Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Tarix bəzən bir döyüş meydanında yazılır, bəzən isə bir insanın iradəsində. 1915-ci ilin qanlı və taleyüklü günlərində, Çanaqqala Zəfəri yalnız bir cəbhə deyildi — bu, bir millətin varlıq savaşı idi. Və həmin savaşın içində elə bir ad vardı ki, sonradan bütöv bir dövlətin taleyini dəyişəcəkdi: Mustafa Kamal Atatürk.

Bir zabitin taleyi millətin taleyinə çevriləndə

Çanaqqala cəbhəsində hər şey tükənmək üzrə idi. Düşmən qüvvələri texniki və say üstünlüyünə malik idi. Osmanlı ordusu isə yoxsulluq, silah çatışmazlığı və yorğunluq içindəydi. Amma məhz belə anlarda tarix səhnəyə fərqli insanları çıxarır.

Mustafa Kamal paşa sıradan bir komandan deyildi. O, əsgərlərinə sadəcə döyüşməyi yox, ölümü belə qəbul etməyi öyrədən bir lider idi. Onun dillərə düşən əmri – “Mən sizə hücum etməyi deyil, ölməyi əmr edirəm” – bir taktiki qərardan çox, bir ruh çağırışı idi.

Bu sözlərdən sonra əsgərlər artıq geri çəkilməyi düşünmürdü. Onlar bilirdilər ki, arxalarında qoruyacaqları bir vətən, qarşılarında isə yazacaqları bir tarix var.

Güllələrin dayanmadığı, iradənin sarsılmadığı an

Çanaqqalada bəzən bir güllə bir taleyi dəyişirdi. Deyilənə görə, Mustafa Kamalın cibindəki saat onu ölümün bir addımlığından xilas etmişdi. Amma bəlkə də onu qoruyan saat yox, tarix idi. Çünki o, hələ görəcəyi böyük işlər üçün yaşayacaqdı.

Onun rəhbərliyi altında aparılan müdafiə, düşmənin planlarını alt-üst etdi. Antanta qüvvələri geri çəkildi. “Keçilməz” deyilən Çanaqqala, həqiqətən də keçilməz oldu.

Çanaqqaladan doğan lider

Bu savaş təkcə bir qələbə deyildi. Bu, bir liderin doğuluşu idi. Mustafa Kamal paşa artıq sadəcə bir zabit yox, millətin ümidinə çevrilmişdi. İllər sonra o, bu ruhu qoruyaraq yeni bir dövlət quracaqdı.

Çanaqqalada qazandığı təcrübə, onun gələcəkdə atacağı addımların bünövrəsi oldu. O, yalnız silahla deyil, düşüncə ilə də mübarizə aparmağı öyrənmişdi.

Bir millətin yaddaşı

Bu gün Çanaqqala sadəcə bir tarix deyil. Bu, yaddaşdır. Bu, dərsdir. Bu, bir millətin necə ayaqda qala bildiyinin sübutudur.

Və o yaddaşın içində bir siluet var — səngərin kənarında dayanıb əsgərlərinə baxan bir komandanın silueti.

Onun adı tarixdə silinməz şəkildə yazılıb:

Mustafa Kamal paşa.

Çanaqqala keçilməz!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(19.03.2026)