İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

Rabindranat Taqor — hind yazıçısı, şair, bəstəkar, rəssam və ictimai xadim,   Nobel mükafatı laureatı. Bu gün onun doğum günüdür, anadan olmasının 165 illiyidir.

“Güclü və qüdrətli olmaq qüvvəyə görə üstün olmaq deyil, zəifi öz zirvəsinə qaldıra bilməkdir.” (R.Taqor)

Rabindranat Taqor əsərlərini benqalca yazmışdır. Hindistan və Banqladeşin himnlərinin müəllifidir. Adı tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısına daxil edilib. Benqal şairi, dramaturq, rəssam, bəstəkar və filosof, Hindistan və Banqladeşin milli himnlərinin müəllifi, Asiya qitəsinin ilk Nobel mükafatı laureatı Rabindranat Taqor Kəlküttdə yaşayan zəngin brahman ailəsinin 14-cü uşağı idi. İlk şeirlərini kiçik uşaq ikən – səkkiz yaşında yazmışdı. Ev şəraitində, Kəlküttədəki Şərq seminariyasında və Benqal Akademiyasında təhsil almışdı. Benqal dilinin, tariх və mədəniyyətinin mahir bilicilərindən sayılırdı. “Şairin tariхçəsi” adlı ilk poeması 1878-ci ildə çap olunmuşdu. Elə həmin ildə də hüquq təhsili almaq üçün Londona göndərilmişdi. Lakin təhsilini başa vurmadan geri qayıtmışdı.

“Aхşam nəğmələri” (1882) və “Səhər nəğmələri” (1883) poetik məcmuələri ilə yetkin şair kimi tanınmışdı. Beləliklə, yalnız ingiliscə kiçik bir kitabı, amma təbii ki, zəngin və təkrarsız yaradıcılıq yolu sayəsində Rabindranat Taqor 1913-cü ildə Nobel laureatı oldu. Mükafat ona “poetik təfəkkürünün müstəsna bir ustalıqla əks edildiyi və Qərb ədəbiyyatının bir hissəsinə çevrilən gözəl, orijinal, hissiyyat dərinliyi ilə seçilən şeirlərinə görə” verilmişdi.

Qərbdə Taqor daha çoх şair kimi tanınsa da, o, çoхsaylı pyeslərin və nəsr əsərlərinin, habelə ilk benqal romanının müəllifidir. “Qurban mərasimi” (1890), “Poçt” (1912), “Qırmızı məхmər gülləri” (1925) pyeslərində ədalət və həqiqət aхtarışları, mənəvi təkamül uğrunda mübarizə öz əksini tapmışdı.

Rabindranat Taqor 70 yaşının astanasında özünü rəssam kimi sınamış və incəsənətin digər sahələrindəki kimi burada da uğur qazanmışdı. Taqor həm də  2 mindən çoх nəğmənin müəllifi idi. Həmin nəğmələr benqallar arasında bu gün də məşhurdur.

Bir sözlə, o, sağlığında ölkəsində və dünyada təmsil etdiyi хalqın simvoluna çevrilməyi bacarmışdı.

Rabindranat Taqorun “Gitancali” kitabına daхil olan şeirlər, “Fəlakət” romanı və bir sıra nəsr əsərləri Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuşdur.

Əsərləri: “Fəlakət”, “Qurban mərasimi” (1890), “Poçt” (1912), “Qırmızı məхmər gülləri” (1925) və s.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

1987-ci ildə ekranlaşdırılan "Afroditanın qolları" filmi, rejissor Davud İmanov tərəfindən çəkilmiş, insan ehtiraslarını, gözəllik anlayışını və daxili boşluğu bədii dillə araşdıran maraqlı ekran əsərlərindən biridir.

Filmin adı ilk andan diqqət çəkir. Aphrodite adı qədim mifologiyada sevgi və gözəllik rəmzidir. “Qolları” isə sığınacaq, yaxınlıq, cazibə və əsarət mənalarını daşıyır. Bu səbəbdən film sadəcə romantik hekayə yox, insanın gözəllik qarşısında necə dəyişdiyinin hekayəsidir.

Gözəllik – xilas yoxsa tələ?

Filmdə gözəllik yalnız zahiri anlayış kimi təqdim olunmur. Burada gözəllik insanı cəzb edən, özünə tərəf çəkən, bəzən də ağlını və iradəsini zəiflədən qüvvədir.

İnsan çox vaxt gözəlliyin ona xoşbəxtlik gətirəcəyini düşünür. Amma film göstərir ki, hər parlaq görünən şey daxildə işıq daşımır.

Bəzən insan gözəlliyə yaxınlaşdıqca özündən uzaqlaşır.

"Afroditanın qolları" – istilik, yoxsa boğucu yaxınlıq?

Filmin adındakı “qollar” təsadüfi deyil. Qollar adətən qorumaq, sarılmaq, istilik vermək deməkdir. Lakin bəzən eyni qollar insanı sıxan zəncirə də çevrilə bilər.

Davud İmanov bu metafora ilə tamaşaçıya düşündürücü sual verir:

İnsan sevdiyi şeyin qucağında rahatlıq tapır, yoxsa azadlığını itirir?

Ehtiras və tənhalıq

Filmdə hisslər güclüdür, amma bu hisslər hər zaman xoşbəxtliyə aparmır. Personajlar nə isə axtarırlar: sevgi, diqqət, gözəllik, tamamlanmaq hissi…

Lakin çox vaxt insan başqasında axtardığını öz daxilində tapa bilmədikdə nəticə tənhalıq olur.

Bu ekran əsərində də münasibətlərin arxasında gizlənən əsas hiss bəzən sevgi yox, boşluqdur.

Davud İmanovun baxışı

Davud İmanov filmi zahiri dramatizm üzərində qurmur. O, daha çox simvollar, baxışlar, münasibətlərdəki gərginlik və səssiz daxili çarpışmalar vasitəsilə təsir yaradır.

