Əkbər Qoşalı,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

Dünən 8 May idi - cəmi altı il öncəyədək Şuşanın işğal günüydü, kədər günü, dərd günüydü. Bu gün qələbədən danışmaq bizi sıxmır, incitmir - tam tərsinə, 81 il öncənin 9 May qələbəsindən daha doğma, daha əziz və üstün 8 Noyabr - Zəfər Günümüz var! 

9 May bizimçün – Azərbaycan xalqı üçün faşizm üzərində ümumbəşəri qələbənin günüdür. Bu tarix İkinci Dünya Müharibəsində azadlıq və ədalət adına savaşan xalqların birlik və həmrəylik simvoludur. Həmin birlikdə və tarixi qələbədə Azərbaycan xalqının imzası, əməyi, qızıl qanı və altun zəkası var. Bu gün qələbənin siyasi-ideoloji monopoliyadan çıxarılaraq, xalq yaddaşı və tarixi məsuliyyət müstəvisində yenidən dərk edilməsi zəruridir. İndi Parisdə yaxud Moskvada kimsə bizim haqqımızı dana bilər - ancaq bu nəyə yarar?- Biz bildiyimizi bilirik, tarix yazdığını yazıb, yazır, yazacaq və gələcəyin vicdanı fransızca yaxud bir başqa dildə oxunmayacaq - məhz ilahicə oxunacaq, anlaşılacaqdır.

Tarixin yükünü çiyninə alan xalq

Azərbaycan İkinci Dünya Müharibəsində çox - təkrar edirəm, çox böyük itkilər verib. Təsəvvür edin: o vaxtlar 3 milyon əhalisi olan respublikanın 600 mindən çox əli silah tutanı müharibəyə yollanıb. Bu həmin dönəmdə Azərbaycanın əhalisinin başı papaq, əli silah, dili söz, ayağı yer, gözü düşmən tutan vətəndaşlarının mütləq əksəriyyəti deməkdir! - Ən adi sayımla da başa düşmək olar ki, bu belədir; üstəlik,  cəbhəyə göndərilənlərin tən yarısı geri dönməyib - ya həlak olub ya itkin düşüb… Geri dönənlərinsə bir qismi travmalı, yaralı və ömürlük yarımcan dönüb… 

Bu rəqəmlər sadəcə statistik göstərici deyil, əlbəttə – necə deyərlər, bir xalqın varlıq savaşı, şərəf mücadiləsi və töhfə əzəmətidir.

Azərbaycanın hərb və elm cəbhəsində qəhrəmanlıqları

Azərbaycanın bir çox şanlı oğlunun haqqı tanınmasa sa, yenə 130-dan çox nümayəndəsi (o dönəmçün ən yüksək fəxri ad olan) Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülüb, 170 mindən artıq əsgər və zabitimiz orden-medallarla təltif olunub. Bir ayağı Hitlerin, bir ayağı Stalinin yanında, başları isə öz mənfur planlarında olan ermənilərə rütbə üstə rütbə, mükafat üstə mükafat verən Kreml, bizim bayraqdar qəhrəmanlarımızı (yumşaq desək) könülsüz-könülsüz görüb… 

Polkovnik səviyyəli beş erməniyə marşal rütbəsi verən SSRİ hərbi-siyasi rəhbərliyi bizim marşal ləyaqətli və haqlı qəhrəmanlarımıza kor olub;

İsrafil Məmmədovun, Ziya Bünyadovun qəhrəman adı bir dəfə əllərindən alınıb, onlar yenidən qəhrəman adı qazanıb; 

qanı və haqqı Ovanes Baqramyanın üzərində olan Həzi Aslanovun ikinci dəfə qəhrəmanlığı yalnız 90-cı illərdə rəsmiləşib, 

Mixaylonun qəhrəmanlığı da çox gecikdirildi, “Leninqrad göyləri”nin qoruyucu mələyi Hüseynbala Əliyevin haqq etdiyi fəxri ad isə ümumiyyətcə verilməyib… 

“Qəhrəman şəhər” adı əsirgənən qəhrəman Bakı təkcə döyüşçü yox, həm də şəfa verən bir şəhər idi – 1 milyondan artıq əsgər burada urvatlı müalicə alıb, şəfqət görüb - 1 milyondan artıq!

Elm cəbhəsində də Azərbaycan fədakarcasına addımlayıb: akademik Yusif Məmmədəliyevin yaratdığı yandırıcı maye sonradan “Molotov kokteyli” kimi tanınaraq düşmənin texnikalarına od vurdu. Məmmədəliyevin yüksək oktanlı uçaq yanacağı icadı isə (keçmiş) Sovet qırıcı-bombardımançı uçaqlarının alman uçaqlarından daha sürətli və manevr qabiliyyətli uçuşunu təmin edib.

Bakının zavodlarında “Katyuşa” raketləri istehsal olundu – bu da müharibənin gedişinə təsir edən strateji amillərdən idi.

Bakı buruqları – Qələbənin yanacaq ocağı

Qələbənin mühərriki – neft ilə çalışırdı. O mühərriki isə Azərbaycan işə salmışdı. Müharibə dönəmində SSRİ-də hasil edilən neftin 70 (!) faizindən çoxu, benzinin 80 (!) faizi, motor yağlarının 90 (!) faizi Azərbaycanın payına düşürdü! Cəbhə üçün bu, silah qədər dəyərli idi. Azərbaycanın “lend-liz” daşınmalarında körpü rolunu oynaması isə qələbənin logistik dayağını təmin edirdi.

Qələbə irsini təhqir edənlər və unudulmaz həqiqətlər

Ancaq təəssüf ki, beynəlxalq dəstəkli bəzi dairələr tarixdən dərs almaq əvəzinə onu təhrif etməyə çalışmaqda israrçıdır. İrəvanın mərkəzində faşist cəlladı, satqın, əli bizim də qanımıza batmış Qaregin Njdeyə abidə ucaldan Ermənistan, əslində, özünü faşist ideologiyasının davamçısı kimi təqdim etmiş olur. Nijdelik Paşinyanın dönəmində də davam edir. Bu, təkcə tarixə deyil, bütün bəşəri dəyərlərə, o cümlədən ümumi Qələbəyə qarşı sayğısızlıqdır. Ayrıca, Ermənistan post-sovet dönəmində faşizmin biləvasitə ocağına çevrildi - Qarabağın 30 illik işğalı son bulsa da, acı və ağır izlər qalmaqdadır.

Tarix unudulmur, əlbəttə. Əlbəttə, 2020-ci ilin payızında Azərbaycan xalqı faşizmin başqa bir forması na – Moskva dəstəkli erməni işğalçılığına qarşı öz tarixi Zəfərini qazandı. Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə 44 günə işğal altında olan ərazilərimiz azad edildi. Bu Zəfər həm də o ideologiyanın iflası idi ki, uzun illərdir güc və zorakılıqla tarix yazmaq istəyirdi. 

Şəhidlər ölmədi, Vətən bölünmədi!

Bəli, 

9 May yalnız keçmişin xatırlanması yox, həm də gələcəyə verilən barış, ədalət və dirəniş ismarıcıdır. Azərbaycanın İkinci Dünya Müharibəsindəki rolu təkcə keçmişə aid deyil – bu, şərəfli bir örnək, qürur qaynağı və unudulmaz dərsdir. Qələbəyə gedən yol hər zaman haqqın, əməlin və zəkanın yolu olub – o yolda Azərbaycan xalqı həmişə olub, bu gün də var, sabah da olacaq. Çuvaşlar demiş: Epir pulna, pur, pulatpar (Epir pulnă, pur, pulatpăr)!

