İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

“Öz namuslu əməyi ilə həyat sürmək, sənəti ilə yaşayıb ömrü başa vurmaq, əsərləri ilə oxucuların qəlbinə yol tapmaq yazıçı üçün ən böyük sərvətdir” (Əli Vəliyev)

Xalq yazıçısı Mirzə İbrahimovun Əli Vəliyev haqqında yazdığı  “Ürәklә dilin birliyi” məqaləsində qeyd edir:

“Mәn Әli Vәliyеvlә ilk dәfә әdәbiyyаtа gәldiyim (1929-1930) illәrdә “Yаzıçılаr Cәmiyyәti”ndә görüşmüşәm. О zаmаn bu cәmiyyәt şәhәrimizin tаriхi binаlаrındаn birindә yеrlәşirdi. Оnun nеcә ictimаi hаdisәlәr mәrkәzi оlduğunu vахtаşırı dәyişәn аdındаn dа bilmәk оlur: “İsmаiliyyә”, “Türk mәdәniyyәt еvi”, “Аzәrbаycаn Dövlәt Elmi-Tәdqiqаt İnstitutu”, “АZFАN” vә nәhаyәt, “Rеspublikа Еlmlәr Аkаdеmiyаsı”.

Həmin illәrdә “Yаzıçılаr Cәmiyyәti” bu gözәl mеmаrlıq аbidәsinin ikinci mәrtәbәsindә, sоl tәrәfdә ikicә оtаqdа yеrlәşirdi. Оrаdа Әli Nаzim mәni Әli Vәliyеvlә tаnış еtdi. Еlә ilk görüşdә yаdımdа qаlаn оnun ucа bоyu, mеhribаn simаsı vә хеyirхаhlıq dоlu gözlәri оldu.

Sоnrаlаr о dövrdә tеz-tеz kеçirilәn әdәbi mәclislәrdә, qızğın müzаkirәlәrdә mәn Әli Vәliyеvin bir sırа çıхışlаrınа vә söhbәtlәrinә qulаq аsmаlı оldum. О, fikrini dәrhаl bildirirdi, bоyаsız, rәngsiz dаnışırdı, bәzәn fikrini ölçüsüz-biçimsiz dеyirdi, müәyyәn qәlibә sаlmаdаn, bәlkә dә, әsаslаndırmаdаn “yахşı әsәrdir”, yахud “zәifdir”, “mәnim хоşumа gәlmәdi” dеyib iki-üç kәlmә ilә qiymәt vеrirdi.

Bu, еtirаzlаrа sәbәb оlsа dа, bəzən gülüş dоğursа dа Әli Vәliyеvin sәmimiliyinә hеç kәsdә şübhә оyаtmırdı. Аydın idi ki, bu аdаmın ürәyindә nә vаrdısа, dilindә dә о idi. Әli Vәliyеvin хаsiyyәti bаrәdә оbyеktiv tәsәvvür nаminә bunu dа qеyd еtmәliyәm ki, оnun fikrini әsаslı dәlillәrlә tәkzib еdәnlәrlә rаzılаşır, inаdkаrlığа, аmbisiyаyа qаpılmırdı...

Оnun kеçdiyi әdәbi yаrаdıcılıq vә mübаrizә yоllаrınа bütünlüklә nәzәr sаldıqdа bеlә bir hәqiqәti nәinki dоstlаrı vә pәrәstişkаrlаrı, hәttа оnа tәnqidi yаnаşаnlаr dа еtirаf еdirdilәr ki, ürәyi uşаq ürәyi kimi tәmizdir, әdәbiyyаtımız qаrşısındа хidmәtlәri böyükdür. О, хеyirхаh, qеyrәtli bir vәtәndаş, hәyаtlа, хаlqlа cаnlı әlаqәsi оlаn bir yаzıçı, vәfаlı bir dоst idi.

Оnun sinәsindә bütün hәyаtı bоyu dоğmа хаlqınа, vәtәninә, bәdii әdәbiyyаtа, hәqiqәtә, düzlüyә mәhәbbәtlә dоlu оlаn vә rаhаtlıq bilmәyәn bir ürәk döyünürdü. О, Аzәrbаycаn sоvеt әdәbiyyаtının ilk yаrаnışı illәrindәn bеşiyi bаşındа durаnlаrdаn idi. Yоrulmаdаn sоn nәfәsinә kimi bu әdәbiyyаtın inkişаfı yоlundа qәlәm çаldı.

Әli Vәliyеv qәtiyyən qаpаlılıq bilmәzdi. Ürәyi tәmiz idi, hәmişә vә hәr yеrdә özünü оlduğu kimi göstәrirdi, sаbit idi, hеç bir dоlаyı fikir vә mülаhizәlәrә yоl vеrmәz, fikrini gizlәtmәzdi, vәziyyәtini, rәftаrını dәyişmәzdi. Nахçıvаndа işlәdiyimiz illәrdә (1933–1935) оnunlа çох yахınlаşdıq. О, “Şәrq qаpı­sı” qәzеtinin, mәn MTS siyаsi şöbәsinin оrqаnı olan “Sürәt” qәzеtinin rеdаktоru idim.

Hәr gün görüşür, sааtlаrlа bir yеrdә gәzişir, оturub söhbәt еdirdik. Bir nеçә аy hәlә tikilib qurtаrmаmış еvin birinci mәrtәbәsindәki şәrаitsiz sоyuq оtаğındа yаşаmаlı, cırıltısın­dаn qulаq tutulаn dәmir çаrpаyılаrdа yаtmаlı оlmuşduq. Оndа mәn Әli Vәliyеvin nеcә tәmizürәkli, hеç şеydәn çәkinmәdәn fikrini şах dеyәn bir kоmmunist, qаyğıkеş, dözümlü bir yоldаş оlduğunа bir dаhа inаndım.

 Әli Vәliyеvdә insаni vә хüsusәn yаzıçını şәrәflәndirәn bаşqа gözәl kеyfiyyәtlәr dә vаrdı. O, pахıllıq dеyilәn pis хəstәlikdәn tаmаm аzаd idi. Hansısa bir yаzıçının yахşı әsәrini qısqаnmаzdı. Bеlә әsәrə mәclisdә birinci “gözәldir!” dеyәn Әli Vәliyеv оlаrdı.

Bir dәfә Sәmәd Vurğunun dа iştirаkı ilә Yаzıçılаr İttifаqının indiki binаsındа sәdrin böyük, işıqlı, yаrаşıqlı оtаğındа Әli Vәliyеvin bir hеkаyәsinә qulаq аsırdıq. Mövzusu kәnd hәyаtındаn аlınmış bu hеkаyәnin qоyun yаtаğı tәsvir оlunаn yеrindә bеlә bir cümlә еşitdik: “qоyunlаr tısqırışırdılаr”.

Hаmı güldü:

– О nә dеmәkdir, аy Әli Vәliyеv yоldаş? – dеyib sоruşаnlаr dа оldu.

Әli müәllim:– Bıy, bunu bilmәdiyiniz bәs dеyil, hәlә gülüşürsünüz dә?! – dеyib dаyаndı.

Kәnd hәyаtını vә bеlә nаdir kәnd sözlәrini yахşı bilәn Оsmаn Sаrıvәlli üzünü Әli Vәliyеvә tutdu:

– Fikir vеrmә, mәn bunlаrı bаşа sаlаrаm qоyunun tısqırışmаsı nәdir!

