Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Ramazan ayı başlayıb və milyonlarla müsəlman oruc tutaraq ibadətlərini yerinə yetirir. Lakin gündəlik həyatın sürətli ritmi, diqqətsizlik və vərdişlər bəzən orucu tutanlara qeyri-adi suallar doğurur. Məsələn, bəzən insanlar yemək yeyir, su içir, hətta oruc tutduqlarını unudurlar.

İslam alimlərinin izahına görə, bu hallarda oruc pozulmur. Əsas şərt niyyətin olmasıdır: əgər insan bilmədən yemək və içibsə, onun məqsədi orucu pozmaq deyildi. Yəni təsadüfən baş verən hərəkətlər orucu pozmur və insan ibadətini davam etdirə bilər.

Əksinə, əgər bir şəxs bilərəkdən yeyir və içirsə, bu zaman oruc pozulur və günah məsuliyyəti yaranır. Bilmədən baş verən hallarda isə vicdan rahatlığı ilə orucu davam etdirmək mümkündür.

Bu səbəbdən, Ramazan ayında diqqət vacib olsa da, unudulmuş və ya təsadüfi hallar insanın ibadətinə mane olmur. Əsas niyyət və səmimiyyət, ibadətin ruhunu qoruyan əsas amillərdəndir.

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalına açıqlama verən ilahiyyatçı Ağa Hacıbəyli bildirib ki, insan sözü “nisyan” sözündən, yəni “unutmaq” sözündən törəyib:

"Əslində oruc kimi ibadətlər bizi öz xilqətimizi, insanlığımızı, gəldiyimiz və gedəcəyimiz yeri, rəbbimizi unutmamağa dəvət edir. Qeyd edək ki, ibadətlər insan əxlaqını gözəlləşdirir, amma əsas hədəf Allahı unutmamaqdır. Əlbəttə, biz insanıq və zaman-zaman oruc tutarkən fikrimiz gedib-gəlir. Amma hər ibadətin düzəliş forması var.

Oruc ibadətində də əgər insan bilmədən su içsə, çərəz yeyibsə və ya çörək yesə və sonra yadına düşsə ki, “mən oruc tutduğum halda su içdim, yemək yedim”, əgər yediyi ağzında qalıbsa onu kənarlaşdırır, yox əgər artıq boğazından keçibsə, tövbə edir. Lakin oruc davam edir. Allah buyurur ki, siz oruc tutarkən bilmədən sizi yedizdirən Allahdır. Yəni belə bir hal kimin başına gələrsə, o, orucunu pozmasın və davam etsin".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.02.2026)

Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Sabirabad Rayon Mədəniyyət Mərkəzində Mil-Muğan Regional Mədəniyyət İdarəsi və Mil-Muğan Regional Təhsil İdarəsinin birgə təşkilatçılığı ilə Beynəlxalq Ana Dili Gününə həsr olunmuş ədəbi-bədii tədbir keçirilib. Tədbir Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, Xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadənin 100 illik yubileyi münasibətilə ölkə miqyasında davam edən silsilə layihələrin tərkib hissəsi kimi reallaşdırılıb.

20 fevral 2026-cı il tarixində təşkil olunan tədbirin əsas hissəsində şairin “Özümüzü kəsən qılınc” əsəri səhnələşdirilərək tamaşaçılara təqdim edilib. Beynəlxalq Ana Dili Günü ərəfəsində nümayiş olunan tamaşa ana dilinə, milli kimliyə və tarixi yaddaşa ehtiramın bədii ifadəsi kimi maraqla qarşılanıb.

Tədbirdə Sabirabad Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısının birinci müavini Həsən Həsənov, YAP Sabirabad rayon təşkilatının sədri Varis Rüstəmov, Mil-Muğan Regional Mədəniyyət İdarəsinin rəisi Nadir Quliyev, Mil-Muğan Regional Təhsil İdarəsinin Tədrisin keyfiyyəti sektorunun müdiri Cavid Məmmədli, eləcə də rayonun idarə və təşkilat rəhbərləri, müəllimlər, şagirdlər və ictimaiyyət nümayəndələri iştirak ediblər.

Səhnə əsəri Beyləqan rayonu Birinci Şahsevən kəndi Gəray Əsədov adına 1 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbinin IX–XI sinif şagirdlərinin ifasında nümayiş olunub. Tamaşanın

bədii rəhbəri məktəbin Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi Rəqsanə Ağalıyeva,quruluş və səhnə həlli Beyləqan Rayon Mədəniyyət Mərkəzinin “Gənclik” Xalq Teatrının əməkdaşlarına məxsusdur.

Şagirdlərin məsuliyyət və həvəslə çıxışı tamaşaya xüsusi canlılıq qatıb. Onların obrazları dərindən duyaraq təqdim etməsi əsərin ideya yükünü daha aydın şəkildə tamaşaçıya çatdırıb. “Özümüzü kəsən qılınc” səhnədə yalnız ədəbi-bədii nümunə kimi deyil, həm də tarixdən gələn bir dərs və bu günə ünvanlanan mənəvi çağırış kimi səslənib.

Səhnə həllində ana dili milli kimliyin və mənəvi bütövlüyün əsas dayağı kimi təqdim olunub. Dilin sadəcə ünsiyyət vasitəsi deyil, eyni zamanda tarixi yaddaşın və milli şüurun daşıyıcısı olması ideyası tamaşanın əsas xəttini təşkil edib. Rejissor işi, səhnə tərtibatı, musiqi müşayiəti və kostyum seçimi əsərin məzmununu tamamlayaraq bütöv və təsirli bədii kompozisiya yaradıb.

