, Rusiya Federasiyasının, Belarus Respublikasının, Serbiya Respublikasının, Pakistan İslam Respublikasının və digər region ölkələrinin rəsmi nümayəndələri çıxış ediblər. Eləcə də BMT-nin müxtəlif agentlikləri (YUNEP, YUNESKO, FAO, BTİP), Avropa İttifaqı, ŞƏT, İƏT kimi beynəlxalq təşkilatların və nüfuzlu maliyyə qurumlarının (Dünya Bankı, AİB) rəhbər şəxsləri və ekspertləri tədbirdə iştirak edib.

Genişmiqyaslı nümayəndə heyətlərinin qatıldığı tədbir aprelin 24-də rəqəmsal ekoloji həllər və süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi üzrə müzakirələrlə öz işini yekunlaşdıracaq.

Qeyd etmək lazımdır ki, Sammit çərçivəsində baş tutacaq “Mərkəzi Asiyada biomüxtəlifliyin qorunması üzrə regional əməkdaşlıq: qlobal öhdəliklərdən birgə fəaliyyətə” mövzusunda panel sessiyasında Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti professor Aktotı Raimkulovanın çıxışı gözlənilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.04.2026)

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyatvə İncəsənət" portalınınBeyləqanvə İmişlitəmsilçisi,BeyləqanrayonMədəniyyətMərkəzininrejissoru, "Gənclik" xalqteatrınınrəhbəri, "Haberdili.com"unAzərbaycannümayəndəsi.

İnsan təbiətinin ən səmimi və eyni zamanda ən çox yanlış anlaşılan ifadələrindən biri göz yaşlarıdır. Cəmiyyətlər, mədəniyyətlər və fərdi tərbiyə modelləri bu sadə, lakin dərin mənalı reaksiyanı müxtəlif cür dəyərləndirmişdir. Bəziləri üçün ağlamaq zəifliyin göstəricisidir – sanki insanın özünü idarə edə bilməməsinin bir işarəsi. Digərləri üçün isə göz yaşları gücün, daxili təmizlənmənin və emosional dürüstlüyün ifadəsidir. Bu iki ziddiyyətli yanaşma bizi düşündürür: göz yaşları həqiqətən zəiflikdirmi, yoxsa insanın ən güclü tərəflərindən biridir?

Əvvəlcə qeyd etmək lazımdır ki, ağlamaq bioloji və psixoloji baxımdan insanın təbii reaksiyasıdır. İnsan yalnız fiziki ağrıya deyil, emosional yüklənməyə də göz yaşları ilə cavab verir. Sevinc, kədər, qorxu, həsrət, peşmanlıq – bütün bu hisslər müəyyən məqamlarda göz yaşları ilə ifadə oluna bilər. Bu isə göstərir ki, ağlamaq təkcə zəifliyin deyil, əksinə, hisslərin intensivliyinin və dərinliyinin göstəricisidir.

Cəmiyyətin bir çox hallarda ağlamağı zəiflik kimi təqdim etməsinin kökündə stereotiplər dayanır. Xüsusilə bəzi mədəni mühitlərdə insanlara, daha çox da kişilərə “ağlamaq olmaz”, “güclü ol” kimi mesajlar verilir. Bu isə emosiyaların bastırılmasına səbəb olur. Halbuki, bastırılan hisslər yox olmur; əksinə, daha mürəkkəb psixoloji problemlərə yol aça bilər. Bu baxımdan, ağlamaq zəiflik deyil, emosional sağlamlığın qorunması üçün vacib bir mexanizmdir.

Göz yaşlarının güc kimi dəyərləndirilməsinin əsas səbəblərindən biri onların səmimiyyətidir. İnsan ağlayarkən maskalarını çıxarır, sosial rollardan uzaqlaşır və öz həqiqi “mən”i ilə üz-üzə qalır. Bu, cəsarət tələb edən bir vəziyyətdir. Çünki insan öz zəif tərəflərini qəbul etmədən ağlaya bilməz. Öz zəifliyini qəbul etmək isə əslində gücün başlanğıcıdır. Bu mənada göz yaşları insanın özünü tanıma və qəbul etmə prosesinin mühüm bir hissəsidir.

