Şuşa yaxınlığında mülki helikopterin ermənilər tərəfindən vurulmasında 34 il ötür.

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

34 il əvvəl - 1992-ci il yanvarın 28-də, Qarabağ hadisələrinin ən qızğın vaxtında, Şuşanın Xəlfəli kəndi yaxınlığında göyərtəsində 44 nəfər olan mülki helikopter ermənilər tərəfindən vurulub. Bütün sərnişinlər, əksəriyyəti qadın və uşaqlar olmaqla 41 mülki şəxs və üç ekipaj üzvü faciəvi şəraitdə həlak olub. Bu, Azərbaycanın görkəmli dövlət xadimlərinin və jurnalistlərinin həyatına son qoyan Qarakənd faciəsindən (20 noyabr 1991-ci il) sonra ikinci analoji faciə idi. Bir ay keçməmiş Xocalı soyqırımı baş verdi…

O uzaq yanvar günü daha sonra erməni silahlıları tərəfindən nişana alınan Azərbaycan mülki aviasiyasına məxsus Mİ-8 helikopteri Ağdamdan mühasirədə olan Şuşaya uçuşlar edirdi. Saat 16:20-də iki uğurlu uçuşdan sonra helikopter yenidən havaya qalxsa da, eniş zamanı o, Xankəndi istiqamətində zenit-raket kompleksindən buraxılan “Stringer” termal raketi ilə vuruldu. Ekipaj komandiri Viktor Seryogin enən yanan bortu Şuşa şəhərinin yaşayış məntəqələrindən uzaqlaşdıraraq, rayona çatdırmağa nail olub.

Azərbaycanın Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi helikopterin qəzaya uğramasını terror aktı kimi xarakterizə edib. Erməni tərəfi, raketin buraxılması faktını inkar etməyərək, öz hərəkətlərini erməni yaşayış məntəqələrinə hücum üçün helikopterlə silah daşınmasının mümkünlüyü ilə izah edib.

Helikopterin ekipaj üzvləri - Viktor Seryogin (komandir), Səfa Axundov (pilot) və Arastun Mahmudov (bortmexanik) ölümündən sonra Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülüblər. Hər üçü Bakıdakı Şəhidlər xiyabanında dəfn olunub, onların xatirəsi məktəb, küçə və abidələrin adlarında əbədiləşdirilib.

Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı tanınmış tənqidçi Vaqif Yusiflinin gənc Süleyman Muradlının şeir yaradıcılığına həsr etdiyi “Ayrılığın büstü” məqaləsini təqdim edir və nikbin notlarla da bəyan edir ki, qocaman tənqidçimiz gözündə yaranmış problemə baxmadan tamamilə təmənnasız olaraq səylə gəncləri oxuyub yaradıcılıqlarını təhlil edir, onlara yol göstərirsə, demək, ədəbiyyatımız yaşayır.

 Söylə görüm, hardasan,

 Necə keçir günlərin?

 Yenə təzə-tərmisən?

 Sən məndən ayrılalı

 Bir qucaq qazanmısan,

 Bir çiyini itirmisən.

Bu şeirin müəllifi Süleyman Muradlıdır. Mənim heç tanımadığım, üzünü görmədiyim belə bir şair. Amma bunrun məsələyə – mənim onu tanıyıb-tanımadığıma heç bir dəxli yoxdur. Şairi şeirlərindən tanıyarlar. Həmin bu müəllifin “Ayrılığın büstü” kitabında 17 şeiri təqdim olunur və dörd dildə (Azərbaycan, rus, türk və ingilis dillərində) oxuculara çatdırılır. Amma əsas orijinalda yazılanlardır. Bu 17 şeirin 14-ü sevginin ayrılıq-hicran motivlərini əks etdirir.

Süleyman Muradlının bu şeirləri barədə söz açmamışdan əvvəl istəyirəm belə bir müqəddimə ilə «bərdaşt» edim. XXI əsrdə  «sevgi varmı?» sualını vermək və bu sual üzərində baş sındırmaq çox qəribə səslənər. Bəlkə də sevgini hicran-vüsal çərçivəsində anlayanlar üçün həmin suala  «hə» ya «yox» cavabını vermək mümkün olardı. Ancaq bu gün Sevgi daha geniş anlamları ifadə edir. Sevgi insanın özünü dərk etməsi, mənən durulması, daxilən yeniləşməsi, zənginləşməsi deməkdir. Sevgi Həqiqətdir, Vicdandır, Xoşbəxtlikdir. Sevgi ağılla ürəyin vəhdətidir, daha doğrusu «ağıllı ürək»dir.  Görəsən, müasir poeziyada  sevgi öz aliliyini, müqəddəsliyini saxlaya bilibmi? Axı, əsrlərdən bəridir sevgi ilə poeziya qoşa qanad kimi dərk olunub, sevən adam ən gözəl hisslərini poeziya vasitəsilə ifadə edib, köksün dar qəfəsindən dünyaya boylaeıb. Yaxşı cəhətdir ki, Füzulinin yandırdığı şam hələ sönməmişdir, bu şamın ətrafındakı pərvənələr bir-bir həlak olur, amma o şam  hər təzə aşiqin can atdığı, yanmaq istədiyi bir alov kimi işığını əsirgəmir. Sözün Füzuli ucalığına tapınan şairlərimiz sevgi mövzusunda da təzə söz deməyə, öz hisslərini orijinal təsvir vasitələri ilə ifadə etməyə çalışırlar. Mən  Azərbaycan poeziyasında, xüsusilə keçən əsrdə yüzlərlə şeir nümunəsi misal gətirə bilərəm. Ancaq bircə misal gətirsəm, kifayətdir: Xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadə yazır:

Dərdimin bağrını yararsan, gülüm,

Yoxsa həyat mənə əzab olardı.

 Yaxşı ki, dünyada sən varsan, gülüm,

 Könlüm işığını hardan alardı? 

Burada sevgi insanı ucaldan mənəvi bir qüvvə kimi dəyərləndirilir.

Təbii ki, hər şairin sevgiyə münasibəti eyni ola bilməz. Əgər eynilik olarsa, onda sevgi cütlüyü və onların dünya baxışı  arasında heç bir fərdilikdən söhbət gedə bilməz Ona görə də  Bəxtiyar Vahabzadənin bu sevgi şeiri «sevgi nədir» sualının min cavabınddan biri ola bilər.

