Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bu dəfəki müsahibəm üç şəhidin kəşfiyyatçı qardaşı, kəşfiyyatçı şəhid Xanı əminin silahdaşı mayor Zahid Əliyevdir. Düşünürəm ki, müsahibə oxucularımızın marağına səbəb olacaq.

- Zahid bəy, zəhmət olmasa, özünüzü oxucularımıza təqdim edin.

-Üç şəhid qardaşı, ehtiyyatda olan, mayor rütbəsində xidmət etmiş, kəşfiyyatçı Əliyev Zahid İmran oğlu. Təxminən 1989-cu illərdən indiki alçaq qonşularımız olan ermənilər, hələ ordu formalaşmamış, silahlanma aparılmamışkən torpaqlarımızı işğal etməyə başladılar. Bu hazırlıqlar açıq-aydın görünürdü. Onların bizə qarşı plan qurduqlarını öz gözlərimizlə görürdük. Həmin dövrdə çox ağır və faciəli hadisələr baş verdi və bunların hamısı gözümüzün qarşısında yaşandı.

Biz də məcbur olduq ki, özümüzü və torpaqlarımızı qorumaq üçün özünümüdafiəyə qalxaq. İlk dəfə yerli özünümüdafiə dəstələri məhz o zaman formalaşdı. Aylar keçdikcə vəziyyət daha da gərginləşdi. Demək olar ki, silahımız yox idi, amma özümüzü qorumaqdan başqa yolumuz da qalmamışdı. Beləliklə, ilk mühafizə tədbirləri görüldü və özünümüdafiəyə başladıq.

O vaxtlar bizə tez-tez belə bir sual verilirdi: Nəyə görə bir ailədən beş qardaş müharibəyə getdi?

Bizim Tahir adlı bir qardaşımız var idi. Tahir çox cəsur, mərd və yüksək vətənpərvər bir insan idi. O, bu ölkədə özünümüdafiə hərəkatının yaranmasına ilk dəstək verənlərdən biri olmuşdu. Biz vətənə, torpağa olan sevgini məhz ondan öyrəndik. Bu duyğuları bizə Tahir aşılamışdı.

Tahirə hamı inanırdı. Hətta bölgədə böyük hörmət sahibi olan  Xudu Məmmədov da ona çox güvənirdi və onunla tez-tez əlaqə saxlayırdı. O zamanlar deyirdilər ki, “Bu kənddə Tahir varsa, erməni bu kəndə girə bilməz.” Tahirə olan inam o qədər böyük idi.

Biz də onun ətrafında birləşirdik və özünümüdafiə işlərində fəal iştirak edirdik. Silahımız demək olar ki, yox idi. Tahirin cəmi bir ov tüfəngi vardı. Sonradan məlum oldu ki, həmin tüfəng də işlək deyilmiş. Amma Tahir postlar qurur, o tüfəngi gətirib posta qoyur və deyirdi: “Qorxmayın, silahımız var”.

Bu davranışı ilə insanlara ruh verirdi, qorxunu aradan qaldırırdı. O, hər vəziyyətdə dik durmağı, cəsarətli olmağı öyrədirdi. Tahirin verdiyi bu mənəvi güc o dövrdə bizim üçün ən böyük silah idi.

-Döyüş yolunuz haqqında məlumat verin mümkünsə.

-1991-ci ilin noyabr ayında Milli Ordu yaradıldı. Milli Ordu yaranana qədər yalnız Drayon–Boryan–OMON batalyonu mövcud idi. Faktiki olaraq yalnız OMON batalyonu fəaliyyət göstərirdi, digər qüvvələr isə kəndlərdə yerləşirdi. Buna baxmayaraq, onlar müdafiə xəttini tərk etmirdilər və hər kəs öz yaşadığı ərazinin müdafiəsinə cavabdeh idi. Milli Ordu yaradıldıqdan sonra biz — könüllü batalyonlar — Milli Ordunun sıralarına qoşulduq və artıq rəsmi şəkildə orduya xidmət etməyə başladıq. İlk vaxtlar qardaşım Tahir ən böyük batalyonun komandiri idi və bu batalyona rəhbərlik edirdi.

Biz əvvəlcə sıravi əsgər kimi mövqelərdə xidmət etdik, döyüşlərə qatıldıq. 1992-ci ilin may ayında isə böyük qardaşım Zakir müdafiə zamanı qəhrəmancasına şəhid oldu. Ondan üç ay sonra, Abdal-Gülablının müdafiəsi zamanı Tahir də döyüşlərdə iştirak edirdi. Ermənilər Abdal-Gülablını işğal etdilər. Tahirin bölüyünün əsgərləri isə Abdal dağının ən yüksək nöqtəsində, “Xaçadar” adlanan mövqedə müdafiə mövqeyi tutmuşdular. Həmin vaxt şiddətli döyüş gedirdi. Əsgərlər mühasirəyə düşmüşdü. Tahir ağır vəziyyətdə qalmışdı. Ermənilər öz mövqelərini keçərək irəliləmişdilər. Mövcud məlumatlara görə, Tahir yaralı halda mövqedə qalmışdı və sonrakı taleyi barədə dəqiq məlumat əldə olunmadı. Beləliklə, mənim də müharibə yolum məhz bu hadisələrlə başladı. Qardaşlarım şəhid olana qədər mən adi bir əsgər kimi, sıravi döyüşçü kimi xidmət edirdim. Lakin bu itkilərdən sonra bir neçə gün dərindən düşünərək özümə gəldim və qəti qərar verdim ki, ilk növbədə qardaşlarımın, eləcə də digər silahdaşlarımızın və vətəndaşlarımızın qisasını almaq üçün bu yolda hər şeyə hazıram. Həmin andan etibarən həyatımı hər an təhlükə altına atmağa, bütün risklərə hazır olmağa özümü mənən hazırladım. Xidmət etdiyim vaxtlarda taborda kəşfiyyat taqımı yox idi. Mən bu məsələni əvvəlcə tabor komandirinə bildirdim. O da öz növbəsində yuxarı komandanlığa məruzə etdi. Beləliklə, qərara alındı ki, mövcud ştatdan kənar ayrıca bir kəşfiyyat qrupu yaradılsın. Mən də bu qrupun formalaşdırılmasını öz üzərimə götürdüm.

Qeyd etməyi unutmayım ki, 1992-ci ilin may ayının 8-də qardaşımız Akif Abdal-Gülablı müdafiəsi zamanı şəhid oldu. Sentyabrın 4-də Tahiri itirdik, 5-də isə qardaşımız Sabir müdafiə zamanı şəhid oldu.

-Uzun illərdir ki, xidmət edirsiniz, yadda qalan, hərbi sirr sayılmayan əməliyyatlardan, mümkünsə, danışarsınız.

-Qarşıma aydın bir məqsəd qoymuşdum: əgər kəşfiyyatçı olmasam, qisasımı ala bilməyəcəyəm. Qisas yalnız kəşfiyyat yolu ilə mümkündür — düşmənin arxasına keçərək, onun içində hərəkət edərək. Ancaq bu yolla qardaşlarımın və digər silahdaşlarımızın qisasını az da olsa, ala bilərdim. Bu məqsədlə 22–23 nəfərlik bir taqım formalaşdırmağa başladım. Yalnız fədakar, cəsur, qorxmaz, ölümdən çəkinməyən insanları seçirdim. Günlərin birində seçim apararkən bir qardaşımızla tanış oldum. Bir gecə ona kəşfiyyat taqımına qoşulmağı təklif etdim. O da tərəddüd etmədən razılaşdı. Sonradan mənə danışdı ki, artıq xidmət etdiyi postda bir neçə dəfə gizli keçidlər edərək düşmən mövqelərinə gedib-gəlib. Onu dərhal taqıma götürdüm. Birgə ilk əməliyyatımız Ağdərə istiqamətində oldu. Həmin əməliyyatda onun hünərinə və cəsarətinə heyran qaldım. Doğrudan da son dərəcə qorxmaz bir insan idi. Elə ilk gündən, ilk əməliyyatdan sonra o, mənim üçün bir nömrəli kəşfiyyatçıya çevrildi — ən yaxın, ən etibarlı və ən cəsur silahdaşım oldu. Onun cəsarəti o qədər böyük idi ki, mən onu şəhid qardaşım Tahirə bənzədirdim. Bir neçə gün sonra ona dedim: “Sən artıq bu gündən mənim üçün qardaşsan. Çünki Tahirin hünəri və cəsarəti səndə var, mən bunu səndə görürəm”.

Beləliklə, bizim düşmən arxasında fəaliyyətlərimiz və əməliyyatlarımız başladı. Açığı, düşmən itkisinin sayını belə deməkdə çətinlik çəkirəm. Amma bir çox uğurlu əməliyyatlar keçirdik, düşmən arxasında ciddi nəticələr əldə etdik. Mən çox vaxt əməliyyat üçün özüm şəxsən müraciət edirdim. Sonralar, xüsusilə 1995-ci illərdə birbaşa Korpus Komandanından icazə istəyirdim. Təsəvvür edin ki, bunu, bəlkə də, heç kim etməzdi, ya da etmək istəməzdi. Amma mən hər zaman özüm gedib xahiş edirdim. Sizi inandırıram ki, bəzən az qalırdı yalvarım ki, icazə verin düşmən qarşısına, kəşfiyyata gedim. Elə olurdu ki, 3–5–6–7 sutka ərzində dəfələrlə qrupumla birlikdə 23–25 kilometr dərinliyə qədər düşmən arxasında kəşfiyyat əməliyyatlarında iştirak edirdik. Getdiyimiz yerlərin adlarını çəkmirəm, buna ehtiyac da görmürəm. Amma gördüyümüz bütün işlərin rəsmi sənədləri vardı: çəkilən fotolar, toplanan məlumatlar və əldə olunan materialların hamısı Müdafiə Nazirliyinə təqdim edilirdi. Buna görə də əlavə izaha ehtiyac yoxdur.

