İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 Fridrix Vilhelm Nitsşe (Friedrich Wilhelm Nietzsche) — XIX əsrin ən təsirli alman filosoflarından, filoloqlarından və mütəfəkkirlərindən biridir. Onun fəlsəfəsi əxlaq, din, insanın təbiəti, hakimiyyət, azadlıq, nihilizm və həyatın mənası kimi məsələlərə yönəlirdi. Nitsşe 15 oktyabr 1844-cü ildə Prussiyanın Rökken kəndində anadan olub. Atası Karl Lüdviq Nitsşe lüteran keşişi idi. Atasını erkən yaşda itirən Nitsşe ailəsi ilə birlikdə Naumburqda böyüyüb.

O, çox erkən yaşlarından klassik dillərə və ədəbiyyata böyük maraq göstərib. Leypsiq Universitetində klassik filologiya üzrə təhsil alıb. Daha sonra, cəmi 24 yaşında Bazel Universitetində klassik filologiya professoru olub. Bu, onun akademik qabiliyyətlərinin nə qədər yüksək olduğunu göstərib. Nitsşenin fəlsəfəsini bir neçə əsas anlayış ətrafında toplamaq olar.

“Tanrı öldü” — onun ən məşhur ifadələrindən biridir. Nitsşe bununla sadəcə dini inkar etmirdi. O, Avropa cəmiyyətində ənənəvi dini və mənəvi dəyərlərin əvvəlki gücünü itirməsini nəzərdə tuturdu. Onun fikrincə, insan köhnə dəyərlərin dağılmasından sonra yeni dəyərlər yaratmaq məsuliyyəti ilə üz-üzə qalır.

Übermensch — “Üstinsan” anlayışı onun fəlsəfəsinin ən çox müzakirə olunan ideyalarındandır. Nitsşenin “üstinsanı” sadəcə güclü və ya başqalarına hökm edən insan deyil. Bu, özünü aşmağa, hazır dəyərləri sorğulamağa və həyatına özü məna verməyə çalışan insandır.

Hakimiyyət iradəsi (Wille zur Macht) — Nitsşenin insan davranışının arxasında dayanan güclü motivlərdən biri kimi gördüyü anlayışdır. Burada söhbət yalnız başqalarına hakim olmaqdan getmir; insanın özünü inkişaf etdirməsi, öz imkanlarını aşması və gücünü reallaşdırması da bu anlayışa daxildir.

Əbədi qayıdış — Nitsşenin ən məşhur fəlsəfi düşüncə təcrübələrindən biridir. Təsəvvür et ki, həyatında yaşadığın hər şey — bütün sevinclərin, səhvlərin, ağrıların və qərarların — sonsuz sayda yenidən təkrarlanacaq. Sual budur: bu həyatı yenidən yaşamağa razı olardınmı? Bu fikir insanı öz həyatına münasibət barədə düşünməyə vadar edir.

Nitsşenin ən mühüm əsərləri:

- “Belə buyurdu Zərdüşt” (Also sprach Zarathustra) — 1883–1885

- “Yaxşı və Şərin o tayında” (Jenseits von Gut und Böse) — 1886

- “Əxlaqın genealogiyası haqqında” (Zur Genealogie der Moral) — 1887

- “Antixrist” (Der Antichrist) — 1888.

- “Bütlərin qürubu” (Götzen-Dämmerung) — 1888

- “Ecce Homo” — 1888

- “Faciənin doğuluşu” (Die Geburt der Tragödie) — 1872

- “İnsan, həddən artıq insan” (Menschliches, Allzumenschliches) — 1878

 “Belə buyurdu Zərdüşt”

Bu əsər onun yaradıcılığının ən məşhur nümunəsidir. Əsərdə Zərdüşt adlı obraz vasitəsilə insan, əxlaq, Tanrı, həyat və özünüaşma haqqında fəlsəfi fikirlər təqdim olunur. Nitsşe burada insanı son nöqtə kimi deyil, özünü aşmalı olan bir varlıq kimi təsvir edir.

Nitsşe və din

Nitsşe xristianlığın ənənəvi əxlaqını ciddi şəkildə tənqid edib. Lakin onun fikirlərini sadəcə “dinə nifrət edən filosof” kimi təqdim etmək düzgün olmaz. Onun əsas suallarından biri belə idi:

İnsan ənənəvi dini və əxlaqi dəyərlər zəiflədikdən sonra həyatına hansı mənanı verəcək?

Bu baxımdan Nitsşenin fəlsəfəsi yalnız dini tənqid deyil, həm də dəyərlərin mənşəyini və insanın öz dəyərlərini yaratmaq məsuliyyətini araşdırır.

Nitsşenin həyatının son dövrü faciəli olub. 1889-cu ildə Turində psixi böhran keçirib və bundan sonra ömrünün qalan hissəsində ciddi sağlamlıq problemləri yaşayıb. Son illərini əsasən anası və bacısının himayəsində keçirib. 25 avqust 1900-cü ildə, 55 yaşında Veimarda vəfat edib.

Nitsşenin dünya düşüncəsinə təsiri

Nitsşe sonrakı dövrün fəlsəfəsinə, ədəbiyyatına, psixologiyasına və incəsənətinə böyük təsir göstərib. Onun ideyaları Martin Haydegger, Karl Yunq, Mişel Fuko, Jil Delez kimi mütəfəkkirlərin yaradıcılığında müxtəlif formalarda öz əksini tapıb.

Nitsşenin ən böyük xüsusiyyəti isə insanı hazır cavablarla kifayətlənməməyə çağırmasıdır. Onun fəlsəfəsinin ruhunu belə ifadə etmək olar: İnsan özünü aşmalı və öz həyatının mənasını özü yaratmalıdır. Nitsşe buna görə də fəlsəfə tarixində həm ən çox oxunan, həm də ən çox yanlış başa düşülən mütəfəkkirlərdən biri hesab olunur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.08.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Əlbəttə ki türk pop musiqisinin Sezen Aksu, Sibel Can, Nilüfer, Hadise  kimi xanım müğənni zirvələri var. Sonra ikinci ulduz təbəqə gəlir, orada da Gülbən Ərgən özünəməxsus yer tutmaqdadır.

Bu gün müğənninin doğum günüdür. Və o, adətən öz doğum günlərini ya Egey, ya Aralıq dənizində yaxta gəzintisiylə qeyd edir.

Gülbən Ərgən 25 avqust 1972-ci ilde İstanbulda anadan olub. Karyerasına model kimi başlayan Gülbən tez bir zamanda film dünyasına atılıb. Türk tamaşaçısı onu "Dayə" serialında canlandırdığı Mələk obrazı ilə tanıyıb. İbrahim Tatlısəslə iş birliyi ona böyük uğur gətirib. O, Tatlısəsin "Haydi söylə" klipində çəkildikdən sonra, onunla "Firat" serialında baş rolu bölüşüb.

