Fatimə Məmmədova, 

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

3 gün ardıcıl yağış yağdı. Bakıda sellər-sular oynadı, şəhəri yenə su basdı. Mən də həmin günlər öz təəssratlarımı yazdım.

28 mart

Bakıxanov yenə eyni taleni yaşayır.  Küçələr yoxa çıxır, asfaltın yerini palçıqlı su alır, şəhər isə bir neçə saatın içində iflic vəziyyətinə düşür. Bu artıq şəhər təsərrüfatı sisteminin açıq iflasıdır.

Bakıxanov məhkəməsinin qarşısı su altındadır. Bura, sadəcə bir məkan deyil, bura ədalət mərkəzidir-məhkəmədir. Burada yalnız küçələr yox, ədalət hissi də “boğulur”. İnsanlar suyun içində yol axtarır, maşınlar batır, piyadalar səkidən yox, gölməçələrdən keçməyə məcbur qalır. Paytaxtın ortasında bu mənzərə artıq utancverici deyilmi?

 İnsanlar bu şəhərdə yaşamaq üçün hər gün daha çox pul ödəyir. Bahalaşan həyat, artan xərclər, kreditlə alınan avtomobillər… Amma nəticə nədir? Bir yağış kifayətdir ki, bahalı maşınlar suyun içində qalsın. Mühərriklər sıradan çıxır, texniki problemlər yaranır, yüzlərlə, bəzən minlərlə manatlıq ziyan ortaya çıxır. Bu ziyanı kim qarşılayır? Heç kim. Vətəndaş özü.

Və bu hələ harasıdır…

Paytaxtın bəzi ərazilərində problem təkcə küçə səviyyəsində qalmır. Həyətlər su altında qalır, zirzəmilər dolur, bəzi evlərdə insanlar qapıdan çıxa bilmir. Bu artıq “yağış problemi” deyil – bu, insanların həyat keyfiyyətinə birbaşa zərbədir. Elementar infrastruktur yoxdur.

Əslində problem çoxdan məlumdur. Hər il eyni nöqtələr su altında qalır. Eyni küçələr, eyni yollar, eyni həyətlər. Bu, gözlənilməz hadisə deyil, dəqiq bilinən, illərlə təkrarlanan problemdir. Amma buna baxmayaraq, nə ciddi yenilənmə var, nə də köklü həll. Sual yaranır: bu şəhərdə planlama varmı ümumiyyətlə? Yollar çəkiləndə drenaj sistemi nəzərə alınırmı? Yoxsa əsas məqsəd sadəcə asfalt töküb “iş görülüb” görüntüsü yaratmaqdır?

Çünki normal şəhərdə yağış həyatın adi bir hissəsidir. İnsanlar işlərinə davam edir, nəqliyyat işləyir, küçələr batmır. Hətta yağış yağarkən sevinən insanlar var. Çünki onlarda vəziyyət bərbad deyil. Bizdə isə yağış fövqəladə hadisəyə çevrilir. Sanki şəhər buna hazır deyil – hər dəfə qəfil yaxalanır. Bu isə artıq texniki məsələ deyil. Bu,  məsuliyyət problemidir. Bu, vətəndaşa münasibətin göstəricisidir.  Ən təhlükəlisi odur ki, insanlar buna öyrəşir. “Yağış yağdısa, küçə batacaq” düşüncəsi normaya çevrilir. Halbuki bu, normal deyil və olmamalıdır.

Bakı inkişafdan, müasirləşmədən danışır. Yeni binalar, yeni layihələr, böyük investisiyalar… Amma bütünbu “inkişaf” bir damcı yağışın qarşısında aciz qalırsa, deməli ortada ciddi problem var. Çünki şəhəri güclü edən binaların təzəliyi,  müasirliyi yox, işləyən infrastrukturdur.

Hər yağış yağanda, ayağına salafan keçirib, sanki dənizi örtməyə çalışırmış kimi işə getməyə çalışan əhali nə etsin? İnsanlar həyatlarını riskə atmalı, maşınlarını, evlərini qorumağa çalışmalıdır…

Maraqlıdır, bu şəhər nə vaxt yağışdan qorxmayan şəhərə çevriləcək?

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.03.2026)

Nail Zeyniyev,

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Bəzən göy üzü də insan ruhu kimi dolur. Heç gözləmədiyin bir anda, bəlkə də ən parlaq günəşin ortasında yağan yağış, sadəcə təbiət hadisəsi deyil, həm də unudulmuş hisslərin qəfil qayıdışıdır. Yağışın hər damlası torpağa toxunanda sanki zamanın tozunu yuyur, yaddaşımızın dərinliklərində gizlənən o tanış kədəri yenidən oyadır.

Təbiətin bu şıltaqlığı bizə bir həqiqəti xatırladır: nə fəsillərin əhdi daimidir, nə də ömür karvanının mənzili bəlli. Bizlər yağışdan sonra təmizlənən hava kimi deyil, o yağışın altında islanıb öz dərdinə bükülən yolçulara bənzəyirik. Bəzən uzaqdan sevməyi, bəzən alışdığımız odun içində sükutla yanmağı öyrənirik. Çünki hər yağış bir qayıdışdır həm göylərdən yerə, həm də insanın öz daxili dünyasına...

Elə bu yağışlı yaz günündə, misraların sədası altında ruhun pıçıltısını eşitmək olar:

Yağış da qayıtdı bu yaz günündə,

Zamansız qayıdıb dönənlər kimi.

Yazıram sözümü dərd dəftərində,

Dərdini vərəqlə bölənlər kimi.

Pozuldu fəsillərin əhdi-nizamı,

Sən səfa çəkərsən, mənsə cəfamı.

Yaşarkən vermişəm belə qərarı,

Ağlaya-ağlaya gülənlər kimi.

Bir odun içində alışarıq biz,

Zamanla həm küsüb, barışarıq biz.

Bilmirəm, bəlkə də qovuşarıq biz,

Uzaqdan-uzağa sevənlər kimi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.03.2026)

Aynur İsmayılova,

Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Rasim Balayev mənim ən sevdiyim aktyor idi. O sadəcə bir aktyor deyildi. Mən onu ilk dəfə “Nəsimi” filmi ilə tanıdım və sevdim. Heyrətlə izləmişdim. Hər şey o qədər mükəmməl idi ki, nə bir çatışmazlıq, nə bir artıq detal hiss olunurdu…

Onun səsində, baxışlarında, duruşunda bir ağırlıq vardı ki, insanı tam başqa yerlərə aparırdı. O sadəcə oynamırdı, yaşayırdı. Həmin gündən onun rol aldığı başqa filmləri də izlədim: “Babək”, “Dədə Qorqud”, “Qanlı Zəmi” və daha bir çox ekran işləri. Hər obrazda sanki tarix danışırdı, sanki o dövrü yenidən yaşayırdı və yaşadırdı. Oynadığı hər rolun haqqını vermək hər aktyora nəsib olmur. Rasim Balayev məhz həmin aktyorlardan idi ki, təkcə oynadığı rollara yox, yaratdığı o dərin təsirlə yaddaşlarda qaldı.

