Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Dünya bəzən səssizcə dəyişir, bəzən isə bu dəyişikliklər qışqırtı ilə, qanla, göz yaşı ilə gəlir. Tarixin bəzi dönəmlərində xalqların taleyi küçələrdə yazılır – qaranlıq gecələrdə yanan şamlarla, qorxu ilə susdurulan səslərlə, yarımçıq qalan ümidlərlə. Bu gün dünya məhz belə bir dönəmin içindən keçir. Bu proseslərin ən ağrılı ünvanlarından biri isə son günlər bütün dünyanın diqqət mərkəzinə çevrilən İrandır.

İranda baş verənlər təkcə aksiyalar, etirazlar və ya siyasi qarşıdurmalar deyil. Bu, illərlə yığılıb qalan narazılığın, boğulmuş azadlıq arzularının, qorxu ilə yaşamağa məcbur edilən insanların səssiz üsyanıdır. Küçələrdə səslənən şüarlar, sosial şəbəkələrə sızan görüntülər, yayılan fotolar bir xalqın yaşadığı faciənin canlı şahidinə çevrilib. Bu görüntülər sadəcə kadr deyil ,  hər biri yarımçıq qalan bir həyatın, qırılan bir taleyin hekayəsidir.

Bu mənzərə təsadüfi deyil. İranın bu gün yaşadığı gərginlik, xaos və dərin sosial parçalanma tarixi köklərə söykənir. Keçmişin avtoritar idarəçilik ənənələri, xalqla hakimiyyət arasında yaranmış dərin uçurum zamanla daha da böyüyüb. Xüsusilə Rza Pəhləvi dövründən miras qalan sərt idarəetmə modeli, cəmiyyətin düşüncə və azadlıq imkanlarını məhdudlaşdıran yanaşmalar bu gün də öz izlərini göstərməkdədir. Tarix geridə qalsa da, onun yaratdığı yaralar hələ də sağalmayıb. Məhz bu səbəbdən İranda baş verənlərə yalnız bugünün hadisəsi kimi baxmaq mümkün deyil. Bu, uzun illərin nəticəsi, yığılan gərginliyin partlayış nöqtəsidir. Mövcud vəziyyəti anlamaq üçün təkcə küçələrdə baş verənlərə yox, İranın siyasi və tarixi yaddaşına da nəzər salmaq lazımdır. Bu mənada, proseslərin mahiyyətini daha dərindən dəyərləndirmək üçün mövzu üzrə ekspertlərin mövqeyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bu barədə Ədəbiyyat və İncəsənət portalına açıqlama verən İranlı ekspertin  sözlərinə görə,  hazırkı durumda İranın vəziyyəti pisdir. Hazırda qətliamlar davam edir:

"Dəhşətli şəkildə minlərlə insan öldürülüb. Bu vəziyyətin aradan qaldırılması da çox çətindir. Təbii ki, yaxın şərqdə bu ölümlərə alışılıb. Lakin hazırkı İran vəziyyətində görünən odur ki, ABŞ-nin təhdidləri ilə bərabər,  ümumi və kütləvi ittihamların nəticəsində insanların çaş-baş qaldığı məlumdur.  Bununla bağlı hərə bir ssenari düşünür. Biri də odur ki, ABŞ bu vəziyyətə necə qarşılıq verəcək. Bölgədə olan  gedişat isə göstərir ki, ABŞ İrana hücum etsin. İçəridəki etirazlar tamamilə kəsilib, ancaq hələdə  yaralı insanlar var və hər ailədən bir nəfərin ölməsi ilə bərabər bu şiddətli çatışmalarda ailələr məhv olur. Hətta ailələr arasında  qarşıdurma belə baş verə bilir".

R.Telabi həmçinin qeyd edib ki, öldürülən şəxslərin videoları və şəkilləri internetdə yayılıb və bütün bu dəhşətlər göz önündədir:

"Bu çatışmalar ölkə   içərisindəki  sistem arasında da münaqişəyə səbəb ola bilir. Çünki ölkə vətəndaş müharibəsinə səbəb olmağa doğru addımlayır.  Tarix boyu belə aksiyalar olmuşdur. İranda vəziyyətin gərgin olmasının səbəblərindən biri də hava yollarının dayanması, internetlərin kəsilməsi,  bankların yatmasıdır".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Xüsusən musiqi nəzəriyyəsi, klassik musiqi sahəsinə meyl həmişə az olub. Bu sahələrə ancaq fədailər gediblər. Onlardan biri də Azərbaycan professional bəstəkarlıq məktəbinin layiqli nümayəndələrindən biri olan Musa Mirzəyevdir ki, bu gün onun doğum günüdür.

Musa Mirzəyev 1933-cü il yanvarın 26-da anadan olub. Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti, professor, “Şöhrət” və “Şərəf” ordenli, prezident təqaüdçüsü olan bəstəkar Musa Mirzəyevin yaradıcılığı genişspektrlidir.

 Belə ki, o, musiqi tarixinə tanınan bəstəkar, pianoçu, pedaqoq və ictimai xadim kimi daxil olub. Musa Mirzəyevin geniş erudisiyaya və ensiklopedik məlumata malik yüksək peşəkar səviyyəli musiqiçi kimi formalaşmasında onun müəllimlərinin xüsusi rolu olub.

 Bəstəkarın musiqi məktəbində sənətin ilk sirlərini öyrəndiyi Əməkdar müəllim Leyla xanım Muradovada, A. Zeynallı adına Bakı Musiqi Texnikumunda oxuduğu illərdə ilk bəstəkarlıq dərsləri aldığı professor Boris Zeydman, xüsusilə Ü. Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında bəstəkarlıq sinfində təhsil aldığı dahi bəstəkar və əvəzedilməz pedaqoq, professor Qara Qarayev olub.