Məhz bundan sonra mənim üçün ən çətin, ən ağır günlər başladı. Şərait olduqca ağır idi, texniki təminat demək olar ki, yox idi. Bir fotoaparat əldə etmək üçün belə Korpus Komandanına dəfələrlə müraciət edirdik ki, bizə ən azı bir aparat versinlər ki, getdiyimiz ərazilərdə düşmənin texnikasını, bölmələrini və mövqelərini sənədləşdirə bilək. Amma nə video kamera, nə də fotoaparat bizə asanlıqla verilirdi. Bu səbəbdən də dəfələrlə düşmənlə üz-üzə qalırdıq. Səsboğucu silahlarımız olmadığı üçün istədiyimiz kimi hərəkət edə bilmirdik. Əslində, səssiz şəkildə qarşılaşdığımız düşmənləri zərərsizləşdirib əməliyyatı davam etdirmək olardı. Lakin səsboğucu olmadığına görə məcbur qalırdıq açıq atəş açaq. Bu isə ya geri çəkilməyə, ya da mövqeyimizi dəyişərək başqa dağlara çəkilib gizlənməyə məcbur edirdi. Çətinliklər o qədər çox idi ki, bunu yalnız o yolları gedən, o əməliyyatlarda olan, o saniyələri, dəqiqələri, günləri yaşayan insan başa düşə bilər. Yaşamayan biri bunu tam hiss edə bilməz. Bütün bu çətinliklərə baxmayaraq, mənim üçün bu yol eyni zamanda qürurverici idi. Hər zərərsizləşdirilən düşmən məndə qürur hissi yaradırdı. Düşünürdüm ki, heç olmasa az da olsa, düşmənə zərbə vururam, onu ruhdan salıram. Məhv edilən düşmən canlı qüvvəsi, ələ keçirilən texnika — bunların hamısı mənə güc verirdi, ruhlandırırdı, mübarizə əzmini artırırdı. Beləliklə, demək olar ki, ömrümün böyük bir hissəsi döyüşlərdə keçdi. 2020-ci ilə qədər, ondan sonrakı antiterror əməliyyatları da daxil olmaqla, Qarabağ tam azad olunana, torpaqlarımız işğaldan qurtulana qədər keçirilən bütün döyüş əməliyyatlarında iştirak etdim. Qeyd edim ki, 2020-ci ildə yuxarı komandanlıqdan rəsmi icazə alan azsaylı şəxslərdən biri də mən oldum. Təxminən 50 nəfərə yaxın könüllü — heç bir maddi qarşılıq gözləməyən, rəsmi qeydiyyatı olmayan, lakin müharibə təcrübəsi olan yaşlı və təcrübəli insanları bir araya topladım. Açığı, mən xüsusi olaraq çağırış etmədim. Sadəcə olaraq rayonun müdafiəsində əsgərlərə kömək etmək niyyətimi bildirdim və bu çağırış ətrafımda cəsur, fədakar insanların toplaşmasına səbəb oldu. Beləliklə, ətrafıma təxminən 50 nəfər könüllü yığışdı. Bu könüllülərə hər gecə silah verilirdi. Onlar əsasən gecə saatlarında mövqelərin, postların mühafizəsində iştirak edirdilər. Hər posta iki nəfərdən ibarət — yaşlı, təcrübəli könüllülər təyin edirdim və onları aparıb yerləşdirirdim. Beləliklə, hər gecə postların təhlükəsizliyi təmin olunurdu. 2020-ci ildə döyüşlərdə mənimlə yanaşı, bu istiqamətində olan igid və fədakar vətəndaşlarımız da qəhrəmancasına iştirak etdilər. Bu könüllülər arasından iki nəfər şəhid oldu. Onlardan biri mərhum Müşfiq idi — son dərəcə cəsur, fədakar, qəhrəman və igid bir qardaşımız. Mən həmişə düşünürdüm ki, onun qarşısına 30–40 nəfər silahlı erməni əsgəri də çıxsaydı, onu məğlub edə bilməzdilər. O qədər cəsarətli və hünərli bir insan idi. Təəssüf ki, şəhid oldu. Digər şəhidimiz Elmir Əliyev idi. Düşmən tərəfindən postlarımıza tez-tez gecə basqınları olurdu. Belə basqınlardan birində Elmir də şəhid oldu. Qeyd edim ki, həm Elmir, həm də Müşfiq eyni postda, lakin fərqli vaxtlarda şəhid olmuşdular. Sonradan anladıq ki, düşmən həmin postu ələ keçirmək üçün gecə-gündüz çalışırmış və onu xüsusi hədəf seçmişdi.

Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin, qazilərimizə şəfa versin.Nəticə etibarilə, torpaqlarımızın işğaldan azad olunması uğrunda aparılan döyüşlərdə kəndlərimiz də bir-bir azad edildi. Qısa müddət ərzində — cəmi 44 gün ərzində  torpaqlarımız düşmən işğalından qurtarıldı.

Bir ay boyunca bütün üzvlər silahlanaraq səngərlərə endi, düşmənin qarşısında dayanıb vətənimizi qorumağa çalışdıq. Mən dörd nəfərlik ailə ilə qalmışdım, yaxın ətrafımda isə cəmi beş nəfər var idi. Öz zəhmətimlə tikdiyim evim, içində olan hər şeylə birlikdə yandı, külə döndü. Amma bir həqiqət var: vətən hər kəs üçün öz evindən başlayır, sonra kəndimiz, rayonumuz və dövlətimiz gəlir. Bu yolu qorumaq üçün əziyyət və zərurət yaranırsa, insan canından keçməyə də hazır olmalıdır. Məhz bu zaman vətən doğrudan da vətən olur, dövlət də dövlət olur. Elə buna görə də biz — qardaşlar — bir ay ərzində hamımız silaha sarıldıq, səngərlərə endik və düşmənin qarşısında dayanaraq vətənimizi qorumağa çalışdıq. Bunu xüsusilə ona görə deyirəm ki, sonralar həm kəndimizdən, həm də yaxın çevrəmdən bəzi insanlar mənə təəccüblə sual verirdilər: “Niyə hamınız getdiniz? Axı qısa müddətdə üç qardaşınız şəhid oldu.”

Bəli, getməli idik. Bu, bizim üçün təbii və qaçılmaz idi. Mən elə bir ailədə böyümüşəm ki, atamız sadə zəhmətkeş insan olub. Əlinin qabarı, halal zəhməti ilə ailəsini dolandırıb. Demək olmaz ki, biz çox varlı yaşamışıq, amma kasıb da olmamışıq — hər şey öz zəhmətimizlə qazanılmışdı. Biz Milli Ordunun sıralarına qoşulanda nə babamız, nə də atamız bizə heç vaxt demədi ki, “niyə hamınız müharibəyə gedirsiniz, niyə hamınız döyüşürsünüz?”. Çünki onlar da anlayırdılar ki, bu, lazımdır. Onlar bilirdilər və bunu qəbul edirdilər. Biz elə bir tərbiyə almışdıq ki, vətənə sevgi bizim üçün hər şeydən üstün idi — həqiqətən də üstün idi. Məhz buna görə də hər birimiz bu yolda canımızı verməyə hazır idik və lazım gələndə canımızı əsirgəmədik. Bu gün deyirlər ki, Qarabağ azaddır. Artıq işğaldan azad olunub. Biz hərbi əməliyyatlarda iştirak etmirik. Xalqımız doğma torpaqlarına qayıdır, qayıdış prosesi başlayıb. Amma mən hələ də iştirak etdiyim əməliyyatlar, kəşfiyyat tapşırıqları və döyüşlər barədə danışmaq istəmirəm. Nə deyəcəyimi də bilmirəm. Hələ bu barədə danışmamışam və indi də danışmaq istəmirəm. Düşünürəm ki, buna bir az zaman lazımdır. Qarşıda hələ çox vaxtımız var, çox sınaqlarımız var. Ümid edirəm ki, dövlətimizin uzaqgörən siyasəti nəticəsində — müharibəsiz, qan tökülmədən — Zəngəzur dəhlizi də açılacaq. Vaxtı gələndə gördüyüm əməliyyatlardan danışacağam. Açığı, çox maraqlı, unudulmaz əməliyyatlarımız olub. Onların hər biri ayrıca bir mövzudur. Allah ömür versə, gələcəkdə onların hər biri haqqında danışacağam.

-Sizin ən yaxın silahdaşlarınızdan biri Xanı əmi bu yaxınlarda düşmənin basdırdığı minaya düşərək şəhid oldu. Bu barədə danışmaq istərdinizmi?

-Mənim üçün ən sədaqətli insanlardan biri, yaxın dostum, silahdaşım və son şəhidimiz Xan idi. Xan müharibədən sonra, mülki dövrdə şəhid olsa da, o da düşmən işğalının qurbanı idi. O, düşmənin basdırdığı minanın partlaması nəticəsində şəhid oldu. Ondan əvvəl igid qardaşlarımız vardı. Qorxmaz qəhrəmanlar arasında belə bir deyim var — bəziləri yalnız mənim üçün yox, onu tanıyan hər kəs üçün qəhrəman idi. Sonra Raqif qardaşımız oldu. Ondan sonra isə Xan. Onlar bizim üçün adları çəkilən və ya çəkilməyən qəhrəmanlardır, keçmişimizin igidləridir.

-Bugünkü gəncliyə hansı məsləhətləri verərsiniz? Sizin üçün Vətən nədir?

-Vətən mənim yaşadığım torpaqdır. Bu yer, bu torpaq, aldığım hava, içdiyim su — bunların hamısı vətəndir. Bu vətəni qorumaq, bu torpaqda yaşayan hər bir vətəndaşı müdafiə etmək mənim borcumdur. Bu, ən ali vəzifədir. Bundan üstün düşünüləsi heç nə yoxdur.