Tamaşadan sonra çıxış edən qonaqlar əsərin yüksək səviyyədə səhnələşdirildiyini vurğulayaraq gənc ifaçıları təbrik ediblər. Qeyd olunub ki, bu cür ədəbi-bədii tədbirlər ana dilinin qorunması və təbliği, milli-mənəvi dəyərlərin yaşadılması və gənclərin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, tədbirin təşkilinə və yaradılan şəraitə görə Sabirabad Rayon Mədəniyyət Mərkəzinin rəhbərliyinə təşəkkür ifadə olunub.

Sonda şagirdlər regional təhsil idarəsi tərəfindən fəxri fərman və hədiyyələrlə təltif ediliblər.

Beləliklə, “Özümüzü kəsən qılınc” tamaşası bir daha nümayiş etdirdi ki, ana dilinə ehtiram milli yaddaşa və mənəvi dəyərlərə ehtiram deməkdir. Yubiley tədbirləri çərçivəsində təqdim olunan bu səhnə işi böyük şairin ideyalarının yeni nəslin düşüncəsində yaşamasına və cəmiyyətə sənət vasitəsilə çatdırılmasına xidmət edən əlamətdar mədəniyyət hadisəsi kimi yadda qaldı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.02.2026)

20 fevral 2026-cı il tarixində Azərbaycan Prezidentinin Vaşinqton səfəri zamanı baş vermiş məlum insidentlə bağlı Vəhdət partiyası rəsmi bəyanat yayıb. "Ədəbiyyat və incəsənət" portalı xəbər verir ki, Bəyanatda deyilir:

“İlham Əliyevin Sülh Şurasının ilk iclasında iştirak məqsədilə Birləşmiş Ştatlara  səfəri çərçivəsində fevralın 19-da Vaşinqton şəhərində yerləşən Waldorf Astoria Washington DC mehmanxanasının qarşısında bir qrup etirazçı təxribat xarakterli hərəkətlər törədib.

Prezident korteji mehmanxanaya yaxınlaşarkən etirazçılar mühafizə olunan əraziyə zorla daxil olmağa cəhd göstəriblər. Prezidentin avtomobilinə yönəlik hücum xarakterli hərəkətlər ediblər. Azərbaycan rəhbərliyinə qarşı nalayiq ifadələr işlədiblər.

Azərbaycanın ABŞ-dəki səfirliyinin insidentlə bağlı yaydığı bəyanatda vurğulanıb ki, dövlət başçısının mühafizə edilən nəqliyyat vasitəsinin hərəkətinə maneçilik törədilməsi və ya fiziki müdaxilə ciddi təhlükəsizlik təhdidi yaradıb və bu halda Prezidentin Təhlükəsizlik Xidməti dərhal müdaxilə etməyə borcludur. Təhlükəsizlik tədbirlərinin yalnız standart əməliyyat prosedurlarına uyğun şəkildə həyata keçirildiyi bildirilib.

Eyni zamanda qeyd olunub ki, United States Secret Service tərəfindən mehmanxana ərazisinin rəsmi təhlükəsizlik perimetrinə daxil olduğu bəyan edilib və Azərbaycan təhlükəsizlik əməkdaşları ev sahibi ölkə ilə sıx koordinasiya şəraitində fəaliyyət göstəriblər.

Səfirlik, təhlükəsizlik tədbirlərinin yanlış təqdim edilməsini və əsaslandırılmamış iddiaların yayılmasını qətiyyətlə rədd edib və mediaya məsuliyyətli davranış çağırışı edib.
Prezidentin təhlükəsizliyi – milli hüququn mütləq tələbidir.
Azərbaycan Respublikasında Prezidentin təhlükəsizliyi xüsusi hüquqi statusa malikdir.
“Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi haqqında” qanun və “Dövlət mühafizə fəaliyyəti haqqında” qanun Prezidentin-həyat və sağlamlığının,mühafizə zonasının toxunulmazlığının, hərəkət trayektoriyasının, rəsmi kortejin təhlükəsizliyinin dövlət tərəfindən tam təmin edilməsini imperativ norma kimi müəyyən edir.
Təhlükəsizlik hüququnda əsas prinsip budur:
Risk yarandığı anda müdaxilə edilir.
Mühafizə perimetrinə zorla daxil olma cəhdi artıq potensial təhlükə kimi qiymətləndirilir və bu halda təhlükəsizlik orqanlarının hərəkətsiz qalması hüquqi pozuntu sayılardı.
Beynəlxalq hüquqi çərçivə və dövlət başçısının xüsusi statusu var.
Dövlət başçısı beynəlxalq hüquqda “xüsusi qorunan şəxs” statusuna malikdir.
United Nations çərçivəsində qəbul edilmiş 1973-cü il Konvensiyası dövlət başçılarına qarşı zor tətbiqini və təhlükə cəhdini beynəlxalq cinayət kimi tanıyır.
Bu norma göstərir ki: Prezidentə fiziki yaxınlaşma və ya müdaxilə cəhdi, mühafizə olunan əraziyə zorla daxilolma, təhlükə ehtimalı yaradan hərəkət yalnız milli hüququn deyil, beynəlxalq hüququn da predmetidir.
Dünya təcrübəsi: sıfır tolerantlıq prinsipi-
Dünya dövlətləri prezident təhlükəsizliyi məsələsində sərt və birmənalı mövqe nümayiş etdirirlər.
ABŞ-də prezident və xarici dövlət başçılarının təhlükəsizliyi federal səviyyədə qorunur. Donald Trump dövründə təhlükə ehtimalı yaradan şəxslər dərhal saxlanılmış və federal ittihamlarla məsuliyyətə cəlb olunmuşdur.
Fransada Emmanuel Macronə qarşı fiziki insident zamanı müdaxilə saniyələr içində həyata keçirilmiş və təxribatçı şəxs həbs edilmişdir.
Türkiyədə Recep Tayyip Erdoğanin xarici səfərləri zamanı təhlükə yaradan şəxslər diplomatik risklərə baxmayaraq dərhal zərərsizləşdirilmişdir.
Bu nümunələr göstərir ki, prezidentin təhlükəsizliyi ifadə azadlığı ilə balanslaşdırılan məsələ deyil — prioritet hüquqi institutdur.
Mövcud insidentdə hüquqi və diplomatik davranış-
Vaşinqtonda baş vermiş hadisə kontekstində: Təhlükəsizlik tədbirləri standart prosedurlara uyğun həyata keçirilib, ev sahibi ölkənin müvafiq qurumları ilə koordinasiya təmin edilib, genişmiqyaslı hüquqi eskalasiya yaradılmayıb; diplomatik münasibətlərə zərər vuracaq addımlar atılmayıb.
Dünya praktikasında bu cür hadisələr çox vaxt sərt cinayət təqibi və uzunmüddətli hüquqi proseslərlə nəticələnir. Mövcud halda isə təhlükəsizlik təmin olunmaqla yanaşı, təmkinli və ölçülü yanaşma nümayiş etdirilib.
Bu, dövlət gücünün nümayişidir — emosional reaksiya deyil.
Dövlət başçısına qarşı təxribat – suverenliyə yönəlmiş aktdır.

