Rüstəm MƏLİKOV,

 “Ana Kürüm” qəzetinin təsisçisi və redaktoru, Salyan.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Vaxtı ilə çənub  bölgəsinin həyatında mühüm rol oynamış, adına nəğmələr, şerlər  qoşulmuş,  ötən əsrin bənzərsiz hadisələrinə şahidlik etmiş, Salyanın  keçmişinin simvolu kimi  tarixə qovuşan körpümüzün bu may ayında 80 yaşı tamam olur.

Bu tarixin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham  Əlyevin sərəncamı ilə icra olunan “Şəhərsalma və Memarlıq “ ilinə təsadüf etməsinin də öz  simvolik mənası vardır. Belə ki, 1946-ci ildə istifadəyə verilmiş bu körpü ölkəmizin mühəndislik tarixində  xüsusi yer tutur. Körpü bu gün  nəqliyyat üçün istifadə olunmasa da vaxtı ilə Salyanın simvollarından olmaqla yaddaşlarda yaşayan bir tarix, Kür çayı üzərində ucalan ilk mühəndislik abidəsi kimi dəyərini  qoruyub saxlamaqdadır.

Tarixi arayış

Azərbaycanın ən böyük su arteriyası olan Kür çayı tarix boyu ölkənin iqtisadi, sosial və coğrafi həyatında mühüm rol oynamışdır. Bu çay yalnız həyat mənbəyi deyil, eyni zamanda uzun illər ərzində bölgələr arasında təbii maneə funksiyasını da yerinə yetirmişdir. Kürün sahilində yerləşən Salyan şəhəri isə qədimdən mühüm ticarət yollarının üzərində qərarlaşıb regionun iqtisadi həyatında xüsusi yer tutmuşdur.

XX əsrin ortalarına qədər Salyan ərazisində Kür çayı üzərindən keçmək üçün  sallar, panton-bərələrdən istifadə edildiyi barədə məlumatlar var idi. Lakin  çay üzərində taxa körpüdən də istifadə edilməsi barədə müsahiblərimiz heç biri xatırlamadı. Salyanlı Nağı dayının xatirələrində qələmə aldığı bir cümlə mənə axtarışlara ipucu verdi.  Körpünün acılışına bir gün qalmış tədbirin ziyafətində istifadə ediləcək ərzaq və digər mal-materiallarının Bakı şəhərindən gətirilməsi üçün ezam olunmuş Nağı Axundov qeyd edir ki, ərzaqları Kür çayı sahilində təşkil edilmiş iki çadıra təhvil verib taxta körpüilə rayon mərkəzinə qayıtdım. Bəli, Taxta Körpü. Sonuncu dəfə 1946-ci ilin may günlərində üzərindən keçilmiş taxta körpü. O insanlardan yəqin ki, həyatda qalan indi yoxdur. Ruhları şad olsun. Xatırlandılar.

Sonralar fərdi axtarışlar nəticəsində əldə etdiyim, AzTV-nin qızıl fondundan  yeni körpü baradə yayımlanmış sujetdə taxta körpü görüntülənir. Şəkili təqdim edirik.

   Yaddaş məlumatları

  Salyan körpüsü qəribə tale yaşamışdır. Tarixi mənbələrə istinad olunmadan, bəlkə də dəqiq məlumatlara əlçatanlıq olmadığına görə yerli yaddaş materiallarına istinadən söylənilən fikirlər, rəylər illər uzunu formalaşmış  və informasiya vasitələrində oturuşmuşdur.

İnşasında alman əsirlərindən işçi qüvvəsi kimi istifadə olunduğunu əsas götürərək körpünün mühəndis ixtisaslı alman Alfred Riskopun layihəsi əsasında tikildiyi barədə fikirlər uzun müddətdir ki, internet resurslarında     vurğulanmaqdadır. 

Deyilənlərdən o da məlum olur ki, körpünün 1946-cı ilin əvvəlində tikintisinə başlanmış və bu iş həmin ilin 9 mayına kimi başa çatdırılmışdır. Yəni cəmi 120-140 günə!

 Uzunluğu  360 metr, eni isə 7.1 metr qeyd edilən və 6 beton özüldən ibarət olan və möhkəm və mürəkkəB dəmir konistruksiyalarla üzlənmiş körpünü  müharibəni yeni bitirmiş  ölkə “əsirlərin “ köməyi ilə  4 aydan bir qədər çox müddətə,  qışın soyuqlu- yağışlı havasında necə inşa etmişdir.  Real görünürmü? Əsla yox!.

Tikintinin  açılışında  körpünün altında alman əsirlərinin saxlanılması və üzərlərindən ağır texnikanın keçirilməsi faktını da təsdiq edən mənbə yoxdur.