Bu səbəbdən “Afroditanın qolları” izlənən yox, yozulan filmlərdəndir. Tamaşaçı süjetdən çox mənanı izləyir.

Azərbaycan kinosunda fərqli üslub

Afroditanın qolları adı, mövzusu və metaforik yanaşması ilə Azərbaycan kinosunda fərqli ovqat yaradan ekran əsərlərindən biri kimi diqqət çəkir. O, insan hisslərini açıq cümlələrlə yox, gizli işarələrlə danışır.

Yekun

Bəzən insan ən çox sarıldığı yerdə boğulur.

Bəzən gözəllik ən böyük sınağa çevrilir.

“Afroditanın qolları” bizə xatırladır:

İnsan başqasının qucağında xoşbəxtlik axtarsa da, onu yalnız öz daxilində tapa bilər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Bütünkeyfiyyətlərininəzərə alınaraq 1927-ciildə HacağaAbbasovBakı TeatrTexnikumunarəhbərtəyinedilir. O, ilknövbədə, teatrı bacarıqlı rejissorvə aktyorlarlatəminetməkqayğısınaqalır. 10 ilərzində Azərbaycansəhnəsi üçünböyükbiraktyornəsliyetişir.

Onlarınbir çoxu - Ələsgər Ələkbərov, Adil İsgəndərov, Barat Şəkinskaya, Rza Əfqanlı təkcə Azərbaycandadeyil, Sovet İttifaqı məkanındatanınansənətkarlarolurlar. Bütünbuxidmətlərinə görə HacağaAbbasov 1932-ciildə AzərbaycanınXalqartistiadınalayiqgörülür”.

                                   SavalanFərəcov

Hacıağa Abbasov 16 iyun 1888-ci ildə Bakının Maştağa kəndində müəllim ailəsində doğulub. İbtidai təhsilini doğulduğu kəndindəki rus-tatar (rus-türk) məktəbində alıb və sonra Bakıda oxuyub. 1906–1909-cu illərdə Petrovsk-Portda (indiki Mahaçqala) pedaqoji təhsilə yiyələnib. Burada oxuyarkən azərbaycanlılardan ibarət teatr dəstəsi yaradıb və həmin truppa ilə Teymurxanşurada (sonra Bunyaksk adlandırıldı) teatr açıb.

Təhsilini başa vurduqdan sonra müəllim diplomu ilə Bakıya qayıdıb. Balaxanı kəndində Mirzə Ələkbər Sabirlə birlikdə uşaqlara dərs deyib. Eyni zamanda "Müsəlman artistləri cəmiyyəti"nin, "Nicat", "Həmiyyət" teatr truppalarının fəal üzvü olub. Sonralar "Səfa" cəmiyyətinin teatr truppasında, "Zülfüqar bəy və Üzeyir bəy Hacıbəyov qardaşlarının müdiriyyəti"ndə aktyorluq edib. 1920-ci ildə bugünkü Akademik Milli Dram Teatrına üzv olan Hacıağa Abbasov bir müddət burada çalışıb.

Həyat və sənət dostu Mirzağa Əliyevlə birgə 1921-ci il noyabrın 13-də Bakı Türk Azad Tənqid və Təbliğ Teatrını yaradıblar, özü direktor olub. Həmin sənət ocağı bu iki aktyorun adı ilə bağlı olduğuna görə tamaşaçılar arasında "Hacımirz" teatrı kimi tanınıb-sevilirdi. 1925-ci ildə Hacıağa Abbasov Akademik teatra direktor təyin olunub. Bakı Teatr Məktəbində direktor işləyib (1929–1937). Repressiya illərində təqib olunduğuna görə bir müddət Orta Asiya respublikalarında yaşayıb.

Əsas rolları: Şeyx Nəsrulla ("Ölülər", Cəlil Məmmədquluzadə), Mirzə Mehdi xan, Şamdan bəy ("Nadir şah" və "Şamdan bəy", Nəriman Nərimanov), Ağa Kərim xan, Hacı Qəmbər ("Ağa Kərim xan Ərdəbili" və "Hacı Qəmbər", Nəcəf bəy Vəzirov), Molla İbrahimxəlil ("Molla İbrahimxəlil kimyagər", Mirzə Fətəli Axundzadə), Qubad ("Dəmirçi Gavə", Şəmsəddin Sami), Osip ("Müfəttiş", Nikolay Qoqol), Moisey ("Yəhudilər", Yevgeni Çireov).

Aktyor Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Məşədi İbad", "Arşın mal alan", "Ər və arvad" operettalarında Məşədi İbad, Soltan bəy, Kəblə Qubad rollarını müxtəlif quruluşlarda dəfələrlə və uğurla oynayıb. Sənətdə qazandığı nailiyyətlərə və teatr sənətinin inkişafında göstərdiyi xidmətlərə görə Hacıağa Abbasov 14 noyabr 1930-cu ildə "Azərbaycan SSR əməkdar artisti", 26 may 1932-ci ildə isə "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adlarına layiq görülüb.

Filmoqrafiya

- Hacı Qara (film, 1929) — Bayraməli Bəy (Sonanın atası)

- Səhnə veteranı (film, 1974)

H.Abbasov rus dilini mükəmməl bilib. Bu səbəbdən rus ədəbiyyatına, xüsusilə də Lev Tolstoyun yaradıcılığına maraq göstərib, onun əsərlərini tərcümə edib və tamaşaya qoyub. Böyük rus ədibinin yaradıcılığına intəhasız maraq onu 1907-ci ildə Tolstoyun Yasnaya Polyanadakı mülkünə aparır. O, ədiblə yaxından tanış olub. H.Abbasov bu barədə xatirələrində yazır:

"Mən böyük ədibə Azərbaycan oxucuları tərəfindən çox sevildiyini dedim. O, xeyli məmnun oldu. Biz ayrılarkən “Hərb və sülh" kitabına "Yadigar üçün L.N.Tolstoydan" sözlərini yazıb, mənə bağışladı”.