Digər tərəfdən, göz yaşları bir növ daxili təmizlənmə funksiyası daşıyır. Psixoloji baxımdan ağlamaq insanın üzərində yığılan emosional gərginliyi azaldır. İnsan ağladıqdan sonra özünü daha yüngül hiss edir, sanki daxilindəki ağırlıq bir qədər azalmış olur. Bu, göz yaşlarının yalnız emosional deyil, həm də terapevtik bir funksiyaya malik olduğunu göstərir.

Bəzi hallarda isə insan ağlaya bilmədiyi üçün daha çox əziyyət çəkir. Daxildə yığılan hisslər ifadə olunmadıqda, bu, insanın psixoloji balansını poza bilər. Bu baxımdan, ağlamaq zəiflik deyil, əksinə, insanın özünü qoruma üsullarından biridir. Göz yaşları insanın daxilindəki təzyiqi azaldaraq onun daha sağlam şəkildə davam etməsinə imkan yaradır.

Göz yaşlarının güc olduğunu göstərən digər bir məqam isə onların empatiya ilə əlaqəsidir. İnsan yalnız öz ağrısına görə deyil, başqalarının ağrısına görə də ağlaya bilir. Bu, onun empatiya qabiliyyətinin yüksək olduğunu göstərir. Empatiya isə insanı insan edən ən əsas xüsusiyyətlərdən biridir. Başqasının dərdini hiss edə bilmək və buna emosional reaksiya vermək zəiflik deyil, yüksək mənəvi inkişafın göstəricisidir.

Bununla yanaşı, göz yaşları insan münasibətlərində də mühüm rol oynayır. Ağlamaq insanları bir-birinə yaxınlaşdıra bilər. Bir insanın göz yaşlarını görmək digər insanlarda mərhəmət, anlayış və dəstək hissi yaradır. Bu isə sosial bağların güclənməsinə səbəb olur. Əgər insanlar hisslərini gizlətmək əvəzinə daha açıq ifadə etsələr, münasibətlər daha səmimi və davamlı ola bilər.

Lakin burada bir incə məqam da var: göz yaşlarının mənası onların səbəbindən asılıdır. Bəzən ağlamaq həqiqətən də insanın özünü aciz hiss etməsinin nəticəsi ola bilər. Lakin bu belə, onun zəif olduğunu deyil, sadəcə insan olduğunu göstərir. İnsan mükəmməl deyil və hər zaman güclü olmaq məcburiyyətində deyil. Əksinə, insanın zəif anları onun ən real və ən səmimi anlarıdır.

Fəlsəfi baxımdan yanaşdıqda isə göz yaşları insanın varoluşunun bir hissəsidir. İnsan hiss edən bir varlıqdır və bu hisslər onun həyatına məna qatır. Əgər insan heç vaxt ağlamasaydı, bu, onun heç nə hiss etmədiyi anlamına gələrdi. Bu isə artıq güc deyil, emosional donuqluq olardı. Belə bir vəziyyətdə insan həyatın dərinliyini və rəngarəngliyini dərk edə bilməzdi.

Müasir dövrdə isə insanlar getdikcə daha çox hisslərini gizlətməyə meyllidirlər. Sosial mühit, peşə həyatı və ictimai gözləntilər insanları “həmişə güclü görünməyə” vadar edir. Bu isə daxili təzyiqi artırır və insanın öz hissləri ilə əlaqəsini zəiflədir. Belə bir mühitdə göz yaşları bəzən “qəbul olunmayan” bir davranış kimi qiymətləndirilir. Halbuki, bu yanaşma insanın təbii ehtiyaclarını inkar etmək deməkdir.

Göz yaşları nə tam olaraq zəiflikdir, nə də yalnız güc. Onlar insan olmağın bir parçasıdır. Lakin onları zəiflik kimi qəbul etmək, insanın öz hisslərini inkar etməsinə səbəb ola bilər. Əksinə, göz yaşlarını güc kimi dəyərləndirmək, insanın özünü daha yaxşı tanımasına və qəbul etməsinə kömək edir.

Bəlkə də ən doğru yanaşma budur: göz yaşları insanın daxili səsinin görünən formasıdır. Onlar danışa bilməyən hisslərin dilidir. Bu dili anlamaq və qəbul etmək isə insanın özünə qarşı ən böyük hörmətidir.