  Salyan körpüsünün 80 illik tarixinin ilk səhifələrini kim yazıb? Alman  əsirlərimi, yoxsa, keçmiş SSRİ xalqlarının o, cümlədən azərbaycanlılıların da iştirak etdiyi Uzaq Şərq Körpü Tikinti  İdarəsi? Tikintiyə rəhbərlik edən moyor Frolov kimdir?

Körpü tikintisinə kömək edən Salyanın hansı müəssisələri olub? Nəhayət , körpünün açılışında çıxış edən salyanlılarmız kimdir?

Körpünün açılış lentini kim kəsmişdir? Xalq şairi Səməd Vurğunun körpünün açılışında  çıxış etməsi fikri haradan qaynaqlanır?

Görünür həqiqətin həmişə  zamana ehtiyacı olur...

    50 ilə yaxın insanlara xidmət etmiş, ötən əsrin 90-cı illərindən istismarı dayandırılmış Salyan körpüsü barədə yaddaşlarda yaşayan rəvayətlər və tarixi həqiqətlər çırağında  jurnalist araşdırması apardıq. İlk olaraq yaşlı nəsli dinlədik.

Salyanın tanınmış  ziyalı həkimi, 96 yaşlı Əlisəftər Axundov Salyanda Kür çayı üzərindəki körpünün açılışını böyük bayram təntənəsi kimi xatırlayır. Deyir ki,  həmin vaxta qədər insanlar çay üzərindən pantonlarla quraşdırılmış  bərələr vasitəsi ilə keçirmişlər.

 Uşaqdan böyüyə qədər, kimliyindən aşlı olmayaraq  hamı körpünün açılışı hadisəsini gözləyirdi. Xatırlayıram ki, may ayı idi. Şəhər 2 saylı məktəbdə oxuyurdum. 9-cu sinfi başa vurmağa hazırlaşırdıq. Xəbər gəldi ki, körpü açılır. Müəllimlərimizlə birlikdə çayın sahilinə, bu möhtəşəm hadisənin təntənəsini yaşamağa tələsdik. Həmin gün Kür çayını yeni körpü vasitəsi ilə keçmək taleyimizdə əbədi xatirə kimi qaldı və 80 il əvvəl baş vermiş hadisənin xatırlayanda qəlbimiz yenidən  fərəhlə  döyünür.

Şəhərimizin tanınmış sakini, Azərbaycan polisinin sıralarında qüsursuz xidmət keçmiş  Avtandil Məlikovun da xatirələri canlıdır. 88  yaşlı  veteran deyir ki, təzə körpünün açılışında minlərlə adam iştirak edirdi. Yaşım az olduğuna görə  acılışı ancaq uzaqdan izləyə bildim. Muziqi səsi, alqışları aydın eşidirdim. Gözümüzün qabağında görpüdən keçən maşınlar yanımızdan rayon mərkəzinə, cənub rayonlarına keçib gedirdi. Hamı sevinirdi. Ən çox yadımda qalan isə yolun körpüyə yaxın hissəsində Kür çayı sahilində Tut bağı deyilən ərazidə qonaqlar və iştirakçılar üçün hazırlanmış isti yeməklərin qoxusu idi...

Yerli gəlmişkən rayonun dövlət orqanları bu möhtəşəm tədbirin təşkilinə yüksək səviyyədə hazırlaşmışdılar.  Azərbaycanın dövlət nümayəndələri, SSRİ məkanından gəlmiş generallar, respublikanın tanınmış  əmək qəhrəmanları, şair və yazıçılar, musiqi xadimləri, körpü tikintisində fərqlənənlər  və  rayon zəhmətkeşləri üçün  xüsusi ziyafər təşkil edilmişdi.

Bu barədə məlumatlar həmin dövrdə Rayon İcraiyyə komitəsində məsul vəzifədə çalışmış,  sonralar respublikamızın bir sıra rayonlarında Raykom katibi  və digər yüksək vəzifələrdə işləmiş həmyerlimiz, indi haqq dünyasında uyuyan Nağı Salman oğlu Axundovun xatirələrində də yer almışdır. Bu xatirələr yazıcı publisist, elm adamı, Salyan rayonunun Kərimbəylı kəndində dünyaya gəlmiş Zaman Əsgərlinin “Nağı dayı” publisistik povestində çap olunmuşdur.

Burada deyilir ki, körpünün açılışını təntənəli keçirmək üçün rayon partiya komitəsi xüsusi komissiya təşkil etmişdi. Sədr rayon partiya komitəsinin ikinci katibi  Hümmət Müstafayev idi. Bu münasibətlə veriləcək banket üçün 60 baş qoyun, 8 kisə un... 50 min manat pul yığılıb toplanmışdı. Komissiyanın təşkil etdiyiyi ərzaqdan başqa Xalq Komissarları Şurasının Sərəncamı ilə körpünün acılışına 200 litr rus arağı , 400 litr “Mədrəsə” çaxırı, iki cəllək Zığ pivəsi, 400 qutu “Bəxtiyar” papirosu, 100 kiloqram Xan düyüsü, bir o qədər təzə ağ balıq, 25 kiloqram əla növ kolbasa. 5 kilo kişmiş, 2 kilo seylon çayı ayrılmışdı.

