(Sabir Sarvanı şeirlərinin vizuallığı fonunda xatırlama)

Hafiz Ataxanlı, “Ədəbiyyat və incəsənət”

          Məni kəndimizdə basdırarsınız,

         Bir az yola yaxın, hənirə yaxın.

         Bitər qəbrim üstə küskün bənövşə,

         Gələr qulağıma şırşırı arxın.

“Var olmağın cəfaları çox imiş, yox olmaqdan gözəl heç nə yox imiş” deyib də öz şair qənaətinə tapındınmı bunca inamla?! Allahdan gəlirdi, öncədüyüm mələyi pıçıldayırdı qulağına yoxsa? 60 illiyin bir neçə yerdə yüksək səviyyədə, ən başlıcası, böyük səmimiyyət aurasında keçirildi. Elə hey tutuşdurdun “görəsən, mənə nəsə olacaq, son vaxtlar məni yaman çox istəyirlər” deyə-deyə “Neftçilər” xəstəxanasında Müqəddəslə birlikdə görüşünə gələndə rəngin-ruhun heç xoşumuza gəlmədi. Bir-birimizə baxdıq. Zərnigar xanımdan, səndən, Müqəddəsdən və məndən alayı bir hənir də duydum. İnsafsız ölüm mələyi idi, oturmuşdu pəncərənin önündə, sənin şeirini söyləyirdi. Həm də əynində sənin qara pencəyin idi. Deyirdi ki,

                    Çəkir məni qara torpaq.

                   Aman, qardaşlar, aman,

                   Axırıma çıxa mənim,

                   Aman, qardaşlar, aman.

                   Kəndimizin torpağıdır,

                   Doğulduğum gündən bəri

                   Üzümə səpilməyə hazır,

                   Gözümə tökülməyə hazır.

Allahım, bu nəydi?! Şair onun ölümünə təşnə mələyin arzusunu gerçəkləşdirmək üçün necə çırpınırdı?

Qan vururdular sənə. Mən donorluq təklifimi verdim. 1-ci qrup, RH müsbət, təmiz yazıçı qanı, şair, - söylədim.

Zarafatından qalmadın:

-İstəmirəm yazıçı qanı, nəsrə keçmək, ya da sənədli film çəkmək, televiziya işi ilə məşğul olmaq istəmirəm.

Sonra xeyli dərdləşdik. Axırda da gedin, - dedin – Əjdər Ol gəlməlidir, o gələnə kimi bir az dincəlim.

...Ölüm xəbərini aldıqdan sonra Müqəddəs Şahbazovla görüşümüzdə eyni vaxtda, sinxron şəkildə ikimiz də eyni təəssüfün acısını dilə gətirdik:

-Keşgə dünən sözünə baxmazdıq, bir-iki saat da oturardıq...

                                      FLESHBACK

                            (ağ-qara lentin xatirə ekranı)

 Ağsuda, Pirhəsənlidə, həmişə təriflədiyin, arzuladığın kənd qəbiristanlığında məzarının başında şeirlərinin vizual ardıcıllığını seyr etdim. Gördüm ki, “söykənib bir dost ağaca hara baxdın, kənd uşağı”. Yüyürüb qatarlara çatdın, yollandın arzularının dalınca. Aktyorluq sənətinə yiyələndin də. Tədris teatrında, Lənkəran Dövlət Dram Teatrında işlədin də, fəqət axtardığını tapa bilmirdin. Səni giriftar eləyən nəysə vardı. Söz idi, sözün zirvəsiydi ətəyindən yapışmaq istədiyin. Cəlaləddin Ruminin ruhuna tapınıb and-aman eləmişdin deyəsən:

                    Ruhumun binəsi yoxdu,

                   Duracaq xanəsi yoxdu,

                   Sözdən o yanası yoxdu,

                   Sözdən o yana mən varam.

Hərçənd, anlayırdın ki, “Adəmdən bu yana təzə görünmür.” Fəqət, sözə sığındın, sözün üstündə əsdin, söz ağacını suvardın. Söz bağçasını naşı adamların kirli nəfəsləri murdarlayanda hikkən içində çat verdi, əndişə təzyiqin şəkərin maksimium göstəricisənə meydan oxudu. Qəlbindəki alovun dilləri içini  daladı, bağrının başı yandı.

Hikmət kəhkaşanında içini yuyub duruldun, göylərin söz sirrində qurulandın, ruhunla sözü qəbul edib canındakı ağrılara çevirdin, hardasa yerinə oturmayan sözün fəryadı qulağına çatanda ahın ərşə bülənd oldu. Söz eşqinə Məcnun olub örüşə düşmək qınağından belə, gözünü qırpmadın.

                               Tanrım, söz dəlisiyəm,

                            Məskənimi çöl elə.

                            Məni bir də yaratsan

                            Yenə sözə qul elə.

 Yuxularında ağ qovaqları gördün, qayalarda əsən külək qulaqlarını döyəclədi, gördün ki, od vurduğun küləşlik çırthaçırtnan yanır, sənsə, Allahsaxlamış, eləməyəsən tənbəllik, gedib oturasan toyxanada, ağ köynək, ağ şalvar da əynində. Qarmon çalana heyrətlə baxasan, qarmonun dillərinin möcüzəsinə  sığınasan. Heç olmasa, külün-kösövün iyi də burnuna dəymir. Amma zaman gəldi, o günlər dürdu qəsdinə.

O günlərdən, o illərdən üzü bu yana,

Nəyə çatdım, nəyi tutdum, hamısı yanlış,

Mən gecələr itirdim ki, biri bir ömür,

Mən nəğmələr itirdim ki, oxunulmamış.

20 Yanvar gecəsində ayaqların üstündə zorla dayandın. Hirsini-hikkəni tüpürdün düşmən üzünə. Gördün ki, qan gəlir. Yandın-yıxıldın, göz görə-görə qan aparan igidlərin çarəsiz çarpışmalarını gördükcə özünü də qan tutdu. Barmağını keçirib ürəyinin başına, ürəyinin qanı ilə asfalta, 20 Yanvardakı meydana yazdın ki.

         ... Gərək qan bağlaya şairin sözü.

         Şair əllərini qandan gen tutub.

         Gör hansı zamandı, gör hansı vaxtdı,

         Mən qana çapıram, məni qan tutub.

   Bildin ki, bu qırğının qanı duran deyil, axıb-axıb Qarabağı da qana bələyəcək, cavanların cavan canına qıyacaq, qarabağlı uşaqlar barıt iyinə oyanacaqlar. Fəryad etdin:

                   Ayaqları heydən düşüb,

                   Şişib alnının damarı,

                   İnsanlar ee ...y, sizə sarı

                   Qaçır qarabağlı uşaq.

 Öz aramızdı, Sabir Sarvan, bir ara üsyan etdin də. Asi oldun.

                     İşığı çox sevdiyimdən

                   Qaranlıqda qaldım,

                   Uşağı çox sevdiyimdən

                   Sonsuz oldum...

                   Səni də çox sevirəm,

                   Tanrım!

Amma birdən özün öz asiliyindən diksindin. Bağrın qarsıdı. Dürüst imanla ağayana etirafı bacardın:

                    Balasına yem verəndə

                   Qaranquş vurdum köksü ağ.

                   Bu gecədən çıxa bilsəm,

                   Sonra asandır yaşamaq.

Ürəyin durmadı. Əllərini Tanrı dərgahına uzatdın, ruku etdin, əfv dilədin:

                         Azdım yolumu, kafirə inandım,

                         Səni dandım.