İndi keçirəm Süleyman Muradlının şeirlərinə. Onun lirik qəhrəmanı bütün varlığı ilə sevir. Amma belə məlum olur ki, ortada ayrılıq küləkləri əsir. Bu da təbiidir. Əksər sevənlərin başına gəlir, onları küskünlüə, bədbinliyə, hətta mənəvi intihara  səsləyir ayrılıqlar. Məgər bütün poeziymızın əsrlər boyu yazılan sevgi şeirlərində AYRILIQ sindromuna azmı təsadüf etmişik? Və sevgi cütlüyündə –Aşiq-Məşuq münasibətlərində həmişə hicran alovlarında yanıb-yaxılan aşiqlər olub. Elə XX-XXI əsrdə də: «Gecə də, gündüz də fikrimdə sənsən, Mən kimi fikrində yaşayım, söylə? De hansı bir ürək qəbul eləyər, Məni sən ünvanlı dərdlə, gileylə (Əli Kərim). Yox buna taqətim, yox buna tabım, Əlimi əlindən üzmək əzabım Sonra bu əzaba dözmək əzabım (Musa Yaqub). Süleyman Muradlının lirik qəhrəmanı da məhz bu ayrılıq əzabına məhkum olunub. 

    Getmisən, eybi yox, burda nə var ki,

    Heç olmasa, danma mənim adımı.

    Nə cavab verərsən dosta, tanışa,

   Soruşsalar, doğmadımı, yaddımı?

   O vaxt bir sən vardın, bir də mən idim,

   Bir kimsə çatmırdı dadına onda.

   İndi hər tərəfin adamla dolu,

   Hamısı yalandı bir ayrı donda.

  Bir də soruşsalar, qurbanın olum,

  Gəl danma sən məni, burda nə var ki?

  Böyük Süleymana heç nə qalmayıb,

  Kiçik Süleymana de, nə qalar ki?!

Aşiqin-lirik qəhrəmanın həsrəti, sevgi yolunda çəkdiyi əzəblar yetərincədir. Görürük, hiss edirik. Burada yalan yoxdu, yanan var. Lirik qəhrəmanın monoloqunda onun düşdüyü vəziyyət doğrudan da belə bir ayrılığa büst qoyulmalıymış, –  deyirik.

Hər adın çəkiləndə

   «Allah, aman!» deyirəm.

    Qorxuram gülüşümlə

    Səni nişan verərəm.

  Nə gərək, kimsə bilsin,

 Mən bilirəm, bəsimdi.

 «Gücüm nanə yarpağı,

  Ürəyim bir əsimdi»

Əlbəttə, ayrılıq bəzən hədsiz pessimizmə də yol açır. Bunu biz indiyəcən yazılan sevgi şeirlərində də görmüşük. Bu ifrat bədbinlik bəzən Ölüm-İntihar-Məzar qutblərinə də aparır.

    Hərdən gəlib xatırla,

    Hərdən baş çək könlümə.

    Gül çiçəklə qonaq ol,

    Bir məzarlıq ömrümə.

Lirik qəhrəmanın «bir məzarlıq ömrü» hədsiz pessimizmin ifadəsidir və əlbəttə, şəxsən mən buna haqq qazandırmıram. «Yaşamağa hazırdım, ölməyə də hazırdım, indi» etirafınını da həmçinin. Niyə? Çünki Süleyman Muradlı lirik qəhrəmanın diliylə deyir: «Şükr ki, axtarıb tapmışam səni... İzn ver, yanında əyləşim bir az Ruhumu telinin üstünə qoyum». Əgər itkin düşən o sevgili tapılıbsa, o zaman bu ikiliyə son qoymaq… Amma burada günah kimdədir sualı da meydana çıxır. «Adlayıb üstündən qəbahətimin Ürək sındırmırsan… ürək alırsan» etirafı gəlir. Burada lirik qəhrəmanın etirafını da təbii qəbul edək.

Süleyman Muradlının sevgi şeirlərində ayrılığın səbəblərini aramadım, çünki niyə ayrıldılar sualına cavab yoxdur. Sadəcə bu ayrılığın bir insan qəlbində necə həyəcanlar doğurduğunun şahidi olduq.

Qoy Süleyman Muradlı yenə sevgi şeirləri yazsın, yenə Ayrılıqdan söz açsın, amma bu ayrılığın səğbəbləri üzərində düşünsün. Qoy onun lirik qəhrəmanının sevgilisi günlərin bir günü qayıtsın. Və o lirik qəhrəman –  o bəlalı Aşiq duysun ki, həyat və sevgi təkcə ayrılıqlar üzərində bərqərar olmayıb. Bir də onu arzulayıram ki, Süleyman Muradlı şeirlərinin obrazlı ifadə tərzinə daha çox diqqət yetirsin. UĞURLAR  ARZULAYIRAM!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Min doqquz yüz çoxdanıncı illərin söhbətidir, onda yeniyetmə idim. Yardımlı rayonunda yaşayan ana babamgilə istirahətə getmişdim. O vaxt məndən yaşca beş il böyük xalam oğlu Fikrət səyyar tərəvəz alveri ilə məşğul idi. Daha dəqiqi, avtomobili ilə kəndbəkənd rayonu gəzib tərəvəz satırdı. Bir dəfə təklif etdi ki, onunla birlikdə gedim. Kəndləri tanımaq üçün bundan gözəl şans ola bilməz deyə razılaşdım və yola düşdük...

Bilnə kəndindən keçib, Hamarkənd kəndinə çatanda xalam oğlu bir evə yaxın yerdə avtomobilini saxladı və yüksək səslə müşətəriləri səsləməyə başladı. Çox keçməmişdi ki, kimsə ona yaxınlaşıb irad tutdu. Söylədi ki, səsini azaltsın, qışqırmasın və aralarında mübahisə yarandı. Elə bu vaxt qonşuluqdakı evdən bizə tərəf səliqəli geyinmiş bir cavan oğlan gəldi və onun gəlişi ilə mübahisəyə son qoyuldu. Həmin adam Zahir müəllim idi. Söhbət əsnasında məlum oldu ki, biz əmioğluyuq. Sadəcə, babam ikinci dünya müharibəsi illərində qonşu Zenqaran kəndindən rayonun girişində yerləşən Sırıq kəndinə köç edib və orada məskunlaşıb...