 Mənbədə deyilir ki, 1946-cı ilin pulu ilə ümumi dəyəri 29.500 manat (rubl) olan bu qədər ərzaq məhsulu Nağı Axundovun rəhbərliyi, raykomun təlimatçısı İbrahim Rəhimov və bir zabitin iştirakı ilə  “Sudabeker”   maşını  vasitəsi ilə  Bakı şəhərindən  gətirilərək may ayının 11-də təyinatı üzrə təhvil verilmişdir.

Jurnalist araşdırması

 Salyan körpüsünün  80 illik tarixi ilə bağlı məni narahat edən məsələlərin oxucularımız üçün də maraqlı ola biləcəyini nəzərə alaraq  jurnalist araşdırması aparmağı qərara aldım. İlk növbədə internet resurslarında olan məlumatları öyrəndim. Sonra rayonun ən yaşlı, o günləri gözləri ilə görmüş adamlarıyla görüşdüm, söhbət etdim. Ümumiləşdirmələr apardım. İlk diqqətimi çəkən də  deyilənlərin icərisində ən çox hallanan körpünün açılışında digər qonaqlarla yanaşı xalq şairi Səməd Vurğunun iştirakı və çıxışı barədə olan məlumatlar idi.

İlk gümanım S. Vurğunun fəaliyyətdə olan ev muzeyi oldu. Telefon əlaqəsi saxladım.  Açılşdan bir şəkil və çıxış mətni istədim. Əməkdəşlar bir neçə gün araşdırdıqdan sonra məlumat verdilər ki, şair körpü açılışında iştirak etsə də çıxışı barə bir sənəd yoxdur.  Cavab bizi qane etmədi...

 Yazılı  mənbə olan Zaman Əskərlinin “Nağı dayı” povestində isə  Nağı dayı xatirələrində qeyd edib ki, ziyafətdə ordenli şair Səməd Vurğun şairanə ( o dövrün ab-havasına uyğun)  tost deyib, şer söyləyib...

   Təəssüf ki, həmin  dövrdə Salyan Rayon Partiya  komitəsinin orqanı olmuş “Sosializm yolu” (sonradan, 1965-ci ildən “Qələbə” adı ilə nəşr olunub)  qəzetinin həmin dövr üçün nömrələri də saxlanılmadığına görə tariximizin 80 illik səhifəsi olan körpü barədə dəqiq məlumat əldə edə bilmədik. Lakin ümüdimizi də itirmədik.

Demək “Sosializm yolu” qəzeti əlimizdə yoxdursa  onda ölkənin bir nömrəli qəzeti olan “Kommünist “qəzeti  respublika əhəmiyyətli bu tədbirin gedişini çox yəqin ki,  geniş işıqlandırmışdır.

... Bəli !   M.F. Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanası. “Kommunist “ qəzeti 14 may 1946-ci il tarixli 96 –cı sayı qarşımızdadır. Rəsmi mənbələrə istinad edilmiş bir səhifəlik açılış reportajı və nəhayət bütün suallara doğru cavab.

 “Salyan körpüsünün təntənəli açılışı” adlı repotajın başlığının üzərində diqqət çəkən 3 şəkil yerləşdirib. Soldakı şəkilin altında  yazılıb: ”Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sədr müavini, daxili işlər naziri T. Yaqubov yoldaş körpünün açılışında lenti kəsir, (sağda) körpünün açılışı münasibəti ilə  zəhmətkeşlərin çoxadamlı mitinqində adlı-sanlı pambıq ustası, ordenli Qüdrət Səmədov yoldaş çıxış edir.”  Heç bir izaha, şərhə ehtiyac yoxdur. Körpünü  açan da məlumdur və orda çıxış edən salyanlı məşhur əmək adamı da. Maraqlıdır AzTV-nin qızıl fondundan olan repottajda salyanlı müəllimə Səfurə Quluyevanın da çıxış etdiyi fraqment göstərilir.

Bir səhifəlik materialda diqqət çəkən faktları şərhsiz,  dövrün bənzətmələrini isə kiçik redəktə ilə olduğu kimi təqdim edirik:

“Kür qırağında başqa aləm var idi. May ayının 12-də  yaxın kəndlərdən, rayon mərkəzi Salyan şəhərindən adamlar axın-axın bura  yığışırdı. Qırlı yolla şütüyən avtomobillər Bakının adlı-sanlı adamlarını, partiya hökümət nümayəndələrini, qabaqcıl neftçiləri, şairləri, yazıçıları artistləri, xanəndələri, rəqqasələri, məzhəkəçiləri, mətbuat  nümayəndələrini  bura daşıyırdı”.