Bəstəkarın yaradıcılığında simfonik və kamera musiqisi janrlarında yazılmış əsərlər üstünlük təşkil edir. Onun monumental "I simfoniya", "Simfoniyetta", simli orkestr üçün "II simfoniya", violin və simfonik orkestr üçün simfoniya-konsert, poemalar — o cümlədən "Sədini oxuyarkən", "Bayram poeması", truba ilə orkestr üçün "Poema-noktürn", "Yeddi simfonik lövhə" kimi simfonik əsərləri, habelə kvartet, trio, sonata-kapriççio, "Gənclik üçün albom"  onun yüksək peşəkarlığının təzahürüdür.

Sənətkar hər bir əsərin ərsəyə gəlməsinə böyük məsuliyyətlə yanaşır. Əsərlərinin böyük əksəriyyəti ilk dəfə görkəmli musiqi kollektivləri — o cümlədən, Ümumittifaq Televiziyası və Radiosunun Simfonik Orkestri, Moskva Filarmoniyasının Simfonik Orkestri, Krım Dövlət Filarmoniyasının Simfonik Orkestri tərəfindən ifa edilib.

Bəstəkarın vaxtaşırı Rusiyanın, habelə Türkiyənin müxtəlif şəhərlərində keçirilən kamera musiqisindən ibarət müəllif konsertləri dinləyicilərdə böyük rəğbət doğurur. Musa Mirzəyev həmçinin Əfrasiyab Bədəlbəylinin "Qız qalası" baletinin yeni musiqi redaktəsini hazırlamış və əsər 1999-cu ildə məhz bu redaktədə tamaşaya qoyulub

Bəstəkar uzun illərdir pedaqoji fəaliyyət göstərərək, öz bilik və bacarığını gənc musiqiçi nəslinin yetişdirilməsinə sərf edib. O, 1992-ci ildən görkəmli pianoçu, SSRİ və Azərbaycanın Xalq artisti, professor, Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının rektoru Fərhad Bədəlbəylinin dəvəti ilə bu təhsil ocağında mahir orkestr bilicisi kimi pedaqoji fəaliyyət göstərməyə başlayıb.

Akademiyanın dirijorluq kafedrasında "Simfonik alətləşdirmə" və "Xor aranjimanı" fənlərindən dərs deyən bəstəkar gənc musiqiçilərə sənətin sirlərini böyük həvəslə öyrədib. Musa Mirzəyevin ictimai musiqi xadimi kimi fəaliyyəti də çox önəmlidir. O, müxtəlif illərdə M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının bədii rəhbəri vəzifəsində çalışaraq təcrübəli musiqi təbliğatçısı və gözəl təşkilatçı kimi respublikanın musiqi həyatında böyük xidmətlər göstərib.

1959-cu ildən Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvü olan Musa müəllim ittifaqın 2012-ci ilin dekabrında keçirilən IX qurultayında İdarə Heyətinin üzvü seçilib. Bəstəkar həmçinin "Simfonik musiqi" bölməsinin sədri və Bəstəkarlar İttifaqının Lənkəran bölgə təşkilatının sədri kimi fəal ictimai iş aparıb.

 O, dəyərli məsləhətləri və zəngin təcrübəsi ilə həmişə həmkarlarına yaxından kömək göstərib.

Əsərləri

- Sergey Yeseninin sözlərinə "Fars motivləri" vokal-simfonik Poema (1975)

- Piano üçün "Lənkəran əfsanəsi" Fantaziyası (1990)

- Piano üçün 5 uşaq Pyesi (1990)

- Piano üçün "Qəmli melodiya" (1993)

- Piano üçün konsert-rondo (1993)

- Skripka və piano üçün "Cəld hərəkət" (1994)

- H. Ziyanın söz. a'capella xoru üçün "Qeyrət vaxtıdır" Poeması (1995)

- Böyük simli orkestr üçün "Dahi sənətkara – Üzeyir Hacıbəyova ithaf" Poeması (1998)

Musa Mirzəyev 83-cü ad günündən 3 gün sonra, 29 yanvar 2016-cı ildə Bakıda insultdan vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün mübaliğəsiz deyə bilərik, Azərbaycan pop musiqisinin zirvələrindəki cəmi 2-3 addan biri onunkudur, Aygün Kazımovanınkı. Ona “estradanın divası” və sair bu sayaq adlar qoyublar, amma bütün bunların fövqündəki ona olan pərəstişkar sevgisidir, anşlaqla keçən konsertləri, sosial mediadakı izləmə sayıdır.

Bu gün müğınninin doğum günüdür, o, 55 illik yubiley təbriklərini qəbul edir. Elə bir təbrik də qoy bizdən olsun!

Aygün Kazımova 26 yanvar 1971-ci ildə Bakı şəhəri Nizami rayonunda dünyaya gəlib, əslən naxçıvanlıdır. İlk dəfə böyük səhnəyə 9-cu sinifdə oxuyan zaman Ozan qrupunun solisti olaraq çıxıb.

1986-cı ildə Mədəni Maarif texnikumunda oxuyan Aygün Kazımovanın təhsili müəyyən səbəblərdən yarımçıq qalıb.

O dövrlərdə Aygün Kazımova "Aypara" və "Qaya" vokal instrumental ansambllarının solisti olaraq fəaliyyət göstərib. Aygün Kazımova "Aypara" qrupunun solisti olan zaman Aygün Məlik və Alim Qasımovla birlikdə “Rəhm eylə bizə, İlahi” adlı mahnını duet şəklində ifa edib.