                          Ölmüşdüm, təzədən mən

                          Mənə gəldim,

                         İmana, dinə gəldim.

                        Adilsən, qovma qapından, demə get,

                         Əfv et məni,

                                   Əfv et məni,

                                      Ya Rəbb,

                                      Məni əfv et!

 Zarafatcıldın, yumor hissin güclüydü, fəqət, heç kim bilmədi ki, nəyin var, içində çəkirsən. İnanmadılar Allahsaxlamışlar. Axırda “dostların içində yaxşı qalanı sənsən” qibtəsini edən Vəli Xramçaylıya həqiqəti etiraf etməli oldun, “içim özümü yandırır, çölüm özgəni” idiomatik ifadəsinin poetik adekvatını bəyan elədin:

           Yıxılıb durmaqdan dizlərim doyub,

         Mənim yaşamaqdan gözlərim doyub,

         Qara saqqalıma-saçıma baxma,

         Gözümün içinə yaxşı bax, ay dost,

         Gözünü aç mənə yaxşı bax, ay dost,

         Gözümün içindən qocalmışam mən.

Günlərin bir günü canın sıxıldı, eyni günlərdən, eyni yağışlardan bezdin, eyni yolların dolanbaclarında girinc qaldın, təntidin, eyni qapıların cəftələrində barmaqların yara oldu və bu anda, evinəcən sənin, şair, qayıdıb belə də arın-arxayın, soyuqqanlıqla, mafi-qaydaynan söyləyəsən ki,

           Ağlamaram zülüm-zülüm.

         Öz başımdı, özcə əlim.

         Ana, uzat qollarını,

         Qolların üstündə ölüm,

         Yaşaya bilmirəm daha.

Allah sənə insaf versin, Sabir Sarvan, gecənin bir aləmində bu misraları yazanda Pirhəsənlidə ananın qəfil yerindən qalxıb “Allah, bu nə hissdi, Sabirimlə bağlı, elə bil sinəmə mismar çaldılar” deyə əndişələndiyini göz önünə gətirmədinmi? Dayan, bir gileyim də qalıb. İllər öncə Rəsul Rzanın dəfnindən sonra qəhərlənmişdin:

         Aparırdıq bahara aldanıb

                                     gedən şairi,

         Göynəyirdi yanaqlarımızda

         Gözümüzdən çıxmayan

                            İki damla yaşın yeri.

Əcəba, sən kimə deyirsən? Özün də yüyürmədinmi baharın ardınca?! Bahara aldanıb hamını apar-topar tərk etmədinmi?!

                                           EPİLOQ

...Heydən düşmüş əllərini irəli uzatdı. Bükülünü götürdü. Danışmalı halı yoxdu, amma elə fikrən hər şeyi anlayırdı. Soruşa bilməsə də, fikrini izah edə bildi.

-Bunlar nədir, baba?

- Yol tədarüküdür, Sabir, bala, hazırlaş! Kəfəndir.

Hə, başa düşdüm. Hafizin sevdiyi misralardır. “Ana bətnindən gəldik bazara, bir kəfən alaraq dönək məzara”. Bazarlığımızı elədik, gedək deyirsənsə, gedək. Bəs bunu neynəyək?

Təzə çıxmış kitabı göstərdi. Cavab almadı. Son gücünü topladı. Hiss edirdi ki, anbaan hər şeylə, bütün maddi aləmlə, hər kəslə, Zərnigar xanımla, həkimlə, tibb bacısı ilə arasında məsafə qeyri-reallığa çevrilir, uçuruma oxşayan bir şey yaranır. Danışırdı, palatadakılar səsini eşitmirdilər.

Amma o, sözünü dedi və əlləri heysiz halda yanına düşdü.

         Məni göz görə-görə

         Əcəl apardı gora.

         Əlimdən düşdü yerə.

         Sizə bir kitab qaldı.

Kitabın mübarək, ədəbiyyat yolçuluğun mübarək, Sabir Sarvan!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.02.2026)

Nərgiz Mustafayeva, Gəncə. “Ədəbiyyat və incəsənət”

Boz ayın girməsi ilə təbiətdə “nəfəs düşmə” hadisəsi baş verir. Elmi ədəbiyyatda buna “Cəmrə” deyilir. Bu, buzların əriməsi və torpağın oyanmasının ilk bioloji nişanəsidir.

Boz ay təkcə havanın dəyişməsi deyil, həm də süfrənin “qış rejimindən” “bahara hazırlığına” keçididir. Boz ayın gəlişi ilə evlərdən gələn ən xoş səs sac üzərində çırtlayan buğdanın - qovurğanın səsidir.

Qovurğa yüksək enerjili qidadır. Qışın sonunda tükənən vitamin ehtiyatını bərpa etmək üçün buğda, küncüt və kəndir (çətənə) toxumunun qarışığından istifadə olunur. Sacda çırtdayan qovurğa dənələri oyanan torpağın və canlanan təbiətin simlovudur. Bəzi bölgələrdə qovurğaya qovrulmuş badam və fındıq da qatırlar ki, bu da “yeddiləvin” (yeddi növ nemət) ənənəsinin tərkib hissəsidir.

Boz ayın ortalarında xüsusən də Çərşənbələrdə hazırlanan Səməni halvası (və ya İsfahan halvası) mətbəximizin ən mürəkkəb təamlarından biridir.

Belə ki, bu halva şəkərsiz bişirilir, şirinliyini yalnız cücərmiş buğdanın şirəsindən (səməni südündən) alır. Bu halvanı saatlarla, bəzən bütün gecəni qazan başında qarışdıraraq hazırlayırlar.

Boz ayın hər həftəsində süfrəyə qışdan qalan quru meyvələr – “miyanpür” (içi qozlu heyva və ya ərik qurusu), kişmiş və qax düzülür. Əksər bölgələrdə süfrəyə qoyulan çərəzlərin sayı tək rəqəmli (xüsusən yeddi) olmalıdır. Bu “bolluq gəlsin ki, qıtlıq getsin” inancından doğur.

Boz ayın şıltaq, buludlu havasında sarımtıl, isti şorqoğalı bişirmək simvolik olaraq günəşi çağırmaq deməkdir. Ümumiyyətlə süfrədə şorqoğal günəşin rəmzidir. Qoğalın qat-qat strukturu kainatın təbəqələrini, sarı rəngi isə istiliyi simvolizə edir.

Boz ayın sonuna doğru ağır ət xörəkləri yerini tədricən göyərtili və tərəvəzli təamlara verir. Torpaq oyananda çıxan ilk göyərtilərdən bişirilən fətirlər və ya kətələr Boz ay süfrəsini canlandırır.

Beləliklə Boz ay süfrəsi sadəcə qarın doyurmaq üçün deyil, həmdə təbiətlə insan arasında bir harmoniyanın qurulması üçün qurulur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.02.2026)

Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

İnsan ən çox nə vaxt tək qalır?

Ətrafında heç kim olmayanda? Yoxsa hamı yanındaykən, amma onu anlayan olmayanda?

Bəzən ən böyük tənhalıq izdihamın içində yaşanır...

İnsan gülür, danışır, işləyir, görüşür… Hər şey normal görünür. Amma içində boşluq var. Heç nə ilə dolmayan, səssiz bir boşluq. Sanki ürəyində bir otaq var və ora heç kim girmir.

Uzun müddət tənhalıqdan qorxmuşam.