Pul qazanmaq, yaxşı yaşamaq — bunların hamısı ikinci dərəcəlidir. Əgər torpağın, vətənin yoxdursa, bunların heç bir mənası yoxdur. Bəziləri deyir ki, “mən döyüşdüm, müharibədə iştirak etdim, vətənim üçün bunu etdim, onu etdim”. Sonra da soruşurlar: “Vətən mənim üçün nə etdi?”

Vətən bizim anamızdır. Biz anamızdan heç nə gözləmirik. Ana bizim üçün nə edibsə, onu geri qaytarmaq mümkün deyil. Elə buna görə də vətən deyirik. Biz hər zaman vətənə borcluyuq. Vətənin isə bizə heç bir borcu yoxdur. Ona görə də mən heç vaxt heç nə istəmirəm. Yetər ki, vətənimiz yaşasın, bayrağımız daim dalğalansın, dövlətimiz möhkəm olsun. Mənim üçün bundan artıq heç nə lazım deyil. Mən bir vətəndaşam ki, öz üzərimə düşən vəzifələri yerinə yetirməyə çalışıram, əlimdən gələn hər şeyi etməyə çalışıram. Bir çox işlərə imza atmışam. Dövlət tərəfindən azad vətəndaş olaraq təyin olunmuşam. Xidmətlərimə görə Prezident Mükafatına layiq görülmüşəm. 2008-ci ildə Tovuzda xidmət edərkən düşmən postunu ələ keçirdik. Bu xidmətlərimə görə Prezident Mükafatı ilə təltif olundum. Bundan əlavə, bir çox yüksək vəzifələrə təyin olundum. Bunlar mənim üçün çox əhəmiyyətlidir. Mən həqiqəti deyirəm. Mənim üçün bu gün torpaqlarımızın işğaldan azad olunması, vətəndaşlarımızın geri qayıtması ən önəmli məsələdir. Hətta əgər mən siravi bir vətəndaş olmasaydım belə, bu, mənim üçün ən vacib məsələ olardı. Mən həmişə gənclərimizə vətənlərini sevməyi, vətənlərini qorumağı təlqin edərdim. Çünki biz 30 il ərzində evlərimizi, kəndlərimizi, bölgələrimizi itirdik. O itkini hiss etmək, yaşamaq çox ağır idi və biz çəkdiyimiz əzablar hələ də yaddaşımda qalır. Bizim düşmənimiz Xocalı soyqırımı, Qaradağlı soyqırımı… Bunlar hamısı mənim yaddaşımda, xalqımın yaddaşında əbədi qalacaq... Vətəni qorumaq üçün mütləq yaxşı təhsil və tərbiyə almaq lazımdır. Bu olmasa, işimiz çətin olacaq. Allah Vətənimizi və millətimizi qorusun.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Bu gün tarixə Horadiz əməliyyatı kimi düşmüş hadisənin ildönümüdür

Yanvarın ilk günləri soyuq, lakin qətiyyətli bir sükutla yadda qaldı. Torpaq hələ işğal altında idi, amma insanların qəlbində bir ümid vardı: azadlıq gələcək. Horadiz əməliyyatı, Füzuli rayonunun kəndləri və Horadiz qəsəbəsinin azad edilməsi üçün aparılan döyüşlər, yalnız xəritədə torpaq uğrunda mübarizə deyildi. Bu, xalqın yaddaşının, vicdanının və gələcək ümidlərinin müdafiəsi idi. Hər kənd, hər küçə yalnız düşmən tapdağından xilas edilmirdi; azadlıq hər addımla təkrar inam və ümid gətirirdi.

Səngərdən başlayan cəsarət

Əsgərin səngərə daxil olduğu an yalnız silah daşıdığı yer deyildi; o, həm də öz doğma torpağının, uşaqlığının və ailəsinin xatirələrini daşıyırdı. Hər addım qorxu ilə dolu olsa da, arxada dayanan xalqın inamı onları irəli aparırdı. Hər uğurlu hərəkət, hər kəndin azad olunması yalnız strateji üstünlük demək deyildi — xalqın uzun illər boyu saxladığı vicdan və inamın qələbəsi idi.

Əməliyyatın başlanğıcında səngərdə gecələyən hər əsgər bilirdi ki, bu mübarizə yalnız torpaq uğrunda deyil. Bu, dövlətin gələcəyi, xatirələrin qorunması və xalqın ümidinin bərpası uğrunda idi. Gecələr soyuq, gündüzlər isə qorxu ilə dolu olsa da, əsgərin iradəsi və səbrini gücləndirən yalnız bir şey var idi: vicdanlı qələbəyə olan inam.

Şəhidlər və onların xatirəsi

Horadiz əməliyyatı çoxlu şəhidlər verdi. Onların adları yalnız mərmərdə yazılmadı, həm də xalqın vicdanında və yaddaşında yaşayır. Hər bir şəhid yalnız bir həyatını deyil, həm də gələcək nəsillərin xatirəsini qoruyurdu. Müharibə bitəndə, qələbənin sevinci küçələrdə idi, amma əsl məsuliyyət əməliyyatın bitdiyi gündən sonra başladı. Qayıtmayanların yeri doldurulmadı, yarımçıq qalan talelər isə yalnız vicdanlarda yaşadı. Müharibənin və əməliyyatın ağır təcrübəsi göstərdi ki, əsl qəhrəmanlıq sonra da davam edən səbir və məsuliyyətdir.

Şəhidlərin xatirəsi yalnız abidələrdə deyil, gündəlik davranışımızda, vicdanımızda və gələcək nəsillərin təlimində yaşamalıdır. Onların mübarizəsi göstərir ki, qələbənin ölçüsü yalnız torpaq deyil, vicdan, xatirə və məsuliyyətdədir.

Qazilər və səngərdən sonra davam edən mübarizə

Horadiz əməliyyatından qayıdan qazilər üçün mübarizə bitməmişdi. Onlar təkcə fiziki yaraları ilə deyil, daxili sükutu, qorxunu və yaddaşlarını da daşıyırdılar. Qazilər göstərdi ki, əsl döyüş yalnız səngərdə başa çatmır; o, insanın içində, xatirələrində və gələcək nəsillərə ötürdüyü məsuliyyətdə davam edir. Onların səbr və cəsarəti, vicdanla aparılan mübarizənin ən güclü nümunəsidir.

Qələbənin səsi və məsuliyyətin davamı

Horadiz əməliyyatı göstərdi ki, qələbə yalnız torpaqları azad etməklə ölçülmür. Qələbə, o torpaqları qorumaq, xatirələri yaşatmaq və gələcək nəsillərə vicdanla ötürmək deməkdir. Hər səngərdə başlanan qorxu, hər addımda toplanan inad və hər qərarda göstərilən cəsarət, bu gün bizim yaddaşımızda dəyərlər sistemi kimi qalır.

Əməliyyatın uğurla başa çatması ilə küçələrdə sevinc və rahatlıq hissi yayıldı. Amma hər bir qələbənin kölgəsində sükutla daşıdığımız məsuliyyət durur. Qayıtmayanların xatirəsi, yarımçıq qalan arzular və səngərdən qayıdan insanların içindəki müharibə göstərir ki, vətən uğrunda mübarizə yalnız qələbə ilə bitmir.

Əsl vətənpərvərlik yalnız döyüş meydanında deyil, səngərdən qayıtdıqdan sonra da vicdan və xatirələri yaşatmaqdır. Şəhidin adı yalnız mərmərdə yox, gündəlik həyatımızda, qərarlarımızda və xatirələrimizdə yaşamalıdır. Qazinin yükü təkcə dövlətin deyil, cəmiyyətin vicdanına aiddir.

Horadiz əməliyyatı bir daha göstərdi ki, torpaq uğrunda mübarizə yalnız qələbə deyil, məsuliyyət də gətirir. Qələbənin səsi səngərlərdən gəlir, amma əsl echo — vicdanımızda, xatirələrimizdə və gələcək nəsillərin yaddaşında yaşanır. Vətən yalnız uğrunda ölünən yer deyil, uğrunda düzgün yaşanmalı və qorunmalı olan dəyərdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)

Könül, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 İləri,

Bakının zərbəçi ərləri!

İləri, yeni neft planı

Sarsıtsın cahanı!

İləri, yeni ruh, yeni can,

Bu uzun həyəcan

Bakıyı qaplasın,

Qəhrəman divləri bir yerə toplasın!

Ey işçi, sən necə saqlısan buruqda,

bu ruhda

Mən dəxi şeirimdə saqlıyım.

Qoy məni tanıyan şeirimdən tanısın,

Ey şeirim, sən mənim işimin canısın.

Gediriz.

Gediriz.

Getməyir, uçuruz.

Uçuruz.

Uçmayıb, bir şimşək olub da çaxırız,

Axırız-axırız!

Keçmişin üzünə sillələr vuraraq axırız.

Möhtəşəm yarını quraraq axırız.

İləri.

Gediriz,

Gediriz, gediriz,

Getməyir, uçuruz,

uçuruz...

Uçmayır, bir şimşək olub da çaxırız.

Axırız-axırız.

Keçmişin üzünə şillələr vuraraq axırız,

Elliklə yarını quraraq axırız.

Repressiya qurbanı olan Mikayıl Müşfiq bu şeiri sığortalanmaq üçün, repressiyadan qurtulmaq üçün yazmışdı əslində, zorən qırmızı kabusu, onun zərbəçi-qurama hərəkatını tərifləmişdi. Amma faydası olmadı. Şairi amansız rejim məhv etdi.

Mikayıl Müşfiq 1908-ci il iyun ayının 5-də Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Rus dilini mükəmməl bilən şairi dərs dediyi şagirdlərindən biri belə xatırlayır:

-Müşfiq müəllim dərs deyəndə zəng səsini eşitməzdik. Dərs zamanı şagirdlərə şeir oxumağı öyrədəndə başqa müəllimlərimiz də gəlib bizim sıralarda oturardı. Çoxumuza "qızım", "oğlum" deyə müraciət edərdi. Əslində bu ifadə onun yaşına uyğun deyildi. Ancaq mehriban olduğu qədər təvazökar olan Müşfiq müəllimə bu sözlər çox yaraşırdı…

Müşfiq nadir hafizə sahibi idi. O öz hafizəsinə arxayın olub, çox vaxt qoşduğu şeiri uzun müddət vərəqə köçürməyib, şeirlərini, eləcə də bir çox klassik şairlərin əsərlərini əzbərdən bilirdi.