– Dаlını охu, Аlı Qаrа оğlu, – dеyib Sәmәd Vurğun оnu ruhlаndırdı, – yахşı hеkаyәdir. Bаşа düşmәyәnlәri çоbаn Аbdullаnın оğlu bаşа sаlаr!

Sәmәd Vurğun hәr iki görkәmli yаzıçımızа böyük hörmәt bәslәyir vә оnlаrа hә­mişә yаrızаrаfаt vә әrklә bu cür mürаciәt еdәrdi: Аlı Qаrа оğlu, çоbаn Аbdullаnın оğlu!

Оnun ucа şәхsiyyәti, inаmı, mәnәvi аlәmi әsәrlәrindә yаşаyır...

                                                                                  (6 mаy, 1986-cı il)

Əli Vəliyev 1901-ci il fevralın 27-də Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasının Ağdü kəndində anadan olub. Mənşəcə kürddür. 1917-ci ildə Ağdü kəndindəki 3 sinifli rus məktəbini bitirib. 1923-cü ildə Şuşa firqə məktəbinə daxil olub. Şuşa firqə məktəbindən sonra Bakı mərkəzi firqə məktəbində və mühazirəçilər qrupunda təhsilini davam etdirib.

1925-ci ildə Kommunist Partiyası sıralarına daxil olub. 1925–1928-ci illərdə Kürdüstan qəzasında müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Yay pedaqoji kurslarında təhsilini artırmış və Şuşada orta təhsil haqqında diplom alıb. 1928-ci ildə Azərbaycan Dövlət darülfünunun pedaqoji fakültəsinin tarix-ictimayyət şöbəsinə daxil olub.

1931-ci ildə Azərbaycan Dövlət darülfünunun pedaqoji fakültəsini bitirib. 1933–1934-cü illərdə "Şərq qapısı" qəzetinin redaktoru vəzifəsində çalışıb. 1935–1937-ci illərdə Azərbaycanın bir sıra rayonlarında partiya işində işləyib. 1937–1941-ci illərdə Azərbaycan Sovet Yazıçıları İttifaqında, Azərbaycan İncəsənət İşçiləri İttifaqında, Voroşilov Rayon İcraiyyə Komitəsində məsul vəzifələrdə çalışıb.

1942–1945-ci illərdə Kommunist qəzetinin redaktor müavini işləyib. 1945–1950-ci illərdə Kommunist qəzetinin məsul redaktoru vəzifəsində çalışıb. 1950–1954-cü illərdə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının məsul katibi vəzifəsində işləyib. 1954–1959-cu illərdə "Azərbaycan" jurnalının məsul redaktoru vəzifəsində çalışıb

Yaradıcılığa Bakı mərkəzi firqə məktəbində oxuyarkən başlayıb, fəal fəhlə-kəndli müxbiri kimi "Kommunist", "Kəndli", "Gənc işçi", "Yeni fikir" qəzetlərinin səhifələrində çıxış edib. "İnqilab və mədəniyyət", "Hücum", "Ədəbiyyat cəbhəsində" jurnallarında hekayələri çap edilib. 1930-cu ildə "Allahın səyahəti" və "Nənəmin cəhrəsi" kitablarını nəşr etdirib.

1937–1941-ci illərdə "Qarlı dağlar", "Qəhrəman", "Ordenli çoban" və "Sübut" kitabları çap edilib. 1941–1942-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsi cəbhələrində yazıçı-jurnalist kimi iştirak edib, gördüyü, şahidi olduğu insanlar və onların qəhrəmanlığı haqqında "Cəbhə hekayələri" kitabını yazıb. 1942–1945-ci illərdə "Ərköyün", "Sovqat" kitablarını çap etdirib

1945–1950-ci illərdə "Gülşən" povesti və "Hekayələr" kitabları nəşr edilib. 1958-ci ildə "Gülşən" povesti və "Çiçəkli" romanı M.F.Axundov adına mükafata layiq görülüb. 1954–1959-cu illərdə yazıçının "Madarın dastanı", "Ürək dostları", Azərbaycan, rus və Ukrayna dillərində "Çiçəkli" romanı, "Seçilmiş əsərləri"nin I cildi oxuculara təqdim olunub

1959-cu ildə Rus dilində "Ürək dostları" romanı işıq üzü görüb. 1960–1970-ci illərdə "Seçilmiş əsərləri"nin II–VI cildləri, görkəmli söz ustası S.Rəhimovun anadan olmasının 60 illiyinə həsr edilən "Xalq yazıçısı" monoqrafiyası, "Turaclıya gedən yol", "Budağın xatirələri" (Azərbaycan və rus dillərində) romanları, "Zəngəzur qartalları", "Bir cüt tərlan" povestləri, "Uşaqlara sovqat", "Əziz nəvələrimə", "Anaqız", "Bir cüt ulduz" nağıl və hekayələri çapdan çıxıb.

1971-ci ildə "Samovar tüstülənir", "Gəncliyimi tapdım" (rus dilində), povest və hekayələr kitabları çapdan çıxıb. 1972-ci ildə "Durna qatarı" oçerklər kitabı nəşr edilib. 1974-cü ildə "Gənclik" nəşriyyatı 2 kitabdan ibarət "Budağın xatirələri" romanının yeni-tamamlanmış nəşrini çap edib. 1975-ci ildə "Yeni həyat" hekayələr kitabı çapdan çıxıb. 1976-cı ildə "Zamanın ulduzları", "İstedad" (rus dilində) povest və hekayələr kitabları işıq üzü görüb.

1977–1980-ci illərdə "Qarabağda qalan izlər", "Narahat adam", "Turaclıya gedən yol" (3-cü nəşri) romanları, "Qənirsiz gözəl", "Zamanın ulduzları" (rus dilində) povest və hekayələri, "Şamama Həsənova" oçerki çap edilib, bir sıra povest, hekayə, oçerk və ədəbi-tənqidi məqalələri dövri mətbuatda yayımlanıb

Əsərləri

- Allahın səyahəti (1930)

- Nənəmin cəhrəsi (1930)

- Qarlı dağlar (1938)

- Dostlar (1939)

- Ordenli çoban (1939)

- Qəhrəman (1940)

- Sübut (1941)

- Cəbhə hekayələri (1942)

- Gülşən (1953)

- Çiçəkli (1955)

- Turaclıya gedən yol (1961)

1945-ci ildə "1941–1945-ci illərdəki Böyük Vətən müharibəsində şərəfli əməyə görə" medalı ilə təltif olunub. 1959-cu ildə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif edilib. 1971-ci ildə anadan olmasının 70 illiyi və sovet ədəbiyyatının inkişafındakı böyük xidmətlərinə görə Lenin ordeni və "Əmək veteranı" medalı ilə təltif edilib.

 Jurnalistlər İttifaqının "Qızıl qələm" mükafatına və "Xalq maarifi əlaçısı" döş nişanına layiq görülüb. 1972-ci ildə Şamxor rayonundakı M.Əzizbəyov adına kolxozun təsis etdiyi "Qızıl oraq" mükafatına layiq görülüb. 6 sentyabr 1974-cü ildə "Azərbaycan SSR xalq yazıçısı" fəxri adına layiq görülüb.