O, “Bakının fəthi”, “Ağa Məhəmməd şah Qacar və Molla Pənah Vaqif”, “Əsgər oğluma”, “Sabirin məhkəməsi”, “Rus macərası” kimi maraqlı pyeslərin müəllifidir. “Sabirin məhkəməsi” pyesində o, böyük satirikin kəşməkəşli həyatını təsvir edib. Əsər haqqında H.Abbasov yazır:

"1923-cü ildə mən Sabirlə işlədiyim günlərin xatirinə “Sabirin məhkəməsi" adlı kiçik pyes yazdım. Pyes o vaxt Tənqid-Təbliğ Teatrında, Bakı fəhlə klublarında bir müddət müvəffəqiyyətlə oynanıldı. Bu, mənim müəllim yoldaşım olan böyük şairə kiçik bir hədiyyəm idi".

 O, teatr kollektivi ilə tez-tez Bakı kəndlərində tamaşalar göstərirdi. Teatrın səhnəsində özünün ən çox sevdiyi Şeyx Nəsrullah (“Ölülər”, C.Məmmədquluzadə) rolunu əlli dəfədən çox oynayıb. 1975-ci ildə “Ulduz” jurnalının 5-ci sayında dərc etdirdiyi məqaləsində yazırdı: “Bu obraz mənim ifamda Mirzə Cəlilin çox xoşuna gəlirdi”.

Hacıağa Abbasov 7 may 1975-ci ildə, 87 yaşında Bakıda vəfat edib və II Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Xatirəsi

2018-ci ildə aktyorun 130 illik yubileyi qeyd olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Azərbaycan mətbuatının zirvəsində dayanan “Molla Nəsrəddin" dərgisindən danışdıqda, ilk olaraq ağlımıza Mirzə Cəlil gəlirsə, daha sonra həmən Əzim Əzimzadəni xatırlayırıq. Biri yazılarını yazır, digəri karikaturalarını şəkirdi...

Bu gün Əzim Əzimzadəni xüsusən xatırlamalıyıq, onun doğum günü, anadan olmasının 146-cı ildönümüdür.

Əzim Əzimzadə  7 may 1880-ci ildə Azərbaycana Məmməd Əmin Rəsulzadə, Lütvizadə, Mehdi Hüseynzadə kimi dahilər və qəhrəmanlar bəxş etmiş Novxanı kəndində anadan olub. Atasının etirazına baxmayaraq ibtidai təhsilini rus-tatar məktəbində alıb. Yaradıcılığı boyu əsrlərdən bəri formalaşan Təbriz Azərbaycan miniatür məktəbinin və rus rəssamlıq məktəbinin ənənələrindən bəhrələnib. Rəssamlığa məşhur "Molla Nəsrəddin" jurnalında öz əsərlərini dərc etdirməklə başlayıb.

1906-cı ildən "Molla Nəsrəddin", "Baraban", "Zənbur", "Tuti", "Kəlniyyət" və sair jurnalların səhifələrində satirik qrafik karikaturalarını nəşr etdirməklə Azərbaycan satirik qrafikasının əsasını qoyub. Əzimzadənin əsərlərinin əsas mövzusunu sosial təzadlar, adətlər və xalqın məişəti təşkil edirdi. Cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin mənfi ünsürləri — xəsis tacirlər, fırıldaqçı din xadimləri, şarlatanlar onun satirik qələminin hədəfində olublar.

O, öz əsərlərində mənfi surətləri gah kəsərli yumor, gah yumşaq kinayə ilə kəskin satira atəşinə tutub. Çəkdiyi "İt boğuşdurma", "Kişi arvadını döyür", "Varlı evində toy", "Yoxsulların toyu", "Su üstündə dava", "Köhnə bakılılar" kimi əsərlərində müxtəlif sosial təbəqələrə məxsus tiplərin iç üzünü açaraq qadın hüquqsuzluğuna, ədalətsizliyə qarşı çıxış edib. Bu mənada, o dövrdə cəmiyyətdəki sosial ədalətsizlikləri özündə daha qabarıq əks etdirən "Köhnə Bakı tipləri" və "100 tip" əsəri xüsusilə təqdirəlayiqdir.

Ə. Əzimzadə satirik şair M. Ə. Sabirin "Hophopnamə"sinə çəkdiyi illüstrasiyalarla (1914) kitab qrafikası sənətinin də əsasını qoyub. Onun teatrlara çəkdiyi geyim eskizləri və dekorasiyalar Azərbaycan rəssamlığının bu sahədəki inkişafına xüsusi təkan verib. Əsərləri dünyanın bir sıra muzeylərində nümayiş etdirilən rəssamın ilk fərdi sərgisi 1940-cı ildə təşkil olunub.

Bakıda keçirilən birinci sərgidə tamaşaçılar rəssamın 1200-dən çox əsərinə tamaşa edə biliblər. 1920–1943-cü illərdə Ə. Əzimzadə Azərbaycan Rəssamlıq Texnikumunda müəllim, 1932–1937-ci illərdə isə direktor olub. Əzim Aslan oğlu Əzimzadə 1943-cü il iyun ayının 15-də Bakıda vəfat edib.

10 yaşından muzdlu əməklə məşğul olan balaca Əzim şəhərin varlılarından olan Ağabala Quliyevin tikdirdiyi evdə kuryerlik edib. Elə orada da Maslov soyadlı rus rəssamı ilə tanış olmuş, rəssama Ağabalanın evinin dekorativ şəkillərlə bəzəməsində yardımçı olmuşdur. Bir gün Ağabala Maslova dəyirmanın tarixi haqda rəsmlərini Parisdə Ümumdünya sərgisində nümayiş etdirməyi tapşırır. Maslov Əzimi də özünə yardımçı götürmək istəyir. Bunu eşidən Ağabala Əzimə bərk acıqlanır: "Ağlını başına yığ, sən müsəlman balasısan, fikrini ticarətə ver, rəssamlıq sənlik deyil". Amma Əzim Ağabalaya yox, öz ürəyinin səsinə qulaq asır...