Aygün Kazımova peşəkar səhnəyə ilk dəfə 1988-ci ildə "Bakı Payızı" yarışması ilə gəlib. Müsabiqədə Vaqif Gərayzadənin bəstələdiyi “Yarım eşitsin məni” mahnısını ifa edib. İlk qrand-prisini məhz bu yarışmada qazanıb. Müsabiqənin redaktoru Mikayil Vəkilov Aygünü ilk dəfə dinləyərkən, "Bu qız kimdirsə, Xalq Artistidir" deyib.

Müsabiqədən sonra onu artıq hamı tanımağa başlayıb. Dahi bəstəkar Tofiq Quliyevin müsahibələrində "Aygün Azərbaycan estrada musiqisi üçün əsl tapıntıdır" deməsi Aygünə qol-qanad olub və o, bütün çətinliklərə baxmayaraq sənətdə, böyük səhnədə iri addımlarla addımlayacağını özünə söz verib.

1989-cu ildə Latviyada keçirilən "Yurmala-89" mahnı müsabiqəsində iştirak edib. Müsabiqədə Eldar Mansurovun Vahid Əzizin sözlərinə bəstələdiyi "Bu sevgi" mahnısını ifa edib. Mahnını muğam ilə sintez edən Aygün Kazımova bütün diqqətləri özündə cəmləşdirməyi bacarıb.

Yarışmada 18 yaşında olmasına baxmayaraq, heç bir dəstək almadan iştirak edən Aygün Kazımova ölkəmizi layiqincə təmsil edib. 1989-cu ildə Aygün Kazımova tarixə düşəcək "Novruz gəlib" mahnısını Azərbaycan Televiziyasının Novruz bayramı buraxılışında ifa edib.

1991–94-cü illərdə Birinci Qarabağ müharibəsində tibb bacısı kimi könüllü olaraq Qubadlı və Zəngilan rayonlarında gedən döyüşlərdə təxminən 1 ay iştirak edib. 1990-cı ildə Sovet Ordusunun Bakıda törətdiyi "20 Yanvar" faciəsi qurbanlarının xatirəsinə "Şəhidlər" mahnısını oxuyub.

1992-ci ildə Qazaxıstanda keçirilən "Asiyanın səsi" mahnı müsabiqəsində iştirak edib.

Sonra bir qara zolaq gəlib. 1993-cü ildə anası Fizzə xanım vəfat edib və Aygün Kazımova depressiyaya düşüb. Bir müddət səhnəyə və şou proqramlara çıxmaqdan imtina edib.

1994-cü ildə "İtkin gəlin" mahnısını ifa edib. Mahnı Aygün Kazımovanın ilk lirik ifasıdır. Aygün Kazımova müsahibələrinin birində ilk öncə mahnının oxumaq istəmədiyini və məhz mahnının müəllifi Cavanşir Quliyevin istəyi ilə mahnını oxuduğunu deyib. Bu mahnı Aygün Kazımovaya inanılmaz şöhrət gətirib.

 1994-cü ildə İlqar Ələkbərovun rejissorluğu ilə "Bizim qızlar" mahnısını lentə alıb. Aygün Kazımova 2 yanvar 2021-ci ildə Rəsul Əfəndiyevlə birlikdə sayca üçüncü olan "Yarımdı o" duetini təqdim edib.

Hər il ənənəvi olaraq, öz doğum günündə yeni layihə təqdim edən Aygün Kazımova son dəfə ənənəsinə sadiq qalaraq, 26 yanvar 2021-ci ildə "Bu qadın" sinqlını təqdim edib. 18 mart 2021-ci ildə Yandex axtarış platformunun "Yandex Music" bölməsinin siması seçilib.

Klipləri

- Uzaqlıq   

- Ələrini uzat gülüm                         

- Apar məni                  

- Ah, Vətən

- Son gecə            

- Bizim Qızlar

Albomları

- Ömrüm-günüm

- Ah…!

- Göz yaşımı yar silə

- Sənsizliyim

- Aygün

- Sevdim

- Sevgi gülləri.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Azərbaycan muğam sənətinin parlaq simalarından biri - xalq artisti İslam Rzayev! Özü dünyadan köçsə də misilsiz ifaları qalıbdır. Dönə-dönə dinləyir, o səsin sehrindən feyziyab oluruq.

Ürkək baxışına, xoş görüşünə,

Zərif gülüşünə, verrəm dünyanı...

Mahnıya necə ürək qoymaq bax elə bu mahnıda özünü bariz göstərir...

İslam Rzayev 11 noyabr 1934-cü ildə Füzuli rayonunun Sərdarlı kəndində dünyaya gəlib. Qarabağ xanəndəlik məktəbinin layiqli davamçılarından biri olub. Onun səsini ilk dəyərləndirən Seyid Şuşinski olub. Peşəkar musiqi təhsilini Bakıda Asəf Zeynallı adına Azərbaycan Dövlət Musiqi Texnikumunda alıb.

Seyid Şuşinskinin sinfində muğam dəstgahlarını mükəmməl öyrənib. Həmçinin Zülfü Adıgözəlovdan və Həqiqət Rzayevadan muğam dərsləri alıb, sənətini təkmilləşdirib. Daha sonra 1976-cı ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirib.

1958-ci ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasının solisti kimi fəaliyyətə göstərib. Pedaqoji işlə də məşğul olub, yetirdiyi tələbələr xanəndəlik məktəbinin layiqli davamçıları kimi tanınıblar. İslam Rzayevin təşəbbüsü ilə 1989-cu ildə Bakıda ilk Dövlət Muğam Teatrı yaradılıb.

