Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Qazaxda məşhur soyadlar az deyil. Vəkilovlar, Şixlinskilər, Acalovlar, Yolçuyevlər… Bu sırada əlbəttə ki, Seyidovlar da xüsusi yer alırlar.

Bu gün mükəmməl təhsil sistemini və şəxsiyyəti formalaşdıran tərbiyə üsullarını araşdıran ilk alimin -  Fikrət Seyidovun doğum günüdür.

O, 1930-cu ilin 9 may tarixində Qazax qəzasının Aslanbəyli kəndində anadan olmuşdur. 1945-ci ildə orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirərək Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin xarici dil (İngilis dili) fakültəsinə daxil olmuşdur. 1950-ci ildə universiteti fərqlənmə diplomi ilə bitirmişdir.

Universiteti bitirdikdən sonra Şamxor (Şəmkir) rayonuna təyinat verirlər. Lakin hərbi çağırışçı olduğundan və Bakıda qeydiyyata düşdüyündən geri qayıtmaq məcburiyyətində qalır və Bakının 193 saylı orta məktəbində müvəqqəti müəllim işləyir, sərasər 2 ay. Pedoqoji sahə üzrə Aspiranturanı bitirir. Sonralar 1960-cı ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində işləməyə başlayır, ancaq bununla yanaşı, xeyli vaxt orta məktəbdə də çalışır...

Azərbaycan Dillər Universitetinin 2 illik xarici dillər kursunun ilk direktoru, İngilis dili fakültəsinin dekanı, Qori (Qazax) Müəllimlər Seminariyasını ardıcıl araşdıran və nailiyyət qazanan ilk alimdir. Xarici dil üzrə texniki vasitələrin tətbiqi sahəsində öncüllərdən biri, ingilis dili dərsliklərinin (5, 6, 7 və 8-ci siniflər üçün) müəlliflərindən biri olmuşdur. 

Kitabları

"Azərbaycan pedaqoji fikir tarixindən səhifələr"

"Aslanbəylidən başlanan xatirələr"

Bir çox dövlət mükafatlarına layiq görülmüşdür. Fikrət Seyidov Əhməd Seyidovun oğlu, Səməd Seyidovun əmisidir.

2011-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.05.2026)

Rəqsanə Babayeva,

”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri, müasir müstəqil dövlətimizin memarı və qurucusu Heydər Əliyevin anadan olmasının 103-cü ildönümü münasibətilə Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinin təşkilatçılığı ilə rayon Mədəniyyət Mərkəzində təntənəli tədbir keçirilib.

Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Əziz Əzizov, YAP Beyləqan rayon təşkilatının sədri Müşfiq Səfərov, rayonun hüquq-mühafizə orqanlarının rəhbərləri, rayon ictimaiyyətinin nümayəndələrinin, şəhid ailələrinin, qazilərin, ziyalıların, idarə, müəssisə və təşkilat nümayəndələrinin iştirak etdiyi tədbirdə Ulu Öndərin əziz xatirəsi böyük ehtiram və sonsuz minnətdarlıq hissi ilə yad olunub.

Tədbir başlamazdan əvvəl Mədəniyyət Mərkəzinin foyesində Ulu Öndər Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətini əks etdirən rəsm əsərləri ilə tanış olunub.

Mədəniyyət Mərkəzində davam edən tədbirdə əvvəlcə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni səsləndirilib, Ulu Öndər Heydər Əliyevin və Vətənimizin azadlığı uğrunda canlarından keçmiş qəhrəman şəhidlərimizin əziz xatirəsi dərin ehtiramla yad olunub. Daha sonra Ümummilli Liderin şərəfli həyat yolunu əks etdirən videoçarx nümayiş etdirilib.

Tədbiri giriş nitqi ilə açan Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Əziz Əzizov çıxış edərək müasir müstəqil Azərbaycanın memarı və qurucusu olan Ulu Öndər Heydər Əliyevin zəngin və şərəfli həyat yolu, çoxşaxəli siyasi fəaliyyəti və xilaskarlıq missiyasından ətraflı danışıb. Qeyd olunub ki, dahi rəhbərin müəyyənləşdirdiyi inkişaf strategiyası bu gün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Rayon rəhbəri həmçinin Ulu Öndərin 103-cü ildönümü münasibətilə Beyləqan rayonunda keçirilən silsilə tədbirlərdən bəhs edib, gənc nəslin milli-mənəvi dəyərlər ruhunda yetişdirilməsində Heydər Əliyev irsinin mühüm əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb.

YAP Beyləqan rayon təşkilatının sədri Müşfiq Səfərov çıxışında qeyd edib ki, Heydər Əliyev Azərbaycanın dövlətçilik tarixində əvəzsiz xidmətlər göstərmiş böyük siyasi liderdir. Bildirilib ki, Ulu Öndərin xalqına bağlılığı, dövlətçilik prinsipləri və milli maraqlara söykənən siyasəti bu gün də hər bir azərbaycanlı üçün örnəkdir.

Rayon Ağsaqqallar Şurasının sədri Etibar İmanov və rayon ziyalısı İfrat Məhərrəmov çıxışlarında Ümummilli Liderin Azərbaycan xalqı qarşısındakı misilsiz xidmətlərindən, ölkəmizin inkişafı və dövlət müstəqilliyimizin möhkəmləndirilməsi istiqamətində həyata keçirdiyi tarixi fəaliyyətindən bəhs edərək, Heydər Əliyev ideyalarının daim yaşayacağını bildiriblər.