Tək qalmaq mənə həmişə ağır gəlib. Səssizlik məni narahat edib. Çünki sükut gələndə düşüncələr də gəlir. Keçmiş xatirələr, yarımçıq arzular, gizli qorxular bir-bir üzə çıxır.

Səs-küy onların üstünü örtürdü. İnsanlar onları unutdururdu. Məşğulluq onları susdururdu.

Amma tək qalanda… heç nə gizlənmirdi.

Bəzən gecələr telefonuma baxıb kiməsə yazmaq istəmişəm. Sadəcə “necəsən?” demək üçün. Sadəcə bir səs eşitmək üçün. Amma yazmamışam. Çünki cavab gəlməyəndə daha çox tənha hiss edəcəyimi bilirdim.

İnsan bəzən özünü belə qoruyur.

Tənhalıq çox vaxt zəiflik kimi görünür. Elə bil tək qalan insan uğursuzdur. Elə bil yanında kimsə yoxdursa, demək ki, dəyərin yoxdur.

Cəmiyyət bizə belə öyrədib.

“Hamının dostu olmalıdır.” “Yanında biri olmalıdır.” “Tək qalmaq normal deyil.”

Amma heç kim demir ki, bəzən insanlar səni tənha hiss etdirdiyi üçün tək qalmağı seçirsən.

Mən də bir vaxtlar hər boşluğu insanlarla doldurmağa çalışmışam. Lazım olmayan söhbətlərə qatılmışam. Daxilimə uyğun olmayan mühitlərdə qalmışam. Sadəcə tək qalmamaq üçün.

Amma orada özümü itirmişəm.

Gülməli olmayan şeylərə gülmüşəm. Demək istəmədiyim sözləri demişəm. Özüm olmadığım rollar oynamışam.

Və axırda yenə tənha qalmışam.

Sadəcə bu dəfə — özümə yad.

Sonra bir gün yoruldum.

Hər kəsi razı salmaqdan, Hər yerə uyğunlaşmaqdan, Hər şeyi izah etməkdən…

Yoruldum.

Və ilk dəfə tək qalmağı seçdim.

Əvvəl çox çətin idi.

Sükut qulaqlarımı ağrıdırdı. Boşluq ürəyimi sıxırdı. Gecələr uzun gəlirdi.

Özüm-özümə suallar verirdim: “Mən niyə təkəm?” “Məndə nə çatmır?” “Məni niyə başa düşən yoxdur?”

Bu suallar ağrılı idi.

Amma zamanla anladım ki, tənhalıq mənə sual vermək üçün yox, cavab tapmaq üçün verilmişdi.

Tək qalanda öz səsimi eşitdim. Nə istədiyimi anladım. Nəyi istəmədiyimi də.

Kimin yanında susduğumu, Kimin yanında özüm olduğumu gördüm.

Tənhalıq mənə güzgü oldu.

Orada öz zəifliyimi gördüm. Qorxularımı gördüm. Yanlış seçimlərimi gördüm.

Amma eyni zamanda gücümü də gördüm.

Özüm-özümə ayağa qalxa bildiyimi, Özüm-özümə təsəlli verə bildiyimi, Özüm-özümə yol tapa bildiyimi…

İlk dəfə başa düşdüm ki, mən tək deyiləm.

Mən özümlə varam.

Bu böyük fərqdir.

Tənhalıq artıq mənim üçün boşluq deyil.

O, dincəlməkdir. O, düşünməkdir. O, yenilənməkdir.

Tək qalanda kitab oxuyuram. Musiqi dinləyirəm. Yazıram. Xəyal qururam.

Özümə vaxt ayırıram.

Əvvəllər buna eqoizm deyərdim. İndi buna özümə hörmət deyirəm.

Amma bu o demək deyil ki, insanlara ehtiyacım yoxdur.

Əlbəttə var.

İnsan insanla yaşayır. Sözlə, baxışla, toxunuşla böyüyür.

Sadəcə artıq bilirəm ki, hər kəsə yox.

Yanımda az adam olsun, Amma doğru adam olsun.

Məni dəyişdirməyə yox, Məni başa düşməyə çalışan olsun.

Məni susdurmağa yox, Məni dinləyən olsun.

İndi soruşsalar: “Tənhalıq qorxudur, yoxsa azadlıq?”

Deyərəm:

Əvvəl qorxudur. Çünki insan özünlə üzləşməyə hazır olmur.

Sonra müəllimdir. Çünki səni tanıdır.

Və axırda azadlıqdır. Çünki artıq özünə möhtac olmursan.

Artıq qaçmırsan. Artıq gizlənmirsən. Artıq başqasının təsdiqinə ehtiyac duymursan.

Sadəcə özün olursan.

Və bu — ən böyük rahatlıqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.02.2026)

Habil Yaşar, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün sizlərə qardaş Türkiyənin dəyərli yazıçı və yazıçı koçlarından biri olan Ali YURTSEVENin maraqlı bir məqaləsini təqdim edirik. Oxucular bu yazıda həm yazı prosesinin texniki tərəflərini, həm də yaradıcılıqla bağlı motivasiya və ilham məqamlarını öyrənəcək, yazıçılıq yolunda addımlarını daha əmin atmaq üçün faydalı ipucları əldə edəcəklər.

 İnsanlığın yazı və ya yazma ilə qarşılıqlı əlaqəsi yaranışı ilə birlikdə mərhələ-mərhələ başlamışdır.

İlk yaradılmış, bütün yaradılanların ən şərəflisi olma xüsusiyyətini bu gün də qoruyan və müqəddəs kitablar ilə miflərdə də hekayələri oxşar olan Adəm və Həvvanın yaşadığımız bu dünyaya göndərilməsindən bu günə qədər, insanların yazı yazmaq və ya yazı vasitəsilə ünsiyyət qurmaq mərhələləri daim müsbət istiqamətdə inkişaf edərək irəliləmişdir.

Daş dövründə yaşayan atalarımız mağara divarlarına rəsmlər və ya təsvirlər çəkərək ünsiyyət qurmağa başladılar.

Bu rəsmlər və təsvirlər vasitəsilə düşüncələrini bir-birilərinə çatdıraraq ünsiyyətin ilk addımlarını atmış oldular.

Dünyamızın bizim üçün qədim sayılan tarixi prosesinə nəzər saldıqda görürük ki, yazı ilk dəfə şumerlər tərəfindən mixi yazı şəklində kəşf edilmişdir. Şumerlərin gil lövhələr üzərində çəkdikləri simvollar yazının yaranmasına zəmin yaratmışdır.

Yazının inkişafı müxtəlif işarə və simvolların istifadəsi ilə davam etmişdir. İnsanlar əşyaları təmsil edən simvollar vasitəsilə daha mürəkkəb ünsiyyət sistemi formalaşdırmışlar.

Məsələn, Misir və Mesopotamiyadakı qədim sivilizasiyalar mixi yazı və heroqliflər kimi simvolik yazı sistemlərindən istifadə edərək qeydlər aparmış və məlumatları nəsildən-nəslə ötürmüşlər.

Əlifbalar yazının təkamülündə inqilabi rol oynamışdır. Bir çox qədim sivilizasiya öz əlifbalarını yaradaraq səslərin simvollar vasitəsilə ifadə olunmasını təmin etmişdir.

Bu isə daha asan və daha təsirli ünsiyyətin qurulmasına şərait yaratmış, yazının geniş yayılmasına böyük töhfə vermişdir.

Məsələn, finikiyalılar ilk əlifbanı yaradaraq bir çox dillərdə istifadə olunan əsas yazı sisteminin formalaşmasına zəmin hazırlamışdır.

