“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının və “Ulduz” jurnalının birlikdə həyata keçirdikləri “Biri ikisində” layihəsində bu gün sizlərə xarici ədəbiyyat nümunəsi – məşhur Argentina nasiri, şairi və tərcüməçisi Xulia Kortasarın “Telefon çalır, Della” adlı hekayəsi təqdim edilir. Hekayəni dilimizə İlahə Əhmədova çeviribdir.

Layihə ən yaxşı ədəbi nümunələrin təbliğinə hesablanıbdır.

Xoş mütaliələr.

TƏRCÜMƏ SAATI

XULİO KORTASAR

TELEFON ÇALIR, DELİA

Delianın əlləri sızıldayırdı. Sabunun köpüyü xırdalanmış şüşətək dərisinin çatlarına sızır, sinirlərinin üzərində qəfil sancılarla yayılan sərt bir ağrı yaradırdı. Delia heç nəyi gizlətmədən, ehtiyac duyduğu bir qucaq kimi ağrıya sarılaraq ağlaya bilərdi. Amma ağlamırdı, içində gizli bir güc onu hönkürtüyə asanlıqla təslim olmaqdan saxlayırdı; sabunun yaratdığı ağrı onsuz da Soni üçün, Soninin yoxluğu üçün uzun müddət ağlamış bir qadına yetərli bəhanə ola bilməzdi. Çünki göz yaşlarının axmalı olduğu yeganə səbəbdən savayı başqa nə üçünsə ağlamaq, ona görə, özünü alçaltmaq olardı. Üstəlik, Babe də oradaydı – hissə-hissə ödənişlə alınmış dəmir beşiyində. Orada idi Babe, həmişə olduğu kimi. Və Soninin yoxluğu da oradaydı. Babe beşiyində yatır, ya da köhnəlmiş xalçanın üstündə iməkləyirdi. Soninin yoxluğu isə, bütün yoxluqlar kimi, hər yerdə idi.

Nəsə yuyulan zaman ovmanın təsirindən durduğu yerdə yellənən çanaq Delianın radio jurnallarında heyranlıqla baxdığı qaradərili müğənninin oxuduğu bluzun ritmik səslərini müşayiət edirdi. O, həmişə həmin bluz ifaçısını dinləməyə üstünlük verirdi: axşam saat yeddi on beşdən – musiqilərin arasında radio saatın neçə olduğunu “ciyk, ciyk” kimi qorxmuş siçan səsi ilə elan edirdi – düz yeddi otuzadək. Delia heç vaxt “on doqquz otuz” demirdi, indi Babenin öz qərarsız balaca başını gülməli şəkildə yelləyərək baxdığı yorğun kəfkirli divar saatının göstərdiyi köhnə, ənənəvi adlandırmanı sevirdi. Delia tez-tez saata baxmağı, ya da radionun “ciyk, ciyk”ini dinləməyi sevirdi; baxmayaraq ki, zaman Soninin yoxluğunu, Soninin qəddarlığını, tərk edişini, Babeni, ağlamaq istəyini, xanım Morrisin ərzaq borcunu dərhal ödəmək xəbərdarlığını və fındıq rəngli corablarının gözəlliyini ona xatırladaraq kədərlənməsinə səbəb olurdu.

Niyəsini əvvəlcə anlamadan Delia özünü Soninin telefon rəfinin yanında asılmış şəklinə gizlicə baxarkən tapdı. Düşündü: “Bu gün heç kim zəng etməyib”. Telefonun aylıq pulunu niyə hələ də ödədiyini, demək olar, heç özü də başa düşmürdü. Soni gedəndən sonra bu nömrəyə heç kim zəng etməmişdi. Dostları – Soninin çox dostu vardı – bilirdilər ki, o artıq Delia üçün, Babe üçün, əşyaları üst-üstə yığılıb qalmış ikiotaqlı bu dar mənzil üçün yad birinə çevrilib. Təkcə Stiv Sullivan bəzən zəng edib Delia ilə danışırdı; Delianın sağ-salamat olduğunu eşitməkdən nə qədər sevindiyini deyir və Soni ilə baş verənlərin onun hal-əhvalı və Babenin balaca dişcikləri barədə xəbər almaq üçün zəng etməsinə heç vaxt mane olmayacağını bildirmək istəyirdi. Təkcə Stiv Sullivan: Və o gün telefon bircə dəfə də zəng çalmamışdı, nömrəni səhv yığan belə olmamışdı.

Saat yeddi iyirmi idi. Delia diş pastası və mentollu siqaret reklamlarının arasına qarışan “ciyk, ciyk” səsini eşitdi. Həmçinin Daladier hökumətinin hər an süqut edə biləcəyini də öyrəndi. Sonra bluz müğənnisi yenidən oxumağa başladı və ağlamağa meyilli görünən Babe sanki o qalın, tünd səsin içində xoşuna gələn bir şirinlik varmış kimi sevinc dolu hərəkətlər etdi. Delia sabunlu suyu boşaltdı, əllərini quruladı, dəsmal islanmış dərisinə toxunanda ağrıdan gileyləndi.

Amma ağlamayacaqdı. Yalnız Soni üçün ağlaya bilərdi. Yüksək səslə, dağınıq beşiyində ona gülümsəyən Babeyə müraciətlə, bir hönkürtüyə, bir fəryada haqq qazandıracaq sözlər axtardı:

– Kaş o bizə nə qədər pislik etdiyini anlaya biləydi, Babe… Kaş ki, ruhu olaydı, qapını qəzəblə çırpıb gedəndə arxada nə qoyduğunu bir anlıq düşünə biləydi… İki il, Babe… iki il… və ondan bir xəbər də yoxdur… Nə məktub, nə pul köçürməsi… hətta sənə paltar və ayaqqabı almaq üçün belə heç nə göndərmədi… Ad gününü artıq xatırlamırsan, eləmi? Keçən ay idi… Mən səni qucağıma alıb telefonun yanında gözlədim… zəng etsin, heç olmasa, “Salam, təbrik edirəm!” desin… ya balaca bir hədiyyə göndərsin… balaca bir dovşan, ya qızıl pul…

Beləcə, yanaqlarını yandıran göz yaşları indi ona haqlı göründü, çünki Sonini düşünərkən axırdılar. Və məhz o anda telefon çaldı, radio saat yeddi iyirmi iki olduğunu bildirən dəqiq, qısa cingiltini yayanda.

– Zəng edirlər, – dedi Delia, sanki uşaq anlayacaqmış kimi Babeyə baxaraq. Bir az tərəddüdlə telefonun yanına getdi, bəlkə də, xanım Morris idi, borcu tələb edirdi. Taburetdə oturdu. Zəng israrla çalsa da, o, tələsənə oxşamırdı. Nəhayət, dəstəyi götürüb dedi:

– Alo.

Cavab bir az yubandı.

– Bəli. Kimdir?..

Əlbəttə ki, cavabı artıq bilirdi, buna görə də otağın sanki fırlanmağa başladığını: saatın əqrəbinin qəzəbli bir pərvanəyə çevrildiyini hiss edirdi.

– Danışan Sonidir, Delia… Soni.

– Ah… Soni.

– Dəstəyi asacaqsan?

– Hə, Soni, – dedi çox yavaşca.

– Delia, səninlə danışmalıyam.

– Hə, Soni.

– Deməli olduğum çox şey var, Delia.

– Yaxşı, Soni.

– Sən… qəzəblisən?

– Qəzəbli ola bilmərəm. Kədərliyəm.

– Mən indi sənə tanımadığın biri, yad biri kimiyəm?..

– Bunu soruşma. Məndən bunu soruşmağını istəmirəm.

– Bu məni ağrıdır, Delia.

– Ah… səni ağrıdır.

– Allah xatirinə, bu cür, bu səs tonu ilə danışma…

– …

– Alo.

– Alo. Elə bildim ki…

– Delia…

– Hə, Soni.

– Bir şey soruşa bilərəm?

Onun səsində qəribə bir şey sezirdi. Bəlkə də, artıq Soninin səsinin bir parçasını unutmuşdu. Soruşmasa da, düşünürdü: görəsən, o, həbsxanadan zəng edir, yoxsa bir bardan? Səsinin arxasında səssizlik vardı – Soni susanda gecə kimi bir səssizlik çökürdü.

– …yalnız bir sual, Delia.

Babe balaca başını maraq dolu ifadəylə yana əyərək beşikdən anasına baxdı. Heç bir səbirsizlik, ağlamağa başlamaq istəyi göstərmirdi. Radio yenə vaxtı dedi: “ciyk, ciyk”, yeddi iyirmi beş. Delia isə hələ Babe üçün süd qızdırmamış, təzəcə yuduğu paltarları da asmağa macal tapmamışdı.

– Delia… məni bağışlayıb-bağışlamadığını bilmək istəyirəm.

– Yox, Soni. Bağışlamıram.

– Delia…

– Hə, Soni.

– Məni bağışlamırsan?

– Yox, Soni, indi bağışlamağın heç bir mənası yoxdur… İnsan hələ də bir az sevdiyini bağışlaya bilər… və mən səni Babeyə, Babeyə görə bağışlamıram.

– Babeyə görə, Delia? Onu unuda bildiyimi sanırsan?

– Bilmirəm, Soni. Amma səni onun yanına qayıtmağa heç vaxt qoymaram. O artıq yalnız mənim oğlumdur, yalnız mənim. Sənə heç vaxt imkan vermərəm.

– Bu artıq önəmli deyil, Delia, – dedi Soninin səsi. Və Delia yenə, indi daha güclü şəkildə bu səsdə nəyinsə əskik (ya da artıq?) olduğunu hiss etdi.

– Mənə haradan zəng edirsən?

