İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün görkəmli teatr və kino aktyoru, Azərbaycan mədəniyyətinin parlaq simalarından biri, uzun illərdir ölkəmizdə tamaşaçıların sevimlisinə çevrilən, səhnədə və ekranda unudulmaz obrazlar canlandıran aktyor və ssenarist İlham Namiq Kamalın doğum günüdür

"Martın 10-da Azərbaycan peşəkar milli teatrının 150 illik yubileyini qeyd edəcəyik. Prezident İlham Əliyevin “Azərbaycan peşəkar milli teatrının 150 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında” Sərəncamı teatr ictimaiyyətinə deyərdim ki, ən böyük bayram hədiyyəsi oldu. Bu 150 illik yubileydə mənim də yarım əsrlik payım olduğundan özümü xoşbəxt hesab edirəm"

Bufikirləribu günlərdə mediayaaçıqlamasındaXalqartisti, “Şöhrət” ordenliprofessor İlhamNamiqKamaldeyib.

“Xatirələrməninə az, nə də çox, düzyarıməsrəvvələ, peşəkarmilliteatrın 100 illikyubileyikeçiriləndövrə apardı. O vaxt mənim 25 yaşım vardı və Milli Dram Teatrında çalışırdım. Bu əlamətdar yubiley tədbiri ilə bağı Azərbaycan SSR KP MK-nın birinci katibi Heydər Əliyev Sərəncam imzalamışdı. Yubiley tədbiri 1974-cü il may ayının 31-də çox böyük təntənə ilə qeyd olundu. Yubiley tədbirində Azərbaycan SSR KP MK-nın Birinci katibi Heydər Əliyev çıxış etdi. Elə həmin gün SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı “Lenin” ordeni ilə təltif olundu, kollektivin böyük bir qismi müxtəlif fəxri adlara layiq görüldü. Yarım əsrlik bir müddət keçməsinə baxmayaraq, bu günə qədər milli teatrın 100 illik yubiley tədbiri və tədbirdə Heydər Əliyevin mükəmməl çıxışı xatirələrdədir. Yubiley tədbirindən sonra, bir çox teatrlar maraqlı tamaşalarla tamaşaçılara sevinc bəxş etdilər. Bütün bunlar Ulu Öndərin danılmaz xidmətləri hesab olunmalıdır” - deyə Xalq artisti bildirib.

İndi isə onun həyatı və əmək fəaliyyəti ilə tanış olaq.

İlham Namiq Kamal oğlu Əhmədov əslən Şamaxıdandır. 9 yanvar 1949-cu ildə Bakıda doğulub. Buradakı 31 saylı orta məktəbi 1966-cı ildə bitirərək Mirzəağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsinə daxil olub. SSRİ xalq artisti Adil İsgəndərovun və Azərbaycan artisti Rza Təhmasibin kursunda təhsil alıb. Tələbə vaxtı fransız ədibi Jan-Batist Molyerin "Jorj Danden" satirik komediyasının tamaşasında baş qəhrəman rolunu uğurla oynayıb.

 Onu institutun tədris teatrının aktyor truppasına qəbul ediblər. Bu kollektivdə Mirzə Cavad ("Aydın", Cəfər Cabbarlı), Şvester ("Meteor" Fridrix Dürrenmatt), Lomov ("Elçilik", Anton Çexov), Rekrutçu ("Sahildə Bir Ev", Stefan Sveyq), Baş katib ("Sehirli Kreslo", Friteş Korinti), Molla Səbzəli ("Üləma Məclisi" Mirzə Ələkbər Sabirin şerləri əsasında) rollarını oynayıb.

O, 1971-ci il noyabrın 25-dən 1972-ci il fevral ayının 2-dək Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktyor truppasında olub. Fevral ayının 3-dən Akademik Milli Dram Teatrında aktyor işləyib. 20 mart 1989-cu ildə istedadlı gənc rejissor Hüseynağa Atakişiyevin təşkil etdiyi Gənclər Teatrında aktyorluğa başlayıb. Bu kollektiv 26 yanvar 1993-cü ildən Azərbaycan Dövlət Gənclər Teatrı kimi fəaliyyət göstərir. İlham Namiq Kamal bu gənc kollektivin səhnəsində dörd il çalışıb.

Burada Stanislav Stratiyevin "Çarəsiz sərnişinlər" (Məsuliyyətsiz), Rəhman Əlizadənin "Dadaşbala əməliyyatı" (Dadaşbala), İsi Məlikzadənin "Sultanqulu Körpüsü" (Sultanqulu), Robber Tomanın "Arvadımın Qatili" (Daniel), Vaqif Səmədoğlunun "Dağ Tikirik" (Kələntər), Georgi Xuqayevin "Arvadımın Əri Özüməm" (Kazbek) pyeslərinin səhnə təsfirində, "Gül, Sevin, Gül" (müxtəlif sifət-maskalar) şoutamaşasında baş rolları ifa edib.

Dövlət Gənclər Teatrında işləməklə yanaşı, eyni zamanda 1989–1991-ci illərdə paralel olaraq Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında aktyorluq edib. Bu teatrda dramaturq Georgi Xuqayevin və bəstəkar Eldar Mansurovun "Sevgilimin Anası və yaxud Evlənmə Əhvalatı" (Albadam), Cahangir Aslanoğlu və Həsənağa Qurbanovun "Qarğa, Məndə Qoz var" (Adil, Farmazov, Aşıq, Professor və Əyyaş), rus bölməsində Eduardo de Filippov və Fərəc Qarayevin "Fulimeno Marturano" (Dominesko Soriano) musiqili komediyalarında oynayıb.