Həyatının sonunadək Muğam Teatrının bədii rəhbəri vəzifəsində çalışıb. Onun oxuduğu "Çahargah", "Bayatı-Kürd", "Mahur–Hindi", "Rast" muğam dəstgahları AzTV-nin fonduna daxil edilib. Bir sıra mahnılar da bəstələyib.

 Onlardan "Gəl inad etmə", "Dağlar başı", "Almadərən" mahnıları geniş yayılıb. Öz yaradıcılığında bəstəkar əsərlərinə də müraciət edən, Cahangir Cahangirovun "Nəsimi", "Aşıq Alı" və s. kantatalarında solo partiyanı ifa edib.

Filmoqrafiya

1. Azərbaycan elləri

2. Bakı bağları. Türkan

3. "Hacı Mail" nağılı...

4. Havalansın Xanın səsi

5. Sevil

6. Şur

7. Yenilməz batalyon

8. Yorulmamışam. Rövşən Behcət

Mükafatları

1. Azərbaycan SSR əməkdar artisti

2. Azərbaycan SSR xalq artisti

3. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

4. "Şöhrət" ordeni

Xanəndə 26 yanvar 2008-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib. Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Aynur İsmayılova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Yuxuya dalıram. Yatacağımı düşünərək. Sakitlikdir. Soyuq bir qış gecəsi. Çöldə aram-aram qar yağır. Hər tərəf getdikcə ağarmağa başlayır. Təbiət öz yeni libasını geyinərək ağ örpəyə bürünür…

Otaqda soba yanır. Ocağın səsindən savayı başqa bir səs yoxdur. Mən isti yatağımda uzanıb yatmağa çalışıram. Yalnızam. Nə bir səs eşidilir, nə də pəncərədən bir işıq süzülür. Məni narahat edən heç bir şey yoxdur. Amma yata bilmirəm.

Gözlərimi yumuram. Təkrar cəhd edib yatmağa çalışıram. Heç nə dəyişmir. Sanki bir şey mənə əngəl olur — yarım qalmış sözlərin fəryadı kimi. Daxilimdə pıçıldayan səslərin mənə anlatmaq istədiyi nələrsə olduğunu hiss edirəm. Səssizliyin içində bunları daha aydın duyuram. Ruhum danışmaq istəyir. Mən isə özümü arada hiss edirəm. Nə etmək istədiyimi bilmirəm.

Mən sükutun içində tək olduğumu düşünürdüm. Amma səssizlik təklik yox, daha çoxluq imiş. Başa düşdüm ki, mən qaçdığım, üzləşməkdən qorxduğum öz həqiqətlərimlə üz-üzə qalmalıyam. Bu dəfə yuxuya yox, özümə dalmalıyam.

Və ilk dəfə qorxmadan pıçıldayıram:

—Danış, ruhum… nə demək istəyirsən?

Hər şey bir anlıq daha da dərinləşir və ruhumun səsi astaca içimdən süzülür.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Heyran Zöhrabova, "Ədəbiyyat və incəsənət"

Bu gün müаsir Аzərbаycаn uşаq nəsrinin tаnınmış nümаyəndələrindən biri olan şair, tərcüməçi, dramaturq, ədəbiyyatşünas, ictimai xadim, filologiya elmləri doktoru Əzizə Əhmədovanın doğum günüdür.

Onu uşaqlar əsla unutmurlar, hər kitabını oxuduqca ən azı, müəllifinə təşəkkür diləyirlər.

Əzizə Əhmədova 1932-ci il yаnvаrın 26-dа Bаkıdа dünyaya gəlib. O, 1951-ci ildə Bаkı Pеdаqоji tехnikumunu bitirib. Sоnrаlаr təhsilini Аzərbаycаn Dövlət Univеrsitеtinin jurnаlistikа şöbəsində dаvаm еtdirib. Univеrsitеti bitirdikdən sоnrа 1956-cı ildən 1966-cı ilə qədər Uşаq və Gənclər nəşriyyаtındа rеdаktоr vəzifəsində, sonra 1 il Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasında böyük redaktor vəzifəsində çalışıb.

1967- ci ildə "Gənclik" nəşriyyаtınа dirеktоr təyin оlunan yazıçı, 1987- ci ilədək bu vəzifədə işləyib.

“Xınalı qayalar”, “Yaz qarı”, "Onu çiçəklər sevdi”, “Bu ellərə vurulmuşam”, “O günlərə baxıram”, “Bir ürək sındırmışam”, “Çiçəklərim” kitab larının və uşaqlar üçün yazılmış “Damda yaşayan Karlsonla bacada yaşayan Damdabacanın macəraları” əsərinin müəllifidir.

Əzizə Əhmədovanın əsərləri 30, 40, 50 min tirajla çap edilib. Yazıçının "Qоrхmаzın səhvi" аdlı ilk mətbu hеkаyəsi 1957- ci ildə"Piоnеr" jurnаlındа dərc оlunub.

Həmin ildən ciddi ədəbi fəaliyyətə başlayan Əzizə Əhmədovanın hekayələri müntəzəm olaraq "Аzərbаycаn piоnеri" qəzetində, "Göyərçin" və"Piоnеr" jurnalında və başqa mətbu orqanlarında dərc olunub.

Yazıçının 1985-ci ildə nəşr olun "Damda yaşayan Karlsonla bacada yaşayan Damdabacanın macəraları" adlı kitabı böyük əks-səda doğurub.