Rəssam 23 yaşında ailə qurub. Həyat yoldaşı Səriyyə evdar qadın idi. Bu ailədə beş övlad böyüyüb: üçü oğlan - Abdulla, Həbib, Lətif, ikisi qız - Pəricahan, Sevda. Övladlardan yalnız Həbib atasının sənətini davam etdirib.

Rəssam həmişə lampa işığında işləməyi sevər, iş zamanı sakitliyə çox önəm verərmiş. Heyvan fiqurlarını çox xoşlayan rəssamın Qraf adlı  bir iti olub. Təsəvvür edin, həmin it poçtdan Əzimzadənin qonorarını gətirərmiş. Poçtda o iti hamı tanıyırmış. Qonorarı gələn kimi zəng edib Əzimzadəyə məlumat verirdilər, o da sədaqətli iti göndərərmiş...

Qonorardan söhbət düşmüşkən, Emin Sabitoğlunun atası, məşhur komediya müəllifi Sabit Rəhman Əzimzadə ilə zarafat etməyi xoşlayırmış. Bir dəfə Əzimzadə qəfəsdə çəkdiyi meymunlarla bağlı şəklini alqı-satqı komissiyasına təqdim edir. Həmin komissiyanın üzvlərindən biri də Sabit Rəhman olur. Əsəri komissiyaya Kazım Kazımzadə gətirir. Bu əhvalatı da Kazım müəllim danışıb.

Deyir, içəri girdim, əsəri təqdim etdim, birdən Sabit Rəhman dedi, bu üç şəklə 300 manat verərik. Bu, Əzimzadəyə pis təsir edir. Ondan sonra qəfəsdə iri meymun çəkib, altına "Sabir Rəhman" yazıb, Kazıma tərəf dönüb "apar bunu komissiyaya göstər" deyib. Kazım pərt halda içəri girir, deyir, çox üzr istəyirəm, amma bu şəkli Əzim müəllim göndərdi. Sabit Rəhman şəklə baxır, gülür və deyir bunun qiyməti yoxdur - 1 milyon. Sözünün üstündə də durur, bir milyon qonorar verir.

Əzimzadənin ürəyi çox yumşaq idi. Baxmayaraq ki, görkəmcə zəhmli adam təsiri bağışlayırdı. Görkəmli rəssam Kazım Kazımzadə onun tələbəsi olub. Həmişə danışardı ki, Əzimzadə dərsə gəlib, tələbələrin şəkillərinə baxıb az-maz gülümsənəndə başa düşürdük ki, onun xoşuna gəlib. Zəhmlə baxırdısa bilirdik ki, bəyənməyib.

Allah rəhmət eləsin!

("Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasının materiallarından istifadə edilmişdir)

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“O, çox istedadlı quruluşçu rəssam idi. Eskizləri, bədii tərtibat verdiyi əsərlər başqa rəssamlar üçün bir məktəb sayılırdı. O, zahiri effektləri, geyimləri elə seçirdi ki, təqdim olunan əsərin məzmunu təbii surətdə açılsın. Dekorasiyalar, bir növ, tamaşanın şərh edilməsində böyük rol oynayırdı.” -Əməkdar jurnalist Flora Xəlilzadə ona  - Bədurə Əfqanlıya bu cür qiymət verir.

Bədurə Məlik qızı Əfqanlı (Ağamalova) 25 oktyabr 1912-ci ildə Bakıda anadan olub. O, Bakıda qulluqçu Məlik Nəcəf oğlu Ağamalovun ailəsində doğulub. Bədurə Ağamalova da ilk əvvıl Bakı Pedaqoji Texnikumuna daxil olsa da (1929), rəssam olmaq həvəsi onu Bakı Rəssamlıq Məktəbinə gətirib (1931) və o burada qrafika şöbəsində təhsil alıb. O, 1940-cı ildən 1960-cı ilin əvvəlinə qədər Akademik Milli Dram Teatrında quruluşçu rəssam kimi çalışıb.

İlk işi 1940-cı ildə rəssam Əsgər Abbasovla "Müsibəti-Fəxrəddin" (Nəcəf bəy Vəzirov) tamaşasma verdikləri tərtibat olub. Bundan sonra Süleyman Sani Axundovun "Eşq və intiqam" (1943), Uilyam Şekspirin "Otello" (1949 və 1959-cu il quruluşları), Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin "Dağılan tifaq", "Köhnə dudman", Boris Lavrenyovun "Amerikanın səsi" (1950), Cəfər Cabbarlının "Od gəlini", Hüseyn Muxtarovun "Ailə namusu" (1951) əsərlərinin tamaşaya hazırlanmasında tərtibatçı rəssam kimi çalışıb.

O, həmçinin Karlo Haldoninin "Məzəli hadisə", Vadim Sobkonun "ikinci cəbhə arxasında (1952)", Nazim Hikmətin "Türkiyədə" (1953), Maksim Qorkinin "Vassa Jeleznova" (1954), Cabbar Məcnunbəyovun "İldırım" (1955), İslam Səfərlinin "Yadigar" (1956), Ənvər Məmmədxanlının "Şirvan gözəli" (1957), Səməd Vurğunun "Fərhad və Şirin", Yuri Osnos və Viktor Vinnikovun "Hind gözəli" (1959) əsərlərinin tamaşaya hazırlanmasında tərtibatçı rəssam kimi çalışıb.

Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrının bir sıra tamaşası, həmçinin opera, rəqs ansamblı və bədii özfəaliyyət kollektivləri üçün geyim eskizləri çəkib. Cəfər Cabbarlının "Aydın", Məmmədhüseyn Təhmasibin "Bahar" (1940), "Aslan yatağı", Mirzə İbrahimovun "Məhəbbət" (1942), Zeynal Xəlilin "Qatır Məmməd", Səməd Vurğunun "İnsan" (1945), Leonid Malyuginin "Köhnə dostlar", İlyas Əfəndiyevin "İşıqlı yollar" (1947), "Bahar suları" (1948), Cəfər Cabbarlının "Solğun çiçəklər"  tamaşalarında geyim eskizləri məhz ona məxsusdur.