 Mən nə aktyoram, nə rejissor, nə də film mütəxəssisi. Sadəcə bir tamaşaçıyam. Amma bu sadə baxış belə onun sənətinin mükəmməlliyini hiss etməyə kifayət etdi. Allah rəhmət eləsin.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.03.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Mart ayının son günü — 31 mart — Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü olaraq hər il dərin hüznlə yad edilir. Bu tarix təkcə bir faciənin xatirəsi deyil, xalqımızın yaşadığı çətin dönəmlərin, tarixi ədalətsizliyin və milli yaddaşın əbədi xatırlanmasının simvoludur.

Bu soyqırım 1918‑ci ilin mart‑aprel aylarında Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş amansız qırğınların zirvəsi olub və hələ də dünya tarixində azərbaycanlıların məruz qaldığı ən böyük faciələrdən biri kimi qiymətləndirilir.

Tarixə nəzər: 1918‑ci ilin mart hadisələri

1918‑ci ilin martında Rusiya imperiyasının dağılması sonrası yaranmış siyasi xaos və güc boşluğu regionda yeni konfliktləri səngitmirdi. Paytaxt Bakıda və Bakı quberniyasının müxtəlif bölgələrində azərbaycanlılara qarşı genişmiqyaslı qırğınlar baş verdi. Bu hadisələrdə erməni daşnak qüvvələri ilə yanaşı bəzi bolşevik dəstələri də iştirak etmişdir.

Martın 30‑u gecə Bakıda başlayan qırğınlar martın 31‑i və aprel ayının ilk günlərinə qədər davam etmişdir. Bu dövrdə dinc azərbaycanlı əhali — qadın, uşaq, yaşlı — sistemli şəkildə hədəf alınmışdır. Bakı şəhərində bu hadisələr nəticəsində təxminən 20 000 mülki insan qətlə yetirilmişdir, həmçinin memarlıq incisi sayılan Təzəpir məscidi və “İsmailiyyə” binası daxil olmaqla bir çox mədəniyyət və dini abidələr dağıdılmışdır.

Milli zülmlər hüdud tanımadı

31 mart soyqırımı yalnız Bakı ilə məhdudlaşmayıb. Bu faciəli hadisələrin təsirləri digər bölgələrdə də hiss olunub:

Şamaxı bölgəsində: 53 kənddə təqribən 8 027 azərbaycanlı, o cümlədən 2 560 qadın və 1 277 uşaq qətlə yetirilmişdir.

Quba rayonunda: 162 kənddə 16 000‑dən çox dinc sakin öldürülmüşdür.

Lənkəran, Muğan, Qarabağ və digər bölgələrdə də kəndlər yandırılmış, insanlar qətlə yetirilmiş və yurd‑yuvadan didərgin düşmüşdür.

Bəzi rəsmi sənədlərdə bu hadisələr zamanı yüz minlərlə insanın qətlə yetirildiyi, kəndlərin yerlə‑yeksan edildiyi və on minlərlə insanın qaçqın düşdüyü də göstərilir.

Nə üçün 31 mart?

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə — 1919 və 1920‑ci illərdə — mart hadisələri ümummilli matəm günü kimi qeyd edilmişdir. Lakin bu faciə sovet dövründə siyasi səbəblərdən unudulmuşdur. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra bu tarixə yenidən tariximizin ən qanlı səhifəsi kimi baxış formalaşdı.

26 mart 1998‑ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyev 31 mart tarixini Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü kimi rəsmi şəkildə təsdiqlədi. O vaxtdan bəri bu gün dövlət səviyyəsində qeyd olunur, xatirə tədbirləri keçirilir və soyqırım qurbanlarının xatirəsi ehtiramla yad edilir.

1918‑ci ilin digər qırğınları və izləri

31 mart soyqırımı ilə yanaşı, eyni dövrdə və sonrakı illərdə regionda yaşayan azərbaycanlılara qarşı törədilmiş digər faciələr də mövcuddur:

Quba qətliamı və kütləvi məzarlıq

Quba bölgəsindəki kütləvi qırğınlar zamanı çoxsaylı dinc sakinlər qətlə yetirilmiş, qətllərin izləri isə uzun illər sonra — XX əsrin sonlarında, memarlıq və tikinti işləri zamanı tapılmış böyük kütləvi məzarlıqlar vasitəsilə üzə çıxmışdır. Bu kütləvilik faciənin real miqyasını yenidən təsdiqlədi.

Ətraf regionlarda zorakılıq

1918‑ci ilin mart hadisələrinin geniş coğrafi təsiri olmuşdur. Bu dövr ərzində Şamaxı, Quba, Qarabağ, Zəngəzur, Naxçıvan və Lənkəran kimi bölgələrdə azərbaycanlılara qarşı zorakılıq halları genişlənmiş, kəndlər yandırılmış və dinc əhali hədəf seçilmişdir.

İrəvan faciəsi

İrəvan quberniyasında yaşayan azərbaycanlılar da 1918-ci ildə erməni daşnak qüvvələrinin hücumuna məruz qalmışdır:

İrəvan şəhəri və ətraf kəndlərdə kəndlər yandırıldı, yüzlərlə dinc sakin qətlə yetirildi, on minlərlə insan qaçqın vəziyyətinə düşdü.

Bu qırğınlar İrəvan və ətraf bölgələrdə azərbaycanlıların demoqrafik tərkibinin azalmasına səbəb oldu.

İnsanlar Dağlıq Qarabağ, Naxçıvan və digər bölgələrə köçməyə məcbur edildi.

Beləliklə, 1918-ci ilin mart-aprel faciələri həm Bakı, həm Azərbaycanın şərqi, həm də İrəvan quberniyasında yaşayan azərbaycanlıların həyatına ağır zərbə vurmuşdur.

Tarixi yaddaş və unudulmayan dərslər

Bu faciələr yalnız statistik rəqəmlər deyil — hər bir qurbanın bir ailəsi, arzuları və gələcəyi var idi. 31 mart Azərbaycanın tarixi yaddaşında yalnız bir gün deyil, xalqımızın dəfələrlə sınaqlardan keçmiş və bu sınaqlardan daha da möhkəm şəkildə çıxmış millət olduğunu xatırladan günlərdən biridir.

Bu gün biz həmin günlərin qurbanlarını yad edir, onların xatirəsini ehtiramla anır və bütün bu qanlı səhifələrin gələcək nəsillər üçün unudulmaması üçün çalışırıq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.03.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Janqlyor, kloun və illüzionist...

Üç işi birdən, özü də keyfiyyətlə görən görkəmli sirk artisti...

Dünyaşöhrətli Karandaşın proqramlarında yer alan ustad...