Əsərləri bir çох dünyа хаlqlаrının dilinə tərcümə еdilən Əzizə Əhmədova tərçüməçi kimi də böyük işlər görüb. V.Hauf, A.Kuprin, A.Qaydar, İ.Franko, S.Magilevskaya, C.Barri, M.Prilejayeva, A.Rıbakov, A.Lindqren və s.-in əsərlərini Azərbaycan dilinə tərcümə edib.

Kitabları, tərcümələri, dramları, cizgi filmləri üçün yazdığı ssenariləri ilə yaddaşlarda silinməz izlər qoyan Əzizə Əhmədova 2003-cü ildə Bаkıdа vəfаt еdib.

Ruhu şad olsun!

Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Son günlərdə - 2026-cı ilin ilk ayının sonlarına doğru baş tutan və hazırda актual olan dünya mədəniyyət hadisələri və trendləri barədə sizləri bilgiləndirmək üçün bir neçə mənbədən topladığım məlumatları diqqətinizə çatıdrıram.

Berlində “The Clock” adlı əfsanəvi instalyasiyanın vernissajı

Hazırda Almaniyada - Berlində ilk dəfə olaraq Kristian Markleyin məşhur “The Clock” video-instalyasiyası nümayiş etdirilməkdədir. Bu sənət layihəsi real vaxtla sinxronlaşdırılmış 24 saatlıq filmdən ibarətdir. Layihə kino tarixini zaman və yaddaş haqqında sonsuz bir düşüncə məkanına çevirir.

Beynəlxalq ədəbiyyat festivalları

Kerala Literature Festival 2026 — Hindistanın Kozhikode şəhərində keçirilən və dünən - 25 yanvarda başa çatan böyük ədəbiyyat festivalıdır. Festival dünya və regional yazıçıların, eləcə də intellektual müzakirələrin mühüm platformasına çevrilmişdir.

Demək olar ki, dərhal onun ardınca Mathrubhumi International Festival of Letters (29 yanvardan etibarən) başlayacaqdır. Bu festival şairləri, yazıçıları və oxucu icmalarını bir araya gətirərək yaradıcılıq və ədəbi mübadilə mövzularını müzakirə edəcək.

2026-cı ilin Avropa Mədəniyyət Paytaxtları

Oulu (Finlandiya) və Trençin (Slovakiya) şəhərləri 2026-cı ilin Avropa Mədəniyyət Paytaxtları elan olunmuşdur. Ouluda artıq instalyasiyalar, musiqi proqramları, teatr tamaşaları və ekoloji yönümlü bədii layihələrlə müşayiət olunan açılış festivalı keçirilmişdir və bu, beynəlxalq diqqət cəlb etmişdir.

BTS-in meqa-turu — qlobal miqyaslı mədəni fenomen

Cənubi Koreyanın super-qrupu BTS 2026-cı ildə genişmiqyaslı dünya turuna hazırlaşır. Artıq bu tur ən mühüm mədəni və iqtisadi hadisələrdən biri kimi qiymətləndirilir. Aprel ayında başlayacaq tur beş qitədə onlarla şəhəri əhatə edərək pərəstişkarları ruhlandıracaq və qlobal musiqi sənayesinə ciddi təsir göstərəcək.

Dünya musiqi səhnəsi və çıxışlar

Yanvar ayının sonları üçün artıq iri konsertlər və musiqi tədbirləri planlaşdırılıb — Las-Veqasda əfsanəvi Eagles rok qrupunun çıxışlarından tutmuş Praqada Andrea Boçellinin konsertlərinədək. Bu, klassik və populyar musiqinin dünya üzrə müxtəlif auditoriyaları birləşdirməyə davam etdiyini göstərir.

Şəhərlərdə yerli mədəni proqramlar

Dünyanın müxtəlif şəhərləri afişalarını yerli mədəniyyət proqramları ilə zənginləşdirməkdə davam edir. Sankt-Peterburqda sərgilər, teatr premyeraları, film nümayişləri və retrospektivlər keçirilir. Rusiya və Belarusda isə kamera konsertləri və səhnə tamaşaları xüsusi populyarlıq qazanır.

2026-cı il üçün yeni muzey və mədəni məkanların təqvimi

2026-cı ildə dünya səviyyəli bir sıra yeni muzeylərin açılması gözlənilir. Bunlara Los-Ancelesdə Lucas Museum of Narrative Art, Hamburqda UBS Digital Art Museum və Nyu-Yorkda Hip Hop Museum daxildir. Bu məkanların gələcəkdə qlobal bədii və mədəni həyatın əsas mərkəzlərinə çevriləcəyi proqnozlaşdırılır.

Şəkildə: Kerala Literature Festival 2026-nın iştirakçılarından bir qrup

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

İndi tarixə bələd olunca, Firidun bəy Köçərli zirvəsi bizlərə daha aydın, dumansız, çiskinsiz görünür və biz, xalqı üçün ömrünü zərrə-zərrə əridən, bu qədər işıqlı, bu qədər humanist, alicənab, bilikli, gözəl insanı qırmızı Stalin terroruna necə amansızlıqla qurban verməyimizdən dolayı vicdan əzabı çəkirik.

Heyif səndən, Firudin bəy!

“Bir millətin malını, dövlətini və hətta vətənini əlindən alsan ölüb itməz, amma dilini alsan fot olar, ondan bir nişan qalmaz” (Firidun bəy Köçərli).

“Firidun bəy Köçərli Azərbaycan ədəbiyyatının tədqiqiylə yeganə məşğul bulunan qiymətdar bir mühərrir, müəllim və alim idi” (Məhəmməd Əmin Rəsulzadə).   