Bəli, biz Zahir müəllimlə eyni soydanıq. Onun da ulu babası Şeyx Hüseyn, ulu nənəsi isə, xan qızı Nigar xanımdır, mənim də. Söhbət Zahir Məliklidən gedir. O Zahir Məliklidən ki, həm rəssam-heykəltaraş, həm yazıçı-publisist, həm tərcüməçi və həm də pedaqoqdur. Sonralar biz gec-gec də olsa görüşürdük, amma oturub geniş söhbət etməyə vaxtımız olmurdu. Bu hadisədən xeyli zaman ötəndən sonra oğlu Elçin Zahiroğlu ilə də tanış olduq. Daha doğrusu, bu tanışlığın tarixi təsisçisi olduğum “Tək Dam” qəzetindən başlayır. O vaxt “Vətəndaş Həmrəyliyi” qəzetində çalışan Elçin, həm də bizim “Tək Dam”ın bir il baş redaktoru oldu...

Bütün böyük kişilər kimi, Zahir müəllim də özünəməxsus xarizması olan kişilərdəndir. Mərd, sözü üzə deyən, cəsarətli və cəsurdur. Güclü yaddaşı var. Məsuliyyətli və çox bacarıqlıdır. Enerjisini boş yerə sərf etmədən səmərəli və müntəzəm xərcləyə bilir. Xəyallara və fantaziyalara önəm vermir. Polad iradəsi ilə özünü idarə edə və istədiyi zaman mükəmməl nəticəyə nail olmağı bacarır. Ürəyi yumşaq olsa da, bəzən güzəştə getməkdən qaçır və qənaətindən imtina etməyi xoşlamır. Digər tərəfdən də, sevdiklərinə qarşı həddindən artıq dözümlülük və səbir göstərə bilir...

...O, 1962-ci ilin fevral ayının 1-də Yardımlı rayonunun Hamarkənd kəndində müəllim ailəsində dünyaya gəlib. 1978-1983-cü illərdə indiki ADPU- nun Kimya-biologiya fakültəsində ali təhsilə yiyələnib və oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1983-2013-cü illərdə Hamarkənd kənd orta məktəbində müəllim işləyib. Altı kitab müəllifidir. Yaradıcılığı bir çox diplomlara, fəxri fərmanlara layiq görülüb. Sənət əsərləri dəfələrlə ölkədə və xaricdə keçirilən sərgilərdə nümayiş olunub. Bakı şəhərində 3 fərdi sərgisi keçirilib. Beynəlxalq müsabiqələr laureatıdır...

Filologiya elmləri doktoru, professor İlham Tahirov onu belə xarakterizə edir: “O, Zahir Məlikli imzası ilə ictimai-mədəni mühitdə tanınmış ziyalılarımızdandır. Zahir Məlikli nadir istedadı, intellekti, fəaliyyəti ilə seçilən, insan yetişdirmək kimi ən çətin peşə sahibi olan müəllim-pedaqoqdur. Yetişdirdiyi şagirdlər indi də kimya-biologiya fənnini tədris etmiş Zahir müəllimi görəndə papaqlarını çıxarırlar. Zahir Məlikli müxtəlif ölçülü və formalı adi daş parçalarını və ağac kötüklərini gözoxşayan heykəllərə çevirən mahir tişə ustası- heykəltəraşdır, yurdumuzun əsrarəngiz gözəlliklərindən ilhamlanaraq təbiət mənzərələrini, insan surətlərini rənglər vasitəsilə çərçivələrə köçürən, “sel qucağından sahilə çırpılan əyri bir yemişan budağını gözəl bir sənət əsərinə çevirən” sehrli fırça ustası- rəssamdır. Mahir rəssam- heykəltaraş kimi Zahir müəllim, bir çox diplomlara, fəxri fərmanlara layiq görülüb, onun sənət əsərləri dəfələrlə ölkədə və xaricdə keçirilən sərgilərdə nümayiş olunub, fərdi sərgiləri keçirilib, beynəlxalq müsabiqələrin laureatıdır.”

...Həyatında ən vacib sahə onun iş həyatıdır. İşləməyi çox sevir. Kreativliyinə söz ola bilməz. Evdə, işdə, qonaqlıqda, hətta yatarkən də yalnız yeni bir nəsə yaratmaq barədə düşünür. Özü etibarlı insan olduğu üçün, sadiqliyə, inama böyük əhəmiyyət verir. Xəyanəti, ikiüzlülüyü, riyakarlığı xoşlamır...

Şair İdris Babayev onun haqqında söyləyir: “Zahir fərqli adamdır, hamıya bənzəmir. Onun hamıdan fərqləndirən ən ali xüsusiyyət isə xeyirxahlığıdır. O, yaxşılığı nümayiş üçün etmir, qarşılıq gözləmir, ad-san axtarmır. Zahir üçün yaxşılıq həyatın təbii axarıdır. Zahir yaxşılıq edəndə bunu borc bildiyi üçün yox, bundan zövq aldığı üçün edir. Başqasının sevincində öz sevincini tapan nadir insanlardandır. Onun yanında olanda anlayırsan ki, hələ bu dünyada saf niyyətli, təmənnasız insanlar var. O, başqasının yükünü yüngülləşdirəndə öz ruhunun ağırlaşmadığını, əksinə, işıqlandığını hiss edir. Bu, hər kəsə nəsib olmayan bir kamillik halıdır...”

...Ağıllı və sistemli insandır. Əsas xüsusiyyətlərindən biri də azadlığı sevməsi və fərqli düşüncəyə sahib olmasıdır. Nə qədər optimist olsa da, azadlıq onun qırmızı xəttidir. O, bunun üçün daim mübarizə aparmağa hazırdır. Duyğularını, hisslərini elə də bildirən adam deyil. Buna görə də bəzi adamlar onu düzgün anlamaqda çətinlik çəkirlər. Elə düşünürlər ki, təkəbbürlü və inadkardır. Ancaq o, təkəbbürlü, inadkar yox, qürurlu və məğrurdur. Məhz bu xarakterinə görə də ətrafdakılar tərəfindən çox sevilir...

Bunlar isə iş adamı Hacı Gülhüseyn Cəfərovun Zahir müəllim haqqında dediklərindəndir: “Əziz dostum, qardaşım Zahir Məliklinin rəssamlıq və ədəbi yaradıcılığını çoxdan izləyirdim. 2020-ci ildə, 44 günlük vətən müharibəsi günlərində Cəlilabadın Privolnoye kəndində şəhidlərin dəfn mərasimində iştirak etdiyini görmüşdüm. Yaxından tanışlığımız isə 5-6 ay bundan əvvələ təsadüf edir və ötən zaman kəsiyində müxtəlif tədbirlərdə dəfələrlə görüşüb söhbət etmişik. Sevinirəm ki, bu münasibət qardaşlıq səviyyəsinə yüksəlib. Zahir müəllim çox qiymətli insandır...”

