Fatimə Məmmədova,

 "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev Azərbaycanda səfərdə olan Pekin Kimya Texnologiya Universitetinin (PKTU) rektoru Tan Tianvei ilə görüş keçirib. Görüşdə iki ölkə arasında təhsil sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi məsələləri müzakirə olunub. Tərəflər ali təhsil müəssisələri arasında əlaqələrin inkişafı və birgə layihələrin həyata keçirilməsi imkanlarını da dəyərləndiriblər.

Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri İlqar Orucov  münasibətlər fonunda "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalına açıqlama verib. Belə ki, o, Azərbaycan və Çin universitetləri arasında ikili diplom proqramlarının genişlənməsini iqtisadi və geosiyasi fayda olaraq qiymətləndirib:

"Çin hazırda bərpa olunan enerji və mikroelektronika sahəsində dünyada liderdir və kifayət qədər böyük iqtisadiyyata malikdir. Müasir texnoloji biliklərin verilməsi baxımından Çin universitetləri bu sahədə mühüm rol oynayır və sənayenin inkişafını izləyir. Bu baxımdan ikili diplom proqramları bu texnologiyaların birbaşa Azərbaycan təhsilinə transferi deməkdir. Eyni zamanda “Bir kəmər, bir yol” layihəsinin mərkəzində dayanan Azərbaycan üçün Çin dilini, mədəniyyətini, texniki standartlarını mənimsəyən kadrların olması və bu kadrların gələcəkdə logistika mərkəzlərinin idarə edilməsində rol alması böyük önəm daşıyır.Tələbələr üçün kifayət qədər strateji üstünlüklər baxımından bu dəyərləndirilməlidir. Tələbə həm qərb standartlı ingilis dilli təhsil alır, həm də şərqin texnoloji intizamını mənimsəyir və bu onun həm yerli, həm də beynəlxalq əmək bazarında rəqabət qabiliyyətli və daha geniş imkanlara malik olmasını təmin edir".

İ.Orucovun fikrincə, tələbə Çində təhsilin bir hissəsini yerli dövlət proqramları və ya Çin hökumətinin qrantları hesabına alır:

"Beləliklə, ölkəmizlə Çin arasında hökumətlərarası tələbə mübadiləsi proqramı var və bu, tam xarici təhsil üçün lazım olan böyük büdcəyə qənaət edərək keyfiyyətli diplom əldə etmək deməkdir. Eyni zamanda Çin universitetləri böyük araşdırma və innovasiya imkanlarına malikdirlər. Çin universitetlərinin nəhəng laboratoriya resurslarına giriş imkanı tələbələrə bakalavr dövründə olarkən real elmi tədqiqatlara qoşulmaq şansı verir.  Çin dünyanın nəhəng sənaye mərkəzidir və onun sənayesi yeni texnoloji inkişafla universitetlərin inkişafını birbaşa şərtləndirir.  Son illərdə Çin universitetlərinin dünya reytinqlərində sürətli irəliləyişi müşahidə edilir və hesab edirəm ki, bizim tələbələr sənaye, təhsil və əməkdaşlıq baxımından da xeyli yenilikləri əks etdirəcəklər. Bu proqramlar məzunların işə düzəlmə təminat zəncirini qısaldır. Eyni zamanda Çin şirkətləri Azərbaycanda fəaliyyətini genişləndirdikcə bu proqramın məzunları hər iki tərəf üçün əlaqələri daha da inkişaf etdirən, bu bağları yaradan mütəxəssis funksiyasını yerinə yetirəcəklər".

MütəxəssisÇin və Azərbaycan universitetləri arasında ikili diplom proqramını həm təhsil əməkdaşlığı, həm də Azərbaycanın təhsil ixracatçısına çevrilməsi, iqtisadiyyatın neftdən asılılığının azaldılması üçün zəruri olan yüksək ixtisaslı mühəndis ordusunun yetişdirilməsinə xidmət edən vasitə kimi gördüyünü bildirib:

"Bu əməkdaşlıq kifayət qədər faydalıdır. Bakı Mühəndislik Universiteti və Bakı Dövlət Universiteti vasitəsilə yaxşı əməkdaşlıq mövcuddur. Eyni zamanda tələbələr təhsillərinin üçüncü və dördüncü kurslarını Çində keçirəcəklər və burada ortalama müvəffəqiyyət göstəricisi 80-dən yuxarı olduqda bəzən təhsil haqqından azad olunurlar. Bu mənada bu təkcə təhsil mübadiləsi deyil, həm də Çin dili və mədəniyyəti mübadiləsidir. Eyni zamanda gələcəkdə Çin şirkətlərinin Azərbaycanda fəaliyyəti zamanı işləyəcək yüksək ixtisaslı kadrlar bazasının yaradılmasıdır.  Təhsil əlaqələri digər əlaqələrin daha sıx bağlı olması üçün ən gözəl vasitələrdən biridir. Bu universitetlər bizi inkişaf etdirəcək, məzunlarımızın daha erkən əmək bazarında özlərini reallaşdırmasına imkan verəcək, iki ölkə arasında iqtisadi münasibətlərin daha da güclənməsinə xidmət edəcək, mədəni əlaqələrin inkişafına töhfə verəcək və beləliklə, universitetlərimizin Çin universitetləri ilə əlaqələrinin genişlənməsi və davamlılığı böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu, həmçinin universitetlərimizin simasının və tədris olunan proqramların məzmununun yenilənməsi baxımından çox böyük önəm daşıyır. Akademik heyət, müəllim-professor heyəti arasında, eyni zamanda universitetlərarası elmi tədqiqatların genişlənməsi baxımından da böyük əhəmiyyət daşıyacaq".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.04.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının oxucularına üç gün dalbadal sizə Təranə Dəmirin yeni şeirlərini təqdim edir.

1-ci gün.

OYNADIQ

Sarıdıqca bir az da çox açıldı,

Könlümüzün yarasıyla oynadıq.

Bəxtimizin ağ tərəfi olmadı,

Ömür boyu qarasıyla oynadıq.

Baş açmadıq hiyləsindən şeytanın,

Qorxub qaçdıq kölgəsindən şeytanın,

Çıxammadıq tələsindən şeytanın,

Boynumuzun xaltasıyla oynadıq.

Sevgimizin naz tərəfi olmadı,

Ömrümüzün yaz tərəfi olmadı,

Həqiqətin biz tərəfi olmadı,

Onun, bunun havasıyla oynadıq.

Sözdən tutduq yükümüzü beləcə,

Birə basdı kürkümüzü beləcə,

Qazıdılar kökümüzü, beləcə

Başımızın baltasıyla oynadıq.

Qara bulud dağılmadı, neyləyək,

Təpə dönüb dağ olmadı, neyləyək,

Haqq-ədalət doğulmadı, neyləyək,

Gecə-gündüz tərəziylə oynadıq.

Yaman sıxdı həyat bizi, dinmədik,

Vurub çıxdı həyat bizi, dinmədik,

Kimə deyək dərdimizi, bilmədik,

Allahıyla, Tanrısıyla oynadıq.

Səsi heç vaxt kəsilmədi dünyanın,

Əli dərddən üzülmədi dünyanın,

Beli bir də düzəlmədi dünyanın,

Əyrisiylə, tarazıyla oynadıq.

Sarıdıqca bir az da çox açıldı,

Könlümüzün yarasıyla oynadıq.

Bəxtimizin ağ tərəfi olmadı,

Ömür boyu qarasıyla oynadıq.

MÜBARƏK

Qaşını çatıb durmusan,

Küləkdən tutub durmusan,

Torpağa batıb durmusan,

Külün mübarək, mübarək.

Belin, buxunun bükülüb,

Gözlərin yerə dikilib,

Qolun, budağın tökülüb,

Çulun mübarək, mübarək.

Üstün başın toz içində,

Qıvrılırsan söz içində,

Nə çəkirsən öz içində?

Yolun mübarək, mübarək.

Yarı daşsan, yarı ağac,

Yarı quşsan, yarı ağac,

Gülləmisən, quru ağac,

Gülün mübarək, mübarək.

YAVAŞ-YAVAŞ

Nə olsun ki, bahar bir az ləngidi,

Yavaş-yavaş bu qışı da ötürdük.

Yavaş-yavaş buludları ürküdüb,

Yavaş-yavaş günəşi də gətirdik.

Şaxtanın da şaxı sındı beləcə,

Canı qızdı ağacların, kolların.

Təzələndi yenə bahar gəlincə

Üstü-başı adamların, yolların.

Üzü güldü çiçəklərin, otların,

Xəzəllər də yarpaq-yarpaq dirildi.

Quşlar yenə salamladı baharı,

Axar sular yavaş-yavaş duruldu.