Müğənni kimi debütünü 1996-ci ildə "Mərhaba" albomu ilə edib. Ardınca "Kör Aşık", "Sade ve Sadece" albomlarını yazdırıb. Bu albomlardan ən yadda qalanlar isə "Sandık lekesi", "Abayı yaktım", "Arka sokaklar", "Teşekkür ederim", "Sade ve sadece" mahnıları olub. 1998-ci ildə "Mərziyə" serialında baş rola çəkilib.

 Eyni ildə "Gümbür Gümbür Gülbəncə" televiziya proqramını aparmağa başlayıb. "Uçacaqsın", "Gülbən Ərgən", "Aşk hiç bitməz" albomlarını satışa çıxarıb. Ən sonuncu albomu 2009-cu ildə çıxan "Uzun yol şarkıları" albomu oldu. Bu albomdan "Giden günlerim oldu" mahnısı Türkiyədə ən çox dinlənilən mahnı seçilib.

Mustafa Ərdoğanla evlidir. Üç uşağı var. Gülbən Ərgən hal-hazırda İstanbulda yaşayır.

Albomları

6 albom və 1 sinqlı vardır.

- Merhaba (1996)

- Kör Âşık (1999)

- Sade ve Sadece (2002)

- Uçacaksın (2004)

- 9+1 Fıkır Fıkır (2005)

- Gülben Ergen (2006)

- Aşk Hiç Bitmez (2008)

TV Serialları

- Hanımın Çiftliği (1990)

- Fırat (1994)

- Marziye (1998-2000)

- Dadı (2000-2002)

- Hürrem Sultan (dizi) (2002-2003)

- Gönül (2006)

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.08.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Şon Konneri (Sean Connery) — Şotlandiya əsilli məşhur aktyor, kino tarixinin ən tanınmış simalarından biridir. O, xüsusilə Ceyms Bond (James Bond) obrazının ilk və ən məşhur ekran ifaçısı kimi dünya şöhrəti qazanıb. Şon Konneri 25 avqust 1930-cu ildə Şotlandiyanın Edinburq şəhərində anadan olub. Ailəsi imkanlı olmayıb.

 Gənclik illərində müxtəlif işlərdə çalışıb: südçü, fəhlə və model kimi fəaliyyət göstərib. Həmçinin Kral Donanmasında xidmət edib. Aktyorluğa keçidi onun həyatında böyük dönüş nöqtəsi olub. 1950-ci illərdə teatr və televiziyada kiçik rollarla görünməyə başladı və tədricən kino dünyasına daxil olub.

Ceyms Bond — dünya şöhrətinin başlanğıcı

Konnerinin həyatındakı ən böyük dönüş 1962-ci ildə çəkilən “Dr. No” filmi oldu. O, Ian Fleming-in yaratdığı məşhur casus 007 — Ceyms Bond obrazını canlandırıb. Akademiyanın məlumatına görə, Konneri böyük ekranda Bond obrazını ilk dəfə oynayan aktyor olub və rəsmi seriyada daha beş dəfə bu rola qayıdıb.

Onun Bond filmləri:

- Dr. No — 1962

- From Russia with Love — 1963

- Goldfinger — 1964

- Thunderball — 1965

- You Only Live Twice — 1967

- Diamonds Are Forever — 1971

Konnerinin Bond obrazı soyuqqanlılıq, özünəinam, zəriflik və sərt xarakterin birləşməsi ilə seçilib. Onun yaratdığı obraz sonrakı Bond aktyorlarının hamısına böyük təsir göstərib. Şon Konneri yalnız Ceyms Bond kimi tanınmaqla kifayətlənməyib. O, müxtəlif janrlarda çoxsaylı yaddaqalan rollar ifa edib.

Ən məşhur filmlərindən bəziləri:

1. The Man Who Would Be King — 1975

2. The Name of the Rose — 1986

3. The Untouchables — 1987

4. Indiana Jones and the Last Crusade — 1989

5. The Hunt for Red October — 1990

6. Highlander — 1986

7. The Rock — 1996

8. Entrapment — 1999

9. Finding Forrester — 2000

“The Untouchables” və Oskar

Konnerinin ən böyük aktyorluq uğurlarından biri “The Untouchables” (1987) filmindəki Cim Melon roludur. Bu film ona Ən yaxşı ikinci plan aktyoru nominasiyasında Oskar qazandırıb.  Bu, onun karyerasının Bond obrazından kənarda da nə qədər güclü aktyor olduğunu göstərən ən mühüm nailiyyətlərindən olub.

“Indiana Jones”

1989-cu ildə “Indiana Jones and the Last Crusade” filmində Harrison Fordun canlandırdığı Indiana Consun atası, Professor Henri Cons obrazını oynayıb. Bu rol Konnerinin daha yumşaq, yumor hissi güclü və eyni zamanda nüfuzlu tərəfini göstərib.

Şon Konnerinin ekran obrazını fərqləndirən əsas xüsusiyyətlər:

Güclü və xarizmatik səs;

sakit, özünəinamlı davranış;

sərt, lakin zərif xarakter;

fiziki cəhətdən güclü ekran görünüşü; dramatik və aksiyon rollarında inandırıcılıq; klassik kişi obrazının kino tarixində formalaşmasına təsir.

Onun xüsusilə səsi və danışıq tərzi kino tamaşaçıları tərəfindən çox asanlıqla tanınırdı. Şon Konneri iki dəfə ailə həyatı qurub. İkinci həyat yoldaşı Mişelin Roquebrune olub. Onların evlilikləri Konnerinin ölümünə qədər davam edib. Sonrakı illərdə Konneri kino fəaliyyətini azaldıb və tədricən aktyorluqdan uzaqlaşıb. Onun son böyük ekran rollarından biri “The League of Extraordinary Gentlemen” (2003) filmi olub.

Şon Konneri 31 oktyabr 2020-ci ildə, 90 yaşında Baham adalarında vəfat edib. O, kino tarixində yalnız Ceyms Bond kimi deyil, həm də “The Untouchables”, “Indiana Jones and the Last Crusade”, “The Hunt for Red October” kimi filmlərdə yaratdığı obrazlarla iz qoyub. Kino tarixində yeri Şon Konneri çoxları üçün “əsl Ceyms Bond” olaraq qalır.