Prezident yalnız fərdi siyasi fiqur deyil, konstitusion institutdur.

O, dövlətin beynəlxalq hüquqi subyektliyinin daşıyıcısıdır. Ona qarşı yönəlmiş hər hansı təxribat dövlətin simvoluna yönəlmiş hərəkət kimi qiymətləndirilməlidir.
Demokratiya adı altında təhlükəsizlik perimetrini pozmaq, kortejin hərəkətinə müdaxilə etmək və fiziki yaxınlaşma cəhdi göstərmək hüquqi baxımdan müdafiə oluna bilməz.

Vəhdət Partiyasının mövqeyi:

Vəhdət Partiyası bəyan edir:
1. Prezidentin təhlükəsizliyi hüquqi imperativdir və müzakirə mövzusu deyil.
2. Vaşinqton insidenti beynəlxalq hüquq və təhlükəsizlik normaları çərçivəsində qiymətləndirilməlidir.
3. Təhlükəsizlik tədbirləri standart prosedurlara uyğun həyata keçirilmişdir.
4. Azərbaycan tərəfi daha sərt hüquqi mexanizmlərdən istifadə edə biləcəyi halda təmkin və diplomatik balans nümayiş etdirmişdir.

Dövlət başçısının təhlükəsizliyi siyasi polemika deyil — dövlətçilik məsələsidir.

Vəhdət Partiyası Azərbaycan Respublikasının suverenliyinin, Prezident institutunun və beynəlxalq hüquqa əsaslanan dövlət mövqeyinin yanında olduğunu qətiyyətlə bəyan edir”.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.02.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan Poeziyası Antologiyası layihəsində Təbriz təmsilçimiz Əli Çağlanın növbəti təqdim etdiyi şair ABŞ-da mühacirətdə olan Məhəmmədrza Ləvayidir.

Məhəmmədrza Ləvayi

Çikaqo

ÖZGÜRLÜYƏ DARIXAN VAR

Artıq parklar səndə hava alır Ortadoğuda

Hakimlər insanı ümumi tualetə dönüşdürmüş

Çirkinliklərini insana boşaldıb dincəlirlər.

O zamanlar açıq kitablar idik gənclər əllərində

Bizi də, kitablarımız kimi yığışdırdılar xiyabanlardan.

O zamanlar binalar balıq olub sıçrayardı üstümüzə

Şəhərlər qurudu, balıqlar qurudu, sevgi qurudu.

Mən sürgün edildiyim gün gözlərin yalnız Təbriz idi

İndi isə gözlərində Azərbaycan atışıb-tutuşur bu ayrılığı, bu sevdanı

Eşqimizi zorlaşdıran sınırları hələ də sındıranmıram.

Gözəlim, Çikaqodakı qucağıma yaxınlaş Təbrizdə

Bu fantastik filmə biraz od qoyaq öpüşlərimizlə

Baxan var, axan var, yaxan var

Özgürlüyə darıxan var...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.02.2026)

Könül, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Nədənsə Əliağa Kürçaylı barədə söhbət düşəndə dərhal kövrəlirəm. Qızı, ayüzlü Ülkər düşür yadıma. Atasına bəslədiyi böyük sevgi və ehtiram elə bir apogey nöqtəyə çatmışdı ki, atası vəfat edəndə Ülkər buna dözə bilmədi. Intihar etdi…

Bu gün Əliağa Kürçaylının doğum günüdür.

Şair Əliağa Vəliyev - Kürçaylı 1928-ci il fevral ayının 20-də Salyan qəzasının Kür Qaraqaşlı kəndində doğulmuşdur. Orta məktəbin 9-cu sinfindən təhsilini yarımçıq qoyub 1944–1946-cı illərdə Zaqafqaziya Dəmir Yolu İdarəsinin Salyan şöbəsində mühasib işləməyə başlamışdır. Bakı Dəmir Yolu Texnikumunda birillik mühasiblər kursunda oxuduqdan sonra baş mühasib olmuş, Salyan Dram Teatrında eyni vəzifəyə dəyişilmişdir.