1993-cü il iyun ayının 14-də bu truppadan çıxıb və özünün "İlham" Miniatür Teatrını yaradıb. Direktor və bədii rəhbər olduğu bu teatrda həm quruluşçu rejissor, həm də aktyor kimi çalışıb. Teatrda hazırlanan bütün tamaşalara quruluş verir və onların əksəriyyətində baş rollarda oynayır. 1995-ci ildən Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində dərs deyir, "Estrada sənəti" kafedrasının müdiridir.

25 iyun 2013-cü ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib. 10 mart 2014-cü ildə Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təsis etdiyi "Sənətkar" medalına layiq görülüb. Aktyor Cəfər Namiq Kamalın qardaşıdır. 13 dekabr 2023-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin 100 illiyi münasibətilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu ilə təltif edilib. 1982-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti, 2002-ci ildə Xalq artisti fəxri adları ilə təltif olunub. 2000-ci ildə "Qızıl Dərviş” mükafatına layiq görülüb. Prezident mükafatçısıdır.

Filmoqrafiya

- Xatirələr sahili (film, 1972)

- Qızıl qaz (film, 1972)

- Ağasadıq Gəraybəyli (film, 1974)

- Bağçada Rahat Yer (1978)

- Mehmanxana sahibəsi (film, 1978)

- Qayınana (film, 1978)

- Qəribə adam (film, 1979)

- Üzeyir ömrü (film, 1981)

- Evləri köndələn yar (film, 1982)

- Musiqi müəllimi (film, 1983)

- Kişilər (film, 1979)

- Göz həkimi

- Bəyin oğurlanması (film, 1985)

- Qəm pəncərəsi (film, 1986)

- Sehrli çıraq (film, 1987)

- 777 №-li iş (film, 1992)

- Nekroloq (film, 2001)

- Güllələnmə təxirə salınır!... (film, 2002)

- Adam ol! (film, 2005)

- Evləri göydələn yar (film, 2010)

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 Tənhayam, yalnızam, təkəm

Güzgüdən boylanıb baxır,

Gözümdə qəmnən üzləşir.

Göz yaşım çölümdən axır,

İçimi yuyur mürdəşir.

Acı özünə dən gəzir,

Toxu çarığa gön gəzir.

Əlisi-Vəlisi gen gəzir,

Dəlisi mənnən öcəşir.

Tənha, yalqız bir ulu yurd,

Bir mən qaldım, bir quru yurd…

İçimdə boz qurd uluyur,

Çölündə quzu mələşir

Divani

Uca könlümün sultanı, alçaq könülüm mənim,

Bir öyrən gör necə keçir ömrüm-günüm mənim.

Dərviş-libas Şah Abbasdı gendən görünüşüm mənim,

Yaxın gəlsən, görəcəksən, göz-göz olan yaram var.

Səbirnən haqqa varan var, beyqafil haqdan dönən,

Çırağı haqdan yanan var, ocağı haqdan sönən.

Sənin ki ağlar balan var, ruzusu haqdan gələn.

Sən niyə haqdan qorxursan, halalında haram var?

O ucuyla taraz gəlmir, bax bu ucu dünyanın,

Bilinmir ağdı-qaradı üzü suçlu dünyanın.

Əvvəli toy-düyünlü, sonu puçdu dünyanın,

Ya dərviş ol, ya Şah Abbas, bizi bir yaradan var.

Ruhum amanatı, dağlar…

Yağış yağar, divar dibi quzular,

Kürd qızının əli dağdan üzülər…

El atlanar, karvan yola düzülər,

Can ay dağlar… caan… can…

Obamızın dalı axar suyuydu,

Sənə deyim, göz yaşından duruydu.

Gün dönəndə qoyun-quzu yuyurduq,

Can ay dağlar… caan… can…

Əyricənin gədiyində qurd ular,

Qara qoyun ağ sürüdən ayrılar.

Ağca quzum anasına dərd olar,

Can ay dağlar… caan… can…

Ömrüm-günüm sac üstündə yuxadı,

Dindirməynən məni, qəlbim yuxadı.

Eləmi, gözünüz yenə yoldadı?

Can ay dağlar… caan… can…

Qabaq-qənşər ucu şiş-şiş qayalar,

Kölgəsində yatar nərlər, mayalar…

Dəli könlüm «dağlar» deyib haraylar,

Can ay dağlar… caan… can…

Dərviş Cavanşir 1954-cü il yanvarın 9-da Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əliabad kəndində anadan olub. Ailədə dörd nəfər olublar — atası Musa, anası Səbayel və balaca qardaşı Şirxan. (Bir neçə şeirlərində valideynləri və qardaşının adı da çəkilir).

Burada kənd məktəbində ibtidai, Naxçıvan şəhərinin 1 saylı məktəbində orta təhsil alıb.  Əmək fəaliyyətinə tikinti sahəsində fəhləliklə başlayıb.

Ordu sıralarında xidmət edib. Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsilini davam etdirib.

 Azreklam agentliyində qəzet və jurnal üzrə redaktor, kənd təsərrüfatı elmi xəbərləri jurnalında korrektor, "Yazıçı" nəşriyyatında redaktor, Azərbaycan Assosiasiyasında ədəbi-mədəni əlaqələr üzrə müavin, "Aydınlıq" qəzetində şöbə müdiri, "Xalq qəzeti"ndə baş müxbir vəzifələrində çalışıb. "Ulus" qəzetinin əməkdaşı olub.

Bədii yaradıcılığa XX əsrin 60-cı illərindən başlayıb. İlk mətbu şeiri "Şərq qapısı" qəzetində dərc olunub. Dövri mətbuatda şeirləri, hekayələri və publisist yazıları vaxtaşırı işıq üzü görüb. İlk dövrlərdə ədəbi-publisistik əsərləri və şeirləri Cavanşir Eloğlu imzası ilə, 1992-ci ildən isə Dərviş Cavanşir imzası ilə çap olunub.