 İnsanlar çoxaldıqca, qarşılıqlı əlaqə artdıqca və həyat sürətləndikcə, ikitərəfli münasibətlərdə yalnız danışaraq anlaşmaq və ya ünsiyyət qurmaq artıq kifayət etmirdi.

 Ticarətin inkişafı ilə birlikdə qarşılıqlı görülən işlərin və alış-verişlərin, hətta simvollar vasitəsilə də olsa, qeydiyyata alınması zərurəti meydana çıxmışdı.

 Beləliklə, insan beyni və təfəkkürü də öz daxilində təkamül edərək görmək, eşitmək, hiss etmək və danışmaqdan sonra barmaqlara əmrlər verərək yazı mərhələsinə keçmişdir.

 Bu tarixi prosesdən bu günün rəngarəng dövrünə gəlib çatdıqda, artıq yazı və ya yazmaq anlayışı da müəyyən dəyişikliklərə məruz qalmışdır.

Bəs, bizi vaz keçməyə qoymayan və o fərqli istiqamətə yönəldən nə idi?

Duyğularımızmı, bir şeyləri izah etmə səyimizmi, genetik və tarixi gətirilərimizmi, yoxsa ən asan ünsiyyət yolu?

Bu və buna bənzər sualların ortaq cavabı yazı fəaliyyəti ilə bağlıdır.

Həyatın öz axarı içərisində ayrıca bir əsər yaratmaq isə olduqca zəhmət tələb edən bir işdir.

Xüsusilə də bu əsər, kitab yazmaq kimi uzunmüddətli və davamlılıq tələb edən bir işdirsə, çox vaxt fərqində olmadan çıxılmaz küçələrə daxil olmaq, labirintlərdə itmək an məsələsidir.

Qaranlığa batmış hisslər, yolunu itirmələr, hərəkətsizliyə qurban getmələr… Belə bir anda mütləq, amma mütləq bizə rəhbərlik və yoldaşlıq edəcək, sığınacaq tapa biləcəyimiz bir liman axtarırıq.

Bu dağınıq şəkildə kağız üzərinə yazdığımız düşüncələrimizi dil qaydalarına uyğun bir metod daxilində toplamaq və yenidən yazmaq, ifadələrimizi daha yaxşı çatdırmaq baxımından oxunaqlılığı artıran və vacib bir yoldur.

Elə bu metodik ehtiyacdan doğan xidmət və dəstək yolu isə Yazıçı Koçluğudur.

Yazıçı Koçu;

* Şəxsin xəyalında canlandırdığı kitabı yazma prosesində yazıçı və ya yazıçı namizədi ilə birlikdə yazmağa başlamaq, davam etdirmək və nəticəyə çatmaq mövzularında dəstək olur.

* Bu işlərdə qarşısındakı şəxsin həmişə ağlındakı və ya xəyalındakı kitabı yazmağa başlamasını, başladığı kitabı isə tamamlamasını təmin edir.

* Yazıçının və ya yazıçı namizədinin keyfiyyətli yol yoldaşıdır.

*  Nə önündən gedən, nə də arxasından gələndir.

* Yazı prosesi boyunca yazıçıya yoldaşlıq edir.

* Yazıçının xəyal dünyasından real yaşantılara keçidindəki körpüdür.

*  Dərin dinləmə, daxili kəşf, uyğunlaşma, analizlər, testlər, qabaqcıl koçluq texnikaları və digər peşəkar bacarıqları lazım gördüyü zaman tətbiq edir.

* Yazıçılıq prosesində yazıçı namizədinin hər an yanında olan, ona dəstək verən peşəkardır.

Yazıçı koçluğu fəaliyyəti, yazıçı ilə əsəri arasındakı körpünü qurmaqla başlayır.
Yazıçı koçluğu vəzifəsini üzərinə götürən peşəkar koç, yazıçının və ya yazıçı namizədinin mümkün çıxılmazlıqlarında, mənəvi və motivasiya azlığında, layihənin başlanğıcı və davam edən prosesdəki dönüş nöqtələrində yazıçıya rəhbərlik edir.

Yazıçı koçu ilə yazıçı arasında keçiriləcək ilk görüşdə proses müzakirə olunur, əsər qiymətləndirilir və iş planı müəyyən edilir.

İlk məqsəd, əsərin qurğu bütövlüyü daxilində nəşrə hazır formata gətirilməsi zamanı bir yol xəritəsinin çəkilməsidir.

Yazıçılıq iqtisadi olaraq bir sahəyə çevrilmə mərhələsində, Yazıçı Koçluğu fəaliyyəti və Yazıçılıq Emalatxanaları, Redaktorluq, Redaktorluq və Lektorluq xidmətləri müəyyən məqamlarda bir-biri ilə əlaqəlidir.

Hər hansı bir mövzu haqqında yazmaq, fərdin düşüncələrini, duyğularını və xəyal gücünü effektiv şəkildə ifadə etməsinə imkan yaradır.

Yazıçılıq emalatxanaları iştirakçılara bacarıqlarını inkişaf etdirmək və yazı qabiliyyətlərini dərinləşdirmək üçün böyük bir imkan təqdim edir.

Emalatxanalar, yazı prosesi ilə bağlı nəzəri biliklərdən əlavə, tətbiqi məşqlər vasitəsilə iştirakçılara praktiki təcrübələr qazandırır. Bu əldə olunan təcrübələr şəxsi inkişaf və həyatdakı müsbətliyə töhfə verir.

Emalatxana işlərində iştirakçılarla birlikdə söhbətlər, kitab təhlilləri, oxu günləri və Dünya və Türk ədəbiyyatında əhəmiyyətli yer tutmuş şair və yazıçılarla tanışlıq tədbirləri təşkil edilərək, yazıçı namizədinin motivasiyası artırılır və eyni zamanda xəyal gücü inkişaf etdirilir.

Özəl iş sahələrində bir-birindən müstəqil olan bu sahələr, bir kitabın nəşr prosesi zamanı bir-birini izləyir və tamamlayıcı rol oynayır.

Belə ki,

Yazıçı, yazıçı koçu ilə birlikdə müəyyən bir proqram daxilində kitabını yazmağa başlayır.

İkinci mərhələdə, yazılmış tam kitab Redaktorun mətn, dil bilgisi, yazım qaydaları və mənalı bütövlük yoxlamasından keçir.

Üçüncü mərhələdə isə Redaktor işə daxil olur.

Redaktor yoxlamasından keçmiş kitabın ümumi keyfiyyətini və bütövlüyünü hazırlayan və qoruyan şəxsdir.

Redaktorlar nəşriyyat prosesinin əvəzsiz hissələridir.

Hər iki rol da oxucunun ən yaxşı təcrübəni yaşamasını hədəfləyir.

Son mərhələ Lektorluq mərhələsidir.

Lektor, nəşriyyatlarda yayımlanması nəzərdə tutulan əsərləri nəzərdən keçirərək qiymətləndirən şəxs olduğundan, digər mərhələlərdən keçmiş kitab bu mərhələdən sonra çap olunmağa hazır olur.

İqtisadi vəziyyət nəzərə alındıqda, indi nəşriyyatlar bu dörd rolu bir və ya iki şəxs vasitəsilə yazıya təqdim edirlər.