Bəli, bu gün bütün bu dediklərimiz ona aid olan Xosrov Abdullayevin 100 illik yubileyidir.

Azərbaycan SSR xalq artisti Xosrov Abdullayev 29 yanvar 1926-cı ildə Şamaxıda anadan olub. Moskvadakı Dövlət Sirk Sənəti Məktəbini bitirib. Görkəmli sovet janqlyorlarından olan Abdullayev 30 ildən artıq bu janrda fəaliyyət göstərib. Abdullayevin janqlyor sənəti virtuozluğu, orijinallığı, milli özünəməxsusluğu və ekssentrik elementləri ilə fərqlənib.

Abdullayev həmçinin kloun və illüzionist kimi də tanınmış (Karandaş və E. Kionun proqramlarında), 1976-cı ildə ilk dəfə «İllüziya revüsü» attraksionu ilə müstəqil çıxış edib. Dünyanın 48 ölkəsində qastrolda olub. «Uşaqlığın son gecəsi», «Cəsurlar meydanı», «Sirk meydançası» və s. filmlərdə çəkilib. Abdullayev haqqında «Sirk mənim həyatımdır» sənədli filmi yaradılıb.

Filmoqrafiya

- Uşaqlığın son gecəsi

- O qızı tapın

- Xosrov və Lida Abdullayevlər

- Sirk mənim həyatımdır

Çoxları onu “Uşaqlığın son gecəsi” filmində yaratdığı Məcnun obrazı ilə xatırlayır. Özünəməxsus davranışı, xarizmatik görünüşü ilə diqqəti çəkən Məcnun. Bəli, düz xatırladınız, Xalq artisti Xosrov Abdullayevdən söz açıram. Bu il 95 yaşı tamam olan mərhum sənətkar rol aldığı filmlərdə də yadda qalıb. Amma o, aktyorluqdan öncə tanınmış sirk artisti idi.

Aktyor öz xatirələrində sirk sənətinə gəlişini vaxtilə Şamaxıda məhəllələrinə gələn bir dilənçinin göstərdiyi hiyləgərlik nömrəsindən təsirlənməsi ilə əlaqələndirib: “Sonralar bunun hədsiz sadə olduğunu başa düşmüşdüm. Lakin o zaman necə həvəslənmişdimsə, 13 yaşımda birbaşa Moskvaya – sirk məktəbinə üz tutmuşdum.

Qəbul komissiyasını necə inandırmağa çalışdığımı, özünəinamla, kələ-kötür rus dilimlə onları necə yorduğumu gözəl xatırlayıram. Fokusu bacardığımı sübut etmək üçün onlara mənə, heç olmasa, bircə diri toyuq verin deyə yalvarırdım...”.

İlk sərbəst sirk artisti kimi fəaliyyətə başlamasında kloun jonqlyor Aleksandr Karaşkeviçlə görüşün böyük rolu olur. O öz köhnə rekvizitlərini Xosrova hədiyyə edir və bu rekvizitlər ona şəxsi çıxışını hazırlamaqda kömək edir. Xosrov Abdullayevin istedadı tez bir zamanda diqqət çəkir və 1953-cü ildə ən məşhur sirk ustalarından bəhs edən “Cəsurlar meydanı” filminə (rejissorlar – S.Qurov, Y.Ozerov) dəvət edilir.

Moskvada yaşamasına baxmayaraq, milli ənənələri unutmur. 1954-cü ildə milli xüsusiyyətləri əks etdirən nömrə ilə çıxış edir, tamaşaçılarda maraq yaratmağa nail olur. Yaraşıqlı görünüşü və artistizmi onun sənətinin uğur açarı idi. Xosrov Abdullayev “Karandaş” ləqəbli kloun, SSRİ Xalq artisti Mixail Rumyantsevlə tərəf-müqabil olmaqla bərabər, məşhur illüziya ustası Emil Kionun assistenti kimi çıxış edirdi.

Xosrov Abdullayev həyat yoldaşı, Rusiya və Azərbaycanın Əməkdar artisti Lidiya Abdullayeva ilə dünyanın 50-dək ölkəsində çıxış edib. Onların haqqında 1974-cü ildə “Xosrov və Lidiya Abdullayevlər”, 1978-ci ildə isə “Sirk mənim həyatımdır” filmləri lentə alınıb.

Asiyadan başlayaraq Afrika və Avropa tamaşaçıları bu cütlüyü temperamentlərinə, çılğınlıqlarına və əsrarəngiz bacarıqlarına görə heyranlıqla alqışlayırdı. Qeyd etmək yerinə düşər ki, Lidiya Abdullayeva sirkdə çıxışına qədər məşhur “Beryozka” ansamblının üzvü olmuşdu. 1976-cı ildə cütlük “Sirk bu gün” kollektivini və “İllüziya revyüsü” adlı attraksionu yaradır. Bu, dünya sirk sənətində bir hadisə idi. Çünki kollektiv sirklə sənətin bir çox növlərinin sintezini yaratmışdı.

Lalə Azərinin yazdığına görə, Xosrov Abdullayev müsahibələrinin birində belə deyirdi: “Sirk və digər sənət növlərinin sintezi nəinki bu günün, deyərdim ki, sabahın sirkidir. Özümü illüziya janrında sınamaq, bu janrda öz yolumu tutmaq uzun illər məni düşündürürdü. İllüziya məni daha geniş nömrələr və daha canlı obrazlar yaratmağa sövq edirdi...”. Xosrov Abdullayevin yaratdığı sirk kollektivi haqqında SSRİ-nin sirk sənətinə dair bir sıra nəşrlərində məlumatlar yer alıb.

Onun sənəti və sənətə gətirdiyi yeniliklər geniş təhlil edilərək yüksək qiymətləndirilib. Xalq artisti Xosrov Abdullayev 1980-ci il martın 31-də Novosibirskdə (Rusiya), həyat yoldaşı Lidiya Abdullayeva isə 2012-ci ildə vəfat edib. Hər ikisi Moskvada dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.03.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Repressiya illəri idi. Qırmızı terror kommunist ideologiyasının əsas xəttinə çevrilmişdi. 1937-ci ildə XDİK (Xalq Daxili İşlər Komissarlığı) həbsxanasına salınanlar arasında partiya orqanlarında işləyən Fərzi Babayev də var idi. O, güllələnmə cəzasına məhkum edildi, amma şərait elə gətirdi ki, güllələnmədi, 20 ilə yaxın müddətdə həbsxanada qaldı, 1956-cı ildə isə bəraət qazanaraq azadlığa buraxıldi. O həbs olunanda 6-cı övladı – Rafiq heç bir yaşına da çatmamışdı...

Rafiq Babayev 1936-cı il martın 31-də Bakı şəhərində anadan olub. Atasının həbsindən sonra anası Şahbəyim xanım 6 övladını – Mərziyə, Vəsilə, Emilya, Oqtay, Rafiq və Armanusanı hədsiz çətin şəraitdə tərbiyə etməyə məcbur olub.