DÖVLƏTİMİZ ZAVAL GÖRMƏSİN!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.05.2026)

Şərəf Cəlilli,

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

1957-ci ildə S.A.Kovlakın rəhbərliyi ilə Yuqoslaviya Partizan və Antifaşist hərəkatının iştirakçılarından ibarət nümayəndə heyəti getmişdi. Onun tərkibində Sloveniya ərazisində fəaliyyət göstərən sovet partizan batalyonunun komandiri Anatoli Dyaçenko da vardı. O, Azərbaycanın, Sovet İttifaqının, Yuqoslaviyanın Qəhrəmanı Mehdi Hüseynzadənin, azadlığın, dostluğun, qardaşlığın rəmzi kimi qorunan məzarından – abidəsindən belə bir təəssüratla ayrılmışdı:  “Yuqoslaviya xalqı bizim Mehdinin xatirəsini əbədiləşdimək üçün onun qəbrində gözəl bir abidə ucaltmışlar. Qəbir tər güllərlə bəzədilmişdir. Gülləri hər gün onun qəhrəman və cəsur əməlləri haqqında dəfələrlə eşidən yerli əhali gətirir. Yuqoslaviyanın şərəfli azərbaycanlı oğlu haqqında hekayətləri “Bizim dostumuz Mixaylo” sözləri ilə başlayır.”

Mixaylo bizim Babək, Koroğlu kimi qəhrəmanımızdır. Onu bizə tanıdan, sevdirən, xatirəmizə əbədi həkk edən isə, səmimiyyətlə etiraf edək ki, Həsən Seyidbəylinin və İmran Qasımovun “Mixaylo” filmidir. Biz bu filmlə Mixaylonun adını təkcə bir Qəhrəman kimi qəlbimizə yazmadıq. Ondan Vətənə sevgisini, azadlıq, istiqlal uğrunda ölməyi öyrəndik. Mehdi Hüseynzadənin qəhrəmanlıqları barədə yazanlar çoxdur, olduqca çox. Onların önündə Keçmiş Sovet İttifaqının və Sosialist Respublikalarını çevrələyən ölkələrin məşhur simalarının, hərb tarixi ilə bağlı tədqiqatları qələmə aldığı kitab və monoqrafiyaların, sənədli filmlərin ayrıca yeri, məqamı vardır. “Yuqoslaviyanın hərbi tarixçisi Stanko Patelin öz “Qradnikpovun briqadası” monoqrafiyasında Mehdi Hüseynzadəyə xüsusi başlıq həs edib. Tarixçi qeyd edir ki, partizan Mixaylo daha çox rəqibin rəhbər kadrını məhv edib, nəinki öz mövcudluğu dövründə 9-cu korpusun 31-ci diviziyası”. Yazıçı P.Ameliettinin “Bir nəfər hamı üçün və ya Mixaylonun intiqamı” romanı, Sloveniya kinematoqrafları tərəfindən çəkilən “Onun təxəllüsü Mixaylo idi” adlı sənədli filmi Mixaylonun qəhrəmanlığı haqqında ən qiymətli sənət nümunələridir.

Mehdi Hüseynzadə: Mənim vəzifəm Vətəni müdafiə etməkdir

İkinci Dünya müharibəsi başlayanda Mixaylo Şüvəlanda şəhərin bağ mövsümünü yaşayırdı. Xəbəri radiodan eşidən kimi bacısı Hüriyyət xanımın qardaş yanğısına baxmayıb şəhərə, şəhərə deyəndə, kəndə - Novxanıya dönür. “Burda qala bilmərəm, birdən çağırış vərəqi gələr, mən isə evdə olmaram. Mənim vəzifəm Vətəni qorumaqdı...”

Mixaylonun dediyi kimi olur. Çağırış vərəqi gəlir, O, Vətəni qorumağa gedir. Onda onun nə yaşı var idi ki? Cəmi-cümlətanı 23 yaşı. Mixaylo ata-anasını tez itirmişdi. Onların ətrini iyini bir cüt bacısında Bikədən, bir də Hüriyyətdən almışdı. “Ana Vətən çağırır!”dı, kimsə onu tuta bilməzdi...

Faşizim üzərinə avqustun 9-da Bakıdan yeridi. Üç il sonra noyabrın 2-də müasir dillə desək Sloveniyada Vitovliye kəndində torpaq müqəddəsliyinə qovuşdu.

Tiflisdə hərbi-piyada məktəbini bitirdikdən sonra 1942-ci ildə Mehdi Hüseynzadə ön cəbhəyə göndərildi. Stalinqrad uğrunda gedən döyüşlərdə Minaatanlar tagımının komandiri kimi qeyri-bərabər döyüşlərə başladı. 1942-ci ilin avqustunda Koleç şəhəri uğrunda gedən döyüşlərdə ağır yara alan Mixaylo faşistlərə əsir düşür. “Orada O, Cavad Həkimli və digərləri ilə birlikdə Azərbaycan legionuna salınır. 1943-cü ilin ortalarında almanlar Ştrans hərbi düşərgəsindən Yuqoslaviyanın, Triestin və İtaliyanın ərazisində çoxsaylı hərbi əsirlər, o cümlədən azərbaycanlıları gətirirlər”. Elə burada Sovet hərbi əsirlərinin antifaşist qüvvələrinə qovuşan Mixaylo 1944-cü ildə bir qrup hərbi əsir yoldaşı ilə düşərgədən qaçaraq Yuqoslaviya Xalq Azadlıq Ordusunun Sloven sahilyanı 9-cu korpusunda fəaliyyət göstərən partizanlara qoşulur. Burada azərbaycanlılardan ibarət İvan Qradnik adına 3-cü Sloveniya Xalq Azadlıq Briqadası 4-cü batalyonun rus rotası yaradılır. Rotanın komandiri Cavad Həkimıi, komissarı Mehdi Hüseynzadə olur. Angel dağı ətəyindən Otliça kəndində məskən salan rotanın komissarı qısa zamanda “Mixaylo” ləqəbi ilə faşistlərin canına vəlvələ salır. Elə bir vəlvələ ki, səsi, sədası Reyxstaqa qədər gedib çıxır.

Mixaylonun əfsanəvi qəhrəmanlıqları Angel dağının, daha doğrusu, Mələk dağının ətəyindən başladı. Öz yerlilərinin belə heyrətinə, həm də qürur mənbəyinə çevrildi. Hərbi tarixçi Stanko Peleninin “bütün 9-cu korpusdakı ən yaxşı partizanlardan” adlandırdığı Mixaylo barədə partizan Məhər Məmmədov da xatirələrində qürurla söz açardı: “Bu 1944-cü ilin əvvəlində olmuşdu. Almanlar, yerli əhali və əsirlər o zaman bizə o qədər yaxşı tanış olmayan Mixaylo adını tez-tez çəkirdilər. O zaman bu, bizim üçün sirr idi. Amma tezliklə hər şey aydınlaşdı. Biz Mixaylo ilə əl-ələ faşistlərlə mübarizə aparmaq şərəfinə nail olduq. Yanvarın ortalarında Mixaylo öz döyüşçüləri ilə əhəmiyyətli topoqrafik xəritələri ələ keçirdilər. Növbəti ayda o, alman zabiti formasında alman kazarmalarına daxil oldu, yanğın söndürənlərə mina döşəyib mərkəzi binanı partlatdı”.  Aprelin 2-də Mirdaməd Seyidovla Triest şəhəri yaxınlığında yerləşən Opçine yaşayış məntəqəsində yerləşən kinoteatrı kinoseans zamanı partlatdı. Partlayış zamanı 300 nəfərdən çox faşistin həyatına son qoyuldu. Kimisi öldü, kimisi də şikəst oldu. Mixaylonun rəhbərliyi, iştirakı ilə çoxsaylı əməliyyatlar həyata keçirildi. Triestdə “İl Pikkolo” qəzetinin redaksiyasının mətbəəsini, 24 vaqondan ibarət alman əmlak qatarının keçdiyi Postoyna dəmiryolu stansiyası yaxınlığındakı körpünü partlatması, gestapo mayoru Kertnerin edamı, Opçıne  yüksəkgərginlikli elektrik stansiyasının transformatorunu partlatması, hərbi hissələrə təkbaşına etdiyi hücumlar nəticəsində iki-üç mindən çox faşist zabitin partladılaraq məhv edilməsi onu düşmənlərin qorxulu yuxusuna çevirmişdi. Müharibənin taleyinin həll olunmaq üzrə olduğu bir dönəmdə “Yuqoslaviya Xalq Azadlıq Ordusunun 9-cu korpusunun tapşırığı ilə Mixaylo 31-ci diviziyanın qərargahı nəzdində partizan-kəşfiyyat qrupu yaradır və ona rəhbərlik edir.  Azərbaycanın digər qəhrəman oğlu Cavad Həkimli bu barədə öz xatirələrində qeyd edirdi: “Mehdi elə qorxu yaratmışdı ki, almanlar şəhərə tək çıxmaqdan qorxurdular və onlara elə gəlirdi ki, Mixaylo nəhəng bir dəstənin adıdır və ona pəhləvan rəhbərlik edir. Almanlar başına 400 min marka mükafat təyin etmələrinə baxmayaraq Mixaylo ələkeçməz olaraq qalırdı. Yuqoslaviyada tapılan sənədlərin birində deyilirdi: “Hesab etmək olar ki, onun fəaliyyəti zamanı 1000-ə yaxın alman öldürülmüşdü və bunların içində əsasən zabitlər idi. Faşistlər necə olur olsun, onun başını əldə etmək istəyirdilər. Cavad Həkimlinin xatirələrinə görə gestapo mayoru Sejanda kəndli formasında olan Mixaylonu tutmuşdu. Mehdi Hüseynzadə özünü rəssam kimi qələmə verdi və özünü elə qələmə verdi, heç kim onun kim olduğunu başa düşmədi...”