Onun 007 obrazı sonrakı onilliklərdə çəkilən Bond filmlərinin üslubunun formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Akademiya da Konnerinin Bond dövrünü Bond franşizasının tarixində xüsusi mərhələ kimi təqdim edir. Şon Konneri sadəcə məşhur aktyor deyil, XX əsr dünya kinosunun ən xarizmatik simalarından biri və Ceyms Bond obrazını kino tarixində əbədiləşdirən aktyordur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.08.2026)

Özbəkistan Respublikasına işgüzar səfəri çərçivəsində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun Prezidenti, professor Aktotı Raimkulova Qazaxıstan Respublikasının Özbəkistan Respublikasında yeni təyin olunmuş Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri cənab Yerali Tuğjanov ilə görüşüb.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Fonddan verilən məlumata görə, professor Aktotı Raimkulova cənab Yerali Tuğjanovu məsul diplomatik vəzifəyə təyin olunması münasibətilə təbrik edib və qarşıdakı fəaliyyətində uğurlar arzulayıb.

Görüş zamanı türk xalqlarının zəngin mədəni irsinin qorunması və təbliği, mədəni-humanitar əlaqələrin möhkəmləndirilməsi, eləcə də türk dünyası ölkələri arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi məsələləri müzakirə olunub.

Fondun Prezidenti təşkilatın əsas layihə və təşəbbüsləri barədə məlumat verib, həmçinin türk dünyasının ortaq mədəni dəyərlərinin təbliğinə yönəlmiş proqramların həyata keçirilməsində Qazaxıstan və Özbəkistanla əməkdaşlığın xüsusi əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb.

Qazaxıstan Respublikasının Özbəkistan Respublikasında Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri cənab Yerali Tuğjanov Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun türk xalqları arasında mədəni əlaqələrin möhkəmləndirilməsi istiqamətində fəaliyyətinin əhəmiyyətini qeyd edib, əməkdaşlığın gələcəkdə inkişaf etdirilməsinə və birgə təşəbbüslərin dəstəklənməsinə maraqlı olduğunu bildirib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.08.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

Salam, dəyərli izləyicilərimiz.

"Bir şair, bir şeir" rubrikamızın bu dəfə də dəyərli şair qonağı var. Bu şairin yaradıcılığı ilə artıq çoxları tanışdır.

Beləliklə, Sizə Süleyman Abdulla xəzinəsindən gözəl bir incini təqdim edirik.

DÖRDLÜKLƏR

Kimsə ağlayırdı... Qol saatında,

Kimsə vaxta baxıb gülümsəyirdi.

Bir eşq ağrıyırdı ürək çatında,

Bir sevgi zamana boyun əyirdi.

*

Bir az kədərlidir ömrün son çağı,

Getmir xəyalımdan o el, o oba.

Olur ki, üşüyür ata ocağı,

Son kibrit nəm çəkir, buzlayır soba.

*

Çatı üşüyürdü donmuş şüşənin

Soyuqlar düşməyə ərinməmişdi.

Sınmaq ehtimalı çoxdur düşənin,

Divarda cəng atan hava nəmişdi.

*

Hər yan bələnmişdi narın ağ qara,

Bu evdən o yana qurtarırdı kənd.

Qalmışdı "qarının borcu" bahara,

Vaxtın qışındaydı martda aynabənd.

*

Başını qatırdı hərəsi bir cür,

Sanki məhbəs idi səki boyu tor.

Yolu qaytarmağın vaxtı bir ömür,

Uddu sarısını yaşıl işıqfor.

*

Çoxdan doğrulara qoyulmuşdu quş,

Odla oynamağı sevirdi naşı.

Yalançı adamın mənzili yoxmuş,

Yox idi yanmağa torpağı, daşı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.08.2026)

Nərgiz M.Mustafayeva,

Gəncə Dövlət Universitetinin magistrantı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Müasir etnoturizmdə regional kimliyi, tarixi yaddaşı və əsrlərlə formalaşmış məişət mədəniyyətini yaşadan ən təsirli alətlərdən biri qastronomik irsdir. Qərb bölgəsi təkcə tarixi məhəllələri və uca yaylaqları ilə deyil, həm də analoqu olmayan zəngin mətbəx ritualları ilə fərqlənir. Burada qida sadəcə fiziki ehtiyac deyil; o, tarladan, meşədən və dağ ətəklərindən başlayıb ocaq başında tamamlanan bütöv bir etno-təcrübədir.

Qastronomik etno-səyahət Gəncənin tarixi məhəllələrindən başlayır. Şəhər mətbəxi özünün ciddi hazırlıq qaydaları, zərifliyi və süfrə mədəniyyəti ilə regional kulinariya məktəbləri arasında xüsusi yer tutur. Bu mədəniyyətin vizit kartı sayılan Gəncə dovğasının əsas fərqi tərkibində təzə qatığın və incə doğranmış göyərtilərin (ispanaq, kişniş, şüyüd, təzə nanə, kərəviz) təbii aromalarını qorumaqdır. Təntənəli məclislərdə ağır ət yemeklərindən sonra soyuq dovğanın stəkanda və ya piyalədə təqdim edilməsi isə həzmi asanlaşdıran xüsusi etno-ritual xarakteri daşıyır.

Gəncə süfrəsində təntənəli ritualların ali nümunəsi hesab olunan Şah plov özünün xüsusi hazırlıq texnikası ilə seçilir. İncə qazmaq içərisində uzun düyü, zəfəran, quzu əti, albuxara, şabalıd və kişmişlə dəmlənən bu təam süfrəyə bütöv gətirilir və qonaqların gözü qarşısında kəsilərək təqdim olunur.

Şəhərin qədim etno-şirniyyat irsi də diqqəti cəlb edir. Məsələn, Gəncə paxlavası ölçüsünün iriliyi, xəmirinə vurulan zəfəran və gülab suyu, qırmızımtıl-qızılı rəngi ilə fərqlənir. Arasına qoyulan seçmə qoz ləpəsi, üzərinə tökülən təbii bal şərbəti və badam bəzəyi ilə bu təam etnoturistlərin ən sevimli şirniyyatına çevrilmişdir. Ramazan ayı və qədim bayram ritualları ilə bağlı olan, unudulmaqda olan Zilviyyə isə duru xəmirin qızmar yağda torvari fiqurlar şəklində qızardılması və zəfəranlı-bal şərbətinə batırılması ilə hazırlanır.

Daşkəsən, Göygöl və Gədəbəy dağlarına qalxdıqca qastronomik etnoturizm özünün ən maraqlı və “yaşayan” mərhələsinə çatır.

Etnoturistlər yerli kənd sakinləri və bələdçilərlə birgə dağ ətəklərinə və meşələrə çıxaraq təbii müalicəvi dağ otlarını - əvəlik, yarpız, dağ nanəsi, gicitkən və kəklik otunu öz əlləri ilə toplayırlar. Toplanan bu otlardan dağ kəndlərində açıq havada, odun sacı üzərində bişirilən qutablar, yuxalar və daş peçlərdə kəsilən kənd çörəyi turistlər üçün unudulmaz bir kulinariya master-klassına çevrilir.