Sonradan bu uşaqların hamısı peşəkar musiqiçi kimi tanınıb. 1943-cü ildə 160 nömrəli musiqi məktəbinə daxil olan Rafiq ilk caz kvartetini də məhz bu məktəbdə yaradıb. 1950-ci ildə həmin məktəbi bitərək, A. Zeynallı adına musiqi məktəbinin fortepiano sinfinə daxil olub, R. S. Levinanın sinfində təhsil alıb. Bu məktəbdə təhsil almaqla yanaşı, Xalq Çalğı Alətləri Ansamblının musiqi rəhbəri vəzifəsində işləyib.

O, caz musiqisi ilə də maraqlanıb və improvizasiya ustalığını təkmilləşdirib. 1954-cü ildə buraxılış imtahanında onun ifa etdiyi proqrama klassik əsərlərlə yanaşı, amerikalı caz pianoçusu Bill Evensin kompozisiyası da daxil edilib. Sonradan özünü bütünlüklə caz musiqisinə həsr edən Rafiq Babayev 1959-cu ildə Bakı Konservatoriyasını bitirdikdən sonra həmin qrupun musiqi rəhbəri kimi, Sovet İttifaqının müxtəlif şəhərlərinə uzunmüddətli qastrol səfərlərinə çıxıb.

Rafiq Babayev Bakıya qayıdandan sonra görkəmli müğənni Rəşid Behbudovla tanış olub. 1967-ci ildə Rəşid Behbudov Mahnı Teatrını yaradanda Rafiq Babayev bu teatrın musiqi rəhbəri vəzifəsinə dəvət edilib. R. Babayev və R. Behbudov teatrlaşdırılan böyük konsert proqramı hazırlamağa başlayıblar. Rafiq bu tamaşanın səhnəyə qoyulması üçün çox böyük işlər görüb. Bütün bu illər ərzində Rafiq caz musiqisi sahəsində yaradıcı işini də davam etdirib.

 1967-ci ildə Tallin şəhərində keçirilən Beynəlxalq Caz Festifalında Rafiq Babayevin ansamblı laureat olub. Onun "Bayatı-kürd" ladında ifa edilən kompozisiyası xüsusi qeyd edilib.

Müxtəlif illərdə bu kollektivin heyətində Gennadi Stepanişşev (fleyta, saksofon), Rauf Sultanov (bas-gitara), Ələsgər Abbasov (gitara), Səyavuş Kərimi (ud, klavişli alətlər), Cəmil Əmirov (klavişli alətlər), Tofiq Cabbarov (zərb alətləri), Firuz İsmayılov (sintezator), Ramin Sultanov (zərb alətləri), Emil Həsənov (bas-gitara), Vaqif Əliyev (zərb alətləri), Emil K. Həsənov (bas-gitara) və başqa peşəkar musiqiçilər fəaliyyət göstəriblər.

Həmin illərdə Rafiq Babayev ictimai işlərlə də məşğul olub, müxtəlif musabiqələr, baxış və festivallar təşkil edib. Onun bütün yaradıcılıq fəaliyyəti gənc instrumental musiqiçi və vokalçılarla pedaqoji işlə həmişə bağlı olub. 1991-ci ildə Rafiq Babayev "Cəngi" folklor-caz kollektivini təşkil edib və musiqi layihələrinin həyata keçirilməsinə kömək edən Səsyazma Studiyası yaradıb.

 O, folklor çalğı alətlərindən istifadə etməklə, onları qeyri-adi harmoniya ilə zənginləşdirərək, dünyanın ilk baxışda bir-birinə zidd cəhətlərinə – Qərbə və Şərqə xas olan musiqini melodik tərzdə birləşdirərək gözəl kompozisiyalar yaradıb. 1993-cü ildə Rafiq Babayevə Azərbaycan Respublikasının xalq artisti adı verilib. 1994-cü il martın 19-da erməni ekstremistlərinin təşkil etdiyi metro stansiyasındakı terror hadisəsi nəticəsində həlak olub

Filmoqrafiya

1. Anlamaq istəyirəm

2. Baharla birgə

3. Basatın igidliyi

4. Bir axşam

5. Çalışan adam

6. Çörək

7. Bircəciyim

8. Fəryad

9. İmtahan

10. Kişi sözü

11. Qara leylək

12. Qobustan

13. Əzablı yollar

14. Padarçöl

15. Su niyə yoxdur?

16. Suvenir

17. Təhminə

18. Tələ

19. Tilsim

20. Ömür urası

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.03.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

"O zamanlar ağlıma da gəlməzdi ki, Azərbaycan teatrı ilə belə yaxından bağlanacağam və yaradıcılığımın ən qaynar, hərarətli illərini ona həsr edəcəyəm" Aleksandr Tuqanov

Aleksandr Tuqanov Azərbaycan teatr sənətində iz qoyan simalardandır. O, 31 mart 1871-ci ildə Moskvada doğulub. Moskvada Korş teatrında, habelə Rusiyanın bir sıra şəhərlərində aktyor, sonradan Gürcüstanda, 1924-cü ildən isə Azərbaycanda rejissor kimi fəaliyyət göstərib. Aleksandr Tuqanovun fəaliyyətinin müəyyən dövrü Tiflis Azərbaycan Teatrı ilə bağlıdır.

Özünün yazdığına görə, Azərbaycan teatrı ilə ilk tanışlığı 1898-ci ildə Moskva Korş teatrı truppasının Tiflisə səfəri zamanı olub. 1912-ci ildə isə o, daimi işləmək üçün Tiflisə gəlib və burada rus teatrında fəaliyyətə başlayıb. Həmin vaxtlar burada Azərbaycan ziyalılarının yaratdığı "Müsəlman teatr cəmiyyəti"nin tamaşalarına baxıb. Bu tamaşalar "Zubalov Xalq Evi"ndə, habelə digər teatrların səhnələrində göstərilib.

O da bir mütəxəssis kimi imkan daxilində bütün tamaşaları izləyib. Tuqanovun Azərbaycan teatrına böyük maraq və bağlılığı, təbii ki, məhz o vaxtlar meydana gəlib. Onun xatirələrindən: "Zubalov Xalq Evi"ndə baxdığım tamaşalar, ekzotik Tiflisdə, başqa xalqların milli tamaşaları ilə eyni səviyyədə, böyük bir məktəb təsiri bağışlayırdı.

Zubalov Xalq Evində on bir bölmə işləyirdi. Hər millətin tamaşası öz doğma dilində səhnəyə qoyulurdu. Rus, gürcü, Azərbaycan dram dərnəklərindən başqa, burada Ukrayna, yəhudi, osetin, yunan, aysor dram cəmiyyətləri də fəaliyyət göstərirdi.