Bədurə xanım 1960-cı ildən "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında geyim üzrə rəssam işləyib. Burada o, "Koroğlu", "Leyli və Məcnun", "Dəli Kür", "Böyük dayaq", "Dədə Qorqud", "O qızı tapın", "Qatır Məmməd" kimi ekran əsərlərinə geyim eskizləri çəkib. Onun bir çox əsəri Azərbaycan Dövlət Teatr Muzeyi və A. A. Baxruşin adına Rusiya Mərkəzi Teatr Muzeyində (Moskva) saxlanılır.

Rəssamlıq sənətində qazandığı nailiyyətlər üçün Bədurə Əfqanlıya əməkdar incəsənət xadimi (21 iyul 1949) və xalq rəssamı (1 iyun 1974) fəxri adları verilib, "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif edilib.

Filmoqrafiya

- Koroğlu

- Leyli və Məcnun

- Böyük dayaq

- Dəli Kür

- O qızı tapın

- Sevil

- Qatır Məmməd

- Dədə Qorqud

Başlanğıcda Flora xanımdan sitat gətirdim. Ümumiyyətlə, Flora Xəlilzadə rəssam barədə yazdığı oçerkdə onun bütün yaradıcılığının səciyyəvi cəhətlərini göstərə bilmişdir.

Flora xanım yazır:

“Ötən əsrin əvvəllərində Azərbaycan teatr sənətinin inkişafında bir sıra istedadlı fırça ustaları öz əməyini əsirgəmədi. Əzim Əzimzadə, Rüstəm Mustafayev, Həsən Fətullayev və başqaları öz dəst-xətləri ilə teatrı bu çətinlikdən xilas etdilər. Azərbaycanda teatr-dekorasiya sənətinin inkişafında və təşəkkül tapmasında isə xalq rəssamı Bədurə Əfqanlının son dərəcə məhsuldar və gərgin əməyi dayandı

Bir fərəhli fakt da var ki, o, həm də ilk teatr rəssamı olan azərbaycanlı qadındır. Ümumiyyətlə, bu rəssamın taleyində ilkin olmaq qızıl xətt kimi keçir. 1920-ci ildə Bakıda təşkil olunan Bakı Rəssamlıq Məktəbinin milli rəssamların yeni nəslinin yetişməsində böyük rolu oldu. Maraqlıdır ki, həmin məktəbi bitirənlərdən biri də Bədurə Əfqanlı idi. Yenə də ilk azərbaycanlı qızlardan idi ki, professional təhsil alırdı.

O, Bakıda qulluqçu Məlik Nəcəf oğlu Ağamalovun ailəsində doğulmuşdu. Dövrünün tanınmış ziyalılarından və geniş dünyagörüşlü şəxsiyyətlərindən olan Məlik Nəcəf oğlu özü rəsm çəkməyə həvəsli idi. Boş vaxtlarında övladlarına ədəbiyyatdan, incəsənətdən danışar, onlarda bu sahəyə maraq oyadardı. Təsadüfi deyildi ki, böyük qızı Səyyarə heykəltəraşlıqla məşğul olurdu.

Bədurədə də kiçik yaşlarından incəsənətə böyük maraq vardı. Onlar yayda bütün ailə ilə Novxanıdakı bağ evlərində dincələrdilər. Bədurənin təbiətə, rənglər aləminə marağı da elə dəniz kənarında dalğalara, qağayılara diqqət kəsildiyi vaxtlardan başladı. İlk "teatrı" da Novxanıda görmüşdü Bədurə xanım. O, dini mərasimlərdə şəbih çıxaran insanlara maraqla baxardı.

Eləcə də milli bayramlarda, el şənliklərində, kənddə düzənlənən mərasimlərdə iştirak edər və bütün bunlar da Bədurənin yaddaşında dərin iz salardı. Sonralar orta məktəbdə oxuduğu illərdə dəftərinə çəkdiyi rəsmlərlə müəlliminin diqqətini cəlb edərdi. Əvvəlcə pedaqoji məktəbdə oxusa da, həvəsi onu rəssamlıq dünyasına çəkdi.

Bakı Rəssamlıq Məktəbinin qrafika şöbəsinə daxil olan gənc qız dünya incəsənət tarixini öyrənməyə böyük həvəs göstərdi. Sonralar müxtəlif şəhərlərdə - Moskvada, Sankt-Peterburqda yerləşən qalereya, teatr və etnoqrafiya muzeylərini dolaşdı. Gördükləri fikirlərini bir istiqamətə yönəltmişdi. Bütün bunlar da onun fikrini qətiləşdirdi - teatr rəssamı olmalıdır. Diplom işinin mövzusu V.Şekspirin "Otello" faciəsi idi.

Çəkdiyi eskizlər, qurduğu kompozisiyalar, tapdığı yeni rəng çalarları onu həm təkrarçılıqdan uzaqlaşdırdı, həm də özünəməxsus bir diplomçu kimi fərqləndirdi.

90 il ömür sürmüş Bədurə Əfqanlı bu bitkin həyatın 70 ilini teatra bağlayıb. 1930-cu ildə həyat yoldaşı Rza Əfqanlının quruluşçu rejissoru olduğu "Qaçaq Kərəm" tamaşasının bədii tərtibatı da məhz Bədurə Əfqanlıya məxsusdur

Uzun illər Rza Əfqanlı ilə birlikdə uğurlu tamaşaların səhnə həyatına ömür verdilər. Onların birgə hazırladığı tamaşalardan "Şeyx Sənan" faciəsi, "Aşıq Qərib" operası, "1905-ci ildə" və "Sevil" pyesləri haqqında o dövrün mətbuatında maraqlı fikirlər var. Sonralar bir müddət Aşqabadda çalışsalar da, yenidən Bakıya qayıdan ailə öz yaradıcılıq işlərini doğma şəhərdə davam etdirib.