– Bunun da önəmi yoxdur, – dedi Soninin səsi, sanki belə bir cavab verməkdən kədərlənirmiş kimi.

– Amma…

– Boş ver, Delia.

– Yaxşı, Soni.

(Yeddi iyirmi yeddi).

– Delia… təsəvvür et ki, mən gedirəm…

– Gedirsən? Niyə axı?

– Olur da, Delia… Elə şeylər olur ki… Məni başa düş, başa düş… Beləcə getmək… sənin bağışlaman olmadan… Beləcə getmək, Delia, heç nəsiz… çılpaq… çılpaq və tək-tənha!

(Səsi necə də qəribədir… Soninin səsi elə bil eyni anda həm onunkudur, həm də deyil).

– Heç nəyim yoxdur, Delia… Tək-tənha və çılpaq gedirəm… yanımda günahımdan başqa nəsə aparmadan. Sənin bağışlaman, sənin bağışlaman olmadan, Delia!

– Niyə belə danışırsan, Soni?

– Çünki bilmirəm… çox tənhayam… Elə sevgidən məhrum, elə qəribəyəm ki…

– Amma…

Delia sanki dumanın içindən baxır, diqqətini saatın üzərinə cəmləyirdi. Yeddi iyirmi doqquz; əqrəb yarım saatın qalın xəttindən əvvəlki incə xətlə üst-üstə düşürdü.

– Delia!.. Delia!..

– Hardan zəng edirsən?! – deyə telefonun üzərinə əyilərək qışqırıb qorxu,.. qorxu və sevgi hiss etməyə başladı; və yanğı, böyük bir yanğı! Soninin qapqara saçlarını barmaqlarının arasına keçirmək və onun ağzından öpmək istəyirdi. – Hardan danışırsan, Soni?!

– …

– Hardan danışırsan, Soni?!

– …

– Soni!..

– …

– Alo, alo!.. Soni!

– …Sənin bağışlamağın, Delia…

Sevgi, sevgi, sevgi. Bağışlanma artıq nə qədər mənasızdır…

– Soni! Soni, gəl! Gəl, gözləyirəm səni! Gəl!

(Allahım, Allahım!)

– Soni!

– …

– Soni! Soni!!!

Sükut.

Saat yeddi otuz olmuşdu. Saat bunu göstərirdi. Və radio da: "ciyk, ciyk". Saat, radio və yeməyi gecikdiyi üçün aclıqdan anasına bir az təəccüblə baxan Babe.

Ağlamaq, ağlamaq. Ciddiyyətlə susan, belə bir hönkürtünün qarşısında istənilən təqlidin susmalı olduğunu sanki anlayan uşağın yanında göz yaşlarının axınına təslim olmaq. Radiodan axıcı akkordlarla şirin bir piano səsi gəlirdi və bu vaxt Babe başını anasının qoluna söykəyib yatdı. Otaqda sanki böyük, diqqətli bir qulaq var idi və Delianın hıçqırıqları əşyalar boyunca spiralvari şəkildə qalxır, səssizliyin dərin dəhlizlərində itmədən öncə dayanıb gözləyirdi.

Qapı zəngi çaldı. Kəskin bir səs. Qapıda kimsə öskürdü.

– Stiv!

– Mənəm, Delia, – dedi Stiv Sullivan. – Yoldan keçirdim, və...

Uzun bir fasilə oldu.

– Stiv... səni o göndərib?

– Yox, Delia.

Stiv kədərli idi, Delia isə mexaniki hərəkətlə onu içəri dəvət etdi. O, Stivin əvvəllər Sonini görməyə və ya onlarla nahar etməyə gələndəki kimi inamlı addımlamadığını gördü.

– Əyləş, Stiv.

– Yox, yox... indicə gedəcəyəm. Delia, sən nə baş verdiyi haqqında heç nə bilmirsən...

– Yox, heç nə...

– Və əlbəttə ki, artıq onu sevmirsən...

– Xeyr, onu sevmirəm, Stiv. Və baxmayaraq ki...

– Mənim sənə bir xəbərim var, Delia.

– Morris xanımdan?..

– Soni haqqında.

– Soni? Onu həbs ediblər?

– Yox, Delia.

Delia taburetin üstünə çökdü. Əli soyuq telefona dəydi.

– Ah...! Düşünmüşdüm ki, bəlkə, həbsxanadan zəng edib...

– O səninlə danışıb?

– Hə, Stiv. Onu bağışlamağımı istəyirdi.

– Soni? Soni telefonda sənin onu bağışlamağını istədi?

– Hə, Stiv. Və mən onu bağışlamadım. Nə Babe, nə də mən onu bağışlaya bildik.

– Ah, Delia!

– Biz bacarmadıq, Stiv. Amma sonra... mənə elə baxma... sonra axmaq kimi ağladım... gözlərimi görürsən... və mən istədim ki... amma mənə bir xəbər gətirdiyini demişdin... Soni haqqında xəbər...

– Delia...

– Bilirəm, bilirəm... deməyinə ehtiyac yoxdur; o, yenə oğurluq edib, deyilmi? Onu tutublar və mənə həbsdən zəng edirdi... Stiv... indi olanları bilmək istəyirəm!

Stiv çaşqın görünürdü. O sanki tutunacaq bir şey axtarırmış  kimi ətrafına baxdı.

– O sənə nə vaxt zəng edib, Delia?

– Bir az əvvəl, saat yeddidə... yeddi iyirmidə, indi dəqiq xatırladım. Saat yeddi otuzadək danışdıq.

– Amma, Delia, bu ola bilməz.

– Niyə? Onu bağışlamağımı istəyirdi, Stiv və zəng kəsilən kimi anladım ki, o, həqiqətən, tək və ümidsiz idi... Sonra gec idi, mən telefonda qışqırsam da, qışqırsam da... artıq gec idi. O, həbsxanadan zəng edirdi, elə deyilmi?

– Delia… – Stivin üzü indi ağappaq və ifadəsiz idi, barmaqları köhnəlmiş papağının kənarını möhkəmcə sıxırdı. – Allah xatirinə, Delia...

– Nə, Stiv...?

– Delia... bu ola bilməz, ola bilməz! Soni yarım saat əvvəl zəng edə bilməzdi!

– Niyə zəng edə bilməzdi? – dedi vahimə içində bir anda ayağa qalxaraq.

– Çünki Soni saat beşdə ölüb, Delia. Küçədə bir güllə ilə vurub öldürüblər onu.

Saatın kəfkirinin səsi beşikdəki Babenin nəfəsinin ritmi ilə uyğunlaşırdı. Radiodakı pianoçu ifasını dayandırmışdı,.. aparıcının pafoslu səsi yeni avtomobil modelini bəlağətlə tərifləyirdi: müasir, ekonomik, son dərəcə sürətli.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Dahi rəssam Tahir Salahovun anım gününü bəzi mənbələr 20 may, bəziləri 21 may kimi göstərir. Bunun səbəbi rəssamın ayın 20-dən 21-nə keçən gecədə dünyasını dəyişməsidir. Əlbət ki biz dünənki buraxılışımızda Tahir Salahovun vəfatına toxunmuşduq. Bu günsə mövzuya yenidən qayıdırıq. Çünki rəsmən dahi rəssamın anım günü 21 may tarixi sayılır.

Tahir Salahov 1928-ci il noyabr ayının 29-da Bakı şəhərində anadan olub. O, 1945-ci ildə Bakı şəhərində orta məktəbi, 1950-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbini bitirib, daha sonra V. İ. Muxina adına Leninqrad Ali Rəssamlıq Sənaye Məktəbinə, 1951-ci ildə V.İ.Surikov adına Moskva İncəsənət İnstitutuna daxil olub. 1957-ci ildə V. İ. Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunu rəssam-nəqqaş peşəsi üzrə bitirəndə artıq o, kifayət qədər tanınan rəssam olub.

1955-ci ildə "Dalğa" və "Estakada" adlı ilk əsərlərini çəkmiş, ümumittifaq, xarici və respublika sərgilərində, diplom işi olan "Növbədən qayıdanlar" əsəri ilə Oktyabr inqilabının 40 illiyinə həsr olunmuş Ümumittifaq sərgisində iştirak edib. Həmin ildə Tahir Salahov SSRİ Rəssamlıq İttifaqına üzvlüyə qəbul edilib və gənclərin və tələbələrin VI Ümumdünya festivalı çərçivəsində Moskvada keçirilən gənc rəssamların əsərlərinin Beynəlxalq sərgisində iştirak edib.

“Səhər eşelonu”, “Rezervuar parkı”, “Neftçi”, “Təmirçilər”,  “Xəzər üzərində”, “Dananın portreti”,  “Xəzərdə səhər”, “Növbədən qayıdanlar”, Bəstəkar Qara Qarayevin portreti”, “Sənə, bəşəriyyət!”, “Abşeron qadınları”, “Roma. Kafe Qreko", “Aqava”, “Monakoda görüş” kimi məşhur əsərlərinin müəllifidir Tahir Salahov.

 SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının gümüş medalını "Bəstəkar Qara Qarayevin portreti" əsərinə görə, Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan SSR -in mükafatını M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında qoyulan Şekspirin "Antoni və Kleopatra" tamaşasının tərtibatına görə, SSRİ Dövlət mükafatını "Təmirçilər", "Bəstəkar Qara Qarayevin portreti", "Xəzərdə" əsərlərinə görə, Azərbaycan SSR Dövlət mükafatını "Yeni dəniz" əsərinə görə qazanıb.