Salyanın adlı sanlı əmək adamları, neftçilər, MTS işçiləri, ordenli pambıqçılar Qüdrət Səmədov, Güllü Əliyeva və digərləri də burada olublar.

Qəzet məlumat verir  açılışın rəsmi qonaqları Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sədr müavini, daxili işlər naziri T. Yaqubov, Salyan Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi Bağırov, RİK-in sədri Qədirov, şairlər Səməd Vurğun, Süleyman Rüstəm, yazıçı Süleyman Rəhimov, SSRİ Ali Sovetinin deputatı Mütəllimov, podpolkovnik Bryukov, SSRİ Daxili İşlər Nazirinin müavini Lukşt və digər yoldaşlar açılış üçün hazırlanmış kürsüyə yaxınlaşırlar. Dövlət himni səslənir. T. Yaqubov  Azərbaycan Kommünist (bolşeviklər) partiyası Mərkəzi Komitəsi və Nazirlər Soverti adından təbrik söyləyir.

“Azərbaycanın adlı-sanlı pambıqçısı Qüdrət Səmədov xitabət kürsüsünə qalxaraq bu möhtəşəm körpünün tikintisində iştirak edənlərə  minnətdarlığını bildirdi, biz salyanlılar bu böyük hədiyyə əvəzində bütün dövlət tapşırıqlarını qat-qat artıq yerinə yetirəcəyik”-dedi..

Diqqət:Reportajda  körpü inşaatçısı Pyotr İvanovic Tarskinin  çıxışı bizim üçün çox maraqlıdır. Çünkü burada körpünün  120-140 günə tikilməsi barədə fikirlər alt-üst edilir:

-Keçən ilin mart ayını yaxşı xatırlayıram. İnsanlar burada işə cəlb olunanda geniş çayın sahillərində kol-kos, ot və palçıqdan keçmək olmurdu. Güclü külək boş çöllərin torpağını göylərə sovururdu. Biz işə başlayan gündən qarşılaşdığımız böyük qayğı nəticəsində bütün çətinlikləri aradan qaldıra bildik. Nə dəli Kürün coşqun dalğaları, nə sahildən qalxıb çöllərə axan sel, nə uğultulu külək və başqa çətinliklər insan oğlunu orxutmadı... Bakıdan “Leytenant Şimidt”,”Oktyabr” zavodları, Dəniz Tkinti Tresti, Metal Kombinat, Azərbaycan Tikinti Təçhizat idarəsi, Azərbaycan Dəmir Yol İdarəsi, Kür çayı  gəmiçilərinin işçiləri, Salyan rayonun bütün əmək kollektivləri  körpünün çəkilməsinə çox böyük  kömək etdilər. Bu gün böyük baş ucalığı ilə üzümü Azərbayca xalqına və onun rəhbərinə tutub deyirəm: Qarşımıza qoyduğunuz vəzifə yerinə yetirilmişdir. Kürün bu sahilindən o sahilinə yol acıqdır.”

Qəzet  məlumat verir ki, sonra ordenli şair Süleyman Rüstəm çıxış edir və şeir söyləyir. Qeyd olunur ki, T. Yaqubov tərəfindən  körpü çəkilişində fərqlənmiş ən yaxşı inşaatçılara Fəxri Fərmanlar və qiymətli hədiyyələr təqdim olunur. Bu məqsəd üçün 75 min manat pul ayrıldığı elan olunur. Rayon icraiyyə komitəsinin sədri Qədirov 12 nəfərə rayonun  hədiyyələrini təqdim edir.

12 may 1946-ci il tarixdə, günorta saatlarında dövlət himninin sədaları altında körpünün açılşını bildirən lent şəkildən göründüyü kimi Yaqubov tərəfindən  kəsilir. Ilk maşın karvanı körpünü alqış sədaları altında keçir.

Rəsmi açılışdan sonra çayın sahilində  Tut bağı deyilən ərazidə böyük ziyafət verilir. Qəzet ilk badələrin SSRİ-nin birinci şəxsinin, şanlı ordunun, xalq birliyinin sağlığına qaldırıldığını bildir və xalq artistlərindən A. Hacıbəylinin, Sara Qədimovanın çıxış etdiyini qeyd edir.

Məqalədə xalq şairi Səməd Vurğunun  çıxışı barədə qeydə rast gəlmədik. Bu barədə məlumat Nağı Axundovun xatirələridə yer alıb. Çox yəqin ziyafət zamanı ilk sağlığın müəllifi ordenli şair olub.

Beləlikl , 80 il əvvəl  çap olunmuş “Kommunist” qəzeti tarixi həqiqətləri bizə göstərdi.

1. Salyan körpüsü 3 ay deyil, 15-16 ay müddətində  inşa olunub.

2. Körpü  Uzaq Şərq Körpü Tikintisi idarəsi tərəfindən  Azərbaycanın əlaqədar təşkilatlarının, Salyan rayonunun  müəssisələrinin, o cümlədən  Kür gəmiçilik idarəsinin  yaxından dəstəyi ilə inşa edilmişdir.