Bu dövrdə onda poeziyaya güclü maraq oyanmışdır. "Sənin gözlərin" adlı ilk şeiri ilə ("Azərbaycan gəncləri", 1946) ədəbiyyata gəlişi uğurlu olmuş, mərkəzi və respublika dövri mətbuatda müntəzəm çıxış etmişdir. Salyan radio qovşağında redaktor işləmiş, gənc yazıçıların I Respublika müşavirəsində iştirak etmişdir.

"Kommunist" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi, "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində şöbə müdiri işləmişdir. Moskvada ali ədəbiyyat kursunun dinləyicisi, "Azərbaycan gəncləri" qəzeti redaksiyasında şöbə müdiri, "Azərbaycan" jurnalı redaksiyasında məsul katib, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı nəşriyyat şöbəsinin rəisi, "Literaturnıy Azerbaydjan" jurnalı redaksiyasında məsul katib, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında redaktor işləmiş, sonra bir müddət yaradıcılıq fəaliyyəti ilə məşğul olmuş, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqında dramaturgiya bölməsinə rəhbərlik etmiş, "Yazıçı" nəşriyyatında  baş redaktor olmuşdur.

Kitabları 

1. Vallah Arifin bağçası. 

2. Salam, gələcək illər. 

3. Səfərə çıxıram.

4. Cavabsız məktublar. 

5. Nargindən əsən külək. 

6. Şeirlər. 

7. Gözəllik. 

8. Əsmər və Zəfər. 

9. Durnalar cənuba uçur. 

10. Ülkər. 

O, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, dramaturq və tərcüməçi idi. 1980-ci il fevralın 11-də ömrünün 51-ci səhifəsində həyata gözlərini yummuşdur. 

Allah rəhmət eləsin!

Amin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.02.2026)

Təranə TuranRəhimli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

İtalyalı ədib Elisa Mascianı Azərbaycan dilinə tərcümə etmişəm və “Ədəbiyyat və incəsənət” oxucularına təqdim edirəm.

Elisa Mascia 13 aprel 1956-cı ildə İtaliyanın Santa Croce di Magliano şəhərində anadan olub və hazırda San Giuliano di Puglia şəhərində yaşayır. Məhsuldar yazıçı, radio aparıcısı,  italyan və ispan dillərində yazıb yaradan şair və ədəbiyyatşünasdır. O, bir çox poeziya müsabiqələrinin münsiflər heyətinin üzvü, fəal jurnalist və mədəniyyət təbliğatçısıdır. Çoxşaxəli qlobal ədəbi fəaliyyəti ilə özünü dünya ədəbiyyatı və mədəniyyətinin aparıcı simalarından biri kimi təsdiqləyib.

Elisa Mascia "Wiki-Poesia"nın qeydiyyatdan keçmiş üzvü və həmtəsisçisidir, həmçinin  "Wikitia"da rəsmi səhifəsi var. O, nüfuzlu Albap Akademiyasının Kommunikasiyalar və Tədbirlər üzrə Direktoru, İtaliya üzrə Koordinatoru, Beynəlxalq Yazıçılar Paytaxtı Fondunun icraçı üzvü, YUNESKO tərəfindən dəstəklənən Panorama Beynəlxalq Ədəbiyyat Festivalının  əsas təşkilatçılarındandır. O, 2021-ci ildən 2024-cü ilə qədər Festival Koordinatoru və 2025-ci il nəşrinin direktoru olub, Dünya Ölkələrinin Ən Yaxşı Koordinatoru mükafatını alıb. O, həmçinin Panorama Beynəlxalq İncəsənət Festivalının İncəsənət və Heykəltəraşlıq bölməsinin əsas fiquru və 2023 Beynəlxalq Biennial lideridir. Elisa Mascia bir çox ədəbi nəşrlərin redaktoru və görkəmli mədəniyyət səfiri kimi çoxsaylı mükafatlara layiq görülüb.

O, CİESART-ın rəsmi nümayəndəsi  və Mədəniyyət Səfiridir. 2025-ci il üçün Dünya  Qadınları Kateqoriyası mükafatı,  Patricio Vivanco Williams Həmrəylik Ödülü və Fəxri Dra nominasiyası üzrə mükafata layiq görülüb.

Argentinadakı Pacis Nuntii hərəkatı onu sülh təbliğatçısı kimi Universal Sülh Sertifikatı və Bayrağı ilə təltif edib. 2025-ci ilin Segni di Pace Mükafatçısı, İtaliya Gününə həsr olunmuş İtalyan Mükəmməlliyinin Qlobal Laureatıdır. Şeirlərinin müntəzəm dərc olunduğu "Almanar"  mədəniyyət dərgisinin  (İraq)  redaksiya heyətinə üzv seçilib. O, həmçinin Milli Azlıqlar Təşkilatının qurucularındandır.