O, həmçinin SSRİ dönəmlərində M. B. Qrekov adına qızıl medala, Sofiya Triennalesində I mükafata, Rusiya Rəssamlıq Akademiyasının qızıl medalına, Rusiya Beynəlxalq humanitar fondunun "MDB ulduz bürcləri" mükafatına, UNESCO-nun Pikasso medalına, Azərbaycan "Qızıl çinar" beynəlxalq mükafatına, Müstəqil Dövlətlər Birliyinin "Birlik Ulduzları" dövlətlərarası mükafatına, Türk mədəniyyətinin təbliğində xidmətlərinə görə "Vətən övladı" qızıl ordeninə, Rusiya Rusiya Federasiyasının Dövlət mükafatına, A. A. Plastov adına Beynəlxalq mükafata və daha neçə-neçə irili-xırdalı mükafatlara layiq görülüb.

Tahir Salahovun əsərlərinin bir qismi xalça üzərinə köçürülüb və 2018-ci ildə Bakıda keçirilən "Ənənələrin izi ilə" adlı sərgidə nümayiş olunub. Bu işlər xalçaçı rəssam Tariyel Bəşirov tərəfindən 10 il müddətinə hazırlanıb. 2018-ci ildə "BBC Four" televiziya kanalında yayımlanan "Sənətsevər bələdçi" (ing. An Art Lovers' Guide) verilişinin aparıcısı Alister Suuk (ing. Alastair Sooke) Tahir Salahovu "Azərbaycanın ən dahi yaşayan rəssamı" adlandırıb.

2019-cu ildə İngiltərə modelyeri Lu Dalton (ing. Lou Dalton) Tahir Salahovun əsərlərindən ilhamlanaraq, FW19 kişi geyim kolleksiyasını yaradıb. 2021-ci ildə Rusiya Rəssamlıq Akademiyasında "Tahir Salahov medalı" təsis edilib.

Mükafatları:

- "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı

- SSRİ Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi

- SSRİ Azərbaycan SSR xalq rəssamı

- SSRİ "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni

- SSRİ SSRİ xalq rəssamı

- SSRİ "Oktyabr inqilabı" ordeni

- Bolqarıstan I dərəcəli Kirill və Mefodi ordeni

- SSRİ Xalqlar Dostluğu ordeni

- SSRİ Lenin ordeni

- SSRİ "Oraq və Çəkic" medalı

- SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

- Rusiya III dərəcəli "Vətən qarşısında xidmətlərinə görə" ordeni

- Azərbaycan "İstiqlal" ordeni

- Rusiya II dərəcəli "Vətən qarşısında xidmətlərinə görə" ordeni

- Gürcüstan "Şərəf" ordeni

- Azərbaycan "Heydər Əliyev" ordeni

- Fransa Ədəbiyyat və İncəsənət ordeni (Fransa)

- Rus Pravoslav Kilsəsinin Şöhrət və Şərəf ordeni

- Azərbaycan III dərəcəli "Şöhrət" ordeni (Azərbaycan)

- Fransa Fəxri Legion ordeni

- Fransa İncəsənət və Ədəbiyyat ordeni

- Rusiya "Dostluq" ordeni (Rusiya)

- Azərbaycan 1-ci dərəcəli "Əmək" ordeni

Boyakarlıq sənətinin ecazkar dili ilə ciddi ictimai mətləbləri yüksək səviyyədə ifadə etməyi bacarmaq Tahir Salahov sənətinin özünəməxsusluğunu müəyyən edir. Tahir Salahov təsviri sənətdə rəsm əsərləri vasitəsi ilə fikir, düşüncə, ideya, mövqe bildirmək missiyasını həyata keçirmənin qüdrətli yaradıcısıdır. Onun hər rəsm əsərinin sadəcə olaraq yaxşı, cəlbedici mövzusu və ya görüntüsü yox, bununla bərabər, daha çox öz mənası, fəlsəfəsi vardır.

Bu mənada Tahir Salahov mütəfəkkir rəssamdır. O, mütəfəkkir sənətkar olduğunu yalnız sənət haqqındakı elmi-nəzəri görüşləri ilə deyil, təsviri sənətin özü vasitəsilə, rənglərin dili ilə mənalandırdığı sərt və müdrik mesajlarla nümayiş etdirir. Sərt cizgilər, tünd rənglər Tahir Salahovun rəsm əsərlərinin əsas bədii ifadə vasitəsidir. Seçilmiş mövzuların və obyektin ciddiliyi ilə rənglərin sərtliyi Tahir Salahovun sənətində bir-birini üzvi surətdə tamamlayır.

Tahir Salahov dalğanı, qasırğanı, tufanı, vulkanı, təlatümü öz rəngində, bütün təbiiliyi ilə çəkməyi bacarmışdır. Adam onun bir-birindən fərqli mövzularda çəkilmiş əsərlərinə baxanda özünü sanki həmin əsərlərdə təsvir olunan mühitdə və ya aurada hiss edir. Ona görə də Tahir Salahovun çəkdiyi rəsm əsərləri kağızdan, kətandan qəlbə, düşüncəyə yol tapa, tamaşaçı mühitinə fəal təsir göstərə bilir.

Xalq rəssamı Tahir Salahovun  sənəti əslində onun  yaradıcılığında aparıcı olan aşağıdakı üç rəngin harmoniyası üzərində qurulmuşdur: qara, qırmızı və ağ. Doğrudur, Tahir Salahov digər rənglərdən yerli-yerində istifadə etməkdə də məharət göstərmişdir.

Lakin əsərlərindəki digər rəng effektləri onun sənəti üçün xarakterik olan qara, qırmızı və ağ rənglərin kölgəsində qalmış və bu əsas rənglərin “əlavəsi”, çaları kimi köməkçi rənglər funksiyasını daşımış, ayrı-ayrı əsərlərdə aparıcı rənglərin ifadə etdikləri mənaların daha aydın və cəlbedici şəkildə çatdırılmasına yardımçı olmuşlar.

Tahir Salahov sənətində  qırmızı rəngin də özünəməxsus yeri və mənası vardır. Doğrudur, Tahir Salahovun əsərlərində digər rənglərlə, xüsusən ağ və qara rənglərlə müqayisədə qırmızı rəng nisbətən az istifadə edilmişdir. Halbuki tünd qırmızı rəng Tahir Salahovun sərt realizmi - tənqidi realizmi üçün daha münasib rəng hesab oluna bilərdi.

Ancaq Tahir Salahov rəsm əsərlərini tünd qırmızı rənglə boyamaqdansa, fikirlərini yerli-yerində, dozada, kiçik miqyasda işlətdiyi qırmızı rənglə ifadə etməyə üstünlük verir. Məsələn, onun “Neftçi” adlı rəsm əsərində (1959) bütün cizgiləri mazut rəngində olan Bakı neftçisinin yalnız müştüyünün qırmızı rəngdə olması əslində məcazi mənada sovet dövründə Azərbaycan neftinin sümürülüb aparılması mətləbini çox dolğun şəkildə ifadə edir. Lakin sovet incəsənətində isə neftçinin qırmızı müştüyü neft sənayesində çalışan qırmızı bolşevizmin əsas daşıyıcısı olmuş fəhlə sinfinin zəhmətinin nikbin bədii ifadəsi kimi başa düşülmüşdür

Dahi rəssam Tahir Salahov 21 may 2021-ci ildə 92 yaşında Almaniyanın Berlin şəhərində müalicə olunduğu ağciyər iltihabından vəfat edib. Bakıda Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Kamal Ələkbərov monumental heykəllər ustasıdır, Əcəmi Naxçıvaninin 850 illiyi   münasibətilə düzəltdiyi heykəl barədə o, 1976-cı ildə ozamankı "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetinə müsahibəsində fikirlərini belə bölüşmüşdü:

"Deyirlər ki, bəzən sənətkarların şəxsiyyəti ilə əsərləri arasında fərq olur. Mən bu fikirlə qətiyyən razı deyiləm. İnana bilmirəm ki, gözəl, parlaq əsər yaradan sənətkar cılız ürəyin, natamam xarakterin sahibi olsun. Özü də Əcəmi Naxçıvani kimi dahi bir memar!"

Kamal Ələkbərov 1928-ci il martın 20-də Azərbaycan SSR Füzuli şəhərində anadan olub. Ələkbərov ailəsi yoxsulluqda yaşayıb. Ən nüfuzlu universitetin ən məşhur ustalarından öyrənmək üçün gecələr Kamal vaqonları boşaltmaqla çörək pulu qazanıb. 1948-ci ildə Ələkbərov Azərbaycan Rəssamlıq Məktəbini bitirib. Burada Ələkbərova SSRİ xalq rəssamı Pinxos Sabsay dərs deyib. 1948-ci ildən 1954-cü ilə qədər Vasili Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunda təhsil alıb.

1953-cü ildən Kamal Ələkbərov sərgilərdə iştirak edib. Onun yaratdığı heykəltaraşlıq portretləri: "Neftçi" (gips, 1954), XII əsrin memarı Əcəmi Naxçıvani portreti (gips, 1955, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi; mərmər, 1958–59), "Qız" (mərmər, 1956, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi) "Partizan M. Seyidov" (bürünc, 1960), "Xanım" (ağac, 1961), "Balıqçılıq mahnı" (gips, 1962) və s.

Həmçinin Ələkbərovun yaratdığı heykəltaraşlıq portretləri arasında Füzuli şəhərində Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Bəsti Bağırovaya, Şamama Həsənovaya həsr olunan abidələr, Mərəzə şəhərində XX əsrin görkəmli maarifçi Aleksey Çernyayevskiya, Cəfər Cabbarlıya, yazıçı İlyas Əfəndiyeva, Azərbaycan Respublikasının Xalq Artistlərina Mirzəağa Əliyev, İsmayıl Dağıstanlı, Arif Məlikov və xalq rəssami Lətif Kərimova həsr olunan abidələri yaradıb.

