Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

“Maraqlı söhbətlər”də bu gün sizlərə Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin  ehtiyatda olan Polkovniki Eldəniz Namazovun Aprel Şəhidimiz Polkovnik leytenant Raquf Orucov haqqında xatirələrini təqdim edəcəyəm.

MƏNİM KOMANDİRİM!!!

Müharibə insanın kimliyini dəyişir...  Kimisi silahı daşıyır, kimisi isə, o silahın arxasında bir GÜC olur. Mənim üçün RAQUF ORUCOV məhz o GÜC idi.

O, sadəcə hərbi hissə komandiri deyildi. O, döyüşdə arxamızı güvənlə söykəyəcəyimiz bir DAĞ, qaranlıq gecələrdə yolumuzu tapdığımız İŞIQ idi!

O, MƏNİM KOMANDİRİM idi!!!

2012–2013-cü illərdə AĞDAM istiqamətində eyni hərbi hissədə xidmət etdik. O, Hərbi Hissə Komandiri, mən isə onun Briqadasının Kəşfiyyat Rəisi...  Kağız üzərində rütbələrimiz vardı, amma döyüşdə rütbələr yox olurdu. Orada yalnız MƏSULİYYƏT, VİCDAN və VƏTƏN qalırdı.

Biz dəfələrlə düşmən arxasında tapşırıqlar yerinə yetirmişik. Elə tapşırıqlar olub ki, Hərbi Hissə Komandiri olmasına baxmayaraq, RAQUF ORUCOV özü də bizimlə birlikdə gedirdi. Üst Komandanlıqdan xəbərsiz...  Riskin nə olduğunu hamıdan yaxşı bilə-bilə... Çünki O, kəşfiyyatçıya arxadan “gedin” deyənlərdən deyildi. O, “mən də sizinləyəm” deyən komandirlərdən idi!!!

O tapşırıqlarda yanımızda kimlər vardı… Rəhmətlik gizir XANI — hamının “XANI DAYI” deyə tanıdığı, kəşfiyyatın canlı əfsanəsi SƏYYAF ƏHMƏDOV. Kəşfiyyatda özünəməxsus imzası, xətti olan mayor CEYHUN ƏZİZOV, Mən və MƏNİM KOMANDİRİM — RAQUF ORUCOV və dünyanın ən böyük əsgəri- AZƏRBAYCAN ƏSGƏRİ. Bu adlar mənim yaddaşımdan heç vaxt silinməyəcək. Çünki o gecələrdə ölümün nəfəsini hiss etmiş adamlar bir-birinin qəlbinə həkk olunur...

Hər tapşırıqdan əvvəl və icradan sonra Raquf Orucovun kəşfiyyatçılar qarşısında etdiyi çıxışlar vardı.O çıxışlar kitabdan oxunan vətənpərvərlik deyildi!

KOMANDİRİM danışanda gözlərində TORPAQ görünürdü! ŞƏHİDLƏRİN BAXIŞI, itirilmiş KƏNDLƏRİN AĞRISI, geri dönəcək günlərin İNAMI vardı!!!

KOMANDİRİM danışanda biz təkcə döyüşçü olmurduq — BİZ VƏTƏNİN ÖZÜ OLURDUQ!!!

Komandir idi, amma, bizə böyük qardaş kimi davranırdı. Əmrlə yox, nümunə ilə idarə edirdi. Əsgərlərə öz balaları kimi yanaşırdı.

Əsgərin ayağı üşüyəndə - ilk narahat olan o idi. Əsgərin ruhu düşəndə ilk hiss edən yenə o olurdu.

RAQUF ORUCOV YALNIZ DÖYÜŞÜN KOMANDİRİ DEYİLDİ. O, YAŞAMAĞIN da KOMANDİRİ İDİ!!!

 Onun komandirliyi təkcə hücumla ölçülmürdü...

O, əsgərin susuzluğunu da, yolunu da düşünürdü. Mənim orada xidmət etdiyim dövrdə onun göstərişi ilə 27 döyüş postuna su çəkdirildi. 14 döyüş postuna yeraltı avtomobil yolu salındı. Bu, xəritədə görünməyən, amma ƏSGƏRİN HƏYATINI XİLAS EDƏN CƏBHƏ idi. O bilirdi ki, GÜLLƏ İLƏ YANAŞI LAQEYDLİK də ÖLDÜRÜR...

 Onun yanında qorxmaq ayıb idi, çünki O,  qorxunu sənin əlindən alırdı...

2013-cü ilin yanvar ayı… Düşmən ön xəttdə fasiləsiz lokal xarakterli kəşfiyyat-diversiya və təxribatlarla vəziyyəti gərgin saxlamağa çalışırdı. Gecələr-gündüzlər bir-birinə qarışmışdı. RAQUF ORUCOV sutkalarla yuxusuz qalırdı. Gecə səhərə qədər UAZ tipli avtomobillə post-post gəzirdik. Hər döyüşçünün yanında dayanır, hərəsinə ayrıca müdafiə təlimatı verirdi. O anlarda onun necə taqətdən düşdüyünü görürdüm. Bədəni dayanmaq, istirahət etmək istəyirdi, amma ruhu icazə vermirdi..

.. Bir gecə artıq dözə bilmədim. Dedim ki, “Komandir, bu gecə gəlməyin, postları biz gəzərik.” Başını tərpətdi, razılaşdı. Amma cəmi 1–2 saat keçməmiş arxamızca posta gəldi. Dözüb dura bilməmişdi. Çünki o, postda olmayan komandir deyildi. O, əsgərini tək buraxanlardan deyildi!!!

Bu gün RAQUF ORUCOV ŞƏHİD adı ilə anılır. Amma mənim üçün O, hələ də KOMANDİRİMDİR, hələ də gecələr postları yoxlayan, kəşfiyyatçıların qarşısında sakit, amma sarsıdıcı səslə danışan KOMANDİRİMDİR!

Raquf Orucov bizim ürəyimizdə daş kimi ağır, dağ kimi möhkəm qaldı!

Çünki o, təkcə ŞƏHİD olmadı... O, komandirliyin necə olmalı olduğunu, Vətəni necə sevməyi öyrədib getdi!

MƏNİM KOMANDİRİM — adını daşımaq da məsuliyyətdir!!!

RAQUF ORUCOVUN yeri ürəyimizdə boş qalmayıb — çünki orada əbədi olaraq ÖZÜ VAR!!!

MƏNİM KOMANDİRİM ÖLMƏDİ... O, BİZİMLƏ BİRGƏ DÖYÜŞLƏRDƏ QALDI...  BİZİM YADDAŞIMIZDA, VİCDANIMIZDA, VƏTƏNƏ BAXIŞIMIZDA YAŞAMAĞA DAVAM EDİR!!!

Və... Mən nəfəs aldıqca, Raquf Orucov mənim üçün həmişə MƏNİM KOMANDİRİM olacaq!!!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan Poeziyası Antologiyası layihəsində Təbriz təmsilçimiz Əli Çağlanın növbəti təqdim etdiyi şair Təbrizdə yaşayan Mehdi Qəmsizdir

Mehdi Qəmsiz

Təbriz

GƏLMƏK İSTƏSƏN

İstirsən gedəsən, tutmuram, amma –

Geyinər gözlərim yaşını hər gün.