İspaniyanın "Azahar",  La Luna Sublime kimi məşhur nəşrlərində və Amerikanın "Prodigy" jurnalında əsərləri müntəzəm olaraq dərc olunur. İmzası dövrü mətbuatda ən fəal görünən  Elisa Mascianın təkcə "Alessandria Today" jurnalı və saytında 2000  məqaləsi dərc edilib. Onun Magiche Emozioni dell'Anima bloqunda 1800-dən çox məqaləsi yayınlanlb. 2019-cu ildən Nilavro Nill Shoovronun "OPA Arxivi" dərgisinin  65-dən çox sayında şeirləri yer allb.  Şeir, roman və səhnə əsərlərinə görə dünyanın lider şairləri sırasına daxil edilib. O, Beynəlxalq Ədəbiyyat üzrə Dr. J. Manuel Equiwa Stella Mükafatını və Aziz Mountasir Sülh Səfiri Mükafatını alıb. 2024-cü ilin dekabrında İspaniyanda Doge Sarayında Qızıl Perqament nüfuzlu təltifinə layiq görülüb. Bu, rəsmi olaraq CIESART arxivində sənədləşdirilib. Pietro La Barbera ilə "La Voce del buio" və "Teatro al buio"da iştirakı 2019-cu ildən yaradıcılıq karyerasına ciddi  təsir edib.

2023-cü ilin oktyabrında o, Restream və YouTube platformalarında şair, rəssam, musiqiçi, yazıçı, rəqqasə və heykəltəraşlarla müsahibələri özündə əks etdirən "Alla Riserca della Vera Bellezza" ikidilli İtalyan-İspan proqramını təqdim etməyə başladı.  "Humanity Global Magazine" jurnalının birinci buraxılışdan 13-cü nəşrə qədər ən fəal müəllifidir. Maria Elena Ramirezin "Sülh mümkündür" qlobal layihəsinin başlanğıcından bəri müntəzəm mədəni əməkdaşlıq edir. Elisanın şeir topluları onun dərin bədii həssaslığını əks etdirir.

Əsərləri: "Ay rəndəsi", "Vəhşi külək (Asoke Kumar Mitranın kitabının poetik tərcüməsi),  "Ruhun sehrli hissləri", "Boyalı xəyallar",   "Sevgi melodiyası", "Sonsuzluqla üfüqlər arasında",  "Zehni əlaqə", "Böyük ay" (İtalyan və İspan dillərində), "Qırmızı günəş", "Azadlıq qanadları", "Nəfəs", "Ürəklə",  "Çınqılların mahnısı" (Asoke Kumar Mitranın eyniadlı kitabının tərcüməsi), "Mükəmməl dairə" (Yanvar 2025), "Ruhun yüksəlişi" (İtalyan və Fransız dillərində, Stefano Chiesa tərəfindən tərcümə), "Sülh üçün müsahibələr" (Stefano Chiesa ilə əməkdaşlıqda yazılmışdır), "Ruhun yüksəlişləri" (İtalyan və İngilis dillərində), "Hər şey musiqidir", "Sənə gülləri kim verir?", "Ürəyin səsləri", "Şeirin ruhu",  "Yumşaq barmaqlı şeirlər" (lll cilddə, Kərəm Abdullah ilə birgə yazılmış ədəbi esselər),  Pietro La Barbera ilə birgə "Əsl gözəllik axtarışında"  poetik antologiyası,  "Şərqdən Qərbdən nəfəslər", " Sevgi məktubları", "Roma ilə Bağdad arasında" (ll cilddə, Elisa Mascia - Kərəm Abdullah), BMT Qadınlar Şurası Sədrinin himayəsi ilə,   Kərəm Abdullahın "Sevgi qucağında doğulur" şeir toplusunun italyan dilinə tərcüməsi və s.

  Pietro La Barbera, Pier Carlo Lava, NilavroNill Shoovro, Writers Edition-ın Quill Compendium, Angela Kosta, Cahangir Namazov, Stefano Chiesa, Taghrid Bou Merhri,  Bouan Merlazili Tarifinin onunla ədəbi müsahibələri sənət görüşləri haqqında dolğun təəssürat yaradır. "Letteraria” jurnalının baş redaktoru, professor Qahtan Mohammad Amin, jurnalist Donia Sahib və tanınmış iraqlı jurnalist Dr. Əli Sahn Əbdül Əzizlə  yaradıcılıq əlaqəsi, Fədaat Xəbər Agentliyi baş redaktoru Hamed Al-Dhibyani (İraq) tərəfindən "Sada Al-Thaqafa" jurnalının baş redaktoru təyin olunması Elisa Mascianın beynəlxalq aləmdə uğurlarındandır. Çoxsaylı italyan və beynəlxalq qəzetlərində nəşrləri ilə Elisa Mascianın ədəbiyyata, mədəniyyətə və humanitar dəyərlərə bağlılığı qlobal auditoriyanı ruhlandırmaqda davam edir.

Bədii miniatürlər:

SURƏTİNİN ƏKSİNİ GÖRÜRƏM

 Suların aynasında ruhunun ləçəklərini dövrəyə alıb başımı əyirəm. Yavaş-yavaş suda yırğalanan lotus çiçəkləri uzaq Şərqdən gələn titrəyişləri izləyir. İşıq parıltıları qaranlığı dəlib keçir. Yağış yağır, ruhum göylərin nuruna bürünür.  Orada dərddən islanan ulduzlar yolumuza işıq salmaq üçün saflaşmağa yol axtarırlar. Qayıdırsan? Həsrət uzundur. Sadiq kölə tək barmaqlarım arasında mənə verdiyin təsbeh, əllərim sinəmdə  çarpaz bir küncdə dayanıram. Səbr və dözüm məni tərk etməz, barlı-bərəkətli, davamlı cücərən toxumları ilə qəlbimin mübarək torpağına bərəkət gətirəcəklər. Diz çöküb döndüyün səhranın dünyaya açılan  genişliyi arasında gəzişərək titrək baxışlarla səni axtarıram...  varlığını arayıram. Geri qayıt, həyat nəğməsi tək şirin, sürahi qədəhlərdə əks olunan süsənlərə baxa- baxa sağlıq demək üçün gözlədiyim ziyafətdə böyük bir bayram olacaq.