Çox gənc yaşlarından yaradıcılıq fəaliyyətinə başlamış, həyatını, taleyini şeirlə bağlamış və ömrünün sonuna kimi ondan ayrılmamışdır. O, poetik yaradıcılığa 1926-cı ildə "Gənc işçi" qəzetində çap etdirdiyi "Bu gün" şeiri ilə başlamış və sonrakı illərdə dövri mətbuatda müntəzəm çıxış etmişdir. 1927-ci ildən "Maarif və mədəniyyət" və "Komsomol" jurnallarında və "Gənc işçi" qəzetində dərc olunmuşdur. 1930-cu ildə şairin ilk "Küləklər" adlı şeir kitabı işıq üzü görmüşdür. Kitabda müəllifin əlli üç şeiri və iki tərcüməsi toplanmışdır.

1932-ci il Müşfiqin həyatında məhsuldar olmuş, "Günün səsləri", "Vuruşmalar", "Pambıq", "Buruqlar arasında" kitabları, daha sonra bir-birinin ardınca "Şeirlər", "Çoban", "Mənim dostum", "Səhər", "Sındırılan saz", "Azadlıq dastanı" əsərləri nəşr edilmişdir. 1934-cü ildə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqına üzv seçilmişdir.

Həqiqi bir müəllim, əsl vətənpərvər olan Müşfiq öz yaradıcılığında uşaqlar üçün də yer ayırmış, bir-birindən gözəl əsərlər yaratmışdır. "Şəngül, Şüngül, Məngül", "Kəndli və ilan" mənzum nağılları, "Vuruşmalar", "Qaya" poemaları, "Coğrafiya", "Məktəbli şərqisi", "Zəhra üçün" və digər şeirləri uşaqlar arasında şairə böyük məhəbbət qazandırmışdır.

1936-cı ildə Mikayıl Müşfiqin "Səhər" poeması Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qurulmasının 15 illiyi münasibətilə keçirilən müsabiqədə "Yeddi yaxşı ədəbi əsər" mükafatına layiq görülmüşdür. 1937-ci ildə çapa hazırladığı "Çağlayan" kitabına şair on bir illik yaradıcılığı ərzində yazmış olduğu ən qiymətli əsərlərini, o cümlədən "Səhər", "Azadlıq dastanı", "Sındırılan saz", "Əbədiyyət nəğməsi", "Şeirim", "Yenə o bağ olaydı", "Duyğu yarpaqları", "Tərtərhes nəğmələri", "Mingəçevir həsrəti" və digər şeir və poemalarını daxil etmişdir, lakin kitabı nəşr etdirmək şairə qismət olmamışdır.

1931-ci ilin mayında Müşfiq Geoloji İnstitutun buraxılış gecəsində Dilbər Axundzadə ilə tanış olur. Dilbər xanım Müşfiqin əmisi arvadı Fəramuşla tələbə yoldaşı olub.

Tanınmaqda olan gənc şairlə Dilbəri əmisi arvadı tanış edib. Təsadüfi bir neçə görüşdən sonra Müşfiq Dilbər xanıma sevgi məktubları göndərib, hər görüşə yeni şeirlə gəlib. Müşfiq növbəti görüşlərin birində Dilbər xanıma elçi göndərmək və tez vaxtda nişanlanmaq istədiyini bildirib. 1932-ci ilin aprel ayında cütlük nişanlanıb. Onların kəbini isə təxminən bir il sonra, 1933-cü il iyun ayının 20-də kəsilib. 1934-cü ilin mart ayında onların Yalçın adında oğulları anadan olmuş, lakin 2 ay sonra yüksək hərarətlə seyr edən xəstəlik nəticəsində ölmüşdür.

Filmoqrafiya

Qızıl gül olmayaydı...

Mikayıl Müşfiq 

Yenə o bağ olaydı 

Qeybdən gələn səs

Bakı bağları. Buzovna

Cavid ömrü 

Şeirin Müşfiq zirvəsi 

Muğamat var olan 

Mikayıl Müşfiqin xatirəsinə çoxlu sayda əsərlər həsr olunmuşdur. Bunlardan Hikmət Ziyanın "Bu dərdi kim unudar", Mədinə Gülgünün "Ölməz Müşfiq üçün", Hüseyn Arifin "Bir gül açdı, sarı gül", Balaş Azəroğlunun "Yenə o bağ olaydı", Əli Kərimin "Müşfiqə", Əliağa Kürçaylının "Müşfiqi yaşıdından sordum", Nüsrət Kəsəmənlinin "Müşfiqin tarı" əsərlərini qeyd etmək olar.

Şəmsəddin Abbasovun nəşriyyatdan Müşfiqin sonuncu "Çağlayan" poemasının qovluğunu 1937-ci ildə xilas edib götürdüyü sonradan məlum oldu. Kitabdakı şeirlər çap edildi. 1957-ci ildə şairin bəraətdən sonra ikicildliyi çap edildi.

Mikayıl Müşfiqin sözlərinə Zeynəb Xanlarovanın ifasında "Qal sənə Qurban" və "Sənin üçün", Şövkət Ələkbərovanın "Qurban olduğum" və "Neçin gəlmədin", Gülağa Məmmədov "Oxu Tar", Eyyub Yaqubovun "Yenə o bağ olaydı", "Küləklər" və "Ana Dedim", Nǝzakǝt Mǝmmǝdovanın "Oxu sevdiciyim", Alim Qasımovun "Söylə" mahnılarını qeyd etmək olar.

1977-ci ildə adının ədədiləşdirilməsi məqsədilə Xəzər Gəmiçiliyi İdarəsi tərəfindən "Mikayıl Müşfiq" quru yük gəmisi suya buraxılmışdır.

1988-ci ildə Mikayıl Müşfiqin 80 illik yubileyi çərcivəsində Tofiq Novruzovun, Cabir Novruzun, Aydın Zeynalovun, Nəbi Xəzrinin təşəbbüsü ilə Xızı rayonunun Sayadlar kəndində şairin atası Əbdülqədirin bağ evinin yerində "Mikayıl Müşfiq ocağı" yaradılmışdır. Muzeydə şairə simvolik məzar qoyulmuşdur. 2004-cü ildə Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinin sərəncamı ilə Xızıdakı "Mikayıl Müşfiq ocağı" "Mikayıl Müşfiqin Xatirə Muzeyi" statusu almışdır. 2008-ci il iyun ayının 23-də 100 illik yubileyi ilə əlaqədar Xızı rayonunun Sayadlar kəndində şairin yeni bərpa olunmuş evinin tətənəli açılışı olmuşdur.

1938-ci il yanvar ayının 5-də SSRİ Ali Məhkəməsinin 20 dəqiqəlik məhkəmə iclası Müşfiq barəsində güllələnmə qərarı verir. Hökm yanvarın 6-da Nargin adasında yerinə yetirilir. 1956-cı il mayın 23-də SSRİ Ali Məhkəməsinin Hərbi kollegiyasının qərarına əsasən Mikayıl Mirzə Əbdülqədir oğlu İsmayılzadə (Mikayıl Müşfiq) ölümündən sonra bəraət almışdır. 

P.S - Mənə görə ölümün sonra verilən bəraət bir məna daşımır, bu bəraət ona yaşarkən verilməli idi, verilməli idi ki o yaşayıb yeni-yeni əsərlər yazsın, xalqının maariflənməsi üçün çalışsın. Heyfki keçmiş dövrdə Müşfiq kimi neçə-neçə vətənpərvər insanları həyatdan məhrum etdilər. Əlbəttə ədalət hər daim yerini tutur və tutacaq. Xatirəsini hörmətlə anırıq, məkanı Cənnət, ruhu şad olsun, Amin.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)

Rəqsanə Babayeva,

Beyləqan rayon Mədəniyyət Mərkəzinin rejissoru, "Gənclik" xalq teatrının rejissoru, yazıçı. “Ədəbiyyat və İncəsənət” üçün

Zamanın simvolik dönüş nöqtələrindən biri olan Yeni il anlayışı bəşəriyyət tarixində təkcə xronoloji başlanğıc deyil, həm də mədəni, estetik və intellektual yenilənmənin rəmzi kimi çıxış etmişdir. İctimai yaddaşda Yeni il, insanın öz daxili aləmi ilə apardığı hesabatın, cəmiyyətin isə gələcək üçün formalaşdırdığı gözləntilərin toqquşma nöqtəsidir. Bu baxımdan ədəbiyyat, teatr və ümumilikdə incəsənət sahələri Yeni ilin gətirdiyi yeni perspektivləri yalnız əks etdirmir, eyni zamanda onları formalaşdıran aparıcı mədəni institutlara çevrilir.

Müasir dövrdə sürətlənən qloballaşma, rəqəmsallaşma və identiklik axtarışları fonunda incəsənətin qarşısında duran əsas sual dəyişməz qalır: incəsənət zamanın axarına tabe olmalıdırmı, yoxsa onu yönləndirməlidir?

Yeni Zaman – Yeni Mədəni Kontekst

XXI əsrin ilk rübü artıq sübut etmişdir ki, mədəniyyət statik bir anlayış deyil. Texnologiyanın inkişafı, sosial şəbəkələrin düşüncə tərzinə təsiri, informasiya bolluğu və vizual dominantlıq ədəbiyyatın və teatrın klassik funksiyalarını yenidən düşünməyə vadar edir. Yeni il bu mənada mədəniyyət üçün bir növ metaforik sıfırlanma nöqtəsi rolunu oynayır.