3.SSRİ məkanının hər yerində  bərpa işlərinin, o cümlədən yeni körpülərin inşasında alman əsirlərindən istifadə olunmuşdur. Həmin dövrdə Salyan rayonundə hərbi düşərgədə saxlanılan alman əsirlərindən Salyan körpüsünün inşasında da istifadə olunmuşdur. Lakin körpünün burada əsir kimi saxlanılan, mühəndis ixtisaslı alman Alfred Riskopun layihəsi əsasında tikildiyi yanlış fikirdir və təsdiqini tapmır.

4.Körpünün açılışında xalq şairi Səməd Vurğun deyil, məşhur salyanlı pambıq ustası Qüdrət Səmədov və müəllimə Səfurə Quliyeva  çıxış etmişdir. 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Aytən Ağasıyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Hər gün maşınla gəzmək yolu aldatmaq idi mənim üçün.. Artıq əvvəlki həyatıma geri dönməyi, normal yürüyüş etməyi iplə çəkirdim. Göy üzünün barışmadığı günlərdə daha da ümidsiz olurdum.. Elə günlər də olurdu ki üzümü göyə tutanda günəşin üzünü yanaqlarımda hiss edirdim ..

Bakının şahmat taxtasını xatırladan ağ qara (yağışlı-günəşli) günlərində hər gün tək istəyim var idi.. "Ağrılarım biraz daha azalsın..."

Qeydiyyatda sıra gözləyirdim. İki həkim söhbət eliyirdi :

-Neçə bacısız ?

-İki bacı, ama atamın üç qızı var

-O necə olur ?

-Anam atamın ən böyük qızıdı..

Fizioterapiya otağında yorulmadan işləyən tibb bacılarının ayağına geyindiyi ağ saboların üzərinə işlənmiş rəngarəng güllər kimi bütün diqqətimi aldı əlimdən bu cümlə...

"Anam atamın ən böyük qızıdır"

Mənə görə ailə qorunması gərəkən bir qalaya bənzəyir, o qaladan Günəşin doğuşunu izlədiyimiz qədər Günəşin batışını da izləyirik..

Ailəni də qala kimi hərdən üst başını təmizləmək lazımdır.. Diqqətsiz qoymaq olmaz. Qalada yad insan nəfəsi duya bilmərsən. Ailə də belədi..

Ailənin nə demək olduğunu ən çox ailəsi olmayanlar bilər bəlkə də. Qonşunun güllü bağçası xoş gələndə sən də o çiçəklərdən istəyirsən, əkirsən, böyüdürsən.

Ailəni isə tək başına böyütmək olmur.. Ana ona bəxş edilənlərlə ailəni quran, ata isə onu "hərami"lərdən qoruyandır.

Bəzi ailələr qarşılıqlı sevgi və sədaqət üzərində qurulur. Bəziləri məcburiyyət və çarəsizlik, bəziləri də mənfəət və mənafe üzərində.

Bir çox ailələrdə ata daha dominant olur.

Ana qadın kimi zərifliyini qoruyub, öz dəyərini sorğulatmayan bir kişi ilə ailə həyatı quranda həm özünə həm də ətrafına daha sevgi dolu olur.

Bəzi ailələrdə isə qadın kişi rolunu üstələnir, kişi isə buna şərait yaradanda qadın rolunda qalır.. bu zaman ana və ata çəki daşları arasında tarazlıq pozulur. Evdə son qərar ananın olanda, övladlarının gözündə ata "qəhrəmanlığı" nı itirir.

Zaman keçdikcə ana hər şeyi özbaşına edərək atanın öhdəliklərini də əlindən alır. Bu zaman isə ata özünə inamını güvənini bacarıqlarını sorğulamağa başlayır..

Müasir dövrdə bu hallara daha çox rast gəlinir.

Bir birini ilk dəfə toy günü görən sonra evlənib xoşbəxt olan insanlar da tanıyıram, illərlə bir birini tanıyıb daha sonra ayrılan ailələr də..

Ailədə sevgidən sonra  hörmət, sədaqət birlik və dözümlülük yoxdursa ayrılıq çalınacaq tək musiqi olur..

Bu gün taksi sürücüsünün altı aylıq nişanlısından ayrıldığını eşitdim. Ama hələ də qıza aldığı iPhone 17 nin kreditini ödəyirdi. Gülərək deyir :

-Üzüm gəlmədi telefonu alım əlindən, indi krediti ödəyirəm

-Hə əlbəttə ki adamın üzü gəlməz istəsin, əslində qızda üz olsaydı  özü qaytarmalı idi

-Nəbilime abi

Bəzən düşünürəm ki, ayrılıq üçün də kredit ödənilir. Kimisi o taksi sürücüsü kimi bir müddət ödəyir, kimisi də bir ömür..