Bu gün bu dahi şəxsiyyətin anadan olduğu gündür, 154-cü ildönümüdür.

Firidun bəy Köçərli 26 yanvar 1863-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olub. 1872–1876-cı illərdə Şuşada Mirzə Kərim Münşinin mədrəsə məktəbində təhsil alıb. Daha sonra 1876-cı ildə Şuşadakı rus məktəbinə daxil olub. 1878-ci ildə Aleksey Çernyayevski Zaqafqaziya müəllimlər seminariyasına tələbə toplamaq məqsədilə bu məktəbə gəlib.

Firidun bəyi də təhsil almaq üçün Qoriyə aparıb. 1879–1885-ci illər ərzində o Zaqafqaziya müəllimlər seminariyasında təhsil alıb. Təhsil aldığı müddətdə müəllimləri A. O. Çernyayevski və M. Kipiani ilə yaxın münasibət saxlayıb. 1885-ci ildə seminariyanı bitirdikdən sonra İrəvan gimnaziyasına təyinat alıb.

1885–1890-cı illərdə İrəvanda fəaliyyət göstərdiyi dövrdə gimnaziyada ana dili, hüsnxətt fənlərini tədris edib, pansion mürəbbisinin köməkçisi vəzifəsini daşıyıb. Pedaqoji sahədə müvəffəqiyyətlərinə görə dəfələrlə mükafatlandırılıb. Ona "Kollecski sekretar", "Titulyar sovetnik" və "Statski sovetnik" rütbələri verilib.

1893–1894-cü illərdə yenidən İrəvan gimnaziyasında fəaliyyət göstərib. 1895-ci ildə isə İrəvan şəhərini tərk edib. Elə həmin ildə Qori Müəllimlər Seminariyasının "tatar şöbəsi"-nin Azərbaycan dili və şəriət müəllimi təyin edilib. 1918-ci ilə qədər Qoridə pedaqoji fəaliyyətini davam etdirib.

1910-cu ildə Qori Seminariyasının Azərbaycan şöbəsinin müvəqqəti təlimatçısı sonradan isə seminariyanın Azərbaycan şöbəsinin inspektoru vəzifəsinə təyin olunub. 1916–1917-ci illərdə seminariyanın Azərbaycana köçürülməsi üçün təşəbbüs göstərib, təkliflər irəli sürüb.

1918-ci ildə Qori Müəllimlər Seminariyasının Azərbaycan şöbəsini tədris ləvazimatı və avadanlığı ilə birlikdə öz xərcinə Qazax şəhərinə köçürüb, bunun əsasında Azərbaycan Müəllimlər Seminariyası yaradılıb. Firidun bəy Köçərli seminariyanın direktoru təyin olunub.

17 sentyabr tarixindən Qazax Müəllimlər Seminariyasında ilk dərslər başlayıb. Sonradan Köçərli Qazaxda ilk uşaq evi açıb. 1918-ci il 28 may tarixində o, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının üzvü seçilib və İstiqlal bəyannaməsini imzalayıb.

1884-cü ildə Qori müəllimlər seminariyasında təhsil alarkən "Təlimi-Sokrat" əsərini yazıb. İrəvan gimnaziyasında çalışdığı illərdə Zöhrabzadə ilə birlikdə "Təlimi-lisani-türkü" adlı dərslik tərtib edib. 1886-cı ildə ilk teatr tamaşasını qoyub. 1890-cı ildə isə İrəvanda "Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah" komediyasını tamaşaya qoyub.

1891-ci ildə "Təlimi-Sokrat" adlı kitabı Bağçasarayda "Tərcüman" mətbəəsində 1892-ci ildə isə A. S. Puşkindən tərcümə etdiyi "Torçu və balıq" mənzum nağılı İrəvan şəhərində kitab halında çapdan çıxıb. M. Y. Lermontovun "Üç xurma ağacı" və A. Koltsovun "A kişi, niyə yatıbsan?" şeirlərinin tərcüməsindən ibarət kitabı Şuşada çap edilib.

"Tatar komediyaları" adlı ilk elmi məqaləsi "Novoye obozreniye" qəzetində dərc olunub. 1898-ci ildə "Ərəb əlifbası və onun qüsurları" silsilə məqaləsi "Qafqaz" qəzetində dərc olunub. 1900-cü ildə Müəllimlər Seminariyasının Ümumdünya Paris sərgisində Qori Seminariyasından nümayiş etdirilən eksponatlar sırasına F. Köçərlinin kitabları da daxil edilib.

1903-cü ildə Tiflisdə "Azərbaycan tatarlarının ədəbiyyatı" kitabı rus dilində çap edilib. Elə həmin ildə M. F. Axundovun "Aldanmış kəvakib" povestini rus dilinə çevirib. 1904-cü ildə A. P. Çexovun "At familiyası" hekayəsini tərcümə edib, kiçik bir müqəddimə ilə "Şərqi-Rus" qəzetində dərc etdirib. 1906-cı ildə "Molla Nəsrəddin" jurnalının nəşrə başlamasını təqdir edərək, jurnalın birinci üç aylıq fəaliyyəti barədə icmal hazırlayıb, "Tiflisskiy listok" qəzetində dərc etdirib.

Firidun bəy Köçərliyə məxsus fikirlər:

- Hər bir xalqın maddi yoxsulluğu, iqtisadi düşkünlüyü onun zehni yoxsulluğunun, mənəvi düşkünlüyünün nəticəsində meydana çıxır.