Ədəbiyyat artıq təkcə kitab səhifələrində mövcud deyil; o, ekranlarda, səhnələrdə, audio platformalarda və hətta süni intellektlə dialoq müstəvisində yaşayır. Bu transformasiya yazıçının məsuliyyətini azaltmır, əksinə onu daha da artırır. Yeni ilin mədəni gözləntiləri oxucunun passiv istehlakçı deyil, aktiv şərhçi olmasını tələb edir.

Ədəbiyyatda Yeni İl Tematikası və Gözləntilər

Ədəbiyyatda Yeni il motivi tarixən ümid, yenilənmə və daxili təmizlənmə ideyaları ilə assosiasiya olunmuşdur. Lakin müasir ədəbiyyat bu romantik çərçivəni aşaraq daha mürəkkəb suallar ortaya qoyur: insan dəyişirmi, yoxsa sadəcə zaman dəyişir?

Yeni dövrün ədəbi gözləntiləri aşağıdakı istiqamətlərdə cəmlənir:

Şəxsi və kollektiv yaddaşın sintezi

Milli kimliyin qlobal məkanda təqdimatı

Sosial travmaların estetik dildə ifadəsi

Dilin qorunması və müasir üslubla yenilənməsi

Yeni il burada sadəcə təqvim hadisəsi deyil, ədəbi süjet üçün fəlsəfi başlanğıcdır. Yazıçı üçün bu, oxucu ilə yeni etik və estetik müqavilə bağlamaq fürsətidir.

Teatr: Canlı Sənətin Yeni İl Manifesti

Teatr incəsənəti Yeni il anlayışını ən canlı və təsirli şəkildə ifadə edən sahələrdən biridir. Səhnə hər mövsüm yenilənir, lakin Yeni il teatr üçün xüsusilə hesabat və manifest dövrü kimi çıxış edir. Hansı mövzular səhnəyə daşındı? Hansı suallar cavabsız qaldı? Tamaşaçı nə axtardı və nə tapdı?

Müasir teatrda Yeni il perspektivləri əsasən aşağıdakı meyllərlə xarakterizə olunur:

Klassik dramaturgiyanın yeni oxunuşları

Sosial və psixoloji mövzuların ön plana çıxması

Minimalist səhnə həlləri və simvolik dil

Tamaşaçı ilə interaktiv münasibət

Teatr bu gün təkcə əyləndirmir; o, düşünməyə, tərəddüd etməyə və bəzən narahat olmağa məcbur edir. Yeni il tamaşaları isə cəmiyyətin özünə ünvanladığı açıq suallar silsiləsidir.

İncəsənət və Estetik Yenilənmə

Təsviri incəsənət və müasir vizual praktikalar Yeni il mövzusunu daha çox formada və ideyada yenilənmə kimi təqdim edir. Sərgilər, instalyasiyalar və performanslar vasitəsilə sənətçilər zamanın ruhunu vizual metaforalarla ifadə edirlər.

Yeni ilin incəsənətdə yaratdığı əsas gözlənti, orijinallıqla ənənə arasında balansın qorunmasıdır. Müasir sənətçi üçün əsas məsələ yenilik naminə dəyərlərdən imtina etməmək, lakin nostalji ilə də kifayətlənməməkdir.

Mədəniyyətin Sosial Məsuliyyəti

Yeni il mədəniyyət üçün həm də sosial məsuliyyət anlayışını yenidən gündəmə gətirir. Ədəbiyyat və incəsənət cəmiyyətin aynası olmaqla yanaşı, onun vicdanı rolunu da oynayır. Sosial ədalət, insan hüquqları, mənəvi dəyərlər və mədəni irs məsələləri sənətin mövzu dairəsində qalmaqda davam edir.

Bu kontekstdə mədəniyyətin əsas funksiyası dəyərləri qorumaq və gələcək nəsillərə ötürmək missiyasıdır. Yeni il bu missiyanın yenidən təsdiqləndiyi zamandır.

Yeni il – yeni perspektivlər deməkdir. Lakin bu perspektivlər yalnız təzə tarix yazmaqla deyil, mövcud mədəni yaddaşı düzgün oxumaqla formalaşır. Ədəbiyyat, teatr və incəsənət zamanın sınağından çıxmış dəyərlərlə müasir düşüncə arasında körpü rolunu oynayır.

Mədəniyyət üçün Yeni il nə möcüzə, nə də illüziyadır. O, düşünmək, sorğulamaq və yenidən yaratmaq üçün verilmiş fürsətdir. Bu fürsəti dəyərləndirmək isə həm sənətkarın, həm də oxucunun ortaq məsuliyyətidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

“Fətəli xan” (1947) filminin rejissoru Rza Təhmasib Azərbaycan kino və teatr sənətində realist məktəbin əsas simalarından biridir. Onun yaradıcılığında tarixi mövzular romantik pafosdan daha çox nizamlı dramaturgiya və ideya intizamı ilə seçilir. “Fətəli xan” filmində də rejissor hadisələrə emosional yox, daha çox dövlətçilik prizmasından yanaşır.

Rza Təhmasib üçün Fətəli xan obrazı fərdi qəhrəmanlıqdan çox, tarixi missiya daşıyıcısıdır. Bu yanaşma filmin bütün strukturunda hiss olunur: obrazlar fərdi dramatik talelərdən çox, siyasi proseslərin iştirakçıları kimi təqdim edilir. Rejissor məhz bu üsulla tarixi materialı mifləşdirmədən, onu ideoloji baxımdan sistemləşdirir.

Müqayisəli publisistik təhlil: “Fətəli xan”, “Nəsimi” və “Babək”

Azərbaycan tarixi kinosunu formalaşdıran üç əsas film — “Fətəli xan” (1947), “Nəsimi” (1973) və “Babək” (1979) — əslində eyni ideyanın müxtəlif tarixi mərhələlərdə və fərqli estetik dillərdə ifadəsidir.

Dövlətçilik modeli

“Fətəli xan”: Dövlətçilik ideyası siyasi birlik və mərkəzləşmə üzərindən təqdim olunur. Burada əsas silah qılınc deyil, siyasi ağıl və diplomatiyadır.

“Nəsimi”: Dövlət anlayışı birbaşa mövcud deyil, ideoloji və mənəvi müstəvidə təqdim olunur. Burada hakimiyyətə qarşı fikrin azadlığı ön plandadır.

“Babək”: Dövlətçilik üsyan və silahlı müqavimət üzərində qurulur. Azadlıq ideyası kütləvi xalq hərəkatı formasını alır.

Bu müqayisədə “Fətəli xan” daha rasional, “Babək” daha emosional, “Nəsimi” isə fəlsəfi-estetik xarakter daşıyır.

Qəhrəman obrazının təqdimatı

Fətəli xan — siyasi lider, təşkilatçı, strateq

Nəsimi — fikir şəhidi, ideoloji üsyançı

Babək — xalq qəhrəmanı, hərbi lider

Bu fərqlər Azərbaycan tarixinin müxtəlif mərhələlərində milli müqavimətin necə forma dəyişdirdiyini göstərir.

Kino dili və dövrün təsiri

“Fətəli xan” daha çox klassik sovet kino estetikasına söykənir: statik kadrlar, patetik dialoqlar, ideoloji vurğular. “Babək” monumental miqyas və kütləvi səhnələrlə, “Nəsimi” isə poetik simvolika ilə seçilir. Bu da göstərir ki, Azərbaycan tarixi kinosu zamanla sadə tarixi nəqldən mürəkkəb bədii təfəkkürə doğru inkişaf edib.

Analitik nəticə: “Fətəli xan” niyə bu gün də aktualdır?

“Fətəli xan” filmi bu gün yalnız tarixi maraq doğuran ekran əsəri deyil. O, müasir dövrdə də aktual olan bir sualı ortaya qoyur: dövlət gücləmi qurulur, yoxsa ağılla?

Film açıq şəkildə göstərir ki:

parçalanma zəiflik yaradır,

şəxsi ambisiya ümumi məqsədi dağıdır,

tarixi liderlik emosiyadan deyil, məsuliyyətdən doğur.

Məhz bu baxımdan “Fətəli xan” sonrakı tarixi filmlər üçün ideoloji başlanğıc nöqtəsi rolunu oynayıb. Əgər “Babək” milli müqavimətin emosional zirvəsidirsə, “Fətəli xan” onun siyasi təməlidir.

Azərbaycan kinosunun tarixi xəritəsində bu film milli yaddaşın formalaşmasında ilkin mərhələ kimi xüsusi yer tutur. O, tarixə nostalji ilə deyil, düşüncə ilə baxmağı öyrədən nadir ekran əsərlərindən biridir.

Şəkildə: Filmdən kadr

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)

Cavidan Hacıyev fərqli yazır, heç kəsi təqlid etmir. Mövzuları da özünəməxsusdur. Şeirləri diqqətinizə çatdırırıq. Düşünürük ki, onları bəyənəcəksiniz.

BU GECƏ YAĞIŞ YAĞIR

Yük daşıyıb bazarda taqətsiz bir güzarda 
Səmaya uşaq baxır.
Lap köhnədi libası, almağa yox atası.
Düşən yağış damlası onun gözündən axır.
Bu gecə yağış yağır. 

Səma dolu buludlar. 
Yüksəklikdən atılıb, damla edir intihar.
Çırpılaraq yerlərə, olurlar çilik-çilik.
«Arzular birdəfəlik, insanlar birdəfəlik» —
Düşünür gecələrkən fərqli-fərqli yataqda
Al boyası dodaqda.
Qəlbindəysə o qızın zülmət, qaranlıq cığır.
Bu gecə yağış yağır.

Yağır daha inadkar.
Uzadıb əllərini, istərkən sədəqəni,
O körpənin səsini eşitməyir insanlar.
Bu eşiksiz balaca dözməyərək aclığa
Dəstək çıxıb yağışa, ağlayır fağır-fağır.
Bu gecə yağış yağır 

Qədir gecəsi ilə.
İnsanlar edib hiylə, yalan gətirib dilə,
Toplayırlar mənfəət, toplayırlar qəbahət.
Bu gecəysə peşiman çağırır Allahını, yox etsin günahını.
Qəlb paklaşsa da belə, sabah dolacaq yenə
Xəyanət, yalan, hiylə.
Bir ömürü boşa verən çətin bircə gecənin
Qədrin, qiymətin bilə.
Yerdə ürəklər qara, göydə buludlar qara
Göydə buludlar ağır 
Bu gecə yağış yağır.
Bu gecə yağış yağır...