Tarixi mənbələr də sübut edir ki, Mixaylonun qəhrəmanlıq dastanı təkcə bu faktlardan ibarət deyil, o bir əfsanəvi qəhrəman kimi Adriatik dənizinin sahillərində də sevilib. Hitlerçi zabit forması ona ehtiyac duyan kəndlərdə sadə libas ilə hər kəsdə heyrət, maraq, məhəbbət doğurub. İnsanlar ona xilaskar mələyi, faşistlər isə bir az öncə qeyd etdiyimiz kimi qorxulu röyası kimi baxıb.

Mixaylo Novxanıda, Rəsulzadənin kəndində doğuldu

Novxanı bizim üstümüzdə haqqı-sayı Bayraq qədər olan köyümüzdü. Yoxdan bir dövlət qurub, bayraq yapan Rəsulzadənin diyarında doğulmaq səadəti deyilən nədirsə, elə o özüdür. İncilinin, püstəsinin, badamının, yer-yemişinin, tənəyinin, üzümünün, iydəsinin, innabının öz yeri var. Gülü bir ayrıdı, bülbülü bir ayrı, Süsəni, sümbülü, qərənfili, ağ şanısı, qara şanısı ağzımızın dadıdı. Əlini, ayağını Xəzər yuyur Novxanının. Qəzəli gözəl, gözəli qəzəl qədər “nərmü-nazik bayatıdır, bayatı”. Ustad şairlərin, qəzəlxanların, xanəndələrin, el və dil bilicilərinin bu kənddə öz yeri, məqamı olsa da, qibləsi Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, haqq kəlməsi Mehdidi. Mehdi Hüseynzadə – Mixaylo. Biri peyğəmbər əleyhissəlama, digəri əhli-beytə bağlıdı.

İkinci Dünya müharibəsində Azərbaycan 6 diviziyası, 700 mindən çox qəhrəman insanı, 300 min şəhidi, 125 Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, faşizm üzərində qələbənin əsas təminatçılarından biri kimi əvəzsiz olan nefti ilə tarix yaratdı.

Mümkün olmayanları mümkünə çevirən Stalin, Jukov, Molotov, Rokasovksi kimi tarixi şəxsiyyətlərin sırasında, Azərbaycanın və Dağıstanın o zamankı rəhbərləri Bağırovla, polkovnik-komissar Əziz Əliyevin öz yeri olduğu kimi, iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Həzi Aslanovun, Sovet İttifaqı Qəhrəmanları İsrafil Məmmədovun, Hüseynbala Əliyevin, Mehdi Hüseynzadənin, Məzahir Abbasovun, Züleyxa Seyid Məmmədovanın, Qambay Vəzirovun, Heybət Heybətovun, Məlik Məhərrəmovun, Ziya Bünyadovun və digərlərinin ayrıca yeri, məqamı vardı.

Mehdi əyninə əsgər kiteli – forması geyinəndə 23 yaşı vardı. Şəhidliyə qovuşanda 25-i təzə keçmişdi. Gözəl tar çalmağı, ruhunu, duyğusunu, sevgisini kağıza, kətana çevirməyi, fırçanın və qələmin müqəddəsliyində ilk məhəbbətin dastanını yaradırdı.

Mixaylo ata-anasını tez itirmişdi. Sevdiyindən də tez ayrıldı. Ayrılıq camına əcəl şərbəti süzəndə onun nişan üzüyü anadan qalma sandıqda idi. Bikə ilə Hüriyyət kəlağıyı da almışdı. Biz istəyən, deyən olmur ki? Yazı yazan özgə cür yazmışdı...

Kaş ki, mən bir sarı yarpaq olaydım,

Sabahın yelləri alaydı məni;

Aşaraq o qarlı, uca dağları,

Vətən torpağına salaydı məni…

Mixaylo bir nağıl, əfsanə, dastan kimidi. Bir az da istiqlal, azadlıq şərbətidi. İçdikcə yandırır, yandırdıqca çox mətləbləri andırır. Onun ən çox sevdiyi şairlərdən biri Mikayıl Müşfiq imiş. Sarı Aşığı da yaman sevər, tez-tez “Əzizim Güləbirdə, Yol gedir Güləbirdə, bir quş olub uçaydım, qonaydım gülə bir də” deyərmiş. Kaşki bir sarı yarpaq olaydım şeirindən də Sarı Aşığın iyi, ətri gəlir. Sarı Aşıq üzü qibləyə deyil, Yaxşıya yatdı. Müşfiq “Yenə o bağ olaydı” nidası ilə sevgili yar nisgilinin ən gözəl tablosunu yaratdı.

İkinci Dünya Müharibəsi başlayanda Mixaylo Şüvəlanda bağda idi. Kaş ki, yenə o bağ olaydı. Hüriyyət xanım süfrə salaydı. Bikə xanım qardaşına ad etdiyi üzüyü Mehdi, vüsalına yetmədiyi sevgisinin, qara sevdasının barmağına taxaydı, kəlağayısını da çiyninə salaydı. Nə müharibə olaydı, nə şəhərlər, kəndlər dağılaydı, könüllər xaraba qalaydı, nə qəlblər qaralaydı, nə də insanlar ayrı düşəydi. Nələr o qədərdir ki...

Mixaylo Cümhuriyyət qurulan il dünyaya gəldi. Cümhuriyyət 23 ay yaşadı. O, da 23 yaşında döyüşə yollandı. Bir də geri dönmədi. Bu cismən oldu. Bir kərə yüksələn Bayraq bir daha enməmək üçün Xəzərin sahilindən boy verdi. Rəsulzadənin, Mixaylonun varisləri 44 günlük Vətən müharibəsində Ali Baş Komandan iradəsinə mənsub olduğu Milləti, Məmləkəti Şuşa qalasında, Xudafərin körpüsündə bayrağa döndərdi. Qəhrəmanlar yetirən qəhrəman Mixaylonun Tarixi Zəfərdə öz payı vardı. Gərək gerçəyi deyək: Biz Vətənə sonsuz sevgini həm də ondan öyrənmişdik. Biz, Faşizm üzərində qələbənin 75 illiyi ərəfəsində Qarabağa, Şərqi Zəngəzura təkcə Xəzərin sahilindən deyil, həm də Adriatik dənizinin yaxasından, “Uzaq sahillərdən” gəlmişdik. “Ana Vətən çağırır!” deyib, səngərlərə sipər, düşmənlərə çəpər olmuşduq! Bu il Faşizm üzərində qələbənin 80, erməni faşizmi üzərində qələbənin 5 illiyidir. Üzü Zəngəzura, Qərbi Azərbaycana, həm də Zəngəzur Dəhlizinəyik! Tanrı xalqımıza da, Zəfər-Qələbə Memarımıza da, yar və yardımçı olsun.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.05.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Qazaxda məşhur soyadlar az deyil. Vəkilovlar, Şixlinskilər, Acalovlar, Yolçuyevlər… Bu sırada əlbəttə ki, Seyidovlar da xüsusi yer alırlar.