Dağ yaylaqlarında yaşayan elat əhalisinin qida hazırlama texnikası birbaşa arxaik köklərə dayanır. Turistlər səhər tezdən inək və qoyunların sağılmasında, ağac nehrələrdə kərə yağının çalxalanmasında və dəri motallara basılan məşhur Daşkəsən motal pendirinin hazırlanmasında şəxsən iştirak edirlər.

Qərb bölgəsinin arıçılıq ənənəsi əsrlərin təcrübəsidir. Min bir dağ çiçəyindən toplanan təbii bal və süzmə şanlar etno-səhər yeməklərinin tacı sayılır.

Qastronomik etnoturizmin ən romantik nöqtəsi çay mədəniyyətidir. Dağ bulaqlarının billur suyundan, açıq ocaqda, odun közünün ətri ilə dəmlənən kösöv çayı (kəklikotu, dağ nanəsi) yerli aşıqların ifaları fonunda turistlərə təqdim edilir. Bu ritual insanı təbiətlə, yerli ruhla və elat qonaqpərvərliyi ilə tam qovuşdurur.

Qərb bölgəsinin qastronomik etnoturizm potensialı göstərir ki, yerli mətbəx sadəcə reseptlər toplusu deyil, yaşayan bir mədəni irsdir. Tarladan, yaylaqdan və ocaq başından keçən bu qastronomik marşrutlar regionun turizm cəlbediciliyini artırmaqla yanaşı, unudulmaqda olan unikal etnik reseptlərin və hazırlama texnikalarının gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət edir.

Qeyd: Məqalə müəllifin etnoturizm sahəsindəki tədqiqatları, regional turizm potensialının təhlili və yerli etnoqrafik mənbələr əsasında hazırlanmışdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.08.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bəli, get-gedə Sarayevo Film Festivalı öz nüfuzunu artırır, qitənin ən prestijli Kann, Venesiya və Belin kinofestivallarını haqlamağa çalışır. Bu da biz kinosevərləri fərəhləndirir. Daha çox nüfuzlu kinofestival və daha çox zövq, əyləncə. Üstəlik, ölkəmizin da uğur qazana bilməsi üçün daha çox şans.

32-ci Sarajevo Film Festivalında “Everytime” qalib gəldi. Yaradıcı heyət - Emily Watson, Diego Luna, Woody Harrelson və Asghar Farhadi “Sarayevo ürəyi”ni – festivalın baş mükafatını aldılar.

İndi də keçək təfərrüata.

Sarayevo avqustun 14-dən 21-dək yenidən dünya kinosunun diqqət mərkəzinə çevrildi. Şəhərin müharibənin izlərini hələ də daşıyan küçələrində keçirilən 32-ci Sarajevo Film Festivalı yalnız yeni filmlərin nümayiş olunduğu sənət tədbiri deyil, həm də Balkan kinosunun və dünya kino mədəniyyətinin mühüm görüş məkanı olduğunu bir daha nümayiş etdirdi.

Festivalın əsasmükafatı — “HeartofSarajevo” (“Sarayevo ürəyi”) — avstriyalı rejissorSandraWollnerin “Everytime” (tərcüməsi “hər dəfə” sözünə uyğun gəlir) filminə təqdimedildi. Avstriya-Almaniya müştərək istehsalı olan film ən yaxşı bədii film nominasiyasında qalib gəldi və 16 min avro məbləğində mükafat qazandı. Münsiflər qərarın yekdilliklə qəbul edildiyini açıqladılar.

Deməyin ki 16 min nə puldur. Əsas – qalibiyyətdir, tarixə düşməkdir.

Bir qədər tarixə rakurs edək. Sarayevo Film Festivalının özünəməxsusluğu onun tarixindən başlayır. Festival 1992–1995-ci illərdə Bosniya müharibəsi davam edərkən bir qrup kino həvəskarı tərəfindən yaradılıb. Şəhər mühasirədə olduğu bir vaxtda kinonun yaşadılması ideyası sonradan festivalın əsas mənəvi simvollarından birinə çevrildi.

Bu səbəbdən Sarayevoda film nümayişi adi kino nümayişindən daha artıq məna daşıyır. Burada kino həm sənətdir, həm yaddaşdır, həm də müharibədən sonra cəmiyyətin özünü yenidən qurmasının mədəni ifadəsidir.

Bu il festivalın açılışı Oskar mükafatlı polşalı rejissor Pawel Pawlikowskinin “Fatherland” filmi ilə baş tutdu. Film Pawlikowskinin Soyuq müharibə trilogiyasının son hissəsi kimi təqdim edildi. Rejissor filmin Sarayevo üçün xüsusilə uyğun olduğunu vurğulamışdı: əsərdə tarix, münaqişə və Avropanın yaxın keçmişi mühüm yer tutur.

Builki festivalın əsas müsabiqə proqramı kifayət qədər geniş idi. 51 film “Heart of Sarajevo” mükafatları uğrunda müxtəlif müsabiqələrdə yarışdı.

Bədii film müsabiqəsində doqquz film yer alırdı. Onların arasında Sandra Wollnerin “Everytime”, Ana Urushadzenin “Supporting Role”, Florin Şerbanın “You Don't Belong Here”, Visar Morinanın “Shame and Money”, Dina Dumanın “Skateboarding Is Not for Girls” və digər filmlər vardı.

Maraqlı məqamlardan biri də əsas bədii film müsabiqəsində doqquz filmdən altısının qadın rejissorlar tərəfindən çəkilməsi idi. Bu, festivalın region kinosunda qadın müəlliflərin rolunun artmasına verdiyi əhəmiyyəti də göstərirdi.

Sənədli film müsabiqəsində isə 305 təqdimat arasından 22 film seçilmişdi. Proqramda dünya, beynəlxalq və regional premyeralar yer alırdı.

Əsas qalib: “Everytime”

Festivalın əsas qalibi Sandra Wollnerin “Everytime” filmi oldu.

Avstriya-Almaniya istehsalı olan 121 dəqiqəlik film “Heart of Sarajevo”nun ən böyük mükafatını qazandı. Münsiflər filmin poetik və qeyri-adi kino dilini xüsusi qiymətləndiriblər.

Rejissor Sandra Wollner Avropa art-haus kinosunun diqqət çəkən müəlliflərindən biridir. “Everytime”in Sarayevoda qələbəsi filmin bundan əvvəl də beynəlxalq festivallarda əldə etdiyi uğurları davam etdirdi.