...Xeyirxahlıq, nəzakət onun müsbət xüsusiyyətlərindəndir. Hər zaman başqalarına kömək etmək və nəyisə öyrətmək üçün həvəslidir. Məntiq onun düşüncələrinin qayəsini təşkil edir. Elə məntiqlə hərəkət etdiyi üçün də çox vaxt uğur qazanır. Xoşbəxt adamdır, ailə və iş həyatı arasında heç vaxt dilemmada qalmır. Hər ikisinə ayrılıqda lazımi dəyəri verməyi bacarır...

Professor İlham Tahirov daha sonra qeyd edir ki: “Zamanı Allah yaratmayıb. O, Zamanı yaratmaq iznini insana verib. Zamanı insanın özündə, fəaliyyətində, əməllərində, mövqeyində, sosial məsuliyyətində, sonrakı nəsillər üçün saxlayacağı mənəvi mirasda axtarmaq gərəkdir. Bu da həqiqətdir ki, cismani ömrünü yaşayan hər bir insan da Zaman yarada bilmir. Buna müvəffəq olanlar yaşadığı mühitdə, cəmiyyətdə, fəaliyyət sahəsində yaddaşlarda qalır, xatırlanır, təbliğ edilirlər. İctimai-mədəni mühitimizdə elmi-pedaqoji, rəssam-heykəltəraş, yazıçı-publisist, tərcüməçi-tədqiqatçılıq fəaliyyəti ilə birgə Zahir müəllim sadə, ziyalı şəxsiyyət, məsuliyyətli vətəndaş, sözü qarşılığında söz deyilməyən ailə başçısı, övladları üçün yüksəklikdə qərar tutan ata, nəvələri üçün qayğıkeş baba olaraq da öz Zamanını yaratmışdır...”

Fevralın 1-i haqqında söhbət açdığım yazıçı-publisist, rəssam-heykəltaraş, tərcüməçi Zahir Məliklinin 64 yaşı tamam olur. Mələk numeraloğiyasında 64 rəqəmi tarazlıq, nizam, daxili güc və praktikliklə əlaqələndirilir. Bu rəqəm həm də işlərin sistemli şəkildə tamamlanmasını və təməlin möhkəmləndirilməsini ifadə edir. Zahir müəllimi 64 yaşı münasibətilə təbrik edir, möhkəm can sağlığı, yaradıcılıq uğurları arzulayırıq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

Əkbər Qoşalı, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

“Liverpul” - “Qarabağ” 6:0. - Bəli, ağır məğlubiyyətin ağrısı var; amma məğlubiyyət həmişə tam anlamı ilə, bütün parametrlər üzrə məğlubiyyət sayılmaya bilər - o, bəzən (necə deyərlər) varılmış yolun ölçüsünü, çəkini, məsuliyyəti də göstərir. Yanvarın 28-dən 29-na keçən gecə Liverpulda baş verən də məhz bu olsa gərək…

Biz “Qarabağ”dan qələbə gözləyirdikmi? - Bəli, şəxsən mən “Qarabağ”a qələbə, ən azından heç-heçə  yaraşdırırdım. Bu yaraşdırma, bu gözlənti romantikadan, xəyaldan yox, “Qarabağ”ın özünün bizə aşıladığı inamdan doğmuşdu. Çünki bu komanda artıq təkcə Azərbaycan çempionu olmaqla yetinməyən, Avropada öz adını dişi-dırnağıyla yazmağı bacarmış əzmli komandadır.

Biz bilirdik ki, qarşıda “Liverpul” var. Danılmaz ənənə, çox bahalı heyət, dünya ulduzları, kuboklar, final xatirələri… - Bunları bilirdik, əlbəttə; amma bilə-bilə də inandıq. Bakıdan Liverpula qanadlanırdıq, öz sözümüz, duamız, ümidimiz-inamımızla kainatın ruhuna ismarıclar göndərərək “Qarabağ”a kömək olmaq istəyirdik. Gücümüz nəyə çatırdısa, onu etməyə çalışır, mənəvi dəstək nümayiş etdirirdik. Dilimiz nəinki böyük hesabla uduzmağı, ümumən uduzmağı ifadə etmək istəmirdi - hiss-həyəcan ağlın gerçəklikləri qəbuletmə mexanizmini işləməyə macal vermirdi…

Bəli, bu oyun “Qarabağ” üçün “ölüm-dirim” deyildi. Turnir cədvəli, kart riski, növbəti mərhələ hesabları vardı. “Liverpul” isə ilk səkkizliyi həll edirdi - və bunu final kimi, var gücüylə, ən əsas heyəti ilə, dünya ulduzlarını meydana çıxararaq oynadı. Onlar öz meydanlarında oynasa da, çoxsaylı parametrlərlə üstün olduqları bəlliykən, yenə də ehtiyatı qətiyyən əldən vermədilər və bununla da “Qarabağ”ı xəfifə almadıqlarını etiraf etmiş oldular. Bir ehtiyat oyunçusunun futbol bazarındakı maddi dəyəri qədər büdcəsi olan kluba qarşı var gücüylə oynamaq qərarının, 3:0-dan, 4:0-dan, hətta 5:0-dan sonra belə dayanmamağın, müdafiəyə çəkilib, oyunu söndürməməyin başqa nə yorumu, yozumu var? Bu detallar çox şeyi çatdırır.

Bəli, 6:0 ağırdır; amma bu hesab “Qarabağ”ın yolunu kəsmədi; əksinə, onun haraya gəlib çıxdığını hamı görür. Bir baxın, ilk 8-likdəki klubların 5-i məhz İngiltərə futbol mühitini təmsil edir.

Bu mərhələdə, Avropa futbol coğrafiyasının ilk 24-lüyündə keçmiş SSRİ-dən, hətta Şərqi Avropa daxil postsosialist məkanından “Qarabağ”dan başqa klub varmı? Türk-müsəlman ölkələrinin klublarından isə yalnız, bizimlə eyni xal toplamış “Qalatasaray” var. Bəs bu mənzərə təsadüf sayıla bilərmi? - Əsla! Bu, illərin zəhmətidir. Qurban Qurbanovun təmkinidir, klubun yaddaşıdır, bütün “Qarabağ”sevərlərin, elə Qarabağsevərlərin inamıdır.

Xalq şairi QABİL demiş: “Alqış təsəlliyə”!

“Qarabağ” növbəti mərhələdədir; dünənkindən daha yaxşı da ola bilərdi, ancaq daha pis də ola bilərdi.