Bu gün mükəmməl təhsil sistemini və şəxsiyyəti formalaşdıran tərbiyə üsullarını araşdıran ilk alimin -  Fikrət Seyidovun doğum günüdür.

O, 1930-cu ilin 9 may tarixində Qazax qəzasının Aslanbəyli kəndində anadan olmuşdur. 1945-ci ildə orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirərək Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin xarici dil (İngilis dili) fakültəsinə daxil olmuşdur. 1950-ci ildə universiteti fərqlənmə diplomi ilə bitirmişdir.

Universiteti bitirdikdən sonra Şamxor (Şəmkir) rayonuna təyinat verirlər. Lakin hərbi çağırışçı olduğundan və Bakıda qeydiyyata düşdüyündən geri qayıtmaq məcburiyyətində qalır və Bakının 193 saylı orta məktəbində müvəqqəti müəllim işləyir, sərasər 2 ay. Pedoqoji sahə üzrə Aspiranturanı bitirir. Sonralar 1960-cı ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində işləməyə başlayır, ancaq bununla yanaşı, xeyli vaxt orta məktəbdə də çalışır...

Azərbaycan Dillər Universitetinin 2 illik xarici dillər kursunun ilk direktoru, İngilis dili fakültəsinin dekanı, Qori (Qazax) Müəllimlər Seminariyasını ardıcıl araşdıran və nailiyyət qazanan ilk alimdir. Xarici dil üzrə texniki vasitələrin tətbiqi sahəsində öncüllərdən biri, ingilis dili dərsliklərinin (5, 6, 7 və 8-ci siniflər üçün) müəlliflərindən biri olmuşdur. 

Kitabları

"Azərbaycan pedaqoji fikir tarixindən səhifələr"

"Aslanbəylidən başlanan xatirələr"

Bir çox dövlət mükafatlarına layiq görülmüşdür. Fikrət Seyidov Əhməd Seyidovun oğlu, Səməd Seyidovun əmisidir.

2011-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.05.2026)

Rəqsanə Babayeva,

”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri, müasir müstəqil dövlətimizin memarı və qurucusu Heydər Əliyevin anadan olmasının 103-cü ildönümü münasibətilə Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinin təşkilatçılığı ilə rayon Mədəniyyət Mərkəzində təntənəli tədbir keçirilib.

Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Əziz Əzizov, YAP Beyləqan rayon təşkilatının sədri Müşfiq Səfərov, rayonun hüquq-mühafizə orqanlarının rəhbərləri, rayon ictimaiyyətinin nümayəndələrinin, şəhid ailələrinin, qazilərin, ziyalıların, idarə, müəssisə və təşkilat nümayəndələrinin iştirak etdiyi tədbirdə Ulu Öndərin əziz xatirəsi böyük ehtiram və sonsuz minnətdarlıq hissi ilə yad olunub.

Tədbir başlamazdan əvvəl Mədəniyyət Mərkəzinin foyesində Ulu Öndər Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətini əks etdirən rəsm əsərləri ilə tanış olunub.

Mədəniyyət Mərkəzində davam edən tədbirdə əvvəlcə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni səsləndirilib, Ulu Öndər Heydər Əliyevin və Vətənimizin azadlığı uğrunda canlarından keçmiş qəhrəman şəhidlərimizin əziz xatirəsi dərin ehtiramla yad olunub. Daha sonra Ümummilli Liderin şərəfli həyat yolunu əks etdirən videoçarx nümayiş etdirilib.

Tədbiri giriş nitqi ilə açan Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Əziz Əzizov çıxış edərək müasir müstəqil Azərbaycanın memarı və qurucusu olan Ulu Öndər Heydər Əliyevin zəngin və şərəfli həyat yolu, çoxşaxəli siyasi fəaliyyəti və xilaskarlıq missiyasından ətraflı danışıb. Qeyd olunub ki, dahi rəhbərin müəyyənləşdirdiyi inkişaf strategiyası bu gün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Rayon rəhbəri həmçinin Ulu Öndərin 103-cü ildönümü münasibətilə Beyləqan rayonunda keçirilən silsilə tədbirlərdən bəhs edib, gənc nəslin milli-mənəvi dəyərlər ruhunda yetişdirilməsində Heydər Əliyev irsinin mühüm əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb.

YAP Beyləqan rayon təşkilatının sədri Müşfiq Səfərov çıxışında qeyd edib ki, Heydər Əliyev Azərbaycanın dövlətçilik tarixində əvəzsiz xidmətlər göstərmiş böyük siyasi liderdir. Bildirilib ki, Ulu Öndərin xalqına bağlılığı, dövlətçilik prinsipləri və milli maraqlara söykənən siyasəti bu gün də hər bir azərbaycanlı üçün örnəkdir.

Rayon Ağsaqqallar Şurasının sədri Etibar İmanov və rayon ziyalısı İfrat Məhərrəmov çıxışlarında Ümummilli Liderin Azərbaycan xalqı qarşısındakı misilsiz xidmətlərindən, ölkəmizin inkişafı və dövlət müstəqilliyimizin möhkəmləndirilməsi istiqamətində həyata keçirdiyi tarixi fəaliyyətindən bəhs edərək, Heydər Əliyev ideyalarının daim yaşayacağını bildiriblər.

Rəsmi çıxışlardan sonra tədbir rayonumuzun və respublikamızın tanınmış incəsənət nümayəndələrinin hazırladığı konsert proqramı ilə davam edib. Mədəniyyət Mərkəzinin peşəkar musiqi ansamblının müşayiəti ilə Beynəlxalq Muğam Festivalının qalibi, Opera və Balet Teatrının solisti Mirəli Sarızadə, 5-ci Muğam Müsabiqəsinin qalibi və Milli Operanın solisti Məhəbbət Səfərov, “Xalqın səsi” televiziya müsabiqəsinin qalibi İxtiyar Qurbanov, bölgəmizin sevilən ifaçıları Səxavət Səfərov və İlqar Təhməzov, xanım müğənni Günel Məmmədli, həmçinin Ağcabədi rayon Uşaq İncəsənət Məktəbinin müəllimi Həsən Əliyevin çıxışları tədbir iştirakçıları tərəfindən böyük maraq və alqışlarla qarşılanıb.

Konsert proqramında, eyni zamanda Beyləqan şəhər Niyazi adına Uşaq Musiqi Məktəbinin şagirdləri İxtiyar Şirinli, Murad Quluzadə və Dəniz Tağıyeva da ifa edərək tədbirə xüsusi rəng qatıblar.

Tədbir “Qarabağ” şikəstəsinin möhtəşəm sədaları altında yekunlaşıb. Konsert proqramı iştirakçılarda yüksək qürur və vətənpərvərlik hissləri yaradaraq, Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycan dövlətçiliyi naminə həyata keçirdiyi misilsiz xidmətlərin xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayacağını bir daha nümayiş etdirib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.05.2026)

Həcər Atakişiyeva,

“Yazarlar” jurnalının redaktoru, ədəbiyyatşünas-tənqidçi

Qələbə Günü - 9 May XX əsrin ən böyük tarixi hadisələrindən biri olan İkinci Dünya Müharibəsində faşizm üzərində qazanılmış qələbənin simvoludur. Bu gün yalnız hərbi uğurun deyil, həm də milyonlarla insanın taleyinə təsir edən böyük bir dövrün yaddaşı kimi dəyərləndirilir.