Xəyalın boylanıb göylərdən bura,

Könlümə saplayar qaşını hər gün;

Geyinər gözlərim yaşını hər gün.

Sevincək cumaram qaranlıqlara,

Gilən kimi günüm qara olmasa.

Bağrıma basdığın güllü yastığın,

Gecələr qanayan yara olmasa;

Gilən kimi günüm qara olmasa.

Hər zaman burdakı hər nədə varsan,

Salaram ətrini ürəyimə mən.

Qocalıq yaddaşım ağlın itirsə,

Döyərəm adını biləyimə mən;

Salaram ətrini ürəyimə mən.

Yıxaram dünyanı ayaqlarına,

Əlimdə çiçəklər ayağın öpər.

Ruzgarlar qaldırıb səni göylərə,

Göydə gəzəyənlər barmağın öpər;

Əlimdə çiçəklər ayağın öpər.

And olsun səsinə, “tək” boş yerim var,

Sən gəlmək istəsən özünü gətir.

Baldan şirin dadan sözün, söhbətin,

Gözəllik oylağı gözünü gətir;

Sən gəlmək istəsən özünü gəti

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı ilə birgə həyata keçirdiyi “Türk dünyasının tanınmış mədəniyyət xadimlərini Azərbaycanda tanıdaq” layihəsində bu dəfə sizləri Qazaxıstanın Xalq Yazıçısı vəQazaxıstanın Əməkdar Xadimi Əhmətjan Aşiri ilə görüş gözləyir.

Musahibəni təqdim edir: Erkinbek Serikbay, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qazaxıstan təmsilçisi

-Müsahibəmiz kökü bir olan türk xalqlarına yayımlanacağı üçün öncə özünüz haqqında qısa məlumat verə bilərsinizmi?

-1938-ci ildə Almatı vilayətinin Enbekşiqazax rayonuna bağlı Malıbay kəndində anadan olmuşam. Uşaqlıq illərim kəndin sadə həyatında, təbiətin qoynunda keçib. İlk təhsilimi kənd məktəbində almışam və 1956-cı ildə Panfilov şəhərindəki pedaqoji məktəbi bitirmişəm. Daha sonra S.M. Kirov adına Qazaxıstan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində ali təhsil almışam.Əmək fəaliyyətimə Qazax Radiosunun Uyğur redaksiyasında redaktor kimi başlamışam. Elmə olan marağım məni İ. Altınsaray adına Pedaqoji Elmlər Elmi-Tədqiqat İnstitutunun aspiranturasına yönəltdi. Sonradan Talqar rayonundakı bir məktəbdə müəllim kimi çalışaraq gənc nəslə təhsil və tərbiyə verməyə töhfə verdim.

1970-ci illərdə "Kommunizm Tuxi" qəzetində işlədim və ədəbiyyat və incəsənət bölməsinə rəhbərlik etdim. 1982-ci ildən etibarən Qazaxıstan Yazıçılar İttifaqında uyğur ədəbiyyatı üzrə məsləhətçi kimi fəaliyyət göstərdim.Yazıçılığa ciddi yanaşaraq bir neçə povest, roman və pyes yazdım. Xüsusilə "İdiqut" romanımı xüsusi qeyd etmək istərdim, çünki bu əsər tariximizin unudulmuş səhifələrini yenidən canlandırmağa həsr olunub. İlk əsərim 1965-ci ildə çap olunmuş "Belə Yaşamaq İstəyirəm" povestidir. Daha sonra "Bunu Unuda Bilmirəm", "Solmayan Çiçəklər", "Nur Ana", "İdiqut", "Tata – Tunqa" kimi əsərlərim oxucularımla görüşdü. Bu əsərlərdə qazax və uyğur xalqlarının dostluğunu və mənəvi əlaqələrini göstərməyə çalışmışam. Dramaturq olaraq "Ölməzlər", "Muqamçı", "Dəryaçi" kimi pyeslərimi yazmışam və onlar respublika Uyğur Musiqili Komediya Teatrında səhnəyə qoyulub. Əsərlərim bir neçə dilə tərcümə olunaraq geniş yayılıb.

Əməklərim qiymətləndirilərək “Əməkdə fərqlənməyə görə” və “Astana” medalları ilə təltif edilmişəm. Həmçinin, “İlham” Beynəlxalq Mükafatının laureatı olmuşam. Lakin mənim üçün ən böyük mükafat – oxucularımın mənə olan diqqəti və əsərlərimə göstərdikləri hörmətdir. Ədəbiyyat vasitəsilə xalqımızın mənəvi zənginliyinin artırılmasına töhfə vermək – mənim həyat məqsədimdir.

-Universitetdə oxuduğunuz dövrdə qazax dili və ədəbiyyatı fənninin vəziyyəti haqqında danışa bilərsinizmi?

-Həmin dövrdəki sosial-siyasi vəziyyət qazax dili və ədəbiyyatının ali təhsil müəssisələrindəki durumuna ciddi təsir göstərmişdi. Universitetdə oxuduğum vaxt, qazax dili dövlət statusuna malik olmasa da, ədəbiyyat fənninə hörmət böyük idi. Qazax ədəbiyyatının klassik əsərləri tədris proqramlarına daxil edilmişdi, lakin milli xüsusiyyətləri və ya milli-azadlıq ideyalarını əks etdirən əsərlərin dərindən təhlilinə müəyyən məhdudiyyətlər tətbiq olunurdu.Qazax dilində təhsil sahəsinin daralması da müşahidə olunurdu. Xüsusilə şəhər məktəblərində və ali təhsil müəssisələrində rus dilinin təsiri artmışdı və qazax ədəbiyyatını mənimsəmək daha çox kənddən gələn gənclərin öhdəsinə düşürdü. Kənd uşaqları ana dili və mədəniyyətinə xüsusi maraq göstərir və qazax ədəbiyyatını öyrənməyə böyük həvəs nümayiş etdirirdilər. Ədəbiyyat fənnində ideoloji təsiri də inkar etmək olmaz. Sovet ideologiyasına uyğun gəlməyən bəzi müəlliflərin əsərləri proqramdan kənarda qalırdı və ya səthi şəkildə tədris edilirdi. Buna baxmayaraq, Muxtar Auezov, Səken Seyfullin, İlyas Jansıgurov, Beyimbet Maylin kimi nəhənglərin əsərləri gənclərin milli ruhunun oyanmasında mühüm rol oynayırdı. Həmin dövrün çətinliklərinə baxmayaraq, qazax ədəbiyyatı tələbələr üçün mənəvi güc mənbəyi olaraq qalırdı.

-Muxtar Auezov ilə görüşləriniz, onun tələbəsi olduğunuz barədə hansı xatirələrinizlə bölüşə bilərsiniz?