GÖYƏM AĞACI

Göyəm vardı bağçamızda. 

Qurumuşdu, kəsib atdıq. 

Babam əkmişdi vaxtında. 

O vaxt hələ biz uşaqdıq. 

Uşağın öz dərdi var ki: 

Topa tikanlar batmasın.

Yuxudan tez durardıq ki, 

Babam gəzməyə aparsın. 

Nə göyəm var, nə də ki top. 

Heç tikan yox batsın topa. 

Artıq qızım nəvə olub, 

İndi atam olub baba. 

Babam göydə, mən uzaqda:

O həyət mənsiz qalıbdır. 

Yenə qərib yad diyarda

Biri vətənsiz qalıbdır.

ADSİZ

Eyni yolla gedirik biz, fərqli-fərqli mənzillərə
Eyni yolu gedirik biz, heç bilmirik mənzil nərə.
Heç bilmədən səbəbini lal sularda axanlarıq,
Diriləri basdırırıq, meyitlər ilə yaşarıq.
Sevgimizlə isidirik qəlbimizdə nifrətləri,
Sonra isə üşüyürük, qucaqlayıb cəsədləri.
Dönüb biz də buz oluruq, qucaqlayıb buz meyiti -
Məzardakı nəfəslərdən qalxıb yerin hərarəti.
Peyğəmbəri çarmıqlayib, peyğəmbəri daşlarıq biz.
Tanrıları öldürmüşük, indi adi daşlarıq biz. 
Atmayın siz daşı suya, axı dərdi, bir ahı var.
Daş nə qədər daş olsa da, onun da bir Allahı var.

 MÜASİR İBLİS

 
"İblis nədir? 
                  - Cümlə xəyanətlərə bais..."
Oxudu təkrar-təkrar, oxudu aciz-aciz
Oxuyurdu cümləni, oxuyurdu qəzəblə,
Sonra səmaya baxıb «Yox, mən deyiləm belə»
Dedi pıçıltı ilə. Xəstəxana önündə
Bircə kitab əlində
Gəlmiş idi aparsın evə öz arvadını.
Abort ilə götürdüb növbəti uşağını.
Evdə onları gözlər kiçik bircə balası,
İkinci uşağasa çatmır əmək parası.
Kitabısa almışdır metronun çıxışında
Cəmi iki manata adsız qoca dayıdan.
Gözləri sataşmışdır, sanki gördü özünü,
O qədər adlar içrə sezib "İblis" sözünü.
Sayırdı o özünü qatili diləklərin:
-Hanı bəs yeddi oğul? Hanı bircə qız-gəlin?
Düşündü biixtiyar məktəbdəki illəri.
Heç önəmsəmədiyi şeirdən sətirləri
Gülüb özünə dedi: «Sən niyə ağlayırsan?
Fəhlə, özünü sən də bir insanmı sanırsan?!»
Bu zamansa arvadı enirdi pilləkəni,
Cənnətə təhvil verib doğulmayan körpəni.
Qəlbində utanc hissi, gəldi əri tərəfə,
Salam-kəlamsız dedi «Nə olar, gedək evə.»
Fəhlə dedi qəlbində «Bağışla, Allah, məni.
Kaş gələrkən mən bura kəsərdin dizlərimi»
Ancaq bilirdi fəhlə bu peşmançılıq hədər:
Çünki dönmür Cənnətdən geri körpə mələklər.
Abort edib uşağı gedirdilər vaqona,
Körpə səmaya doğru, onlar - yerin altına.

QAÇIŞ

Bəlkə bu gecə mən də

Olum bir azca uşaq.

Qaçım dərdsiz, qayğısız,
Bir azca olum şıltaq.

Qaçım yumub gözləri,

Qaçım hayana gəldi.

Dünya da kı… qoy qalsın,

O, əzəldən belədir.

Dünya öz qayğısında,

Bəlkə itib yaddaşı.

Bəlkə bizləri görmür,

Ya saymır, uzaqbaşı.

Bizdən dünyaya nə var?

Dünya öz işindədir.

Deyirlər, dünya dərdi

«Tabut, beşik dərdidir»

Bəlkə oyuncağıyıq

Bu ərköyün uşağın.

Söz var: «Dünya da qaçır

Başdan alıb papağı»

Məndən dünyaya nə var,
Dünya da mənlik deyil.
Mənimki ötəridir,
Beş-on misralıq meyil.

Qaçıram hara gəldi,
Bu dünyanın əlindən.
Bir gecəlik azadə,
Bir şeirlik küləyəm.

Bu şeirlə qaçıram
Bu gecə bu dünyadan.
Çox da ki qaç, bitəcək
Bu şeir də sonunda.

Uzun-uzun yazmaqla,
Qaçmağın nə mənası?
Gözlə, indi gəlirəm,
Salam, qayğı dünyası.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan Prozası Antologiyası layihəsində Təbriz təmsilçimiz Əli Çağlanın növbəti təqdim etdiyi yazar Ərdəbildə yaşayan İlqar Müəzzinzadədir.

İlqar Müəzzinzadə

Ərdəbil

QAR ADAMI

Yuxuda bir qar adamı görürəm. Mənim nə qar ilə problemim var idi, nə də qar adamı ilə! Söz burda idi, evə girmişdi, çıxmaq fikri də yox idi.

Otuz il subay qalmamışdım ki, sonunda bu buza oxşar qar ilə evlənəm. Pis-pis kobud və soyuq heykəli ilə qucaqlamaq da istəyirdi. Bir təhər qopmalı idim. Baş açmırdım, qadın bir qar adamından çox, erkək bir cinə bənzəyirdi. Sanki damlarda olanları da bu yönəldir kimi davranırdı. Bir an dama sarı qaçıb qar adamlarına baş çəkdim. Hərəkətsiz və düzənli bir sırada dayanmışdılar.

Yenə pəncərə qırağına getdim. Saat gecə biri sovuşmaqda idi. Evdə zalın bucağındakı balkonun qırağında, soyuq kafelin üstündə lüt ayağımla dayanmışdım, sazaq ayağımı sancırdı. Qar dənələri getdikcə yekəlirdilər. Qoz boyda, qırıq-qırıq, havada fırlayaraq, hər yerə yox, balkona çox yağırdı, beş metr otaylığa isə az. Dam ilə balkonda hər yerdən çox gəzişirdilər.

Balkonda özünü tərpədib, üst-başını silkələdi. İrəli gəldi. Qarnının ortasından bir təpik geydirdim. Yerə tökülüb dağılsa da, yenə qar adamı şəklinə qayıdırdı. Vurduğum təpik heç vecinə də deyildi. Peyk antenası boşqabının böyüründən sovuşub, qırmızı dəmir qapıya söykəndi. Evə girmək istəyirdi. Ayaqlarım donuxub, əllərim keyimişdi. Dəmir qapının soyuq qıfıl yerini çəkib açdım, içəri keçdi. Boyu bir metr olardı. Başını yuxarı qaldırıb üzümə zilləndi.

Qar qırmızı çırağın işığında işıldayırdı. Yumşaq və pambıq telefon telinə, xiyaban qırağında sıralanmış ağacların xollarına düşür, qırmızı işıq altında şəhərə sərilirdi. Xiyaban qırağındakı ağacların budağı arasında uçuşub üşüyən sərçələr isti yer axtarırdılar, amma nə isə, bu isti heç də qar adamının könlücə ola bilməzdi. Çıxıb dam yolundan kürəyi götürdüm, başını bədənindən ayırmaq istəyirdim. Damın üstündən yerimək səsi gəldi. Səsin olub-olmamasına şübhələndim. Səs getdikcə ucalırdı, pəncərə qırağından ayrılıb, dama sarı getdim. Bir neçə qar adamı damın üstündə oturmuşdu. Başqa qonşu damlar və balkonlarda da habelə.

Qara asfaltın çirkin sir-sifəti, yavaş-yavaş qar quşunun altında itirdi. Ötən ay, damda manqalda bişirdiyim kababın közləri də, qar dənələri altında itməkdə idi. Qar dənələri, hansısa bir şəhəri təsxir etmək istəyən komanda paraşütizmləri kimi kirpiklərimə qonduqca, ürəyimə soyuq bir şübhə sarılırdı. Sevirdim qarı, yağmasına varam, qarışam, qaynayam, zarafatlaşam. “Hooooy gözümə ala-bula dəyirsən ha!” bir-bir tutub öpəm. Dodağımda soyuq yaş oturmuşdu, dişlərim üşüyürdü, amma nə isə bu qar adamı çox nanəcib birisinə oxşayırdı, zərrə-zərrə göydən yağan gözəl qar dənələrindən düzəldilmiş qar adamı deyildi sanki.

Dam yolunun soyuq qara mərmərli daşlarının üstündən, ayaq yalın sovuşub evə düşdüm. Qar adamı openin üstündə sırtıqca oturmuşdu. “Mənə qızıl almırsan, mənə lap son moda olmuş paltarlar hədiyyə etmirsən, xarici səfərlərə aparmırsan” deyən qadınlara bənzəyirdi. Nə papağı var idi, nə burnunda yerkökü, hər nəyi qardan düzələn yalnız ağappaq bir heykəl idi. Onun kristallarının arasında narın sarı-narıncı işıltılar parlayırdı. Yuxu gözümü çıxardırdı, davalarımı atmışdım, amma dama papaqsız çıxdığım üçün, sinüzitim yenə incitməyə başlamışdı. Bilmirəm elə doğurdan ağrıyırdı, yoxsa yuxu idi! Başıma ağrı sıçrayırdı. 