1976-cı ildə anadan olmasının 75 illiyi münasibətilə SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət heyətinin fəxri fərmanı ilə təltif edilib. 1981-ci ildə Sovet ədəbiyyatının inkişafındakı xidmətlərinə görə və anadan olmasının səksən illiyi ilə əlaqədar olaraq "Oktyabr inqilabı" ordeni ilə təltif olunub.

Əli Vəliyev 2 fevral 1983-cü ildə Bakı şəhərində vəfat edib

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Sən həm həkim olasan, insanlara şəfa verəsən, həm bəstəkar olasan, həm mahnılar, həm də irihəcmli musiqi əssərləri yazasan, həm də alim olasan, elmin keşiyində durasan...

Hacıbaba Həsənov 13 sentyabr 1922-ci ildə Əhmədli kəndində anadan olub. 1942–1947-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsində təhsil alıb. Bir müddət Əhmədli kənd xəstəxanasında həkim, baş həkim işləyib. Lakin musiqiyə məhəbbət həkim Hacıbaba Həsənovu daha çox özünə çəkib. O, meylini kamançaya salıb.

Qızı Gülbəniz xanımın söylədiyinə görə pəsdən gözəl səsi də varmış. Hacıbaba Həsənov doğulduğu Əhmədli kəndində musiqi həvəskarlarını öz ətrafına toplayıb xor və orkestr düzəldib. O, 1947-ci ildə respublika üzrə keçirilən kənd bədii özfəaliyyət olimpiadasında iştirak edib, burada onun "Sovet xalqı" kantatası ifa edilib, Fəxri Fərmanla təltif olunub.

Bu Fəxri Fərman onun yaradıcı həyatında birinci və axırıncı olmayıb. O, 1955-ci ildən 1972-ci ilin may ayına kimi Əhmədli qəsəbəsində S. M. Kirov adına Mədəniyyət evinin bədii rəhbəri olub, 50–60-cı illərdə respublikada keçirilən bədii özfəaliyyət baxışlarının hamısında iştirak edib və hər dəfə də uğurlu işlərinə görə müxtəlif mükafatlarla təltif olunub.

Həkim-bəstəkar Hacıbaba Həsənov 1952-ci ildə Moskvada Ümumittifaq xalq yaradıcılığı evində ikiillik qiyabi musiqi kursunu bitirib. O daha sonra Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası nəzdində fəaliyyət göstərən Xalq Konservatoriyasının bəstəkarlıq şöbəsində təhsil alıb.

Hacıbaba Həsənovun xalq ruhunda yazdığı "Tarçalan oğlan", "Xatirələr", "Eşqimin növrağı", "Yağma yağış", "Unuda bilmirəm", "Təmiz eşqin" və s. mahnıları dillər əzbəridir. Hətta müəllifin sağlığında belə bu mahnıların bəzilərini müğənnilər təsnif kimi oxuyublar. Əlbəttə, bu bir tərəfdən yaxşıydı, mahnısı sevilirdi, səslənirdi, digər tərəfdən haqsızlıq idi, müəllif kimi adı çəkilmirdi.

Hacıbaba Həsənov 12 dekabr 1956-cı ildə aspiranturaya qəbul olub, 12 noyabr 1959-cu ildə oranı bitirib. Musiqiyə, bəstəkarlığa məhəbbət Hacıbaba Həsənovu bütün ömrü boyu tərk etməyib. O, psixologiya üzrə elmlər namizədi olsa da, uzun illər Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda musiqi və nəğmə üzrə dərs deyib.

Hacıbaba Həsənov fəal şəxsiyyət olub. O, pedaqoji fəaliyyətlə, bəstəkarlıq etməklə yanaşı, APİ-nin "Təhsil" müəllimlər ansamblının da üzvü olub. Bu ansamblda kamança çalıb. "Təhsil" ansamblının repertuarında onun mahnıları xüsusi yer tutub. O, bir bəstəkar kimi şairlərdən Bəxtiyar Vahabzadə, Nəbi Xəzri, Novruz Gəncəli, Arif Cəfərov və başqaları ilə sənət dostluğu edib.

Hacıbaba Həsənov duyub hiss etdiyi, onu təsirləndirən ovqatdan ilhamlanıb yazıb. Buna görə də mahnıları sevilib. Onun ünvanı bəlli mahnıları da vardır. 1946-cı ildə hələ AMİ-nin V kurs tələbəsi olarkən dostu Novruz Gəncəlinin sözlərinə "Bənövşə" mahnısını yazıb. Bu mahnı o zaman Lenin adına kombinatın adlı-sanlı toxucusuna həsr olunub.

Hacıbaba gözəl mahnılarla yanaşı, süita da yazıb. Onun dörd hissədən ibarət "Gənclik" süitası özfəaliyyət kollektivləri tərəfindən müvəffəqiyyətlə ifa olunur". Unudulmaz bəstəkarın sözlərində böyük həqiqət var. Poeziyaya aşiyan olan Hacıbaba Həsənov mahnıları üçün məzmunlu mətn seçməyi bacarıb. Elə buna görə də onun mahnılarında poeziya ilə melodiya vəhdətdədir. Onun mahnıları dinləyiciyə zərif duyğular, bəşəri hisslər aşılayır.

Hacıbaba Həsənov operetta janrında da qələmini sınayıb. O, dramaturq Məhərrəm Əlizadənin "Şeyx Rəhmətullah" komediyasına musiqi bəstələyib. Vaxtilə Xalq artisti Məlik Dadaşovun "Qaravəlli" xalq teatrında səhnəyə qoyduğu bu musiqili komediyanın "şirin və lirik melodiyaları" (A. Ağazadə) tamaşaçılar tərəfindən hərarətlə qarşılanıb.

2022-ci ildə pedaqoji elmlər doktoru, professor Vidadi Xəlilovun H. Həsənov haqqında yazdığı "Hacıbaba Həsənovun musiqi dünyası" kitabı işıq üzü görüb.

Tələbəsi Natiq Səfiyev "Müəllimim" adlı məqaləsində Hacıbaba Həsənovu yad edərək yazır:

"Hacıbaba Həsənov mənim müəllimim olub. APİ-nin ibtidai təhsilin pedaqogikası və metodikası fakültəsində ibtidai sinifdə tədris edilən bütün fənlər üzrə dərslər keçirilirdi. Hesab, təbiətşünaslıq, bədən tərbiyəsi, əmək dərsləri ilə yanaşı, musiqi və nəğmədən də məşğələlərimiz olurdu.

Burada hörmətli bəstəkarlarımız Şəfiqə Axundova və Hacıbaba Həsənov musiqi və nəğmə dərslərini tədris edirdilər.  Bu məşğələləri biz səbirsizliklə gözləyərdik. O vaxt Hacıbaba Həsənovun mahnıları sevimli müğənnilərimiz tərəfindən həvəslə oxunurdu. Hacıbaba Həsənov çox sadə, diqqətcil, mehriban bir insan idi. O, hər kəslə elə davranırdı ki, onu öz yaxının və doğman hesab edirdin.

