İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

Məşhur alman yazıçısı, bəstəkarı və rəssamı Ernest Teodor Amadey Hofman daima ictimai mühitin diqqətini cəlb etmişdir. Birdən-birə mədəniyyətin 3 sahəsində təmsil olunmaq sizə zarafat gəlməsin.

Alman romantizm dövrünün ən görkəmli nümayəndələrindən biri, fantastik hekayələr, romanlar müəllifi, bəstəkar, rəssam və üstəlik, hüquqşünasdır o. Qotik üslublu qorxulu hekayələri ("Qum adam"), nağıl-povestləri ("Şirkunçik və siçanlar kralı") və "Qızıl bardaq" kimi əsərləri ilə tanınan Hofman, dünya ədəbiyyatına və musiqisinə əhəmiyyətli təsir göstərmişdir. 

Ernest Teodor Amadey Hofman 24 yanvar 1776 - cı ildə Köniqsberq şəhərində anadan  olmuşdur. Onun ata-anası yola getmədiklərinə görə ayrılmışlar. Hofman nənəsi ilə qalmışdır. O, ağır həyat keçirmiş, demək olar ki, aclıq içində yaşamışdır. Unversitetdə hüquq elmləri üzrə təhsil almışdır.

Ernest Teodor Amadey Hofman hələ gəncliyində musiqi, ədəbiyyat, rəssamlıqla məşğul olmuş, ilk günlərdən ictimai mühitin diqqətini cəlb etmişdir. 1807-ci ildə o, bütün işlərini buraxıb Berlinə köçür, 1808-ci ildə özünə iş tapır. O, Almaniyada Banberq teatrında bəstəkar, Drezden və Leypsiqdə opera truppasında musiqi üzrə direktor, rejissor işləmişdir.

Ernest Teodor Amadey Hofman romantik operanın – "İndianın" yaradıcısıdır.

Hofman 30-dan çox bədii əsər yaratmışdır. Onun ilk novellası 1809-cu ildə yazılmışdır. Ernest Teodor Amadey Hofman 1814-cü ildə "Qızıl bardaq", 1876-cı ildə "İblis eliksiri" və s. romanlarını yazır. Ernest Teodor Amadey Hofmanın 1814-cü ildə yazdığı "Qızıl bardaq" nağılının qəhrəmanı Anselim, çox sadə, heç nədə bəxti gətirməyən oğlandır.

Onun yaradıcılığında faciəli bir ikilik mövcuddur. O, bir tərəfdən ədalət, sevgi, hünər, fədakarlıq, musiqi, xəyal, gözəllik səltənəti önündə ehtiramla baş əyir, digər tərəfdən, mənəviyyatca puç, heyvani ehtirasların əsiri olan, harınlaşdıqca qorxaqlaşan, yalnız alış-verişdən, qazancdan həzz alan müasirlərini qəzəblə qamçılayırdı.

Əsas əsərləri:

“Qızıl bardaq” (1814),

“İblis eliksiri” (1876),

“Şelkunçik və siçanlar padşahı”.

Dahi alman A.Hofman 1822-ci ilin 25 yanvarında Berlində vəfat etmişdir. Hofman sənəti təkcə Avropada deyil, bütün Avropada, o cümlədən Rusiyada məşhur olmuşdur və məşhurdur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.01.2026)

Qırğız Respublikasına rəsmi səfər çərçivəsində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti xanım Aktotı Raimkulova ilə YUNESKO üzrə Qırğız Respublikası Milli Komissiyasının baş katibi xanım Sabira Soltongeldiyeva arasında görüş keçirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Fonddan verilən məlumata görə, görüş zamanı tərəflər Fond və Milli Komissiya arasında Türk dünyasının mədəni irsinin qlobal səviyyədə qorunması, inkişafı və təbliği sahəsində, o cümlədən beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığın genişləndirilməsi vasitəsilə tərəfdaşlıq məsələlərini müzakirə ediblər.

Görüş çərçivəsində Fondun prezidenti təşkilatın təşəbbüslərinin beynəlxalq səviyyədə təşviqində göstərdiyi fəal dəstək və köməkliyə görə Qırğız Respublikasının YUNESKO üzrə Milli Komissiyasına minnətdarlığını bildirib. Öz növbəsində, baş katib Fondun fəaliyyətini yüksək qiymətləndirərək, Türk dünyasının zəngin mədəni irsinin dünya miqyasında tanıdılması və təşviqi məqsədilə YUNESKO ilə əməkdaşlığın gücləndirilməsi istiqamətində təşkilat tərəfindən həyata keçirilən sistemli və ardıcıl səyləri yüksək qiymətləndirib.

Qeyd etmək lazımdır ki, 2024-2025-ci illər ərzində Fondun himayəsi altında Türk ölkələrinin YUNESKO yanındakı daimi nümayəndəlikləri və Milli Komissiyaları, habelə Türk dövlətlərinin müvafiq hökumət qurumları ilə əməkdaşlıq şəraitində ilk dəfə olaraq YUNESKO-nun Parisdəki (Fransa) mənzil-qərargahında bir sıra mühüm tədbirlər təşkil edilmişdir. Bunlara: Mahmud Kaşğari-Barskaninin əvəzsiz əsərinə həsr olunmuş “Dünyanın leksikoqrafiyada xəritələşdirilməsi: “Divanü Lüğat-it-Türk”ün 950-ci ildönümü” beynəlxalq konfransı; böyük qazax bəstəkarı və dirijoru Nurgisa Tlendiyevin 100 illik yubileyi münasibətilə təşkil olunmuş “İlham mənbələri: Nurqisa Tlendiyevin irsi” sərgisi; Türk dünyasının görkəmli memarının memarlıq irsinə həsr olunmuş sərgi ilə müşayiət olunan “Azərbaycan memarlıq irsinin dühası: Əcəmi Naxçıvani – 900” kitabının təqdimatı daxildir.