Hətta bəzən faiz də gəlir, ayrılıqlar üçün bədəllər böyüyür..

İndi isə diqqətinizi yuxarıdakı cümləyə çəkmək istəyirəm: "Anam atamın ən böyük qızıdı"

Mənə görə qadının xoşbəxt olduğu ailə daha huzurlu olur. Bir qadın nə qədər güclü olsa da onu yoldaşı kimi sevən, atası kimi qoruyan, dostu kimi dinləyən kişiyə (yara) ehtiyacı olur. O kişi ailəni "həramilər"dən qoruyub öz xoşbəxtliyinin ömrünü uzadanda həyat yaşamaq üçün daha asan olur.

Həyatda hər kəs bir ailənin imzasını daşıyır, bu imza gələcəyi asanlaşdıra da bilər qəlizləşdirə də.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Televiziyada aparıcı kimi sərbəst mülahizə yürütmək ilk dəfə ona nəsib olub...

İntellektual, mehriban, realist və ədalətli xanımdır. Ən çətin mühitə belə asanlıqla uyğunlaşa bilir. Sosial, iddialı və sevgi doludur. Daxilində tarazlıq yaratmağı bacarır. Fəaliyyətində ahəngdar, harmonikdir. Onun mülayim görünüşünə aldanmayın, arxasında son dərəcə iradəli və mübariz bir şəxsiyyət gizlənir. Doğrudur, qayda-qanuna önəm verir, amma müstəqilliyini heç zaman əldən verməməyə, azadlğını qorumağa çalışır. Bədii fəaliyyətdən zövq alır və yüksək mədəni səviyyəsi var...

Deyir ki:- “Bugünkü Azərbaycan mediasının kənardan görüntüsü və ya keyfiyyətli olub-olmaması barədə media nümayəndələri və media ekspertləri tərəfindən çox danışılıb, çox tənqid olunub, onun yenilənməsi üçün ən müxtəlif yollar təqdim olunub. Təkrarçılıq etmədən mənə qədər deyilənlərə onu əlavə edə bilərəm ki, bu gün Azərbaycan mətbuatı bir natamamlıq kompleksini yaşayır. Elə təəssürat yaranıb ki, istər çap, istərsə də elektron media ac qalmamaq üçün bir qisim topluma yaradılan bir məşğuliyyətdir. Media cəmiyyəti formalaşdırmaq, irəli aparmaq əvəzinə cəmiyyət onu öz təfəkkürünə, düşüncə, həyat tərzinə uyğunlaşdırıb...”

...Olduqca optimistdir. Hər kəsə yaxşı tərəfdən baxmağa alışdığından, pis adamlarda belə yaxşı tərəfləri görmək qabiliyyəti var. Həssas və şəfqətlidir. Estetik qavrayışlara böyük əhəmiyyət verir. Çətinliklərlə üzləşən zaman çox ustalıqla öhdəsindən gəlir. Yardımsevər xasiyyəti var və hər kəsə kömək etməyə çalışır...

“Bəzən onlayn mediada hətta ixtisaslı jurnalistlərin də qeyri-səhih informasiyalarına rast gəlirsən. Peşəkar jurnalist üçün xəbərin gecikib-gecikmədiyi əsas deyil, əsas onun ötürdüyü xəbərin səhihliyidir. Çünki bundan onun nüfuzu, etibarlılığı asılıdr. Lakin Azərbaycan reallığında dezinformasiyanın yayılması adi bir hal kimi qəbul olunur, nonsens yaratmır və nə həmin media qurumunun, nə də xəbəri ötürən müxbirin nüfuzuna, etibarlılığına xələl gətirmir. Çünki bugünkü medianın özü nüfuzluluq və etibarlılıq təsnifatından uzaqdır, dənizdə yelkənsiz qayıq vəziyyətindədir. Külək hara əsirsə, ora da üzür.”- söyləyir.

...Zövqü çox gözəldir. Təbiiliyin vurğunudur. Kobud və ya sərt insanlardan instinktiv olaraq uzaqlaşır. Tarazlığı qoruduğundan, həmişə orta zəmini tapır və buna görə də mükəmməl dost və tərəfdaş kimi etibar qazanır. Hər işin ədalətli olmasını xoşlayır, haqsızlığa dözümü yoxdur. Həyatda sülh və harmoniya tərəfdarıdır. Kiminsə xətrinə dəyməyə meyilli deyil və kiminsə ondan inciməsinə səbəb yaratmır. Əziyyət çəkən birini görəndə, əlindən gələn yaxşılığı etməyə çalışır...