Bəli, psixoloji məqam var. Dövlətlərarası münasibətlərdə necə ki, güc balansı həmişə nəticəni müəyyən etmir, futbolda da ad, büdcə, tarix hər şey demək deyil. Əks halda, futbol çoxdan maraqsız oyun olardı.

“Qarabağ” bu mövsüm “Benfika”nı, “Ayntraxt”ı, “Kopenhagen”i udub. “Qarabağ”ın gedib öz meydanında udduğu “Benfika” “Kral klubu”nu - Madridin “Real”ını uddu və “Real” ilk 8-liyə düşə bilmədi... Bunlar sıradan adlar deyil. Bunlar Avropa futbolunun öz çəkisi olan klublarıdır. Deməli, “Liverpul”a qarşı inamımız əsassız deyildi. Bu inam “Qarabağ”ın öz əzmli qələbələrindən doğmuşdu.

İndi qarşıda “Nyukasl” (Newcastle United və ya PSG (Paris Saint Germain) var.

PSG - bizə daha çətin ola bilər;

“Nyukasl” isə bizə daha gerçəkçi imkanlar vəd edir.

Və ingilis klubuna ağır məğlubiyyətin cavabı yenə bir ingilis klubuna qalib gəlməklə verilə bilər... Onda deyərik: “Bax, bu, futbolun ədalətidir. Bu, “Qarabağ”ın uğur hekayəsidir”.

Biz qələbəyə köklənməliyik. Çünki azad Ağdamın “Qarabağ”ı bizi buna öyrədib. Gecə uduzduq - amma gündüz yolumuza davam edirik. İrəli!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Salam, " Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının əziz izləyiciləri. " Yaradıcılıq emalatxanası" rubrikamızda bu dəfə də istedadlı gəncimiz qonağımızdır.

Gəlin qonağımızı yaxından tanıyaq. Nəzrin Mansırlı!

O, İncəsənətin Tərəqqisinə Dəstək İctimai Birliyinin sədr müavini, Azərbaycan mədəniyyətinə və musiqi sənətinə dərin bağlılığı, peşəkarlığı və fəallığı ilə seçilən sənətə bağlı bir xanımdır. Yaradıcılıq fəaliyyətində milli musiqi irsinin qorunması, təbliği və gənc nəslə ötürülməsini əsas məqsəd kimi qarşısına qoymuşdur.

İlk musiqi təhsilini Hüseyn Arif adına orta ixtisas musiqi məktəbində almış, burada 5 il müddətində fortepiano ixtisası üzrə təhsil alaraq klassik musiqi biliklərinə yiyələnmişdir. Daha sonra Bülbül adına Vokal Məktəbində təhsilini davam etdirərək peşəkar vokal hazırlığı keçmişdir.

Nəzrin Mansırlı Şuşa Humanitar Kollecində “Vokal sənəti (xanəndəlik)” ixtisası üzrə təhsil almış, burada Azərbaycan muğam sənətinin incəliklərini dərindən mənimsəmişdir. Muğam, milli vokal və klassik musiqi janrlarında formalaşan sənət yolu onu peşəkar səhnəyə hazırlamışdır.

Hal-hazırda o, Azərbaycan Milli Konservatoriyasında təhsilini “Vokal sənəti (Milli vokal)” ixtisası üzrə davam etdirir və öz bilik və bacarıqlarını daha da təkmilləşdirir. Eyni zamanda müxtəlif mədəni layihələrdə, tədbirlərdə və konsert proqramlarında fəal iştirak edərək milli musiqimizin inkişafına töhfə verir.

İncəsənətin Tərəqqisinə Dəstək İctimai Birliyinin sədr müavini kimi Mansırlı Nəzrin gənc istedadların üzə çıxarılması, mədəniyyətin inkişafı və incəsənətin cəmiyyətə daha geniş şəkildə çatdırılması istiqamətində mühüm təşəbbüslərlə çıxış edir. Onun fəaliyyəti sənətə sevgi, məsuliyyət və yüksək peşəkarlıq prinsipləri üzərində qurulmuşdur.

-- Xoş gördük, əziz Nəzrin. Sizə bir neçə sualım olacaq. Bu gün musiqi təhsili alan gənclərin ən böyük problemi nədir?

-- Xoş gördük, Ülviyyə xanım. Rubrikanıza dəvət etdiyiniz üçün Sizə minnətdaram. Ən böyük problem səbr və davamlılıqdır. Musiqi uzunmüddətli zəhmət və intizam tələb edir. Bəzi gənclər tez nəticə gözləyir, amma sənət zamanla formalaşır. Maddi çətinliklər və imkanların məhdudluğu da bu yolda maneələr yarada bilir.

-- İncəsənətin cəmiyyətə faydası nədir?

-- İncəsənət cəmiyyətin ruhudur. O, insanları birləşdirir, milli-mənəvi dəyərləri yaşadır, estetik düşüncəni formalaşdırır və insanların dünyagörüşünü zənginləşdirir. Sənət insanları daha həssas, daha anlayışlı və daha yaradıcı edir.

-- Gənclərə muğamı necə sevdirmək olar?

-- Muğamı gənclərə sevdirmək üçün onu müasir təqdimat formaları ilə, maraqlı layihələr, konsertlər, sosial media paylaşımları və gənclərin dili ilə izah etmək lazımdır. Muğamın emosional dərinliyini və həyatla bağlılığını göstərmək, onu canlı və anlaşılan formada təqdim etmək çox önəmlidir.

-- Musiqi yolunun çətinlikləri Nəzrini qorxudurmu heç?

-- Xeyr, çətinliklər Nəzrini qorxutmur. Əksinə, onu daha da gücləndirir və məqsədinə daha inamla irəliləməsinə səbəb olur. Çünki sevgi ilə seçilən yol, nə qədər çətin olsa da, insanı yolundan döndərə bilmir.

-- Hansı mədəni layihələri gerçəkləşdirmək istəyərdiniz?

--Gənclərin milli musiqiyə, xüsusilə muğama marağını artıran layihələr, bölgələrdə musiqi təhsilinə dəstək proqramları, ustad–şagird görüşləri, gənc istedadların tanıdılması üçün konsertlər və sənət festivalları həyata keçirmək istərdim.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

"Çəkdiyim filmlər içərisində "Onu bağışlamaq olarmı?" və "Birisigün gecəyarısı" filmlərinin çəkiliş proseslərini heç vaxt unutmuram. Bu filmlərdə çox geniş yaradıcılıq imkanları var idi, mən də bundan gen-bol istifadə etdim", - belə deyib Teyyub Axundov.