Ən yaxşı rejissor – Ana Urushadze

Ən yaxşı rejissor mükafatı bizləri daha çox ilgiləndirəcək. Çünki 3 ölkənin istehsalı olan bir filmin ölkələrindən ikisi – Gürcüstan və Türkiyə bizim qonşularımızdır (qonşumuz olmayansa Estoniyadır). Həmin o film “Supporting Role” adlanır və filminin müəllifi  gürcü Ana xanım Urushadzeyə adını tarixə yazdırdı. Münsiflər onun gündəlik həyatla yuxu atmosferini birləşdirən qeyri-adi kino dilini və həyatla kino arasındakı münasibətə maraqlı yanaşmasını yüksək qiymətləndirdilər. Urushadze 10 min avro məbləğində mükafat aldı.

Ən yaxşı aktrisa

Festivalın ən yaddaqalan nəticələrindən biri aktrisa Eva Kostićin uğuru oldu. Şimali Makedoniya, Serbiya və Sloveniya istehsalı olan “17” filmindəki roluna görə 17 yaşlı Kostić ən yaxşı aktrisa seçildi.

Münsiflər onun ifasını cəsarətli, emosional və güclü aktyor debütü kimi qiymətləndirdilər. Bu mükafat festivalın yeni nəsil aktyorların üzə çıxarılmasına verdiyi əhəmiyyəti də göstərir.

Ən yaxşı aktyor

Ən yaxşı aktyor mükafatını isə Rumıniya istehsalı “You Don't Belong Here” filmindəki roluna görə Adrian Văncică qazandı.

Ən yaxşı sənədli film

Sənədli film müsabiqəsində əsas “Sarayevo ürəyi” Biljana Tutorov və Petar Glomazićin “To Hold a Mountain” (“Planina”) filminə verildi.

Serbiya, Fransa, Monteneqro, Sloveniya və Xorvatiyanın birgə istehsalı olan film dağda yox olmaq təhlükəsi ilə üzləşən həyat tərzini və iki qadının bu mübarizəsini izləyir.

Film eyni zamanda Oskar mükafatına uyğunluq qazandıran Sarajevo Film Festivalı mükafatlarından birini əldə etdi.

Festivalın ən dramatik sənədli filmlərindən biri Helena Maksyomun “Don't Ask Me If I Killed” əsəri idi. Rumıniya, Niderland, Almaniya və Ukraynanın birgə istehsalı olan filmə xüsusi qeyd verildi. Filmin müəllifi həm rejissor, həm də əsgərdir və əsər Donetskdə cəbhə həyatını kino dili ilə təqdim edir.

Münsiflər filmin müharibə reallığını insan taleyi üzərindən göstərməsini və gündəlik cəbhə həyatını güclü kino təcrübəsinə çevirməsini xüsusi vurğuladılar.

Beləliklə, Sarayevo Film Festivalının proqramında müharibə mövzusu yalnız Balkanların keçmişi ilə məhdudlaşmadı; müasir Avropanın ən ağır münaqişələrindən biri də sənədli kino vasitəsilə festival ekranlarına gətirildi.

“Sarayevo ürəyi” dünya ulduzlarına

32-ci festivalın ən çox diqqət çəkən tərəflərindən biri fəxri mükafatların dünya kinosunun müxtəlif nəsillərini və coğrafiyalarını bir araya gətirməsi oldu.

Emily Watson, Diego Luna, Woody Harrelson, Asghar Farhadi və Emir Hadžihafizbegović “Honorary Heart of Sarajevo” — fəxri “Sarayevo ürəyi” mükafatına layiq görüldülər.

Britaniyalı aktrisa Emily Watson həm fəxri mükafat aldı, həm də festivalın əsas bədii film müsabiqəsinin münsiflər heyətinə rəhbərlik etdi.

Münsiflər heyətində onunla birlikdə xorvat rejissor Igor Bezinović, Şimali Makedoniyadan aktrisa Sara Klimoska, Avropa Film Akademiyasının rəhbəri Matthijs Wouter Knol və yunan rejissor Athina Rachel Tsangari yer alırdı.

Diego Luna: Meksikadan Sarayevoya

Meksikalı aktyor, rejissor və prodüser Diego Luna da festivalın fəxri qonaqlarından biri idi. Luna dünya tamaşaçısına həm kino, həm televiziya, həm də teatr fəaliyyəti ilə tanınır. O, festivalda özünün Kann Film Festivalında premyerası keçirilmiş yeni rejissor işi “Ashes” filmini təqdim etdi və ustad dərsi keçdi.

Onun Sarayevoya gəlməsi festivalın yalnız Avropa kinosu ilə məhdudlaşmadığını, Latın Amerikası və dünya kinosu ilə əlaqələrinin də genişləndiyini göstərdi.

Əsgər Farhadiyə xüsusi ehtiram

İran kinosunun ən məşhur rejissorlarından biri Asghar Farhadi üçün festivalda xüsusi retrospektiv proqram təşkil edildi. İki dəfə “Oskar” mükafatına layiq görülmüş Farhadi Sarayevo Film Festivalının artıq tanış simasıdır: o, 2018-ci ildə festivalın bədii film müsabiqəsinin münsiflər heyətinə rəhbərlik etmişdi. Bu dəfə isə onun yaradıcılığı “Tribute To” proqramında geniş retrospektivlə təqdim edildi və rejissor fəxri “Sarayevo ürəyi” ilə təltif olundu.

Woody Harrelson və Sarayevoda kino söhbəti

Amerikalı aktyor Woody Harrelson da festivalın fəxri qonaqları arasında idi. O, Sarayevoda ustad dərsi keçərək uzun illik kino karyerasından danışdı.

Harrelsonun festivaldakı çıxışı yalnız filmlərinin müzakirəsi ilə məhdudlaşmadı. Aktyor karyerasının müxtəlif mərhələlərini, Hollivuddakı seçimlərini və sənət həyatında qarşılaşdığı mühüm qərarları tamaşaçılarla bölüşdü.

Festivalın ən simvolik finalı

32-ci Sarajevo Film Festivalının bağlanışı da onun tarixi missiyasına uyğun seçilmişdi.

Festivalın film proqramı Danis Tanovićin Oskar mükafatlı “No Man’s Land” filminin bərpa olunmuş versiyasının nümayişi ilə başa çatdı.

Bu seçim təsadüfi deyildi.

“No Man’s Land” Balkan müharibəsinin absurdluğunu və insan faciəsini dünya kinosunun yaddaşına həkk etmiş filmlərdən biridir. Filmin Sarayevoda festivalın sonunda yenidən nümayiş etdirilməsi həm Bosniyanın kino tarixinin, həm də festivalın yarandığı tarixi şəraitin simvolik xatırlanması idi.