Məlum olduğu kimi, 1912-ci ildə Tiflisdə azərbaycanlı artistlərin hazırladığı tamaşaları göstərmək üçün şəhərin azərbaycanlılar yaşayan "Şeytanbazar" məhəlləsində teatr üçün xüsusi bina – "Auditoriya" açılıb. Bundan sonra tamaşaların göstərilməsi ardıcıl xarakter alıb və Tuqanov bu tamaşalara ardıcıl baxmaq imkanı qazanır.

"Bu tamaşalar məni Azərbaycan teatrı və onun ifaçıları ilə əsaslı şəkildə yaxınlaşdırırdı. Peşəkar teatr olmasa da, buradan sonralar böyük aktyorlar çıxmışdı: Sidqi Ruhulla, Mustafa Mərdanov, Əli Qurbanov, Mirseyfəddin Kirmanşahlı və başqaları", -deyirdi Tuqanov.

O, 1922-ci ildən başlayaraq azərbaycanlı aktyorların dəvəti ilə Azərbaycan dilində də tamaşalar hazırlayıb.

 "O zamanlar ağlıma da gəlməzdi ki, Azərbaycan teatrı ilə belə yaxından bağlanacağam və yaradıcılığımın ən qaynar, hərarətli illərini ona həsr edəcəyəm", – deyə Tuqanov sonralar xatirələrində qeyd edib.

Azərbaycanın Xalq artisti Mustafa Mərdanov həmin dövrü belə xatırlayıb: "1922-ci ildə öz benefisimə C. Cabbarlının "Ədirnənin fəthi" pyesini hazırlayırdım; əsərdə baş rolu – Harisi özüm oynayırdım. Tamaşanın daha gözəl hazırlanması üçün Tiflis Dövlət Rus Teatrının baş rejissoru A. Tuqanovu "Ədirnənin fəthi"nin rejissorluğuna dəvət etdik. Tuqanov əsəri gözəl surətdə hazırlayıb tamaşaya qoydu".

Nəhayət, Tiflis teatrının aktyorlarından Mustafa Mərdanov və Mirseyfəddin Kirmanşahlının, habelə inzibatçı Əli Bayramovun təkidli xahişləri nəticəsində A. Tuqanov bu teatrda işləməyə razılıq verib. Beləliklə də o, 1923-cü il avqustun 23-də Tiflis Azərbaycan Dram Teatrının baş rejissoru təyin edilib. Qeyd etdiyimiz kimi, Tuqanov teatrın aktyor heyəti və tamaşaları ilə tanış idi və sənət yanğılı bu insanları yüksək qiymətləndirib:"OvaxtTiflisAzərbaycanteatrınınMeydandakı darısqalbinasındarastlaşdığımaktyorların ürəyiişləmək, tamaşahazırlamaqhəvəsivə yanğısı ilə doluidi"

Məhzbunları nəzərə alanrejissorəslteatryaratmaq, güclü kadrlaryetişdirmək üçünbütüngücünü səfərbəredib. Tuqanovayrı-ayrı əsərlərinsəhnəyə çıxarılması ilə kifayətlənmir, hazırladığı tamaşaların ümumimədənisəviyyəsininyüksəldilməsinə də xüsusisəygöstərirvə bunanailolub. Bütün bu işlərdə onun ən yaxın köməkçisi Gürcüstanın Xalq artisti İbrahim İsfahanlı olub. Tuqanov İsfahanlını özünün müəllimi hesab edib, onun, habelə Gürcüstanın Əməkdar artisti Mirzəli Abbasovun, aktyorlardan Mirzəxan Quliyevin, Əşrəf Yüzbaşovun və digər aktyorların səhnə fədakarlığını yüksək qiymətləndirib.

Tiflisteatrındaorijinalpyeslərin, habelə Azərbaycansəhnəsi üçünyeniolanklassikəsərlərinTuqanovtərəfindəntamaşayaqoyulması aktyorlarınfərdiyaradıcılıqxüsusiyyətlərinin üzə çıxmasına şəraityaradıb, onlara özlərinə məxsuscəhətlərigöstərməkimkanı verib, tamaşaçıları teatracəlbedibOnunbuteatrdailkişi ŞəmsəddinSaminin "Gaveyi-ahəngər" pyesinintamaşası olub.

AleksandrTuqanovyazırdı: “Bu, yetkintamaşaidi, aktyorların özrollarınatamamyenimünasibətləriduyulub: butamaşabütünmövsümə müəyyənhavaverdi".

Beləliklə, başlanğıc uğurlu olub. Bunun ardınca tamaşaçılara fransız yazıçısı Jan Batist Molyerin "Jorj Danden" komediyası təqdim olunur. Bu tamaşa da böyük uğur qazanıb. Aleksandr Tuqanov teatrda baş rejissor kimi fəaliyyət göstərərkən "Uçurum", "İblis", "Şeyx Sənan", "Pəri cadu", "Ölülər" pyeslərini yeni quruluşda tamaşaya hazırlayıb.

Onun ən maraqlı quruluşlarından biri "Müfəttiş" (N. V. Qoqol) komediyasının tamaşası olub. Səhnədə ilk addımlarını atan gənc aktyor Ülvi Rəcəb məhz Tuqanovun hazırladığı tamaşalarda uğurlu obrazlar yaradıb. Onun yaratdığı Dərviş ("Şeyx Sənan"), İxtiyar ("İblis"), Məhkəmə rəisi ("Müfəttiş") obrazları tamaşaçılar tərəfindən hərarətlə qarşılanıb.

Tuqanovun Tiflis teatrında hazırladığı "Dağılan tifaq" (Ə. Haqverdiyev), "Hacı Qara" (M. F. Axundov), "Qaçaqlar" (F. Şiller, tərcümə edəni Həsən Səbri), "Məkr və məhəbbət" (F. Şiller, tərcümə edəni Ələkbər Seyfi) və "Otello" (U. Şekspir, tərcümə edəni Həsən Səbri) tamaşaları da uğurlu olub.

Məlumdur ki, Aleksandr Tuqanov Bakıda, Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında çalışarkən böyük dramaturq Cəfər Cabbarlı ilə yaradıcılıq əməkdaşlığı edib. Yazıçının pyeslərinin quruluşları əsasən ona məxsusdur. Lakin onun Cəfər Cabbarlı ilə "ilk görüşü" Tiflis teatrında olub. Tuqanov bu teatrda dramaturqun "Ədirnənin fəthi" pyesindən sonra "Aydın" və "Oqtay Eloğlu" pyeslərinə də quruluş verib.

O, sonralar bu barədə belə yazıb: "Bu, xatirəsi mənim üçün müqəddəs olan, son dərəcə gözəl, böyük dramaturqla ilk görüş idi". Dövri mətbuat teatrın fəaliyyətini yüksək qiymətləndirib. Tuqanovun xatirələrindən: "Dövri mətbuat bizim işimizə dostcasına, nikbin baxırdı. Əməyimiz hədər getmirdi, birgə işimizin elə ilk çağları, ilk mövsüm göstərdi ki, müstəqil yolla irəliləyən Azərbaycan teatrı yaşamağa qadirdir".