Bu gün onun haqqında danışacağam.

Teyyub Axundov 1920-ci il yanvarın 30-da Bakıda anadan olub. Kiçik yaşlarından fotoqrafiya və kinoya böyük həvəs göstərib. 14 yaşında kinostudiyaya gəlib. O vaxt Bakı kinostudiyasında görkəmli kinodramaturq C. Cabbarlının eyniadlı əsəri əsasında "Almaz" filminin çəkilişləri aparılırdı. Sənətə meyilli gənc həvəskar da həmin filmin yaradıcı heyətinə operator assistenti kimi işə qəbul edilib.

Teyyub Axundov 1938-ci ilə qədər də operator assistenti kimi fəaliyyət göstərib. Sevdiyi sənətdə püxtələşmək üçün kinostudiyada çəkilən filmlərdə böyük həvəslə çalışıb, peşəkar rejissor və operatorlardan sənətin sirlərini öyrənməkdən zövq alıb. 1941-ci ildə Böyük Vətən müharibəsi başlayanda, digər vətənpərvər oğullar kimi, o da cəbhəyə gedib.

Ukrayna cəbhəsində vuruşub, Stalinqrad, Kirovoqrad, Nikolayev, Kişinyov, Budapeşt, Praqa uğrunda döyüşlərdə iştirak edib. İki dəfə yaralanaraq hospitala düşüb. Qələbə xəbərini Vyanada eşidib. Ön cəbhədə şücaətlə döyüşən Teyyub Axundov eyni zamanda döyüş bölgəsində əlinə keçən fotoaparatla əsgər dostlarının, viran qalan şəhər və kəndlərin, müharibənin dəhşətlərindən əziyyət çəkən insanların acınacaqlı həyatını lentə alıb.

Özü də bilmədən müharibənin salnaməsini yaradıb. Bu fotolardan sonralar sənədli filmlərdə də istifadə edilib. 1946-cı ilin iyununda ordudan tərxis olunaraq böyük yaradıcılıq eşqi ilə Bakı kinostudiyasına qayıdıb. Elə həmin ildə rəhbərlik tərəfindən kinostudiyanın bir neçə işçisi ilə birlikdə Moskvaya — Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutuna ali kino təhsili almağa göndərilib.

 Orda məşhur Rusiya kinooperatorları Anatoli Qolovnya və Mark Magitsondan operator sənətinin sirlərini öyrənib. Doğma kinostudiyaya qayıtdıqdan sonra isə geniş dünyagörüşünü və zəngin mütaliəsini səmərəli iş əmsalına çevirib Azərbaycan kinosunda orijinal yaradıcılıq nümayiş etdirib. İstedadlı operator ona tapşırılan hər bir mövzuya diqqətlə yanaşıb, aktyor psixologiyasına yaxından bələd olub, rejissor istəyini dəqiq yerinə yetirib.

Bütün bunlar gənc, lakin kifayət qədər həyat təcrübəsi olan kinooperator üçün vacib olub. Kinorejissorlar da tarixi-bioqrafik ("Mahnı belə yaranır"), detektiv ("Onu bağışlamaq olarmı?"), tarixi-inqilabi ("Qatır Məmməd"), hərbi-vətənpərvərlik ("Dağlarda döyüş"), lirik-psixoloji ("Tütək səsi", "Şərikli çörək") və başqa janrlarda çəkilən filmlərdə kamera arxasına keçməyi ona həvalə ediblər

İstedadlı kinooperator 1954-cü ildə Yan Frid və Hüseyn Seyidzadənin çəkdiyi "Doğma xalqıma" adlı ekran əsərinin operatorlarından biri olub. Bu, Azərbaycanın ilk rəngli bədii-sənədli filmi olub. O, filmdə tanınmış operatorlar Ə. Atakişiyev və X. Babayevlə birlikdə çalışıb. Bir il sonra isə müstəqil operator kimi görkəmli rejissor T. Tağızadənin "Görüş" filmində (C. Məmmədovla birgə) çalışıb.

Azərbaycan və Özbəkistan pambıqçılarının ənənəvi dostluğuna həsr edilib, kənd zəhmətkeşlərinin həyatından bəhs edən, natura çəkilişləri bol olan filmdə Teyyub Axundov müxtəlif rakurslu çəkilişlər vasitəsilə özünün yaradıcılıq kredosunu təsdiqləyib, milli kinomuzda peşəkar operator məktəbinin banilərindən birinə çevrilib. Kinorejissorların diqqətini çəkən sənətkar bundan sonra bir-birinin ardınca müxtəlif janrlı filmlərin çəkilişinə dəvət alıb.

Görkəmli rejissor Rza Təhmasib Teyyub Axundovun nəzəri və praktik biliyinin daha genişplanlı və məzmunlu ekran əsərləri işləməsinə imkan verdiyini görür və 1959-cu ildə quruluş verdiyi "Onu bağışlamaq olarmı?" filmini lentə almağı ona həvalə edir. Teyyub Axundov xatirələrində yazır: "Çəkdiyim filmlər içərisində "Onu bağışlamaq olarmı?" və "Birisigün gecəyarısı" filmlərinin çəkiliş proseslərini heç vaxt unutmuram. Bu filmlərdə çox geniş yaradıcılıq imkanları var idi, mən də bundan gen-bol istifadə etdim".

Filmoqrafiya

- 20+1

- Alman klinikasına şəxsi səfər

- Ankilostomidoz

- Azərbaycan aşıqları

- Azərbaycanın subtropiklərində

- Bağçada rahat yer

- Bir nömrəli...

Azərbaycan kinosuna layiqli imza atan kinooperator Teyyub Axundov 1991-ci il dekabrın 3-də, 71 yaşında vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Biz sosializm realizmi deyəndə, gözümüz önünə dahi rəhbərlərdən,  partiyadan, kolxoz və sovxoz quruculuğundan, nəhəng tikinti meydanlarından, magistral kəmərlərdən və bu qəbildən olan digər nəsnələrdən bəhs edən bədii ədəbiyyatı gətiririk. Amma unuduruq ki, bu cərəyan mədəniyyətin bütün sahələriə siyarət etmişdi. O cümlədən də rəssamlığa.