Rəsmi çıxışlardan sonra tədbir rayonumuzun və respublikamızın tanınmış incəsənət nümayəndələrinin hazırladığı konsert proqramı ilə davam edib. Mədəniyyət Mərkəzinin peşəkar musiqi ansamblının müşayiəti ilə Beynəlxalq Muğam Festivalının qalibi, Opera və Balet Teatrının solisti Mirəli Sarızadə, 5-ci Muğam Müsabiqəsinin qalibi və Milli Operanın solisti Məhəbbət Səfərov, “Xalqın səsi” televiziya müsabiqəsinin qalibi İxtiyar Qurbanov, bölgəmizin sevilən ifaçıları Səxavət Səfərov və İlqar Təhməzov, xanım müğənni Günel Məmmədli, həmçinin Ağcabədi rayon Uşaq İncəsənət Məktəbinin müəllimi Həsən Əliyevin çıxışları tədbir iştirakçıları tərəfindən böyük maraq və alqışlarla qarşılanıb.

Konsert proqramında, eyni zamanda Beyləqan şəhər Niyazi adına Uşaq Musiqi Məktəbinin şagirdləri İxtiyar Şirinli, Murad Quluzadə və Dəniz Tağıyeva da ifa edərək tədbirə xüsusi rəng qatıblar.

Tədbir “Qarabağ” şikəstəsinin möhtəşəm sədaları altında yekunlaşıb. Konsert proqramı iştirakçılarda yüksək qürur və vətənpərvərlik hissləri yaradaraq, Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycan dövlətçiliyi naminə həyata keçirdiyi misilsiz xidmətlərin xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayacağını bir daha nümayiş etdirib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.05.2026)

Həcər Atakişiyeva,

“Yazarlar” jurnalının redaktoru, ədəbiyyatşünas-tənqidçi

Qələbə Günü - 9 May XX əsrin ən böyük tarixi hadisələrindən biri olan İkinci Dünya Müharibəsində faşizm üzərində qazanılmış qələbənin simvoludur. Bu gün yalnız hərbi uğurun deyil, həm də milyonlarla insanın taleyinə təsir edən böyük bir dövrün yaddaşı kimi dəyərləndirilir.

Azərbaycan xalqı da bu müharibədə həm ön cəbhədə, həm də arxa cəbhədə göstərdiyi fədakarlıqla tarixə öz adını yazmışdır. Bu tarixi hadisə Azərbaycan ədəbiyyatında da geniş və çoxşaxəli şəkildə əksini tapmışdır. XX əsr bəşər tarixində ən mürəkkəb, ziddiyyətli və faciəli dövrlərdən biri kimi yadda qalmışdır. Bu əsr yalnız elmi-texniki tərəqqi ilə deyil, həm də milyonlarla insanın həyatına son qoyan, taleləri alt-üst edən böyük müharibələrlə xarakterizə olunur. Bu müharibələrin ən dəhşətlisi isə şübhəsiz ki, İkinci Dünya Müharibəsi olmuşdur. Dünyanın müxtəlif qitələrini əhatə edən bu qlobal qarşıdurma təkcə siyasi və hərbi qüvvələrin toqquşması deyil, həm də insanlığın mənəvi dəyərlərinin, iradəsinin və yaşamaq əzminin sınağa çəkildiyi bir dövr idi. Bu müharibə milyonlarla insanın həyatına son qoymuş, saysız-hesabsız ailələri parçalamış, bütöv xalqların yaddaşında silinməz izlər buraxmışdır. Bu böyük sınağın başa çatması isə tarixə Qələbə Günü (9 May) kimi daxil olmuşdur. 9 May yalnız hərbi qələbənin qeyd olunduğu bir gün deyil; bu tarix eyni zamanda insan iradəsinin, müqavimət gücünün, vətən sevgisinin və birlik ruhunun təntənəsidir. Bu günün arxasında yalnız zəfər sevinci deyil, həm də itkilərin ağrısı, çəkilən əzablar, dağıdılmış talelər və unudulmayan xatirələr dayanır. Ona görə də 9 May həm sevincin, həm də hüznün birləşdiyi, tarixlə yaddaşın qovuşduğu xüsusi bir gündür. Azərbaycan xalqı da bu böyük müharibədə fəal iştirak edərək həm ön cəbhədə, həm də arxa cəbhədə misilsiz fədakarlıq nümunələri göstərmişdir. Minlərlə azərbaycanlı əsgər döyüş meydanlarında qəhrəmancasına vuruşmuş, yüz minlərlə insan isə arxa cəbhədə çalışaraq qələbənin əldə olunmasına öz töhfəsini vermişdir.

Bu mübarizə yalnız silahla deyil, həm də ruh gücü, inam və dözüm hesabına qazanılmışdır. Bu səbəbdən 9 May Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşında xüsusi yer tutur və milli kimliyin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Tarixi hadisələr yalnız arxivlərdə və xronikalarda yaşamır; onlar həm də ədəbiyyatda, sənətdə, insan yaddaşında öz əksini tapır. Ədəbiyyat isə bu baxımdan ən təsirli vasitələrdən biridir. O, müharibənin təkcə faktlarını deyil, həm də insan talelərini, hisslərini, qorxularını, ümidlərini və ağrılarını bədii dillə ifadə edir. Azərbaycan ədəbiyyatı da İkinci Dünya Müharibəsi mövzusuna geniş yer verərək bu dövrün həm qəhrəmanlıq, həm də faciəvi tərəflərini dolğun şəkildə əks etdirmişdir. Qələbə Günü (9 May) mövzusunun Azərbaycan ədəbiyyatında işlənməsi yalnız tarixi hadisənin təsviri ilə məhdudlaşmır. Bu mövzu daha geniş mənada insanlıq dərslərinin, vətənpərvərlik ideyalarının, milli yaddaşın və mənəvi dəyərlərin bədii təcəssümü kimi çıxış edir. Ədəbiyyat vasitəsilə bu gün yalnız keçmişin bir səhifəsi kimi deyil, həm də gələcək nəsillər üçün mühüm ibrət dərsi kimi yaşadılır.