BÜTÜN ÇƏTİNLİKLƏRİN QALİBİ

Günəş şüası fərziyyənin qaranlığına girib və ondan xəbərsiz doğub, əsassız düşüncələrin hərisliyi ilə əhatə olunub. Və heç vaxt dözməmək, azalmış işıq və aydınlıq sevgisi üçün məzəmmət edir. Narazı günəş şüası al qırmızı ayın qalıqlarına qarışıb, yer üzünü ikiyə bölən fasilənin şırımlarında arxada qalıb. Bir şırımda, nardan və ləçəkləri şehli qızılgüllərdən yeni qırmızı meyvələr çiçəklənəcəyini kim bilir. İstər qısa, istərsə də uzun müddət gözləməkdən asılı olmayaraq, transsendental mənəviyyatı bütün gözləntilərdən kənarda canlandıran qorxudur.

Əsl sevginin güclü silahı həyatın bütün çətinliklərinə qalib gəlir.

SƏS-KÜYLÜ BİR SƏSSİZLİK

Səhranın sürüşkən dalğalarına minmək üçün sükutla gəldilər;

küləkli fırtınaların müsibətlərinə baş əymədilər,

ayrılıq qorxusu ilə üz-üzə qaldılar və sükutla yenidən doğuş sularını qırdılar.

Onlar sağ qalmağı öyrəndilər və yeddi köynəyin təri ilə dünyanın yazı masaları üzərində qurulmuş körpüləri keçdilər.

Sükutla vəziyyət və ehtimallar cədvəlini alt-üst etdilər.

Onlar sui-qəsd nəzəriyyələrinin salnamələrini dağıtdılar.

Onlar əllərini uzadarkən kömək istəməyən uçurumda olan dünyaya səssizcə baxdılar.

Onların ruhlarının qidası sükutla oxuyub yazmaq, ruhlarının dərkində davam etmək, hər gün fərqli olan döyüş meydanında təslim olmadan, kin və bədxah çəngəllərlə mübarizə aparmaq idi.

Onlar bütün kainatı titrəyən təyyarənin gurultusu ilə qarışan küləkdə getdikcə güclənən yüngül küləyin nəfəsindən yenidən yarandılar və indi səninlə doğulublar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.02.2026)

(Sabir Sarvanı şeirlərinin vizuallığı fonunda xatırlama)

Hafiz Ataxanlı, “Ədəbiyyat və incəsənət”

          Məni kəndimizdə basdırarsınız,

         Bir az yola yaxın, hənirə yaxın.

         Bitər qəbrim üstə küskün bənövşə,

         Gələr qulağıma şırşırı arxın.

“Var olmağın cəfaları çox imiş, yox olmaqdan gözəl heç nə yox imiş” deyib də öz şair qənaətinə tapındınmı bunca inamla?! Allahdan gəlirdi, öncədüyüm mələyi pıçıldayırdı qulağına yoxsa? 60 illiyin bir neçə yerdə yüksək səviyyədə, ən başlıcası, böyük səmimiyyət aurasında keçirildi. Elə hey tutuşdurdun “görəsən, mənə nəsə olacaq, son vaxtlar məni yaman çox istəyirlər” deyə-deyə “Neftçilər” xəstəxanasında Müqəddəslə birlikdə görüşünə gələndə rəngin-ruhun heç xoşumuza gəlmədi. Bir-birimizə baxdıq. Zərnigar xanımdan, səndən, Müqəddəsdən və məndən alayı bir hənir də duydum. İnsafsız ölüm mələyi idi, oturmuşdu pəncərənin önündə, sənin şeirini söyləyirdi. Həm də əynində sənin qara pencəyin idi. Deyirdi ki,

                    Çəkir məni qara torpaq.

                   Aman, qardaşlar, aman,

                   Axırıma çıxa mənim,

                   Aman, qardaşlar, aman.

                   Kəndimizin torpağıdır,

                   Doğulduğum gündən bəri

                   Üzümə səpilməyə hazır,

                   Gözümə tökülməyə hazır.

Allahım, bu nəydi?! Şair onun ölümünə təşnə mələyin arzusunu gerçəkləşdirmək üçün necə çırpınırdı?

Qan vururdular sənə. Mən donorluq təklifimi verdim. 1-ci qrup, RH müsbət, təmiz yazıçı qanı, şair, - söylədim.

Zarafatından qalmadın:

-İstəmirəm yazıçı qanı, nəsrə keçmək, ya da sənədli film çəkmək, televiziya işi ilə məşğul olmaq istəmirəm.

Sonra xeyli dərdləşdik. Axırda da gedin, - dedin – Əjdər Ol gəlməlidir, o gələnə kimi bir az dincəlim.

...Ölüm xəbərini aldıqdan sonra Müqəddəs Şahbazovla görüşümüzdə eyni vaxtda, sinxron şəkildə ikimiz də eyni təəssüfün acısını dilə gətirdik:

-Keşgə dünən sözünə baxmazdıq, bir-iki saat da oturardıq...

                                      FLESHBACK

                            (ağ-qara lentin xatirə ekranı)

 Ağsuda, Pirhəsənlidə, həmişə təriflədiyin, arzuladığın kənd qəbiristanlığında məzarının başında şeirlərinin vizual ardıcıllığını seyr etdim. Gördüm ki, “söykənib bir dost ağaca hara baxdın, kənd uşağı”. Yüyürüb qatarlara çatdın, yollandın arzularının dalınca. Aktyorluq sənətinə yiyələndin də. Tədris teatrında, Lənkəran Dövlət Dram Teatrında işlədin də, fəqət axtardığını tapa bilmirdin. Səni giriftar eləyən nəysə vardı. Söz idi, sözün zirvəsiydi ətəyindən yapışmaq istədiyin. Cəlaləddin Ruminin ruhuna tapınıb and-aman eləmişdin deyəsən:

                    Ruhumun binəsi yoxdu,

                   Duracaq xanəsi yoxdu,

                   Sözdən o yanası yoxdu,

                   Sözdən o yana mən varam.