Respublikanın Əməkdar rəssamı Əli Verdiyev 30 yanvar 1936-cı ildə Bakıda anadan olub. 1958-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini bitirdikdən sonra 10 il ərzində Sankt-Peterburqda təhsil alıb, İ. Repin adına Rəssamlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutunda, V. Muxina adına Leninqrad Ali Rəssamlıq və Sənaye Məktəbində oxuyub. Bu dövrdə rəssam yaradıçılığını daha çox sosializmin təbliğinə həsr edibdir. Amma yaradıcılığını tam aşa bildiyi dönəm də olubdur. Bu, ömrünün Türkiyə dönəmidir.

1995-ci ildə İstanbula köçən rəssam sonralar Kayseridə işləməyə başlayıb, Ərciyəs Universitetinin professoru olub. Rəssamın Türkiyədə yaşayıb-çalışdığı təxminən on il ərzində çəkdiyi əsərlərdən ibarət bir neçə kataloqu çap olunub, əsərləri auksionlarda yüksək qiymətə satılıb. Müxtəlif muzey və şəxsi kolleksiyalarda saxlanmaqdadır.

Türkiyənin tarixindən bəhs edən əsərləri, Atatürk və silahdaşlarının təsvir olunduğu tabloları sənətsevərlər tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. Yaradıcılıq fəaliyyəti dövründə müxtəlif mövzu və janrlara müraciət edib, onun yaradıcılığında dəqiq və aydın rəsmlər əsas yer tutub. Müxtəlif süjetli kompozisiyaların müəllifi olub.

Onun yaradıcılığının 1-ci dönəmində "Savadsızlığın ləğvi" (1969), "Gənclik" (1970), "Qızıl toy" (1971), "Cənnət və cəhənnəmə gedən yol" (1973), "Əmək qələbəsi" (1977), "Xatirələr" (1980), "Qocalıq" (1980), ikinci dönəmində isə "Həyəcanlı gün" (1995), "Dəniz gəzintisi" (1997), "Folklor" (1998), "Azıx mağarası" (2011) və başqa kompozisiyaları aktualdır.

Onun "Adilə", "Fatma" və qızı Zemfiranın portretləri yaşlarda fırçaya aldığı portretləri bu janrdakı əsərləri arasında xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Rəssam elmi-metodiki fəaliyyətlə də məşğul olub. O, "Rəssam-pedaqoq", "Rəngkarlıqda rəngin təsir gücü", "Dəzgah rəngkarlığı" kimi metodik əsərlərin müəllifidir.

Rəssamın kətan üzərində çəkdiyi “Heydər Əliyevin portreti” onun yaradıcılığında xüsusi yer tutur. Sənətkar ulu öndərin portretini Qafqaz dağlarının fonunda əks etdirməklə zəngin, eyni zamanda sadə kompozisiya yaradıb. Professor Əli Verdiyevin bu əsəri 2014-cü ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında təşkil olunan “Azərbaycan və azərbaycanlılar” adlı sərgidə nümayiş olunaraq maraqla qarşılanıb.

Rəssam ilk dəfə 1957-ci ildə Moskvada beynəlxalq sərgidə iştirak edib, sonrakı illərdə isə müxtəlif miqyaslı sərgilərə qatılıb. O, İtaliya, Yaponiya, Avstriya, Finlandiya, İsveç, Türkiyə, Lüksemburq, Çexoslovakiya, Bolqarıstan, ADR, AFR, Vyetnam və başqa ölkələrdəki sərgilərin iştirakçısı olub.

Təltif və mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı" fəxri adı

- Azərbaycan SSR "Lenin komsomolu" mükafatı

- "Şərəf nişanı" ordeni

- "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı

8 may 2020-ci ildə vəfat edən Əməkdar rəssam Əli Verdiyev 50 ildən artıq dövrü əhatə edən yaradıcılığı ilə təsviri sənət tariximizə dəyərli töhfələr verib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Akademik Məmməd Arif elmimizə çox böyük töhfələr veribdir. Onun varisi və davamçisi Araz də ata yolunu davam etdirdi. Bu gün söhbətim Araz barədədir. Anadan olmasının 90 illik yubileyi günü xatırlanmağı haqq edir bu görkəmli alimimiz.

Tanınan tədqiqatçı-alim, əməkdar elm xadimi Araz Dadaşzadə 1936-cı il yanvarın 30-da Bakı şəhərində akademik Məmməd Arif və görkəmli pedaqoq Zümrüd Axundovanın ailəsində anadan olub. 1952-ci ildə S. M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin Fəlsəfə fakültəsinə daxil olub. 1953-cü ildə həmin fakültə bağlandığından, təhsilini Universitetin tarix fakültəsində davam etdirib.

 1957-ci ildə bu təhsil ocağını uğurla bitirib. O, 1957–1960-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Elmlər Akademiyasının Azərbaycan Tarixi muzeyində işləyib. 1960–1963-cü illərdə Respublika Elmlər Akademiyasının Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun aspiranturasında oxuyub.

 O, 1963–1966-cı illərdə burada kiçik elmi işçi, 1968–1976-cı illərdə isə İnstitutun orta əsrlər şöbəsinin baş elmi işçisi olub. 1988–1990-cı illərdə, yəni ömrünün sonunadək Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Baş redaktoru vəzifəsində çalışıb.

Tədqiqatçı alim dövri və xüsusi nəşrlərdə onlarala tənqidi və elmi məqalələrini müntəzəm surətdə çap etdirib. O, ədəbiyyat və kino ilə yanaşı, teatr, musiqi, təsviri sənət və digər sahələrlə əlaqədar məqalə və rəylərin müəllifidir. Gənclik illərində hekayələr də yazıb və onların bir qismi "Azərbaycan", "Kirpi" və bir sıra digər nəşrlərdə çap olunub.

Araz Dadaşzadə "Böyük türkmən şairi Məxdumqulu", "Aşıq Qurbani, 55 şeir", "Aşıq Abbas Tufarqanlı, 72 şeir" və digər kitabların ön söz müəllifi və tərtibçisidir. Onun "Historie de la litte’rature azerbaidjanaise" ("Azərbaycan ədəbiyyatının tarixi") məqaləsi M. Quluzadə ilə birlikdə) Parisdə "Bedi Kartlisa, revue de kartvelogie" jurnalının bir neçə nömrəsində çap olunub.

Araz Dadaşzadə, R.Taqorun “Bağban” əsərini (1961, Anarla birlikdə) və S.A.Tolstayanın “Mənim həyatım” kitabını (1981) Azərbaycan dilinə tərcümə edib.  “Yaramazlığı sarsıdan gülüş” adlı son məqaləsi Sabit Rəhmanın yaradıcılığına həsr edilib və 1990-cı ilin noyabrında, yəni müəllif artıq vəfat etdikdən sonra “Bakinski raboçi” qəzetində çap olunub.