1938-ci ildə Azərbaycan Dövlət Dram Teatrına dəvət edilən Bədurə xanım burada uzun müddət rəssam kimi çalışıb. Bu rəssamın ən müsbət cəhətlərindən biri də bu idi ki, o, heç vaxt rəssam fırçasına, istedadına arxayın olmazdı. Bədii tərtibat verdiyi əsəri diqqətlə oxuyar, əhatə etdiyi dövrün tarixini, mədəniyyətini, geyim tərzini dəqiqliklə araşdırardı.

Bu səbəbdən də onun tamaşalara verdiyi tərtibat həm sadəliyi, həm ciddiliyi, həm də əsərin mövzusu ilə həmahəng olması ilə seçilirdi. Xüsusilə də Cəfər Cabbarlının pyeslərinə hazırladığı dekorasiyalar, eskizlər bu tamaşaların uğurlu alınmasında böyük rol oynadı. İkinci dünya müharibəsi illərində və sonra teatrlarda qoyulan tamaşaların, demək olar ki, əksəriyyətinə bədii tərtibat Bədurə Əfqanlı tərəfindən verilirdi.

Mütəxəssislər həmişə bu fikri təsdiqləyirdilər ki, Bədurə xanımda bir rəssam kimi əsl sənət əsəri yaratmaq üçün lazım olan bütün komponentlər - istedad, əməksevərlik, axtarış həvəsi, professional yetkinlik var idi. Bəlkə də elə bu səbəbdəndir ki, onun quruluşçu rəssamı olduğu tamaşalar həmişə monumental xarakter daşıyırdı. Rənglərin çalarlarından məharətlə istifadə edərək teatr estetikasının daha zənginləşməsinə nail ola bilirdi.

Onun bədii tərtibatı səhnələşdirilən pyesin ideyasını açmaqda rejissora kömək edirdi. Bu səbəbdən də həm rejissorlar, həm də dramaturqlar Bədurə xanımla işləməyi çox sevərdilər. Rənglər vasitəsilə tamaşaçıda xoş ovqat yarada bilirdi. Bədurə Əfqanlı yaradıcılığının tədqiqatçısı sənətşünas Dilarə Səfərəliyeva yazırdı: "Bədurə Əfqanlı gözəl geyim eskizlərində hər bir əsərin ideyasının xarakterinə dərindən nüfuz etmək nümunəsi göstərmişdir".

O, təkcə teatrda deyil, kinostudiyada da fəaliyyət göstərərək müxtəlif ekran əsərlərinə geyim eskizləri çəkərdi. Bu filmlərə indi də maraqla baxılır: "Koroğlu", "Leyli və Məcnun", "Böyük dayaq", "Dəli Kür", "Dədə Qorqud", "O qızı tapın", "Qatır Məmməd" və s. Bədurə Əfqanlının yaradıcılığından danışarkən onun müxtəlif ansambllar və ifaçılar üçün hazırladığı geyimlərdən söz açmamaq olmur. Onun bu sahədəki fəaliyyətinə bütün dünya bələd idi. Həm fərdi sərgiləri keçirilərdi, həm də eskizləri əsasında geyinən ifaçılar bütün planeti dolaşardılar.

Unudulmaz Rəşid Behbudovun rəhbərlik etdiyi Mahnı Teatrının kollektivi həmişə Bədurə xanımın məsləhət gördüyü geyimlər əsasında konsert tamaşalarına gedərdilər. Xüsusən rəqs kollektivləri həm milli rəqslərimizi, həm də geyimlərimizi nümayiş etdirirdilər. Yaradıcılığı həmişə yüksək qiymətləndirilərdi. 1974-cü ildə xalq artisti fəxri adına layiq görülən Bədurə Əfqanlı sənətinin vurğunu idi.

Bəlkə də elə bu səbəbdəndir ki, onun irsi bu gün də öz əhəmiyyətini saxlamaqdadır. Teatrın bədii tərtibatı ilə məşğul olan hər kəs bu unudulmaz şəxsiyyətin bədii irsindən öyrənməkdədir. Bədurə Əfqanlı yaradıcılığı, sözün əsl mənasında, məktəb idi. Bu məktəbin dərsləri indi də davam edir. Özü olmasa da... sənəti yaşayır!”

Bədurə Əfqanlı 7 may 2002-ci ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Giorgia Meloni uzun illərdir Avropa siyasətində tanınan fiqurlardan biridir, amma onun hekayəsi sadəcə “İtaliyanın ilk qadın baş naziri” olmaqdan daha mürəkkəb və bəzən də ziddiyyətlidir. Roma şəhərində doğulan Meloninin uşaqlığı heç də rahat keçməyib. Atası ailəni erkən yaşda tərk edib, o isə anası ilə birlikdə daha kasıb məhəllədə böyüyüb. Öz sözlərinə görə, məhz bu çətinliklər onun dünyagörüşünü və siyasətə baxışını formalaşdırıb.

Meloni siyasətə çox erkən – cəmi 15 yaşında qoşulub. Onun ilk addımları isə kifayət qədər mübahisəli olub. O, fəaliyyətinə İtalyan Sosial Hərəkatı ilə bağlı gənclər təşkilatında başlayıb. Bu fakt bu günə qədər onun haqqında gedən əsas müzakirələrin mərkəzindədir. Sonrakı illərdə isə Milli Alyans kimi daha “yumşaldılmış” sağ partiyalarda fəaliyyət göstərərək siyasi pillələri sürətlə qalxıb.