9 May – Qələbə Günü Azərbaycan ədəbiyyatında həm tarix, həm yaddaş, həm də insan talelərinin bədii salnaməsi kimi xüsusi yer tutur. Müharibə mövzusu Azərbaycan ədəbiyyatında yalnız qəhrəmanlıq dastanı kimi deyil, həm də insan talelərinin faciəsi, mənəvi sınaqların təcəssümü kimi işlənmişdir. Xüsusilə Səməd Vurğun yaradıcılığında müharibə dövrünün ruhu, xalqın vətənpərvərlik hissi və qələbəyə inam dolğun şəkildə ifadə olunmuşdur. Onun şeirlərində döyüşən əsgərin mənəvi gücü, xalqın birliyi və gələcəyə olan ümid hissi ön plana çəkilir. Eyni zamanda Rəsul Rza müharibənin daha çox fəlsəfi və psixoloji tərəflərinə diqqət yetirmişdir. Onun əsərlərində müharibə yalnız silahlı qarşıdurma deyil, həm də insanın daxili dünyasında baş verən sarsıntılar, həyat və ölüm arasında qalan talelərin dramı kimi təqdim olunur.

Nəsr sahəsində isə Mehdi Hüseyn və İlyas Əfəndiyev kimi yazıçılar müharibə mövzusunu daha geniş həyat kontekstində işləmişlər. Onların əsərlərində cəbhədə döyüşən əsgərlərlə yanaşı, arxa cəbhədə yaşayan insanların həyatı, anaların, qadınların və uşaqların çəkdiyi əzablar real və təsirli şəkildə təsvir edilir. Bu yanaşma müharibənin yalnız qələbə ilə ölçülmədiyini, onun ağır bəşəri nəticələrinin də olduğunu göstərir. Azərbaycan ədəbiyyatında 9 May mövzusu həm də qəhrəmanlıq və vətən sevgisinin bədii ifadəsi kimi çıxış edir. Müharibə illərində yazılan əsərlər xalqın ruh yüksəkliyini qorumaq, insanları mübarizəyə ruhlandırmaq məqsədi daşıyırdı. Bu əsərlər bu gün də öz aktuallığını qoruyaraq, gənc nəsildə vətənpərvərlik hisslərinin formalaşmasına xidmət edir. Müasir dövrdə isə 9 May və ümumilikdə müharibə mövzusu daha çox tarixi yaddaş və mənəvi dərs prizmasından dəyərləndirilir. Yazıçılar artıq bu hadisələrə zamanın məsafəsindən baxaraq, müharibənin insan həyatına vurduğu izləri, onun cəmiyyətə təsirini və gələcək nəsillər üçün verdiyi mesajları ön plana çıxarırlar. Azərbaycan ədəbiyyatında İkinci Dünya Müharibəsi mövzusu XX əsrin ən mühüm və geniş işlənən istiqamətlərindən biridir. Bu mövzu yalnız konkret döyüş səhnələrinin təsviri ilə məhdudlaşmır; o, insan taleyi, mənəvi sınaq, vətən sevgisi və tarixi yaddaş kimi çoxşaxəli problemləri özündə birləşdirir.

Müharibə Azərbaycan ədəbiyyatında həm dövrün canlı salnaməsi, həm də insanın daxili dünyasının dərin bədii təhlili kimi təqdim olunur. 1941–1945-ci illərdə baş verən İkinci Dünya Müharibəsi Azərbaycan xalqının həyatına birbaşa təsir göstərmiş, bu da ədəbiyyatda dərhal öz əksini tapmışdır. Müharibə illərində yazılan əsərlər əsasən xalqı ruhlandırmaq, qələbəyə inam yaratmaq və vətənpərvərlik hisslərini gücləndirmək məqsədi daşıyırdı. Bu dövrdə ədəbiyyat ideoloji və mənəvi bir silah kimi çıxış edirdi. Azərbaycan poeziyası müharibə dövründə xüsusi fəallıq göstərmişdir. Şairlər öz əsərlərində cəbhədə döyüşən əsgərlərin qəhrəmanlığını, xalqın birliyini və qələbəyə olan sarsılmaz inamını tərənnüm edirdilər. Azərbaycan poeziyasında 9 May qələbə mövzusunda Səməd Vurğun, Süleyman Rüstəm, Məmməd Rahim, Bəxtiyar Vahabzadə, Nəbi Xəzri, Məmməd Araz, Zəlimxan Yaqub, Hüseyn Arif, Sabir Rüstəmxanlı, Musa Yaqub kimi ədiblər çox qiymətli əsərlər yazmışdırlar. Səməd Vurğunun “Azərbaycan”, “Partizan Ana”, “Səttar”, Süleyman Rüstəmin “Ana və poçtalyon”, Məmməd Rahimin “Səngər”, “Qələbə”, Məmməd Arazın “Anam mənə bir nağıl danış”, Bəxtiyar Vahabzadənin “Qələbə” və “Mayın doqquzu” kimi şeirləri 9 May qələbə gününü həsr olunmuşdur. Səməd Vurğun müharibə dövrü poeziyasının ən görkəmli nümayəndələrindəndir. Onun şeirlərində vətən sevgisi, qəhrəmanlıq ruhu və gələcəyə ümid əsas yer tutur. Rəsul Rza isə müharibəyə daha fəlsəfi yanaşaraq insanın daxili dünyasında baş verən dəyişiklikləri, qorxu və ümid arasında qalan ruh halını təsvir etmişdir. Süleyman Rüstəm də öz şeirlərində döyüş ruhunu, əsgərin iradəsini və xalqın birliyini poetik dillə ifadə etmişdir. Bu şeirlər təkcə ədəbi nümunə deyil, həm də dövrün emosional və ideoloji portretidir.