-Muxtar Omarxan oğlu Auezova tələbə olmağım – mənim həyatımda ən böyük şərəf və qiymətli hədiyyədir. Bu, yalnız məşhur yazıçının təlimini almaq deyil, həmçinin qazax ədəbiyyatı və mədəniyyətinin dərin qaynaqlarından su içmək deməkdir. Auezov’in tələbəsi olmaq – xalqın gələcəyi üçün xidmət etməyi hiss etmək və böyük məsuliyyət götürməyin yeganə yoludur. Əl-Farabi adına Qazax Milli Universitetinin filologiya fakültəsində oxuyarkən, Muxtar Auezov’un dərslərini dinləmək fürsəti mənə nəsib oldu. O, yalnız ədəbiyyat dərsi verməkdən başqa, xalqımızın mənəvi zənginliyi və mədəniyyətini dərindən anlamağa çağırırdı. Hər bir sözündə həyata, yaradıcıya və xalqın gələcəyinə dair dərin baxış duyulurdu. Auezov’un "Həqiqi yazıçı öz xalqının söz sənətini qoruyub, onu dünyaya tanıtmalıdır" sözləri tələbələrinə möhkəm bir yol göstərdi. Bir dəfə o mənə dedi: "Axmetcan, sən uyğur xalqının söz sənətini unutmamalısan. Elə buna görə də öz xalqını dünyaya tanıdacaqsan." Bu sözlər mənim yaradıcı yolumu müəyyənləşdirərək, xalqıma və mədəniyyətimə olan sevgimi artırdı. Auezov'un "Abay yolu" epopeyası mənim üçün yalnız böyük ədəbi miras deyil, həm də yazıçılığın mənası və məsuliyyətini anlamağa kömək edən bir yolçuluq oldu. Muxtar Auezov tələbələrini yalnız ədəbiyyatçı və ya yazıçı olmaqla deyil, xalqın mənəvi dayanağı olmağa da öyrədirdi. Onun təlimləri həyatımda dərin iz buraxdı. Auezov’un tələbəsi olmaq – yalnız yaradıcı yolunda deyil, həm də xalqın gələcəyi üçün xidmət etmənin böyük məsuliyyətini hiss etmək deməkdir.

-Muxtar Auezov’un tələbəsi olaraq yadda qalan xüsusi anlar haqqında nə danışa bilərsiniz?

-Muxtar Auezov – qazax ruhiyyatının böyük şəxsiyyətidir. Biz onun əsərlərini oxuyaraq böyüdük. Mənim üçün xüsusi xatirə – "Abay yolu" epopeyası ilə ilk tanışlığım oldu. Kitabın dil zənginliyinə heyran qaldım və bəzi sözlərin mənasını böyüklərdən soruşaraq öyrənirdim. Auezov qazax xalqının tarixini və mədəniyyətini həqiqətən və gözəl bir şəkildə çatdıraraq insanların ruhunu, arzu və məqsədlərini canlandırmağa bənzər bir təsir yaratdı. Atamın Auezov haqqında xatirəsi yadımdadır. O, bir görüşdə Auezov'un danışığını dinləyərək onun sənətə xas olan natiqlik qabiliyyəti və dil zənginliyi ilə heyran qaldığını deyirdi. Bu sözlər məni Auezov’un əsərlərini daha dərindən anlamağa həvəsləndirdi. Auezov’un əsərlərini yenidən oxuduqca qazax xalqının ruhani dərinliyini hiss edirəm. Bu zəngin mirası gələcək nəslə çatdırmaq – bizim borcumuzdur.

-Sovet İttifaqı və Müstəqillik illərindəki ədəbiyyat əlaqələri və prosesləri necə qiymətləndirirsiniz?

-1982-2018-ci illərdə Qazaxıstan Yazıçılar Birliyində çalışmışam, o cümlədən 1986-1991-ci illərdə İdarə Heyətinin katibi vəzifəsini icra etmişəm. Bu dövr milli ədəbiyyat və mədəniyyətin inkişafına şahid olmaqla yanaşı, həmin proseslərin bir parçası olma imkanı da verdi. Sovet dövründə ədəbiyyat siyasi ideologiya ilə sıx əlaqəli idi. Sosialist realizminə əsaslanan bu dövrdə yazarlar əmək adamının obrazını, xalq birliyini təbliğ edir, milli mədəniyyət və ənənələri əsərlərində yaşatmağa çalışırdılar. Müstəqillik əldə etdikdən sonra ədəbiyyat yaradıcı azadlıq əldə etdi. Milli tarix, dil, din, ruhaniyyət məsələləri geniş müzakirə edilməyə başlandı. Yeni mövzular, fərqli obrazlar və janrlar müstəqillik dövrünün əsas xüsusiyyətlərindən biri oldu. Əvvəlki senzura məhdudiyyətlərindən azad olmaq, tarixi şəxsiyyətlər və hadisələri yenidən canlandırmağa imkan yaratdı. Sovet dövrü ilə müstəqillik dövrünü müqayisə edəndə, hər iki dövrün özünəməxsus xüsusiyyətlərini və təsirini qeyd etmək olar. Sovet dövründə formalaşan ənənələr və təcrübə, müstəqillik dövründəki azadlıq və yenilənmə müasir Qazaxıstan  ədəbiyyatının inkişafına əsas oldu. Bu iki dövr bir-birini tamamlayan iki fərqli ədəbi hadisə kimi çıxış edir.

-Siz yalnızca qazax ədəbiyyatının tədqiqatçısı deyil, həm də uyğur ədəbiyyatşünaslığı sahəsində mühüm işlər görmüsünüz. Bu istiqamətdəki fəaliyyətləriniz haqqında danışmağınız mənim üçün maraqlı olardı.

-Uyğur ədəbiyyatşünaslığı – zəngin tarixi irsə və milli xüsusiyyətlərə əsaslanan mühüm sahədir. Orta əsrlərdən başlanğıc alan uyğur ədəbiyyatı, Qaraxanlar dövründəki İslam mədəniyyəti ilə əlaqəli ədəbiyyat abidələri ilə seçilir. Müasir uyğur ədəbiyyatşünaslığı bu irsi yeni elmi metodlarla tədqiq edir və çağdaş ehtiyaclara uyğun təhlil ilə məşğuldur. Uyğur ədəbiyyatının kökləri Orxon-Yenisey yazılarından və Yusif Balasagun’un "Qutlu bilik" kimi klassik əsərlərindən başlayır. Ədəbiyyatşünaslar bu əsərləri tarixi-mədəni baxımdan araşdırır və uyğur xalqının ruhani irsini tanıtdırırlar. Uyğur yazılı ədəbiyyatının ilkin mərhələlərində tarixi və fəlsəfi əsərlər, sonra isə epik və dramatik əsərlər geniş yayılmağa başlamışdır. Uyğur ədəbiyyatının poeziya, nəsr, dramaturgiya və esse kimi janrları tədqiqat obyektinə çevrilmişdir. Lirik poeziya və epik poemaların zəngin ənənələri xüsusi diqqət çəkir. XX əsrdə uyğur ədəbiyyatının inkişaf meylləri və müasir əsərlərdəki dəyişikliklər, xüsusilə modernist istiqamətindəki əsərlər tədqiq olunur. Bundan əlavə, uyğur ədəbiyyatı ilə digər türkdilli xalqların ədəbiyyat əlaqələrinin araşdırılması mühüm istiqamətlərdən biridir. Türk dillərindəki ədəbi əsərləri müqayisəli şəkildə təhlil edərək ortaq ədəbi irsi qorumaq və onun mədəniyyətlərə təsirini öyrənmək üzrə işlər aparılır. Ədəbiyyatşünaslar uyğur yazıçılarının sosial və fəlsəfi mövzuları ədəbi əsərlər vasitəsilə necə təqdim etdiklərini araşdırmaqla xalqın mədəni, ruhani və sosial vəziyyətini anlamağa çalışırlar.