1960–1970-ci illərdə kənd məktəbində ibtidai, Naxçıvan şəhər Ü. Hacıbəyov adına 1 saylı orta məktəbində isə orta təhsilini alıb. Əmək fəaliyyətinə tikinti sahəsində fəhləliklə başlayıb. 1989-cu ildə "Ömrümüzdə yanan ocaq"adlı ikinci kitabı işıq üzü görüb.

1990-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar birliyinin, 1996-cı ildən isə Azərbaycan Jurnalistlər birliyinin üzvü seçilib. 1996-cı ildə "Mən qəribin qardaşıyam" adlı 3-cü kitabı çapdan çıxıb. Sonrakı illərdə"İki sahil","Ulus" qəzetləri ilə əməkdaşlıq edib.

 Ədəbi-publisistik əsərlərinin yer aldığı "Durnalar qərib olmur"adlı kitabı 2000-ci ildə işıq üzü görüb. "Haqdan yanan bir çırağam","Hörün məni divarlara"adlı şeirlər kitabından sonra, 2013-cü ildə ilk nəşr kitabı "Qiblə yeli "adı ilə nəşr olunub.

Dərviş Cavanşirin 2014-cü ildə İran islam Respublikasında fars əlifbası ilə çap olunan "Hörün məni divarlara" adlı kitabı, cənublu soydaşlarımız tərəfindən maraqla qarşılanıb və bu gün də sevə-sevə oxunur. Dərviş Cavanşir 2014-cü il dekabrın 14-də ürək çatışmazlığından vəfat edib

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

“Milli teatr tariximizdə Şeyx Sənanı incə lirizmlə oynayan ilk aktyor Ülvi Rəcəb olub” - Sənətşünas İlham Rəhimli

1937-ci ilin 9 yanvarında - öz doğum günündə "Vətən xaini" damğası ilə həbs edilən, 1 il sonra Bakıda güllələnən, yalnız 1956-cı ildə bəraət alan aktyor, əməkdar artist Ülvi Rəcəbin bu gün doğum günüdür.

Ülvi Şaşıqzadə (Ülvi Rəcəb) 1903-cü ilin 9 yanvarında Batumi yaxınlığındakı Canivri kəndində anadan olub. Ülvi Rəcəb xalası Səbriyyə ilə İstanbula gedib. O, İstanbulda üç ay yayı qaldıqdan sonra evlərinə qayıdıb, təhsilə başlamalı idi. Lakin Birinci Dünya müharibəsi başlayıb və o, geri qayıda bilməyib.

 Buna baxmayaraq, Ülvi Rəcəb xalasının maddi dəstəyi ilə təhsil həyatına başlayıb. Lakin bir il keçmiş xalasının pulu qurtarıb və Ülvi Rəcəb təhsilini ataraq işləyib, özünü dolandırmalı olur. Bütün bunlarla yanaşı, xalası xəstələnib və dünyasını dəyişib. Müharibə qurtardıqdan sonra ailəsi Ülvini tapıb ona pul göndərə bilir. Qısa vaxtdan sonra isə o, Batumiyə qayıdıb.

1918-ci ildə Hüseyn Ərəblinski olmaqla "Tağıyev teatrının truppası" Batumda qastrolda imiş. Qastrol tamaşaları Dəmir Teatrın və "Artistlər cəmiyyəti"nin səhnəsində gedib. Ülvi baş rolu Ərəblinskinin ifa etdiyi "Otello" tamaşasına baxdıqdan sonra həyatını teatra bağlamaq qərarına gəlib. O, Azərbaycandan gəlmiş aktyorlarla yaxından tanış olub.

Onların göstərdikləri bir heçə tamaşada epizod rolları oynayıb. Gənc teatr həvəskarı hətta "Arşın mal alan" operettasında, xəstələnən aktyorun əvəzinə, Soltan bəy rolunda səhnəyə çıxıb. Lakin gənc aktyorun teatrla maraqlanması atasının xoşuna gəlməyib. O, ata-anasından gizlin həvəskarlarla tamaşa hazırlanmasında iştirak edib.

1919-cu ildə Ülvi Rəcəb artıq aktyor kimi tanınıb. Onun teatr şöhrəti oğlunun aktyor olmasını istəməyən atasının qulağına çatıb. Bərk qəzəblənən Rəcəb Şaşıqzadə oğlunu evdən qovub. Bu hadisə aktyora çox ağır təsir edib, lakin o, teatrdan imtina etməyib və teatr tamaşaları göstərilən binada yaşayıb. 1919-cu ilin ortalarında aktyorun 80 yaşlı atası dünyasını dəyişib.

1920-ci ilin əvvəllərində Batum teatrı Ülvini daimi işə dəvət edib. Ülvi Rəcəb çoxlu və müxtəlif rollar ifa etmək istəyib. Lakin repertuarın yekrəngliyi və teatr rəhbərliyinin təşəbbüssüzlüyü aktyorda narazılıq yaradıb. Elə buna görə də aktyor yaşadığı şəhəri tərk etməli olub.

Batum teatrının aktyoru kimi o, 1922-ci ildə həmin teatr kollektivi ilə Tiflisdə qastrol səfərində olub. Rustaveli teatrında cəmi iki tamaşa oynayan kollektiv qastrol pis təşkil olunduğuna görə səfəri yarımçıq saxlayıb, geri qayıtmaq məcburiyyətində qalıblar. Lakin Ülvi Rəcəb teatrla üzülüşüb Tiflisdə qalıb. Ertəsi gün o, Tiflis-Azərbaycan Teatrının müdiriyyətinə ərizə verib, truppaya qəbul edilməsini xahiş edib.