Nəsr janrında müharibə mövzusu daha geniş və çoxplanlı şəkildə işlənmişdir. Yazıçılar müharibənin yalnız ön cəbhəsini deyil, arxa cəbhədə baş verən hadisələri, insanların gündəlik həyatını və psixoloji durumunu da təsvir etmişlər. Mehdi Hüseyn əsərlərində müharibə dövrünün sosial və mənəvi problemlərini real və təsirli şəkildə əks etdirmişdir. Onun Abşeron və Qara daşlar romanlarında neftçilərin əməyi, arxa cəbhənin rolu və ümumi mübarizə ruhu geniş təsvir olunur. İlyas Əfəndiyev isə insan münasibətlərinə daha çox diqqət yetirərək müharibənin fərdi talelərə təsirini göstərmişdir. Onun Söyüdlü arx əsərində insanın daxili aləmi, sevgi, ayrılıq və gözləntilər ön plana çıxır.

Müharibə mövzusu dramaturgiyada da öz əksini tapmışdır. Səhnə əsərlərində vətənpərvərlik ideyaları, qəhrəmanlıq və milli ruh xüsusi vurğulanmışdır. Bu əsərlər tamaşaçıları həm ruhlandırmaq, həm də düşündürmək məqsədi daşıyırdı. Azərbaycan ədəbiyyatında müharibə yalnız döyüş səhnələri ilə deyil, həm də arxa cəbhənin həyatı ilə təqdim olunur. Anaların oğul həsrəti, qadınların fədakarlığı, uşaqların çətin şəraitdə böyüməsi bu mövzunun ayrılmaz hissəsidir. Bu yanaşma müharibənin daha humanist və realist təsvirinə imkan yaradır. Müharibədən sonrakı dövrdə yazılan əsərlərdə mövzuya münasibət dəyişmiş, daha çox müharibənin nəticələri, travmaları və insan yaddaşında buraxdığı izlər ön plana çıxmışdır. Müasir yazıçılar bu mövzunu artıq təkcə qəhrəmanlıq prizmasından deyil, həm də faciə və dərs kimi təqdim edirlər.

Azərbaycan ədəbiyyatında İkinci Dünya Müharibəsi mövzusu çoxşaxəli və zəngin bədii ənənə formalaşdırmışdır. Bu mövzu vasitəsilə yazıçılar və şairlər yalnız tarixi hadisələri əks etdirməmiş, həm də insanın mənəvi gücünü, vətənə bağlılığını və həyatın dəyərini ön plana çıxarmışlar. Müharibə mövzusu Azərbaycan ədəbiyyatında həm qəhrəmanlıq salnaməsi, həm də insanlıq dərsi kimi yaşayır və gələcək nəsillər üçün mühüm mənəvi irs olaraq qalır. 9 May – Qələbə Günü Azərbaycan ədəbiyyatında yalnız bir tarixi hadisənin təsviri deyil, həm də insanlıq, vətənpərvərlik və mənəvi dəyərlərin bədii ifadəsidir. Ədəbiyyat bu qələbəni yaddaşlarda yaşadır, onu gələcək nəsillərə ötürür və müharibənin acı həqiqətlərini unutmamağa çağırır. Qələbə Günü (9 May) Azərbaycan ədəbiyyatında yalnız tarixi bir hadisənin xatırlanması kimi deyil, daha geniş mənada insanlıq dəyərlərinin, milli kimliyin və mənəvi yaddaşın ifadə forması kimi çıxış edir. Bu günün arxasında dayanan İkinci Dünya Müharibəsi reallıqları ədəbiyyat vasitəsilə sadəcə fakt kimi deyil, insan talelərinin, duyğularının və psixoloji sarsıntılarının bədii təcəssümü kimi təqdim olunur. Azərbaycan ədibləri müharibə mövzusuna müraciət edərkən onu yalnız qəhrəmanlıq pafosu ilə məhdudlaşdırmamış, eyni zamanda bu faciənin dərin ictimai və fərdi nəticələrini də incəliklə təsvir etmişlər. Bu baxımdan Səməd Vurğun, Rəsul Rza, Mehdi Hüseyn və İlyas Əfəndiyev kimi sənətkarların yaradıcılığı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Onların əsərlərində müharibə həm qəhrəmanlıq məktəbi, həm də insan ruhunun sınaq meydanı kimi təqdim edilir. Bu əsərlər oxucunu təkcə qələbə sevinci ilə deyil, həm də itkilərin acısı, ayrılıqların kədəri və həyatın kövrəkliyi ilə üz-üzə qoyur. Ədəbiyyatın əsas gücü ondadır ki, o, tarixi hadisələri zamanın sərhədlərindən çıxararaq onları daim yaşayan mənəvi dəyərə çevirir. Bu mənada 9 May mövzusu Azərbaycan ədəbiyyatında kollektiv yaddaşın qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm rol oynayır. Əsərlərdə təsvir olunan obrazlar – cəbhədə döyüşən əsgərlər, səbrlə gözləyən analar, ümidi itirməyən qadınlar və müharibənin kölgəsində böyüyən uşaqlar – yalnız müəyyən bir dövrün qəhrəmanları deyil, ümumbəşəri duyğuların daşıyıcıları kimi çıxış edir. Müasir dövrdə bu mövzuya yanaşma daha da dərinləşmiş, ədəbiyyat müharibəni yalnız keçmiş hadisə kimi deyil, həm də gələcək üçün ciddi xəbərdarlıq və dərs kimi təqdim etməyə başlamışdır. Yazıçılar artıq qələbənin qiymətini daha geniş kontekstdə dəyərləndirir, sülhün əhəmiyyətini ön plana çəkir və insanlığı müharibənin dağıdıcı nəticələrindən uzaq durmağa səsləyirlər. Bu isə ədəbiyyatın tərbiyəvi və maarifləndirici funksiyasını daha da gücləndirir.