O vaxt onun populyar mahnıları olan "Tarçalan oğlan", "Xatirələr", "Unuda bilmirəm", "Eşqimin növrağı"nı sevə-sevə oxuyurduq. Az-çox səsim olduğundan o mənə deyərdi: "Natiq, sən mütləq oxumalısan, sənin gözəl səsin var". Çox təəssüflənirəm ki, hörmətli müəllimimin sözlərinə qulaq asmadım. O, dərsləri elə maraqlı keçirdi ki, 90 dəqiqənin nə vaxt gəlib ötdüyünü belə hiss etməzdik"

Unudulmaz bəstəkar 2 fevral 1997-ci ildə vəfat edib və doğulduğu Əhmədli kənd qəbiristanlığında dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.02.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

-Sənin getməyin ona böyük zərbə oldu.

-Bilirəm.

-Tez-tez səni xatırlayırdı. Ölən günəcən. Deyirdi, "Zaur satmaz məni onlara..."

Söhbət Anarın “Büşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi” romanından gedir. Oxumayanlar varsa əgər, onda “Təhminə” filmindən gedir…

Yazanlar bəzən Təhminəni çox qınadı, yazdı-pozdu və pislədi Amma Təhminə çox sevdi. Özü də çox...amma bilirsiniz, sevmək bəzən bəs etmir, gərək eyni zamanda sevildiyini biləsən. Biləsən ki, hamı səndən üz döndərsə də o həmişə səninlədir. Sənə bir seçim kimi baxmayacaq. Razıyam, sevmək gözəl olsa da, ağrılı bir duyğudur. Lakin Təhminə özünü seçmədi. Seçə bilmədi. İnsan hər şeydən keçə bilər, amma özündən keçsə geri dönüşü olmaya bilər. Cəmiyyətimizdə həmişə qınaq obyekti olan insanlar həqiqətən də qınaq mənbəyi olmaya bilər. Lakin hər kəs necə sərf edirsə, elə anlamış olur filmi. 

Deyirlər, Təhminə son günlərində də Zauru düşünürdü. Bunu birinə sübut etmirdi, ucadan demirdi, sadəcə inanırdı. İnanmaq istəyirdi. Deyirdi ki, Zaur məni satmaz onlara. Deyirdi ki, nə olur-olsun, o məni yarı yolda qoymaz. Bəlkə də bu, son ümid idi. Bəlkə də insanın ölümə gedərkən özünə dediyi yeganə təsəlli. Çünki insan bəzən başqasına yox, öz inamına sadiq qalmaq istəyir.

Amma sual buradadır: Zaur satdı onlara? Yoxsa Təhminə elə düşünərək öldü? Bəlkə Zaur heç kimə satmadı, sadəcə susdu. Bəlkə də susmaq satmaqdan daha ağırdır. Çünki satılan şey heç olmasa açıqdır, ünvanlıdır. Susqunluq isə görünməzdir, amma nəticəsi daha dağıdıcıdır.  Zaur danışsaydı, mövqeyini qoysaydı, seçim etsəydi  bəlkə hər şey başqa cür olardı. Amma onun susqunluğu hər kəsin işinə yaradı.

Təhminə isə içində bir şübhə olsa belə, onu boğdu. Çünki insan sevdiyi adamı son anda da günahlandırmaq istəmir. İnsan bəzən həqiqəti bilə-bilə ona göz yumur ki, içindəki dünya dağılmasın.

Ən faciəlisi də elə budur. Bəzən insanlar cavabsız suallarla ölür. Bəzən də cavabsız suallarla yaşayır. Təhminə sualla getdi, Zaur isə sualla qaldı. Hansının daha ağır olduğunu demək çətindir. Amma bir həqiqət var: insanı öldürən təkcə xəyanət deyil, həm də yarımçıq qalan inamdır.

Və bəlkə də ən ağrılı məqam budur ki, Təhminə son ana qədər inandı, Zaur isə son ana qədər qərar verə bilmədi.

Hər kəsin həyatından bir Təhminə, bir  Zaur keçir. Beləliklə, bəzən Təhminələr günahlandırılır. Bəzən Zaurlar. Bəzən isə heç kim. Günah havada qalır, ad qoyulmur, ünvan tapmır. İnsanlar isə hər şeyə ad qoymağa tələsir: bu haqlı idi, o haqsız idi, biri səhv etdi, o biri gecikdi. İnsanlar haqlı-haqsız davasında olur...Halbuki bəzi hekayələr var ki, orada günah da yarımçıqdır, haqq da. Orada yalnız itirilmiş imkanlar var. Bu istiqamətdə Təhminələr yol gözləyir.  Gözləyir ki, bəlkə qarşısındakı adam bir gün qorxularını udar, cəsarətini toplar, seçimini edər. Bəzən Zaur­lar yol gözləyir. Düz zamanı, münasib anı, hər şeyin “yerinə düşəcəyi” günü. Amma həyat heç vaxt hər şeyi yerinə salmır. Həyat yalnız fürsət verir. Fürsəti isə ya tutursan, ya da ömür boyu xiffətlə xatırlayırsan. İnsanların çoxu xəyanəti yalnız başqa bir sevgidə axtarır. Amma əsl xəyanət çox vaxt səssiz olur. Susmaqla edilir. Gecikməklə edilir. “Bir az sonra” deməklə edilir. Sevdiyini gözlədib, özün geri çəkilməklə edilir. Kiminsə sənə ümid bağladığını bilə-bilə qərarsız qalmaq, kiminsə həyatını yarımçıq saxlayıb öz rahatlığını seçmək- bu da xəyanətdir. Bəlkə də ən ağırı budur.

Belə oldu… amma belə olmamalı idi. İnsanlar sevgini bu qədər ucuz, qorxunu bu qədər bahalı saymamalı idi. Cəsarət zəiflik kimi təqdim olunmamalı idi. Azad olanlar qınanmalı, tərəddüd edənlər müdafiə olunmamalı idi. Çünki hər qorxu bir gün bəhanəyə, hər bəhanə isə peşmanlığa çevrilir.

Bəzən insanlar bir-birini itirir, amma dərhal anlamır. İllər keçir, həyat axır, yollar dəyişir. Hər şey yerindədir- iş var, ailə var, məsuliyyət var. Amma içəridə izah olunmayan bir boşluq qalır. Elə bir boşluq ki, nə ad qoymaq olur, nə doldurmaq. İnsan anlayır ki, itirdiyi nə bir münasibət idi, nə də bir insan. İtirdiyi öz cəsarəti idi.

Və insan bəzən düşünür: bəlkə başqa bir dünyada… Bəlkə səhvlərin bu qədər ağır sayılmadığı, qorxuların hökm etmədiyi bir dünyada onlar-Təhminə və Zaur qovuşa bilərdilər. Bəlkə o dünyada insanlar səhvlərini udmağı bacarardılar. Bir-birinə gecikməz, yarımçıq qalmaz, susaraq incitməzdi. Bəlkə sevginin dəyərinin olduğu bir dünyada seçim etmək bu qədər ağrılı olmazdı.

Bəlkə o dünyada yol gözləyənlər tək qalmazdı. Bəlkə orada xəyanət susmaqla ölçülməzdi. Bəlkə orada sevgi izah tələb etməz, sübut istəməzdi,  sadəcə yaşanardı. Bəlkə o dünyada insanlar “belə oldu” deməzdi, “belə olmalı idi” deyə bilərdi.