Yuxarıda qeyd olunan bütün yubiley tarixləri YUNESKO-nun əlamətdar günlər siyahısına daxil edilmişdir. Bundan əlavə, Fond YUNESKO ilə əməkdaşlıq çərçivəsində YUNESKO-nun mənzil-qərargahında “Ayıtış / Aytıs” ənənəsinin YUNESKO-nun Qeyri-maddi mədəni irsin Reprezentativ siyahısına daxil edilməsinin 10 illiyi münasibətilə xüsusi layihə, eləcə də “Çingiz Aytmatov və YUNESKO: dünyanı birləşdirən ortaq irs” mövzusunda beynəlxalq konfrans təşkil etmişdir.

Fondun dəstəyi ilə Türk qeyri-maddi mədəni irs elementlərinin – “Alpamış Batır” dastanı və “Qurama” sənətinin YUNESKO-nun Bəşəriyyətin Qeyri-maddi Mədəni İrsi üzrə Reprezentativ Siyahısına çoxmillətli nominasiya kimi daxil edilməsi üçün müraciətlər təqdim edilmişdir.

Səmərqənddə YUNESKO-nun 43-cü Baş Konfransında Fondun fəaliyyətinin uğurlu və yüksək rəğbətlə qarşılanan təqdimatı Fondun fəaliyyətində mühüm mərhələ olmuşdur. Bu təqdimat təşkilatın beynəlxalq imicinin güclənməsinə və Türk dünyasının zəngin mədəni irsinin qorunması və təbliğinin qlobal əhəmiyyətinin artmasına töhfə vermişdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.01.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün,  23 yanvar Ümumdünya  Səhiyyə Təşkilatının  COVID-19 koronavirus pandemiyasını beynəlxalq narahatlıq doğuran ictimai səhiyyə fövqəladə halı elan etdiyi gündür. 

Altı il öncə bu günlərdə dünyanı sarsıdan bir virus bəşəriyyəti hazırlıqsız yaxaladı. COVID-19 adlandırılan bu faciəvi yoluxucu xəstəlik qısa zaman ərzində dünyada milyonlarla, hətta rəsmi rəqəmlərdən də çox insanın ölümünə səbəb oldu. Küçələr səssizləşdi, şəhərlər boşaldı, sərhədlər bağlandı, həyat sanki dayanmış kimi oldu. İnsanlar yalnız sağlamlığını deyil, yaxınlarını, ümidlərini və gündəlik həyatdakı sabitliyini də itirdi. Virus bu gün artıq əvvəlki təhlükə səviyyəsində olmasa da, onun buraxdığı izlər hələ də silinməyib. Pandemiya bir çox insanın psixologiyasında qorxu, narahatlıq və itki hissi kimi qalıb. Tənha keçən günlər, xəstəxana dəhlizlərində yaşanan gözləmələr, son dəfə vidalaşmağa belə imkan verilməyən insanlar hələ də yaddaşlardan silinmir. COVID-19 təkcə tibbi böhran deyil, həm də dərin sosial və psixoloji sarsıntı idi.  Aradan illər keçsə də, bu pandemiyanın necə yarandığını, necə yayıldığını və dünyaya hansı bədəli ödətdiyini xatırlamaq hələ də aktuallığını qoruyur. COVID-19 təkcə bir virus deyildi. O, insanların həyat tərzini,  münasibətlərin bir müddətlik dəyişdi.  Elə bir dövr yaşandı ki, ən sadə şeylər,  bir-birimizə yaxın durmaq, qucaqlaşmaq, küçədə sərbəst nəfəs almaq belə riskli görünürdü. İnsanlar qorxdu, özünü qorumağa çalışdı, amma çoxları üçün qorunmaq belə gecikmiş oldu. 

COVID-19 necə yarandı?

COVID-19 “Coronavirus Disease 2019” sözlərinin qısaltmasıdır. Xəstəliyə səbəb olan SARS-CoV-2 adlı virus koronaviruslar ailəsinə aiddir. Koronaviruslar əvvəllər də mövcud olub və insanlıq tarixi boyunca müxtəlif viruslarla qarşılaşıb. Lakin SARS-CoV-2-nin fərqi ondadır ki, o həm sürətlə yayılırdı, həm də bəzi insanlarda ağır nəticələrə səbəb olurdu. Alimlərin böyük əksəriyyəti virusun heyvanlardan insanlara keçən zoonotik mənşəli olduğunu bildirir. Bu tip viruslar adətən təbii balansın pozulduğu mühitlərdə, canlı heyvan alveri və sıx təmas imkanlarının artdığı məkanlarda daha sürətlə ortaya çıxır. Buna baxmayaraq, virusun tam olaraq hansı mənbədən necə keçdiyi ilə bağlı suallar illərdir cavabsız qalır. ÜST və digər beynəlxalq qurumların müxtəlif araşdırmalar aparmasına baxmayaraq, COVID-19-un mənşəyi ilə bağlı qəti nəticə bu gün də tam şəkildə elan edilməyib və bu fakt pandemiyanın başlanğıcından bəri dünya gündəmində qalan ən böyük suallardan biri olaraq qalır.