“Şəxsin dəyəri dilinin altında və qələmin ucunda gizlidir. Onu söz və yazı ortaya çıxarır.” (Ali Fuat Başgil)

(İstifadə edilən Mənbələr: Korhan Altunyay Akademi, Vikipediya, Yazı Məktəbləri, www.ceylanhazinedar.com, kitapca.gen.tr və s.)

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.02.2026)

İlhamə Məhəmmədqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Sumqayıt təmsilçisi

Duyum səni

Qəlbinin dərinliklərinə dupduru sulara baxdığım kimi baxmaq istərəm. Məndən heç şeyi gizlətmə! Qayğılarla dolaşa-dolaşa, dalaşa-dalaşa, baş-başa qalsan da, bil ki, sevgi çiçəyin təravətli, solmaz, əbədiyaşardır dünyada. Bunları saxla yadında. Gəl, üz-üzə, qəlb-qəlbə dayanaq. Bircə baxışımızla nəğmələrin həzin-həzin sehrinə bələnək. Yorğun ayın solğun işığında əsən mehin nəfəsindən dinməz-söyləməz uçuşan sevgimiz qayııtsın yuvasına.

Hədiyyə etmək istəsən mənə, sevincimi bağışla. Yenə, yenə pay dilərəm səndən. Nədən dinməzsən belə? Bəlkə dupduru baxışlarının aynasında demək istəyirsən deyə bilmədiklərini. Sual dolu baxışlarım elə qəlbinin dərinliklərinə baxmaq, axmaq istər. Qoy sənin də çöhrənə sevinc şeh damcıları tək qonsun! Duyum səni bütün varlığın ilə, tam mənası ilə. Elə belə vurum ömrü başa...

Sənsiz nəfəs almaq istəmirəm mən

Qəlbimdəki arzularım qovrulur, sovrulur. Əlinlə əkdiyin o güllər solur. Yoxluğun ömrümdə çox hiss olunur. Axı sənsiz nəfəs almaq istəmirəm mən...

Qohum-tanış səni sorub ağlayır, ürəyimi dağlayır. Gözlərim gəldiyin yollarda qalır. Sevgimizin zirvəsini qar alır. Sənsiz yaşamaq belə istəmirəm mən...

Gəzib-dolanmıram sənsiz o bağı. Çəkdirmə beləcə sinəmə dağı. Gətirmə ömrümə boran-sazağı. Səni heç vaxt itirmək istəmirəm mən.

Xatirələr bir-birinə qarışır. Fikirlərim sənsiz yaman dolaşır. Bu dərd, bəla sanki mənlə yarışır. Niyə qoydun məni bu günə, gülüm? Sənsiz keçir günüm, ilim, neyləyim? Sənsiz nəfəs almaq istəmirəm mən. Səni itirmək belə istəmirəm mən.

Ömrün baharında solan yarpağam

Taleyimi yazana nə deyim mən?! Ürəyim yarpaqtək titrəyir nədən? Dönmüşəm tufanlı, boranlı qışa, dönmüşəm gözlərdən tökülən yaşa. Yaşıl-yaşıl ümidlərim saralır, sənsiz dünyam yetim qalıb qaralır. Arzuya uzanan yolum daralır. Dönmüşəm qırılmış, ovxarlı daşa.

Səni qınayıram, qəbahətin çox. Korun-korun niyə yandın, alışdın. Sənli günlər bu dünyada daha yox, fəqət, bu kəm qismətinlə barışdın.

Ayrılıq dərdinə dözməkmi olar, sənsiz bağ-bağatı gəzməkmi olar, nəğməli misralar düzməkmi olar, ömrün baharında solan yarpağam.

Ömrün baharında solan yarpağam. İşıqlı günlərə tamarzı qaldım. Həsrətin odunda yanan torpağam. Dərdliyəm, alışan qəlbim qubardı. Gözümü yumuram, yuxuma gəl sən. Xoş bir xəyal kimi qəlbimi dolaş. Ömrümə əkilən dərdimlə savaş, dalaş. Yavaş-yavaş üzümdə sevinc görərsən...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

O musiqi dahisidir.

Adı mədəniyyət tariximizə qızıl hərflərlə yazılıb.

Əsrlər, qərinələr keçəcək, qızıl fondu təşkil edən əsərləri yenə də gündəmdə qalacaq, təkrar-təkrar səslənəcək.

Əslən Şuşadan olan Fikrət Əmirov 1922-ci ilin noyabrın 22-də Məşədi Cəmil Əmirov və Dürdanə xanımın ailəsində, Gəncə şəhərində anadan olub. Fikrət ailənin ikinci övladı olub. Belə ki, Fikrət uşaqlığından atası tarzən Məşədi Cəmil Əmirovun əsərlərinə, xüsusilə musiqilərinə qulaq asıb. Onun bəstəkar kimi formalaşmasında o dövrün sənətkarlarının, bir sözlə, yaşadığı mühitin təsiri olub.

 Fikrət Əmirov öz xatirələrində qeyd edir ki, "Məni bəstəkar edən Azərbaycan tarıdır."  Əlavə edir ki, "Azərbaycan musiqi alətlərinin gözü tardır. Tar öz ahənginə, tembrinə, diapazonuna, gücünə görə təkcə bir alət deyil, sanki bir orkestri əvəz edir." 1928-ci ildə Məşədi Cəmil Əmirovun vəfatından sonra, evin yükü 6 yaşlı Fikrətin üzərinə düşüb.

 Dürdanə xanım 6 övladını tək böyütməli olub. Fikrət yaşadığı çətinliklə baxmayaraq, atasının sənət yolunu davam etdirməyə çalışıb. O, atasının arzu və istəklərini yüksək səviyyədə həyata keçirməyə nail olub. Fikrət ailədə ondan 1 yaş böyük olan bacısı Yaxşı xanımla çalışıb. Yaxşı xanımın ifa etdiyi mahnıları Fikrət tarda müşayiət edib.

Beləliklə onlar, ifaları ilə məktəb daxili və xarici uğurlar qazanmağa başlayıblar. O, Üzeyir Hacıbəyovun sinfində "Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları" fənnini öyrənib və bu üslubda ilk əsərlərini yazmağa başlayıb. 1930-cu ildən etibarən Üzeyir Hacıbəyovun məsləhəti və Bülbülün rəhbərliyi ilə xalq mahnı və rəqslərini toplayıb, onları nota yazmaq məqsədi ilə konservatoriyada "Xalq musiqisi kabineti" təşkil olunub.

Həmin kabinetə rəhbərlik edən Bülbül gənc bəstəkar və musiqişünasları bu işə cəlb edib. Onlar respublikanın müxtəlif bölgələrinə ekspedisiyalara gedərək, oradan folklor nümunələri toplayıb, onları lentə yazıb, kabinetə təqdim edib və həmin nümunələri nota köçürüblər. Dövrünün ustad xanəndələrini — Cabbar Qaryağdıoğlu, Seyid Şuşinski, Xan Şuşinski və başqalarının da oxuduqları xalq mahnı və təsniflərini nota salıblar.

Bu işdə Asəf Zeynallı, Zakir Bağırov, Qara Qarayev, Süleyman Ələsgərov, Səid Rüstəmov, Əşrəf Abbasov, Midhət Əhmədov, Məmmədsaleh İsmayılov kimi simalarla yanaşı, Fikrət Əmirovun böyük xidmətləri olub. O, hələ tələbə ikən bu işə cəlb olunduğundan daha da həvəslənir və öz əsərlərini də məhz xalq musiqisi üslubunda yazıb.