Və bəlkə də sualın cavabı sadədir:

Göz yaşları zəiflik deyil.

Onlar insanın hələ də hiss edə bildiyinin sübutudur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.04.2026)

Macarıstanın paytaxtı Budapeştdə yerləşən Azərbaycan Evində Xalq artisti, görkəmli kino və teatr aktyoru Fəxrəddin Manafovla görüş keçirilib. Görüşdə Macarıstanda yaşayan soydaşlarımızla yanaşı, Azərbaycanın, Qazaxıstanın, Özbəkistanın və Gürcüstanın Macarıstandakı səfirləri də iştirak ediblər.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsindən verilən məlumata görə, Macarıstan Azərbaycan Evinin rəhbəri İbrahim Səfərli ömrünün böyük hissəsini ölkəmizdə kino və teatr sahələrinin inkişafına həsr edən Fəxrəddin Manafovla görüşün soydaşlarımız üçün xüsusi önəm daşıdığını vurğulayıb. Bildirib ki, belə görüşlər milli mədəniyyətimizin tanıdılması, gənclərin incəsənətə marağının gücləndirilməsi baxımından mühüm rol oynayır, görkəmli aktyorun kino və teatra göstərdiyi misilsiz xidmətlər isə yeni nəsil üçün ilham mənbəyidir.

Azərbaycan Respublikasının Macarıstandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Tahir Tağızadə çıxışında Fəxrəddin Manafovun zəngin yaradıcılığından söz açaraq, onun müxtəlif ekran işlərində və teatr səhnələrində canlandırdığı xarakterik obrazlarla ölkəmizdə və xaricdə geniş tamaşaçı sevgisi qazandığını qeyd edib. Xalq artistinin yaratdığı rolların milli kinomuzun və mədəniyyətimizin inkişafına əvəzsiz töhfələr verdiyini diqqətə çatdırıb.

Daha sonra soydaşlarımızı maraqlandıran sualları cavablandıran Fəxrəddin Manafov zəngin yaradıcılıq yolu, kino və teatr sahəsində əldə etdiyi təcrübə, eləcə də mədəniyyətin cəmiyyətin formalaşmasındakı rolu ilə bağlı fikirlərini bölüşüb. O, sənətə olan sevgisini və sədaqətini uğurunun əsas amili kimi dəyərləndirib, hər kəsə daim öz üzərində işləməyi və milli dəyərlərə sadiq qalmağı tövsiyə edib. Xalq artisti göstərilən qonaqpərvərliyə görə Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin dəstəyi ilə fəaliyyət göstərən Macarıstan Azərbaycan Evinə, görüşə qatılan soydaşlarımıza minnətdarlığını ifadə edib.

Görüşdə, həmçinin Azərbaycan kinosundan, sənətkarın kinoda və teatrda yaratdığı obrazlardan söhbət açılıb. Dövlətimizin mədəniyyət və incəsənət nümayəndələrinə daimi qayğısından bəhs edilib.

Toplantıda Fəxrəddin Manafovun ifasında “Otello”nun monoloqu” videoçarxı göstərilib.

Mədəniyyət və incəsənət sahəsi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən görüş iştirakçılarda xoş və unudulmaz təəssüratlar yaradıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

Fərasət Babazadə, NDU-nun Filologiya ixtisası üzrə III kurs tələbəsi, “Ədəbiyyat və incəsənət”

İnsan bu dünyaya qışqıraraq gəlir. Sanki yoxluqdan varlığa keçidin ağrısını səsi ilə bildirir. Biz dünyaya səsimizlə gəlirik — elə bil varlığımızı sübut etmək üçün hayqırırıq. İlk nəfəs... Həyat bizi görsün, eşitsin deyə. Amma ölüm gələndə heç nə demirik. O, sakitcə yaxınlaşır. Bir pəncərə örtülür, bir nəfəs dayanır. Heç kim bilmir o an nə düşündük, nə hiss etdik. Varlıq səsdir, həyat hərəkətdir, amma ölüm... o həmişə sakit gəlir. Əslində ölüm sükutun bir adıdır. O, səsi də, sözü də arxada qoyar.