Həmin vaxtlar Tiflis Azərbaycan Teatrının uğurları Bakı teatr ictimaiyyətinin də diqqətini cəlb edib. Şübhəsiz, uğurlu tamaşaların meydana çıxması əsasən Aleksandr Tuqanovun adı ilə bağlı olub. Əlbəttə, bu işdə teatrın fədakar aktyorlarının əməyi də danılmazdır. Tuqanov 1924-cü ildə işləmək üçün Bakıya – Azərbaycan Dövlət Dram Teatrına dəvət edilib. O bu təklifi məmnuniyyətlə qəbul edib və sonralar belə yazıb:

 "Tiflisdə ilk mövsümün uğurları elə böyük idi ki, mən Azərbaycan teatrındakı bu təcrübəmi davam etdirmək üçün imkanı əldən verməmək qərarına gəldim". Beləliklə, Aleksandr Tuqanov 1924-cü ilin yazında Tiflislə, oradakı rəssam, şair və aktyor dostları ilə vidalaşıb yeni teatr yaratmaq, bütün bilik və təcrübəsini sevdiyi sənətə həsr etmək barədə qəlbində baş qaldıran çoxdankı arzularını reallaşdırmaq üçün Azərbaycana, yeni iş yerinə gedibdir. Sonra isə Bakıda uzun  və səmərəli fəaliyyət başlayıb.

Tanınmış teatr xadimi 6 mart 1960-cı ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.03.2026)

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyatvə İncəsənət" Beyləqanvə İmişlitəmsilçisi,

BeyləqanrayonMədəniyyətMərkəzininrejissoru, "Gənclik" xalqteatrınınrəhbəri,"Haberdili.com"unAzərbaycannümayəndəsi

Bəzən insan öz içində elə bir səssizliyə düşür ki, orada nə ünvan var, nə də müraciət ediləcək konkret bir ad. Sözlər havada qalır, cümlələr boşluğa deyilir və hisslər öz sahibindən belə gizlənməyə çalışır. Bu esse də elə bir səssizliyin içindən doğulur. “Ölsəm, bağışla” — bu ifadə bir insana deyil, bir yerə deyil, bir zamana belə deyil. Bu, bəlkə də özümə, bəlkə də keçmişimə, bəlkə də heç vaxt tam anlaya bilmədiyim varlığıma yönəlmiş bir xitabdır.

İnsan özünü tanımağa çalışdıqca daha çox sualların içində itib-batır. Mən də bu sualların içində uzun zamandır yol axtarıram. Hər dəfə bir cavab tapdığımı düşünəndə, onun yalnız başqa bir sualın başlanğıcı olduğunu anlayıram. Bu səbəbdən də bəzən düşünürəm ki, insanın ən böyük yanılması “özünü tanıdığını” sanmasıdır. Mən isə özümü tanımadığımı qəbul edərək yaşayıram. Bəlkə də bu, mənim ən böyük həqiqətimdir.

Dünyagörüşüm sadə deyil. Mən hər şeyi iki tərəfdən görməyə çalışanlardanam. Yaxşı ilə pis arasında sərhəd çəkməkdə çətinlik çəkirəm. Çünki bilirəm ki, insanın içində həm qaranlıq, həm də işıq var. Mən öz qaranlığımla da, işığımla da barışmağa çalışmışam. Amma bu barışıq heç vaxt tam olmur. Həmişə içimdə bir münaqişə qalır. Həmişə bir tərəf digərinə üstün gəlmək istəyir.

Bəlkə də bu səbəbdəndir ki, mən insanlara qarşı nə tam güvənə bilirəm, nə də tam uzaqlaşa bilirəm. Mən aralıqda qalanlardanam. Həmişə bir az yaxın, bir az uzaq. Bu məsafə isə bəzən qoruyucu qalxan kimi görünür, bəzən isə dərin bir tənhalığın səbəbi olur. Mən tənhalığı seçmişəmmi, yoxsa o məni seçib — bunu dəqiq bilmirəm. Amma bildiyim bir şey var: mən tək qalanda özümə daha yaxın oluram.

“Ölsəm, bağışla” demək, əslində bir etirafdır. Bu etirafda günah da var, yorğunluq da, bəlkə də bir az ümid də. Mən həyatım boyunca bir çox şeyi yarımçıq buraxmış ola bilərəm. İnsanlara deyə bilmədiyim sözlər, içimdə saxladığım hisslər, qorxularım, tərəddüdlərim… Bunların hamısı mənim iç dünyamın parçalarıdır. Mən bu parçaları birləşdirə bilmədiyim üçün bəzən özümü natamam hiss edirəm.

Amma eyni zamanda düşünürəm ki, bəlkə də insanın gözəlliyi elə bu natamamlığındadır. Tam olan heç nə inkişaf etmir. Qırıq olan isə hər zaman dəyişir, yenilənir, böyüyür. Mən də qırıq tərəflərimlə böyüməyə çalışmışam. Hər ağrıdan bir dərs çıxarmağa çalışmışam. Amma bu dərslər bəzən çox ağır olub.

Mənim üçün həyat heç vaxt yalnız yaşamaqdan ibarət olmayıb. Mən hər zaman həyatın mənasını axtarmışam. Sadəcə var olmaq mənə kifayət etməyib. Mən “niyə” sualını çox verənlərdənəm. Niyə buradayam? Niyə bu hissləri yaşayıram? Niyə bəzi insanlar həyatımıza girir, bəziləri isə gedir? Bu sualların çoxuna cavab tapa bilməmişəm. Amma bəlkə də cavabın olmaması belə bir cavabdır.

İnsan bəzən öz hisslərindən qorxur. Mən də qorxmuşam. Sevməkdən, bağlanmaqdan, itirməkdən… Çünki bilirəm ki, hər sevginin içində bir itirmə ehtimalı var. Bu ehtimal isə məni həmişə ehtiyatlı edib. Amma eyni zamanda bilirəm ki, qorxaraq yaşamaq da yaşamaq deyil. Bu səbəbdən də bəzən qorxularımın üzərinə getmişəm. Bəzən isə geri çəkilmişəm. Mənim həyatım bu iki hərəkətin arasında keçib.

Dünya mənim üçün sadəcə fiziki bir məkan deyil. Bu dünya mənim içimdə də var. Mənim iç dünyam bəzən xarici dünyadan daha qarışıqdır. Orada xatirələr var, arzular var, qorxular var, peşmanlıqlar var. Mən bu dünyada tək deyiləm. Mənim keçmişim də oradadır, gələcəyim də. Hər biri mənimlə danışır, mənə nəsə deməyə çalışır.