Sarayevo niyə bu qədər önəmlidir?

32-ci Sarajevo Film Festivalının nəticələri göstərir ki, Sarayevo artıq sadəcə regional kino festivalı deyil.

Onun əsas gücü Şərqi və Cənub-Şərqi Avropa kinosunu dünya kino sənayesi ilə birləşdirən körpü olmasındadır. Burada gənc rejissorlarla dünya şöhrətli aktyorlar, tələbə filmləri ilə Oskar mükafatlı əsərlər, Balkanların keçmişi ilə müasir dünyanın problemləri eyni proqramda görüşür.

Festivalın 2026-cı il proqramında 51 müsabiqə filmi, çoxsaylı dünya və regional premyeraları, sənədli filmləri və tələbə işlərini bir araya gətirməsi də bunu təsdiqləyir.

Sarayevo Film Festivalının əsas mesajı isə bəlkə də bütün bu rəqəmlərdən daha sadədir: müharibənin dağıtdığı şəhərdə kino yaşamağa davam etdi və illər sonra həmin şəhər dünyanın ən mühüm kino görüşlərindən birinin ünvanına çevrildi.

Bu baxımdan 32-ci Sarajevo Film Festivalının əsas qalibi təkcə “Everytime” deyil. Əsl qalib Sarayevonun özüdür — yaddaşını itirmədən sənəti gələcəyə daşıyan şəhər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.08.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Avropanın bir başında istilər, digər başında leysan yağışlar, sel tüğyan edir. Amma heç nə mədəniyyət həyatına təsir göstərə bilmir. Avropa bu avqustun sondan əvvəlki həftəsonunda futbolla (bir çox ölkələrdə yeni mövsümə start verildi) və incəsənətlə nəfəs aldı.

Futbolla işimiz yoxdur. Keçək incəsənətə.

Həftəsonu dünya mədəniyyət həyatında festivalların, kinonun, musiqinin və səhnə sənətinin fəal olduğu günlərlə yadda qaldı. Xüsusilə Sarayevoda keçirilən nüfuzlu film festivalının qaliblərinin elan olunması, Melburn Beynəlxalq Film Festivalının başa çatması və Edinburqun nəhəng sənət festivalının davam etməsi həftəsonunun diqqət çəkən mədəniyyət hadisələri sırasında yer aldı.

Sarayevoda baş mükafat Avstriya-Almaniya filminə

Həftəsonunun ən mühüm kino xəbərlərindən biri Sarayevodan gəldi. 32-ci Sarajevo Film Festivalında baş mükafat — “Heart of Sarajevo” — rejissor Sandra Wollnerin “Everytime” filminə verildi. Avstriya-Almaniya istehsalı olan film festivalın əsas müsabiqəsində ən yüksək mükafata layiq görüldü.

Bu ilki festivalın xüsusi proqramında dünya kinosunun tanınmış simaları da yer almışdı. Meksikalı aktyor və rejissor Diego Luna “Honorary Heart of Sarajevo” mükafatına layiq görülüb, iranlı məşhur rejissor Asghar Farhadinin yaradıcılığına isə xüsusi retrospektiv həsr olunub.

Beləliklə, Bosniya və Herseqovinanın paytaxtı bir həftə ərzində yenidən Balkanların deyil, bütövlükdə Avropa kino xəritəsinin mühüm mərkəzlərindən birinə çevrildi.

(Sarayevo Film Festivalı barədə bu gün portalımızda ayrıca yazı verilibdir).

Melburnda kino marafonu başa çatır

Avstraliyada isə Melbourne International Film Festival — MIFF bu həftəsonu yekunlaşdı. Avqustun 6-dan 23-dək davam edən festival Avstraliyanın ən qədim və ən nüfuzlu kino tədbirlərindən biri kimi mövsümün əsas beynəlxalq film toplantılarından birinə çevrildi.

Festivalın mükafatlarından biri — Bright Horizons mükafatı — fransız rejissor Marine Atlanın “La Gradiva” filminə təqdim edildi.

MIFF-in bağlanması ilə Melburn avqustun ilk üç həftəsində dünyanın müxtəlif ölkələrindən gəlmiş rejissorların, aktyorların, prodüserlərin və kino həvəskarlarının görüş məkanına çevrilən uzunmüddətli kino marafonunu başa vurmuş oldu.

Edinburq yenə dünya səhnəsinin mərkəzindədir

Şotlandiyanın paytaxtı Edinburqda isə mədəni həyat səngimək əvəzinə daha da intensivləşib. Edinburgh Festival Fringe, Edinburgh International Festival və Edinburgh Art Festival paralel şəkildə şəhəri nəhəng açıq səhnəyə çevirib.

Dünyanın ən böyük səhnə sənəti festivallarından biri olan Edinburgh Fringe avqustun 7-dən 31-dək davam edir. Bu il festival proqramında təxminən 4 200 tamaşa və layihə yer alır. Teatr, komediya, musiqi, rəqs, eksperimental sənət və texnologiyanın bir araya gəldiyi festivalda ənənəvi səhnə anlayışları da ciddi şəkildə sınağa çəkilir.

Həftəsonunun maraqlı nümunələrindən biri Virciniya Vulf əsərinin sauna atmosferində səhnələşdirilməsi, digəri isə tamaşaçını gecə saatlarında Edinburq küçələrində səsli bələdçiliklə hərəkət etdirən eksperimental performans olub.

Edinburq Beynəlxalq Festivalı da avqustun 7-dən 30-dək musiqi, opera, teatr və rəqsi bir araya gətirir. Festivalın rəsmi proqramında dünya səviyyəli orkestr və teatr kollektivlərinin çıxışları ilə yanaşı, müasir sənət nümunələri də təqdim olunur.

Uelsdə “Green Man”, Belçikada “Pukkelpop”

Böyük Britaniyanın Uels bölgəsində keçirilən Green Man Festivalı da 20–23 avqust tarixlərində musiqi və incəsənət həvəskarlarını Bannau Brycheiniog Milli Parkına toplayıb. Festival musiqi ilə yanaşı, incəsənət, ədəbiyyat və müxtəlif yaradıcı proqramları birləşdirən mühüm yay mədəniyyət hadisələrindəndir.

Belçikanın Hasselt şəhərində isə Pukkelpop festivalının son günü keçirildi. Avqustun 20-dən 23-dək davam edən festival Avropanın böyük alternativ və rok musiqi toplantılarından biri kimi diqqət çəkdi. Proqramda Deftones, The Hives, Turnstile, Deafheaven və digər qruplar yer aldı.