Varlıq və yoxluq arasında bizə verilən zaman — bir andır. Bu anın necə keçəcəyi bizim əlimizdədir. Bəzən yaşamaq öz-özünə baş verir, amma əslində yaşamaq bir qərardır. Varlığın ağırlığını daşımaq, nəfəsin məsuliyyətini hiss etməkdir. Bu iki səssizlik arasında bir yol var: həyat. Biz o yolu keçərkən gah danışırıq, gah susuruq. Amma ən gözəli, yeri gülməkdir. Çünki gülüş — həyatın bizdən istədiyi cavabdır. Və bütün bu ağırlığın içində gülümsəmək — ən böyük cəsarətdir.

Axı insan yalnız sevinəndə gülmür. Bəzən içində fırtınalar qoparkən gülümsəyir. Bəzən gülüş, məğlubiyyətin içində belə ruhun uduzmamağıdır. Sən susursan, gözlərin danışır. Varlıq susur, gülüş səni xatırladır.

Bizi yaddan çıxaracaq çox şey var. Zaman, insanlar, tozlanan xatirələr... Amma bir gülüş — bir anda hər şeyi geri qaytara bilər. Elə ona görə də biz səs-küylə doğulub susqun ölürük, amma yaşamaq... yaşamaq gülümsəyə bilməkdir. Öz varlığını qaranlığın içində işıq kimi saxlamaqdır. Bəzən ağrını unutduran, bəzən içindəki fırtınanı gizlədən, bəzən də sadəcə var olduğunu hiss etdirən bir gülüş. Hər şey susur, zaman keçir, insanlar gedir. Amma sən gülümsəyə bilmisənsə, deməli yaşamağın bir mənası olub.

Əgər bu ruhuna toxundusa, bunu oxuyarkən gülümsədinsə deməli mən də var olmuşam.

“İnsan, gülmədiyi günü, yaşadım deyə həyat dəftərinə qeyd etməməlidir” demişdir Sokrat.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Bu gün, aprelin 22-si böyük bir bayram, BMT-in himayəsi ilə bizim hamımızın doğma evi – Beynəlxalq Ana-Yer kürəsi günü qeyd edilir.

Bu bayram 22 aprel 2009-cu ildə BMT-in Baş Assambleyasının 63-cü sessiyasında təsis edilmiş və 2010-cu ildən başlayaraq hər il aprelin 22-si keçirilir. Baş Assambleyasının 63-cü sessiyasının sədri Migel d'Eskoto Brokman bildirmişdir ki, bu Beynəlxalq günün qətnamədə yer alması Yerin və onun ekosisteminin bizim evimiz olmasının, insanlığa həyat verməsinin təzahürüdür.

Qətnamədə həmçinin bildirilir ki, “Ana-Yer” termini bir çox ölkələrdə qəbul olmuşdur və insan, yer planeti və onun ekosistemləri arasındakı əlaqəni əks etdirir. BMT-in bütün üzv ölkələrinə, beynəlxalq və qeyri-hökumət təşkilatlarına “Beynəlxalq Ana-Yer kürəsi Günü”-nü qeyd etməyi tövsiyə edən Baş Assambleya, bu bayramın artıq hər il bir çox ölkələrdə qeyd olunduğunu diqqətə çatdırır. Şimal yarımkürədə Yer Kürəsi günü yazda, Cənub yarımkürədə isə payızsa qeyd olunur. Bu ümumdünya aksiyasının əsas məqsədi cəmiyyətin və hər bir insanın Yerin problemlərinə, onun ətraf mühitinin problemlərinə diqqəti cəlb etməkdir.

Bizim Yer Kürəmiz necədir? Hesablamalara görə, Yer Kürəsinin 4.5 milyard il yaşı vardır. Bu gün hər kəs öz həyətinin, küçəsinin yaşıllaşdırılmasında, abadlaşdırılmasında iştirak edə bilər. 22 Aprel Ana-Yer kürəsi Günü, yaz bərabərliyi günündə qeyd olunan Yer Günü kimi, planetin bütün yaşayış məskənlərində yaşayan hər bir sakinə bizim böyük ortaq evimizə minnətdarlıq etmək imkanı verir. Hər il dünya ölkələrinin alimləri bu gündə dəyirmi masa arxasında qlobal ekoloji problemləri müzakirə etmək üçün toplaşırlar. Müxtəlif ölkələrdə fərqli- fərqli aksiya və tədbirlər keçirilir. Bunlar konfranslar, sərgilər, şəhərin ən işlək küçələrində avtomobil hərəkətinin dayandırılması, ərazilərin təmizlənməsi və ağacların əkilməsidir.