İlk harada yarandı? İlk yoluxmalar nə vaxt qeydə alındı?

COVID-19-la bağlı ilk məlumatlar 2019-cu ilin dekabrında Çinin Uhan şəhərində ortaya çıxdı. Həmin dövrdə bir çox insanda yüksək hərarət, nəfəs darlığı və ağır pnevmoniya müşahidə olunurdu. İlk günlərdə bu vəziyyət adi bir mövsümi xəstəlik, qrip dalğası kimi qiymətləndirilsə də, yoluxmaların sürətlənməsi və ağırlaşmaların artması vəziyyətin fərqli olduğunu göstərdi. İlkin mərhələdə yoluxmaların bir hissəsinin Uhandakı dəniz məhsulları və canlı heyvan bazarı ilə bağlı olduğu bildirildi, lakin daha sonra virusun bazardan əvvəl də mövcud ola biləcəyi ehtimalı gündəmə gəldi. Bu isə pandemiyanın gerçək başlanğıcına dair sualların daha da dərinləşməsinə səbəb oldu. Əslində dünya çox tez anladı ki, söhbət təkcə bir şəhərdən və ya bir ölkədən getmir — təhlükə artıq bütün bəşəriyyət üçün ortaq problemə çevrilmişdi.

Dünya necə xəbərdar oldu?

2020-ci ilin yanvarında virus artıq Çin hüdudlarını aşmağa başlamışdı. Yoluxma halları əvvəlcə digər Asiya ölkələrində qeydə alındı, ardınca isə Avropa və ABŞ daxil olmaqla, dünyanın müxtəlif nöqtələrinə yayıldı. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı vəziyyətin ciddiliyini nəzərə alaraq 30 yanvar 2020-ci ildə COVID-19-u beynəlxalq ictimai səhiyyə fövqəladə hal elan etdi. Bu qərar dünyaya açıq mesaj idi: artıq bu virus lokal problem deyil, qlobal miqyasda təhlükəyə çevrilib. Bir müddət sonra, 11 mart 2020-ci ildə ÜST COVID-19-u rəsmi olaraq pandemiya elan etdi və bundan sonra dünya faktiki olaraq tamamilə başqa bir rejimə keçdi. Sərhədlər bağlandı, uçuşlar dayandırıldı, məktəblər və universitetlər fəaliyyətini dayandırdı, insanlar evlərində uzunmüddətli izolyasiya şəraitində yaşamağa məcbur qaldı. Bu, təkcə virusla mübarizə deyil, həm də bəşəriyyətin psixoloji dözümlülük sınağı idi.

Pandemiyanın qlobal miqyası: rəqəmlər, itkilər, gerçəklik

COVID-19-un fəsadları yalnız yoluxma və ölüm statistikası ilə məhdudlaşmadı. O, insan həyatına toxunan bütün sahələri alt-üst etdi. Rəsmi məlumatlara görə pandemiya dövründə 700 milyondan çox insan virusa yoluxdu, 7 milyondan artıq insan isə həyatını itirdi. Lakin mütəxəssislər bildirir ki, real rəqəmlər rəsmi statistikadan daha yüksək ola bilər. Çünki bir çox ölkədə test imkanları məhdud idi, insanlar xəstəxanaya çatdırılmadan həyatını itirirdi, bəzi ölüm halları başqa diaqnozlarla rəsmiləşdirilirdi və qeydiyyat sistemləri hər yerdə eyni səviyyədə işləmirdi. Pandemiya minlərlə ailənin həyatını geri dönüşü olmayan şəkildə dəyişdi. Bir çox insan yaxınını itirdi, bir çoxu işini və sosial həyatını itirdi, bir çoxu isə sağlamlığını bərpa etsə belə, uzunmüddətli fəsadlarla yaşamağa davam etdi. Dünya bir daha anladı ki, insan həyatını dəyişmək üçün bəzən təkcə görünməyən bir təhlükə kifayətdir.

COVID-19 Azərbaycanda: yayılma mərhələsi və ilk hallar

COVID-19 Azərbaycanda 28 fevral 2020-ci ildə rəsmi olaraq qeydə alındı. İlk yoluxmalar əsasən xaricdən gələn şəxslərlə bağlı idi, lakin qısa müddət sonra virus ölkə daxilində də yayılmağa başladı. Dövlət yoluxmanın sürətlə artmasının qarşısını almaq üçün bir sıra tədbirlər həyata keçirdi, xüsusi karantin rejimi tətbiq olundu, məktəblər və universitetlər bağlandı, icazə sistemi yaradıldı, maska və sosial məsafə qaydaları gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrildi. Pandemiyanın ən ağır mərhələlərində tibb müəssisələrinin üzərinə böyük yük düşdü, həkimlər və tibb işçiləri yüksək risk altında çalışdı, insanların isə hər gün daha çox “nə olacaq?” sualı ilə yaşadığı bir dövr başladı. COVID-19 Azərbaycanda da sadəcə xəstəlik yox, həm də ümumi həyatın ritmini dəyişən fövqəladə bir vəziyyət yaratdı.

Azərbaycanda statistika: neçə nəfər yoluxdu, neçə nəfər öldü, neçə nəfər sağaldı?