Aktyorun xahişi təmin olunub və onu truppaya qəbul ediblər. Beləliklə, 1922-ci ildə aktyor həmişəlik Tiflisə köçüb. O, burada Tiflis Azərbaycan Teatrının yaradıcılarından İbrahim İsfahanlı ilə tanış olub. "Ölülər" (Cəlil Məmmədquluzadə), "Dağılan tifaq" (Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), "Aydın" (Cəfər Cabbarlı) tamaşalarında çıxış edib.

1924-cü ilin yayında Tiflis Azərbaycan Teatrının baş rejissoru Aleksandr Tuqanov hökumətin dəvətilə Bakıya, Milli Dram Teatrına çağırılıb.  Ülvi Rəcəbin istedad və yaradıcılıq imkanlarına böyük ümid bəsləyən Tuqanov onu da Bakıya dəvət edib. Ülvi 1925-ci ildən Milli Dram Teatrında işləməyə başlayıb. Tezliklə Ülvi Rəcəb teatrın aparıcı aktyoru Abbasmirzə Şərifzadə ilə dublyor olub.

Ülvi Rəcəb janrından və xarakterindən asılı olmayaraq həm faciə, dramatik, həm mürəkkəb psixoloji personajları, həm də lirik qəhrəmanları məharətlə yaradıb. O, 1925-ci ildən 1937-ci ilə qədər Bakıda Milli Dram Teatrının səhnəsində müxtəlif obrazları böyük ustalıqla canlandırıb.

Teatr mütəxəssisləri çoxşaxəli yaradıcılığa malik olan Ülvi Rəcəbin ifa etdiyi rolları "Dramatik surətlər", "Lirik-psixoloji", "Məhəbbət aşiqləri", "Qəhrəman obrazları", "Faciə qəhrəmanları" və s. kimi təsnifatlandırıblar.

Konstantin Trenyovun "Düşmənlər" əsərindəki Mixail Yarovay obrazı, Hüseyn Cavidin "Səyavuş" əsərindəki Səyavuş obrazı, Aleksandr Korneyçukun "Polad Qartal" əsərindəki Polad Qartal obrazı, Cəfər Cabbarlının "Yaşar" əsərindəki Yaşar obrazı aktyorun ifa etdiyi qəhrəman obrazlarıdır.

Həmçinin Vilyam Şekspirin "Hamlet" və "Otello" əsərlərində Hamlet və Otello, Hüseyn Cavidin "Knyaz"ında Anton, Mirzə Cəlil Məmmədquluzadənin "Ölülər"ində İsgəndər, Cəfər Cabbarlının "Od gəlini"ndə Elxan obrazı aktyorun yaratdığı faciə qəhrəmanlarıdır.

Ülvi Rəcəbin Bakıda, Akademik Teatrda oynadığı ilk böyük rol Hamlet olur. O, bu rolu 1926-1927-ci ilin teatr mövsümündə oynayıb. Aktyor Hamlet rolunu həm Aleksandr Tuqanovun (1926-cı il), həm də Sergey Mayorovun (1933-cü il) quruluşlarında oynayıb. Həmin rolu Abbasmirzə Şərifzadə kimi təcrübəli aktyor da ifa edib.

 1927-ci ilin aprelində teatr Azərbaycanın, Gürcüstanın qastrola çıxır. Aprelin 28-də teatr Gəncəyə gəlir və burada 7 tamaşa verir. Mayın 8-də isə teatr Ülvi Rəcəbin iştirakı ilə "Hamlet"i göstərir. "Bakinski raboçi" qəzeti bu haqda yazırdı:

"Ağzına qədər tamaşaçı ilə dolmuş salonda əsər çox böyük müvəffəqiyyət qazandı"

("Bakinski raboçi" qəzeti, 12 may 1927-ci il)

Aktyorun kiçik bacısı Nevrestan bu haqda deyib:

"Hamlet" tamaşası qurtardıqdan sonra, Gürcüstanın görkəmli artistləri, tənqidçiləri Ülvinin qrim otağına girib, onun əlini sıxdılar, müvəffəqiyyətinə görə onu təbrik etdilər. Rustaveli teatrının bədii rəhbəri Sandro Axmeteli onu qucaqlayıb öpdü, gördüklərinin onu heyran etdiyini söylədi. Axmeteli Ülviyə Rustaveli teatrına keçməyi təklif etdi. Ancaq Ülvi təşəkkür eləyib dedi ki, bu teatrdan kənarda yaşamağı ağlına belə sığışdıra bilmir.    "

Bununla bərabər Aleksandr Afinogenov "Qorxu" əsərindəki Borodin obrazı, Viktor Hüqonun "Gülən adam" əsərindəki Huinplen obrazı, Adolf D'Enneri və Germonun "İki yetimə" əsərindəki Jak obrazı, Lev Slavinin "İntervensiya" əsərindəki Voronov obrazı, Cabbar Məcnunbəyovun "Yanar dərə" əsərindəki mühəndis Eldəniz obrazı aktyorun yaratdığı dramatik obrazlardır.

Həmçinin Cəfər Cabbarlının "Od gəlini" əsərindəki Aqşin obrazı, Mirzə İbrahimovun "Həyat" əsərindəki Süleyman obrazı, Maksim Qorkinin "Həyatın dibində" əsərindəki Satin obrazı, Anatoli Qlebovun "Zaqmuq" əsərindəki Ninkir Sin obrazı, Cəfər Cabbarlının "Sevil" əsərindəki Balaş obrazı aktyorun yaratdığı mürəkkəb psixoloji personajlardır.