Bəzən keçmişim məni buraxmır. Keçmişdə etdiyim səhvlər, qaçırdığım fürsətlər, deyə bilmədiyim sözlər… Bunlar mənimlə qalır. Mən onları unutmağa çalışsam da, onlar məni unutmur. Amma zamanla başa düşmüşəm ki, keçmişdən qaçmaq mümkün deyil. Onu qəbul etmək lazımdır. Çünki o, mənim bir hissəmdir.

Gələcək isə həmişə qeyri-müəyyəndir. Mən gələcəkdən qorxuram, amma eyni zamanda ona ümidlə baxmaq istəyirəm. Bu iki hissin arasında qalmaq isə çox yorucudur. Amma bəlkə də həyat elə budur — qorxu ilə ümid arasında bir balans tapmaq.

“Ölsəm, bağışla” demək, eyni zamanda bir vida deyil. Bu, daha çox bir anlayış istəyidir. Mən başa düşülmək istəyirəm. Amma bilirəm ki, insanın tam başa düşülməsi mümkün deyil. Hər kəs öz dünyasında yaşayır. Hər kəs öz prizmasından baxır həyata. Bu səbəbdən də mən artıq başa düşülmək üçün çox çabalamıram. Mən sadəcə özüm olmağa çalışıram.

Özüm olmaq isə düşündüyüm qədər asan deyil. Çünki insan bəzən başqalarının gözündə necə göründüyünü düşünərək yaşayır. Mən də bundan qaça bilməmişəm. Amma zamanla başa düşmüşəm ki, başqalarının fikirləri ilə yaşamaq insanı özündən uzaqlaşdırır. Mən isə özümə yaxın olmaq istəyirəm.

Mənim hisslərim dərin və qarışıqdır. Mən sadə hisslər yaşayan biri deyiləm. Mən hər şeyi çox hiss edirəm. Bu isə bəzən mənim üçün bir yük olur. Amma eyni zamanda bu, mənim gücümdür. Çünki hiss etmək insanı insan edən ən əsas xüsusiyyətlərdən biridir.

Bəzən düşünürəm ki, əgər bir gün yox olsam, arxamda nə qalacaq? Mənim sözlərim? Mənim hisslərim? Yoxsa sadəcə bir xatirə? Bu sualın cavabı məni düşündürür. Amma bəlkə də önəmli olan arxada nə qalacağı deyil, yaşadığım müddətdə nə hiss etdiyimdir.

Mən həyatı tam anlamasam da, onu hiss etməyə çalışmışam. Hər anı, hər duyğunu… Bəzən bu hisslər məni incitmiş, bəzən isə gücləndirmişdir. Amma hər halda, mən bu hisslərlə yaşamışam. Və bu, mənim üçün dəyərlidir.

“Ölsəm, bağışla” — bu sözlərdə bir zəiflik yoxdur. Əksinə, burada bir cəsarət var. Özünü qəbul etməyin cəsarəti, səhvlərini etiraf etməyin cəsarəti, yaşadıqlarını inkar etməməyin cəsarəti… Mən bu cəsarəti öz içimdə tapmağa çalışmışam.

Əgər bir gün yox olsam, istəyirəm ki, bu sözlər havada qalmasın. İstəyirəm ki, bu sözlər bir anlam qazansın. Amma eyni zamanda bilirəm ki, hər sözün bir ünvanı olmaq məcburiyyəti yoxdur. Bəzən sözlər sadəcə var olmaq üçün deyilir.

Mən də bu sözləri var olmaq üçün deyirəm.

Bəlkə də bu esse mənim özümlə bir dialoqumdur. Bəlkə də bu, mənim iç səsimin kağıza köçürülmüş halıdır. Amma hər nədirsə, bu mənəm. Bütün qarışıqlığımla, bütün ziddiyyətlərimlə, bütün hisslərimlə…

Və əgər bir gün bu səs susarsa —

Ölsəm, bağışla.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.03.2026)

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Şair, qiraətçi Lalə Həsəncan bu günlərdə qardaş Türkiyədə keçirilən ədəbi tədbirlərdə ölkəmizi ləyaqətlə təmsil edib və bizləri qürurlandırıb..

Şeir bəzən bir millətin yaddaşıdır; bəzən də iki qardaş coğrafiyanın eyni ürəkdə döyünən səsi… Türk Ədəbiyyatı Vəqfinin qapıları bu dəfə sözlərin deyil, ürəklərin görüşünə açıldı. Bu mənalı görüşə öncülük edən Türk Ədəbiyyatı Vəqfinin sədri Serhat Kabaklıya hörmət və ehtiramımızı bildirərək başlamaq istərdik.

Azərbaycan, Güney Azərbaycan, Türkməneli və Anadolunun içlərindən gələn səslər; eyni ağrının, eyni sevdanın və eyni dirçəlişin misralarında birləşir. Çanaqqaladan Qarabağa uzanan bu böyük xatirə yalnız bir zəfərlər zənciri deyil; eyni zamanda şeirlə daşınan bir ruhun ifadəsidir.

Şəhriyarın duyğulu misraları ilə müasir şairlərin səsləri bir araya gələrkən, dinləyiciləri həm keçmişin dərinliklərinə, həm də bu günün canlı duyğularına səsləyir. Bu ziyafət yalnız bir şeir dinləməklə deyil; ortaq bir mədəniyyətin, ortaq bir taleyin və ortaq bir dilin yenidən xatırlanmasıdır.

Tədbirdə Türk Ədəbiyyat Vəqfinin başqanı Serhat Kabaklı, habelə Hamit Ahmetzade, Ali Yağmuroğlu, İclal Akkaplan, Bayburtlu Şinasi, Şeref Yılmaz və s kimi dəyərli isimlər iştirak etmişlər.

Azərbaycanı şair və qiraətçi Lalə xanım Həsəncan təmsil etmişdir. O, öz yaradıcılığı və qazandığı uğurlarla bizi daim sevindirir və qürurlandırır. Düşünürəm ki, Lalə xanımı bir az daha yaxından tanımaq hər birimiz üçün maraqlı və faydalı olar.

O, 22 ilə yaxındır ki, müəllim vəzifəsində çalışmaqdadır. "Təhsildə İnkişaf və İnnovasiyalar üzrə VI Qrant Müsabiqəsi"nin fərdi kateqoriyalar üzrə qalibi də seçilmişdir.

Lalə xanım müxtəlif mükafat və nominasiyalara layiq görülmüş, bir sıra diplomlarla təltif olunmuş laureatdır.

O, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi və Gəncə şəhər İcra Hakimiyyətinin dəstəyi keçirilən "Nizami günləri" layihəsinin bədii qiraətçi üzrə iştirakçısı, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi və Gəncə-Daşkəsən Regional Mədəniyyət İdarəsinin dəstəyi ilə keçirilən "Mədəniyyətə könül ver” layihəsinin iştirakçısı da olmuşdur.