Qələbə Günü (9 May) Azərbaycan ədəbiyyatında yalnız bir zəfər tarixinin bədii ifadəsi deyil, həm də insanın mənəvi kamilliyə aparan yolunun, vətənə bağlılığının və həyatın dəyərinin dərk olunmasının simvoludur. Ədəbiyyat bu qələbəni yalnız keçmişin yaddaşı kimi deyil, həm də bu günün və gələcəyin mənəvi istiqamətverici qüvvəsi kimi yaşadır. Bu baxımdan 9 May mövzusu Azərbaycan ədəbiyyatında daim aktual qalacaq, yeni nəslin düşüncəsində və yaradıcılığında öz əksini tapmağa davam edəcəkdir.

Şəkildə: Müharibə dövründən bəhs edən filmlərimizdən biri – “Tütək səsi”. Film Xalq yazıçısı İsa Muğannanın əsəri əsasında ssenariləşdirilibdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.05.2026)

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi və Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin birgə təşkilatçılığı, Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə Yunus Əmrə İnstitutunun dəstəyi ilə "Türk xalqlarının təsviri sənətində qlobal və lokal diskurslar" mövzusunda beynəlxalq elmi dəyirmi masa keçirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Fonddan verilən məlumata görə,  6 may 2026-cı il tarixinə təsadüf edən ədbirdə Türk dövlətlərindən olan tanınmış sənətşünaslar, muzey rəhbərləri və tədqiqatçılar iştirak edərək, ortaq türk bədii irsinin müasir dünya incəsənətinə inteqrasiyası və milli kimliyin qorunması məsələlərini geniş müzakirə ediblər.

Tədbirin açılış mərasimində çıxış edən Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti professor Aktotı Raimkulova sənət əsərlərinin yalnız fərdi yaradıcılıq nümunəsi deyil, bütöv bir cəmiyyəti və tarixi təmsil edən kimlik göstəricisi olduğunu vurğulayıb.

Dəyirmi masanın açılışında eləcə də Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru, sən.ü.f.d., dosent Şirin Məlikova və Yunus Emre İnstitutu Azərbaycan koordinatoru Gökhan Seyhan çıxış edərək dəyirmi masanın əhəmiyyətini vurğulayıblar.

Tədbir çərçivəsində Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkiyə və Özbəkistan dan olan məruzəçilər ənənəvi üslubların müasir təsvir dili ilə sintezi və türk dünyası rəssamlarının beynəlxalq platformalarda təmsil olunma modellərinə dair elmi təqdimatlarla çıxış ediblər.

Tədbirin sonunda TÜRKSOY Muzeylər Birliyinin üzvlük sertifikatları Azərbaycanın bir sıra aparıcı muzeylərinə təqdim olunub, həmçinin "Mədəniyyətlərin dialoqu: Azərbaycan - Qazaxıstan" adlı sərginin təntənəli açılış mərasimi keçirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.05.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

8 may – ilin elə bir günüdür ki, yazın ən xoş çağına təsadüf edir. Bugünkü Beynəlxalq və yerli miqyaslı tarixi və əlamətdar hadisələri yada salaq.

Əlamətdar günlər:

• Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Günü
  Bu gün Anri Dünan tərəfindən əsası qoyulmuş humanitar hərəkatın fəaliyyətinə həsr olunur. Dünyanın müxtəlif yerlərində könüllülər və tibb işçiləri bu gün təltif edilir.
• Anım və Barışıq Günü
  Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən İkinci Dünya müharibəsi qurbanlarının xatirəsinə təsis olunub.
• Avropada Qələbə Günü (VE Day)
  1945-ci ildə nasist Almaniyasının kapitulyasiyası ilə Avropada müharibənin başa çatmasını simvolizə edir.