-Söhbətimizi yekunlaşdırarkən, gənc Auezov və Abay tədqiqatçılarına ağsaqqallıq, ata kimi məsləhət və tövsiyələriniz olsa, buyurun.

-Gənc tədqiqatçılar üçün Abay və Auezovun yaradıcı irsi – təkcə qazax ədəbiyyatının deyil, bütün türk dünyasının ümumi mənəvi sərvətidir. Bu böyük şəxsiyyətlərin ideyaları və baxışları türk xalqlarının birliyi və mədəniyyətinin qorunub saxlanması yolunda xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Onların əsərlərində xalqlar arasında dostluq, qarşılıqlı anlaşma və birlik məsələləri dərin şəkildə təhlil olunub, bu da müasir tədqiqatçılar üçün xüsusi araşdırma mövzusu olmalıdır. Abayın əsərlərində türk xalqlarına məxsus dünya görüşünün əsasları açıq şəkildə görünür. Onun hikmətli fikirləri və tövsiyələri yalnız qazax xalqı üçün deyil, bütün türk dünyası üçün aktualdır. Abayın "Tam insan" konsepsiyası və insanlıq prinsipləri türk mədəniyyətinin mənəvi təməlləri ilə üzvi şəkildə bağlıdır. Onun şeirləri və mühazirələrində təhsilin, elmin və dilin əhəmiyyətini xüsusilə vurğuladığı yerlər vardır, bu da bütün türk xalqlarının gələcəyi üçün mühüm bir bələdçidir.

Müxtar Auezovun yaradıcı irsi də türk dünyası üçün qiymətsiz bir xəzinədir. O, Abayın ideyalarını davam etdirməklə yanaşı, türk xalqlarının ümumi tarixi və mədəniyyətini öz əsərlərində bədii şəkildə təsvir etmişdir. Auezovun "Abay yolu" epopeyası – yalnız qazax xalqının həyatını və tarixini tanıdan bir əsər deyil, həm də türk xalqlarının birgə mədəni mühitini müəyyən edən bir əsərdir. Auezovun türk xalqlarının mənəvi birliyinə və onların mədəni əlaqələrini gücləndirməyə yönələn istəyi onun ədəbiyyatşünaslıq işlərində də açıq şəkildə görünür. Türk dünyasına dərindən nüfuz etmək üçün gənc tədqiqatçılar ədəbiyyatın güclü əsərlərini oxuyub, türk xalqlarının mənəvi irsini araşdırmalıdırlar. Abay və Auezovun əsərləri türk xalqlarının ümumi mədəni əsaslarını qorumaqla yanaşı, onları yeni dövrün tələblərinə uyğun şəkildə yenidən canlandırmağa yol açır. Bu şəxsiyyətlərin əsərlərində qaldırılan ideyalar türk xalqlarının birliyinin möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynayır. Həmçinin, gənc tədqiqatçılar yalnız ədəbiyyatla deyil, türk dünyasının tarixi və mədəni bütövlüyünü araşdırmağa da diqqət yetirməlidirlər. Abay və Auezovun əsərlərindəki ideyalar vasitəsilə onlar türk xalqlarının zəngin irsini dünya mədəniyyətinə tanıda bilərlər. Bu istiqamətdə tədqiqatçılar dostluq və əməkdaşlığı, mənəvi dəyərləri təbliğ etməklə Azərbaycanın "Əbədi Dövlət" yolundakı payını gücləndirə bilərlər. Abay və Auezov həm də türk dünyasını anlamış və onu öz yaradıcılıqlarında əks etdirmişlər. Onların əsərləri – türk xalqları arasında ümumi dəyərləri bərpa etmək və qorumağın nümunəsidir. Bu irsləri araşdıraraq gənc tədqiqatçılar böyük düzən mədəniyyətinin türk dünyası ilə əlaqəsini daha dərindən anlamaq imkanı əldə edəcəklər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Nail Zeyniyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Çağdaş poeziyamızda giley-güzar mövzusu bldur. Bu, həmişə belə olub. Həmişə şairləri ilahi kədər sövq edib yazmağa. Amma bugünlər bu mövzu daha şaxəlidir, qollu-budaqlıdır. Niyə? Bəlkə havanın soyuqluğuna görə? Bəlkə insanların soyuq münasibəti səbəbindən? Bəlkə də dünyamızdan doğan hədsiz narahatçılıqdan.

Ürəyimdə neçə söz var,

Ancaq dilə gələ bilmir.

Ocaq sönüb, hələ köz var,

Yanıb, indi sönə bilmir.

Sönüb bu sevginin şamı,

Uçubdur evimin damı.

Yığılıb başıma hamı,

Niyə məni görə bilmir?

Başıma dərd ələyir qış,

Nə heç qar var, nə də yağış.

Xoşbəxtliyə qovuşmamış,

Üzüm hələ gülə bilmir.

Kömək əli uzadan yox,

Uduzan var, qazanan yox.

Qəlbi satsam heç alan yox,

O heç kəsi sevə bilmir.

Dözməliyəm hara kimi?

Həsrət yaman yara kimi.

Geriyə tək çara kimi,

Ölüm qalsa ölə bilmir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.01.2026)

Anonim müəlliflər cütlüyü, “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

QIZ:

Mən səni yaxşı tanımasam da, ruhum ruhunu yaxşı tanıyır. Mən səndən uzaqda olsam belə, kədərinə ortağam. Mən sənin kədərinlə tanışam, çünki mənim kədərim sənin kədərini tanıyır. Səni bilməsəm də, səninlə öpüşməsəm, səni qucaqlamasam da, yatmasam da dizlərində, ruhum sənin ruhunu çoxdan öpüb, qucaqlayıb, hətta ruhum sənə əsir düşüb. Səni cismən bir dəfə görmüşəm, amma ruhən illərdir sevmişəm.

OĞLAN:

Sən bir dəfə demişdin ki, “ruh qocalmır.” Amma ağrını ən çox ruhən hiss edir insan. Bilirsən də, ruh yorulur, ruh sevir, ruh kədərlənir... Amma bir şey də var: ruhun kədəri də, sevgisi də əbədidir. Bax, mən də sənə bu əbədiyyətin içində həmsöhbət olmaq istəyirəm. Səninlə kədərlənib, yorulub, sevinə bilərik — sonsuzadək. Mən səni tanımasam da, sənə aşiq olmasam da, ruhum ruhunu yaxşı tanıyır.