Bəstəkar yaradıcılığının ilkin dövrlərində, 1948-ci ildə opera janrına müraciət edib. Konservatoriyanı bitirərkən o, diplom işi olaraq birpərdəli "Ulduz" operasını yazıb. Bu opera yalnız əlyazma şəklində saxlanılaraq, nəşr etdirilməyib. Fikrət Əmirov bu əsəri yazmaqla müəyyən təcrübələr əldə edib. Bəstəkar opera janrının müəyyən üslub cəhətlərinə, ifadə vasitələrinə yiyələnə bilib.

 Birpərdəli operanın librettosu Azərbaycanın xalq artisti İsmayıl Hidayətzadəyə məxsusdur. 1953-cü ildə Fikrət Əmirov "Sevil" operasını yazıb. Fikrət Əmirov operanın üzərində işə 1949-cu ildə başlayıb. Cəfər Cabbarlının süjetinə opera yaratmaq tələbi bəstəkarın daxili istəyindən, bu yazıçının yaradıcılığına olan rəğbət hissindən irəli gəlməklə yanaşı, həm də yazıçı Mirzə İbrahimovun bu süjeti təklif etməsi ilə əlaqədar olub.

 Operanın librettosunu yazan şair Tələt Əyyubov pyesin əsas dramaturji məğzini, əsərin obrazlı dilini, iştirakçıların dəqiq səciyyəsini saxlamağa cəhd göstərib. Librettoya çox yığcam şəkildə işlənən Azərbaycan qadının acınaqlı vəziyyəti, hüquqsuzluğunu təsvir edən proloq səhnəsi əlavə edilib. Opera janrının tələbləri ilə bağlı pyesin bəzi pərdələri birləşdirilib, əsər yığcam şəkil alıb.

Operanın hər redaktəsində müəyyən dəyişikliklər aparılaraq bəzi səhnələr əlavə edilib, bəziləri çıxarılıb, iştirakçıların bir sıra çıxışlarının yeri dəyişdirilib.

Filmoqrafiya

1. 80 kilometr yerin altı ilə

2. Abbas Mirzə Şərifzadə

3. Mücrü

4. Nəfəs alətləri

5. Bəxtiyar Vahabzadə

6. Muğamat var olan yerdə...

7. Fikrət Əmirov

8. Həsən Abdullayev xatirələrdə...

9. Maestro Niyazi

10. Yaşamaq gözəldir, qardaşım!

Təltif və mükafatları

1. "Stalin" mükafatı (II dərəcə) — ("Kürd-ovşarı" və "Şur" simfonik muğamlarına görə)

2. Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi

3. Azərbaycan SSR xalq artisti

4. Lenin ordeni

5. SSRİ xalq artisti

6. Azərbaycan SSR Lenin komsomolu mükafatı

7. "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

Fikrət Əmirov 20 fevral 1984-cü ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün SSRİ Xalq artisti, Dövlət mükafatı laureatı Leyla Vəkilovanın anadan olmasının 99 ili tamam olur.

LeylaVəkilova1927-ciilyanvarayının 29-daBakıdadoğulub. Əslən Qazax rayonunun Yuxarı Salahlı kəndinin Vəkilovlar soyundandır. Səkkiz yaşında Bakı Xoreoqrafiya Məktəbinə daxil olub. Əvvəlcə Ədilə Almaszadənin, son siniflərdə isə görkəmli balet ustası və pedaqoq Qəmər Almaszadənin rəhbərliyi ilə sənətin incəliklərinə yiyələnib.

1943-cü ildə məktəbi uğurla bitirən aktrisa Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının balet truppasına solist götürülüb. 1945–1946-cı illərdə ixtisas səriştəsini təkmilləşdirmək, sənətkarlıq qabiliyyətini formalaşdırmaq məqsədilə iki il dünya şöhrətli Moskva Xoreoqrafiya Məktəbində xüsusi kurs keçib. Bakıya qayıdaraq Opera və Balet Teatrının aparıcı balet aktrisası olub.

Tezliklə o, repertuarın ən sanballı balet tamaşalarında qadın qəhrəmanların partiyalarını ifa etməyə başlayıb. Onun yaradıcılığının ən parlaq yaradıcılıq qələbələrini təmin edən obrazlar dünya balet ulduzlarının da əsas repertuarlarını təşkil edir.

Leyla Vəkilova müxtəlif illərdə teatrın səhnəsində Gülyanaq ("Qız qalası", Əfrasiyab Bədəlbəyli), Odetta-Odilliya, Avrora, Mulla ("Qu gölü", "Yatmış gözəl" və "Şelkunçik", Pyotr Çaykovski), Pao Xoa ("Qırmızı lalə", Reynqard Qlier), Kitri ("Don Kixot" Lüdviq Minkus), Laurensiya ("Laurensiya", Aleksandr Kreyn), Zarema ("Bağçasaray fəvvarəsi", Boris Asafyev), Gülşən ("Gülşən", Soltan Hacıbəyov) partiyalarını ifa edib.

Polşada (1956, 1962, 1968), Suriyada (1960), Çexoslovakiyada (1964), Hindistanda (1965), Bolqarıstanda (1966), Fransada (1969, 1974), Macarıstanda (1973), İtaliyada (1976), Türkiyədə (1977, 1982), Tiflisdə və Almaniyada (1979), Nepalda (1981) ifaçı və baletmeyster kimi uzunmüddətli qastrol səfərlərində olub. 1959-cu ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan Ədəbiyyatı və İncəsənəti Dekadasında iştirak edib.

1976-cı ildən 1982-ci ilə kimi Azərbaycan Dövlət Rəqs Ansamblına bədii rəhbərlik edib. Balet ustası 1953-cü ildən ömrünün sonuna kimi Bakı Xoreoqrafiya Məktəbində klassik rəqslər fənnindən dərs deyib və 1992-ci ildən həm də bu təhsil ocağına bədii rəhbərlik edib. Leyla Vəkilovanın yetirmələri nəinki Azərbaycanda, hətta Moskvanın Böyük Teatrında, Almaniyada milli balet sənətinin çiçəklənməsində səmərəli xidmətlər göstəriblər.

 “Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin (AzTV) “Azərbaycantelefilm” Yaradıcılıq Birliyinin baş redaktoru, ssenarist, kino redaktoru Yaqub Əlioğlu 1993-cü ildə Leyla xanım haqqında “Balet uçuş deməkdir” adlı sənədli film çəkib. Bu barədə o belə deyir:

 “Balet uçuş deməkdir” adlı sənədli film özünün də ürəyincə oldu. Sən demə, o filmə mərhum prezidentimiz Heydər Əliyev də baxıb və sonra Leyla xanımla əlaqə yaradaraq, onunla xeyli danışıb. Leyla xanım çox sevincli idi. Sanki sevincini kiminləsə bölməyə adam axtarırdı.

Mənə dedi ki, “dur gəl bizə, danışaq”. Çox sevinirdi. Getdim, ürəkdolusu telefon söhbətinin təəssüratından danışırdı. Onda mənə dedi ki, “Yaqub, istəyirəm haqqımda kitab yazasan”. Maraqlı bir faktı da deyim, o filmdən və o telefon danışığından bir müddət sonra Leyla xanıma prezident təqaüdü və “Şöhrət” ordeni verildi.

Mən də sənət xadimlərinə həsr etdiyim kitabımda onun haqqında “Qu quşunun nəğməsi” adlı portret yazısı yazdım. Doğrudur, xoşuna gəldi, amma xahiş etdi ki, ona ayrıca kitab həsr edim. Mən də Leyla xanıma söz verdim ki, onun üçün ayrıca bir kitab yazacağam. Çünki həqiqətən də buna layiq idi. Bütün ömrünü baletə həsr etdi. Ailə xoşbəxtliyi yaşamadı, hər şeyi sənət üçün etdi.