Bahar-bahar nisgilini ovutdu,

Aydan, gündən ümidini kəsənlər.

Yavaş-yavaş gedənlər də qayıtdı,

Yavaş-yavaş barışdılar küsənlər.

Yavaş-yavaş külək düşdü atından,

Yavaş-yavaş yağışlar da səngidi.

Yavaş-yavaş qış da çıxdı yadımdan,

Yavaş-yavaş gördüm hər yan sevgidi.

YOLLAR

Yayda torpağa, qışda çamura batar,

Bəzən yol olmaqdan çıxar,

Meşələşər, ormanlaşar, səhralaşar,

Özünü tapanacan min dəfə sınar, qırılar,

sonra təzədən bitər,

Sonra yenə, yenə...

Gah buludu, gah günəşi keçirər əyninə.

Gah dərəyə, gah dağa qısılar,

Böyüyər, qısalar.

Baxarsan ki, uzanıb gedir ey… ev-ev, hasar-hasar, çəpər-çəpər…

Üstündən keçdikcə dayanıb yol-yol ardınca daş atar, su səpər.

Hər kəslə yola getməz axıracan,

Gah əlindən tutar,

Gah ətəyindən çəkər.

Bir gözü açıq, bir gözü bağlı yatar,

Səssizliyində haray var.

Ağacları yarpaq xışıltısından,

Adamları addım səsindən tanıyar

Cığır-cığır, ləpir-ləpir bir-birindən tutan yollar,

Gedən yollar, qayıdan yollar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.04.2026)

Həyat Şəmi, İstanbul,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu şeiri mənə öz kəndimizdə məktəbimizdə ədəbiyyat dərsi demiş Əliağa müəllim yazıb. Çox ləyaqətli və sakit bir insandır. 65 dən yuxarı yaşı var. Onun bu şeirini dərc etdirib ona bir sürpriz edirəm.

Düşünürəm ki, insanları daim sevindirməyi bacarmalıyıq.

ƏLİAĞA ƏRŞADOĞLU

“ÖMRÜMÜ”

Əlimdən saldığım qızıl pul kimi,

Səmtin itirdiyim cığır, yol kimi,

Dadı damağımı kəsən bal kimi

Axtarıb gəzirəm itən ömrümü.

Düz üçün əyrini qırıb yaşadım,

Bir sevgi sarayı qurub yaşadım.

Büdrədim, yıxıldım. Durub yaşadım.

Qoymadım daşlasın yetən ömrümü.

Eşqimi gözümdə bir çıraq etdim.

Köksümü illərə mən varaq etdim

Keçmişə boylanıb hey soraq etdim,

Bir göz qırpımında ötən ömrümü.

Zaman ələk tutdu, min yol ələndim,

Sevincə büründüm, qəmə bələndim.

Hər dəfə gördükcə mən təzələndim

Neçə ürəklərdə bitən ömrümü.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.04.2026)

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Sizlərə peşəkar pedaqoq – illərin tarix müəllimivə yeni-yeni hekayələr yazmağa başlayan Anar Məmmədovun bir hekayəsini təqdim edirik. Buyurub oxuya bilərsiniz...

ANAR MƏMMƏDOV,

“ALLAHDAN, YOXSA HƏKİMDƏN?”

Öz keçmişinin bütün təfərrüatlarını xatırlamaq demək olar ki, mümkün deyil. Yəni keçmiş günləri güzgüdə əks olunan kimi yada salmaq çətindir. Nələrsə xatirələrin dumanına bürünüb qalır...

Bu cümlələri ona görə yazıram ki, psixoterapevtlər də keçmişə köklənirlər. Mən artıq psixoterapevtin qəbulundayam.

-Şikayətiniz nədəndir?-deyə o soruşdu.

Yumru sifətinə mütənasib olan dairəvi eynəyin arxasından sual dolu baxışlar mənə dikilmişdi. Yaşadıqlarımı danışmaq mənim üçün çətin deyildi. Amma istəyirdim ki, emosiyasız, mübaliğəsiz izah edim. Fikirlərim aydın olsun. Nəinki o bunları duysun, həm də görsün.  Məsələn, ağ vərəq üzərində yazı kimi və ya qarda uçuşan boz sərçələr kimi.