QIZ:

Sənin gözlərinin dərinliyinə baxmasam da, qəlbinin dərinliyindəki yaraları görə bilirəm. Sənin saqqalını oxşamasam da, siqaret tüstüsündən rənginin dəyişdiyini anlayıram. Sənin dostlarının çox, doğmalarının isə az olduğunu, hisslərindən qaçdığını bilirəm. Bilirəm ki, özünlə üzləşsən, zəifliklərini qəbul edəcəyindən qorxursan, buna görə də beynini susdurmağa çalışırsan. Əslində insanlara dəyər verirsən, amma bunu onlara hiss etdirmirsən.

OĞLAN:

Sənin kitabları fasiləsiz oxuduğunu, atan kimi olmamaq üçün mübarizə apardığını, darıxanda ulduzlara baxdığını, əsəbləşəndə otağına çəkildiyini bilirəm. Gecələr uzun yürüyüşlər edərək özünlə barışmağa çalışırsan. Güləndə qıyılan gözlərin, dodağının kənarındakı qəmzən, gözünün üstündəki sağ küncdə yerləşən ən uzun kirpik... Mən səni tanıyıram.

QIZ:

Sən mənim ruhumun sevgisi, qəlbimin qırıntısısan. Sən mənim ümidlərimin sonu, ehtirasımın sonsuzluğusan. Sən bir qədər mənsən, amma bir xeyli də məndən artıqsan...

OĞLAN:

......

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.01.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bizə Şadlinski soyadını Abbasqulu ağa sevdirib. Biz onun obrazında Azərbaycan kişisinə xas olan bütün xüsusiyyətləri tapdıq. Və yaddaşımıza Azərbaycan kişisinin nümunəsi kimi əbədi həkk oldu. 

Ümumiyyətlə mədəni-maarif, təhsil sahəsində böyük xidmətlər göstərən əsilzadə nəsillərdən biri də Şadlinskilərdir. Kübarlığı, alicənablığı ilə fərqlənən bu şəcərə Azərbaycana görkəmli ziyalılar, qəhrəmanlar verib. Onlardan Aslan Sultan Şadlinski, Nəsrulla bəy Şadlinski, Bilas Şadlinski, Vaqif Şadlinski və digərləri gələcək nəsillərə örnək və nümunədir.

Bəli, Şadlinskilər nəslində elə bir insan yoxdur ki, bu şəcərəyə xas olan keyfiyyətləri özündə ehtiva etməsin. Necə deyərlər, hər biri görkəmli şəxsiyyət, Azərbaycan kişisinin bariz nümunəsidir…

Professor Vaqif Şadlinski də bu şəcərənin davamçısıdır, vücudunda bu soyun genini, damarlarında isə qanını daşıyır. Onunla cəmi bir dəfə- tibb elmləri doktoru, professor Vəli Əsmətovun illər öncə dəvət etdiyi övladının toyunda ünsiyyətdə olmuşam və hiss etmişəm ki, üz-üzə dayandığım şəxs sözün əsl mənasında əzəmətli, görkəmli kişilərdən biridir…

Deyir ki:- “Vətəndaş olmaq – Vətəninə sevgisini əməli ilə sübut etmək, Vətənin maraqlarına xidmət göstərmək, onun güclü dövlətə çevrilməsinə töhfə vermək deməkdir. Bir də deyir ki, vətəndaş olmaq – doğulduğun Vətəni, vətəndaşı olduğun dövləti, mənsub olduğun milləti sevmək deməkdir. Torpağını, tarixini, mədəniyyətini, dilini, dinini, mənəvi dəyərlərini və ənənələrini sevməyən adam vətəndaş sayıla bilməz!..”

Soyuqqanlı görünsə də, rəftarında nə qədər ciddi olsa da əslində sevgi dolu və şəfqətli ürəyi var. Ağıllı və etibarlıdır. Ətrafında baş verənləri məntiqlə müşahidə edib, düzgün dəyərləndirməyi bacarır. Sakit və sadə insandır. İnsanlarla ünsiyyətdə mehriban, dostluqda isə çox diqqətlidir. Özünü reklamı xoşlamır, öhdəliklərini səbir və qayğı ilə yerinə yetirir- heç bir nümayişkaranəlik etmir...

Haqqında söhbət açdığım Vaqif Şadlinski 1940-cı ildə qədim Azərbaycan torpağı olan Vedi rayonunda dünyaya gəlib. 1948-1950-ci illərdə deportasiya nəticəsində ailə üzvləri ilə birlikdə Şəmkir rayonunun Leninkənd qəsəbəsində məskunlaşıb. 1959-cu ildə Leninkənd orta məktəbini bitirdikdən sonra ordu sıralarında hərbi xidmətdə olub. Ordudan tərxis olunduqdan sonra, 1963-cü ildə müvəfəqiyyətlə qəbul imtahanlarını verərək, Azərbaycan Dövlət Tibb İnsitutiunun stomatologiya fakültəsinə daxıl olub və oranı uğurla başa vurub. 1970-ci ildən isə Azərbaycan Tibb Universitetinin İnsan anatomiyası kafedrasında çalışmağa başlayıb. O vaxtdan indiyədək bu tədris ocağında I müalicə-profilaktika fakültəsinin dekan müavini, 1992–1994-cü illərdə ATU-nun Həmkarlar İttifaqı Komitəsinin sədri, 1994–1995-ci illərdə ATU-nun Ümumi işlər üzrə prorektoru, 1996-2001-ci illərdə Tədris işləri üzrə prorektoru vəzifələrində uğurla fəaliyyət göstərib. Hazırda İnsan anatomiyası və tibbi terminalogiya kafedrasının professorudur...

“Müəllim tədris müəssisəsində təlim- tərbiyə prosesini yaradıcılıqla təşkil edə, həyata keçirə bilirsə, deməli, o, gənc nəslin gələcəyin nümunəvi vətəndaşı kimi yetişməsində üzərinə düşən ən ağır, məsuliyyətli və şərəfli bir peşəni ləyaqətlə yerinə yetirə bilir. Lakin pedaqoji fəaliyyət zamanı bu missiyanı reallaşdırmaqda çətinlik çəkirsə, tələbələrə qayğını güzəştdə görürsə, necə deyərlər, yaxşı ilə yamana eyni gözlə baxırsa, onda  təlim-tərbiyə prosesinin səmərəliliyi barədə danışmağa, yüksək uğurdan, müsbət nəticədən söhbət açmağa dəyməz. Ümumiyyətlə, pedaqoji proses elə qurulmalıdır ki, tələbə müəllim qarşısında daim gələcəyin ləyaqətli mütəxəssisi kimi öz məsuliyyətini dərk edə bilsin...”- söyləyir...