Edinburqda The Cure səhnəyə çıxır

Həftəsonunun musiqi baxımından ən diqqətçəkən hadisələrindən biri də Edinburqda baş verdi. Britaniya rok musiqisinin əfsanəvi qruplarından The Cure 23 avqustda Royal Highland Centre-də böyük konsert proqramı ilə çıxış etdi. Konsert Edinburqun onsuz da son dərəcə sıx olan festival atmosferinə əlavə musiqi hadisəsi gətirdi.

Beləliklə, şəhərdə eyni vaxtda teatr, opera, klassik musiqi, eksperimental sənət və rok musiqisinin müxtəlif istiqamətləri tamaşaçı qarşısında təqdim olunur.

London və Parisdə festival mövsümü davam edir

London və Parisdə də həftəsonu mədəniyyət proqramı kifayət qədər zəngin olub. Londonda teatr tamaşaları, incəsənət sərgiləri, musiqi proqramları və müxtəlif yaradıcı layihələr şəhərin həftəsonu gündəminin əsas hissəsini təşkil edib.

Parisdə isə sərgilər, konsertlər, teatr və açıq hava mədəniyyət tədbirləri avqustun son həftəsonunun əsas proqramları sırasında olub.

Dünyanın mədəniyyət xəritəsində diqqət çəkən mənzərə

Avqustun 21–23-ü dünya mədəniyyət gündəmini bir hadisə deyil, festival coğrafiyasının genişliyi müəyyənləşdirdi. Sarayevo kino ilə, Melburn beynəlxalq film proqramı ilə, Edinburq teatr və incəsənətlə, Uels və Belçika isə böyük musiqi festivalları ilə seçildi.

Həftəsonunun ən mühüm nəticəsi isə bir daha göstərdi ki, yay mövsümünün sonuna yaxınlaşdıqca mədəniyyət dünyasında həyat səngimir. Əksinə, Avropanın böyük şəhərləri və mədəniyyət mərkəzləri yeni teatr mövsümünə, kino festivallarına və payız sənət proqramlarına keçidi məhz belə çoxsahəli tədbirlərlə həyata keçirirlər.

Bu yerdə mütləq ən böyük arzularımdan birini dilə gətirim. Edinburq Avropanın mədəniyyət paytaxtı hesab edilir, bu həftə uik-endində də əsas pay sahibi bu şəhər olub. Arzum Edinburqu görməkdir. Oranın mədəniyyət xəritəsi marşrutları ilə hərəkət etməkdir.

İnşallah!

Şəkildə: Bəli, bu Edinburqdur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.08.2026)

Bu gün – avqustun 23-də Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun təsis edilməsindən 14 il ötür. Bu münasibətlə Fond öz sosial media hesablarında paylaşım edib. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, paylaşımda yazılır:

“Bu gün Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun təsis edilməsindən 14 il ötür. 14 il ərzində Fond türk xalqlarının zəngin mədəni irsinin qorunması və təbliği, ortaq dəyərlərin gələcək nəsillərə ötürülməsi, türk dünyasının mədəni əlaqələrinin inkişaf etdirilməsi istiqamətində çoxsaylı layihə və təşəbbüslərə imza atıb.

Bu əlamətdar tarix Fondun keçdiyi yolu, əldə olunan nailiyyətləri və qarşıdakı dövr üçün müəyyənləşdirilən yeni hədəfləri bir daha nəzərdən keçirmək üçün əlamətdar gündür.

14 il – ortaq irs, ortaq dəyərlər və vahid mədəni yaddaş naminə.”

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.08.2026)

Xanım Aydın,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Bir zamanlar çox məşhur bir idmançı vardı – İbrahimpaşa Dadaşov! Onu dostları və rəqibləri böyük ehtiramla Paşa pəhləvan çağırırdılar. Bu müraciətdə bir idmançının ləqəbi yox, bir dövrün hörməti, xalçanın üzərində qazanılmış şöhrət, əzmlə keçilmiş uzun bir yol vardı.

İbrahimpaşa Hüseyn oğlu Dadaşov 1926-cı il aprelin 10-da Bakıda dünyaya gəlmişdi. O, sonralar Azərbaycan sərbəst güləşinin ən parlaq simalarından birinə çevriləcəkdi. Amma böyük idmana gedən yolu heç də hamar başlamamışdı. Əksinə, onun həyatının ilk illəri müharibənin ağır kölgəsində keçmişdi. O illərdə gənclərin arzularından çox, həyatın sərt tələbləri vardı. İdman salonları, yarışlar, medallar haqqında düşünmək belə bir çoxları üçün əlçatmaz görünürdü.

İbrahimpaşa isə güləşə yalnız müharibədən sonra, 1945-ci ildə gəlmişdi. Artıq iyirmi yaşı vardı. Bu yaş həmin dövrün idmanı üçün gec başlanğıc sayılırdı. Dinamo cəmiyyətinin sərbəst güləş bölməsinə gələndə məşqçi David Maxaradze onu diqqətlə süzmüş və yaşının ötüb-keçdiyini düşünmüşdü. Lakin gənc Dadaşov xalçaya bir dəfə çıxandan sonra geri çəkilmədi.

Bəlkə də onun ən böyük üstünlüyü elə burada idi: gec başlamaqdan qorxmadı.

O, itirilmiş illərin əvəzini sanki hər məşqdə, hər görüşdə, hər fənddə çıxırdı. İnkişafı o qədər sürətli gedirdi ki, çox keçmədən Azərbaycan çempionu oldu. Ardınca Dinamonun Mərkəzi Şurasının birinciliyində qalib gəldi. Bu yarış o dövrdə az qala SSRİ-nin kiçik çempionatı kimi qiymətləndirilirdi.

Sonra daha böyük xalça gəldi.

1949-cu ildə Bakıda keçirilən SSRİ çempionatında Dadaşov ardıcıl olaraq Ermənistanı təmsil edən Xoren Çeviçyanı, Gürcüstan təmsilçisi Andrey Çelidzeni və Rusiya idmançısı Yuri Denikovu məğlub edərək qızıl medal qazandı. Bu, onun üçün adi – növbəti qələbə deyildi. Bu, Paşa pəhləvanın artıq böyük idman səhnəsinə öz adını yazması idi.

Ardınca medallar gəldi: 1950-ci ildə bürünc, 1951-ci ildə qızıl, 1952-ci ildə qızıl. 1954 və 1955-ci illərdə gümüş medallar qazandı. 1956-cı ildə isə yenidən SSRİ çempionu oldu. Amma onun karyerasını yalnız bu rəqəmlərlə anlatmaq mümkün deyil. Çünki İbrahimpaşa Dadaşov xalçaya çıxanda qarşısındakı rəqibin adına və şöhrətinə baxmırdı. Onun üçün xalçanın üzərində yalnız bir həqiqət vardı: son saniyəyə qədər mübarizə.