- Ey qardaşlar, həyatın qədrini biliniz, oyanınız, hərəkət ediniz, qapı-bacalarınızı açınız, evinizə işıq düşsün, üfunətli və ağır havası dəyişilsin. Gözlərinizin tozunu silib diqqət ilə ətrafa baxınız, hər kəs işləyir, çalışır, həyatdan nəfbərdar olur.

- Hər millətin özünəməxsus ana dili var ki, onun məxsusi malıdır. Ana dili millətin mənəvi diriliyidir, həyatının mayəsi mənziləsindədir. Ananın südü bədənin mayəsi olduğu kimi, ananın dili də ruhun qidasıdır, hər kəs öz anasını və Vətənini sevdiyi kimi, ana dilini də sevir.

1920-ci il aprelin 28-də Bolşevik-sovet-rus imperiyası Azərbaycanı işğal etdi, Cumhuriyyətimiz devrildi. Yeni sovet hakimiyyəti dövründə bir çox milli ziyalılar “köhnə rejimin nümayəndəsi” kimi təqib edilirdi. Eləcə də Firudin bəy Köçərli Gəncədə bolşeviklər tərəfindən həbs olundu və heç bir məhkəmə hökmü olmadan 1920-ci ilin yayında güllələndi. Onun öldürülməsi Azərbaycan maarifinə və milli düşüncəsinə ağır zərbə oldu. Tarixi qaynaqlar göstərir ki, sovetlərdə yer almış erməni millətçiləri tərəfindən həyata keçirilən bu qətl hadisəsi Azərbaycanın sovetlərdəki ən vəzifəli şəxsi olan, Köçərlini daim müdafiə edən Nəriman Nərimanovu bərk sarsıdıbdır, o, Köçərlinin güllələnməsinə fərman vermiş erməni məmuru öz əlləri ilə güllələmişdir.

Bax belə bir tarixçə.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Nail Zeyniyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Ölüm haqqında düşünmək – bu, ən qədim və ən dərin fəlsəfi axtarışlardan biridir. Bəşəriyyət tarixində şairlər, filosoflar, mütəfəkkirlər bu sirli qapının arxasında nə olduğunu anlamağa çalışıblar. Kimisi qorxu ilə baxıb bu mövzuya, kimisi isə onu həyatın təbii davamı, hətta bir azadlıq kimi qəbul edib.

Aşağıdakı sətirlərdə ölüm nə qorxunc bir son, nə də qaranlıq bir məchul deyil. Əksinə, o, yorğun ruhun dinc limanı, təslimiyyətin gözəlliyidir. Burada ölüm metafizik bir keçid, dünyanın ağırlığından azad olmaq, həqiqəti görmək anıdır.

Bəlkə də biz ölümündən qorxduğumuz şey əslində bizim xilas yolumuzdur? Bəlkə də həyat boyu daşıdığımız yüklər, narahatlıqlar, qorxular məhz o "qəfil rahatlıq" anında arxada qalacaq?

Gəlin, bu sətirlərdə ölümlə mənim baxışımla nəinki son, həm də bir başlanğıc kimi tanış olaq.

Ölüm... o qapı, o qəfil, o səssiz dəvət.

Nə qorxu var, nə də şiddət,

sadəcə dinclik, yorğun bir təslimiyyət.

Sanki illərlə gəzdiyin çınqıllı yoldan sonra,

ayağını basdığın ilk yumşaq yataqdır.

Ora çatmamış içində bir hay-küy, bir narahatlıq..

Qəfil bir rahatlıq..

Sənin olmayan nə varsa, qalır arxada;

Dünənin yükü, sabahın qorxusu,

insanların səsləri, sözləri,

sevdiyinin aydan parlaq gözləri.

Ruhun yüngülləşir, qəfəsdən çıxır.

Çıxır buludlardan dünyaya baxır.

Artıq soyuq deyil, qaranlıq da yox.

Yalnız bir bütünlük, bir tamamlanma hissi.

Gözlərin yavaşca yumulur,

amma ilk dəfədir ki, həqiqəti görürsən.

Əslində yaşayanda da hər gün ölürsən.

Biz ora gedənə qədər həyatla mübarizə aparırıq,

əslində isə o, əbədi bir limandır.

Qaçılmaz, mübahisəsiz, sakit.

Ən böyük səyahətin son dayanacağı.

Qayıdırıq başladığımız o sirli nöqtəyə...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

“Maraqlı söhbətlər”də bu gün sizlərə Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin  ehtiyatda olan Polkovniki Eldəniz Namazovun Aprel Şəhidimiz Polkovnik leytenant Raquf Orucov haqqında xatirələrini təqdim edəcəyəm.

MƏNİM KOMANDİRİM!!!

Müharibə insanın kimliyini dəyişir...  Kimisi silahı daşıyır, kimisi isə, o silahın arxasında bir GÜC olur. Mənim üçün RAQUF ORUCOV məhz o GÜC idi.

O, sadəcə hərbi hissə komandiri deyildi. O, döyüşdə arxamızı güvənlə söykəyəcəyimiz bir DAĞ, qaranlıq gecələrdə yolumuzu tapdığımız İŞIQ idi!

O, MƏNİM KOMANDİRİM idi!!!

2012–2013-cü illərdə AĞDAM istiqamətində eyni hərbi hissədə xidmət etdik. O, Hərbi Hissə Komandiri, mən isə onun Briqadasının Kəşfiyyat Rəisi...  Kağız üzərində rütbələrimiz vardı, amma döyüşdə rütbələr yox olurdu. Orada yalnız MƏSULİYYƏT, VİCDAN və VƏTƏN qalırdı.