Rəsmi məlumatlara görə, Azərbaycanda pandemiya dövründə 830 mindən çox insan COVID-19-a yoluxdu, 820 mindən çox insan sağaldı, 10 mindən artıq insan isə həyatını itirdi. Bu rəqəmlər statistik göstəricilər kimi görünə bilər, amma əslində onların arxasında minlərlə yarımçıq qalan həyat hekayəsi var. Hər ölüm xəbəri bir ailənin dağılması, bir evin susması, bir körpənin atasız və ya anasız qalması, bir insanın həyatının yarımçıq bitməsi demək idi. İnsanlar bəzən yaxınını son dəfə görməyə, onunla vidalaşmağa belə imkan tapmadan itki ilə üz-üzə qalırdı. Pandemiya məhz buna görə yaddaşlarda yalnız xəstəlik kimi deyil, həm də böyük bir faciə kimi qaldı.

Vaksinlər: ümidin adı

Pandemiyanın ən mühüm dönüş nöqtələrindən biri vaksinlərin hazırlanması oldu. Qısa müddətdə bir neçə fərqli vaksin növü istehsal edildi və dünya miqyasında kütləvi peyvəndləmə kampaniyaları başladı. Vaksinlərin əsas məqsədi yoluxmanın tam dayanması olmasa da, ağır xəstəlik və ölüm riskinin azalmasına ciddi təsir göstərdi. Azərbaycanda da vaksinasiya prosesi mərhələli şəkildə aparıldı və bu, pandemiyanın daha ağır nəticələr verməsinin qarşısını müəyyən qədər aldı. Bir çox insan üçün vaksin ümid idi — qorxunun içində çıxış yolu, qaranlıq günlərdə işıq kimi görülürdü.

Post-COVID: pandemiya bitdi, amma hər şey əvvəlki kimi olmadı 

2026-cı ildə artıq COVID-19 gündəlik həyatın mərkəzində deyil. Karantin rejimləri yoxdur, maska qaydaları əvvəlki kimi sərt tətbiq edilmir. Amma pandemiyanın psixoloji, sosial və iqtisadi təsiri hələ də hiss olunur. Bəzi insanlarda hələ də xəstəlik qorxusu, panika, davamlı narahatlıq hissi qalıb. Sosial təcrid dövründə yaranan depressiya, əsəbilik, ümidsizlik, tənha qalma travması hər kəsdə müxtəlif səviyyədə iz buraxıb. Bununla yanaşı, COVID-19 keçirib sağalan bəzi şəxslər uzun müddət nəfəs darlığı, zəiflik, diqqət və yaddaş problemləri kimi “post-COVID” əlamətlərindən də şikayət ediblər. Yəni virus fiziki cəhətdən zəifləsə də, onun buraxdığı təsir tamamilə yox olmayıb.

COVID-19 pandemiyası bir dövrün simvoluna çevrildi. O, bizə göstərdi ki, dünya nə qədər inkişaf etmiş olsa da, görünməz bir virus qarşısında nə qədər kövrəkdir. 23 yanvar isə bu qlobal faciənin necə başladığını xatırladan günlərdən biridir. Bu tarix təkcə keçmişi xatırlamaq üçün deyil, həm də gələcəkdə oxşar təhlükələrə qarşı daha hazırlıqlı olmaq üçün yadda saxlanmalıdır. Çünki pandemiya bitə bilər, ancaq onun dərsləri unudularsa, gələcəkdə eyni səhvləri təkrar etmək riski yenidən ortaya çıxar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)

Dahi bəstəkar, Azərbaycan professional musiqisinin banisi Üzeyir Hacıbəylinin anadan olmasının 140 illiyi münasibətilə təsis edilmiş “Üzeyir Hacıbəyli mükafatı”nın yanvarın 22-də təqdimat mərasimi keçirilib.

Leopold və Mstislav Rostropoviçlər adına 21 nömrəli Onbirillik Musiqi Məktəbində təşkil olunan tədbirdə mədəniyyət naziri Adil Kərimli, Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının sədri Sahib Məmmədov, Milli Məclisin deputatları, tanınmış mədəniyyət və incəsənət xadimləri iştirak ediblər.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, mərasimdən əvvəl qonaqlar Üzeyir Hacıbəyliyə həsr olunmuş sərgi ilə tanış olublar.

ADİL KƏRİMLİ

Tədbirdə çıxış edən mədəniyyət naziri Adil Kərimli bildirib ki, dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin anadan olmasının 140 illiyi münasibətilə həm ölkə daxilində, həm də xarici ölkələrdə çoxsaylı layihələr həyata keçirilib.

Nazir diqqətə çatdırıb ki, Azərbaycanda mədəniyyət sahəsində həyata keçirilən dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri incəsənət və mədəniyyət təhsilinin keyfiyyətinin artırılması, bu sahənin səviyyəsinin yüksəldilməsi, eləcə də maddi-texniki bazasının gücləndirilməsidir. Bu istiqamətdə müvafiq dövlət proqramlarında da bir sıra tədbirlər nəzərdə tutulub və Mədəniyyət Nazirliyi həmin məqsədlərdən irəli gələrək son dövrdə bu sahədə islahatlara başlayıb, ardıcıl addımlar atır.

Diqqətə çatdırılıb ki, dahi Üzeyir Hacıbəylinin 140 illik yubileyi çərçivəsində keçirilən bu müsabiqə musiqi və incəsənət təhsili sahəsində çalışan müəllimlərin peşəkarlığının təşviqi, yaradıcı potensialının üzə çıxarılması və milli musiqi irsinin gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müsabiqəyə Bakı şəhəri və respublikanın müxtəlif bölgələrində fəaliyyət göstərən musiqi, incəsənət məktəb və mərkəzlərində çalışan ümumilikdə 66 müəllim qatılıb. Müsabiqənin I mərhələsinin nəticələrinə əsasən seçilmiş iştirakçılar II mərhələyə buraxılıb. Sonrakı mərhələdə reqlamentə uyğun olaraq Komissiya üzvləri tərəfindən iştirakçıların açıq dərslərinin videoyazılarına baxış keçirilib və namizədlər peşəkar meyarlar əsasında qiymətləndirilib. Müzakirələrin yekununda 19 müəllim müsabiqənin qalibi elan edilib.