Deyir ki:- “Bu gün jurnalistika fakültəsi istənilən sayda məzun buraxa bilər, ölkədə onlarca elektron media işlək ola bilər, amma ölkənin və cəmiyyətin həyatında söz sahibi ola bilmirsə, ictimai fikri dəyişdirə bilmirsə, özünün müqavimət immuniteti yoxdursa, jurnalistin söz azadlığı onun çalışdığı qurumun maliyyəçisinin sifarişinə təslim olunursa, həqiqətən də dördüncü hakimiyyətə çevrilmək istəyi və şansı yoxdursa, onda keyfiyyətli mediadan danışmaq mənasızdır. Bütün inkişaf etmiş ölkələrdə mətbuat mənsub olduğu ölkənin ən strateji və birinci dərəcəli mexanizmidir...”

O, 1966-cı ilin sentyabr ayının 24-də Şəki şəhərində dünyaya gəlib. 1972-ci ildə Bakıda 3 saylı tam orta məktəbin birinci sinfinə gedib və 1982-ci ildə həmin məktəbi bitirib. Orta məktəbdə oxuduğu illərdə, eyni zamanda 21 saylı musiqi məktəbində də ibtidai musiqi təhsilə yiyələnib. Orta məktəbi bitirəndən sonra 1982–1986-cı illərdə Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Məktəbində fortepiano sinfi üzrə orta ixtisas musiqi təhsili alıb. 1988–1994-cü illərdə BDU-nun jurnalistika fakültəsində təhsilini davam etdirib. Əmək fəlaiyyətinə 1986-cı ildən başlayıb. Azərbaycan Dövlət Neft və Kimya İnstitutunun nəşriyyatında redaktor, "İnşaatçı" qəzetində korrektor işləyib. Sonradan həyatını televiziyaya həsr edib və ölkənin müxtəlif televiziya kanallarında çalışıb...

Tanınmış telejurnalist, milyonların sevimlisi İlhamiyyə Rza onu belə xarakterizə edir: “O, televiziyaya gələndə qarışıq dövr idi. Həmin dövrdə sərbəst, özünəməxsus tərzlə aparıcılıq etmək tərzi ilk dəfə ona nəsib oldu. Həm təfəkkürü və həm də məntiqli danışığı, hadisələri düzgün təhlili ilə seçildi. Bu da onu tmaşaçılara sevdirə bildi...”

...Ömür-gün yoldaşı Dilavər Əzimli Cəlilabad rayonunun Ağdaş kəndində anadan olmuşdu. AMEA Tarix İnstitutunun Orta əsrlər tarixi şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent idi. Uzun müddət koronavirusdan müalicə olunmasına baxmayaraq onun həyatını xilas etmək mümkün olmayıb. 2021-ci ildə vəfat edib...

Bəli, söhbət jurnalist, ssenarist, televiziya aparıcısı, tərcüməçi, redaktor Arzu Qazıyevadan gedir. 2026-cı il onun üçün əlamətdar ilidir, bir neçə aydan sonra yubileyini qeyd edəcək...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

İlqar İsmayılzadə,

fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, "Həməşəra" mətbu orqanının baş redaktoru, AJB, AYB və TYB-nin üzvü, yazıçı-publisist.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Ustad Niftalı Göyçəlinin "Qədim Turan eposu" adlı kitabı Azərbaycan ədəbi mühitində işıq üzü görmüş önəmli bədii əsərlərdən biridir. Əsərin önəmi onun təkcə Odlar Yurdu Azərbaycanın deyil, ümumilikdə türklər və Turan ellərinin milli kimliyi və tarixindən bəhs etməsindən irəli gəlir. Bu qısa yazıda həmin dəyərli və qiymətli əsər barədə düşüncələrim və subyektiv baxışlarımı aşağıdakı formada qələmə almaq, onu əziz oxucularla bölüşmək istəyirəm...

Müəlliifin həyatı və yaradıcılığına qısa baxış:

Yusifov Niftalı Puta oğlu (Niftalı Göyçəli): 21 mart 1951-ci ildə bir zamanlar doğma Azərbaycan diyarının qərb hissəsində yerləşmiş Göyçə mahalının Basarkeçər rayonuun Babacan kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən və hərbi xidmətdən tərxis olduqdan sonra 1974-cü ildə BDU-nun kitabxanaçılıq fakültəsinə (qiyabi) daxil olmuş, 1981-ci ildə oranı bitirərək kitabxanaçı-bibloqraf ixtisası üzrə ali təhsil haqqında diplomunu almışdır.

1976-cı ildən Şəki rayonuna köçməklə əvvəlcə kənd mədəniyyət evinin direktoru və iki il müddətində Səməd Vurğun adına rayon mədəniyyət evinin direktoru vəzifəsində işləmişdir.