Tarixi hadisələr:

• 1794 — müasir kimyanın banilərindən biri Antuan Loran Lavuazye edam olunub.
• 1886 — ABŞ-da ilk dəfə Coca-Cola içkisi təqdim olunub.
• 1945 — Almaniyanın kapitulyasiya aktı imzalanıb (Avropada müharibənin sonu).
• 1967 — Əfsanəvi rok qrupu The Jimi Hendrix Experience yaradılıb.
• 1984 — SSRİ Los-Anceles Yay Olimpiya Oyunları 1984-nı boykot edib.
• 2001 — Qana demokratiya uğrunda mübarizəyə həsr olunmuş milli gün təsis edib.

8 mayda doğulanlar:

• Harri Trumen (1884–1972) — ABŞ prezidenti.
• Toni Tennant (1922–1990) — britaniyalı aktyor.
• Enrike İqlesias (1975) — məşhur müğənni.
• Melissa Gilbert (1964) — aktrisa və ictimai xadim.

8 mayda vəfat edənlər:

• Antuan Loran Lavuazye (1794) — görkəmli alim.
• Qustav Flober (1880) — “Madam Bovari” romanının müəllifi.

 Maraqlı faktlar:

• 8 may XX əsrin ən böyük münaqişəsi olan İkinci Dünya müharibəsi-nin Avropada başa çatması ilə əlaqələndirilir.
• Müxtəlif ölkələrdə bu gün tarixi kontekstdən asılı olaraq fərqli şəkildə — anım, matəm və ya qələbə günü kimi qeyd olunur.

Azərbaycan üzrə əlamətdar və yadda qalan günlər:

Tarixi və ictimai-siyasi kontekstdə

• 8 may Azərbaycan tarixində əsasən anım və düşüncə günü kimi dəyərləndirilir. Bu tarix, xüsusilə İkinci Dünya müharibəsi-nin başa çatmasının ildönümü ərəfəsi olması ilə yadda qalır.
• 1941–1945-ci illərdə Azərbaycan xalqı böyük fədakarlıq göstərmiş, yüz minlərlə azərbaycanlı cəbhəyə yollanmışdır. Bakı isə neft sənayesi ilə müharibənin taleyində həlledici rol oynamışdır.
• 8 may həm də Azərbaycanın yaxın tarixində ağır hadisələrlə bağlı yaddaşlarda yaşayır.
  Bu tarix Şuşanın işğalı (1992) ilə əlaqədar xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Şuşa şəhərinin itirilməsi Azərbaycan cəmiyyətində dərin iz buraxmış və uzun illər bu gün hüznlə yad edilmişdir. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində Şuşanın azad olunması ilə bu tarix artıq həm də tarixi ədalətin bərpası kontekstində xatırlanır. Bu gün Azərbaycan cəmiyyətində 8 may həm itki və yaddaş, həm də qələbəyə aparan yolun simvolu kimi qəbul edilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.05.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Günün sitatı” rubrikasında bu gün Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin İctimai Birliklər və Dini Qurumlar Komitəsinin sədri Fazil Mustafadır. O, gündəmı zəbt etmiş xoşagəlməz məsələlərə mövqe sərgiləyir.

“Biri cəhalətə, xurafata qarşı fikirlərini bəyənmədiyi siyasətçini güllələdi.

Biri dərs oxumağı tələb edən müəllimi güllələdi.

Biri yüzlərlə uşağın şəfa ümidi olan həkimi qumbara ilə partlatdı.

Bu birlər yavaş-yavaş bir-biri ilə birləşib biriləri olur. Cəmiyyətimiz öldürmək, güllələmək, partlatmaq arzusu ilə alışıb-yanan qatil birilərinin təhsilin, mədəniyyətin, elmin, idmanın, boşanmaların, düzənsiz yaşamın yaratdığı boşluqların üzərində dirçəlişini biganəliklə seyr etməkdədir.

Bu gün öz sahəsinin nadir mütəxəssisi olan millətin daha bir dəyərli həkim övladı həyatla qayıdış üçün ölüm-dirim savaşı verir. Hədsiz ağır, acı duyğular yaşayırıq. Eyni duyğuları savadlı, təcrübəli müəllimləri, həkimləri, sənət adamlarını, məmurları  əməyini, biliyini, dövlət üçün fədakarlığını doğru dəyərləndirmədən öz işindən uzaqlaşdıranlar da bizlərə yaşadırlar. Axı bu millətin faydalı insanları elə də çox deyil. Bu millətin ziyalı elitası elə də zəngin deyil. Ayrı-ayrı sahələrdə mütəxəssislərimiz elə də çox deyil. Allah qıymasın, həkimimiz yaşama, övladlarının yanına qayıda bilsin, ancaq yenə də xəstələrə şəfa verə biləcəkmi? Deyirlər ümid azdı. Hər bir gərəkli, faydalı insanın itkisi bu millətin gücünün, iradəsinin zəifləməsi deməkdi.”

(Sitata Fazil Mustafanın sosial media hesablarından götürülmüşdür)

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.05.2026)

Əkbər Qoşalı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

2026-cı il mayın 5-də İrəvanda keçirilən ilk Avropa Birliyi–Ermənistan Sammiti Güney Qafqazın geosiyasi mənzərəsində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi təqdim olundu. Sammitin yekununda qəbul edilən birgə bəyanat isə bölgədə sülh, təhlükəsizlik və inteqrasiya məsələlərinə münasibətdə müəyyən yeni siyasi işarələr verdi. Maraqlıdır, son aylarda Avropa Parlamentində və bəzi siyasi dairələrdə davamlı şəkildə qabardılan “Qarabağ ermənilərinin hüquqları”, “beynəlxalq təminat altında qayıdış”, eləcə də Bakıda mühakimə olunan bəlli müharibə suçluları, adıbəlli separatçı şəxslərlə bağlı ritorika həmin yekun sənəddə öz əksini tapmadı.