Çıxışı zamanı Adil Kərimli layihənin həyata keçirilməsində dəstək göstərən tərəfdaşlara, xüsusilə Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasına minnətdarlığını bildirib.

SAHİB MƏMMƏDOV

Daha sonra Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının sədri Sahib Məmmədov çıxış edərək tədbirin xüsusi əhəmiyyət daşıdığını bildirib. O qeyd edib ki, tədbirin keçirildiyi bu cür mədəniyyət ocaqları Azərbaycan musiqisinin və ümumən incəsənətin inkişafında mühüm rol oynayır, eyni zamanda gənclərin formalaşmasında, gələcəkdə peşəkar musiqiçi və sənət adamı kimi yetişməsində böyük imkanlar yaradır.

Sahib Məmmədovun sözlərinə görə, mükafatın təsis olunması, bu sahədə seçilən dəyərli müəllimlərin əməyinin qiymətləndirilməsi, onların bilik və bacarıqlarının önə çəkilməsi olduqca vacib və nümunəvi hadisədir. O vurğulayıb ki, nəticə etibarilə 19 müəllimin seçilməsi və onların fəaliyyətinə verilən dəyər təkcə qaliblər üçün deyil, bütün incəsənət sahəsi üçün stimulverici bir addımdır.

Çıxışının sonunda Sahib Məmmədov təşkilatçılara və Mədəniyyət Nazirliyinə təşəkkürünü bildirib. O əlavə edib ki, bu kimi çoxşaxəli əməkdaşlıqlar mədəniyyət sahəsində həyata keçirilən layihələrin daha səmərəli olmasına, ümumi məqsədlərə birlikdə nail olmağa imkan verir.

Sonra qaliblərə pul mükafatı və diplomlar təqdim olunub.

Tədbir bədii hissə ilə davam edib.

(AzərTAC-ın materialından və fotolarından istifadə olunmuşdur)

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)

Əkbər Qoşalı, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

Xalq şairi Nəbi Xəzrinin növbəti doğum günü oldu (Nəbi Ələkbər oğlu Babayev; 10.12.1924, Xırdalan – 15.01.2007, Bakı). Xalqımızın dəyərli söz ustadı, XX yüzil Azərbaycan poeziyasının parlaq simalarından olan Nəbi Xəzrinin əlamətdar 100 illik yubileyini isə ötən il qeyd etdik.

Bir şair ömründə neçə və necə ilklər olur, sonlar olur… Bəli, bir şairin ömrü, yalnız yaşadığı illərin sayı ilə deyil, o illərin içində nə qədər ilkə, nə qədər sonsuzluğa toxunduğu ilə ölçülür.

Nəbi Xəzri yalnız öz yaradıcılığı ilə deyil, həm də şəxsiyyətinin zərifliyi ilə və çağının nəbzini tuta bilən sənətkar olaraq yaddaşlarda yaşayır.

Nəbi Xəzrini anlamaq üçün onun öz dönəmindəki poeziya gələnəklərinə, zirvə hadisələrə diqqət yetirmək vacibdir. O, Səməd Vurğunun poetik irsinin davamçısı olaraq yalnız ustadlardan öyrənməklə yetinmədi, öz poetik aləmini də yaratdı. Şair, klassik gələnəklərlə çağdaş dövrün təzadları arasında körpü quraraq, Azərbaycan ədəbiyyatına özünəxas yeni nəfəs gətirdi.

Nəbi Xəzrinin poeziyası həm lirik duyğularla, həm də ictimai fəlsəfənin dərinliyi ilə doludur. Onun şeirlərində insan ruhunun zərifliyi ilə toplumun sərt həqiqətləri bir nöqtədə qovuşur. 

“Dəniz, göy, məhəbbət” şeirində oxuyuruq:

- Dənizi hədiyyə verirəm sənə...

   Mən dedim, sən baxdın, sən gülümsədin.

   Göylərin şəfəqi düşdü üzünə.

 - Mən isə... göyləri verirəm, - dedin...

   Ayrıldıq qəribə hədiyyələrlə,

   Göylər eşqim kimi mənə əzizdir.

   Ayrıldıq dənizlə, ağ ləpələrlə,

   Necə aparasan? Dəniz dənizdir…

Bu misralarda şairin yalnız təbiətə olan sevgisini deyil, həm də insanın təbiətlə ruhani bir vəhdətdə olduğu və sonsuzluğa can atması sənətkarcasına təsvir olunur. Təxəllüsü də təbiətdən gələn şairin bu şeirindəki fəlsəfi qat, onu yalnız lirik şair kimi deyil, eyni zamanda dərin düşüncəli sənətkar kimi xarakterizə edir. Şairin təbiətə ülvi bağlılığı bir şeirə sığmır, təbii, onun onlarla şeirində eyni məhəbbəti, diqqəti, şövkəti görürük.

Qarlı zirvələrdən çəmənlərə, dənizlərin dərinliklərindən sahillərə qədər hər şey onun poetik aləmində riqqətli bir sevgi ilə canlanır. Onun təbiətə bağlanışı yalnız misralarda yox, bütün yaradıcılığında bir əbədi nəfəs kimi duyulur:

Qarlı bir zirvə olsan,

Ağ buludun olaram.