Azərbaycan xalqı da bu müharibədə həm ön cəbhədə, həm də arxa cəbhədə göstərdiyi fədakarlıqla tarixə öz adını yazmışdır. Bu tarixi hadisə Azərbaycan ədəbiyyatında da geniş və çoxşaxəli şəkildə əksini tapmışdır. XX əsr bəşər tarixində ən mürəkkəb, ziddiyyətli və faciəli dövrlərdən biri kimi yadda qalmışdır. Bu əsr yalnız elmi-texniki tərəqqi ilə deyil, həm də milyonlarla insanın həyatına son qoyan, taleləri alt-üst edən böyük müharibələrlə xarakterizə olunur. Bu müharibələrin ən dəhşətlisi isə şübhəsiz ki, İkinci Dünya Müharibəsi olmuşdur. Dünyanın müxtəlif qitələrini əhatə edən bu qlobal qarşıdurma təkcə siyasi və hərbi qüvvələrin toqquşması deyil, həm də insanlığın mənəvi dəyərlərinin, iradəsinin və yaşamaq əzminin sınağa çəkildiyi bir dövr idi. Bu müharibə milyonlarla insanın həyatına son qoymuş, saysız-hesabsız ailələri parçalamış, bütöv xalqların yaddaşında silinməz izlər buraxmışdır. Bu böyük sınağın başa çatması isə tarixə Qələbə Günü (9 May) kimi daxil olmuşdur. 9 May yalnız hərbi qələbənin qeyd olunduğu bir gün deyil; bu tarix eyni zamanda insan iradəsinin, müqavimət gücünün, vətən sevgisinin və birlik ruhunun təntənəsidir. Bu günün arxasında yalnız zəfər sevinci deyil, həm də itkilərin ağrısı, çəkilən əzablar, dağıdılmış talelər və unudulmayan xatirələr dayanır. Ona görə də 9 May həm sevincin, həm də hüznün birləşdiyi, tarixlə yaddaşın qovuşduğu xüsusi bir gündür. Azərbaycan xalqı da bu böyük müharibədə fəal iştirak edərək həm ön cəbhədə, həm də arxa cəbhədə misilsiz fədakarlıq nümunələri göstərmişdir. Minlərlə azərbaycanlı əsgər döyüş meydanlarında qəhrəmancasına vuruşmuş, yüz minlərlə insan isə arxa cəbhədə çalışaraq qələbənin əldə olunmasına öz töhfəsini vermişdir.

Bu mübarizə yalnız silahla deyil, həm də ruh gücü, inam və dözüm hesabına qazanılmışdır. Bu səbəbdən 9 May Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşında xüsusi yer tutur və milli kimliyin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Tarixi hadisələr yalnız arxivlərdə və xronikalarda yaşamır; onlar həm də ədəbiyyatda, sənətdə, insan yaddaşında öz əksini tapır. Ədəbiyyat isə bu baxımdan ən təsirli vasitələrdən biridir. O, müharibənin təkcə faktlarını deyil, həm də insan talelərini, hisslərini, qorxularını, ümidlərini və ağrılarını bədii dillə ifadə edir. Azərbaycan ədəbiyyatı da İkinci Dünya Müharibəsi mövzusuna geniş yer verərək bu dövrün həm qəhrəmanlıq, həm də faciəvi tərəflərini dolğun şəkildə əks etdirmişdir. Qələbə Günü (9 May) mövzusunun Azərbaycan ədəbiyyatında işlənməsi yalnız tarixi hadisənin təsviri ilə məhdudlaşmır. Bu mövzu daha geniş mənada insanlıq dərslərinin, vətənpərvərlik ideyalarının, milli yaddaşın və mənəvi dəyərlərin bədii təcəssümü kimi çıxış edir. Ədəbiyyat vasitəsilə bu gün yalnız keçmişin bir səhifəsi kimi deyil, həm də gələcək nəsillər üçün mühüm ibrət dərsi kimi yaşadılır.

9 May – Qələbə Günü Azərbaycan ədəbiyyatında həm tarix, həm yaddaş, həm də insan talelərinin bədii salnaməsi kimi xüsusi yer tutur. Müharibə mövzusu Azərbaycan ədəbiyyatında yalnız qəhrəmanlıq dastanı kimi deyil, həm də insan talelərinin faciəsi, mənəvi sınaqların təcəssümü kimi işlənmişdir. Xüsusilə Səməd Vurğun yaradıcılığında müharibə dövrünün ruhu, xalqın vətənpərvərlik hissi və qələbəyə inam dolğun şəkildə ifadə olunmuşdur. Onun şeirlərində döyüşən əsgərin mənəvi gücü, xalqın birliyi və gələcəyə olan ümid hissi ön plana çəkilir. Eyni zamanda Rəsul Rza müharibənin daha çox fəlsəfi və psixoloji tərəflərinə diqqət yetirmişdir. Onun əsərlərində müharibə yalnız silahlı qarşıdurma deyil, həm də insanın daxili dünyasında baş verən sarsıntılar, həyat və ölüm arasında qalan talelərin dramı kimi təqdim olunur.

Nəsr sahəsində isə Mehdi Hüseyn və İlyas Əfəndiyev kimi yazıçılar müharibə mövzusunu daha geniş həyat kontekstində işləmişlər. Onların əsərlərində cəbhədə döyüşən əsgərlərlə yanaşı, arxa cəbhədə yaşayan insanların həyatı, anaların, qadınların və uşaqların çəkdiyi əzablar real və təsirli şəkildə təsvir edilir. Bu yanaşma müharibənin yalnız qələbə ilə ölçülmədiyini, onun ağır bəşəri nəticələrinin də olduğunu göstərir. Azərbaycan ədəbiyyatında 9 May mövzusu həm də qəhrəmanlıq və vətən sevgisinin bədii ifadəsi kimi çıxış edir. Müharibə illərində yazılan əsərlər xalqın ruh yüksəkliyini qorumaq, insanları mübarizəyə ruhlandırmaq məqsədi daşıyırdı. Bu əsərlər bu gün də öz aktuallığını qoruyaraq, gənc nəsildə vətənpərvərlik hisslərinin formalaşmasına xidmət edir. Müasir dövrdə isə 9 May və ümumilikdə müharibə mövzusu daha çox tarixi yaddaş və mənəvi dərs prizmasından dəyərləndirilir. Yazıçılar artıq bu hadisələrə zamanın məsafəsindən baxaraq, müharibənin insan həyatına vurduğu izləri, onun cəmiyyətə təsirini və gələcək nəsillər üçün verdiyi mesajları ön plana çıxarırlar. Azərbaycan ədəbiyyatında İkinci Dünya Müharibəsi mövzusu XX əsrin ən mühüm və geniş işlənən istiqamətlərindən biridir. Bu mövzu yalnız konkret döyüş səhnələrinin təsviri ilə məhdudlaşmır; o, insan taleyi, mənəvi sınaq, vətən sevgisi və tarixi yaddaş kimi çoxşaxəli problemləri özündə birləşdirir.