1999-cu ildə Leyla xanım vəfat etdi. İş, yaradıcılıq, məişət qayğıları bizi çox məşğul edirdi. Odur ki, bu kitab məsələsi qismən də olsa, unuduldu. 2010-cu ildə Leyla xanım yuxuma girdi. Çox qəribədir, yuxuda o məsələni xatırlatdı. O gündən sonra işə başladım, çox çətinliklə onunla bağlı materialları əldə etdim. İnanın, onun az sayda olan yaxınları telefonu üzümə qapadırdılar. Yenə sağ olsun, Xareoqrafiya məktəbinin o vaxtkı rəhbəri Rima Məmmədova kömək etdi. Nə isə, kitabı tamamladım.

Amma əsas məsələ onun çapı idi. Mənim də buna qədər 7 kitabım olub və heç biri üçün kiməsə müraciət etməmişəm, xahiş-minnətdə olmamışam. Maddi imkanımın məhdudluğundan kitabın çapı qaldı. Amma yenə bir gün Leyla xanım yuxuma gəldi. İnanın, dedi ki, başladığın işi yarımçıq saxlama.

 Yenə deyirəm, bəzi insanlar üçün bu adi, bəlkə də qeyri-ciddi görünər. Amma mənə sanki ruh, inam verdi. Kitabın çapı ilə bağlı mədəniyyət və turizm naziri Əbülfəs Qarayevə məktub yazdım. Çox keçmədi, nazirlikdən müsbət cavab gəldi. Nəticədə 2014-cü ilin sonlarında çox nəfis tərtibatla Leyla xanıma həsr olunan “Qu quşunun nəğməsi” kitabı işıq üzü gördü. 

Leyla Vəkilova 1996-cı il sentyabr ayının 6-dan Bakı Xoreoqrafiya Məktəbinin professoru olub. Onun layiqli yetirmələri bu gün də sənət fəaliyyətlərini davam etdirirlər. Görkəmli balet ustası, milli səhnə mədəniyyətimizin nadir incilərindən olan Leyla Məhəd qızı Vəkilova 20 fevral 1999-cu ildə Bakıda vəfat edib. Məzarı Fəxri xiyabandadır.

Mükafatları

- "SSRİ xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- "Lenin" ordeni

- "Şöhrət" ordeni

- Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

“Firəngiz xanım dahi sənətkar, çox gözəl insan idi. Həmişə deyirdi ki, mənim bu yerə gəlməyimə səbəb Allahın verdiyi istedad və zəhmətdir. Ölümündən əvvəlki son illərdə teatra da gəlmirdi, istəmirdi xəstə vəziyyətində onu kimsə görsün. Ərköyün deyildi, əksinə yumora meyli olan xanım idi. O düzü-düz, əyrini-əyri deyirdi. Bütün rejissorlar onunla işləmək istəyirdi. Amma onun bacarığından kinoda az istifadə etdilər" - Xalq artisti Tariyel Qasımov deyib bunları.

Bu isə ƏməkdarartistBəhramOsmanovunsözləridir:“Firəngiz Şərifovanınadı gələndə heç vaxtunutmadığımbirhadisənixatırlayıram. 2006-ci ildə Tatarıstanın paytaxtı Kazan şəhərinə qastrol səfərinə gedəndə orda maraqlı hadisə ilə qarşılaşdım. İllər öncə, tatarların məşhur dramaturqlarından biri Kərim Turçirin Abbas müəllimlə olan görüşlərində Firəngiz xanımın üç yaşında fotosunu çəkib. İllər sonra o həmin şəkli mənə verdi ki, Firəngiz xanıma çatdırım. Firəngiz xanım fotonu görüb sevincindən qəhərləndi. Onlar bizim aktrisaları çox sevirdilər, onlara dəyər verirdilər”.

Bu gün Firəngiz Abbasmirzə qızı Şərifovanın anım günüdür.

O, 6 fevral 1924-cü ildə Bakıda doğulub.  Səkkiz yaşında Azərbaycan məktəbinin birinci sinfinə gedib və növbəti ildə yenidən rus məktəbinin birinci sinfində oxumağa başlayıb. Paralel olaraq səkkiz il Bakı Xoreoqrafiya Məktəbində oxuyub.

1941-ci ildə ailəsinin yaxın dostu Üzeyir bəy Hacıbəyovun məsləhəti ilə Azərbaycan Dövlət konservatoriyasının (indiki Musiqi Akademiyası) vokal fakültəsinə daxil olub. Beş il konservatoriya təhsili alıb və soprano səsinin peşəkarlıq yönündə formalaşmasına nail olub.

Dramaturq Cəfər Cabbarlının təkidi və atası Abbasmirzənin razılığı ilə səhnədə səkkiz yaşında "Oqtay Eloğlu"nda Sevər və bir az sonra "Sevil"də Gündüz rollarında çıxış edib. Firəngiz xanım 1947-ci ilin əvvəllərində Cəlil Məmmədquluzadə adına Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrının truppasına qəbul olunub.

1949-cu ilin əvvəllərində bu sənət ocağı məcburi özünümaliyyələşdirmə iş üsuluna keçirildiyinə görə müvəqqəti bağlanıb. Firəngiz xanım Xalq Maarif komissarlığı İncəsənət İşləri İdarəsinin (bugünkü Mədəniyyət Nazirliyi) sərəncamına əsasən köçürmə yolu ilə Gənc Tamaşaçılar Teatrının truppasında aktrisa kimi işləməyə başlayıb.

Tezliklə teatrın repertuar ağırlığını çəkən əsas aktrisalardan biri olub. Anası Mərziyə xanım xəstə olanda görkəmli aktrisaya anadan doğulmasının altmış illiyi munasibətilə təntənəli yubiley keçirilib. Yubileydən sonra Firəngiz Şərifova 1960-cı il may ayının 5-də Akademik Milli Dram Teatrına işə götürülüb.

O, bu sənət ocağında 1965-ci il aprel ayının 1-nə qədər işləyib və qısa müddət ərzində parlaq sənət hadisəsinə çevrilən obrazlar yarada bilib. 1965-ci ildə yenidən Gənc Tamaşaçılar Teatrına qayıdıb və 2001-ci ilədək oranın aparıcı sənətkarı olub

O, Musiqili Komediya Teatrında Gülçöhrə ("Arşın mal alan", Üzeyir bəy Hacıbəyov), Durna ("Durna", dramaturq Süleyman Rüstəm və bəstəkar Səid Rüstəmov), Ulduz ("Ulduz", dramaturq Sabit Rəhman və bəstəkar Süleyman Ələsgərov), Keto ("Keto və Kote", Vladimir Dolidze), Bayadera ("Bayadera", İmre Kalman), Akademik Milli Dram Teatrının səhnəsində Perdidata ("Qış nağılı", Vilyam Şekspir) kimi maraqlı rollar oynayıb.

1949–1961 və 1965-ci ildən ömrünün sonunadək Gənc Tamaşaçılar Teatrında yaratdığı dramatik, komik, fəci və psixoloji səhnə obrazları Firəngiz Şərifovanın yaradıcılığında xüsusi yer tutmuşdur. Həmin səhnə surətlərinin daha xarakterikləri Gülzar ("Tamahkar", Süleyman Sani Axundov), Kraliça ("Qarlar kraliçası", Hans Xristian Andersen), Zənci qadın Darotti ("Tom dayının koması", Biçer Stou) və s. rollarıdır

Filmoqrafiya

- Abbas Mirzə Şərifzadə

- Astana

- Bayquş gələndə...