Hərçənd, anlayırdın ki, “Adəmdən bu yana təzə görünmür.” Fəqət, sözə sığındın, sözün üstündə əsdin, söz ağacını suvardın. Söz bağçasını naşı adamların kirli nəfəsləri murdarlayanda hikkən içində çat verdi, əndişə təzyiqin şəkərin maksimium göstəricisənə meydan oxudu. Qəlbindəki alovun dilləri içini  daladı, bağrının başı yandı.

Hikmət kəhkaşanında içini yuyub duruldun, göylərin söz sirrində qurulandın, ruhunla sözü qəbul edib canındakı ağrılara çevirdin, hardasa yerinə oturmayan sözün fəryadı qulağına çatanda ahın ərşə bülənd oldu. Söz eşqinə Məcnun olub örüşə düşmək qınağından belə, gözünü qırpmadın.

                               Tanrım, söz dəlisiyəm,

                            Məskənimi çöl elə.

                            Məni bir də yaratsan

                            Yenə sözə qul elə.

 Yuxularında ağ qovaqları gördün, qayalarda əsən külək qulaqlarını döyəclədi, gördün ki, od vurduğun küləşlik çırthaçırtnan yanır, sənsə, Allahsaxlamış, eləməyəsən tənbəllik, gedib oturasan toyxanada, ağ köynək, ağ şalvar da əynində. Qarmon çalana heyrətlə baxasan, qarmonun dillərinin möcüzəsinə  sığınasan. Heç olmasa, külün-kösövün iyi də burnuna dəymir. Amma zaman gəldi, o günlər dürdu qəsdinə.

O günlərdən, o illərdən üzü bu yana,

Nəyə çatdım, nəyi tutdum, hamısı yanlış,

Mən gecələr itirdim ki, biri bir ömür,

Mən nəğmələr itirdim ki, oxunulmamış.

20 Yanvar gecəsində ayaqların üstündə zorla dayandın. Hirsini-hikkəni tüpürdün düşmən üzünə. Gördün ki, qan gəlir. Yandın-yıxıldın, göz görə-görə qan aparan igidlərin çarəsiz çarpışmalarını gördükcə özünü də qan tutdu. Barmağını keçirib ürəyinin başına, ürəyinin qanı ilə asfalta, 20 Yanvardakı meydana yazdın ki.

         ... Gərək qan bağlaya şairin sözü.

         Şair əllərini qandan gen tutub.

         Gör hansı zamandı, gör hansı vaxtdı,

         Mən qana çapıram, məni qan tutub.

   Bildin ki, bu qırğının qanı duran deyil, axıb-axıb Qarabağı da qana bələyəcək, cavanların cavan canına qıyacaq, qarabağlı uşaqlar barıt iyinə oyanacaqlar. Fəryad etdin:

                   Ayaqları heydən düşüb,

                   Şişib alnının damarı,

                   İnsanlar ee ...y, sizə sarı

                   Qaçır qarabağlı uşaq.

 Öz aramızdı, Sabir Sarvan, bir ara üsyan etdin də. Asi oldun.

                     İşığı çox sevdiyimdən

                   Qaranlıqda qaldım,

                   Uşağı çox sevdiyimdən

                   Sonsuz oldum...

                   Səni də çox sevirəm,

                   Tanrım!

Amma birdən özün öz asiliyindən diksindin. Bağrın qarsıdı. Dürüst imanla ağayana etirafı bacardın:

                    Balasına yem verəndə

                   Qaranquş vurdum köksü ağ.

                   Bu gecədən çıxa bilsəm,

                   Sonra asandır yaşamaq.

Ürəyin durmadı. Əllərini Tanrı dərgahına uzatdın, ruku etdin, əfv dilədin:

                         Azdım yolumu, kafirə inandım,

                         Səni dandım.

                          Ölmüşdüm, təzədən mən

                          Mənə gəldim,

                         İmana, dinə gəldim.

                        Adilsən, qovma qapından, demə get,

                         Əfv et məni,

                                   Əfv et məni,

                                      Ya Rəbb,

                                      Məni əfv et!

 Zarafatcıldın, yumor hissin güclüydü, fəqət, heç kim bilmədi ki, nəyin var, içində çəkirsən. İnanmadılar Allahsaxlamışlar. Axırda “dostların içində yaxşı qalanı sənsən” qibtəsini edən Vəli Xramçaylıya həqiqəti etiraf etməli oldun, “içim özümü yandırır, çölüm özgəni” idiomatik ifadəsinin poetik adekvatını bəyan elədin:

           Yıxılıb durmaqdan dizlərim doyub,

         Mənim yaşamaqdan gözlərim doyub,

         Qara saqqalıma-saçıma baxma,

         Gözümün içinə yaxşı bax, ay dost,

         Gözünü aç mənə yaxşı bax, ay dost,

         Gözümün içindən qocalmışam mən.