Dərin xəyala dalsan,

Mən sükutun olaram.

Çəmən olsan əgər sən,

Sərin yağış çilərəm.

Əgər dənizə dönsən

Sahilə çevrilərəm…

Şairin söz ustalığının bir örnəyi də onun vətənə olan bağlılığında təcalla edir. “Azərbaycanım” şeirində o, doğma torpağı ilahi bir duyğu ilə, dərin ülviyyətlə təsvir edir:

“Əgər ki, yıxılsam, çinar göstərin,

Mən ona söykənib arana baxım.

Gözlərim görməsə, Göygölü verin,

Mən onun gözüylə cahana baxım.

Hər yerdə, həmişə

Sənsən gümanım.

Canım-gözüm mənim

Azərbaycanım”!

Burada yalnız coğrafi gözəllik deyil, həm də bu torpağa mənəvi borc və sonsuz bağlılıq ifadə edilir. Onun poetik baxışları vətəni sevən hər bir azərbaycanlının ürəyində əks-səda tapır.

Nəbi Xəzrinin sözlərindəki incə lirika, dərin fəlsəfə və mənəvi aydınlıq Azərbaycan poeziyasının gələnəklərini zənginləşdirərək gələcək nəsillərə ötürüldü…

O, şeirə kainat kimi baxır, hər ulduzunda fərqli bir sirr, Günəşdə fərqli bir həqiqət görürdü. - Şairin çağırışlarını onun öz sözləri ilə bitirmək istəyirəm:

Şeir mənim üçün bir kainatdır,

Onun ulduzları, Günəşləri var.

Şeir mənim üçün sirli həyatdır,

Onun öz sevinci, öz kədəri var…

Bu misralar onun üfüqötəsi baxışlarının təntənəsi olub, sənətkar dünyasının nə qədər əzəmətli olduğunu göstərir. Nəbi Xəzri bir şair ömrünü yalnız sözlərlə yox, həm də poeziyanın ruhuna dərin inamla yaşadı.

Ruhuna sayğılar!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)

Heyran Zöhrabova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu il mütaliəyə gözəl bir xanımın mənə yeni il hədiyyəsi olan "Mumu" povesti ilə başladım.

“Mumu” həcmcə kiçik, lakin mahiyyət etibari ilə olduqca düşündürücü bir əsərdir.

İvan Turgenev “Mumu” povestini Peterburqda həbsdə olduğu bir ay müddətində qələmə alıb. Müəllif əsərdə təhkimçilik hüququnun insan üçün nə qədər ağır olduğuna diqqət çəkir və həmçinin əsər təhkimçilik hüququna etiraz motivləri ehtiva edir. 

Turgenev əsəri real hadisələr əsasında qələmə alıb. Sözü gedən hadisələr elə məhz onun anasının malikanəsində baş verib. Lakin, əsərin sonluğu real həyatdakı sonluqdan bir qədər fərqlənir.

Belə ki, real həyatdakı dalandar, yəni Andrey iti çayda qərq etdikdən sonra sahibəsinə sədaqət nümayiş etdirərək onun evinə geri qayıdır və öz vəzifəsini icra etməyə davam edir. Lakin, əsərdə Turgenev sonluğu dəyişir. Gerasim Mumunu çayda batırandan sonra ağa evini tərk edərək öz kəndinə qayıdır. Bununla da obraz oxucuya təhkimçilik hüququna etiraz və onunla barışmazlıq mesajı ötürür. 

Amma əsərin mahiyyətini hər nə qədər dərk etsəm belə yenə də Gerasimin Mumunu öldürməsi mənə çox pis təsir bağışladı. 

Gerasimin Mumunu öz əlləri ilə öldürməsi mənə bir anlıq "Atmilçəyi" əsərində Montarellinin Arturun ölüm qərarını təsdiqləməsini andırdı.

O, Mumunu niyə öldürdü?  Verdiyi sözün qürurundanmı, ağaya sədaqətindənmi, yoxsa məcburiyyətdənmi? Əsərdə buna əsas məcburiyyətdir. Lakin, madam ki, onsuz da ağa evinə qayıtmayacaqdı bu halda niyə? 

Bu suallar kontekstindən baxdıqda əsər insanı çox düşündürür.

Başqa bir aspektdən yanaşdıqda həmçinin əsərdə zahirlə batin, iqtidarla ucalıq arasındakı fərqli cəhətlər olduqca gözəl təsvir olunub. 

Gerasim zahirən zəhmli, qorxunc bir adamdır.  

Eyni zamanda eşitmə və danışma məhdudiyyətli olması onu insanların gözündə bir az da qorxuducu göstərsə də daxilən zahirinin əksinə heyvanın da bir can olduğunu və onun da yaşmaq haqqının olduğunu duya biləcək mərhəmətli bir ruha sahib olduğu üçün Mumunu xilas edir.  hərçəndki, axırda onu yenə öz əlləri ilə öldürür) Lakin zahirdə heç bir məhdudiyyəti olmayan, lakin hakimiyyəti olan sahibə daxilən bunları duya bilməyəcək bir ruha sahib olan insanların təcəssümüdür.