Müharibə Azərbaycan ədəbiyyatında həm dövrün canlı salnaməsi, həm də insanın daxili dünyasının dərin bədii təhlili kimi təqdim olunur. 1941–1945-ci illərdə baş verən İkinci Dünya Müharibəsi Azərbaycan xalqının həyatına birbaşa təsir göstərmiş, bu da ədəbiyyatda dərhal öz əksini tapmışdır. Müharibə illərində yazılan əsərlər əsasən xalqı ruhlandırmaq, qələbəyə inam yaratmaq və vətənpərvərlik hisslərini gücləndirmək məqsədi daşıyırdı. Bu dövrdə ədəbiyyat ideoloji və mənəvi bir silah kimi çıxış edirdi. Azərbaycan poeziyası müharibə dövründə xüsusi fəallıq göstərmişdir. Şairlər öz əsərlərində cəbhədə döyüşən əsgərlərin qəhrəmanlığını, xalqın birliyini və qələbəyə olan sarsılmaz inamını tərənnüm edirdilər. Azərbaycan poeziyasında 9 May qələbə mövzusunda Səməd Vurğun, Süleyman Rüstəm, Məmməd Rahim, Bəxtiyar Vahabzadə, Nəbi Xəzri, Məmməd Araz, Zəlimxan Yaqub, Hüseyn Arif, Sabir Rüstəmxanlı, Musa Yaqub kimi ədiblər çox qiymətli əsərlər yazmışdırlar. Səməd Vurğunun “Azərbaycan”, “Partizan Ana”, “Səttar”, Süleyman Rüstəmin “Ana və poçtalyon”, Məmməd Rahimin “Səngər”, “Qələbə”, Məmməd Arazın “Anam mənə bir nağıl danış”, Bəxtiyar Vahabzadənin “Qələbə” və “Mayın doqquzu” kimi şeirləri 9 May qələbə gününü həsr olunmuşdur. Səməd Vurğun müharibə dövrü poeziyasının ən görkəmli nümayəndələrindəndir. Onun şeirlərində vətən sevgisi, qəhrəmanlıq ruhu və gələcəyə ümid əsas yer tutur. Rəsul Rza isə müharibəyə daha fəlsəfi yanaşaraq insanın daxili dünyasında baş verən dəyişiklikləri, qorxu və ümid arasında qalan ruh halını təsvir etmişdir. Süleyman Rüstəm də öz şeirlərində döyüş ruhunu, əsgərin iradəsini və xalqın birliyini poetik dillə ifadə etmişdir. Bu şeirlər təkcə ədəbi nümunə deyil, həm də dövrün emosional və ideoloji portretidir.

Nəsr janrında müharibə mövzusu daha geniş və çoxplanlı şəkildə işlənmişdir. Yazıçılar müharibənin yalnız ön cəbhəsini deyil, arxa cəbhədə baş verən hadisələri, insanların gündəlik həyatını və psixoloji durumunu da təsvir etmişlər. Mehdi Hüseyn əsərlərində müharibə dövrünün sosial və mənəvi problemlərini real və təsirli şəkildə əks etdirmişdir. Onun Abşeron və Qara daşlar romanlarında neftçilərin əməyi, arxa cəbhənin rolu və ümumi mübarizə ruhu geniş təsvir olunur. İlyas Əfəndiyev isə insan münasibətlərinə daha çox diqqət yetirərək müharibənin fərdi talelərə təsirini göstərmişdir. Onun Söyüdlü arx əsərində insanın daxili aləmi, sevgi, ayrılıq və gözləntilər ön plana çıxır.

Müharibə mövzusu dramaturgiyada da öz əksini tapmışdır. Səhnə əsərlərində vətənpərvərlik ideyaları, qəhrəmanlıq və milli ruh xüsusi vurğulanmışdır. Bu əsərlər tamaşaçıları həm ruhlandırmaq, həm də düşündürmək məqsədi daşıyırdı. Azərbaycan ədəbiyyatında müharibə yalnız döyüş səhnələri ilə deyil, həm də arxa cəbhənin həyatı ilə təqdim olunur. Anaların oğul həsrəti, qadınların fədakarlığı, uşaqların çətin şəraitdə böyüməsi bu mövzunun ayrılmaz hissəsidir. Bu yanaşma müharibənin daha humanist və realist təsvirinə imkan yaradır. Müharibədən sonrakı dövrdə yazılan əsərlərdə mövzuya münasibət dəyişmiş, daha çox müharibənin nəticələri, travmaları və insan yaddaşında buraxdığı izlər ön plana çıxmışdır. Müasir yazıçılar bu mövzunu artıq təkcə qəhrəmanlıq prizmasından deyil, həm də faciə və dərs kimi təqdim edirlər.

Azərbaycan ədəbiyyatında İkinci Dünya Müharibəsi mövzusu çoxşaxəli və zəngin bədii ənənə formalaşdırmışdır. Bu mövzu vasitəsilə yazıçılar və şairlər yalnız tarixi hadisələri əks etdirməmiş, həm də insanın mənəvi gücünü, vətənə bağlılığını və həyatın dəyərini ön plana çıxarmışlar. Müharibə mövzusu Azərbaycan ədəbiyyatında həm qəhrəmanlıq salnaməsi, həm də insanlıq dərsi kimi yaşayır və gələcək nəsillər üçün mühüm mənəvi irs olaraq qalır. 9 May – Qələbə Günü Azərbaycan ədəbiyyatında yalnız bir tarixi hadisənin təsviri deyil, həm də insanlıq, vətənpərvərlik və mənəvi dəyərlərin bədii ifadəsidir. Ədəbiyyat bu qələbəni yaddaşlarda yaşadır, onu gələcək nəsillərə ötürür və müharibənin acı həqiqətlərini unutmamağa çağırır. Qələbə Günü (9 May) Azərbaycan ədəbiyyatında yalnız tarixi bir hadisənin xatırlanması kimi deyil, daha geniş mənada insanlıq dəyərlərinin, milli kimliyin və mənəvi yaddaşın ifadə forması kimi çıxış edir. Bu günün arxasında dayanan İkinci Dünya Müharibəsi reallıqları ədəbiyyat vasitəsilə sadəcə fakt kimi deyil, insan talelərinin, duyğularının və psixoloji sarsıntılarının bədii təcəssümü kimi təqdim olunur. Azərbaycan ədibləri müharibə mövzusuna müraciət edərkən onu yalnız qəhrəmanlıq pafosu ilə məhdudlaşdırmamış, eyni zamanda bu faciənin dərin ictimai və fərdi nəticələrini də incəliklə təsvir etmişlər. Bu baxımdan Səməd Vurğun, Rəsul Rza, Mehdi Hüseyn və İlyas Əfəndiyev kimi sənətkarların yaradıcılığı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Onların əsərlərində müharibə həm qəhrəmanlıq məktəbi, həm də insan ruhunun sınaq meydanı kimi təqdim edilir. Bu əsərlər oxucunu təkcə qələbə sevinci ilə deyil, həm də itkilərin acısı, ayrılıqların kədəri və həyatın kövrəkliyi ilə üz-üzə qoyur. Ədəbiyyatın əsas gücü ondadır ki, o, tarixi hadisələri zamanın sərhədlərindən çıxararaq onları daim yaşayan mənəvi dəyərə çevirir. Bu mənada 9 May mövzusu Azərbaycan ədəbiyyatında kollektiv yaddaşın qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm rol oynayır. Əsərlərdə təsvir olunan obrazlar – cəbhədə döyüşən əsgərlər, səbrlə gözləyən analar, ümidi itirməyən qadınlar və müharibənin kölgəsində böyüyən uşaqlar – yalnız müəyyən bir dövrün qəhrəmanları deyil, ümumbəşəri duyğuların daşıyıcıları kimi çıxış edir. Müasir dövrdə bu mövzuya yanaşma daha da dərinləşmiş, ədəbiyyat müharibəni yalnız keçmiş hadisə kimi deyil, həm də gələcək üçün ciddi xəbərdarlıq və dərs kimi təqdim etməyə başlamışdır. Yazıçılar artıq qələbənin qiymətini daha geniş kontekstdə dəyərləndirir, sülhün əhəmiyyətini ön plana çəkir və insanlığı müharibənin dağıdıcı nəticələrindən uzaq durmağa səsləyirlər. Bu isə ədəbiyyatın tərbiyəvi və maarifləndirici funksiyasını daha da gücləndirir.

Qələbə Günü (9 May) Azərbaycan ədəbiyyatında yalnız bir zəfər tarixinin bədii ifadəsi deyil, həm də insanın mənəvi kamilliyə aparan yolunun, vətənə bağlılığının və həyatın dəyərinin dərk olunmasının simvoludur. Ədəbiyyat bu qələbəni yalnız keçmişin yaddaşı kimi deyil, həm də bu günün və gələcəyin mənəvi istiqamətverici qüvvəsi kimi yaşadır. Bu baxımdan 9 May mövzusu Azərbaycan ədəbiyyatında daim aktual qalacaq, yeni nəslin düşüncəsində və yaradıcılığında öz əksini tapmağa davam edəcəkdir.