Günlərin bir günü canın sıxıldı, eyni günlərdən, eyni yağışlardan bezdin, eyni yolların dolanbaclarında girinc qaldın, təntidin, eyni qapıların cəftələrində barmaqların yara oldu və bu anda, evinəcən sənin, şair, qayıdıb belə də arın-arxayın, soyuqqanlıqla, mafi-qaydaynan söyləyəsən ki,

           Ağlamaram zülüm-zülüm.

         Öz başımdı, özcə əlim.

         Ana, uzat qollarını,

         Qolların üstündə ölüm,

         Yaşaya bilmirəm daha.

Allah sənə insaf versin, Sabir Sarvan, gecənin bir aləmində bu misraları yazanda Pirhəsənlidə ananın qəfil yerindən qalxıb “Allah, bu nə hissdi, Sabirimlə bağlı, elə bil sinəmə mismar çaldılar” deyə əndişələndiyini göz önünə gətirmədinmi? Dayan, bir gileyim də qalıb. İllər öncə Rəsul Rzanın dəfnindən sonra qəhərlənmişdin:

         Aparırdıq bahara aldanıb

                                     gedən şairi,

         Göynəyirdi yanaqlarımızda

         Gözümüzdən çıxmayan

                            İki damla yaşın yeri.

Əcəba, sən kimə deyirsən? Özün də yüyürmədinmi baharın ardınca?! Bahara aldanıb hamını apar-topar tərk etmədinmi?!

                                           EPİLOQ

...Heydən düşmüş əllərini irəli uzatdı. Bükülünü götürdü. Danışmalı halı yoxdu, amma elə fikrən hər şeyi anlayırdı. Soruşa bilməsə də, fikrini izah edə bildi.

-Bunlar nədir, baba?

- Yol tədarüküdür, Sabir, bala, hazırlaş! Kəfəndir.

Hə, başa düşdüm. Hafizin sevdiyi misralardır. “Ana bətnindən gəldik bazara, bir kəfən alaraq dönək məzara”. Bazarlığımızı elədik, gedək deyirsənsə, gedək. Bəs bunu neynəyək?

Təzə çıxmış kitabı göstərdi. Cavab almadı. Son gücünü topladı. Hiss edirdi ki, anbaan hər şeylə, bütün maddi aləmlə, hər kəslə, Zərnigar xanımla, həkimlə, tibb bacısı ilə arasında məsafə qeyri-reallığa çevrilir, uçuruma oxşayan bir şey yaranır. Danışırdı, palatadakılar səsini eşitmirdilər.

Amma o, sözünü dedi və əlləri heysiz halda yanına düşdü.

         Məni göz görə-görə

         Əcəl apardı gora.

         Əlimdən düşdü yerə.

         Sizə bir kitab qaldı.

Kitabın mübarək, ədəbiyyat yolçuluğun mübarək, Sabir Sarvan!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.02.2026)

Nərgiz Mustafayeva, Gəncə. “Ədəbiyyat və incəsənət”

Boz ayın girməsi ilə təbiətdə “nəfəs düşmə” hadisəsi baş verir. Elmi ədəbiyyatda buna “Cəmrə” deyilir. Bu, buzların əriməsi və torpağın oyanmasının ilk bioloji nişanəsidir.

Boz ay təkcə havanın dəyişməsi deyil, həm də süfrənin “qış rejimindən” “bahara hazırlığına” keçididir. Boz ayın gəlişi ilə evlərdən gələn ən xoş səs sac üzərində çırtlayan buğdanın - qovurğanın səsidir.

Qovurğa yüksək enerjili qidadır. Qışın sonunda tükənən vitamin ehtiyatını bərpa etmək üçün buğda, küncüt və kəndir (çətənə) toxumunun qarışığından istifadə olunur. Sacda çırtdayan qovurğa dənələri oyanan torpağın və canlanan təbiətin simlovudur. Bəzi bölgələrdə qovurğaya qovrulmuş badam və fındıq da qatırlar ki, bu da “yeddiləvin” (yeddi növ nemət) ənənəsinin tərkib hissəsidir.

Boz ayın ortalarında xüsusən də Çərşənbələrdə hazırlanan Səməni halvası (və ya İsfahan halvası) mətbəximizin ən mürəkkəb təamlarından biridir.

Belə ki, bu halva şəkərsiz bişirilir, şirinliyini yalnız cücərmiş buğdanın şirəsindən (səməni südündən) alır. Bu halvanı saatlarla, bəzən bütün gecəni qazan başında qarışdıraraq hazırlayırlar.

Boz ayın hər həftəsində süfrəyə qışdan qalan quru meyvələr – “miyanpür” (içi qozlu heyva və ya ərik qurusu), kişmiş və qax düzülür. Əksər bölgələrdə süfrəyə qoyulan çərəzlərin sayı tək rəqəmli (xüsusən yeddi) olmalıdır. Bu “bolluq gəlsin ki, qıtlıq getsin” inancından doğur.

Boz ayın şıltaq, buludlu havasında sarımtıl, isti şorqoğalı bişirmək simvolik olaraq günəşi çağırmaq deməkdir. Ümumiyyətlə süfrədə şorqoğal günəşin rəmzidir. Qoğalın qat-qat strukturu kainatın təbəqələrini, sarı rəngi isə istiliyi simvolizə edir.

Boz ayın sonuna doğru ağır ət xörəkləri yerini tədricən göyərtili və tərəvəzli təamlara verir. Torpaq oyananda çıxan ilk göyərtilərdən bişirilən fətirlər və ya kətələr Boz ay süfrəsini canlandırır.

Beləliklə Boz ay süfrəsi sadəcə qarın doyurmaq üçün deyil, həmdə təbiətlə insan arasında bir harmoniyanın qurulması üçün qurulur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.02.2026)