2009-cu ildən Türkiyə Respublikası Uluslararası Araşdırmalar Akademiyasının üzvü və həmin akademiyanın qızıl medalına layiq görülüb. BMT-nın təltiflər şurası tərəfindən "I dərəcəli Hippokrat ordeni" ilə təltif olunub. Elə həmin il Avropa Təbiət Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilib və həmin akademiya tərəfindən Albert Şveytser adına Gümüş medala layiq görülüb.

2010-cu ildə Avropa Elmi Cəmiyyətinin rəyasət heyəti tərəfindən elm sahəsinə avəzsiz töhfəsinə görə Hannover şəhərində "Avropanın Fəxri Alimi" diplomuna və "Robert Kox adına medal"la təltif olunub. Yeri gəlmişkən, o həm də Rusiya Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvüdür.

2010-cu ildə prezidentin sərəncamı ilə "Əməkdar Elm Xadimi" fəxri adına layiq görülüb. 2020-ci ildə isə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib. 2022-ci ildən Prezidentin fərdi təqaüdünü alır...

Deyir ki:- “Mən DNK analizimi ABŞ-a göndərdim. Oradan cavab aldım ki, Şəddadi nəslinin nümayəndəsiyəm. Təkcə mənim məktubumla əlaqədar 5 nəfər bizim nəslin nümayəndəsi üzə çıxıb. İndi görün dünyada bu nəsildən olan nə qədər adam yaşayır. Bununla mən sübut etdim ki, Əyyubilər sülaləsinin ilk hökmdarı Səlahəddin Əyyubi bizim nəsildəndir. Bununla bağlı tarixi faktlar da var. Mən istəyirəm ki, öz kökümü, keçmişimi dərindən öyrənim. Mənim övladlarım, nəvələrim də öz köklərini bilsinlər. Burada heç bir millətçilik və ya qohumbazlıq yoxdur. Hər kəs öz əcdadını, kökünü tanımalıdır...”

Bəli, bu gün - yanvarın 24-ü işıqlı bir şəcərənin davamçısı, ləyaqəti, mərdliyi, kişiliyi, insanlığı ilə könüllərdə yuva quran profüssor Vaqif Şadlınskinin 86 yaşı tamam olur. Onu bu münasibətlə təbrik edir, möhkəm cansağlığı, ağrı-acısız günlər arzulayırıq.

Çox yaşasın!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəli, bəzən bir görüş bir insan həyatında silinməz izlər buraxır, həlledici əhəmiyyət daşıyır. Onun həyatında da belə olub. O, Moskvada tələbə ikən böyük Üzeyir Hacıbəyli ilə görüşü sənət kredosunu müəyyənləşdirib...

Bu gün musiqişünas, dirijor, pedaqoq,Xalq artistiƏşrəf Həsənovun anadan olmasının 117 ili tamam olur.

Əşrəf Həsənov 24 yanvar 1909-cu ildə Nuxada anadan olub. 1927–1932-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının orkestr sinfində, 1933–1938-ci illərdə Moskva Dövlət Konservatoriyasının dirijorluq sinfində təhsil alıb. 1938–1950-ci illərdə Azərbaycan Radio Komitəsinin nəzdindəki simfonik orkestrə rəhbərlik edib.

1932 və 1938–1979-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında dirijor işləyib. 1949–1962-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında opera hazırlığı şöbəsinə rəhbərlik edib. Dosent olub.

 Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında "Leyli və Məcnun", "Koroğlu" (Üzeyir Hacıbəyov), "Aşıq Qərib" (Zülfüqar Hacıbəyov), "Şahsənəm" (Reynqold Qlier), "İvan Susanin" (Mixail Qlinka), "Knyaz İqor" (Aleksandr Borodin) "Qaratoxmaq qadın", "Yevgeni Onegin", "İolanta" (Pyotr Çaykovski), "Qar qızı" (Nikolay Rimski-Korsakov), "Su pərisi" (Aleksandr Darqomıjski), "Aleko" (Sergey Raxmaninov), "Traviata", "Aida" (Cüzeppe Verdi), "Karmen" (Jorj Bize) və s. kimi opera və baletlərə dirijorluq edib.

Hələ Moskva Konservatoriyasının son kursunda oxuyarkən – Moskvada keçirilən Azərbaycan mədəniyyəti və incəsənəti ongünlüyündə, Üzeyir Hacıbəyovun “Koroğlu” operası onun dirijorluğu ilə Böyük Teatrın səhnəsində tamaşaya qoyulub. Bu hadisəni sonralar özü belə xatırlayırdı:

"...Ongünlüyə hazırlıqla əlaqədar, Üzeyir Hacıbəyov, incəsənət işləri idarəsinin rəisi Ruhulla Axundov və operanın direktoru Müseyib Şahbazov Moskvaya gəlmişdilər. Mən Moskva Konservatoriyasının son kursunda oxuyurdum.

Moskvada Üzeyir bəylə görüşdük. Görüş zamanı Üzeyir bəy mənə dedi ki, – “Əşrəf, ongünlüklə əlaqədar yaxşı olar ki, Bakıya gələsən və “Koroğlu” operasını yenidən hazırlayasan. Operanın ongünlükdə dirijorluğunu sənə tapşırıram”.

Mən Bakıya gəldim və böyük həvəslə məşqlərə başladım. Nəhayət, opera Moskvada, Böyük Teatrın səhnəsində çox böyük müvəffəqiyyətlə üç dəfə tamaşaya qoyuldu."

Sənətkar Gürcüstan, Rusiya, Türkiyə, Ukrayna, Bolqarıstan, Almaniya, Çexiya və digər ölkələrdə qastrol səfərləri olub.

Mükafatları

- Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı — 23 yanvar 1979

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 10 iyun 1959

- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 23 aprel 1940

- "Şərəf nişanı" ordeni — 17 aprel 1938.

Əşrəf Həsənov 9 avqust 1983-cü ildə Bakıda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

“Bir də, barmağı hərəkətə gətirən ürək əsas şərtdir. Cümlə nədir? Bitmiş bir fikri ifadə edən bir və ya bir neçə sözdən ibarət söz birləşməsi... Qarmonda da gərək cümlə olsun. Yoxsa olacaq "qart-qurt" (Aftandil İsrafilov)

Bu gün Azərbaycan musiqi xəzinəsinə həm ifası, həm də bəstələri ilə incilər bəxş edən Xalq artisti Aftandil İsrafilovun doğum günüdür.

Görkəmli qarmon ifaçısı, Xalq artisti Aftandil İsrafilov 1941-ci ilin yanvarın 24-də Bakıda anadan olub. O, 1961-ci ildə Politexnik İnstitutunun (indiki Azərbaycan Texniki Universiteti) mülki tikinti fakültəsinə qəbul olub. Qarmona olan marağına görə təhsilini yarımçıq qoyaraq həyatını musiqiyə həsr edib.

 "Azkonsert"in tərkibində ansambl yaradaraq bədii rəhbərliyini həyata keçirib.  1970-ci ildə Zeynəb Xanlarova ilə birgə Türkiyədə qastrol səfərindən sonra onun ansamblının tərkibində müxtəlif ölkələrdə silsilə konsertlərdə çıxış edib.