-Həkim, demək olar, həyata marağım qalmayıb. İnsanlar sanki mənim üçün kabuslar kimi görünür. Baş verən hadisələrdə gələcəyin heç bir nişanəsini görə bilmirəm. Hamısı mənə yaşanmış bir ömrün son akkordlarını xatırladır. Bütün arzularımdan, fikirlərimdən kədər süzülür.

- Siz depressiya vəziyyətindəsiniz. Biz sizə ilk növbədə gülməyi öyrədəcəyik, -deyə həkim qeyd etdi.

Sonra o mənə resept yazdı və bildirdi ki, bu dərman asılılıq yaratmır. O bir neçə psixoloji seans götürməyi məsləhət gördü. Lakin mənə elə gəlirdi ki, o seanslarla mənə təsir edə bilməz. Ona qulaq asmadım. Amma dərmanı qəbul etdim.

Həyatda hər şey dərmandır. Təbii ki, dozasında. Kədər, sevinc, həsrət.. hamısı gərəklidir. Amma təəssüf ki, qızıl ortanı həmişə tuta bilmirik.

Mən sonra başqa həkimə müraciət etdim. O da mənə dərman yazdı. Mən o dərmanı yeddi il qəbul etdim. “Ola bilər ki, günlərin bir günü siz depressiyadan çıxasınız. Özünüz də bilmədən”- həkim mənə xatırlatmışdı. Nə vaxt gələcək bu gün? Yəqin ki, həmin günə qədər mən həyatı təhfif olunmuş formada görəcəm... Və mənim qiymətlərimə də ciddi yanaşmayacaqlar.

Nəhayət, tanışım rəfiqəsinə müraciət etdi. O seyid qızı idi. Quran açırdı. Onun mənim haqqımda dediyi sözləri telefonda eşitdim: “Bu nədir? Onun işləməyə həvəsi yoxdur. Pul qazanmaq barədə də düşünmür. Mən ona yazdığım duanı ələmə bağlayıb saxlayacam hələ ki..”

Günlər keçirdi. Yox, saatlar keçirdi. Vəziyyətim anbaan düzəlirdi. Gördüyüm hər bir işə ALLAHın lütfü kimi baxırdım. Pulun mənasını yeni kəşf etmişdim: pul yaşadığın günləri nəinki rəngarəg edir, həm də insanın fikir sürətini artır

Əziz oxucu! Hələ də mən bilmirəm, necə izah edim: ALLAHdan , ya həkimdən? Amma fikir vermişəm: həkimlər də resept yazarkən ALLAHla rabitə işarəsi qoyurlar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.04.2026)

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

26 aprel tarixində Misra Book Cafe-də Gənc Yazarlar İttifaqının 20 üzvünün qələmə aldığı “Hər qələmdən bir həyat” adlı antologiyanın təqdimat mərasimi keçirilib.

Tədbir Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin səsləndirilməsi ilə başlayıb. Ardınca aparıcı, jurnalist və yazar Nuray Rəşid tədbiri açıq elan edib.

Rəsmi hissədə ilk söz Gənc Yazarlar İttifaqının sədri, yazar Səbinə Dənizə verilib. O, çıxışında ittifaqın fəaliyyəti barədə ətraflı məlumat verərək, təşkilat daxilində yaradılmış ədəbi klublardan bəhs edib. Səbinə Dəniz bildirib ki, təqdim olunan antologiya GYİ-nin ilk ədəbi layihəsidir və bu təşəbbüs gələcəkdə yeni layihələrin əsasını qoyacaq.

Daha sonra söz GYİ ilə əməkdaşlıq edən “Portuqa” nəşriyyatının naşiri, yazar Akşin Xəyala verilib. O, antologiyanın çap prosesi haqqında məlumat verərək, Gənc Yazarlar İttifaqı ilə əməkdaşlığın gələcəkdə daha geniş və əhəmiyyətli layihələrlə davam etdiriləcəyini vurğulayıb.

Çıxışlardan sonra tədbirin bədii hissəsi başlayıb. Bir çox müsabiqələrin qalibi olan qiraətçi və şair Qorxmaz Mahmudov özünün, eləcə də Eltun Səfərlinin, Bəsti Alıyevanın (Kölgə) və Rəşid Nəsirzadənin şeirlərini səsləndirib.

Bədii hissənin sonunda tədbirə rəng qatmaq məqsədilə Gənc Yazarlar İttifaqının şeir və nəsr yazan üzvləri arasında 10 dəqiqəlik müsabiqə təşkil olunub. Qonaqların münsif heyəti kimi iştirak etdiyi yarışmada səsvermənin nəticələrinə əsasən Qorxmaz Mahmudov qalib elan edilib.