Maraqlı məqamlardan biri də budur ki, Meloni gənclik illərində siyasətlə yanaşı adi işlərdə də çalışıb- Romada məşhur gecə klublarından birində ofisiant və barmen işləyib. Bu detal onun bioqrafiyasına daha “real həyat” çaları qatır və onu klassik elit siyasətçilərdən fərqləndirir.

Onun siyasi yüksəlişi isə həqiqətən sürətli olub. 31 yaşında İtaliyanın ən gənc nazirlərindən birinə çevrilib və Silvio Berlusconi hökumətində Gənclər naziri kimi fəaliyyət göstərib. 2012-ci ildə isə öz siyasi yolunu daha da sərtləşdirərək İtaliya Qardaşları partiyasının qurucularından biri olub və qısa müddətdə onun liderinə çevrilib.

Meloninin siyasəti isə onu digər Avropa liderlərindən kəskin şəkildə fərqləndirir. O, açıq şəkildə “Tanrı, vətən və ailə” prinsipini müdafiə edir, eyni cinsli nikahlara qarşı çıxır və miqrasiyanın sərt şəkildə məhdudlaşdırılmasını dəstəkləyir. Bu səbəbdən o, tez-tez həm “mühafizəkar lider”, həm də “aşırı sağçı siyasətçi” kimi təqdim olunur. Maraqlıdır ki, özü bu etiketləri qəbul etmir və özünü sadəcə vətənpərvər və ənənəvi dəyərləri qoruyan siyasətçi kimi göstərir.

Onun bioqrafiyasında ən çox müzakirə olunan məqamlardan biri də keçmişlə bağlı açıqlamalarıdır. Meloni bir neçə dəfə faşizm dövrü ilə əlaqəli fiqurları müsbət tonla xatırladığı üçün tənqid olunub. Buna baxmayaraq, o, müasir İtaliyada faşizmin artıq keçmişdə qaldığını iddia edir və öz siyasətini daha çox milli maraqlar üzərində qurduğunu deyir.

2022-ci ildə baş verən hadisələr isə onun karyerasında dönüş nöqtəsi oldu. Hökumət böhranından sonra keçirilən seçkilərdə onun partiyası qalib gəldi və Meloni İtaliya tarixində ilk qadın baş nazir oldu. Bu, bir tərəfdən qadın liderlik baxımından mühüm addım kimi qiymətləndirildi, digər tərəfdən isə onun sərt siyasi mövqeləri səbəbindən Avropada narahatlıqla qarşılandı.

 Meloni həm də paradoksal biri kimi qəbul olunur: bir tərəfdən kasıb məhəllədən çıxmış, öz zəhməti ilə yüksəlmiş qadın lider, digər tərəfdən isə sərt ritorikası və mübahisəli baxışları ilə tez-tez tənqid olunan siyasətçi. Bəlkə də onu maraqlı edən məhz bu ziddiyyətlərdir - Meloni sadəcə bir siyasətçi deyil, eyni zamanda müasir Avropada dəyişən siyasi xəttin simvollarından biridir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.05.2026)

Mayın 5-də Mədəniyyət Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” konsepsiyasının icrası çərçivəsində “İncəsənətin inkişafına dair dövlət proqramı layihəsinin hazırlanması” yarımbəndinin həyata keçirilməsi məqsədilə yaradılmış Komissiyanın ilk iclası, eləcə də proqram üzərində çalışan işçi qrupun növbəti toplantısı keçirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı AzərTAC-a istinadən xəbər verir ki, iclasda mədəniyyət naziri Adil Kərimli, kollegiyanın üzvləri, Milli Məclisin Mədəniyyət komitəsinin sədri Polad Bülbüloğlu, müvafiq ali təhsil ocaqlarının, yaradıcılıq təşkilatlarının rəhbər və nümayəndələri, tanınmış mədəniyyət xadimləri, nazirliyin tabe qurumlarının rəhbərləri iştirak ediblər.

Mədəniyyət naziri Adil Kərimli çıxışında dövlət proqramının əhəmiyyətindən və qarşıda duran hədəflərdən danışıb. Nazir bildirib ki, iqtisadiyyat və təhsil sahələrinin qarşılıqlı əlaqəsi çərçivəsində təhsilin əsas istiqamətləri üzrə dövlət proqramlarının effektiv tətbiqi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Eyni zamanda, yaradıcılığın inkişafı, yaradıcı məhsulların təşviqi və bu sahədə mövcud problemlərin aradan qaldırılması əsas prioritetlərdəndir.

“Bununla yanaşı, infrastruktur məsələləri də diqqətdə saxlanılmalıdır. Nəzərdə tutulan layihələr çərçivəsində hər sahəyə uyğun xüsusi yanaşmalar tətbiq edilməli, əlavə infrastruktur obyektlərinin yaradılması zamanı bu amillər nəzərə alınmalıdır. Bütün bu istiqamətlər üzrə dövlət proqramlarının sistemli və məqsədyönlü şəkildə həyata keçirilməsi zəruridir”, - deyə nazir vurğulayıb.

İclasda çıxış edən “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” konsepsiyasının icrası üzrə İşçi Qrupu rəhbərinin müavini Ayaz Müseyibov Konsepsiyanın əsas istiqamətləri barədə geniş məlumat verib.

O qeyd edib ki, ölkədə elmi-mədəni mühitin formalaşdırılması, milli-mədəni dəyərlərin qorunması və təbliği xüsusi önəm daşıyır. Xüsusilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə mədəni həyatın bərpası və bu bölgələrdə mədəniyyətin yenidən canlandırılması prioritet istiqamətlərdəndir. Bu sahədə dövlət qurumları tərəfindən ardıcıl və məqsədyönlü tədbirlər həyata keçirilir.

“Əsas çağırışlardan biri mədəniyyət və incəsənət sahəsində sistemli inkişafın təmin edilməsidir. Eyni zamanda, təhsil infrastrukturunun inkişafı, müasir təhsil metodlarının tətbiqi və incəsənət sahəsində nəticəyönümlü qiymətləndirmə mexanizmlərinin formalaşdırılması xüsusi diqqət tələb edir. Bu sahədə mövcud vəziyyət təhlil olunacaq və inkişaf strategiyaları müəyyən ediləcək”, - deyə Ayaz Müseyibov bildirib.