Nağıllarda olduğu kimi ona verilən buta – fitri istedadı ustad sənətkarı ölkəmizin hüdudlarından kənarda da tanıdıb. O vaxtilə Moskvada keçirilən Azərbaycan mədəniyyəti və incəsənəti ongünlüyündə respublikanı ləyaqətlə təmsil edib.

 "Zemfira", "Kəmalə", "Nazilə", "Aynurə", "Jalə", "Basqalı" kimi 100-ə qədər musiqi havasının müəllifidir.

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 1 dekabr 1982

- "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 24 may 1998

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 5 iyul 2003

- "Dağıstan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 22 aprel 2008

- "Şöhrət" ordeni — 25 yanvar 2016

Filmoqrafiya

- Ad günü (film, 1977)

- Məhəllə (film, 2003)

- Məhəllə 2 Moskvada (film, 2004)

- Xalq təranələri (film)

Aftandil İsrafilov səhhəti ilə bağlı 2 dekabr 2022-ci ildə reanimasiya yerləşdirilib. 2023-cü ilin mart ayında yenidən səhhətində problemlər yaranıb. 29 aprel 2023-cü ildə vəfat edib. İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.01.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Onunla ara sıra Sumqayıtda, dostum Fəxrəddin Rəhimovun “Vilvan” restoranında görüşərdik. Nikbin, deyib-gülən, baməzə adamdır. Elə ki danışmağa başladı, səsinin ahəngi, söhbətindəki şirinlik hamımızı sehirləyirdi. Çalışırdıq ki, onu diqqətlə dinləyək. Ümumiyyətlə, onunla eyni süfrədə əyləşmək başqa bir aləmdir...

“Orta məktəbdə oxuduğum illərdə müəllimlərim məndə aktyorluq istedadını görüb, məktəbdə fəaliyyət göstərən dram dərnəyinə üzv yazılmağımı təkidlə məsləhət görürdülər. Mən də yazıldım və müxtəlif səhnəciklərdə rollar ifa etməyə başladım. Gördüm ki, pis alınmır, məktəbin bütün kollektivi məni aktyor kimi qəbul edirdi. Qərar verdim ki, məktəbi bitirəndən sonra sənədlərimi aktyorluğa verim və bu ümidlə də o dövrün İncəsənət İnstitutuna qəbul olundum. Xoşbəxtlikdən institututda müəllimim Həsənağa Turabov oldu. Artıq birinci kursda oxuyanda məni konolara dəvət edirdilər və “Babamızın babasının babası” filmində rol alıb çəkildim. Beləliklə, peşəkar aktyorluq həyatım başlandı...”- söyləyir.

Həsən Əbluc, Səməndər Rzayev, Əlabbas Qədirov, Kamal Xudaverdiyev, Yaşar Nuri, Səyavuş Aslan və digər ölməz sənətkarlarla tərəf-müqabili olduqca, onlardan sənətin incəliklərini öyrənib. İnstitutu bitirdikdən sonra təyinatla Sumqayıt teatrına yollanıb. 1986-cı ildən 1989-cu ilədək orada çalışıb. 1989-cu ilin aprel ayından isə Akademik Milli Dram Teatrında işləyir. Həmin dövrdə akademik teatra düşmək hər istedadlı aktyora qismət olmurdu. Bunun üçün, necə deyərlər, gərək bəxtin gətirməliydi...

Bəli, haqqında söhbət açdığım xalq artisti Sabir Məmmədovun bəxti əvvəldən gətirib. O, 24 yanvar 1961-ci ildə Qazax rayonunun Poylu kəndində dünyaya gəlib. Orta məktəbi Ağstafada bitirdikdən sonra ömrünü incəsənətə - teatra bağlayıb. İndiyədək əlliyə yaxın səhnə əsərində, iyirmi beşdən yuxarı filmdə müxtəlif obrazlar yaradıb. On beşə yaxın filmin səsləndirilməsində iştirak edib...

Deyir ki:- “İstedad Allahın insana vergisidirsə, cazibə Allahın mükafatıdır. İkincisi olmayanda insan məzmunsuz olur. Elə adam var ki, savadlıdır, amma maraqsızdır, hər mövzuda söhbət edə bilsə də, onunla birlikdə olanda sıxılırsan. Adam da var, səni özünə cəzb edə bilir, ürəyini tilsimləyir. Aktyorda da əsas olan cazibədir, istedad sonra gəlir. Cazibə olmasa, aktyoru aktyordan heç nə fərqləndirə bilməz...”

2002-ci ildə “Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti”, 2018-ci ildə “Azərbaycan Respublikasının xalq artisti” fəxri adlarına layiq görülüb. Uzun illər ardıcıl olaraq hər il Prezident mükafatı alıb. “Cəfər Cabbarlı”, “Qızıl Dərviş” mükafatlarına layiq görülüb. Yeganə azərbaycanlı aktyordur ki, ona ən yaxşi kişi roluna görə, Bolqaristanın Sofiya şəhərində keçirilən “Golden FEMI” beynəlxalq kinofestivalının ən yüksək mükafatı təqdim olunub...

Səsinin ahəngi bənzərsiz olduğundan bir sıra əcnəbi film qəhrəmanları məhz onun səsi ilə yadda qalıb. Yaxşı yadımdadır, xarici seriallar Azərbaycana təzə-təzə ayaq açanda milyonlarla tamaşaçını ekrana bağlayan da məhz onun səsi olub. Unutmamısınızsa, "Tikan və qızılgül" serialı Katarina və Petruçonun sevgisindən bəhs edirdi. Sabir Məmmədov həmin serialda filmin qəhrəmanı Petruçonu səsləndirirdi və serial Azərbaycan tamaşaçısının sevə-sevə izlədiyi filmlərdən biri kimi reytinq qazanmışdı. Ümumiyyətlə, ona uğur gətirən əsas film “Edam günü” filmi olub...

“Dünya kinosu ulduzlarını səsimizdə Azərbaycan tamaşaçısına çatdırırıq. Bu çox böyük məsuliyyətdi. İkincisi, dilimizin inkişafı üçün bu çox vacibdi. Bir aktyor kimi yetişmək üçün də, onun formalaşması üçün də dublyaj çox gərəklidi. Yəni səhnədə tamaşaçı ilə canlı ünsiyyətdə olmaq bir başqa, kinoda oynamaq bir başqa, dublyaj estetikası isə, ümumiyyətlə, tamam fərqlidi. Bütün bunların hamısını bir yerdə cəmləmək üçün aktyordan böyük məharət tələb olunur...”- söyləyir.

...“65” rəqəmi rayonlar arasında Yardımlının dövlət qeydiyyat nişanıdır. Yəni Yardımlıda qeydiyyatda olan insanların avtomobillərinin nömrəsi 65-lə başlayır. Xalq artisti Sabir Məmmədovun da 65 yaşı tamam olur. Qazaxda doğulub böyüsə də, yanvarın 24-də ömrünün "Yardımlı dövrü"nə qədəm basacaq. Deməli, Yardımlı bulaqlarının saflığı, havasının təmizliyi, dağlarının əzəməti onun bu yaşına rəng qatacaq...