Amma bu dünyada hər şey yarımçıqdır. Sevgilər də, cəsarətlər də, vidalar da. Bu dünyada çox şey gec başa düşülür. Çox şey itəndən sonra dəyər qazanır. Və insan ömrünün bir yerində dayanıb anlayır ki, bəzi yollar bir dəfə açılır. Geri dönəndə isə artıq orada heç nə yoxdur- nə yol, nə də gözləyən.

Və bəlkə də ən ağır həqiqət budur: bu dünyada qovuşmayanlar, yalnız başqa bir dünyanın ümidinə qalır. O dünyanın olub-olmadığını isə heç kim bilmir…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

"Məncə insanın ən böyük xoşbəxtliyi öyrəndiklərini başqalarına öyrətməkdir" deyirdi akademik Ağamusa Axundov. Bu sarıdan, o tam xoşbəxt idi.

"Azərbaycan dili mənim taleyimdir. Siz əgər onu doğma diliniz kimi sevirsinizsə, o, həm də mənim sənətimdir. Yuxusuz gecələrimdir, axtarışlarımdır". Bu da Ağamusa Axundovun sözləridir. O, ömrünü məhz Azərbaycan dilinin tədqiqinə bə təbliğinə həsr etdi.

Azərbaycan dilçiliyinin görkəmli simalarından biri, filologiya elmləri doktoru, professor, AMEA-nın həqiqi üzvü, Əməkdar elm xadimi Ağamusa Axundov 1932-ci il fevralın 2-də Kürdəmir şəhərində anadan olub. Orta məktəbi medalla bitirdikdən sonra ADU-nun filologiya fakültəsində və Azərbaycan Pedaqoji Dillər İnstitutunun Qərbi Avropa dilləri fakültəsində təhsil alıb. Eyni zamanda ADU-nun aspirantı, müəllimi, baş müəllimi, dosenti, sonra universitetin ümumi dilçilik kafedrasının professoru, fılologiya fakültəsinin dekanı olub.

Ümumi dilçilik kafedrasının müdiri vəzifəsində işləyib. AMEA-nin Dilcilik institunun direkroru, AMEA-nın Rəyasət Heyətinin müşaviri vəzifəsində çalışıb. Ədəbi fəaliyyətə "İnqilab və mədəniyyət" jurnalında (1951, N 12) çap olunan "İkinci görüş" adlı ilk hekayəsi ilə başlayıb. Bundan sonra bədii yaradıcılıqla, xüsusən poeziyanın sənətkarlıq problemlərinin tədqiqi ilə ciddi məşğul olub.

Misir Ərəb Respublikasının Qahirə şəhərində, Eyn-Şəms Universitetində Azərbaycan dili və ədəbiyyatından dərs deyib, Praqa, Ankara, Belqrad və Budapeşt, Kayseri (Türkiyə, 1990), İstanbul (1992) şəhərlərində beynəlxalq elmi konfranslarda iştirak edib, Dostluq evinin və Sovet Amerika Əlaqələri İnstitutunun xüsusi heyətində ABŞ-də olub, Nyu-Yorkda II Dünya müharibəsinin qurtarmasının 30 illiyinə həsr olunan iclasda iştirak edib.

Yaponiya Elmə Yardım Cəmiyyətinin dəvəti ilə bir ay Tokio Universitetində Azərbaycan dili dərsi deyib, Kobe Universitetində və Tokio Şərq Kitabxanasında "Azərbaycan dili inkişaf yollarında" mövzusunda 2 konfrans keçirib. Onun "Ümumi dilçilik", dilçiliyə dair şərikli yazdığı "Dilçiliyə giriş", "Azərbaycan dili" kitabları döna-dönə nəşr olunub.

Azərbaycan dilinin tarixi-etimoloji lüğəti" əsəri üzərində işləyib. Azərbaycan Respublikası Dillərin işlənməsı və inkişaf qanunauyğunluqları əlaqələndirmə Şurasının sədri, ASE-nin Məsləhətçilər Şurasının, Gürcüstan EA-nın Dilçilik İnstitutunun və BDU-nun doktorluq dərəcəsi verən ixtisaslaşmış müdafiə şuralarının, XMA-nın Azərbaycan bölməsi komitəsinin, "Sovetskaya tyürkologiya", "Ulduz" və "Azərbaycan" jurnallarının redaksiya heyətlərinin üzvü olub.

"Sovetskaya tyürkologiya" jurnalının baş redaktoru, Dil və Ədəbiyyat üzrə ekspert şurasının sədri işləyib. Xalqlar dostluğu sahəsində mühüm xidmətlərinə görə ABŞ-nin "Frendşip fors" ("Dostluq qüvvələri") ictimai təşkilatının fəxri fərmanına layiq görülüb. ABŞ-nin Nyu-Orlean şəhərinin fəxri xarici vətəndaşı, Luiziana ştatının paytaxtı Baton Rujun şəhər şurasının fəxri üzvü, Azərbaycan Ali Attestasiya Komissiyası Rəyasət Heyətinin üzvü olub. "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.

Kitabları

- Felin zamanları

- Müasir Azərbaycan ədəbi dilinin fonetikası

- Müasir Azərbaycan dilinin fonetikasından mühazirələr

- Dil və üslub məsələləri

- Azərbaycan dilinin fonemlər sistemi

- Azərbaycan dilinin tarixi fonetikası

- Ümumi dilçilik (dilçiliyin tarixi, nəzəriyyəsi və metodları)

- Riyazi dilçilik

Filmoqrafiya

- Mənim universitetim

- Dünya şöhrətli məzun

- Liderlik missiyası. 1-ci hissə

- Üç zirvənin fatehi

Ağamusa Axundov 5 sentyabr 2015-ci ildə vəfat edib, Bakıda, II Fəxri Xiyabanda dəfn edilib. Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.02.2026)

 İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Sənətkarlarımız Azərbaycan mədəniyyətinin və incəsənətinin inkişafı yolunda parlaq ulduz kimi daim bərq vurublar. Teatr sənəti tarixində sənətsevərliyi, fədakarlığı ilə seçilən və sevilən rejissorlarımız çox olub.  Xalq artisti Məhərrəm Haşımov da həyatını Azərbaycanın səhnə sənətinin inkişafına həsr edən novator rejissor kimi tanınıb.

Bu gün "Azərbaycanfilmin'" birinci direktoru, Xalq artisti Məhərrəm Haşımovun anadan olmasının 114 ili tamam olur.

Milli teatr sənətimizin inkişafında misilsiz xidmətləri olan Məhərrəm Haşımov 2 fevral 1912-ci ildə Bakıda anadan olub. O, 1936-cı ildə A. V. Lunaçarski adına Moskva Dövlət Teatr Sənəti İnstitutunu bitirib. 1944-cü ilə qədər Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında rejissor və baş rejissor işləyib

 Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının səhnəsində Şillerin "Qaçaqlar", Cəfər Cabbarlının "Aydın" kimi tamaşalarına quruluş verib. Rejissor 1937-ci ilin repressiyalari dövründə müəyyən təzyiqlərə məruz qalsa da, sənət prinsiplərinə sadiq çıxıb.

1948-ci ildən 1951-ci ilə qədər Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında baş rejissor və direktor vəzifələrində çalışıb. Onun Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında rejissorluq fəaliyyətinin əsas məğzində müasir fəlsəfi-realist teatr yaratmaq məqsədi dururdu.