Kamal Ələkbərovunmonumentalheykəllərinə gəlincə, qeyd etdiyimiz ƏcəmiNaxçıvanininheykəlinin yaranma tarixi 1976-cı ildir, heykəl Əcəmi Naxçıvaninin 850 illiyi ilə münasibətilə düzəldilibdir.

Yasamal rayonun parkın ərazisində Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin sədri Qəzənfər Musabəyova quraşdırılmış abidə Kamal Ələkbərovun əsəridir. 2008-ci ildə abidə sökülüb və onun yerinə parkın əsaslı yenidənqurmadan sonra dövlət bayraqları qoyulub.

Amma heykəl daha gözəl idi, o boyda monumental abidənin üzündə ksmetik dəyişiklik edib 1918-ci il Cumhuriyyət quranlar kompleksi etmək və bayrağı da oradan yüksəltmək olardı. Amma söküb-dağıtmaq ustaları o boyda nəhəng abidəni dağıdıb (yəqin ki əsas məqsəd mərməri çıxdaş etmək idi), yerinə butılka düzəldərək içinə bayraq sancıblar.

Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin 30 may 2002-ci il tarixli fərmanı ilə Kamal Ələkbərov Azərbaycan Xalq Rəssamı adına layiq görülüb. Prezident İlham Əliyevin 23 dekabr 2004-cü il tarixli fərmanına əsasən Kamal Ələkbərov fərdi prezident təqaüdçüsü olub.

Rəssam 2009-cu il mayın 21-də 81 yaşında vəfat edib

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Romen” qaraçı teatrı barədə eşitmisiniz? Dünyada yeganə olan qaraçı teatrıdır. Rəsmən belə adlanır - "Romen" Moskva Musiqili-Dram Teatrı. Onun Bakı ilə nə əlaqəsi? Onun ən şöhrətli aktrisası bakılı Tamilla Ağamirova olubdur bir zamanlar.

Bu gün aktrisanın anadan olmasının 98-ci ildönümüdür.

1952-ci ildən "Romen" Moskva Musiqili-Dram Teatrının qabaqcıl aktrisasıdır. Dünyada yeganə olan qaraçı teatrının səhnəsində bir çox parlaq obrazlar canlandırıb.

Tamilla Ağamirova 1928-ci il mayın 21-də Bakıda anadan olub. Bakı Teatr Məktəbi və MXAT məktəb-studiyasını bitirib. "Romen" dövrü 1952-ci ildən başlayıb. Aktrisa aktiv ictimai fəaliyyətlə də məşğul olub. O, Təhlükəsizlik, Müdafiə və Hüquq Qaydası Akademiyasının professoru, "Maski" Fondunun vitse-prezidenti, Beynəlxalq Akademiya Teatrının fəxri magistri olub.

1957-ci ildə Qriqor Kozintsovun "Don Kixot" filminin televiziya ekranlarına çıxması ilə Bakıdan olan gənc aktrisa Tamilla Ağamirova üçün uğur zirvəsinə gedən yol açılıb. Filmdə gözəl qrafinya Altisidora rolunu canlandıran aktrisa tezliklə geniş tamaşaçı auditoriyası qazanıb və bir sıra filmlərdə baş rola dəvət edilib.

Bunların sırasına "Onun böyük ürəyi" (1958, rejissor Əjdər İbrahimov) filmində Səmayə, "Əsl dost" (1959, Tofiq Tağızadə) filmində Bilqeyis, "Koroğlu" (1960, Hüseyn Seyidzadə) filmində Alagöz, "Matteo Falkone" (1960, Tofiq Tağızadə) filmində Cüzeppa, "Zəncirlənmiş adam" (1964, Kamil Rüstəmbəyov) filmində Fatma, "Yenilməz batalyon" (1965, Hüseyn Seyidzadə) filmində musiqi müəllimi obrazlarını aid etmək olar.

Tamilla Ağamirova 26 avqust 1960-cı ildə "Azərbaycan SSR əməkdar artisti", 1982-ci ildə "RSFSR əməkdar artisti", 1988-ci ildə isə "RSFSR xalq artisti" fəxri adlarına layiq görülüb. Bir sıra orden və mükafatlarla təltif olunub.

Tamilla Ağamirovanın həyat yoldaşı Nikolay Sliçenko olub. O, SSRİ xalq artisti, "Romen" teatrının bədii rəhbəri, qaraçı mahnı və romansların dünyaca məşhur ifaçısıdır.

Filmoqrafiya

- Don Kixot (film, 1957)

- Onun böyük ürəyi (film, 1958)

- Əsl dost (film, 1959)

- Matteo Falkone (film, 1960)

- Koroğlu (film, 1960)

- Zəncirlənmiş adam (film, 1964)

- Yenilməz batalyon (film, 1965)

Aktrisa 31 Avqust 2021 -ci ildə həyat yoldaşı Nikolay Sliçenkonun ölümündən iki ay sonra 94 yaşında vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bəri başdan deyim ki o, Ümummilli lider Heydər Əliyevin dost-doğma qardaşıdır. Əliyev Hüseyn Əlirza oğlu – tanınmış mədəniyyət xadimi, Xalq rəssamı.

Hüseyn Əliyev 1911-ci il aprelin 22-də Comərdli kəndində Kərbəlayı Cəfər oğlu Əlirzanın və Narıngül xanımın ailəsində dünyaya göz açıb. Rəssam kimi ilk təbiət mənzərəsini çəkəndə onun 12 yaşı olub. Bakıda Rəssamlıq Texnikumunda oxuyub. 1922–1931-ci illərdə "Molla Nəsrəddin" jurnalı ilə əməkdaşlıq edib, onun bir sıra karikaturaları jurnalın səhifələrində çap olunub.

Hüseyn Əliyev Leninqrad Rəngkarlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutunu bitirdiyi ildən (1932–1935) təqaüdə çıxanadək "Xalq qəzeti"nin ("Kommunist") bədii tərtibat şöbəsində əvvəlcə baş rəssam, sonra da bədii tərtibat şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyib (1935-ci il oktyabr ayının 4-dən).

 Böyük Vətən Müharibəsinin iştirakçısı olub. "Qafqazın müdafiəsinə görə", "1941–1945-ci illərdə arxa cəbhədəki şərəfli əməyinə görə", "Böyük Vətən müharibəsinin 30 illiyi" medalları və "Xalqlar dostluğu" ordeni ilə təltif olunub.

Hüseyn Əliyev bacarıqlı rəssam kimi üç dəfə Azərbaycan, bir dəfə Ukrayna Ali Sovetinin fəxri fərmanlarına layiq görülüb. 1940-cı ildən Rəssamlar İttifaqının üzvü olan Hüseyn Əliyev 1977-ci ildə Əməkdar rəssam, 1982-ci ildə Xalq rəssamı fəxri adına layiq görülüb.

Azərbaycan xalq rəssamı Hüseyn Əliyevin müxtəlif sərgilərdə nümayiş etdirilən rəsm əsərləri arasında, onun Comərdli kəndində çəkdiyi "Yəhər Təpə" və "Mahmud bulağı" tabloları özünəməxsus yer tutur. Hüseyn Əliyevin "Göygöl mənzərələri" adlı çap edilən albomunda rəssamın 17 mənzərəsi verilib.

ƏməkdarjurnalistFloraXəlilzadə Həsən Əliyevbarədə yazır:

“Əsasən qrafika ilə məşğul olmuş Hüseyn Əliyev həm də mənzərə ustası kimi məşhur idi. O, doğma vətənin füsunkar təbiətini seyr etməkdən xüsusi zövq alardı. Rəssamın duyğuları isə rənglərdən ibarət nəhəng bir çələngə çevrilərdi. 1960-1970-ci illərdə yaratdığı peyzajlar sənətin məhz bu janrına yeni nəfəs və ruh gətirmişdi.

Doğma yerlərin bənzərsiz təbiəti Hüseyn Əliyevin fırçası ilə kətan üzərində canlandıqca sanki yeni bir möcüzə ilə qarşılaşırdın. Rəssamın Göygölün təsvirinə həsr edilmiş silsilə əsərləri xüsusi diqqət cəlb edir. Gah dağların qoynunda məskən salmış Göygölün mavi sularını kətanda əks etdirir, gah da hər hansı təkrarolunmaz gözəlliyindən yeni mövzu tapırdı. Onun qurduğu kompozisiyalar, rəng ötürmələri, koloritlik öz bənzərsizliyi ilə seçilirdi.

İki il ərzində Kəpəz dağının 25-dən artıq akvarel görünüşünü kətana naxışlayan Hüseyn Əliyev həqiqətən möcüzə yaradıb. Təəssüf ki, bu əsərlərin yalnız 13-ü əlimizdədir, 3 əsərinin slaydı, 1 əsəri isə fotoşəkil formasında qorunub saxlanılıb. Hüseyn Əliyevin «Göygöl mənzərələri» adlı çap edilən albomunda rəssamın 17 mənzərəsi verilib.

Hüseyn Əliyevin Naxçıvan və Zəngəzurla bağlı analoqu olmayan əsərləri var. Xalq rəssamının böyük məharətlə yaratdığı “İlanlı dağ” tablosu, “Urud qalası” peyzajı rəssamın yaradıcılığında ən yaxşı və şah əsərlərindəndir. Doğma yurdun hər qarışını böyük məhəbbətlə öz duyğularından, təxəyyülündən yaradıcılıqla keçirən görkəmli rəssamın “Zəngəzur mənzərəsi”, “Zəngəzur dağları”, “Şəki şəlaləsi”, “Comərdli mənzərəsi”, “Meşədə qış”, “Payız”, “Qürub çağı” kimi əsərləri incə müşahidə qabiliyyətinin məhsulu idi.