Tədbirin yekununda GYİ üzvü Ədilə Əliyeva ittifaq adından çıxış edərək sədr Səbinə Dənizə hədiyyələr təqdim edib. Səbinə Dəniz də öz növbəsində üzvlərə xatirə hədiyyələri verib.

Tədbirdə bookbloggerlər də iştirak edib, həmçinin GYİ üzvlərinin müəllifi olduğu kitablardan ibarət satış stendi qurulub.

Sonda xatirə şəkilləri çəkilərək tədbir başa çatıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.04.2026)

Nail Zeyniyev,

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

"Peşmanlıq Nəğmələri"ndən öncə yazdığım, hər misrası qəlbimin sancısı ilə yoğrulan göz ağrım — "Mən Qəribə Adamam" kitabımdakı həmin şeirlə yenidən qarşınızdayam.

Biz çox vaxt elə bilirik ki, yetimlik yalnız valideyn itkisidir. Amma mən bu şeiri yazanda anlamışam ki, insanı dünyaya bağlayan, ona keçmişin və gələcəyin qoxusunu eyni anda verən o ulu çinar gedəndə, ruhumuzun bir tərəfi əbədi kimsəsizliyə məhkum olurmuş. Ətrafındakı bütün doğmaların canyananlığı belə, o bir nəfərin yoxluğunu ört-basdır edə bilmir. "Səndən yetim qalmışam" demək, əslində bir uşaqlığın, bir saflığın və bir arxa dayağın rəsmən bitməsinin elanıdır.

Bu gün əlimizdəki o "ağıllı" telefonlarla hər kəsə çata bilərik, amma heç bir mesaj bizi artıq o əlçatılmaz diyara — babamızın dizinin dibinə aparmır. Yazıb-yazıb sildiyimiz hər cümlə, əslində cavabsız qalacağını bildiyimiz bir duadır. Sınmış tarın simi kimi sızıldayan bu duyğular, səmimiyyəti sözdə yox, sükutda axtaranlar üçündür.

Gözüm hələ də yoldadır... Çünki mən o "qəribə adamam" ki, hələ də ən böyük təsəllini o gün gələndə məni qapıda qarşılayacaq olan ruhun ümidində tapıram.

Yenə gözüm yol çəkir,

Ömrün bahar çağında.

Asılıb xatirələr

Qəlbimin otağında.

Əlimdə telefonum,

Sənə mesaj yazıram.

"Gələrsənmi?" soruşub,

Yazıb-yazıb pozuram.

Dindirən yoxdur daha

Sınmış tarın simini.

"Darıxmışam," deyirəm;

Səmimiyəm, səmimi.

Anam da var, atam da,

Səndən yetim qalmışam.

Yuxu haram gözümə,

Xəyallara dalmışam.

Sən mənimçün əvəzsiz,

Əlçatılmaz diyarsan.

Get, gələcəm yanına,

Məni qarşılayarsan...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.04.2026)

"Ədəbiyyat və incəsənət” portalının 1 şair, 1 şeir rubrikasında bu gün Əfrahim Abbasın "Türk oğluyam” adlı şeiri təqdim edilir.

Əfrahim Abbas Azərbaycan Yazıçılar Birliyi, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi və Turan Yazarlar Birliyinin üzvü, Prezident mükafatçısı, veteran pedaqoq, yazıçı-publisist və şairdir.

ƏFRAİM ABBAS,

“TÜRK OĞLUYAM”

Turan - türkçülükdə parlayan günəş,

Turan - türkçülüyün görən gözüdür.

Bu ad düşmənləri yandıran atəş,

Türk soylu xalqların birgə sözüdür.

Verdi ideyanı yüz illər öncə,

Bir fin millətçisi, aqil Castran.

Bu yolda şəhidlik yolunu seçdi,

Böyük Ənvər paşa - cəsur komandan...

Bu yolda canını qurban eylədi,

Bir Türk sərkərdəsi Nadir şah Əfşar.

Düşmən hiyləsinin qurbanı oldu,

"Turan" deyib köçdü, qəlbində qübar.

Söylədi, Əli bəy Hüseynzadə,

Nəhəng ideyadan dönməyib bir an:

"Sizlərsiniz ey qövmi-macar bizlərə ixvan,

Əcdadımızın müştərəkən məskəni Turan".