Rejissor "Döngədə ev" (Tur qardaşları, 1949), "Xəzər üzərində şəfəqlər" (İmran Qasımov, 1950), "Balıqçı oğlu" (Vilis Latsis, 1953), "Dəniz cəsurları sevir" (İmran Qasımov və Həsən Seyidbəyli, 1954), "Kino çəkilir…" (Edvard Radzinski, 1966), "Teleqramla hekayət" (V. Osipov, 1966), "Milyonçu qadın" (Bernard Şou, 1966), "İntervensiya" (Lev Slavin, 1967), "Ənənəvi toplanış" (Viktor Rozov, 1968) tamaşalarına quruluş verib.

Məhərrəm Haşımov 1951–1956-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında işləyib. O, 1956-cı ildən 1960-cı ilə kimi yenidən Rus Dram Teatrına göndərilib və baş rejissor olaraq fəaliyyət göstərib. Rejissor fasilələrlə 20 ildən artıq bir müddətdə Rus Dram Teatrında çalışıb. Məhərrəm Haşımov uzun illər Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunda pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub

 60-cı illərin birinci yarısında Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasına rəhbərlik edib, onun fəaliyyəti dövründə "Bizim küçə", "Leyli və Məcnun", "Böyük dayaq", "Əmək və qızılgül", "Telefonçu qız", "Əhməd haradadır?", "Möcüzələr adası", "Romeo mənim qonşumdur", "Sehirli xalat" bədii, bir çox sənədli filmlər çəkilib.

Təltif və mükafatları

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

- "Stalin" mükafatı (3-cü dərəcə) — 1951 (İmran Qasımovun "Xəzər üzərində şəfəqlər" pyesinə Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında verdiyi quruluşa görə)

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

- "Şərəf nişanı" ordeni

- Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan SSR dövlət mükafatı — 1969 ("Damokl qılıncı" (Nazim Hikmət), "Maskarad", (Mixail Lermontov) və "Kino çəkilir…" (Edvard Radzinski) tamaşalarına verdiyi quruluşlara görə)

Məhərrəm Haşımovun teatrdakı 40 illik fəaliyyəti dövründə müasir teatr sənəti özünün həm təşəkkül, həm yetkinləşmə, həm də inkişaf dövrlərini yaşayıb. Bir rejissor kimi o, müxtəlif dövrlərdə, müxtəlif teatr məkanlarında həm sərt realizm, həm lirik-romantik üslub, həm də fəlsəfi-psixoloji istiqamətlərlə üz-üzə gəlib.

 Onların hər birindən nəsə götürüb, eyni zamanda hər birinə öz dəst-xəttindən nəsə verib. O, rejissor, novatorçu sənətkar kimi yaddaşlarda qalıb.

Görkəmli teatr rejissoru Məhərrəm Haşımov 2 may 1969-cu ildə, 57 yaşında vəfat edib

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.02.2026)

Aynur İsmayılova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Geri dönməyə başlamadan daha uzağa getmək imkansızdır. İnsan hər şeyi unuda bilər: yolları, adamları, hekayələri. Amma özünü unutmaq ən böyük itkidir. Çünki insan özünü itirəndə bunu dərhal hiss etmir. Sanki hər şey öz qaydasındadır...

Amma zamanla içində bir boşluğun olduğunu hiss edirsən. Hər kəsdən yaxşı tanıdığın özünə indi yad qalmısan.

Uzağa getmək hər zaman irəli getmək demək deyil. Bəzən daha çox dözmək, daha az istəməkdir. Bunların səni daha yaxşı yerə gətirəcəyini düşünürsən, amma özündən daha da uzaqlaşırsan.

Özünü tapmaq keçmişə dönmək deyil, özünü unutduğun ana qayıtmaqdır. Hələ səsinin duyulduğu, seçim edə bildiyin, “yox” deməyi bacardığın yerə. Çünki sən heç vaxt yox olmamısan. Sadəcə özünü ikinci plana atmısan.

Kim olduğunu biləndə yaxın və uzaq yolların hara aparacağını daha yaxşı bilirsən. Önəmli olan məsafə deyil, yolun özünü tapmaqdır. Səni tapmaqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.02.2026)

ElmanEldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Ona elə gəlir ki, ədəbiyyata doğru yüz ildir ki, yol gedir. İlk dəfə orta məktəbin 6-cı sinfində oxuyanda “Qələbə” adlı bir şeir yazıb, amma heç kəs inanmayıb ki, bu şeiri o yazıb. 9-cu sinifdə oxuyanda isə “Üçkünc məktublar” şeiri Cəlilabadın “Yeni gün” qəzetində çap olunub. Bununla da yaxın dostları onu “şair”- deyə çağırmağa başlayıblar. Fəqət, o böyüyəndə şair yox, yazıçı olub...

Deyir ki:- “Allah rəhmət eləsin, həmyerlim şair Abbasağa Azərbaycanda tanınmış şairlərdən biri idi. Mənim şeirlərimi oxuyandan sonra, üzünü turşudub dedi ki, sənin şeirlərin “kəndçifasondu e...” Onun sözlərindən sonra bir daha şeir yazmadım. Əslində, o kişi düz deyirdi, şeir yazmaq mənlik deyildi. Ondan sonra keçdim məqalə, oçerklər yazmağa. Sonra isə nəsr sahəsində qələmimi sınadım və bu günə kimi də yazıram...”

Uşaq vaxtı hazırcavab olub. Hər şeyə bir məna verər, başı çıxdı-çıxmadı hadisələrə öz münasibətini bildirərdi. Bunu görənlər də ona- uşaqsan, amma yaşından qabağı danışırsan- deyərdilər. Böyüdü, böyüsə də hacırcavablıq bacarığı onu tərk etmədi...

“Arada mənə elə gəlir ki, ürəyimdə ucu-bucağı görünməyən bir “Şəhidlər Xiyabanı” salınıb və Qarabağ döyüşlərində həlak olan soydaşlarımızı burada dəfn edir və hər birinə də öz doğmam kimi yas saxlayıram. Qarabağ mövzusunda yazdığım “Əsir qadın” romanından öncə, “Alagöz”, “Oğul”, “Nişan üzüyü”, “Didərgin ruhlar” “Papaq”, “Nəğmə müəllimi”, “Sonuncu qumbara”, “Ölməsəm qayıdacağam”, “Mininci qadın” və s. qələmə aldığım əsərlər bu ruhda yazılmış nəsr əsərlərimdəndir.”- söyləyir...

Amma ailə- məişət, dedektiv, sevgi, sosial problemləri özündə əks etdirən nəsr əsərləri də var. Haqqında söhbət açdığım Meyxoş Abdullah 1962-ci ildə Cəlilabad rayonunun Xəlilabad kəndində anadan olub. Orta təhsilini həmin kənddə bitirdikdən sonra, ordu sıralarında xidmət edib. Ordudan tərxis olunandan sonra isə Bakı Maliyyə Kredit Texnikumunda təhsil alıb. Hal-hazırda, 1984-cü ildə təyinatla göndərildiyi Cəlilabad rayon Baytarlıq İdarəsində baş mühasib vəzifəsində işləyir. Ədəbi fəaliyyətə isə ötən əsrin 80-ci illərindən başlayıb. "Doktor Qəzənfər haqqında xatirələr", "Cəlilabad baytar işçiləri", "Didərgin ruhlar" kitabları "Azərnəşr"də kütləvi tirajla buraxılıb. Onun qələmə aldığı "Alagöz" hekayəsi 2002 -ci ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Bədii Ədəbiyyatı Təbliğ Bürosunun Milli mənəvi yaddaşa qayıdışı təbliğ edən və Qarabağ mövzusunda yazılan ən yaxşı bədii əsərlər üçün təsis olunan "Yaddaş" mükafatına layiq görülüb. Sonradan, bu əsər müsabiqədə 2-ci yeri tutaraq, "Gənclik" nəşriyyatının təşəbbüsü və maliyyə dəstəyi ilə nəşr edilib...