Kitab "Parlaq imzalar" nəşriyyatına məxsusdur, və üz qabığı olduqca möhtəşəmdir. Bu üz qabığı əvvəl sizə heçnə ifadə etməsə də əsəri oxuduqdan sonra onu çox sevəcəksiniz.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)

Fariz Əhmədov, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Naxçıvan təmsilçisi

Dünən onun doğum günüydü. Qısa ömründə parlaq istedadları ilə seçilən rəssam 1892-ci il yanvar ayının 22-də Naxçıvanda ziyalı ailəsində dünyaya göz açıb. Gənc yaşlarından rəsm çəkməyə həvəs göstərən sənətkar atasının dəstəyi ilə 1910-1925-ci illərdə Tiflisdə Qafqaz İncəsənəti Təşviq Cəmiyyətinin nəzdində fəaliyyət göstərən Boyakarlıq və Heykəltaraşlıq Məktəbini oxuyaraq bitirir.

O, ilk dəfə milli təsviri sənətimizdə realist boyakarlığın əsasını qoyur. Onun kömür, karandaş və yağlı boya ilə yaratdığı əsərlər bu gün dəyərli eksponat kimi muzeylərin incisinə çevrilib.

 Qısa ömründə 7 il peşəkar yaradıcılıqla məşğul olan rəssam yüzlərlə rəsm, portret, mənzərə, natürmort çəkərək ölümsüzləşdirib. İdeya və məzmununa görə bu günlə tam səsləşən “Qaçqınlar” silsiləsinə daxil olan portretləri canlılığı, reallığı və ifadəliliyi ilə fərqlənir. Rəssam bu silsilə əsərlərdə qaçqın uşaqların simasında yurd həsrətini və gözlərindəki  qüssə və kədəri çox böyük ustalıqla əks etdirib. Rəssam ölkəsinə edilən bütün haqsızlıqları da böyük ürək yanğısı ilə əsərlərində ifadə edib. Onun “Minarəsi dağılmış məscid” əsərində  dövrün erməni vəhşiliyi bütün çılpaqlığı ilə göstərilib.

Rəssamın yaradıcılığı təbiət gözəllikləri, mədəniyyət abidələri, ilin fəsillərini əks etdirən qiymətli əsərləri özündə ehtiva edir. 1921-ci ildə Naxçıvanda İnqilab Komitəsinin təşəbbüsü ilə rəssamın 500 əsərindən ibarət sərgi təşkil olunur. Daim ehtiyac içində olan rəssam, sərgidən əldə etdiyi pulların üçdə birini uşaq evinə bağışlayır.

Mən gördüyüm bu qəribə aləmi rənglərlə təsvir edirəm

Həyat və yaradıcılığını realist mövqedən dərk edib canlandıran rəssam özünün estetik amalını aşkarlayaraq deyirdi: “Mən gördüyüm bu qəribə aləmi rənglərlə təsvir edirəm. Ancaq yenə də o çəkdiyim şeyin eyni ola bilmir. Mən çalışıram elə rəsm çəkim ki, o həmin şeyin eyni ola bilsin”.

O həm də Azərbaycan realist rəssamlığının banisidir. XX əsrin əvvəllərində yağlı boya ilə Naxçıvan şəhərindəki Nuh Peyğəmbərin qəbrini naturadan 6 dəfə şəklini çəkib. Əsərdə Nuh Peyğəmbərin türbəsi ilə yanaşı, türbənin yerləşdiyi ərazi də təsvir edilib. Əsər tarixi-abidələr janrına aiddir.

Qeyd edim ki, Naxçıvan şəhərində ucaldılan Nuh Peyğəmbərin məzarüstü abidəsi həmin rəsm əsərlərinə istinadən təyin olunan yerdə qazıntılar zamanı tapılmış məzarüstü abidənin qalıqları üzərində ucaldılıb.

Bu gün görkəmli rəssamın əsərləri bir çox dövlət muzeyində və şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır.

Bədəncə zəif və mülayim təbiətli, yumşaq xasiyyətli, çalışqan və işgüzar ziyalı qısa həyatı boyu maddi və mənəvi çətinliklərə məruz qalmış rəssam 1922-ci il fevral ayının 7-də 30 yaşında ciyər xəstəliyindən dünyasını dəyişib.

Rəssama ən yüksək dəyəri isə Ümummilli Lider Heydər Əliyev və onun layiqli davamçısı Prezident cənab İlham Əliyev verib.

Dünən onun 134-cü doğum günüydü. O, qısa həyatında, sadəcə, bu adla yaşadı, yaratdı və tanındı… Bəhruz Kəngərli

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan Poeziyası Antologiyası layihəsində Təbriz təmsilçimiz Əli Çağlanın növbəti təqdim etdiyi şair Təbrizdə yaşayan Mehdi Qəmsizdir

Mehdi Qəmsiz

Təbriz

DARIXMALARDA

Gözəl bir duyğu var darıxmalarda,

İnsanı özündən aparıb gedər.

Vaxtsız ölüm kimi yaxadan tutub,

Ruhunu bədəndən qoparıb gedər.

Gözəl bir duyğu var darıxmalarda,

Zaman tərsəsinə fırlanır sanki.

Yaşamın anlamın bilməyəndə sən,

Həyatda ürəyin bulanır sanki.

Gözəl bir duyğu var darıxmalarda,

Yalnızca qalmağı tərcih edirsən.

Bəzən sığınırsan xatirələrə,

Güvənib siqara, yolu gedirsən.

Gözəl bir duyğu var darıxmalarda,

Sanki darıxmalar doğurlar səni.

Bir az sayğılı ol sən bu şəhərdən,

Şəhər yol kəsəndir, oğurlar səni.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Xoş gördük, " Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının dəyərli izləyiciləri. "Şair həyatda yaxşı nə varsa götürür və öz əsərinə daxil edir. Ona görə onun əsəri gözəl, həyatı isə çirkin olur”, - belə deyib Lev Tolstoy.