Gecə saat 01:30 olardı. Mən isə hələ də qar dənələrinin ovsununda idim, sehirli yağmasına dalmışdım. Pəncərənin arxasından bir an belə qopa bilmirdim. Nəfəsimdən şüşə buğlanmışdı. Qar adamı məni qucaqlayıb öpmək istəyirdi. Çox zorlu olsaydı da müsibətlə ayrılıb kürəyi əlimə götürmüşdüm. “Mənim səninlə heç bir sabahım yox, açıl get burdan” deyə bağırmışdım. Kürək ilə başını bədənindən ayırmaq istəyirdim. Üstünə yürümüşdüm. Çırpışmışdıq. Çilçırağın qırılıb yerə düşməsini də vecinə almamışdı, qucaqlamaq istəyirdi. Soyuqluğunu mənə təqdim etmək üçün. Pəncərənin şüşəsini silib ara-sıra eşiyə baxırdım. Qar dənələri balkon üstünə toplanmaqda idi. üst-üstə qalandqdan sonra, təzədən dönüb qar adamına dönüşürdülər.

Pəncərədən ayrılmışdım, qar adamı zalın bucağına getmişdi. Əlində bir kubik var idi. sarı-narıncı rəngində. Qarın böyümüş kristalları kimi idi. O, kristalın işıqla sayrışan əşyasını, xırıltı, xırpıltı, cırınq-cırınq səslər içində, qabağına qoyub başını üzərinə əymişdi. Yuvasını oğurluq qır-qızıldan doldurmuş qarğa kimi idi. Ara-sıra balkona çıxıb, bir qucaq qar gətirirdi və uşaqlarımızdır deyirdi, sonra da qabağına töküb qovurğa kimi hərdən birini ağzına atırdı.

Yenə də dam yolunu soyuq mərmərindən keçib, evə qayıtdım. Soyuq, cırıq corabımdan dabanıma süzüb sancırdı. Qar adamı yox idi. Balkona sarı getdim. Otağı, şkafı, vannanı, tualeti, hər yeri alt-üst elədim; kaş yenə də dədəsi evinə cəhənnəm olmuş qadınlar kimi olaydı. Kəbini icraya qoymayıb, çıxıb gedənlər kimi. Evdə bir yaş da görmədim. Demək su olub yerə də getməmişdi. Zala qayıtdım. Mebelin bazası qırağında səkkiz bucaqlı kristalı işıldayırdı. Əlimə götürdüm. Göz qırpımında əriyib yox oldu. Əlim üşümürdü. Sanki əlimə isti su dağıldı. Aşpazxanaya gedib əlimi soyuq suya tutdum. Üzümə su vurdum. Yuxu içində yuxu görürdüm, qorxu canıma çökürdü. Openin altındakı üst-üstə qalanmış şey-şüylərə gözlərim sataşdı, soyuducunun içində hər nə var idisə, eşiyə tökülmüşdü, meyvə, tomat pastası, mürəbbə, limonada kimi. Soyuducunun öz-özünə açılması ilə diskindim. Ansızın ağ bir əl yaxamdan yapışdı. Uzun barmaqlarını boğazıma sardı. Gözlərim kəlləmə çıxdı. Nəfəsim kəsildi. Bir an danışmağa belə fürsət vermədi. Sonra  da öz şikarını çəngəlləri arasında boğub göylərə aparan qartal kimi, yuxarı qovzayıb aşağı çırpdı, yerdə sürüyüb soyuducunun içinə təpdi. Qapını bağlayıb bağrına basdı, dayanmadan öpməyə başladı. Başım gicəllənir, nəfəsim kəsilməkdə idi. Lap boğulurdum, həm soyuqdan, həm havasızlıqdan. Soyuducunun içi qap-qaranlıq idi. Və həmişə uşaqlığımdan soyuducu qapısının açılıb-bağlanmasında, çırağının necə yanıb-sönməsi mənim üçün sual idi. İndi soyuducunun içində bu fikirləri bir anlıq belə beynimdə dolandırsam da, yalnız buraxılıb eşiyə qaçıb canımı qurtarmağa çalışırdım. Demək qapı bağlananda çırağın necə sönüb-sönməmək tapmacasını kəşf etməyə heç də yaxşı fürsət deyil idi. Kvant fizikində kvark zərrələri kimi bir şey idi, baxsan var, baxmasan yox! Qar adamına baxmamağa çalışırdım. Bu həçəldən necə olursa olsun qurtarmalı idim. Bağrına basıb dodağımı yeməyə çalışsa da, başa sala bilmirdim ki, mənim sənin ilə heç sabahım ola bilməz. Qışqırdım. Səsim çıxmadı. Bir neçə dəqiqə soyuducunun içində qucağında dartındım. Qaranlıq və soyuq hər tərəfimi keyitmişdi. Soyuducu yerə aşdı, çətinliklə eşiyə çıxıb ayağa durdum. Başını bədənindən qoparmaq istəyirdim, hər nə qədər zor verdim tərpənmədi. Çox yoğun, qoca və köklü bir ağac kimi idi. Tez başını mənə sarı tutub qucağına götürdü. Qıçlarımdan yapışıb yuxarı qaldırdı, sonra son gücü ilə kitabxanaya tərəf tulladı, sifəti kitablara öz günüsü kimi yanaşan qadınlar kimi olmuşdu. Soyuducunun qulpu belimə keçdi, bağırtım göyə ucaldı. Özümə gələnə kimi yenə yox oldu. Soyuducunun içindən çıxıb zalın bucağına qayıtdım. Soyuducuya sarı addımlayıb qapısına yaxılan qar dənələrinə əlimi sürtdüm. İşıldayıb sarı işıqla yox oldular. Yerdə bir zərrə belə su qalmamışdı.

Soyuducunun qapısını örtüb zala qayıtdım. Əlini sinəsinə salıb bir başqa səkkiz bucaqlı kristal çıxartdı. Onun kristalları alma boyda olardı. Qarın sarı-narıncı dənələri balaca lampalar kimi yanıb-sönürdü. Elə bil şəhərdə bir iş görüləcəkdi. Yoxsa bu qədər qar ordusunu mənə görəmi tökmüşdü dam üstə? İşıq dalğaları səkkiz bucaqlı kristalın ortasına süzüb Savalan dağının rəsmini yaradırdı. Sonra da şəhərin damlarını göstərirdi. Sanki damlarda olanlara siqnal verirdi.

Ayağa qalxıb soyuducuya sarı getdi. Qapısını açıb içinə keçdi. Daha təcrübəli idim, bayaqkı oyun başıma gəlməsin deyə, bu dəfə soyuducuya yaxın düşməyəcəkdim. Bir daha çıxıb zalın bucağındakı qara mebelə qayıtdı. Saat beş, səhər açılıb dan sökülüncə, hər yarım saatdan bir, soyuducuya girib zalın bucağına qayıdırdı.

Dama çıxdım. Qar adamları başqa damlarda olanlar ilə yer dəyişirdilər. Binada ərləri ilə yatmayıb, başqa evlərdəki kişilərin yatağına gedən qadınlar kimi idilər. Sərçələr qrupunun uçuşunu xatırladan qar dənələri, dama qonduqda, yenə də qar adamı formasına qayıdırdılar.

Pillələrdən qaça-qaça evin içinə qayıtdım. Zaldakı qar adamını damlarda olanların başqanı olduğunu sanırdım. Dama çıxanda zal ilə otağın sobası sönmüşmüş, çıraqlar da habelə. Evdə soyuq hökm sürməkdə idi. nəfəsim qaranlıq evin soyuğunda buğlanırdı. Xalçanın qıraqlarında zalın divarına yapışıq sərilmiş yorğanı qucağıma aldım. Mebelin üstündə dizlərimi qarnıma yığarkən, yorğana bürünüb, qar adamının işlərinə baxırdım. Mən ilə rahatlıq hiss etməsini düşünürdüm. O isə məni təsxir etmiş sanırdı, bəlkə də təhlükəsizliyimə özünü inandırıb vücudunu toxunulmaz düşünürdü. Bəlkə də elə ilk evə girdiyində mənim  çevrilmə sürəcimi başlamışdı; məni də özü kimi bir qara çevirib, ömürlük sevgi yaşatmaq istəyirdi.

Yorğan içində tərləmişdim. Bəlkə də əriməkdə idim. Varlığımın nə olduğuna yavaş-yavaş şübhələnirdim, barmaqlarım keyiyib, dırnaqlarım ağarmaqda idi. gözlərim qaranlıq çalırdı.

Yorğandan ayrılıb otaqdakı güzgüyə sarı getdim, qırov bağlamışdı. Qar adamının səkkiz budaqlı kristalında Savalan ətəklərini görə bilirdim. Savalan sığınacağında hərbi təlim görən əsgərlərin düzülüşünə bənzəyən bir formada minlər qar adamı düzülmüşdü, dağın başında dörd qatlı bina ucaldıqda yüzlər katapult kimi sistemlər, qartal daşının çevrəsinə yerləşirdi. “Ağa pox yedim” deyə ucadan bağırsaydım da, səsim çıxmırdı. Qucaqlayıb mən səninəm desəydim də eşitməz, görməz kimi öz işini görürdü. İş belə qabağa gedirdi ki, biraz sonra bütün şəhər qar altına getsin.

Qara buludlar Qartal daşının üstündə toplaşıb vur hay qar yağdırmaqda, maşınlar boyda qar topuları yetişdirməkdə idilər. Qar topular oluşduqdan sonra şəhərə sarı tuş tuturdular. Şəhər qar ilə basdırılacaqdı. Qartal daşı getdikcə qar talalarının altında itməkdə, bir qarlı dağa çevrilməkdə idi...