 Hüseyn Əliyev portret çəkən rəssam kimi də çox böyük uğur və şöhrət qazanıb. O, əslində bu janrın ustadı idi. Çəkdiyi portretin hər biri insanın daxili dünyasını, sənətini əks etdirmək baxımından maraq doğurur. Məsələn, əlləri qoynunda dayanmış Hüseyn Cavidin portreti çox canlı və mənalıdır. Böyük şairin duruşu, baxışı, uzaqdan görünən Araz çayı, İlanlı dağ tamaşaçıya nələr söyləmir?! Eləcə də Nizami Gəncəvinin portreti düşündürücü təsir bağışlayır.

Hüseyn Əliyevdən bizə ərməğan qalan bir sıra portretlər var ki, tarixilik baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Unudulmaz rəssamın Azərbaycan təsviri sənətindəki xidmətlərindən çox danışmaq olar. Hüseyn Əliyevin yaradıcılıq sahəsi olduqca geniş idi. İstifadə etdiyi rənglərin çalarları al-əlvandır. 2004-cü ildə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin paytaxtı Əbu-Dabi şəhərində görkəmli rəssamın əsərlərindən ibarət sərgi təşkil edilib.

Mədəniyyət Nazirliyinin təşəbbüsü ilə həyata keçirilən bu tədbir yüksək dəyərləndirilib. Xarici ölkə vətəndaşları azərbaycanlı rəssamın rənglərin musiqisini təbiətin rəngində tablolara əks etdirmək məharəti qarşısında məmnun qalıblar. Bu unudulmaz rəssamın yaradıcılığında mənzərələr, tablolar, portretlər, natürmortlarla bərabər, başqa janrlarda işlədiyi əsərlər də çoxdur.

O, uzun müddət nəqqaşlıqla da məşğul olub, su boyaları ilə işləyib. Alleqorik əsərlərə müxtəlif məzmunlu karikaturalar, təsvirlər çəkib, kitablara illüstrasiyalar işləyib. Bütövlükdə Hüseyn Əliyev yaradıcılığının ətraflı öyrənilməsi, onun təsviri sənətimizdəki yeri haqqında mükəmməl tədqiqatların aparılması vacibdir. Əsl sənətkar və vətəndaş ömrü yaşayan Hüseyn Əliyev Azərbaycan təsviri sənətinin ən unudulmaz nümayəndələrindən biridir”.

Mükafatları

- Ermənistan SSR əməkdar incəsənət xadimi

- Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı

- Azərbaycan SSR xalq rəssamı

Həsən Əliyev 21 may 1991-ci ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

Murad Vəlixanov, «Ədəbiyyat və İncəsənət» portalının İncəsənət şöbəsi

1994-cü ildə ekranlaşdırılan “Köpək” filmi, rejissor Tofiq Tağızadə tərəfindən çəkilmiş və Azərbaycan kinosunda ən ağır sosial-psixoloji ekran əsərlərindən biri kimi yadda qalmışdır.

Bu filmə sadəcə “bir itin hekayəsi” kimi baxmaq böyük yanlışlıq olar. “Köpək” əslində insanın dəyişən mənəviyyəti, müharibənin və qarışıq dövrün insan ruhunda yaratdığı dağıntılar haqqında sərt və düşündürücü ekran əsəridir.

Film bir sualı tamaşaçının qarşısına çox ağır şəkildə qoyur:

İnsan doğrudan da heyvandan üstündürmü, yoxsa bəzi məqamlarda heyvan insandan daha sədaqətli olur?

Filmdə nədən söhbət gedir?

Hadisələr mürəkkəb, qarışıq və sərt bir dövrün fonunda baş verir. Cəmiyyət dəyişir, münasibətlər pozulur, insanlar əvvəlki kimi deyil.

Filmin mərkəzində isə bir köpək dayanır. Amma bu köpək sadəcə heyvan deyil — o, insan vicdanının güzgüsünə çevrilir.

İnsanlar dəyişir.

Maraq dəyişir.

Pul, qorxu və şəxsi mənafe bir çox şeyi üstələməyə başlayır.

Belə bir zamanda sədaqət, dürüstlük və bağlılıq kimi anlayışlar sanki itib gedir. Amma filmdə məhz bir köpək bu keyfiyyətləri qoruyub saxlayır.

Və tamaşaçı istər-istəməz müqayisə aparır:

Bəzən insan insanlığa xəyanət edir, amma heyvan öz sədaqətinə yox.

Köpək burada sadəcə heyvan deyil

Filmdə köpək simvolik obrazdır. O, sədaqəti, təmiz instinkti və dəyişməyən bağlılığı təmsil edir.

İnsanlar isə tam əksinə — şərait dəyişdikcə dəyişirlər. Dünən dost olan bu gün yadlaşır. Dünən doğru görünən bu gün satılır.

Rejissor Tofiq Tağızadə bununla çox sərt fikir deyir:

İnsan bəzən mədəniyyət qazandıqca vicdanını itirir.

Müharibənin və zamanın dağıtdığı insanlar

“Köpək” filmi 90-cı illərin ağır atmosferini hiss etdirir. Burada təkcə bir ailənin və ya bir insanın faciəsi yoxdur. Bu, bütöv cəmiyyətin yorğunluğu və mənəvi sarsıntısıdır.

İnsanlar yaşamaq uğrunda dəyişirlər. Bəzən sərtləşirlər, bəzən hisslərini itirirlər.

Film göstərir ki, çətin dövr insanın içində gizlənən əsl simanı ortaya çıxarır.

Filmin ən ağır tərəfi

Bu ekran əsərində tamaşaçını sarsıdan şey böyük dramatik səhnələr deyil. Ən ağır hiss müqayisədir:

Bir tərəfdə sədaqətini sonadək qoruyan köpək,

digər tərəfdə isə maraqları dəyişdikcə dəyişən insanlar.

Və film səssiz şəkildə sual verir:

Əsl vəfa kimdə qaldı?

Yekun

Bəzən insan özünü dünyanın ən ağıllı varlığı sayır.

Amma bir itin sədaqəti qarşısında insanlıq imtahanından keçə bilmir.

“Köpək” bizə xatırladır:

İnsan olmaq təkcə insan doğulmaq deyil — vicdanı və sədaqəti itirmədən yaşaya bilməkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

Ayaz Səlimxanoğlu,

AYB -nin üzvü,  Qarabağ qazisi, Quba.

“Ədəbiyyat və incəsənət”                             

      1992-ci ilin oktyabr ayının əvvəlləri idi. Sus kəndinin yaxınlığında, günorta sakitliyi hökm sürürdü. Tankın dəmir oturacağında oturub həm cəbhəni, həm də ürəyimin dərinliyində qalan evi düşünürdüm. Hərdən tankın üst qapağından çölə çıxıb, sağa-sola boylanırdım. Sükutun içində qəribə bir ağırlıq vardı, sanki həyat dayanmışdı. Elə bu sakitliyin içində, fikirlərim məni uzaqlara, doğulub boya-başa çatdığım evə apardı. Dəmirin soyuqluğu bədənimə keçirdi, amma içimdə qəribə bir istilik - xatirələrin və ümidlərin istiliyi yaşayırdı. Uzaqlara baxdıqca, torpağın hər qarışı mənə bir hekayə pıçıldayırdı, hər səssizlik içimdə bir haraya bürünürdü.

       Döyüşlər əsasən gecələr baş verdiyindən, gündüzlər bizim üçün  hazırlıq və düşüncə zamanı idi. Kəşfiyyat qrupu ilə birlikdə planlar qurur, hər addımı əvvəlcədən ölçüb-biçirdik. Xəritələr üzərində çəkilən xəttlər bəzən insan talelərinə dönürdü. Komandir tankın üstündə möhkəm dayanaraq sərt baxışları  ilə ətrafı diqqətlə müşahidə edirdi.

       Günəş başımızın üzərində sakitcə dolaşsa da, içimizdə gecənin kölgəsi yaşayırdı. Bilirdik ki, qaranlıq düşən kimi bu planlar kağızdan çıxıb gerçəyə çevriləcək. Hər kəs susqun idi, amma o susqunluğun içində saysız sözlər, gizli qorxular və sarsılmaz bir iradə vardı. Biz yalnız irəliləməyi düşünürdük, çünki geri dönüş artıq yox idi.

        Evdən ayrılıb hərbi xidmətə gəldiyimdə artıq müharibə başlanmışdı. Atamın o sərt baxışları, anamın isə nəmli gözləri bir an belə məni tərk etmirdi.  Məktub yazmaq istəyirdim, amma nədənsə sözlər məndən qaçırdı. Bilirdim ki, "Cəbhə xəbərləri" onları çox narahat edir. İki aydan artıq idi ki, ön cəbhədə idim. Atamla anam məndən xəbər tuta bilmirdilər.Təkrar məktubu yazmağa başladım, sonra saxladım. Vərəqin üstündə yarımçıq qalan cümlələr rəsmə bənzədiyindən rəsm çəkmək eşqinə düşdüm. Tankdan çölə çıxdım ki, ətrafda gördüyüm mənzərəni rəsm üzərində canlandırım.

        Kənddəki evlərdən birinin həyətində tüstünün səmaya qalxdığını görən tank komandirim məni yanına çağırdı, əli ilə həmin istiqaməti göstərdi və dedi:

– Ayaz, o tüstünü görürsən? Silahınıda götür yollan ora, bax gör o tüstü nədir hələ, bildiyimə görə kənddə yaşayış yoxdur. Amma sən yenə də ehtiyyatlı ol!

– Oldu komandir, – deyib vaxt itirmədən ora yollandım.

       Axşam düşürdü. Günün işığı çəkilir, qaranlıq yaxınlaşırdı. Qarşıda yenə bir gecə, yenə bir döyüş vardı.