O dövrün güləş qaydaları bugünkü təsəvvürümüzdən fərqli idi. Bəzən qalib birbaşa məğlubiyyətlə deyil, cərimə xallarının hesablanması ilə müəyyənləşirdi. Dadaşovun elə yarışları olmuşdu ki, bir dəfə də məğlub olmadığı halda gümüş medalla kifayətlənmişdi. Bu nəticə onun gücünü azaltmırdı, əksinə, həmin dövrün idman tarixində onun necə çətin rəqabət içində mübarizə apardığını göstərirdi.

İbrahimpaşa Dadaşovun ən böyük silahlarından biri isə taktika idi.

O, rıkcı güclü deyildi. O, həm də düşünürdü.

Rəqibin hərəkətini izləyir, uyğun anı gözləyir, fənd üçün saniyələri hesablayırdı. Bəzən xalçanın üzərində sakit görünür, sanki heç nə baş vermirmiş kimi rəqibini müşahidə edirdi. Amma o sakitliyin altında böyük bir hesab vardı. Doğru məqam yetişəndə isə hərəkət bir anda gəlirdi.

Məhz buna görə onun güləş üslubunu yeni məktəb kimi qiymətləndirənlər vardı.

Güc, dözüm və texnika onun silahları idisə, taktika həmin silahların necə istifadə olunacağını müəyyənləşdirirdi. Paşa pəhləvanın şöhrəti təkcə SSRİ çempionatları ilə məhdudlaşmırdı. O, beynəlxalq turnirlərdə də öz çəkisinin ən güclü güləşçilərindən olduğunu göstərirdi. Dünya çempionu olmuş idmançılar üzərində qələbələri onun necə böyük rəqiblərlə qarşılaşdığını göstərirdi. İranlı Cahanbəxt Tofiq, sovet güləşçiləri Qriqor Qamarnik və Olembek Bestayev kimi məşhur rəqiblər onun xalçadakı qələbələrinin sırasında idi.

1952-ci il isə onun həyatında xüsusi yer tutur.

Həmin il Helsinki Olimpiadası keçirilirdi. Sovet İttifaqının idmançıları üçün bu, ilk Olimpiya debütü idi. Azərbaycanı təmsil edən azsaylı idmançılar arasında İbrahimpaşa Dadaşov da vardı.

Beləliklə, Bakının bir vaxtlar güləş zalına gecikmiş yaşda daxil olan gənci artıq Helsinkidə dünyanın ən böyük idman səhnəsində idi.

Olimpiya xalçası onun qarşısında yeni bir dünyanın qapısını açmışdı. Dadaşov yarışları yeddinci pillədə başa vurdu. Bu nəticə sonralar onun qazandığı böyük uğurların fonunda kölgədə qala bilər. Amma tarixi baxımdan həmin yeddinci yerin çəkisi tamam başqadır. Çünki İbrahimpaşa Dadaşov Azərbaycanın ilk olimpiyaçılarından biri kimi adını tarixə yazmışdı.

1956-cı il isə Paşa pəhləvanın idmançı kimi son böyük dayanacağı oldu.

Moskvada SSRİ xalqlarının ilk Spartakiadası keçirilirdi. Güləş yarışları həm də ölkə çempionatı statusu daşıyırdı. Dadaşov üçün bu turnir həm yeni bir zirvə, həm də vida xarakteri daşıyırdı.

O, əvvəlcə gürcüstanlı Sergey Qavarayevi, daha sonra dünya çempionu Olembek Bestayevi məğlub etdi. Həlledici görüşdə isə dünya kubokunun sahibi ukraynalı Vladimir Simyarskinin qarşısına çıxdı. Və qalib gəldi. Beləliklə, Paşa pəhləvan son böyük yarışını da qələbə ilə tamamladı. O, həm ilk Spartakiadanın qalibi, həm də SSRİ çempionu oldu.

Bəzən idmançı karyerasını zirvədə bitirir. Dadaşovun vida anı da məhz belə idi. Lakin onun xalçadan çəkilməsi güləşdən uzaqlaşması demək deyildi. İbrahimpaşa Dadaşov ikinci həyatına məşqçi kimi başladı. Bu dəfə onun qarşısında rəqib yox, yetişdirilməli gənclər vardı. İndi onun vəzifəsi özünün bildiyi fəndləri başqalarına öyrətmək, illərlə qazandığı təcrübəni yeni nəslə ötürmək idi. Onun yetirmələri arasında sonralar dünya çempionu və Tokio Olimpiadasının bürünc mükafatçısı olacaq Aydın İbrahimov da vardı. Bu, bəlkə də Paşa pəhləvanın ən böyük qələbələrindən biri idi. Çünki yaxşı idmançı özünü sübut edir. Böyük məşqçi isə özündən sonra gələnləri.

Dadaşov bir çox güləşçini SSRİ miqyaslı yarışlara hazırladı. Onun məşqçilik fəaliyyəti də idmançı karyerası qədər uğurlu oldu. SSRİ-nin əməkdar idman ustası və əməkdar məşqçisi fəxri adlarına layiq görüldü. Bu titulların təsadüfən verilmədiyi bir dövrdə onun xidmətlərinin miqyası daha aydın görünür.

İbrahimpaşa Dadaşovun həyatı bir medal kolleksiyasından daha artıqdır. O, Azərbaycan güləşinin bir mərhələsini öz taleyində yaşatdı. Müharibədən sonrakı illərin çətinliklərindən çıxaraq SSRİ çempionluğuna, Olimpiya xalçasına, məşqçilik məktəbinə qədər uzanan bir yol keçdi.

O yolun başlanğıcında iyirmi yaşlı, güləşə gec gəlmiş bir gənc dayanırdı. Sonunda isə arxasında öz məktəbi, yetirmələri, qələbələri və adı qalacaq Paşa pəhləvan vardı.

İbrahimpaşa Dadaşov 1990-cı il iyulun 16-da Bakıda vəfat etdi.

Amma pəhləvanların qəribə bir taleyi var. Onlar xalçadan gedirlər, səs-küy susur, alqışlar dayanır, illər keçir. Lakin onların mübarizə ruhu qalır. Paşa pəhləvanın adı da Azərbaycan güləşinin yaddaşında belə qaldı – gücü yalnız əzələsində olmayan, rəqibini yalnız fəndlə deyil, ağıl və səbrlə də məğlub edən, xalçaya çıxanda isə son saniyəyədək geri addım atmayan bir pəhləvan kimi.

Onun qazandığı medallar tarixdir. Amma onun qoyduğu güləş məktəbi əbədi izdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.08.2026)