Turan - türk xalqların müştərək dili,

Müştərək tarixi, mədəniyyəti.

Turan - türk elinin böyük birliyi,

Dar gündə düşməni yıxan qüdrəti.

Bir vaxt dahi Gökalp nəzəriyyəsin,

Verdi, turançılıq təşəkkül tapdı.

Bütün türk tayfalar birləşsin deyə,

İdeya göyərtdi, fikir yaratdı...

Əfrahim Abbasam, addımım mətin,

Türkün birliyinə yandıraram şam.

Durub keşiyində TURANÇILIĞIN,

Qeyrətin çəkərəm, bir türk oğluyam.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Qılman İlkinin ulu babası XVII əsrdə Dağıstandan - Teymurxanşuradan gəlib. Ulu babası kəndirbazlar dəstəsində meydan qızışdıran olub. Mərdəkana gəliblərmiş, bir dəfə kəndirbazı əvəz eləyəndə qıçı sınıb, qərara alıb ki, daha Dağıstana qayıtmasın, qalsın Mərdəkanda.

Babası İsabala xarrat olub. Ailə altı qardaş, iki bacıdan ibarət imiş. Qılman İlkinin böyük qardaşı Qurban Musayev də yazıçı olub, pyesləri səhnədə oynanılıb...

Musayev Qılman İsabala oğlu (Qılman İlkin) 28 aprel 1914-cü ildə Bakı qəzasının Mərdəkan kəndində anadan olub. O, ibtidai təhsilini Zeynalabdin Tağıyevin Mərdəkanda açdığı Bağbançılıq məktəbində alıb. Bu məktəbdə ona Feyzulla Qasımzadə və Cəfər Rəmzi dərs deyiblər.

Qılman İlkin Tağıyevin məktəbini bitirəndən sonra vaxtilə "Rüşdiyyə" məktəbi adlandırılan 18 nömrəli orta məktəbdə təhsilini davam etdirib. Mərdəkan-Bakı yolu, arada xeyli məsafə olduğundan hər gün Mərdəkandan piyada Suraxanıya, oradan elektrik qatarına minib məktəbə gəlirmiş. Düz beş il beləcə piyada yol gəlib. Sonralar piyada yol getməyi çox sevib.

1929-cu ildə, orta məktəbi qurtarmağına bir il qalmış 15 yaşında ikən Xaçmaz rayonunun Əhmədoba kəndinə müəllim göndəriblər.

1926–1929-cu illərdə şəhər pedaqoji texnikumunda və 1932–1936-cı illərdə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun dil-ədəbiyyat fakültəsində oxuyub. Qılman İlkin əmək fəaliyyətinə Xaçmaz rayonunun Əhmədoba kəndində məktəb müəllimi olaraq başlayıb.

1931–1932-ci illərdə "Gənc işçi" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi olmuş, burada əsərləri çap olunub, 1938-ci ildən "Uşaqgəncnəşr"də məsləhətçi, baş redaktor və direktor vəzifələrində çalışıb. Azərbaycan Dövlət Universitetində müəllim işləyən yazıçı Böyük Vətən müharibəsində iştirak edib, müharibə illərində Sovet Ordusu tərkibində Qafqaz cəbhəsində və İranda hərbi qəzetlərdə müxbir işləyib, Təbrizdə nəşr olunan "Vətən yolunda" adlı əsgər qəzetinin redaksiyasında çalışıb.

Müharibədən qayıtdıqdan sonra Qılman İlkin Nizami Gəncəvi yubileyi komitəsində elmi katib və Azərbaycan Dövlət Universitetində baş müəllim vəzifələrini tutub, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə üzv qəbul olunub. Qılman İlkin ədəbi yaradıcılığa 1943-cü ildə "Yaralı şahin" adlı hekayəsi ilə başlayıb.

İnstitutdaIII-IVkurslaradərsdeyəndə gecə-gündüzoxuyurmuş ki, tələbələrinyanındapərtolmasın. İsmayıl Şıxlı, Böyükağa Qasımzadə, Tələt Əyyubov, Əziz Mirəhmədov, Zeynal Cabbarzadə Qılman İlkinin tələbələri olub.