Gəlin biz də Dünyamızı, Yer Kürəmizi, öz yurdumuzu-yuvamızı qorumaqda əlimizdən gələni əsirgəməyək!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Ölkədə elə bir qələm adamı tapılmaz ki, onun haqqında məlumatı olmasın. Eləcə də, diqqətli oxucuların arasında ərsəyə gətirdiyi əsərlərdən xəbərdar olanlar da az deyil. İddia edir ki, dünya ədəbiyyatına skelet-roman anlayışını o gətirib…

Bəli, bu dəfə sizə yazıçı, publisist Seymur Baycandan söhbət açmaq istəyirəm. Onun 50 yaşı tamam olur…

Deyir ki: - “Qəzavü-qədər elə gətirib ki, rus ədəbiyyatını daha çox oxumuşam. Şübhəsiz, oxuduqlarım yazdıqlarıma öz təsirini göstərib. Moskvalı bir rəssam qız vardı. O, “Həyatımın ən xoşbəxt günü” kitabımdakı hekayələri oxuyub demişdi ki, elə bil bu hekayələri Qafqazda yaşayan bir rus yazıçı yazıb. Ümumiyyətlə, bu sözü kitablarımı rus dilində oxuyan müxtəlif xalqlara mənsub adamlardan dəfələrlə eşitmişəm.”

 Sanki alayı planetdən gəlib. Əhvalı tez-tez dəyişir. Onu bir dəfə mülayim, mehriban görən, növbəti dəfə qaş-qabaqlı, sərt, əsəbi, daha sonra həddindən artıq kədərli, üzgün görə bilər. Hamıya yadplanetlilər, qəribə məxluqlar kimi baxır, elə bil bu dünyanın adamı deyil. Gözəl qələmi var, amma Azərbycan dilinin qrammatikasını yaxşı bilmədiyini etiraf edir:

“Bircə onu bilirəm ki, cümlə qurtaranda nöqtə qoymaq lazımdır. Lap əvvəllər, buna görə tez-tez narahat olurdum. Amma sonralar bəzi məşhur yazıçıların əlyazmalarını görəndən sonra təskinlik tapdım. Sən demə, mənim yazanda buraxdığım qrammatik səhvlər, onların səhvlərinin yanında toya-bayrama getməlidir.”- söyləyir.

Daha sonra qınayır ki: - “Azərbaycanda yüzlərə yazıçı, şair, publisist, redaktor, tərcüməçi, bir sözlə, yazı-pozu adamı var. Yüzlərlə adam Azərbaycan dilinin hesabına ev, təqaüd, müxtəlif mükafatlar, maaş, honorar alıb. Yüzlərlə adam Azərbaycan dilinin hesabına ad-san qazanıb, cəmiyyətdə özünə azdan-çoxdan yer tutub, söz, vəzifə, mənsəb sahibi olub, məclislərdə tamada seçilib, ailə saxlayıb, uşaq böyüdüb. Azərbaycan dilinin hesabına adam olmuş yüzlərlə adamdan heç biri dil ətrafında gedən məlum müzakirələrdə qəti və açıq şəkildə Azərbaycan dilinin tərəfini saxlamadı. Əksinə, Mirzə Cəlilin dilini Akop Martayanın yaratdığı saxta, süni dilin ayağına verdilər. Bunu ciddi-cəhdlə əsaslandırmağa çalışdılar. Ən yaxşı halda nala-mıxa vurdular. Mus-mus dedilər, lakin Mustafa deməyə heç kimin cəsarəti çatmadı. Mirzə Cəlilin dilini Akop Martayanın yaratdığı saxta, süni dilin ayağına vermək məsuliyyətsizliyin, tənbəlliyin, qorxaqlığın, yaltaqlığın təzahürü olmaqla yanaşı, həm də nankorluğun, çörəyi dizinin üstə olmağın, yediyi qaba tüpürməyin göstəricisidir. Hər şeyi qoyaq bir qırağa, insan heç olmasa yemək yediyi, su içdiyi qaba hörmət edər…”