Ülvi Rəcəb truppaya daxil olan kim Denneri və Germonun "İki yetimə" tamaşasındakı Jak rolu üzərində işləməyə başlayıb. Beləliklə,bu rol aktyora çox böyük uğur qazandırıb. M.Qorkinin yaradıcılıq fəaliyyətinin 30 illiyi günlərində teatr "Həyatın dibində" pyesini yeni quruluşda hazırlayıb. Pyes 1927-ci ilin noyabrında tamaşaya qoyulub. Satin rolu Ülviyə tapşırılıb. Ülvi Rəcəbə tapşırılan Satin obrazı ilə aktyor istedadının yeni cəhətlərini nümayiş etdirib.

Teatr Cəfər Cabbarlının "Od gəlini" pyesini 1928-ci il fevralın 16-da tamaşaya qoyub. Bu tamaşada Ülvi ilk dəfə məşhur aktyor Abbas Mirzə Şərifzadə ilə birlikdə çıxış edib. Aktyor eyni zamanda Bakı Türk İşçi Teatrının hazırladığı tamaşalarda da iştirak edib. O, Balaş obrazını 1931-ci ildə Bakı Türk İşçi Teatrında oynayıb. Sevil rolunda onun tərəf müqabili Akademik Teatrın aktrisası Mərziyə Davudova və Gülüş obrazında İşçi Teatrının aktrisası Farma Qədri olublar.

Habelə Vilyam Şekspirin "Romeo və Cülyetta", Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan" faciələrində Romeo və Şeyx Sənan məhəbbət aşiqləri obrazlarını da ifa edib. Mütəxəssislər Ülvi Rəcəbin calandırdığı "Romeo və Cülyetta" haqqında deyib:

"Ülvi Rəcəbin V.Şeksprin "Romeo və Cülyetta" əsərinin tamaşasında yaratdığı Romeosu təkcə Milli Dram Teatrının deyil, geniş mənada milli səhnə sənətimizin ən parlaq baş qəhrəmanı kimi tarixiləşib."

Ülvi Rəcəb otuz beş illik ömründə və MDT-da on üç illik fəaliyyəti dövründə zəngin yaradıcılıq irsi qoyub gedib. O, Azərbaycan aktyorları arasında "psixoloji teatr" sənətinin bünövrəsini qoyan və onun formalaşmasında misilsiz xidmətlər göstərən, yüksək nailiyyətlər qazanan şəxslərdən biridir.

Böyük sənətkar dəvətlə Tiflis teatrında Şeyx Sənan, Yaşar, Yarovay və başqa rollar yaradıb. Abbas Mirzə Şərifzadədən sonra Cavid əsərlərinin qəhrəmanlarını ən yüksək səviyyədə yaradan aktyorlardan biri 23 yaşlı Ülvi Rəcəb olub.

Ülvi Rəcəb teatr sənətindəki xidmətlərinə görə 25 aprel 1933-cü ildə, 30 yaşında "Əməkdar artist" fəxri adına layiq görülüb

"Həyat" tamaşasında oynadığı Süleyman rolu Ülvi Rəcəbin Akademik Teatrda ifa etdiyi son rol olur. "Kommunist" qəzetinin 30 sentyabr 1937-ci il sayında Azərbaycan Dövlət Dram Teatrı haqqında bir məqalə dərc olunur. Lakin məqalənin müəllifi qeyd edilməyib. Orada oxuculara belə bir xəbər verilir:

"Azərbaycan Dövlət Dram Teatrını burjua nasionalistlərinin əlaltılarından təmizlənməli."

Siyahıda Azərbaycan Dövlət Dram Teatrının aktyoru Ülvi Rəcəbin də adı verilib. Onun haqqında belə yazılır:

"Yaradıcılığı bir qəpiyə dəyməyən bu adam... respublikanın əməkdar artisti kimi şərəfli bir ada "nail" olmuşdur. O, xalq düşmənləri R.Axundov, Ə.Triniç, H.Nəzərli ilə sıx əlaqə saxlamış, xarici reksion qəzetlər oxumuş, patifonda xarici plastinkalar çaldırmış, məişətcə pozulmuş, səhnəmizi Osmanlı, ərəb və fars sözləri ilə zibilləməyə çalışmış, gənc kadrların inkişafına mane olmuşdur."

Beləliklə, Ülvi Rəcəb 1937-ci ilin 9 yanvarı "Vətən xaini" damğası ilə həbs edilib və 1938-ci ilin yanvarında Bakıda güllələnib. O, yalnız 1956-cı ildə bəraət alıb.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Nə toxa bel bağla, nə aca söykən,

Nə şaha arxalan, nə taca söykən,

Özün basdırdığın ağaca söykən,

Bağbandan min dəfə bağ vəfalıymış.

Zəlimxan dilində min dürlü dastan,

Gah toydan söz açır, gah da ki, yasdan.

Bahalı köynəkdən, əlvan libasdan

Kəfən etibarlı, ağ vəfalıymış.

Yüzü yüz söz desin çöldə-bayırda,

Bu evin zəhməti sənə düşəcək.

Qayğının böyüyü, yükün ağırı,

İşin əziyyəti sənə düşəcək.

"Zəlimxan yeganə şairdir ki, Azərbaycanda heç bir təbliğata ehtiyacı yoxdur" – bunu Xəlil Rza Ulutürk deyib. Bu gün onun vəfatının ildönümüdür.