        Tüstü qalxan həyətə arxa tərəfdən, çubuqlardan toxunmuş çəpəri aşıb daxil oldum. Günəş olmasına baxmayaraq, havada sərinlik vardı, ağaclardan süzülən günəş işığı həyətdə kiçik kölgələr yaradırdı. Sahəsi böyük olsa da, həyətdə köhnə tikili bir ev dururdu. O evdə qəribə bir səssizlik hökm sürürdü. Həyətə diqqətlə göz gəzdirdim. Alma ağacından asılmış yelləncək diqqətimi çəkdi. Elə bil, o yelləncəkdə kimsə yellənirdi.

        Yüngül külək əsdikcə ağacın budaqları xışıltı ilə tərpənirdi. Budağa bərkidilmiş yelləncək isə asta-asta irəli-geri yellənirdi. Bu mənzərə içimdə anlaşılmaz bir narahatlıq oyatdı...

        Silahımı hazır vəziyyətə gətirib, barmağımı tətiyin üstünə qoydum və sakitcə yelləncəyə doğru irəlilədim. Yaxınlaşdıqca ürək döyüntülərim sürətlənirdi. Sanki kimsə köməksiz qalıb, məndən kömək gözləyirdi. Yelləncəyə çatanda, torpağın üstündə bir cüt qırmızı uşaq ayaqqabısı görüb ayaq saxladım. Elə bil balaca uşaq məni uzaqdan görüb, qorxudan ayaqyalın qaçmışdı. Yelləncəyə yenidən diqqətlə baxdım, sanki uşağın bütün arzuları o yelləncəyin ipindən asılı qalmışdı.

       Evin arxa tərəfindəki pəncərələrdən biri mənə doğru açıq idi,  içəridən kiminsə sakitcə məni izlədiyini hiss etdim. İlk anda bu məni qorxutdu, amma dərhal düşündüm ki, ola bilsin bu balaca uşaqdır. Tez əlimi tətiyin üstündən çəkdib silahımı arxamda gizlətdim və səsimi yumşaldaraq səsləndim:

– Kim var orda? Qorxma, mənəm...atanın dostuyam, – gülümsəyərək dedim.

        Elə bu an, alma ağacının qurumuş budaqlarından biri qopub  yerə çırpıldı. Səsdən diksindim, ürəyim az qala yerindən çıxacaqdı. Bir anlıq hər şey yenidən səssizliyə qərq oldu. Külək kəsilmişdi, yelləncək isə tamam dayanmışdı...

Birdən qulağıma ayaq səsləri gəydi. Kimsə ayaqlarını sürüyə-sürüyə mənə tərəf yaxınlaşırdı. Səs yaxınlaşdıqca, istəmədən silahı səs gələn tərəfə çevirdim.  İnsan kölgəsinin yeridiyini görüb atəş açmaq istəyirdim ki, köhnə tikili evin kənarından bir kişinin göründüyünü sezdim. Saçı-saqqalı ağarmış, ahıl bir kişi ovcunda bir necə alma tutaraq mənə tərəf gəlirdi. Sanki məni tanıyırdı, əlimdəki silaha belə fikir vermirdi.  “Dur!” demək istədim, amma sözüm boğazımda qaldı.

– Ay bala, sən həyətə daxil olanda səni pəncərədən gördüm. Düşündüm ki,  alma ağacını görüb həyətə arxa tərəfdən girmisən, ona görə də bu almaları sənin üçün gətirmişəm, götür ye, şirin almalardır, ağzın dada gəlsin, – deyib almaları mənə uzatdı. Almalara baxanda ağzım sulandı, amma götürmədim.

– Çox sağ olun, mən alma axtarmırdım! Sizin həyətinizdən qalxan tüstü diqqətimizi çəkdi. O üzdən komandir əmr etdi ki, tüstü görünən yeri müşahidə edim,– ciddi dedim. Ciddi olduğumu zənn edən ahıl kişi mənə uzatdığı almaları geri çəkdi və diqqətlə üzümə baxdı. Düzü mən də o kişinin kim olduğunu dəqiq bilmirdim, o üzdən ehtiyyat edirdim. Dəqiqləşdirmək üçün ondan soruşdum:

–  Deyilənə görə, bu kənddə artıq heç kim yaşamır. Siz niyə kənddə tək qalırsınız? Yoxsa tək deyilsiz?

Kişi bir anlıq susdu, sonra başını tərpətib astadan pıçıldadı:

– Bəli, tək yaşayıram, bizim kəndimiz Laçın dəhlizinə yaxındır. Kəndə düşmən ayağı dəyməsə də, düşmənin atdığı top mərmiləri kənddə bir neçə evin ocağını söndürüb. Ona görə də kəndin camaatı öz doğma yurdlarından didərgin düşüblər, – deyib kişi dərindən ah çəkdi.

       Gözucu pəncərəyə də baxırdım, içəridən bir hərəkət, bir işarə olduğunu gözləyirdim. Amma pəncərə sakit idi. Həyətdəki susqunluq, uşağın ayaqqabıları və yelləncək hələ də diqqətimi çəkirdi.

– Mən getməliyəm. Komandir məni gözləyir. Baş verənlər barədə ona məruzə etməliyəm, – dedim.

Kişi başını yavaşca tərpətdi, üzündə anlaşılmaz bir təmkin vardı. Sanki nə isə demək istəyirdi, amma sözlərini saxladı.

       Öz-özümə pıçıldadım: - “Niyə bu yaşda kişi kənddə tək başına yaşasın... Əlbəttə ki, Vətən müqəddəsdir! Torpaq, yurd, el-oba qədər əziz heç nə ola biməz. Bunlar insan üçün əvəzolunmazdır. Amma yenə də burda nəsə, bir qəribəlik var’’

        Ətrafı diqqətlə süzdüm. Oradan tələsik tankımız olan yerə gəldim. Komandiri görmədim. Bir anlıq çaşdım və dərhal əsgər yoldaşıma yaxınlaşıb komandirin harada olduğunu ondan xəbər aldım:

– Komandir ön xətdədir, – əsgər yoldaşım mənə baxıb sakit səslə dedi.

Bu sözləri eşidəndə ürəyimdə qəribə bir hiss oyandı, həm naratlıq, həm də məsuliyyət. Tankda öz yerimdə əyləşib gördüklərimi bir-bir gözümün önünə gətirdim. Fikrim isə hələ də o həyətdə ilişib qalmışdı , o yaşlı kişi məndən nəyisə gizlədirdi. Onun baxışları, susqunluğu məni rahat buraxmırdı. Mən ondan ayrılarkən sanki nəsə demək istədi...dodaqları tərpəndi, amma sözlər dilinə dəymədi.  O yarımçıq qalmış sözlər isə beynimdə təkrar-təkrar səslənirdi. Sanki demədiyi həqiqət məni geri çağırırdı.

        Tankdan endim, ətrafa yenidən baxdım. Tankın yanında mənimlə birlikdə iki əsgər də dayanmışdı. Gecənin sükutu içində hər üçümüz batalyon komandirinin əmrini gözləyirdik. Zaman yavaş-yavaş axır, gözlənti ağırlaşırdı. Nəhayət, uzaqdan bir kölgə göründü – tank komandirim gəldi. Mən tələsik gördüklərimi ona məruzə etdim. O, bir anlıq düşündü, sonra rabitə vasitəsilə batalyon komandiri ilə əlaqə qurdu: Batalyon komandirinin əmrinə görə, yaşlı kişini düşməndən qorumaq tapşırığı mənə verildi.

        Tank komandirinin son sözləri isə yaddaşıma həkk olundu:

        “Vətəndaşın təhlükəsizliyini qorumaq Azərbaycan əsgərinin şərəfli borcudur”

          Əsgər yoldaşlarımdan ayrılıb kəndə geri döndüm. İçimdəki qorxu qaranlıqdan daha ağır idi. Heç bir evdə işıq yanmırdı, hər yan zülmət qaranlığa bürünmüşdü, göz gözü görmürdü, sanki gecə kəndi udmuşdu.  Bu dəfə  həyətə arxa tərəfdən deyil, ön tərəfdən yaxınlaşdım. Çöl qapının qarşısında dayanıb ev sahibini ucadan səslədim, səsim qaranlıqda itib getdi, cavab verən olmadı. Taxta qapını açıb həyətə girdim.  Evə yaxınlaşdım, evin qapısı azacıq aralı idi, elə bil kimsə indicə evdən çölə çıxıb geri qayıdacaq. Əlimdəki silahın qundağı ilə qapını bir neçə dəfə döydüm. Evdə yanan ocağın istisi üzümə toxundu, içəri daxil olmaq olduqca təhlükəli görünürdü. Geri dönmək istəyəndə içəridən boğuq bir səs yüksəldi: “Kimdir?” Donub yerimdə qaldım – elə bil eyni anda iki nəfər cavab verdi. Bir neçə dəqiqə sakitcə gözlədim, cavab vermədim. Komandirin əmri yenidən qulağımada əks-səda verdi:

         “Vətəndaşın təhlükəsizliyini qorumaq Azərbaycan əsgərinin şərəfli vəzifəsidir!”

– “Mənəm Azərbaycan əsgəri!”  – deyə qürurla səsləndim. Qapı cırıltı ilə açıldı. Yaşlı kişi qaranlıqda məni seçə bilmədi, gözlərini qıyaraq soruşdu:

–  Kimdir orda, yaxın gəl, üzünü görüm.

Yaxınlaşdım, astadan dedim:

– Mənəm, az öncə həyətdə gördüyünüz əsgər. Komandirin əmri var: səhərə qədər bu həyətdə keşik cəkəcəyəm. Sizi düşməndən qorumalıyam, – deyib qaranlığda gözümü kişiyə zillədim. 