*

Bilmirəm haçan yuxudan durmuşdum. Səhər çağı idi, acıxmışdım. Belimin ağrısından tərpənə bilmirdim. Barmaqlarımın da ikisi çıxmışdı. Çətinliklə paltarımı geyinib evdən çıxdım. Saat səhər 10:00 zad olardı. Çörəkçi Hüseynəlidən sümü almağa getdim. Ordan da sınıqçı Əlinin yanına gedib çıxığı saldıracaqdım. Hüseynəli ağappaq rəsim dəftəri kimi olmuşdu. Daha çörək bişirmişdi, yarım metrlik buz qaliblərini kürənin qabağına uzatmışdı. Kürədən şaxta eşiyə püflənirdi. İki dənə yarım metrlik buz alıb evə döndüm.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)

Xalq yazıçısı, akademik Kamal Abdullanın əsərlərindən seçilmiş bir sıra qranula – cövhər sayıla biləcək məqamları “Ədəbiyyat və incəsənət” oxucularına təqdim edir.

Kamal Abdulla özü seçilmiş bu cövhərlər barədə yazır: “İllərdən bəri yazdığım müxtəlif şeirlərin, esselərin, pyeslərin, hekayə və romanların, publisistik məqalələrin və elmi əsərlərin, verdiyim intervülərin hər birinin içində yer almış və bu gün də öz məzmunu, tutumu, forması ilə diqqətimi çəkən misralar, cümlələr günlərin bir günü sanki dil açıb mənə dedilər ki, bizim bir-birimizdən zaman və məkanca ayrılığımıza son qoy və bizi bir-birimizin yanında yerləşdir. Sən görəcəksən ki, bu zaman biz tamamilə yeni bir cazibədə zühur etmişik. Onlar qeyri-səlis məntiq dili ilə desək, içində olduqları mətnin qranulaları (ilkin vacib hissəcikləri) idi. Qranula, başqa cür ifadə etsək, cümlədən (mətndən) bütün artıq hissələri siləndən sonra yerdə qalan cövhərdir.”

Beləliklə, hər gün Kamal Abdulladan 7 qranula:

1.

“ Yarımçıq əlyazma” romanı ilə bağlı ağlına gələn ağlına gələni, ağzına gələn ağzına gələni yazdı.

2.

Dantenin 13-cü əsrdə yeni yaranan italyan dili üçün etdiyini Nəvai 15-ci əsrdə yeni özbək - çağatay dili üçün, Füzuli isə 16-cı əsrdə yeni Azərbaycan dili üçün etdi. Onlar da bu dilləri yaratdılar.

3.

Heç vaxt dəyişməyən dəyərlər var. Ən müxtəlif zamanlarda da eyni cür seviblər, eyni cür nifrət ediblər, eyni cür inanıblar... Əslində, tarixi, yaxud müasir mövzu yoxdur. Əslində, yalnız Mövzu var.

4.

Əsas olan mətndir. Yerdə qalan təfərrüatdır.

5.

Fal açana:

“Bu faldan bir ömür çıxart

Bir az yaraşığı olsun.

Torpaqdan bir az yuxarı

 Göylərdən aşağı olsun.”

6.

Müxtəlif janrları uyduranlar dünyanın müxtəlif yerlərində sərhədlər qurub ölkələri adamların üzünə qapatmaq kimi mənasız iş görürlər. Quş olub üstündən uçmaq bahasına olsa da adamlar o sərhədlərin üstündən vaxt yetişəndə uçub keçəcəklər. Janrların üstündən uçub birindən o birinə keçmək isə daha asan olacaq.

7.

Ədəbiyyatda janr yoxdur. Janr, olsa-olsa ədəbiyyatşünaslıqda olar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)

“Ulduzlara uşdun sən...” – Polad Həşimovun doğum gününə

Yanvarın 2-də Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 3-cü Ordu Korpusunun Qərahgah rəisi, general-mayor, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda Tovuz döyüşlərinin şəhidi, əfsanəvi qəhrəman Polad Həşimovun doğum günü idi, 51 illiyi.

Şair, AYB üzvü  Çoşğun Xəliloğlu “Şəhidlər barədə şeirlər” silsiləsindən bir şeirini də Polad Həşimova ithaf edib. Şeiri təqdim edirik:

POLAD İSRAYIL OĞLU HƏŞİMOV

(02.01.1975.-14.07.2020.)

ULDUZLARA UÇDUN SƏN

Qələmin gücü yetməz  vəsf etsin hünərini,

Dünya boyda işıqdın, boğdun dünya şərini,

Belə tez gözləmirdik cənnətə səfərini,

Getdin, gedişin ilə ürəklərə köçdün sən,

Azadlıq mələyitək ulduzlara uçdun sən.

Tanrı  bəxş eyləmişdi  sənə tərtəmiz ürək,

Yaşayıb çalışırdın  ana yurdu sevərək,

Ən şərəfli peşəni məhəbbətlə seçərək,

Addım-addım yüksəldin, şərəfli yol keçdin sən,

Azadlıq mələyi tək ulduzlara uçdun sən.

Sən  xalqın ürəyində nur kimisən- sönməyən,

Azadlığın yolçusu, öz yolundan dönməyən,

Elə  zirvədəsən ki, heç bir zaman enməyən,

Müqəddəs yolçuluğu məhəbbətlə, seçdin sən,

Azadlıq mələyi tək ulduzlara uçdun sən.

Polad kimi komandir, general unudulmaz,

Elə yaralar  var ki, heç zaman, ovudulmaz

Zaman keçər, dəyərin  itirməz yaqut, almaz,

Parlayan almaz kimi nurlu şəfəq saçdın sən,

Azadlıq mələyi tək ulduzlara uçdun sən.

Təbəssümün nur saçır  günəş kimi  üzündə,

Sabaha bir inam var  baxışında, gözündə,

Hələ yola çıxacaq çox oğullar izinlə,

Zəfər yoluna çıxan təzə bir yol açdın sən,

Azadlıq mələyi tək ulduzlara uçdun sən.

Hünərindən söz açır, bax, Ali Baş Komandan,

Peşəkar zabit idin, həm də xeyirxah insan,

Bu torpağı, Vətəni əziz bilirdin candan,

Şəhidlik şərbətini birnəfəsə içdin sən,

Azadlıq mələyi tək ulduzlara uçdun sən.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı dahi şairimiz Məhəmməd Füzuli barədə yazıları yekunlaşır. Bu gün sizlərə böyük dramaturqumuz Cəfər Cabbarlının yazdığı “Mirzə Fətəli Axundzadə haqqında” məqaləsindən Füzliyə aid hissəni təqdim edirik.

...Bəlli olduğu üzrə, azəri ədəbiyyatı Füzulidən sonra öz orijinallığını itirmiş bir halda idi.

Füzuli azəri ədəbiyyatını fars və ərəb girdablarından dartıb çıxarmış, dörd yanını sarmış boşluq içərisində yеni doğurmuş ədəbiyyatı çiyinlərinə almış və yеnilməz addımlarla ta yüksəklərə qaldırıb, parlaq bir sеntimеntalizm ədəbiyyatı olmaq üzrə ...təqdim еtmişdir. Füzulinin dörd əsr bundan əvvəl yazdığı sеntimеntalist əsərlər bu gün bеlə bütün sеntimеntalizm ədəbiyyatının ilk sıralarında gеdə bilir. O öz mövzularında bəzən böyük ədəbi kеçmişə malik yazıçılarla yarışmış, onların yazdıqları mövzulardan istifadə еtmiş, lakin bu yarışda onlardan gеri qalmamış, hər halda, “Lеyli və Məcnun” kimi dahiyanə əsərində öz qoca rəqiblərini gеri buraxmış və hamısından yüksəyə qalxmışdır.

Füzuli öz dühası ilə Azərbaycana parlaq klassik bir ədəbiyyat vеrdi. Lakin еyni zamanda onun dühası ağır bir yük kimi azəri ədəbiyyatının inkişafı üzərinə düşüb onu öz ağırlığı altında əzməyə başladı. Еl ağzından çıxmış ədəbiyyat, bir dahinin qələmi altında yonuldu və birdən-birə klassik bir yüksəkliyə qalxdı. Mühit isə bu yüksəkliyə çıxacaq bir hazırlığa malik dеyildi. Azəri ədəbiyyatının Füzuli yüksəkliyində dayanması və mütərəqqi addımlarla yüksəklərə doğru irəliləməsi üçün həyati bir dayağı yox idi. Odur ki, Füzuli öz əlini ədəbiyyatdan çəkər-çəkməz ədəbiyyat mütərəqqi gеdişi ilə irəliləmək dеyil, bəlkə, yüksəldiyi yеrdə bеlə dayanmadı və sürətli hərəkətlə еnişə doğru yuvarlanmağa başladı...

Şairlər, ədiblər Füzulini ötməyə dеyil, bəlkə, ona yеtişməyə, var qüvvələri ilə öz əsərlərini Füzulinin əsərlərinə bənzətməyə və bеləliklə, ədəbiyyatı qırıldığı nöqtəyə vardırmağa, orada bərkitməyə çalışırdılar. Bеləliklə, azəri ədəbiyyatı öz orijinal mənliyini itirmiş və Füzulinin ardınca qoşmağa başlamışdı. Artıq ədəbiyyat öz mövzusunu həyatdan və mühitin təməlindən almır, həyatın psixologiyası ilə yaşamır, bəlkə, kеçmiş, söylənmiş sözləri, daha doğrusu, Füzulinin dahiyanə şеirlərini daha bayağı, daha zəif və boyasız bir şəkildə təkrar еdirdi.

Füzulinin bir qəzəli yüzlərlə şairlər üçün ilham mənbəyi olur, şairlər öz şеirlərini ona bənzətməyə çalışırdılar. “Füzuliyanə” qəzəllər yazmaq şairlərin idеalı olmuşdur. Bənzətmələr, təxmislər yol alıb gеdirdi. Ədəbiyyat öz normal yolunu itirmiş, həlqəvi bir gеdişlə Füzulinin başına hərlənir, haraya gеtdiyini özü də bilmirdi. Füzuli еlə bir tilsim idi ki, ədəbiyyatımız ondan bir addım bеlə olsun bayıra çıxmır və uzun illər yеni bir şəklə kеçmirdi...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)