Şəkildə: Müharibə dövründən bəhs edən filmlərimizdən biri – “Tütək səsi”. Film Xalq yazıçısı İsa Muğannanın əsəri əsasında ssenariləşdirilibdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.05.2026)

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi və Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin birgə təşkilatçılığı, Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə Yunus Əmrə İnstitutunun dəstəyi ilə "Türk xalqlarının təsviri sənətində qlobal və lokal diskurslar" mövzusunda beynəlxalq elmi dəyirmi masa keçirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Fonddan verilən məlumata görə,  6 may 2026-cı il tarixinə təsadüf edən ədbirdə Türk dövlətlərindən olan tanınmış sənətşünaslar, muzey rəhbərləri və tədqiqatçılar iştirak edərək, ortaq türk bədii irsinin müasir dünya incəsənətinə inteqrasiyası və milli kimliyin qorunması məsələlərini geniş müzakirə ediblər.

Tədbirin açılış mərasimində çıxış edən Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti professor Aktotı Raimkulova sənət əsərlərinin yalnız fərdi yaradıcılıq nümunəsi deyil, bütöv bir cəmiyyəti və tarixi təmsil edən kimlik göstəricisi olduğunu vurğulayıb.

Dəyirmi masanın açılışında eləcə də Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru, sən.ü.f.d., dosent Şirin Məlikova və Yunus Emre İnstitutu Azərbaycan koordinatoru Gökhan Seyhan çıxış edərək dəyirmi masanın əhəmiyyətini vurğulayıblar.

Tədbir çərçivəsində Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkiyə və Özbəkistan dan olan məruzəçilər ənənəvi üslubların müasir təsvir dili ilə sintezi və türk dünyası rəssamlarının beynəlxalq platformalarda təmsil olunma modellərinə dair elmi təqdimatlarla çıxış ediblər.

Tədbirin sonunda TÜRKSOY Muzeylər Birliyinin üzvlük sertifikatları Azərbaycanın bir sıra aparıcı muzeylərinə təqdim olunub, həmçinin "Mədəniyyətlərin dialoqu: Azərbaycan - Qazaxıstan" adlı sərginin təntənəli açılış mərasimi keçirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.05.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

8 may – ilin elə bir günüdür ki, yazın ən xoş çağına təsadüf edir. Bugünkü Beynəlxalq və yerli miqyaslı tarixi və əlamətdar hadisələri yada salaq.

Əlamətdar günlər:

• Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Günü
  Bu gün Anri Dünan tərəfindən əsası qoyulmuş humanitar hərəkatın fəaliyyətinə həsr olunur. Dünyanın müxtəlif yerlərində könüllülər və tibb işçiləri bu gün təltif edilir.
• Anım və Barışıq Günü
  Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən İkinci Dünya müharibəsi qurbanlarının xatirəsinə təsis olunub.
• Avropada Qələbə Günü (VE Day)
  1945-ci ildə nasist Almaniyasının kapitulyasiyası ilə Avropada müharibənin başa çatmasını simvolizə edir.

Tarixi hadisələr:

• 1794 — müasir kimyanın banilərindən biri Antuan Loran Lavuazye edam olunub.
• 1886 — ABŞ-da ilk dəfə Coca-Cola içkisi təqdim olunub.
• 1945 — Almaniyanın kapitulyasiya aktı imzalanıb (Avropada müharibənin sonu).
• 1967 — Əfsanəvi rok qrupu The Jimi Hendrix Experience yaradılıb.
• 1984 — SSRİ Los-Anceles Yay Olimpiya Oyunları 1984-nı boykot edib.
• 2001 — Qana demokratiya uğrunda mübarizəyə həsr olunmuş milli gün təsis edib.

8 mayda doğulanlar:

• Harri Trumen (1884–1972) — ABŞ prezidenti.
• Toni Tennant (1922–1990) — britaniyalı aktyor.
• Enrike İqlesias (1975) — məşhur müğənni.
• Melissa Gilbert (1964) — aktrisa və ictimai xadim.

8 mayda vəfat edənlər:

• Antuan Loran Lavuazye (1794) — görkəmli alim.
• Qustav Flober (1880) — “Madam Bovari” romanının müəllifi.

 Maraqlı faktlar:

• 8 may XX əsrin ən böyük münaqişəsi olan İkinci Dünya müharibəsi-nin Avropada başa çatması ilə əlaqələndirilir.
• Müxtəlif ölkələrdə bu gün tarixi kontekstdən asılı olaraq fərqli şəkildə — anım, matəm və ya qələbə günü kimi qeyd olunur.

Azərbaycan üzrə əlamətdar və yadda qalan günlər:

Tarixi və ictimai-siyasi kontekstdə

• 8 may Azərbaycan tarixində əsasən anım və düşüncə günü kimi dəyərləndirilir. Bu tarix, xüsusilə İkinci Dünya müharibəsi-nin başa çatmasının ildönümü ərəfəsi olması ilə yadda qalır.
• 1941–1945-ci illərdə Azərbaycan xalqı böyük fədakarlıq göstərmiş, yüz minlərlə azərbaycanlı cəbhəyə yollanmışdır. Bakı isə neft sənayesi ilə müharibənin taleyində həlledici rol oynamışdır.
• 8 may həm də Azərbaycanın yaxın tarixində ağır hadisələrlə bağlı yaddaşlarda yaşayır.
  Bu tarix Şuşanın işğalı (1992) ilə əlaqədar xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Şuşa şəhərinin itirilməsi Azərbaycan cəmiyyətində dərin iz buraxmış və uzun illər bu gün hüznlə yad edilmişdir. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində Şuşanın azad olunması ilə bu tarix artıq həm də tarixi ədalətin bərpası kontekstində xatırlanır. Bu gün Azərbaycan cəmiyyətində 8 may həm itki və yaddaş, həm də qələbəyə aparan yolun simvolu kimi qəbul edilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.05.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Günün sitatı” rubrikasında bu gün Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin İctimai Birliklər və Dini Qurumlar Komitəsinin sədri Fazil Mustafadır. O, gündəmı zəbt etmiş xoşagəlməz məsələlərə mövqe sərgiləyir.

“Biri cəhalətə, xurafata qarşı fikirlərini bəyənmədiyi siyasətçini güllələdi.

Biri dərs oxumağı tələb edən müəllimi güllələdi.

Biri yüzlərlə uşağın şəfa ümidi olan həkimi qumbara ilə partlatdı.

Bu birlər yavaş-yavaş bir-biri ilə birləşib biriləri olur. Cəmiyyətimiz öldürmək, güllələmək, partlatmaq arzusu ilə alışıb-yanan qatil birilərinin təhsilin, mədəniyyətin, elmin, idmanın, boşanmaların, düzənsiz yaşamın yaratdığı boşluqların üzərində dirçəlişini biganəliklə seyr etməkdədir.

Bu gün öz sahəsinin nadir mütəxəssisi olan millətin daha bir dəyərli həkim övladı həyatla qayıdış üçün ölüm-dirim savaşı verir. Hədsiz ağır, acı duyğular yaşayırıq. Eyni duyğuları savadlı, təcrübəli müəllimləri, həkimləri, sənət adamlarını, məmurları  əməyini, biliyini, dövlət üçün fədakarlığını doğru dəyərləndirmədən öz işindən uzaqlaşdıranlar da bizlərə yaşadırlar. Axı bu millətin faydalı insanları elə də çox deyil. Bu millətin ziyalı elitası elə də zəngin deyil. Ayrı-ayrı sahələrdə mütəxəssislərimiz elə də çox deyil. Allah qıymasın, həkimimiz yaşama, övladlarının yanına qayıda bilsin, ancaq yenə də xəstələrə şəfa verə biləcəkmi? Deyirlər ümid azdı. Hər bir gərəkli, faydalı insanın itkisi bu millətin gücünün, iradəsinin zəifləməsi deməkdi.”