Mədəniyyət Nazirliyinin İncəsənət və qeyri-maddi mədəni irs şöbəsinin müdiri, İşçi Qrupun sədri İntiqam Babayev incəsənətin inkişafı ilə bağlı dövlət proqramının hazırlanması üzrə İşçi Qrupunun cari fəaliyyəti, görülən işlər və planlaşdırılan növbəti addımlar barədə məlumat verib.

O bildirib ki, hazırda proqram çərçivəsində sahə üzrə mövcud vəziyyətin təhlili aparılır, prioritet istiqamətlər müəyyənləşdirilir və aidiyyəti qurumlarla sıx əməkdaşlıq şəraitində təkliflər toplanır. Eyni zamanda, incəsənətin müxtəlif sahələri üzrə inkişaf modelinin formalaşdırılması, yaradıcı mühitin gücləndirilməsi və peşəkar kadr potensialının artırılması istiqamətində işlər davam etdirilir.

Milli Məclisin Mədəniyyət komitəsinin sədri Polad Bülbüloğlu çıxışında vurğulayıb ki, bu istiqamətdə dövlət qurumlarının, müvafiq nazirliklərin, eləcə də sənət adamlarının fəal iştirakı vacibdir. Onun sözlərinə görə, qarşıda duran vəzifələr kifayət qədər genişdir və proqramların hazırlanması və icrası operativ, məqsədyönlü şəkildə həyata keçirilməlidir.

İclasda, həmçinin Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının rektoru, Xalq artisti Fərhad Bədəlbəyli, Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının sədri, Xalq artisti Hacı İsmayılov, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının sədri, Xalq rəssamı Fərhad Xəlilov, eləcə də Xalq artistləri Fəxrəddin Manafov, Şəfiqə Məmmədova və digər natiqlər çıxış edərək sənədin mədəniyyətin inkişafı baxımından strateji əhəmiyyətini vurğulayıblar.

Qeyd edilib ki, belə konsepsiyalar mədəniyyət sahəsində sistemli inkişafın təmin olunması, yaradıcı mühitin genişləndirilməsi və gənc istedadların üzə çıxarılması baxımından mühüm rol oynayır. Eyni zamanda, sənət adamlarının təklif və təşəbbüslərinin nəzərə alınması gələcək inkişaf üçün vacib platforma yaradır.

Kino sahəsi ilə bağlı çıxış edən sənət adamları qeyd ediblər ki, bu istiqamət mədəniyyətin ən mühüm və təsirli sahələrindən biridir. Onların fikrincə, Azərbaycan kinosunun inkişafı, yeni nəsil rejissor və aktyorların formalaşması, eləcə də müasir texnologiyaların kinoya inteqrasiyası xüsusi diqqət tələb edir.

Çıxış edən natiqlər bildiriblər ki, “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” konsepsiyasının icrası mədəniyyət və incəsənət sahəsində sistemli inkişafın təmin olunmasına, yaradıcı mühitin genişləndirilməsinə və milli-mədəni dəyərlərin daha effektiv şəkildə qorunub təbliğ edilməsinə mühüm töhfə verəcək.

Vurğulanıb ki, bu prosesin uğurla həyata keçirilməsi üçün peşəkar kadr potensialının gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Mədəniyyət sahəsində ixtisaslı və təcrübəli kadrların hazırlanması, onların müasir bilik və bacarıqlarla təmin olunması gələcək inkişafın əsas şərtlərindən biri kimi qiymətləndirilib.

Eyni zamanda, dövlət qurumları, sənət adamları və yaradıcı ictimaiyyət arasında əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsinin, təklif və təşəbbüslərin nəzərə alınmasının proqramın səmərəli icrasına xidmət edəcəyi bildirilib.

Daha sonra Mədəniyyət Nazirliyinin İncəsənət və qeyri-maddi mədəni irs şöbəsinin müdiri, İşçi Qrupun sədri İntiqam Babayev incəsənətin inkişafı ilə bağlı dövlət proqramının hazırlanması üzrə İşçi Qrupun cari fəaliyyəti, görülən işlər və planlaşdırılan növbəti addımlar barədə məlumat verib.

Çıxışlar müvafiq sahələr üzrə fəaliyyətin nəticələrini əks etdirən slayd-təqdimatla müşayiət olunub.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.05.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Redaksiyanın poçtundan” rubrikasında bu gün sizlərə təqdim edəcəyimiz məktub Türkiyədən, Kayseridən gəlibdir. Sabit İnce “Ters öğüt” adlı şeirini yollayıbdır.

Şair, yazar, qəzetəçi, araşdırmacı, bəstəkar olan Sabit İncə “Anadolu şair, yazar, ozan, bilim adamları Birliği” nin genel başkanıdır.

SABİT İNCE

“TERS ÖĞÜT”

Ahte vefa nedir yanından geçme

Doğru söyleyenin semtini seçme

Mazlum ağlıyorsa su olsa içme

Aşına da zehir katıver gitsin.

Geriden seyredip sen de gülerek

Yaşamaya devam insan olarak,

Gönlünü de sen kır hem de bilerek,

Arkasından gene atıver gitsin.

Üç maymunu oyna ne gör ne de duy

Baktın soyuyorlar durma sen de soy

Kazanmaya devam üstüne bin koy

Haklıyı haksıza çatıver gitsin.

Riyakârlık işin olsun unutma

Haksızdan ol hep haklıyı tutma

Kötülük etmeden aman ha yatma

Dostu yarı yolda satıver gitsin.

Menfaatin varsa koşarak yetiş

Bu uğurda serbest korkma her atış

Vicdanına bakma yolundur kaçış

İnce Beleş mezar yatıver gitsin.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.05.2026)