O, "Sovet Şərqi xalqlarının ədəbiyyatlarında realizm problemləri" ümumittifaq müşavirəsində, Azərbaycan yazıçılarının qurultaylarında və digər elmi-ədəbi tədbirlərdə dəfələrlə problem məruzələrlə çıxış edib. Araz Dadaşzadə “Odlar yurdu” bədii filminin, diafilm və sənədli filmlərin ssenari müəllifidir. Onun ssenari müəllifi olduğu “Tülküyə uyduqda” kukla multfilmi (1972, rejissor: M.Rəfiyev) ilk və yeganə genişekranlı Azərbaycan cizgi filmidir.

Ədəbiyyatşünas alim Azərbaycan Dövlət Televiziyasının hazırladığı “Azərbaycan ədəbiyyatı teleantologiyası”, “Sovet poeziyasının teleantologiyası” və digər verilişlərin aparıcısı olub. Onun televiziya və radio verilişlərində çıxışlarının, habelə “Salman Mümtaz” məqaləsinin (“Fikrin karvanı” kitabı, “Yazıçı” nəşriyyatı, 1984) repressiyalar qurbanı, görkəmli ədəbiyyatşünas Salman Mümtazın ictimaiyyətə tanıtdırılması işində rolu az olmayıb.

Əsərləri

1. Molla Pənah Vaqif (həyat və yaradıcılığı)

2. Molla Pənah Vaqif (həyat və yaradıcılığı haqqında oçerk)

3. Həyat müğənnisi

4. XVIII əsr Azərbaycan lirikası

5. Xeyirxahlıq və gözəllik poeziyası

Araz Dadaşzadə 4 noyabr 1990-cı ildə vəfat edib.Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

 Son günlər sosial şəbəkələrdə, xüsusilə X platformasında (keçmiş Twitter) köhnə bir video yenidən viral olub. Antarktidada koloniyasından ayrılaraq təkbaşına buzlu dağlara doğru addımlayan bir pinqvin… Səssiz, tərəddüdsüz və arxaya baxmadan. Bu görüntü qısa müddətdə milyonlarla insanın diqqətini çəkdi və “Nihilist Pinqvin” adı ilə müasir internet mədəniyyətinin simvolik obrazına çevrildi.

Videoda Adelie cinsindən olan pinqvin qidanı, təhlükəsizliyi və kollektiv instinkti arxada qoyaraq həyat üçün əlverişsiz bir istiqamətə yönəlir. Bioloji baxımdan bu davranış onun həyatı üçün ciddi təhlükədir. Elə buna görə də səhnə çox vaxt “ölüm yürüşü” kimi şərh olunur. Lakin sosial media üçün bu artıq təbiət hadisəsi deyil — insanın özünü oxuduğu metaforadır.

Bir kadrın arxasındakı film

Bu görüntünün kökü 2007-ci ilə gedib çıxır. Alman rejissoru Werner Herzogun “Encounters at the End of the World” sənədli filmində yer alan bu səhnə Antarktidanı ekzotik bir məkan kimi deyil, varoluşun sərt və laqeyd üzünü göstərən bir məkân kimi təqdim edir. Herzogun kamerası təbiəti romantikləşdirmir; o, soyuqdur, amansızdır və insan kimi sual vermir.

Filmdə alimlər pinqvinin davranışını instinkt pozuntusu, naviqasiya səhvi və ya gənc yaşla izah etməyə çalışırlar. Ancaq Herzog bu izahlarla kifayətlənmir. O, cavab vermir — sadəcə göstərir. Və bu susqunluq səhnəni daha da ağırlaşdırır. Çünki bəzən izahdan çox susmaq həqiqətə yaxındır.

Niyə bu pinqvin bizi belə narahat edir?

İllər sonra həmin kadrların yenidən gündəmə gəlməsi təsadüf deyil. Sosial şəbəkələrdə bu pinqvin artıq bir heyvan deyil, müasir insanın halıdır. Yalnız gəzən pinqvin:

– tənhalığı,

– cəmiyyətə aid olmamaq qorxusunu,

– emosional tükənməni,

– “hamı bir yerdəykən mən niyə kənardayam?” sualını simvolizə edir.

Xüsusilə böyük şəhərlərdə yaşayan, daim onlayn olan, amma daxildən tənha qalan insanlar bu səssiz gedişdə özlərini görürlər. Pinqvin danışmır, kömək istəmir, izah vermir. Sadəcə yoluna davam edir. Bu səssizlik empati hissini gücləndirir və paylaşım ehtiyacına çevrilir.

Psixoloqların fikrincə, bu cür məzmunlar insan üçün emosional boşalma rolunu oynayır. İnsan “mən tükənmişəm” demək əvəzinə, bir pinqvin paylaşır. Çünki simvol bəzən sözdən daha təhlükəsizdir.

Yorğun nihilizmin portreti

“Nihilist Pinqvin” klassik nihilizmin fəlsəfi manifesti deyil. Bu, ideallara meydan oxuyan üsyan da deyil. Bu — yorğun nihilizmdir. Mənanı inkar edən yox, onu axtarmaqdan bezmiş bir haldır. Niyə yaşadığını bilməyən, amma yaşamağı dayandırmayan bir vəziyyət.

Elə buna görə də bu obraz təkcə sosial şəbəkə istifadəçiləri arasında yox, məşhurlar, ictimai fiqurlar, hətta rəsmi qurumlar tərəfindən belə paylaşılır. Çünki bu pinqvin bir fərdi deyil — bir dövrü danışır.

Publisistik yekun

Bəlkə o pinqvin sadəcə yolunu azmışdı.

Bəlkə instinkti yanılmışdı.

Bəlkə bu, təbiətin izahsız bir səhvi idi.

Amma milyonlarla insan bu görüntüdə özünü gördüsə, məsələ artıq pinqvindən çıxıb. Bu, insanın öz koloniyasından necə uzaqlaşdığının hekayəsidir. Səs-küylü dünyada səssizcə tənha qalmağın hekayəsi.

Bəzən insan da belədir: hara getdiyini bilmir, niyə getdiyini izah edə bilmir, amma geri dönmək də istəmir. Çünki bəzən kollektivin içində qalmaq, tək getməkdən daha ağır olur.

“Nihilist Pinqvin” bizə bunu xatırladır:

Həyatın mənası sual altındadır.

Amma bu sualı verənlər tək deyil.

Və bəlkə də ən təhlükəli məqam budur — biz bu tənhalığa artıq öyrəşirik.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)