Azərbaycanda ədəbi prosesin təşkilatçısı, jurnal redaktoru, nəşriyyat rəhbəri kimi çoxtərəfli fəaliyyət yazıçı 1960–1963-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatının baş redaktoru, 1963–1967-ci illərdə "Azərbaycan" jurnalının baş redaktoru, 1967–1971-ci illərdə isə yenidən Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında direktor vəzifələrində işləyib 1974-cü ildən fərdi təqaüdə çıxıb.

Onun Nəcəf bəy Vəzirovun uşaqlıq illərinə həsr etdiyi "Həyat yollarında" adlı povesti 1947-ci ildə çapdan çıxıb. Bundan əlavə, onun yaradıcılığında "Qalada üsyan" (1959), "Şimal küləyi" (1962), "Hədiyyə" (1969), "Dağlı məhəlləsi" (1978), "Dəniz qapısı" (1984), "Madam Qədri" (1988), "Bakı və bakılılar" (1998) əsərləri də yer alır. 1994–2000-ci illərdə "Sən Bakını tanıyırsanmı?", "Tovuz lələyi" kitabları kütləvi tirajla nəşr olunub.

Onun "Qalada üsyan" romanı əsasında "Azərbaycanfilm"də "Yenilməz batalyon" filmi çəkilmişdir. O, eyni zamanda "Kölgələr sürünür" filminin ssenarisini də yazıb. Yazıçı "Cərrahlar", "Tayqa nağılı", "Əsgər müharibədən qayıdırdı", "Geriyə yol yoxdur", "Çətin döngələr", "Baba və nəvə", "Həyat sınaqları", "Qarışqa şıllaq atdı" pyeslərinin, "Şimal küləyi" (1962) povestinin, silsilə hekayələrin müəllifidir.

Bu əsərlərin əksəriyyəti uzun müddət televiziyada nümayiş olunub, "Təzə şagird" pyesi isə tamaşaya qoyulub. Yaradıcılığı boyu 50-dən çox kitabı çap olunan müəllifin bu nəşrlərdə dörd romanı yer alır. Digər kitabları isə, əsasən, povest və hekayələrdən ibarətdir.

Mükafatları

1. "Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçısı" fəxri adı

2. "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

3. Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı

4. "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

5. 2-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni

6. "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı

7. "21 Azər" medalı

8. "Humay" milli mükafatı

9. Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurasının

10. Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı

11. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

12. "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı

Onun ən çox bəyəndiyi, sevdiyi şair Mikayıl Müşfiq olub. Müşfiq tez-tez onun işlədiyi "Gənc işçi" redaksiyasına gəlirmiş. Qılman İlkin Müşfiq haqqında danışanda hər zaman kövərələrmiş. Müşfiqlə bağlı xatirələrinin birində deyir:

“Müşfiq üç barmağını büküb şeir oxuyurdu. Heç kim Müşfiq kimi şeir oxuya bilməzdi. Səsinin cazibəsi hamını heyran edirdi. Onu alqışlara qərq edirdilər. Süleyman Rüstəm də çox tanınırdı, çünki proletar şairiydi, əsasən ictimai-siyasi məzmunlu şeirlər oxuyurdu. Amma Müşfiq məhəbbətdən, gözəllikdən şeir oxuyurdu, uşaq kimi xasiyyəti vardı, gözlərinə baxanda ürəyini görərdin.

Müşfiq "Gənc işçi" qəzetinə ona görə tez-tez gəlirdi ki, sevdiyi qız - Dilbər hər gün Darülmüəllimatdan çıxıb üzüaşağı gəlirdi. Müşfiq onun gəldiyini görüb EA-nın önündə onu qarşılayırdı. Dilbər doğrudan da çox gözəl idi. Elə gözəl idi ki, dönüb arxasınca bir də baxırdın. Müşfiq onu çox sevirdi, həm də qısqanırdı. Müşfiqin çılğınlığı, emosionallığı barədə çox yazıblar.

Nöqsanları görən gözü yox idi. Bir dəfə, APİ-də oxuyanda bizi onun dərs dediyi məktəbə-praktikaya aparmışdılar. Dərs zamanı küləyin təsirilə pəncərə açıldı. Müşfiq şagirdlərinin birinə dedi ki: "Get, bağla pəncərəni, Sovet hökumətinin düzəltdiyi pəncərə bundan artıq olmaz ki".

Qılman İlkinuzunbir ömüryaşayıb, 6 noyabr 2009-cuildə Bakı şəhərində ürək çatışmazlığındanvəfatedibvə IIFəxrixiyabandadəfnolunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.04.2026)