- Bir ailəlik bağ evi

- Bizim küçənin oğlanları

- Dağlı çörəyi

- Qonşu qonşu olsa…

- Üzeyir ömrü

- Ömürdən uzun gecə

- Qətl günü

- Qaraca qız

- Xüsusi vəziyyət

- Ən vacib müsahibə

Firəngiz Şərifzadə milli səhnə mədəniyyətinin inkişafında göstərdiyi xidmətlərə, qazandığı sənət qələbələrinə görə 24 may 1960-cı ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti və 25 dekabr 1969-cu ildə xalq artisti fəxri adlarına layiq görülüb. 2002-ci ildən prezident təqaüdçüsü olub. 20 fevral 2014-cü il tarixdə Bakıda vəfat edib. O vəfat edən gün həmkarları çox üzüldülər.

“Allah rəhmət eləsin. Böyük aktrisa idi. Bu, Azərbaycan mədəniyyəti, incəsənəti üçün böyük itkidir. Çox təsirləndim. Dərin hüznlə baş sağlığı deyirəm. Onun ruhu şad olsun və bütün aktyor dostlarım adından öz kədərimi bildirirəm” dedi Həmidə Ömərova.

“Böyük bir aktrisamızı itirmişik. Mən onunla bir neçə tamaşada bir yerdə oynamışam. Sözün düzü, yadımda qalan ilk dəfə mən Gənc Tamaşaçılar Teatrında oynayanda onun  təbriki olub. İlk dəfə səhnəyə addım atan aktyoru təbrik eləməyə gəlmişdi. O heç nə demədi. Sadəcə, məni qucaqlayıb öpdü. Bu mənim yaddaşımda əbədi olaraq qalıb. Sonradan bir çox tamaşalarda oynadıq və biz ondan çox şey öyrənirdik. Allah rəhmət eləsin. Qəbri nurla dolsun” dedi Elşən Rüstəmov.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Allah ona qəni-qəni rəhmət eləsin. Gəldi, yaşadı, musiqimizi – muğam və təsniflərimizi sevə-sevə ifa edib milynlara sevdirdi və getdi...

Xalq artisti, hələ sağlığında ikən korifey sayılan Arif Babayev 20 fevral 1938-ci ildə Ağdam şəhəri yaxınlığındakı Sarıhacılı kəndində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət İnstitutunu bitirib. Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında, Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında çalışıb.

O, Seyid Şuşinski, Xan Şuşinski, Zülfü Adıgözəlov kimi sənətkarların ənənələrinə əsaslanaraq özünəməxsus ifaçılıq üslubu yaradıb. 1960-cı ildən başlayaraq Arif Babayevin yaradıcılıq yolu Bakı şəhəri ilə bağlı olub. O, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində təhsil aldıqdan sonra əvvəl Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasına, sonra isə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrına solist kimi dəvət olunub. Arif Babayev bu teatrın səhnəsində muğam operalarında Məcnun, Kərəm (Ü. Hacıbəyov "Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm"), Aşıq Qərib (Z. Hacıbəyov "Aşıq Qərib"), Camal (Ş. Axundova "Gəlin qayası") kimi yaddaqalan obrazlar yaradıb

Bir vaxtlar o və Zeynəb Xanlarova Leylini və Məcnunu oynayanda Opera və Balet teatrında əsla bilet tapılmazdı...

Arif Babayevin ifasında bütün muğam dəstgahlar səslənib və lentə alınaraq AzTV-nin qızıl fonduna daxil olub. 1982-ci ildə Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində ilk muğam müəllimi kimi çalışmağa başlayıb. Daha sonra — 1984-cü ildə ilk muğam müəllimi kimi Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına işə qəbul olunub.

1990-cı ildə tarixdə ilk dəfə muğam professoru adı alıb. Milli Konnservatoriyanın Muğam kafedrasına rəhbərlik edib. O, eyni zamanda Xəzər Universitetində muğam dərsi də verib. Onun yaradıcılığında "Şur", "Seygah" muğam dəstgahları, "Arazbarı", "Qarabağ şikəstəsi" zərbi muğamları xüsusi yer tutur.

 Xüsusilə, "Seygah" muğamını Arif Babayev təkrarolunmaz bir üslubda oxuyub. Xanəndə həm də təsnif və xalq mahnılarının ifaçısı kimi çox sevilib, onları böyük ifa edib. Arif Babayevin 70 illik yubileyi münasibətilə Heydər Əliyev Fondu tərəfindən xanəndənin səsyazılarından, həyat və yaradıcılıq yolunu əks etdirən şəkillərdən ibarət CD-albom nəşr olunub

 1978-ci ildə"Azərbaycan SSR əməkdar artisti", 1989-cu ildə isə "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adını alıb. O, 1998-ci ildə "Şöhrət" ordeninə, 2002-ci ildə isə Azərbaycan Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.

Bundan əlavə Xalq artisti "İstiqlal" ordeni, "Qızıl çinar" beynəlxalq mükafatı, "Şərəf" ordeni alıb. 2 il öncə o, Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplomuna, 2024-cü ildə "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalına, 2025-ci il mayın 8-də isə Heydər Əliyev mükafatına layiq görülüb.

Son dəfə “Ulduz”un baş redaktoru Qulu Ağsəs ustad sənətkarla onun evində söhbətləşmişdi, “Xalq qəzeti” TV-də efirə getmiş həmin söhbətdə Arif Babayev bəzi məqamlara toxunmuşdu.

SƏS BARƏDƏ

– Sizin səsiniz yaddaşımızda musiqi möhürü kimi həkk olunub. Heç nə sizin səsinizə xələl gətirə bilməz.

+Səsi gərək qoruyasan, külək, soyuq hava ona pis təsir edir. Konsert zamanı soyuq olanda xırıltı yaranır və bu da çətinlik törədir. Ona görə də xanəndəlik çox çətin sənət sayılır. Uzun illərdir mən buna şahidəm, çox çətindir.

AŞIQ HAVASI BARƏDƏ

– Siz xalq mahnılarının, muğamların və bəstəkar nəğmələrinin mahir ifaçısısız. Hansısa bir məclisdə sizdən aşıq havası oxumağı istəyən olubmu?

+Bəli, həm də çox oxumuşam. Saz yaxşı çalınanda, mən də oxuyanda, sanki, özümlə danışıram.

– Operada aşıq rolu da oynayanda, yəqin oxumusunuz da...

+Bəli, baş rollardan biri olan Aşıq Qəribi oynamışam və aşıq kimi oxumuşam.

MÜŞAYİƏT BARƏDƏ

– İndiyə qədər sizi tarda ən yaxşı müşayiət edən, sözsüz anlayan kim olub?

+Sərvər İbrahimov, Həsən Dadaşov. Onlarla uzun müddət işləmişəm.

ArifBabayevötən il iyulun 23-də kəskintənəffüs çatışmazlığı diaqnozuilə QaxRayonMərkəziXəstəxanasınahospitalizasiyaolunub. Vəziyyəti kritik ağır olduğundan paytaxtdakı tibb müəssisəsinə təxliyə edilib. 1 avqust 2025-ci ildə vəfat edib. Birinci Fəxri Xiyabanda dəfn edilib

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.02.2026)