Saçı-saqqalı ağarmış qoca bir anlığa susdu, sözlər boğazında düyünləndi, sonra aramla və asta səslə pıçıldadı:

 – Səninlə fəxr edirəm, Azərbaycan əsgəri...Amma gecələr bura çox sərt olur, dağların ətəyidir. Yaxşı olar ki, komandirinə xəbər verərsən, qoy məndən nigaran qalmasın. 

         Onun sözlərini dinlədim, amma içimdəki narahatlıq keçmədi.

– Yenə də siz narahat olmayın, mən səhərə qədər yaxınlıqda olacağam. Bir təhlükə olsa, məni səsləyərsiniz. Adım Ayazdır...Gecəniz xeyrə qalsın,– deyib geri çəkildim.  Öz-özümə qərar verdim ki, elə bu evin çöl qapısında keşik çəkim.

          Bu, bizim Sus kəndinə tankla ilk səfərmiz idi. Kənddə demək olar ki, heç bir yer mənə tanış gəlmirdi. Kəndin yuxarı hissəsində, cəbhə yoldaşlarım kəndi düşməndən qoruyurdu. Kənddə yaşayış olmasa da düşmən kəşfiyyatı gecə saatlarında kəndə sıza bilərdi. Buna görə də özüm üçün etibarlı və təhlükəsiz bir yer axtarırdım.

          Həyətdən küçəyə çıxdım. Sağ tərəflə bir neçə addım atmışdım ki, qarşımda nəhəng bir qaya daşını görüb ayaq saxladım. Daşın ağ rəngi, gecənin qaralığından az da olsa seçilirdi. Nəhəng qaya daşının arxa tərəfinə keçib çömbəlib oturdum, kürəyimi daşın sərt səthinə söykədim.

         Gecə səssiz, evlər, boş küçələr kimsəsiz idi. Bu qaranlıqda keşik çəkmək insanın ürəyinə ağırlıq salırdı. Amma əlimdəki silah mənə güc verirdi, sanki bu səssizliyə qarşı tək dayağım o silah idi.

        Silahımı daha möhkəm sinəmə sıxdım və qaranlığa baxdım. Bu gecə uzun olacaqdı. Gecə uzandıqca soyuq canıma yeriyirdi, yuxusuzluq isə məni səssizcə əldən salırdı. Kürəyimi daşın sərtliyinə sürtərək az da olsa canıma istilik qatmağa çalışdım, amma soyuq çəkilmirdi. Gözlərimdən yuxu süzülürdü, artıq dözə bilmirdim. Gecə çoxdan yarını keçmişdi. Gözlərimi bir anlıq yumdum, elə o anda yuxu məni öz ağuşuna aldı. Anidən qulağımın dibində dəmirin dəmirə dəyən sərt səsi eşidildi. Diksinib gözlərimi açdım. Nə qədər yuxu aldığımı bilmədim. Ürəyim sürətlə döyünməyə başladı. Həyacandan boğulduğumu hiss edib, tez ayağa qalxmaq istədim, amma dizlərim məni tutmadı. Özümü saxlaya bilmədim, başımın arxası daşa dəydi. Səsimi güclə boğdum. Harda olduğumu belə unutdum.  Hər şeyin sükutu, soyuq və qorxu dolu havanın içində, mən tək idim. Ətraf yenə qaranlıq idi, amma bu dəfə sükut əvvəlki kimi deyildi. Özümü toparladım, silahimi yoxladım, onu hazır vəziyyətə gətirdim. Səsin hansı tərəfdən gəldiyini anlamaq üçün sakitcə durub gözlədim. Səssiz sağa-sola boylandım. Anidən gözümə qəribə bir şey dəydi. Tez baxışımı ona dikdim, məzara oxşatdım. Yuxu gördüyümü düşündüm, diqqətlə baxdım, sonra gözlərimi təkrar yumub açdım. Gözlərimi açanda həqiqətən də məzar olduğunu gördüm. İlk ağlıma gələn o oldu ki, düşmən məni yatdığım yerdə yaxalayıb qəbirstanlığa gətirib.

Bütün baş verənləri bir anlıq düşündüm və qərara gəldim ki, əsir düşməmək üçün  özümə atəş açmalıyam. Taleyimlə üz-üzə qaldığım o anda silahımı köksümə dirədim,  titrəyən əlimi yavaşca tətiyin üzərinə gətirdim. Donmuş barmağımla tətiyi çəkmək istəyirdim ki, qulağıma azan səsi dəydi. Səs ardı kəsilmədən davam edirdi. Azan səsi gələn tərəfə boylandım. Səs isə keşik çəkdiyim həyətdən gəlirdi.

Bir az özümə gəldim. Yavaş- yavaş çöl qapını açıb həyətə daxil oldum. Yaşlı kişini Quran oxuyub namaz qılarkən görüb bədənimə istilik yayıldı, qorxu bir anlıq çəkildi. Səhər artıq açılırdı, bu mənə bir az təsəlli verdi, gecənin ağırlığı yüngülləşdi.

         Kənardan səssizcə baxaraq kişinin namazını bitirməsini gözlədim. Namazını bitirdikdən sonra ona yaxınlaşıb salam verdim. O, salamımı alıb ayağa qalxdı.

Məni görən kişi bir anlıq dayanıb mənə baxdı, sanki bütün yorğunluğunu və qayğısını bir nəfəsə topladı. “Ay bala”, dedi, sənə demədim ki, mənə görə nigaran qalma? Bu soyuqda gecəni harda keçirmisən?

Çiyinlərimi çəkdim, bir az gülümsəyərək sakitcə dilləndim:

– Çöl qapının yanında olan böyük qaya daşının yanında. Qaya daşının qarşısında bir məzar da gördüm. Kişi dərindən nəfəs aldı, gözlərini iri açdı və dilləndi:

– Necə, sən səhərəcən çöldə olmusan? Gözləri doldu, göz yaşları üzünün qırışlarından süzülüb torpağa qarışdı.

        Cib dəsmalı ilə göz yaşlarını silib mənə yaxınlaşdı, Həyətdən çölə çıxıb, onunla birlikdə məzarın yanına gəldik. Səhərin işığında bir dua oxuyub, baxışlarını məzara dikdi və dərindən ah çəkib titrək səslə danışdi:  

– Oğlum döyüşdə şəhid olub, təzəlikcə, bir aydır. Bax, bu gördüyün məzar, onun məzarıdır. Gecələr qapını açıq qoyuram, deyirəm bəlkə qayıtdı. Onun yoxluğuna hələ də inana bilmirəm. O günü oğlum balaca qızı Zəhra ilə birlikdə yelləncəkdə yellənirdi, gülüşləri bütün həyəti doldurmuşdu.  Zəhra dörd yaşına çatsa da, yeriyə bilmirdi. Oğlum şəhid olmazdan bir gün əvvəl, Zəhra ayaqda durmağı bacarmışdı. O sevincdən qızına bir cüt ayaqqabı da almışdı. Oğlumu heç vaxt belə xoşbəxt görməmişdim, amma o sevinc çox çəkmədi. Qəflətən qapı açıldı, iki hərbiçi həyətə daxil olub oğlumu səslədi. O, qızını yelləncəkdə qoyub tələsik onlarla birlikdə döyüşə atıldı, elə o günü də şəhid oldu...“Vətən sağ olsun!”– deyib ahıl kişi şəhid oğlunun məzarı önündə diz çöküb torpağa sarıldı, başını məzara söykəyib, əlləri ilə məzarı bərk-bərk qucaqladı...

        O an başa düşdüm ki, insan sevgisi ölümdən də güclü ola bilərmiş. Sən demə, gecəni şəhid məzarının yanında keçirmişəm. Onun üçün oxunan Quranın sədası məni ölümün qapısından geri çəkib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)

Professor Fuad Məmmədov Azərbaycanın yeni strateji missiyası haqqında

Azərbaycan milli inkişafın, mənəvi yenilənmənin və insan kapitalının formalaşmasının əsas hərəkətverici qüvvələrindən birinə çevrilən mədəniyyət mərhələsinə qədəm qoyub. “Azərbaycan mədəniyyəti – 2040” dövlət konsepsiyası ölkənin gələcəyini elm, təhsil, maarifçilik, mənəvi dəyərlər və cəmiyyətin yaradıcı enerjisi prizmasından dərk etmək üçün geniş imkanlar açır.

Bu konsepsiyanın əhəmiyyəti, kulturologiyanın rolu, “yüksək mədəniyyətli insan”ın formalaşdırılması zərurəti, vətəndaş cəmiyyəti və QHT-lərin dövlətin strateji vəzifələrinin həyata keçirilməsində iştirakı, eləcə də Türk dünyasında mədəni inkişafın gələcəyi barədə Azərbaycan kulturologiyasının banisi, Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının professor, “Simurq” Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasının prezidenti Fuad Məmmədovdan gözəl həmsöhbətmi olar?

Elə bu məqsədlə də “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı onunla müsahibəni təqdim edir. Müsahibəni kulturoloq-yaponşünas, publisist və incəsənət tənqidçisi,
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, “Simurq” AKA-nın vitse-prezidenti Əbulfəz Babazadə götürübdür.

– Fuad müəllim, bu gün Azərbaycanın yeni bir dövrə qədəm qoyduğu tez-tez vurğulanır. Sizin fikrinizcə, bu tarixi mərhələnin əsas məğzi nədən ibarətdir?

– Suverenlik və ərazi bütövlüyü bərpa olunduqdan sonra Azərbaycan Respublikası öz tarixi inkişafının yeni mərhələsinə daxil olub. Bu, yüksək mənəvi mədəniyyət dövrüdür. Ölkənin qarşıdakı 15 il üçün sosial-mədəni inkişafını müəyyən edən əsas sənəd Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən imzalanmış “Azərbaycan mədəniyyəti – 2040” dövlət konsepsiyasıdır.

Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən hazırlanmış bu strateji sənədin əsasını Ümummilli lider Heydər Əliyevin vəsiyyətləri və Prezident İlham Əliyevin yeni ideyaları təşkil edir. Konsepsiya ilk dəfə olaraq kulturologiya elminin metodologiyası və nailiyyətləri əsasında hazırlanıb və Heydər Əliyev Fondu, eləcə də ölkənin birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın fəal yaradıcılıq iştirakı ilə ərsəyə gəlib.

– “Azərbaycan mədəniyyəti – 2040” konsepsiyasında əsas yenilik nədir?

– Bu tarixi sənəd mədəniyyətə bütöv sistem kimi yeni yanaşmanın əsasını qoydu. Bu sistemin strateji dayaqları elm, təhsil və maarifçilikdir. Eyni zamanda, milli özünəməxsusluğu qoruyan ənənəvi sahələr – incəsənət, ədəbiyyat, mədəni irs, adət-ənənələr, bayramlar və etik normalar da qorunur.

Bu yanaşma Azərbaycan xalqı və dövləti üçün dayanıqlı inkişafın yeni imkanlarını açır. Heydər Əliyevin ideyaları, Prezident İlham Əliyevin yeni baxışları və Mehriban xanım Əliyevanın innovativ yanaşmaları xalqın mənəvi mədəniyyətinin inkişafı üçün unikal proqram yaradıb.

– Bu konsepsiyanın mərkəzində insan dayanır. Mədəniyyət və insan kapitalı arasındakı əlaqəni necə izah edərdiniz?

– Prezident İlham Əliyevin qoyduğu rəqabətqabiliyyətli insan kapitalının formalaşdırılması vəzifəsi alimlərin, müəllimlərin, maarifçilərin, incəsənət və ədəbiyyat xadimlərinin, jurnalistlərin, məmurların, qadınların, gənclərin və QHT nümayəndələrinin birgə səylərini tələb edir.

Mədəniyyət – bilik, xeyirxahlıq, əmək, inkişaf və rifah deməkdir. Bu, insanın və bəşəriyyətin ən böyük sərvətidir və pulla alınmır. Sivilizasiyalar dağıla bilər, lakin mədəniyyət insanla birlikdə qalır.

Yüksək mədəniyyətli vətəndaşların formalaşdırılması insan kapitalının əsasını təşkil edir və bu, dayanıqlı inkişafın başlıca qüvvəsidir.

– “Simurq” Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyası bu prosesdə hansı rol oynayıb?

– “Simurq” Assosiasiyası kulturologiya elminin metodlarından istifadə edərək konsepsiyanın hazırlanmasına öz töhfəsini verib. 2025-ci ildən etibarən Mədəniyyət Nazirliyinin dəstəyi ilə Bakıda və regionlarda maarifləndirici fəaliyyət həyata keçirilir. Universitetlərdə və mədəniyyət mərkəzlərində “Kulturoloji elmi oxular” təşkil olunub, “Yüksək mədəniyyətli insan” adlı monoqrafiya nəşr edilib və iştirakçılara sertifikatlar təqdim olunub.

– Bu istiqamətdə ən mühüm nəticələr hansılardır?

– 2026-cı ildə bu fəaliyyət regionlarda davam etdirilib. Şamaxı, Neftçala, Masallı və Cəlilabad şəhərlərində müxtəlif sosial qruplar bu prosesə cəlb olunub.

Bakıda keçirilən yekun tədbirdə iştirakçılara sertifikatlar təqdim edilib və konsepsiyanın həyata keçirilməsinə dair xüsusi bəyannamə qəbul olunub.

– Gələcəkdə kulturoloji maarifləndirməni necə görürsünüz?

– Bu proses davamlı olmalıdır. Əhalinin fəal iştirakı üçün yeni motivasiya mexanizmləri tətbiq edilməlidir. Eyni zamanda, mədəniyyətin sosial sistem kimi inkişafını təmin edən yeni qanunun qəbul edilməsi vacibdir. Bu qanun intellektual, etik, hüquqi və idarəetmə mədəniyyətinin inkişafını prioritet istiqamət kimi müəyyən etməlidir.

– Siz kulturologiyanın institusionallaşdırılmasının vacibliyini də vurğulayırsınız. Niyə məhz indi?

– Konsepsiyanın uğurlu icrası üçün kulturologiyanın elm və təhsil sahəsi kimi qanunvericilik səviyyəsində təsbit olunması zəruridir.

Bütün təhsil pillələrində, hətta uşaq bağçalarından başlayaraq kulturoloji təhsil tətbiq edilməlidir. Eyni zamanda, ölkə üzrə müntəzəm elmi oxular keçirilməlidir.

– Kulturologiya Akademiyasının yaradılması ideyanız barədə nə deyə bilərsiniz?

– Heydər Əliyev Fondu və Mədəniyyət Nazirliyi nəzdində Heydər Əliyev adına Kulturologiya Akademiyasının yaradılmasına ehtiyac var. Bu qurum yüksək ixtisaslı mütəxəssislərin hazırlanması, elmi tədqiqatların aparılması və maarifləndirmə ilə məşğul ola bilər.

– Konsepsiyanın həyata keçirilməsi üçün ən aktual təkliflər hansılardır?

– Əsas istiqamətlər bunlardır:

• “Yüksək mədəniyyətli insan” mövzusunda genişmiqyaslı təlimlər
• Kulturoloji elmi oxuların keçirilməsi
• Maarifləndirici materialların yayılması
• Respublika müsabiqələrinin təşkili
• Yeni mədəniyyət qanununun hazırlanması
• Kulturoloji maarifləndirmə mərkəzinin yaradılması
• Kulturologiya Akademiyasının təsis edilməsi
• Azərbaycan modelinin UNESCO səviyyəsində təqdim olunması

– “Azərbaycan mədəniyyəti – 2040” konsepsiyasının yekun nəticəsini necə görürsünüz?

– Bu konsepsiya yüksək mədəniyyətli vətəndaşların formalaşmasına, cəmiyyətin intellektual və mənəvi inkişafına xidmət edəcək.

Nəticədə Azərbaycan daha dayanıqlı, rəqabətqabiliyyətli və təhlükəsiz inkişaf modelinə sahib olacaq.

– Türk dövlətlərinin QHT-lərinin beynəlxalq forumu barədə nə deyə bilərsiniz?

– Bu forum Türk dünyası üçün mühüm hadisədir. O, beynəlxalq əməkdaşlıq və həmrəyliyin inkişafına böyük töhfə verəcək.

– QHT-lər hansı missiyanı daşımalıdır?

– Onlar dövlətlərin strateji məqsədlərinə xidmət etməli, cəmiyyətin inkişafına dəstək verməlidirlər. Əsas dəyər yüksək mənəvi mədəniyyət olmalıdır.

– Niyə əməkdaşlığın əsasında məhz mədəniyyət dayanmalıdır?

– Çünki mədəniyyət insan kapitalının əsasını təşkil edir və dayanıqlı inkişafın açarıdır.

– Ən böyük çağırış nədir?

– Mədəniyyətin mahiyyətini düzgün anlamaq və onun transformasiyaedici imkanlarından istifadə etmək. Azərbaycan bu sahədə dünyaya yeni model təqdim edə bilər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)

Həyat Şəmi, İstanbul

”Ədəbiyyat və incəsənət”

İstəkli oxucular. Bu mənim ən yeni şeirimdir.

Bu elegiya, sadəcə işğaldan azad olunmuş Qarabağdakı dağılmış evlərin vizual təsviri deyil; o daşların, divarların və torpağın dili ilə danışan metafizik bir ağrı və fəlsəfi qayıdış mətnidir. Şeir "daş" simvolu üzərindən insan, məkan və zaman arasındakı qopmaz bağı poetik şəkildə analiz edir.

“Qarabağda daş qalağına çevrilmiş evlərə Elegiya" – köçkünlük fəlakətinin, illərlə davam edən həsrətin və nəhayət qayıdışın gətirdiyi o qəribə, bir az kədərli, bir az da məğrur duyğunun şeiridir. Daşı dilləndirərək onu bir "elçi" elan etdim: eli köçüb gedən insanla, o insansız daşa dönmüş vətən torpağını yenidən qovuşduran bir mənəvi elçi...

Mən bir daş qalağıyam,

qocalan keçmişimin ağ yaddaş qalağıyam,

axıb keçən zamanın üzündə bir kəsiyəm

çapığıyam torpağın,

daş olan arzuların yosun tutmuş üzüyəm.

Üzüyümü quşların barmağına taxmışam,

Daşdan namə daşıyır...

Sükutum bir uçurum, səsim dərin quyudur,

mən bir daş qalağıyam...

boyuna qurban olum - gələn kimin boyudur?

Divarları uçanda

kərpic-kərpic içinə tökülərmiş

insan da.

Məni görməyə gəldin,

Daş qalağı olsam da...

Saraydım ölümsüzlük qoxusuyla yaşardım,

İndi daş qalağıyam –

səs gələndə daşardım...

Nə açar açır məni,

nə zərbə, nə də yağış,

mən bir evdə qalanam - qərinələr qarımış...

Gözlərim daşla doldu,

ürəyimlə kök atdım,

hansı yuxuda keçdim uzun-uzun yolları,

Gün batdı addım-addım...

Ən dərin kitab torpaq,

ən doğru imza daşdı.

Məni yenidən yazma,

tök qarşına daşları, qələminlə qarışdır...

Mən kiməm, mən nəçiyəm...

mən ki daşa dönmüşəm!

elçi daşı, elçiyəm,

gəlmişəm ayağına,

eli köçüb gedənlə,

məni mənlə qovuşdur...

                  (15.05.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)