Bax, bu məqam təsadüfi sayılmamalıdır; əksinə, Avropa siyasi sisteminin iç ayrılmasını (diferensiasiyasını) və qərarvermə mərkəzləri arasındakı fərqləri göstərən önəmli nüansdır.

Sual oluna bilər: Avropa Parlamenti ilə Avropa Birliyi eyni siyasi iradədirmi?

Azərbaycan ictimai rəyində çox zaman “Avropa” anlayışı monolit struktur kimi tanıdılır; halbuki Avropa Parlamenti ilə Avropa Birliyinin icraedici və institusional strukturları arasında həm hüquqi, həm siyasi, həm də praktiki fərqlər mövcuddur.

Elə bu səbəbdən, 30 aprel tarixli Avropa Parlamenti qətnaməsində yer alan “Qarabağ ermənilərinin beynəlxalq təhlükəsizlik təminatı ilə qayıdışı”, “erməni məhbusların azad edilməsi” kimi qərəzli çağırışların İrəvan sammitinin yekun sənədində yer almaması diqqətçəkən siyasi göstəricidir.

Başqa sözlə, Avropa Parlamenti daha çox emosional-siyasi platforma kimi çıxış edərkən, Avropa Birliyinin Şurası və Komissiyası isə praktiki, strateji geopolitik məsuliyyət daşıyan institutlar təsiri bağışlayır. Onlar artıq bəzi önəmli qənaətlərə varmışlar.

Çünki artıq həm “Qarabağ məsələsi”nin hüquqi baxımdan bağlandığı, həm Azərbaycanın suverenliyinin beynəlxalq səviyyədə tanındığı, həm də separatizmə yenidən legitimlik verilməsinin bölgədə sülh perspektivini zədələyə biləcəyi anlayışı formalaşmaqdadır.

Sammit sənədində daha çox “sülh anlaşması”, “bölgəsəl sabitlik”, “ərazi bütövlüyü”, “inteqrasiya”, “kommunikasiyalar, bağlantılar” kimi mövzulara üstünlük verilməsi də bunu göstərir.

Bəs İrəvan sənədinin Bakı üçün strateji sonucları varmı, varsa nədir?

Bu durum Azərbaycan üçün strateji ayırma siyasəti aparmağın daha doğru ol­du­ğunu göstərir; başqa sözlə, emosional reaksiya gərəkli görünmür. – Əgər Avropa Parlamentində müəyyən ermənipərəst dairələrin təsiri qalırsa belə, Avropa Birliyinin digər institutlarında daha realist və praqmatik yanaşmanın mövcudluğu görünür.

Deməli, Avropa Parlamenti ilə münasibətlərdə sərt siyasi mövqe, Avropa Komissiyası, Avropa Şurası və Avropa Siyasi Birliyi ilə isə rasional işbirliyi modeli Azərbaycan üçün daha məqsədəuyğun görünür.

Çünki Avropa Siyasi Birliyi platforması artıq təhlükəsizlik, enerji, daşımalar və geosiyasi koordinasiya məkanı kimi formalaşır və “normativ Avropa” olmaqdan çıxır. Azərbaycan isə bu sistemdə enerji təhlükəsizliyi təminatçısı, Orta Dəhlizin əsas aktoru, Türk dünyası ilə Avropa arasında strateji körpü, Güney Qafqazda gerçək sabitlik yaradan dövlət kimi çıxış edir. Bu gerçəkləri Brüssel də yaxşı anlayır.

Buradan, Ermənistanın “Avropaya dönüşü” və yeni bölgəsəl balans mövzusu hasil olur.

Yəni İrəvan Sammiti həm də Ermənistanın Rusiyadan uzaqlaşaraq Qərbə inteqrasiya cəhdinin nümayişi idi. Sammitdə iqtisadi inteqrasiya, təhlükəsizlik işbirliyi, viza liberallaşdırılması və bağlantı layihələri ön plana çəkildi; lakin burada belə bir önəmli sual yaranır: Avropa Ermənistanı bölgədə sülh tərəfdaşına çevirmək, yoxsa yeni geosiyasi qarşıdurma xətti qurmaq istəyir? Əgər ikinci xətt üstünlük qazansa, bu, nə Ermənistanın özünə, nə də bölgəyə fayda verəcək; əgər birinci xətt qalib gəlsə, o halda Bakı ilə işbirliyi qaçılmaz olacaq. Çünki bölgədə uzunmüddətli sabitlik Azərbaycanın iştirakı olmadan mümkün deyil.

Bəs “qayıdış” ritorikasının sənəddə olmaması nəyi göstərir? – Bizcə, bu, bir neçə önəmli anlam daşıyır:

birincisi, gəlin hüquqi gerçəklərin qəbulunu vurğulayaq. – Qarabağ məsələsini “status” və ya “beynəlxalq protektorat” modeli ilə geri qaytarmaq mümkün deyil. – AB artıq anlayır;

ikincisi, “separatizmə məsafə”yə vurğu edək. – Bakıda mühakimə olunan şəxslərin “siyasi məhbus” kimi təqdim edilməməsi, onların fəaliyyətinin hüquqi müstəvidə qiymətləndirilməsinə (belə deyək) dolayı qəbul təsiri bağışlayır;

üçüncüsü, yeni diplomatik dilin (üslubun) formalaşmasını da yazmadan keçməyək. – AB emosional qətnamə dili ilə gerçək siyasi sənəd dili arasında fərq qoymağa başlayıb. Heç şübhəsiz, bu fərq Azərbaycanın diplomatik fəaliyyətinin də nəticəsidir.