Zəlimxan Yaqub 1950-ci il yanvarın 21-də Borçalının Bolnisi rayonunun Kəpənəkçi kəndində anadan olub. Ədəbi fəaliyyətinə 1966-cı ildə “Qələbə bayrağı” rayon qəzetində “Şota Rustaveli” adlı ilk şeiri ilə başlayıb. Elə o vaxtdan fəal yaradıcılıqla məşğul olub. Ə.Haqverdiyev adına Ağdam Dram Teatrında “Aşıq Ələsgər” adlı mənzum pyesi tamaşaya qoyulub. 1967-ci ildə doğulduğu kənddə orta məktəbi, 1972-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət Universitetinin kitabxanaçılıq fakültəsini bitirib

1973-cü ildən 1978-ci ilə qədər "Azərkitab" sistemində, "Kitab pasajı" adlı kitab dükanında satıcı, baş satıcı, şöbə müdiri, 1975-ci ildən 1985-ci ilə qədər Azərbaycan Könüllü Kitabsevərlər Cəmiyyətində təbliğat şöbəsində redaktor, şöbə müdiri, 1987-ci ildən 1994-cü ilə qədər "Yazıçı" nəşriyyatında poeziya şöbəsində redaktor, şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb

1995–2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin deputatı olub. İlk şeiri 1966-cı il oktyabrın 4-də, Gürcüstan SSR Bolnisi rayon qəzeti "Qələbə bayrağı"nda dərc edilib. 1983-cü ildən AYB-nın üzvü olub. 2008-ci il avqust ayının 29-da Azərbaycan aşıqlarının V qurultayında Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin sədri seçilib. 1994-cü ildən Azərbaycan Respublika Prezidenti yanında Əfv Komissiyasının üzvü olub.

Rəsmi nümayəndə heyətinin tərkibində 1995–2000-ci illərdə Çində, Səudiyyə Ərəbistanında, Almaniyada, ABŞ-də, İsveçdə, İsveçrədə, Qırğızıstanda, Türkiyədə, Fransada və İraqda işgüzar səfərlərdə olub. Zəlimxan Yaqub uzun müddət böyrək çatışmazlığından əziyyət çəkib. Türkiyə, Almaniya kimi ölkələrdə müalicə kursu keçib. Hər iki böyrəyi olmayan ictimai xadim ömrünün son illərində dializ qəbul etməklə yaşayıb. O, 2016-cı il yanvarın 9-da dünyasını dəyişib.

Mükafatları

Məmməd Araz ədəbi mükafatı (1995) ilə, "Şair harayı", "Vətən yaralar", "Sizi qınamıram" və "Ziyarətin qəbul olsun" kitabına görə H. Z. Tağıyev adına mükafatla (1995), "Şöhrət" ordeni və Gürcüstan Respublikasının "Şərəf" ordeni ilə təltif edilib. 2005-ci ildə "Azərbaycanın xalq şairi" fəxri adına layiq görülüb.

5 oktyabr 2012-ci ildə Xalq şairi Zəlimxan Yaqubun indiyədək qazandığı mükafatlar sırasına biri də əlavə olunub. Amerika Birləşmiş Ştatlarında fəaliyyət göstərən Azərbaycan Nyu-York Assosiasiyası xalq şairini Fəxri diplom və medalla təltif edib.

Ankaradakı Türk Dünyası Araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının beynəlxalq Ödül Komitəsinin 7 fevral 2014-cü il tarixli qərarıyla Azərbaycanın xalq şairi Zəlimxan Yaqub Türk ədəbiyyatına yüksək xidmətlərinə görə Beynəlxalq Nazim Hikmət Şeir Mükafatı ilə təltif olunub. Xatırladaq ki, iki ildə bir dəfə Türk dünyası yazarları arasından bir nəfərin təltif olunduğu bu mükafata Azərbaycandan ilk dəfə layiq görülən Zəlimxan Yaqubdur.

Zəlimxan Yaqubun görkəmli dövlət xadimi Heydər Əliyevə ithaf etdiyi "Əbədiyyət dastanı" poeması haqqında şair-publisist Əli Rza Xələfli "Ölməzlik nəğməsi" ("Vətən" nəşriyyatı, 2013) adlı kitab yazıb və nəfis tərtibatda çap etdirib. 2016-cı ildə Xalq şairi Xəlil Rza Ulutürkün "Əbədi Prometey" adlı kitabı nəşr olunub. Kitabı Əməkdar mədəniyyət işçisi Musa Nəbioğlu nəşrə hazırlayıb və "Elm və təhsil" nəşriyyatında nəfis tərtibatla çap olunub.

 Kitabda, Zəlimxan Yaqubu "Əbədi Prometey, əbədi Səməndər quşu" adlandıran, onu "şeirimizin, poeziyamızın, Azərbaycan xalqının başucalığı" hesab edən, hələ 30 il bundan əvvəl "Zəlimxan yeganə şairdir ki, Azərbaycanda heç bir təbliğata ehtiyacı yoxdur", — deyən X. R. Ulutürkün Zəlimxan Yaqub yaradıcılığına həsr etdiyi məqalələri, vaxtilə gündəliyində onunla bağlı etdiyi qeydlər toplanıb

Kitabları

- Şair harayı

- Vətən yaralaSizi qınamıram

- Ziyarətin qəbul olsun

- Od aldığım ocaqlar

- Mən sənin qəlbinə necə yol tapım

- Böyük ömrün dastanı

- Qayıdaq əvvəlki xatirələrə

- Gözlərimin nurudu doğulduğum bu torpaq

- Mən bir dağ çayıyam

Filmoqrafiya

- Tikdim ki, izim qala (film, 1997)

- Böyük ömrün davamı (film, 2007)

- Mən Hüseyn Arifəm… (film, 2010)

- Atalar yolu (film, 2010)