Deyir ki:- “Belə bir deyim var- balıq dəryada böyüyər. Mənim də özümə təskinlik vermək üçün belə bir fikrim var: “Çömçəquyruğunu aparıb okeana buraxsan da, o elə çömçəquyruğu boyda qalacaq”. Təbii ki, yazıçı üçün mətbuat və informasiya bolluğundan, ziyalı elitasından uzaq düşmək, ən azından təbliğatın zəif olduğu bir mühitdə yaşamaq olduqca çətindir. Çoxları deyir ki, guya əyalət sakitlikdir, orada yazıb-yaratmaq asandır, dəyib-dolaşan olmur. Mən bununla qətiyyən razı deyiləm. Mərkəzin mərkəz boyda, əyalətin də əyalət boyda problemi, dərd-səri var. Əgər, mərkəzdə yaşayan yazı-pozu adamlarının üstündən ağırtonajlı maşınlar keçirsə, əyalətdə də bizim üzərimizdən arabalar, tır-tıllar keçir...”

Onun bu günə qədər “Doktor Qəzənfər”, “Didərgin ruhlar’, “Alagöz”, “Şeytan gülüşü”, “Anakonda ovu”, “Əsir qadın” və “Qapısı gecə döyülən qadın…” adlı yeddi kitabı işıq üzü görüb...

“Məni qınamayın, mənə elə gəlir ki, mən elə anadan yazıçı doğulmuşam. Mənim yaşam tərzim düşüncələrim, sevgim və davranışım bu hisslərə köklənib. Təbiəti, insanları və Tanrını çox sevirəm. Bu sevgi qeyri-adi bir sevgidir, yəni heç kəsin sevgisinə bənzəməyən və oxşarı olmayan bir sevgi. Və ən təəccüblüsü də budur ki, mənim həyatda çəkdiyim bütün ağrı-acıların baisi, məhz insanlara olan rəğbətimdən və onları həddən artıq çox sevdiyimdən irəli gəlir. Siz mənə bir insan göstərin ki, dünyada baş verən bütün haqsızlıqların günahını öz boynuna götürsün. Sizcə, elə insan varmı?! Təbii ki, yox deyəcəksiniz!.. Amma nə qədər qəribə də olsa, o insan mənəm. Ömrü boyu başqalarının etdiyi günahların əzabını çəkirəm. Amma bundan gileylənmirəm. Çünki, yazıçının həyatı, taleyi belə olmalıdır. Axı, yazıçı milyonlarla insanın fikir və düşüncələrini, ağrı və açılarını öz qəlbinin süzgəcindən keçirib yazan bir şəxsdir. Düşünürəm ki, mən mütləq yazıçı olmalıydım! Yazıçılıq mənim taleyimdir, həyat tərzimdir.”- söyləyir.

Bir az küsəyən adamdır. Dostların laqeyidliyindən, acı sözdən tez inciyir. Yəqin ki, bu xüsusiyyəti cənub bölgəsinin havasındandır. Axı, o tərəflərdə havalar dəyişkən və nəmişkənlik olur. Uşaq vaxtı anası nazını çox çəkdiyindən ərköyün böyüyüb. O vaxtlar hətta bir dəfə anasından da küsüb. Sonradan anası çətin də olsa, ondan küsməyinin səbəbini güclə öyrənib. Söyləyib ki- ana, ayrandan suyu ayır mən də küsməyim. Musiqini çox sevir. Tez-tez muğama qulaq asır. Muğamlarımız ona ana laylası qədər şirin gəlir, ruhunu oxşayır. Ən çox sevdiyi musiqi isə, Sabir Mirzəyevin “Cahargah”ıdır. Əcnəbi bəstəkarlardan Şopenin vurğunudur. Soltan Hacıbəyovun “Karvan” suitası onu həmişə həyəcanlandırır. Hətta estrada müğənlilərimizin bəzilərinə də rəğbəti var. Şövkət Ələkbərova və Yalçın Rzazadənin mahnılarını dinləməyi xoşlayır. Bir də, rəhmətlik Şəfanın “Qayıt gəl” mahnısına tez-tez qulaq asır...

Deyir ki:- “Bir insan kimi yox, bir yazıçı kimi, özümü sevirəm. Əzmkarlığımı, işgüzarlığımı, dönməzliyimi çox sevirəm. Mən yazmağı yaşamaq hesab edirəm. Ona görə də, yazşıçı Meyxoş Abdullahı çox istəyirəm.”

“Bakı məni heç vaxt sevməyib, mənə ögey oğul kimi baxıb”- söyləsə də, Xəzəri çox sevir. Dənizi xəyallarırın gerçəyi kimi dəyərləndirir. Dəniz onun üçün Allahın yaratdığı bütün nəsnələrdən əzizdir. Dənizi sirrli-sehirli, paklıq, sevgi rəmzi hesab edir...

“Dəniz sirr saxlayandır. Dəniz adamın ruhunu oxşayır. Amma təlatümlü olanda məni xoflandırır. Dənizin təlatümlü, coşub-daşan fırtınalı vaxtlarını görəndə, mənə elə gəlir ki, Allah qəzəblənib. Dənizi sakit, qırçınlı ləpələriylə sevirəm. Dəniz belə vaxtlarında məsum bir gözələ bənzəyir. Bir hekayəm var- “Sevgilim mənim”. Bu hekayəmi dəniz sevgimə həsr etmişəm.”- söyləyir…

Nə isə, fevralın 2-si onun doğum günüdür. Dünən bu barədə mənə Göytəpədə yaşayan iş adamı, dostum Rafiq Abışov məlumat verdi. Xahiş etdi ki, söylədiyi bu kəlmələri söhbətimdə xüsusi qeyd edim: “Meyxoş müəllim olduqca gözəl insandır. Necə deyərlər, uşaqla uşaq, böyüklə böyükdür. İnsanlarla ünsiyyətdə mehriban və qayğıkeşdir. Özünə hörmət etməyi bacarır. Müəllifi olduğu kitabları xüsusi maraqla mütaliə edirəm. Onun əsərlərindən mənəvi zövq alıram. Mən deyərdim ki, o ölkə yazıçıları arasında ən yaxşılardan biridir...”

Bəli, fevralın 2-si yazıçı Meyxoş Abdullahın növbəti ad günüdür. Bu münasibətlə onu təbrik edir, möhkəm can sağlığı, yaradıcılıq uğurları arzulayırıq...