Yaxşı, bundan sonra biz nə etməliyik?

Avropa ilə münasibətləri qoparmamaq;

Avropa Parlamentinin qərəzli dairələri ilə bütün Avropanı eyniləşdirməmək;

enerji, daşımalar, təhlükəsizlik və bağlantı diplomatiyasını gücləndirmək;

Avropa Siyasi Birliyi platformasında fəallığı artırmaq;

Türk Dövlətləri Təşkilatı ilə Avropa arasında körpü rolunu dərinləşdirmək... – bütün bunlar Azərbaycan üçün optimal yanaşma və ya uyğun xətdir.

Bu mərhələdə rəsmi Bakı strateji dövlət davranışı, soyuqqanlı yanaşma – bir sözlə, rasional dövlət mövqeyi ilə rəftarda (emosional dilə ehtiyac duymamaqda) haqlıdır.

Geopolitikada bəzən bir sənəddə yazılmayan cümlə, yazılanlardan daha önəmli olur…

İrəvan Sammitinin yekun bəyanatında Qarabağla bağlı maksimalist erməni tezislərinin, birtərəfli yanaşmaların yer almaması da məhz belə siyasi səssizliklərdən biridir…

DÖVLƏTİMİZ ZAVAL GÖRMƏSİN!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.05.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Təqvim yenə may ayını göstərir. Yenə o tarix gəldi çatdı. Azərbaycan xalqının yaddaşına qanla yazılmış, ürəyinə dağ çəkilmiş bir gün — 8 may.

1992-ci ilin həmin günündə Şuşa işğal olundu. Qarabağın tacı, Azərbaycanın musiqi beşiyi, tarix və mədəniyyət qalası yad əllərə keçdi. Bu gün isə həmin faciənin 34-cü ili tamam olur.

Amma zaman bir həqiqəti sübut etdi:

Şuşa işğal oluna bilərdi, unudula bilməzdi.

Şuşa niyə sadəcə şəhər deyildi?

Çünki Şuşa daşdan-divardan ibarət deyildi.

Bu şəhərin küçələrində muğam doğulmuşdu. Bu şəhərin havasında poeziya vardı. Bu şəhərin qayalarında tarix danışırdı.

Üzeyir Hacıbəyli bu torpaqdan yüksəlmişdi.

Bülbül bu şəhərin səsini dünyaya aparmışdı.

Xurşidbanu Natəvan bu yurdun zərif ruhunu misralara çevirmişdi.

Şuşa Azərbaycanın təkcə şəhəri yox, mədəniyyət pasportu idi.

8 may: susan divarlar, ağlayan xalq

Şuşanın işğalı hərbi xəbər kimi gəldi, milli faciə kimi qaldı.

O gün təkcə bir şəhər itirilmədi. İnsanlar ata yurdunu itirdi. Xatirələr evsiz qaldı. Qapılar sahibsiz qaldı. Məzarlar yetim qaldı.

Bir xalq öz şəhərinə həsrət qaldı.

O gündən sonra minlərlə insan “bizim ev Şuşada idi...” cümləsi ilə danışmağa başladı. Bu cümlənin içində nə qədər ağrı, nə qədər nisgil vardı — yalnız yaşayanlar bilər.

Şuşasız keçən illər

İllər ötürdü. Nəsillər böyüyürdü. Amma Şuşa adı hər evdə yaşayırdı.

Nənələr nəvələrinə Şuşanın bulaqlarını danışırdı.

Atalar dağ yollarını xatırlayırdı.

Analar həyət qapısının səsini unutmadıqlarını deyirdi.

Şuşa işğal altında idi, amma yaddaşda azad idi.

2020: daşa dönən həsrətin zəfəri

Sonra tarix döndü.

2020-ci ildə Azərbaycan Ordusu Şuşa uğrunda döyüş ilə yalnız bir şəhəri azad etmədi — 28 illik nisgili də azad etdi.

Şuşaya daxil olan əsgər addımları milyonların ürək döyüntüsünə çevrildi. O gün təkcə hərbi qələbə qazanılmadı. O gün xalq öz qürurunu geri aldı.

Şuşa yenidən Azərbaycan oldu.

Bu gün Şuşada nə var?

Bu gün Şuşada yenidən həyat var.

Yenidən musiqi səslənir.

Yenidən tədbirlər keçirilir.

Yenidən yollar çəkilir, evlər bərpa olunur.

Yenidən bayraq dalğalanır.

Bir zamanlar susdurulan şəhər bu gün yenidən danışır.

Şuşa bizə nə öyrətdi?

Şuşa göstərdi ki:

Torpaq itirilə bilər, amma sahibini unutmaz.

Şəhər viran qala bilər, amma ruhu ölməz.

Xalq əyilə bilər, amma sınmaz.

Yekun

Bəzi şəhərlər xəritədə görünür.

Bəzi şəhərlər isə millətin qəlbində yaşayır.

Şuşa həmin şəhərlərdəndir.

Onu işğal etdilər, amma unutdura bilmədilər.

Onu dağıtdılar, amma diz çökdürə bilmədilər.

Çünki Şuşa sadəcə şəhər deyil — Azərbaycan ruhudur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.05.2026)