2009-cu il iyunun 6-da Türk Dünyası Araşdırmaları Uluslararası Elmlər Akademiyasının "Türk dünyasına hizmət" mükafatına layiq görülərək həmin Akademiyanın fəxri doktoru seçilib. 2010-cu ildə Zəlimxan Yaquba Gürcüstan-Azərbaycan dostluğu mövzusunun poetik işıqlandırılmasında xüsusi xidmətlərinə görə Heydər Əliyev adına Gürcüstan-Azərbaycan Tədris Universitetinin fəxri doktoru adı verilib. Zəlimxan Yaqubun həyat və yaradıcılığından bəhs edən Zəlimxan dastanı adlı sənədli bioqrafik film həsr olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.01.2026)

Fariz Əhmədov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Naxçıvan təmsilçisi

“Sülh şəraitində yaşamaq nə deməkdir, bunu öyrənirik”. Bu sözləri ötən günlərdə  yerli kanallara müsahibə verərkən ölkə başçısı səsləndirib. Prezidentin səsləndirdiyi fikirlər həm ötən ilin mənzərəsini, həm də Azərbaycanın yeni geosiyasi mərhələyə keçidini təsdiqləyir.

Otuz ildən artıq davam edən münaqişə dövrünün başa çatması Azərbaycan üçün təkcə hərbi qələbə kimi deyil, həm də strateji və diplomatik qələbənin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Dövlət başçısının vurğuladığı kimi:

“Azərbaycan döyüş meydanında əldə etdiyi parlaq Qələbəyə siyasi müstəvidə və qeyd etdiyim kimi, dünyanın bir nömrəli ofisində siyasi möhür vurdu. Bu, təbii ki, müstəqillik tariximizdə yaddaqalan hadisələrdən biri olacaq, bəlkə də birincilər sırasında olacaq”.

Artıq sülh və əmin-amanlıq şəraitində yaşayan Azərbaycanda daxili sabitliyin möhkəmlənməsi, təhlükəsizliyin təmin olunması və iqtisadi perspektivlərin genişlənməsi sülh dövrünün əsas reallıqlarıdır. Ölkə başçısının fikirlərindən aydın olur ki, sülh təkcə hərbi risklərin aradan qalxması deyil, eyni zamanda iqtisadi planlamada, dövlətin daxili və xarici siyasətində mühüm rol oynayan amildir.

2025-ci il Azərbaycan–Amerika münasibətlərinin yeni mərhələyə qədəm qoyması baxımından beynəlxalq siyasətdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 907-ci düzəlişin faktiki olaraq gündəlikdən çıxarılması Azərbaycanın regional güc kimi qəbul olunmasının və ABŞ kimi nüfuzlu aktor üçün strateji tərəfdaş statusu qazanmasının göstəricisidir. Prezident Tramp administrasiyasının praqmatik yanaşması Bakı ilə Vaşinqton arasında əməkdaşlığı ideoloji maneələr üzərindən deyil, qarşılıqlı maraqlar müstəvisində formalaşdırır. Xüsusilə Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bağlı beynəlxalq səviyyədə formalaşan ümumi razılıq Azərbaycanın regional nəqliyyat və logistika mərkəzinə çevrilməsi istiqamətində mövqelərini daha da möhkəmləndirir. Ermənistanla normallaşma prosesi çərçivəsində Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sabitliyin təmin olunması artıq qaçılmaz görünür. Prezident Trampın bu prosesdə şahid qismində iştirakı isə sənədlərin beynəlxalq əhəmiyyətini daha da artırır.

Ölkə başçısı müsahibəsində vurğuladı ki, Azərbaycanın xarici siyasəti artıq regional çərçivələri aşaraq qlobal miqyasda sistemli və çoxşaxəli xarakter alıb. Çinlə imzalanmış hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə, Azərbaycanın D-8 təşkilatına üzv qəbul edilməsi, Mərkəzi Asiya Məşvərət Şurasına tamhüquqlu üzvlüyü, Xankəndidə keçirilmiş ECO Zirvə Görüşü, Qəbələdə Türk Dövlətləri Təşkilatının Zirvə Görüşü onu deməyə əsas verir ki, ölkəmiz “canlı körpü” rolunu artıq yalnız nəzəri deyil, praktik müstəvidə də icra edir. İnkişaf etmiş ölkələrlə tərəfdaşlıq, nüfuzlu beynəlxalq təşkilatlara üzvlük, işğaldan azad edilmiş şəhərlərdə beynəlxalq tədbirlərin təşkili Azərbaycanın yeni geosiyasi statusunu formalaşdırır. Artıq Azərbaycan hadisələrin gedişatına uyğunlaşan deyil, proseslərə təsir göstərən ölkə kimi çıxış edir.

Unutmayaq ki, 2025-ci il Azərbaycan üçün yeni siyasi reallıqların formalaşdığı mühüm mərhələ oldu. Ölkənin artan beynəlxalq nüfuzu, sülh gündəliyinin ön plana çıxması və strateji təşəbbüslərin genişlənməsi qarşıdakı illər üçün də davamlı inkişafın əsasını qoyaraq Azərbaycan dövlətçiliyinin tarixində əlamətdar mərhələ kimi yadda qalacaq.

Ölkə başçısının təkcə bu müsahibəsində onlarla mühüm tezis yer alır. Məlumatlar dolğun, istiqamətlər müxtəlif, cavablar isə əhatəlidir. Hətta jurnalistlərin bir-birini təkrarlayan suallarına belə hər dəfə fərqli və daha dərin cavablar verən Prezident bir daha göstərdi ki, sözlə əməl üst-üstə düşür.

Bəs biz, jurnalistlər üçün bu müsahibədən hansı nəticə çıxır? Əlbəttə ki, əsas vəzifəmiz bu tezisləri düzgün təhlil etmək, onları obyektiv şəkildə ictimaiyyətə çatdırmaq və bu işə formal prinsip deyil, peşəkar əqidə ilə yanaşmaqdır.