...Yeri gəlmişkən, Meyxoş kəlməsi fars sözü olub, "turşaşirin" mənasını verir. Meyvələrə, xüsusən narın dadına aid edilən bu söz, məcazi mənada "xoşagələn" və "xoş" mənalarını da ifadə edir...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.02.2026)

Könül, ”Ədəbiyyat və incəsənət”

Məzarlıqda qara mərmərdən bir baş daşı boylanır gəlib- gedənlərə. Dörd ətrafda bəlkə də yeganə məzardır ki, üzərində doğum tarixi yazılıb, ölüm tarixisə yazılmayıb.

“İsa İlham oğlu Alməmmədli, 26 yanvar, 2004-cü il”.

Vəssalam.

İsa 2021-ci ilin aprelində 17 yaşında hamını müəmma içində qoyub sirli-sehirli bir özünəqıyma ilə dünyadan köçsə də, hələ də ailəsi bu ölümü qəbul edə bilmir, ailəsi üçün o hələ sağdır, yaşayır, bu səbəbdən də başdaşında ölüm tarixi qeyd edilməyibdir.

Bu ilin 26 yanvarında hamı üçün 17 yaşında qalmış İsanın 22-ci doğum tarixi oldu.

İsa qısa ömründə hamının yaddaşında xoş xatirə qoyub getdi, təhsildə, davranışda hamıya nümunə oldu.

Yaddaşımızda bir tarix qalıb, 2017-ci ilin martı. Nüfuzlu “Hədəf” liseyi ən yaxşı şagirdini - bilgəsini seçirdi. Və “Liseyin bilgəsi” 9-cu sinif şagirdi İsa Alməmmədli seçildi, bir günlük simvolik olaraq təhsil müəssisəsinin direktoru vəzifəsini icra etdi. Əlbəttə ki, təhsilə yiyələnmək üçün həqiqətən şagirdlər qarşısında ciddi tələblər qoymuş bir liseydə birinci olmaq böyük nailiyyət idi…

İndi hər il Hədəf Liseyi məzunu olan məktəb birincisi şagirdə bir dəfəlik olaraq “İsa Alməmmədli" adına təqaüd verilir.

Bu, İsanın uğurlarından sadəcə biridir.

Builki 26 yanvar günündə diqqətimizi iki sosial media statusu cəlb etdi. İsanın atası, tanınmış iş adamı, “Behrud İnşaat” şirkətinin rəhbəri İlham Alməmmədov yazmışdı:

“Salam Əziz və Dəyərli Oğlum.

Bu gün doğum günün. Təbriki burdan yazmağımın heç bir mənasının olmadığını bilirəm. Amma yazmamın səbəbi yaşayan insanlara ibrət olması üçündür. Bəlkə bir faydam olur düşüncəsindəyim. Bizim bu dünyaya gəlməmiz bizə sorulmadığı kimi bu dünyaya da kəndi başımıza vəda etmək kimi bir icazəmiz də yoxdur, Sən bu kuralı pozdun...

Sənin dünyaya gəlmən bizə çox şey verdi, sənin verdiklərinlə bu dünyada yaşamaq zorunluğu buraxdın bizə...

Mənim günahlarım böyükdür, sənə sahib çıxa bilmədim...

Hər şeyə rəğmən doğulmağın, 17 il bizimlə olmağın heç zaman unudulmayacaq.

Sənin fiziki olmamağın, ruhən olmamaq anlamına gəlmir, onu dəqiq bil, hər zaman hər yerdə bizimləsən...

Məni eşitdiyini bilirəm. Orda tək deyilsən, onu da bilirəm...

Biz də mütləq bir gün bərabər olacayıq, bizi gözlə...

Cənnətdəki doğum günün mübarək”.

Burada dərdli atanın nisgili, iztirabı, ölçülməz kədər yükü o qədərdir ki, oxuduqca sadəcə zalım dünyanın işlərinə təəssüflənməkdən savayı əlacın qalmır. İsanın əmisi, tanınmış istiqlal şairi, hamımızın sevimlisi Rüstəm Behrudi isə yazmışdı:

“Əzizim İsa! Bu gün sənin doğum günün!

Ancaq sən yoxsan! Və olmayacaqsan! Bəs onda:

Gecəyə çökən duman,

Görən kimin ruhudu?!

Kaş oyanam yuxudan,

Görəm hər şey yuxudu...

Ruhun şad olsun! Görüşənədək...”

Çox təəssüf ki, bəzən yuxu olduğuna özümüzü inandırmaq istədiyiniz həqiqətlər inad edirlər, yuxuya çevrilmirlər.

Allah sənə rəhmət eləsin, İsa!

Şəkildə: 2017-ci il. Həmin o birincilik titulunun qazanıldığı gün. Qarşıdakı məşum günə hələ 4 il var.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.01.2026)

İstanbulda Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) Katibliyində Türk Əməkdaşlıq Təşkilatları Koordinasiya Komitəsinin 6-cı iclası keçirilib.

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti xanım Aktotı Raimkulova iclasda iştirak edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Fonddan verilən məlumata görə, iclasın məqsədi Türk əməkdaşlıq təşkilatları arasında əlaqələndirməni gücləndirmək, görülən işlər barədə qarşılıqlı məlumat mübadiləsini təmin etmək və gələcək dövr üçün ortaq fəaliyyət istiqamətlərini müzakirə etmək olub.

Görüşün gündəliyinə əsasən 2025-ci il üzrə Fəaliyyət Planının nəticələri təhlil edilib, 2026-cı il üçün nəzərdə tutulan prioritet təşəbbüslər dəyərləndirilib. Eyni zamanda, Türk Dövlətləri Təşkilatının Qəbələdə keçirilmiş 12-ci Zirvə Görüşündə Dövlət Başçıları tərəfindən qəbul edilmiş qərarların və verilmiş tapşırıqların icra mexanizmləri, eləcə də sonrakı addımlar haqqında ətraflı müzakirə aparılıb

İclasda çıxış edən Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti xanım Aktotı Raimkulova Fondun 2025-ci ildə həyata keçirdiyi əsas layihələr haqqında məlumat verib. Eyni zamanda, Türk dünyasının zəngin mədəni irsinin qorunması və beynəlxalq səviyyədə tanıdılması məqsədilə tərəfdaş qurumlarla əməkdaşlığın davamlı şəkildə genişləndirildiyini qeyd edib.

Xanım Aktotı Raimkulova Fondun prioritetlərinin Türk dünyasının strateji sənədlərinə uyğun şəkildə formalaşdırıldığını, inteqrasiya, əməkdaşlıq və birlik prinsiplərinin bütün təşəbbüslərin əsasını təşkil etdiyini qeyd edib və bu platforma çərçivəsində əlaqələndirilmiş fəaliyyətin ümumi məqsədlərə xidmət etdiyini diqqətə çatdırıb.

İclasa TDT-nin Baş katibi və Koordinasiya Komitəsinin sədri, səfir Kubanıçbek Ömüraliyev sədrlik edib. Toplantıda Türk dünyasının aparıcı beynəlxalq qurumlarının rəhbərləri: TÜRKSOY-un Baş katibi Sultan Raev, Türk Akademiyasının prezidenti Şahin Mustafayev, TÜRKPA-nın Baş katibi Ramil Həsən, Türk İnvestisiya Fondunun iqtisadi məsələlər üzrə baş müşaviri Erhan Türbedar və Türk Ticarət və Sənaye Palataları Birliyinin Baş katibi Adem Kula iştirak ediblər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.01.2026)