Deyir ki: “Sovet vaxtı hər il yayda ölkəmizin rayonlarına qastrolla gedirdik. Bu dəfə Yardımlıda idik. Axşam rayonun birinci katibi bizim üçün süfrə açdırmışdı. Məclisin ortasında xəbər tutdu ki, bizimlə qastrolda olan aktyor həmkarımız, rəhmətlik Firuz Xudaverdiyevin ad günüdür. Məmurlardan birini yanına çağırıb qulağına nəsə pıçıldadı. On-on beş dəqiqədən sonra məclisə bahalı qol saatı və bağlı bir zərf gətirildi. Birinci katib Firuzu təbrik edib, hədiyyələri ona uzatdı. Heç vaxt bu cür diqqətlə üzləşməyən Firuza söz veriləndə ayağa qalxıb, minnətdarlığını bildirdi və sonda sevincdən heyrətlənib təklif etdi ki- Yardımlı Azərbaycanın paytaxtı olsun...”

Bəli, bu gün, yanvarın 24-ü xalq artisti Sabir Məmmədovun 65 yaşı tamam olur. Obrazlı desək, ömrünün "Yardımlı dövrü" başlayır. Onu yubileyi münasibətilə təbrik edir, möhkəm can sağlığı, firəvan həyat arzulayırıq…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.01.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün Bakı metrosunda minlərlə insan tanış bir səsi eşidir:

“Qapılar bağlanır, növbəti stansiya – Həzi Aslanov”

Bəlkə də hər gün tələsik keçdiyimiz bu ad, əslində Azərbaycanın hərb tarixində silinməz iz qoymuş bir ömrün, bir iradənin və yarımçıq qalmış taleyin adıdır. 24 yanvar – general-mayor, iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Həzi Aslanovun anım günüdür.

Uşaqlıqdan başlayan çətin yol

Həzi Əhəd oğlu Aslanov 1910-cu il yanvarın 22-də Lənkəranda, sadə zəhmətkeş ailəsində dünyaya gəlib. Atası Əhəd Aslanov kərpic zavodunda işləyirdi. Həzi hələ yeniyetmə yaşlarında həyatın ağır tərəfləri ilə üz-üzə qaldı. 13 yaşında atasını itirdikdən sonra ailənin yükü onun çiyinlərinə düşdü və o, atasının çalışdığı zavodda fəhlə kimi işləməyə başladı.

Lakin ağır əmək Həzinin elmə və inkişafa olan marağını söndürmədi. O, oxumağa, öyrənməyə can atırdı. Gecə kurslarında savadını artırdı, gənclər təşkilatlarında fəal oldu. Məhz bu illər onun xarakterində intizamı, məsuliyyəti və liderlik keyfiyyətlərini formalaşdırdı.

Hərbi xidmətə aparan yol

1920-ci illərin ortalarında komsomol xətti ilə Zaqafqaziya hərbi hazırlıq məktəbinə göndərilən Həzi Aslanov burada həm təhsildə, həm də ictimai fəaliyyətdə fərqləndi. Qısa müddətdə gənclər təşkilatının katibi seçildi, məktəb qəzetinin redaktoru oldu. 1929-cu ildə hərbi təhsilini uğurla başa vuran Aslanov Leninqradda yerləşən süvari məktəbində oxudu və zabit kimi formalaşdı. Onun hərbi karyerası Ukraynada, Kotovski adına süvari diviziyasında başladı. Sonralar zirehli texnikaya marağı onu tank qoşunlarına gətirdi və bu sahədə Aslanov özünü bacarıqlı komandir kimi təsdiqlədi.

Müharibə və qəhrəmanlıq salnaməsi

İkinci Dünya müharibəsi Həzi Aslanovu artıq təcrübəli zabit kimi cəbhəyə apardı. Finlandiya ilə müharibədə Mannerheym səddinin yarılmasında iştirak etdi. Böyük Vətən müharibəsinin ilk günlərindən Ukrayna, Donbas, Krım, Moskva ətrafı, Stalinqrad və Kursk istiqamətlərində ən ağır döyüşlərdə ön xəttdə oldu.

Moskva yaxınlığında mühasirəyə düşmüş sovet hissələrinin xilas edilməsi zamanı tankın sürücüsü yaralandıqdan sonra Aslanov döyüş maşınını özü idarə edərək əməliyyatı sona çatdırdı. Bu cəsarət ona Qırmızı Ulduz ordeni qazandırdı.

Stalinqrad uğrunda döyüşlərdə isə onun rəhbərlik etdiyi tank briqadası düşmənin əsas nəqliyyat xətlərini kəsdi, onlarla tankı və canlı qüvvəni sıradan çıxardı. Məhz bu döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə Həzi Aslanov 1942-ci ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görüldü.

General rütbəsi və son hücumlar

Aslanov daim öz üzərində işləyən sərkərdə idi. Qısa müddətdə Zirehli Tank Qoşunları Akademiyasının proqramını mənimsədi və yenidən cəbhəyə qayıtdı. 1944-cü ildə ona general-mayor rütbəsi verildi. Belarus və Baltikyanı ölkələr uğrunda gedən hücum əməliyyatlarında 35-ci qvardiya tank briqadası xüsusilə fərqləndi. Vilnüs, Yelqava istiqamətində düşmənə ağır zərbələr endirildi. Bu dövrdə Aslanov dəfələrlə Ali Baş Komandanlıq tərəfindən təşəkkür aldı, briqadası Qırmızı Bayraq ordeni ilə təltif olundu.

Müəmmalı ölüm

Stalinqraddan Baltik sahillərinədək şərəfli döyüş yolu keçən Həzi Aslanov 1945-ci il yanvarın 24-də Latviyanın Priyekule yaxınlığında ağır yaralandı. Döyüş meydanından kənarda, müşahidə məntəqəsinin yaxınlığında baş verən bu hadisə bu gün də suallar doğurur. General 23 saat həyat uğrunda mübarizə apardı. Onu Moskvaya aparmaq üçün təyyarə hazır olsa da, uçuş baş tutmadı və Həzi Aslanov vəfat etdi.

Ölümündən illər sonra, 1991-ci ildə ona ikinci dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verildi. Beləliklə, o, bu ada iki dəfə layiq görülmüş yeganə azərbaycanlı kimi tarixə düşdü.

Yaşayan irs

Bu gün Həzi Aslanovun məzarı Şəhidlər Xiyabanındadır. Onun adı Bakıda parkda, küçədə, məktəbdə və metrostansiyada yaşayır. Lənkəranda ev-muzeyi, heykəli ucaldılıb. Filmlər çəkilib, kitablar yazılıb.

Və hər gün metroda bir səs yenidən bu adı xatırladır:

Adının səsləndiyi bu səs metropolitenin təkcə ilk stansiyası yox, Azərbaycanın qəhrəmanlıq tarixində bir zirvəni göstərir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.01.2026)