Biz dəfələrlə düşmən arxasında tapşırıqlar yerinə yetirmişik. Elə tapşırıqlar olub ki, Hərbi Hissə Komandiri olmasına baxmayaraq, RAQUF ORUCOV özü də bizimlə birlikdə gedirdi. Üst Komandanlıqdan xəbərsiz...  Riskin nə olduğunu hamıdan yaxşı bilə-bilə... Çünki O, kəşfiyyatçıya arxadan “gedin” deyənlərdən deyildi. O, “mən də sizinləyəm” deyən komandirlərdən idi!!!

O tapşırıqlarda yanımızda kimlər vardı… Rəhmətlik gizir XANI — hamının “XANI DAYI” deyə tanıdığı, kəşfiyyatın canlı əfsanəsi SƏYYAF ƏHMƏDOV. Kəşfiyyatda özünəməxsus imzası, xətti olan mayor CEYHUN ƏZİZOV, Mən və MƏNİM KOMANDİRİM — RAQUF ORUCOV və dünyanın ən böyük əsgəri- AZƏRBAYCAN ƏSGƏRİ. Bu adlar mənim yaddaşımdan heç vaxt silinməyəcək. Çünki o gecələrdə ölümün nəfəsini hiss etmiş adamlar bir-birinin qəlbinə həkk olunur...

Hər tapşırıqdan əvvəl və icradan sonra Raquf Orucovun kəşfiyyatçılar qarşısında etdiyi çıxışlar vardı.O çıxışlar kitabdan oxunan vətənpərvərlik deyildi!

KOMANDİRİM danışanda gözlərində TORPAQ görünürdü! ŞƏHİDLƏRİN BAXIŞI, itirilmiş KƏNDLƏRİN AĞRISI, geri dönəcək günlərin İNAMI vardı!!!

KOMANDİRİM danışanda biz təkcə döyüşçü olmurduq — BİZ VƏTƏNİN ÖZÜ OLURDUQ!!!

Komandir idi, amma, bizə böyük qardaş kimi davranırdı. Əmrlə yox, nümunə ilə idarə edirdi. Əsgərlərə öz balaları kimi yanaşırdı.

Əsgərin ayağı üşüyəndə - ilk narahat olan o idi. Əsgərin ruhu düşəndə ilk hiss edən yenə o olurdu.

RAQUF ORUCOV YALNIZ DÖYÜŞÜN KOMANDİRİ DEYİLDİ. O, YAŞAMAĞIN da KOMANDİRİ İDİ!!!

 Onun komandirliyi təkcə hücumla ölçülmürdü...

O, əsgərin susuzluğunu da, yolunu da düşünürdü. Mənim orada xidmət etdiyim dövrdə onun göstərişi ilə 27 döyüş postuna su çəkdirildi. 14 döyüş postuna yeraltı avtomobil yolu salındı. Bu, xəritədə görünməyən, amma ƏSGƏRİN HƏYATINI XİLAS EDƏN CƏBHƏ idi. O bilirdi ki, GÜLLƏ İLƏ YANAŞI LAQEYDLİK də ÖLDÜRÜR...

 Onun yanında qorxmaq ayıb idi, çünki O,  qorxunu sənin əlindən alırdı...

2013-cü ilin yanvar ayı… Düşmən ön xəttdə fasiləsiz lokal xarakterli kəşfiyyat-diversiya və təxribatlarla vəziyyəti gərgin saxlamağa çalışırdı. Gecələr-gündüzlər bir-birinə qarışmışdı. RAQUF ORUCOV sutkalarla yuxusuz qalırdı. Gecə səhərə qədər UAZ tipli avtomobillə post-post gəzirdik. Hər döyüşçünün yanında dayanır, hərəsinə ayrıca müdafiə təlimatı verirdi. O anlarda onun necə taqətdən düşdüyünü görürdüm. Bədəni dayanmaq, istirahət etmək istəyirdi, amma ruhu icazə vermirdi..

.. Bir gecə artıq dözə bilmədim. Dedim ki, “Komandir, bu gecə gəlməyin, postları biz gəzərik.” Başını tərpətdi, razılaşdı. Amma cəmi 1–2 saat keçməmiş arxamızca posta gəldi. Dözüb dura bilməmişdi. Çünki o, postda olmayan komandir deyildi. O, əsgərini tək buraxanlardan deyildi!!!

Bu gün RAQUF ORUCOV ŞƏHİD adı ilə anılır. Amma mənim üçün O, hələ də KOMANDİRİMDİR, hələ də gecələr postları yoxlayan, kəşfiyyatçıların qarşısında sakit, amma sarsıdıcı səslə danışan KOMANDİRİMDİR!

Raquf Orucov bizim ürəyimizdə daş kimi ağır, dağ kimi möhkəm qaldı!

Çünki o, təkcə ŞƏHİD olmadı... O, komandirliyin necə olmalı olduğunu, Vətəni necə sevməyi öyrədib getdi!

MƏNİM KOMANDİRİM — adını daşımaq da məsuliyyətdir!!!

RAQUF ORUCOVUN yeri ürəyimizdə boş qalmayıb — çünki orada əbədi olaraq ÖZÜ VAR!!!

MƏNİM KOMANDİRİM ÖLMƏDİ... O, BİZİMLƏ BİRGƏ DÖYÜŞLƏRDƏ QALDI...  BİZİM YADDAŞIMIZDA, VİCDANIMIZDA, VƏTƏNƏ BAXIŞIMIZDA YAŞAMAĞA DAVAM EDİR!!!

Və... Mən nəfəs aldıqca, Raquf Orucov mənim üçün həmişə MƏNİM KOMANDİRİM olacaq!!!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)