Qoy həmişə Günəş olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.12.2026)

ABŞ-nin Kaliforniya ştatında yaşayan azərbaycanlı rejissor və prodüser Sevinc Kərimova vəfat edib. Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsindən məlumat verilib.

Mədəniyyətimizin tanınan simalarından olan Sevinc Kərimova 1980–1990-cı illərdə Azərbaycanda televiziya proqramları ilə yanaşı, kütləvi tədbirlərin rejissoru və prodüseri kimi fəaliyyət göstərib. “Karvan” qrupunun yaradıcısıdır. Fəaliyyətini ABŞ-də davam etdirən soydaşımız “Golden Arts Entertainment Production” şirkətində prodüser kimi işləyib. Həyat yoldaşı, bəstəkar Mikayıl Vəkilovla birlikdə gənc azərbaycanlı musiqiçilərin inkişafına və böyük səhnələrə çıxmasına kömək göstərib. Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin dəstəyi ilə “Bakı Payızı – 35 il sonra” və “Birlikdə” adlı beynəlxalq layihələrin təşkilatçısı olub.

2023-cü ildə keçirilən “Bakı Payızı – 35 il sonra” adlı müsabiqə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin anadan olmasının 100 illik yubileyinə həsr edilib.

“Birlikdə” layihəsi çərçivəsində isə Azərbaycanın tarixi, həqiqətləri və mədəniyyəti haqqında yüksək peşəkarlıqla bədii videoçarx hazırlanaraq müxtəlif tədbirlərdə nümayiş etdirilib. Videoçarxda Azərbaycan Dövlət Xor Kapellası və xaricdə fəaliyyət göstərən Azərbaycan diasporunun rəqs qruplarının da çıxışları yer alıb.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 7 yanvar 2026-cı il tarixli Sərəncamı ilə Sevinc Kərimova xalqlar arasında dostluğun möhkəmləndirilməsi və Azərbaycan diasporunun inkişafındakı xidmətlərinə görə “Tərəqqi” medalına layiq görülüb. Həmçinin 2024-cü ildə “Diaspor fəaliyyətində xidmətə görə” Azərbaycan Respublikasının medalı ilə təltif edilib.

Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsi ABŞ-dəki Azərbaycan icmasının fəal üzvünün, tanınmış mədəniyyət xadimi Sevinc Kərimovanın vəfatından kədərləndiyini bildirir, mərhumun ailəsinə və yaxınlarına dərin hüznlə başsağlığı verir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.01.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Dünən Bakı metropolitenində - Nərimanov stansiyasında faciəvi hadisə baş verdi. Belə ki, 20:00 radələrində 50 yaşlarında bir kişi qatar yoluna düşdü və dünyasını dəyişdi…

Qatar yolunda o sərnişin...

Kim bilir, evinə gedirdi, kim bilir, övladını, nəvəsini görməyə tələsirdi. 50 yaşlarında bir kişi… Həyatın orta yolunda dayanmış, hər addımında xatirələrini, sevinclərini, itkilərini daşıyan insan.  Ola bilsin, iş yerindəki günün yorğunluğunu düşünürdü, ya da kiminləsə mübahisə etmişdi.  Ola bilsin, sevdiyi bir insanın üzündəki gülümsəməni, evdəki sakitliyi xəyal edirdi. Hər insanın həyatında kiçik anlar var.  Bu kiçik anlar bəzən bizi həyatın mərkəzinə bağlayan incə tellərdir.

Amma həyat gözlənilməzdir. Bir anlıq diqqətsizlik, bir qısa zaman kəsiyi, bir səhv addım  bəzən geri dönüşü olmayan anlara gətirib çıxarır. Biz, səhərdən axşama kimi işimizlə, planlarımızla, gündəlik qayğılarımızla məşğul olarkən, heç düşünmürük ki, həyat bizi hər an sınaya bilər.Gözlənilməyən anda. Mərhum məgər bilirdi ki, son göz qırpımızıdır bu?

Qatar yolu bəzilərimiz üçün yalnız nəqliyyat vasitəsidir. Amma bir insan üçün, bir ailə üçün, bir toplum üçün bu yol həyatın özü kimi qırılqan olub. Hər addım, hər düşüncə, hər “sabah görüşərik” deyimi qiymətlidir. Bu anlarda itirilən hər dəqiqə, gözlənilməz bir xatirənin, bir sevginin, bir həyatı dəyişdirəcək anın ölçüsüdür.

Biz onun hekayəsini bilməsək də, bu an hamımızı düşünməyə vadar edir: Həyat gözlənilməzdir. Sevgi, qayğı, diqqət- bunlar sadəcə sözlər deyil, hər anın, hər nəfəsin qiymətidir. Bir insanın gülüşünü, bir əl sıxmağı, bir “səni sevirəm” deməyi unuda bilmərik. Çünki həyat həm qırılqandır, həm də möcüzələrlə doludur.

Həyatı qiymətləndirmək, sevdiklərimizi qucaqlamaq, “sabah”ı yalnız zamanla deyil, sevgi ilə yaşamaqdır. Hər günümüz, hər addımımız, hər seçimimiz bir əhvalat, bir hekayə, bir xatirədir. Və bəzən bir insanın həyatının itməsi bizə bunları xatırladır ki, həyatı qiymətləndirmək üçün çox gec olmadan, indi başlamaq lazımdır. Biz yalnız xatırlayırıq. Və hər xatirə bir dərsdir:

Sevdiklərimizi qucaqlayın, sözləri gecikdirməyin, anı yaşayın…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.01.2026)