Poeziya haqqında çox gözəl fikirlər söylənilib və söyləniləcək də. "Sevdiyin şeiri gəl mənə söylə" rubrikasının qonaqlarının da poeziyaya olan sevgiləri böyükdür.

Bu dəfə rubrikamızın qonağı Gülər Natiq İsaqdır.

--Xoş gördük, Gülər xanım, Sizə də bu an üçün: " Sevdiyin şeiri gəl mənə söylə"- deyirik.

-- Xoş gördük, Ülviyyə xanım, bu gözəl layihəyə məni dəvət etdiyiniz üçün sizə minnətdaram.Mən Cəfər Cabbarlının „Ana“ şeirini çox sevirəm. Indiyə qədər oxuduğum heç bir şeir ruhumu bu qədər titrətmədi.

Bu şeir haqqında hisslərimi, düşüncələrimi əslində lap çoxdan bir yerdə qeyd etmişdim. O şeirin bir qələm əhli olaraq, mənə nələr ötürdüyünü ana olandan sonra daha çox hiss etməyə, dərk etməyə başladım.

Çünki Cəfər Cabbarlının “Ana” şeiri mənim üçün sadəcə bir bədii mətn deyildi, insan ruhunun ən dərin, ən müqəddəs nöqtəsinə toxunan bir etiraf idi.

Bu şeiri sevməyimin əsas səbəbi ondadır ki, şair burada ananı adi bir valideyn kimi yox, bütün varlıqdan uca, toxunulmaz bir həqiqət kimi təqdim edir...

Şeirdə diqqətimi ən çox çəkən məqam Cabbarlının dünyadakı bütün qorxulara, təhdidlərə, zorakılıqlara qarşı dik durmasıdır. O, nə ölüm qorxusuna, nə gücə, nə də maddi vədlərə boyun əyir. Şair üçün dünyada elə bir qüvvə yoxdur ki, onun ləyaqətini sındıra bilsin. Lakin bütün bu məğrurluğun, üsyanın içində yalnız bir ad qarşısında səcdə var, ANA...

Məhz bu ziddiyyət şeiri çox güclü və təsirli edir.

Bu şeirdə ana obrazı gücsüzlük yox, ən ali güc kimi verilir. Şair ananın ayağına düşməyi alçalmaq yox, fəxarət sayır. Bu, ana sevgisinin insanı necə saflaşdırdığını, necə ucaltdığını göstərir. Ana qarşısında əyilmək, insanlığın öz mahiyyətinə qayıtmasıdır.

Şeir mənə onu da anladır ki, dünya nə qədər sərt, amansız və qorxulu olsa da, insanın sığındığı bir liman var. Ana səsi, ana qucağı, ana laylası bütün fırtınalardan güclüdür. Bu hisslər mənə çox doğmadır, çünki hər insan kimi mən də həyatın çətin anlarında ən çox məhz bu sığınacağa ehtiyac duyuram...

Cəfər Cabbarlı bu şeirdə anaya olan sevgini şüar kimi yox, inanc səviyyəsində təqdim edir. Elə buna görə də “Ana” şeiri mənim üçün dəyərlidir: o, mənə həm insan olmağı, həm də minnətdar, daim borclu olmağı xatırladır...

Məncə, bu duyğu hisslərin ən alisidir...

 "ANA"

Əgər bütün bəşəriyyət ədüvvi-canım ola,

Ürək süqut eləməz aldığı mətanətdən.

Ricavü xəvfə məkan vermərəm gər alimlər

Min il də vəz edələr dəhşətü-qiyamətdən.

Pələnglər tuta dövrüm, çəkinmərəm əsla,

Və ya ki, vəd edələr dövləti-cahanı mənə

Ki, bir kəsə baş əyib içzimi bəyan eləyim,

Əyilmərəm nə ki yer, versələr səmanı mənə.

Yanımda gər dura cəllad əlində şəmşiri,

Ölüm gücilə mənə hökm edə olum təslim,

Əyilmərəm yenə haşa! Ölüm nədir ki, onun

Gücilə xalqa həqiranə eyləyim təzim?

Cahanda yox elə bir qüvvə baş əyim ona mən,

Fəqət nə güclü, zəif bir vücud var, yahu,

Ki, hazıram yıxılıb xaki-payinə hər gün,

Öpüm ayağını əcz ilə. Kimdir o? Nədir o?

Ana! Ana!.. O adın qarşısında bir qul tək

Həmişə səcdədə olmaq mənə fəxarətdir,

Onun əliylə bəla bəhrinə yuvarlansam,

Yenə xəyal edərəm bəzmi-istirahətdir.

Əs, ey külək, bağır, ey bəhri-biaman, ləpələn!

Atıl cahana sən, ey ildırım, alış, parla!

Gurulda, taqi-səmavi, gurulda, çatla, dağıl!

Sön, ey günəş, yağışın yağdır, ey bulud, ağla!

Bunlar mənə əsər eylərmi ? Mütləqa yox! Yox!- Yox!!!

Fəqət Ana! O müqəddəs adın qabağında-

O pak bağrına bassın məni, desin layla,

Təbəssüm oynadaraq titrəyən dodağında.

Bütün vücudum əsər, ruhum eyləyər pərvaz,

Uçar səmalara o, aləmi-xəyalətdə.

Yatar, ölər bədənim, nitqdən düşər bir söz:

-Ana… Ana… Sənə mən rahibəm itaətdə!..

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.01.2026)