Lalə xanım Müasir Azərvaycan qadın yazarlarının antologiyası "Zərif kölgələr"in IV sayılan buraxılışında şeirlər müəllifi, "Aktiv şagird və diqqətli valideyn" portalının təsisçisi, "Zəfər günü" video çarxının ssenarist və ideyaçısı, orta məktəbdə isə metodibirləşmə rəhbəridir.O, həm də -"Eşqlərin sultanı" şeirlər kitabın müəllifidir.

Lalə xanım bütün bunlarla kifayətlənmir. Onun ürəyi yazıb-yaratmaq eşqi ilə döyünür. O inanır ki, daha böyük uğurlar hələ qarşıdadır.

İstedadı ilə yanaşı, insani keyfiyyətləri ilə də hər kəsin diqqətini cəlb edir və hörmətini qazanır. Necə deyərlər, “Ağac bar verdikcə başını aşağı əyər.” Lalə xanım da məhz belə insanlardandır – uğur qazandıqca sadəliyini və təvazökarlığını qoruyan insanlardan.

Azərbaycanımızı qardaş Türkiyədə ləyaqətlə təmsil edən Lalə xanıma hər kəs kimi biz də inanır, ona sonsuz uğurlar və yeni yaradıcılıq zirvələri arzulayırıq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.03.2026)

Heyran Zöhrabova,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Gözlərini dikib bir müddət gölməçədəki əksini izlədi. Bir yağış damlası gölməçəyə düşərək sudakı əksini dağıtdı.

Başını qaldırıb səmaya baxdı. Hüzn rənginə bürünmüş buludlar yenə boşalmağa hazır idi, yağış küləyi  əsməyə başlamışdı.

Asta addımlarla evə doğru qayıdarkən, əvvəlcə yavaş-yavaş çisələyən, sonra isə qəfil güclənib leysana çevrilən yağışa tutuldu. Paltosunun yaxalığını qaldıraraq addımlarını tezləşdirdi.

Görünür, yağışa tutulan tək o deyildi. Küçələr, üst geyimlərini, əllərindəki çantaları çətir əvəzi başlarına tutub ora-bura qaçışan insanlarla dolu idi.

Qəfil şiddətlənən yağış və boz buludlar axşamın qaranlığını da özləri ilə birgə gətirərək erkəndən şəhərin üzərinə örtmüşdü. Sürətlə şütüyən maşınlar, şəhərin işıqlarını əks etdirən  asfalt üzərində toplanmış yağış suyunu səkidəki insanların üstünə sıçradırdı.

Hamı başını aşağı salıb bir an öncə evinə çatmağa tələsərkən, bir cütlük şən qəhqəhələri ilə yağışı yararaq onun gəldiyi istiqamətə doğru qaçırdı. Oğlan üst geyimini çıxarıb hər ikisinin başı üzərinə tutmuşdu. Bir-birinə qısılıb onun paltosunun altına sığınsalar da, xeyli islanmışdılar. Qızın saçlarından  damcı-damcı su süzülürdü. Amma buna baxmayaraq, çox xoşbəxt və şən görünürdülər. Gah bir-birilərinə baxıb ürəkdən gülür, gah da qaçırdılar.

Onlar qaçdıqca, ayaqqabıları suya toxunduqca suyu püskurdür, damcılar ətrafa sıçrayır, sanki qırılmış muncuq boyunbağı kimi ətrafa səpələnirdi.

- Az gül, tez ol, yoxsa xəstələnəcəksən, - deyə oğlan qızı tələsdirdi.

Onlar şən gülüşləri ilə sürətlə onun yanından ötüb keçdilər.

O isə ixtiyarsızca dönüb, üzündə ad verə bilmədiyi bir təbəssümlə arxalarınca baxdı. O qədər yadırğadı ki bu xoşbəxtliyi.. Bu xoşbəxtlik ona qəribə gəldi, hətta bir az yad.

Sonuncu dəfə nə vaxt belə ürəkdən güldüyünü xatırlamırdı. Zamanı bir yana qalsın, ömrü boyu heç belə xoşbəxt olub-olmadığını belə dəqiq bilmirdi.

Xoşbəxtlik nə idi?

Hamı üçün eyni mənayamı gəlirdi?

Bütün insanlara bərabər paylanırdımı?

Xoşbəxtlik hər insan üçün fərqli şəkildə təzahür edirdi. İnsanların lüğətində onun adı belə müxtəlif idi. Kimi üçün pul, şöhrət, komfortlu həyat, kimi üçün sadəcə sağlamlıq və aramlıq, kimi üçün sevdiyi işlə məşğul olmaq idi. Kimi üçün isə az öncə yağan gurultulu və soyuq yağışa baxmayaraq, xoşbəxt şəkildə yanından ötüb keçən bir cütlük kimi sevgi, gözəl ailə və səadət idi. Bəziləri üçünsə xoşbəxtlik sadəcə başını soxa biləcəyi bir evdən ibarət idi.

Bəs xoşbəxtliyin önəmi nə qədər idi?

Bəlkə də onun önəmi insanların onu nədə gördüyü ilə ölçülürdü.

Dünyanın bir bucağında xoşbəxtlik bir parça quru çörək, çirkli belə olsa, içmək üçün bir qurtum su ikən, dünyanın başqa bir bucağında o çörək yol kənarlarına, zibil qablarına atılır, su isə israf olunurdu.

Bir yerdə xoşbəxtlik son model telefonlar, bahalı maşınlar, lüks villalar demək idisə, başqa bir yerdə insanlar müharibələrin əlindən öz kiçik, komfortsuz daxmalarında belə rahat yaşaya bilmirdilər.

Bəs xoşbəxtliyi ölçmək olardımı? Onun həcmini, sahəsini müəyyən etmək mümkün idimi?

Bəlkə də hamıya bərabər paylanan yeganə şey elə onun ölçüsü idi.

Bəli, xoşbəxtliyin ömrü dünyanın hər bucağında eyni idi - "qısa".

Başa çəksən ayağa, ayağa çəksən başa çatmayan yorğan kimi gödək, bir göz qırpımına sərf olunan zaman qədər az...

Həcmi və sahəsi isə yenə də insanların onu nədə gördüyündən asılı idi.

Bəzən xoşbəxtliyin həcmi bir cüt göz qədər olurdu, fərqi yox idi mavi, yaşıl və ya qəhvəyi.

Bəzən bir parça çörək boyda idi, fərqi yoxdur isti, soyuq, təzə və ya bayat

Bəzən isə yanağa zənəxdan qonduracaq təbəssüm qədər...

Sahəsi isə bəzən bir qəlb, bəzən bir ev, bəzən də bir dünya dolusu olurdu.

Kim bilir, bəlkə də xoşbəxtlik elə işdən qayıdarkən yağışa tutulmaq, əlindəkilərin qiymətini bilmək, öz çiçək baxçanı öz zəhmətinlə abadlaşdırmaq, anı yaşamaq idi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.03.2026)