1976-cı ilin aprel ayının 22-də Füzuli rayonunda anadan olub. Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi məktəbi bitirib. Qafqaz universitetinin "Dövlət və bələdiyyə idarəetməsi” fakültəsində oxuyub. Lakin universiteti yarımçıq qoyub, təhsilini davam etdirməyib. Hekayələri rus, gürcü, erməni, ukrayna, qazax və s. dillərdə çap olunub. Publisistik fəaliyyəti dönəmində "Reytinq", "Milli yol", "Gündəlik Azərbaycan" və digər qəzetlərlə əməkdaşlıq edib. Publisistika üzrə "Cənnətdə bazar günü" yazısına görə "Media Açarı" mükafatına layiq görülüb. İyirmi beşə yaxın kitabın müəllifidr...

Deyir ki:- “Məni bu ölkədə publisist kimi tanıyanlar daha çoxdur. Bu da təbiidir. Məqalələrim daha çox yayılır, daha çox oxunur. Hətta publisist kimi tanıyanların çoxu hekayələr kitabımın, romanlarımın heç üzünü də görməyiblər. Eşidiblər ki, nəsə arada vaxtım olanda bekarçılıqdan hekayə, roman da yazıram. Mənimlə maraqlanan oxucular kitablarımı axtarıb tapıb oxuyurlar. Onların da çoxu Bakıda yaşayan oxuculardı. Gənclərdir. Burda oxumaq marağından əlavə dəstək vermək məqsədi də var. Yəni kitabı almaqla bir növ mənə dəstəklərini göstərirlər. Bu adamları, bu oxucuları yazılarımla qazanmışam, uzun illər, bir-bir. Kitablarımı almaqla bir növ öz minnətdarlıqlarını bildirirlər. Əgər publisistikayla məşğul olmasaydım, məni tanıyan adamların sayı bəlkə də heç yüzü keçməzdi. Odur ki, az-çox tanınmağıma görə publisistikaya minnətdaram.” 

Azərbaycan ədəbiyyatının müstəqillik dövrü yazıçılarındandır. Üsyankar təbiətə malikdir. Bir də görürsən ki, hansısa yazıçını inkar edir, onun yaradıcılığını şübhə altına alıb tənqid edir. Ümumiyyətlə, qarışıq fikirləri çoxdur. Nə qədər haqlı olub-olmamadığını isə deyə bilmərəm. Bircə onu bilirəm ki, fikirlərini dəstəkləyənlər də var...

Qəribə xüsusiyyətləri çoxdur. Atası vəfat edəndə on dörd yaşı olub. Atasını dəfn edib qəbiristanlıqdan çıxanda, qəbiristanlığın çölündəki bulağın suyunda əl-üzünü yuyub. Soyuq su ona necə təsir edibsə mahnı oxumağa başlayıb. Adamlar da elə biliblər ki, dərddən havalanıb...

Deyir ki:- “Bəzən özümü tanımaqda çətinlik çəkirəm. Hansı hadisəyə necə reaksiya verəcəyim həmin an ovqatımın necəliyindən asılıdır. Bir də görürsən ki, çox böyük cəsarət nümayiş etdirirəm. Özüm də məəttəl qalıram ki, mən bunu necə bacardım? Bəzən isə kölgəmdən də qorxuram.”

Onunla dostluq, yoldaşlıq etmək çox çətindir. Qeyri-adi hərəkətləri ilə adamı məyus və ya da ki heyrətləndirə bilir. Yadıma dünyaşöhrətli bəstəkarlardan biri düşdü. Konsertlərinin sonunda şalvarını aşağı çəkib, arxasını onu alqışlayan tamaşaçılara göstərməklə “minnətdarlıq” edirdi. Hər dəfə də, onu dahi olduğuna görə bağışlayırdılar...

Bəli, aprelin 22-si ölkədə tanınan yazıçı, publisist Seymur Baycanın ad günüdür.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)