(Sitata Fazil Mustafanın sosial media hesablarından götürülmüşdür)

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.05.2026)

Əkbər Qoşalı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

2026-cı il mayın 5-də İrəvanda keçirilən ilk Avropa Birliyi–Ermənistan Sammiti Güney Qafqazın geosiyasi mənzərəsində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi təqdim olundu. Sammitin yekununda qəbul edilən birgə bəyanat isə bölgədə sülh, təhlükəsizlik və inteqrasiya məsələlərinə münasibətdə müəyyən yeni siyasi işarələr verdi. Maraqlıdır, son aylarda Avropa Parlamentində və bəzi siyasi dairələrdə davamlı şəkildə qabardılan “Qarabağ ermənilərinin hüquqları”, “beynəlxalq təminat altında qayıdış”, eləcə də Bakıda mühakimə olunan bəlli müharibə suçluları, adıbəlli separatçı şəxslərlə bağlı ritorika həmin yekun sənəddə öz əksini tapmadı.

Bax, bu məqam təsadüfi sayılmamalıdır; əksinə, Avropa siyasi sisteminin iç ayrılmasını (diferensiasiyasını) və qərarvermə mərkəzləri arasındakı fərqləri göstərən önəmli nüansdır.

Sual oluna bilər: Avropa Parlamenti ilə Avropa Birliyi eyni siyasi iradədirmi?

Azərbaycan ictimai rəyində çox zaman “Avropa” anlayışı monolit struktur kimi tanıdılır; halbuki Avropa Parlamenti ilə Avropa Birliyinin icraedici və institusional strukturları arasında həm hüquqi, həm siyasi, həm də praktiki fərqlər mövcuddur.

Elə bu səbəbdən, 30 aprel tarixli Avropa Parlamenti qətnaməsində yer alan “Qarabağ ermənilərinin beynəlxalq təhlükəsizlik təminatı ilə qayıdışı”, “erməni məhbusların azad edilməsi” kimi qərəzli çağırışların İrəvan sammitinin yekun sənədində yer almaması diqqətçəkən siyasi göstəricidir.

Başqa sözlə, Avropa Parlamenti daha çox emosional-siyasi platforma kimi çıxış edərkən, Avropa Birliyinin Şurası və Komissiyası isə praktiki, strateji geopolitik məsuliyyət daşıyan institutlar təsiri bağışlayır. Onlar artıq bəzi önəmli qənaətlərə varmışlar.

Çünki artıq həm “Qarabağ məsələsi”nin hüquqi baxımdan bağlandığı, həm Azərbaycanın suverenliyinin beynəlxalq səviyyədə tanındığı, həm də separatizmə yenidən legitimlik verilməsinin bölgədə sülh perspektivini zədələyə biləcəyi anlayışı formalaşmaqdadır.

Sammit sənədində daha çox “sülh anlaşması”, “bölgəsəl sabitlik”, “ərazi bütövlüyü”, “inteqrasiya”, “kommunikasiyalar, bağlantılar” kimi mövzulara üstünlük verilməsi də bunu göstərir.

Bəs İrəvan sənədinin Bakı üçün strateji sonucları varmı, varsa nədir?

Bu durum Azərbaycan üçün strateji ayırma siyasəti aparmağın daha doğru ol­du­ğunu göstərir; başqa sözlə, emosional reaksiya gərəkli görünmür. – Əgər Avropa Parlamentində müəyyən ermənipərəst dairələrin təsiri qalırsa belə, Avropa Birliyinin digər institutlarında daha realist və praqmatik yanaşmanın mövcudluğu görünür.

Deməli, Avropa Parlamenti ilə münasibətlərdə sərt siyasi mövqe, Avropa Komissiyası, Avropa Şurası və Avropa Siyasi Birliyi ilə isə rasional işbirliyi modeli Azərbaycan üçün daha məqsədəuyğun görünür.

Çünki Avropa Siyasi Birliyi platforması artıq təhlükəsizlik, enerji, daşımalar və geosiyasi koordinasiya məkanı kimi formalaşır və “normativ Avropa” olmaqdan çıxır. Azərbaycan isə bu sistemdə enerji təhlükəsizliyi təminatçısı, Orta Dəhlizin əsas aktoru, Türk dünyası ilə Avropa arasında strateji körpü, Güney Qafqazda gerçək sabitlik yaradan dövlət kimi çıxış edir. Bu gerçəkləri Brüssel də yaxşı anlayır.

Buradan, Ermənistanın “Avropaya dönüşü” və yeni bölgəsəl balans mövzusu hasil olur.

Yəni İrəvan Sammiti həm də Ermənistanın Rusiyadan uzaqlaşaraq Qərbə inteqrasiya cəhdinin nümayişi idi. Sammitdə iqtisadi inteqrasiya, təhlükəsizlik işbirliyi, viza liberallaşdırılması və bağlantı layihələri ön plana çəkildi; lakin burada belə bir önəmli sual yaranır: Avropa Ermənistanı bölgədə sülh tərəfdaşına çevirmək, yoxsa yeni geosiyasi qarşıdurma xətti qurmaq istəyir? Əgər ikinci xətt üstünlük qazansa, bu, nə Ermənistanın özünə, nə də bölgəyə fayda verəcək; əgər birinci xətt qalib gəlsə, o halda Bakı ilə işbirliyi qaçılmaz olacaq. Çünki bölgədə uzunmüddətli sabitlik Azərbaycanın iştirakı olmadan mümkün deyil.

Bəs “qayıdış” ritorikasının sənəddə olmaması nəyi göstərir? – Bizcə, bu, bir neçə önəmli anlam daşıyır:

birincisi, gəlin hüquqi gerçəklərin qəbulunu vurğulayaq. – Qarabağ məsələsini “status” və ya “beynəlxalq protektorat” modeli ilə geri qaytarmaq mümkün deyil. – AB artıq anlayır;

ikincisi, “separatizmə məsafə”yə vurğu edək. – Bakıda mühakimə olunan şəxslərin “siyasi məhbus” kimi təqdim edilməməsi, onların fəaliyyətinin hüquqi müstəvidə qiymətləndirilməsinə (belə deyək) dolayı qəbul təsiri bağışlayır;

üçüncüsü, yeni diplomatik dilin (üslubun) formalaşmasını da yazmadan keçməyək. – AB emosional qətnamə dili ilə gerçək siyasi sənəd dili arasında fərq qoymağa başlayıb. Heç şübhəsiz, bu fərq Azərbaycanın diplomatik fəaliyyətinin də nəticəsidir.

Yaxşı, bundan sonra biz nə etməliyik?

Avropa ilə münasibətləri qoparmamaq;

Avropa Parlamentinin qərəzli dairələri ilə bütün Avropanı eyniləşdirməmək;

enerji, daşımalar, təhlükəsizlik və bağlantı diplomatiyasını gücləndirmək;

Avropa Siyasi Birliyi platformasında fəallığı artırmaq;

Türk Dövlətləri Təşkilatı ilə Avropa arasında körpü rolunu dərinləşdirmək... – bütün bunlar Azərbaycan üçün optimal yanaşma və ya uyğun xətdir.

Bu mərhələdə rəsmi Bakı strateji dövlət davranışı, soyuqqanlı yanaşma – bir sözlə, rasional dövlət mövqeyi ilə rəftarda (emosional dilə ehtiyac duymamaqda) haqlıdır.

Geopolitikada bəzən bir sənəddə yazılmayan cümlə, yazılanlardan daha önəmli olur…

İrəvan Sammitinin yekun bəyanatında Qarabağla bağlı maksimalist erməni tezislərinin, birtərəfli yanaşmaların yer almaması da məhz belə siyasi səssizliklərdən biridir…

DÖVLƏTİMİZ ZAVAL GÖRMƏSİN!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.05.2026)