1990-cı ildə ailəlikcə Bakı şəhərinə köçməklə 1992-ci ilə kimi ARDNŞ "Geofizikakəşfiyyat" idarəsində fond rəisi vəzifəsində işləmişdir. Tədqiqatçı, türkoloq, şair, aşıq, ədəbiyyatşünas və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Hal-hazırda türk milli kimliyinin təbliğinə xidmət göstərən beynəlxalq səviyyəli Turan Yazarlar Birliyinin sədri, eyni halda Turan Xalq şairidir. Ömür-gün yoldaşı Məlahət xanım 2023-cü ildə dünyasını dəyişərək ədəbiyyətə qovuşmuşdur. Onların ailə həyatından 1 qızı, 2 oğlu, 7 nəvəsi və 1 nəticəsi var.

Ustad Niftalı Göyçəlinin indiyədək nəşr edilmiş kitabları sırasında 1. "Altun saçlı qərəman", Bakı: 2000; 2. "İbrahim və Lilpar", Bakı: 2002; 3. "Vətən sizə oğul dedi", Bakı: 2011; 4. "Qədim Turan eposu", Bakı: 2014; 5. "Bilqamıs - bəşəriyyətin ümumi eposudur", Bakı: "Elm və təhsil", 2015; 6. "Milli Qəhrəman Pəncəli", Bakı: 2017 (Şəhriyar Seyidoğlu ilə ortaqlı); 7. "Göyçə ustadları" (antologiya), I hissə. Bakı: "Elm və təhsil", 2017; 8. "Becan Qasımov - Göyçə xatirələri" (Bioqrafik povest). Bakı: "Elm və təhsil", 2018; 9. "Miskin Abdal və Səfəvilər", Bakı: "Elm və təhsil", 2018 və 10. "Qazi" (Bioqrafik poema), Bakı: "Elm və təhsil", 2025 kitablarını göstərmək olar.

Ustad Niftalı Göyçəli Azərbaycan ədəbi mühitinin görkəmli və qocaman siması, Turan sevdalısı olan ziyalı və müdrik şəxsiyyət, həmçinin, bərəkətli ömrünü xalqın "Şəxsiyyət vəsiqəsi" sayılan milli kimlik, tarix və mədəniyyət sahəsinə həsr etmiş fədakar bir insandır...

Kitabın ümumi məlumatı:

Kitabın ümumi məlumatı aşağıdakı kimidir:

Kitabın adı: "Qədim Turan eposu"

Müəllif: Niftalı Göyçəli

Redaktor: Həbib Ələkbərsoy

Məsləhətçi redaktor və ön söz müəllifi: Əlrza Amanbəyli

Naşir: "Elm və təhsil" nəşriyyatı, Bakı

Nəşr olunduğu il: 2014

Səhifə sayı: 208 səhifə.

Kitabın ön söz müəllifi Əlrza Amanbəylidir. Ön sözdən sonra Həbib Ələkbərsoylunun "Bu epos Türk xalqlarının bədii tarixidir" başlıqlı yer almışdır. Ardınca müəllifin türk xalqlarının tarixi və mədəniyyətini şeir üslubunda nəzmə çəkdiyi 14 dastan təqdim edilmişdir. Kitabın sonunda isə Türk bədii təfəkkürünün digər xalqlarda mövcud olmayan "Dodaqdəyməz" şeir növündən söz açılmış, bununla bağlı müxtəlif mövzularda qələmə alınmış bir neçə dodaqdəyməz təcnislər və qəzəllər göstərilmişdir.

Kitabın üz qabığında onun "I hissə" olduğu qeyd edilsə də, sonralar kitabın davamı nəşr edilməmişdir. Bu da onun ikinci hissəsinin müəlliflə yanaşı türkoloq alim, mərhum professor Ramiz Əsgərlə ortaq olaraq hazırlanmasına qərar verildiyi, lakin R.Əsgərin vəfatına görə müyəssər olmamasından irəli gəlmişdir. Bundan əlavə, kitabın arxa üzündə müəlliflə yanaşı mərhum Əlrza Amanbəylinin də fotoşəkili və qısa bioqrafik məlumatı yer almışdır. Bunun səbəbini Ustad Niftalı Göyçəlidən soruşduqda, onun bir güneyli milli fəal olaraq Xalq hərəkatı illərində Azərbaycana gəldiyi və adının təbliğ edilməsi məqsədi ilə bu formada kitabın arxa tərəfində fotoşəkili və məlumatlarının yerləşdirilməsinə qərar verildiyini bildirdi...

Kitabın ehtiva etdiyi mövzular:

Ustad Niftalı Göyçəlinin əsərləri arasında heç şübhəsiz ki, "Qədim Turan eposu" adlı kitabı mövzu, yazılış üslubu və mahiyyət baxımından daha önəmli və daha əhəmiyyətlidir. Kitabın əhəmiyyətli və önəmli olması onun təkcə Odlar Yurdu Azərbaycan deyil, ümumilikdə, Turan ellərinin bir-başa milli kimliyi, tarixi və mədəniyyəti mövzusuna aid olmasından, uyğun mövzunu poeziya (şeir) formasında qələmə almasından irəli gəlir.

Əslində ustad Niftalı Göyçəli Türk bədii ədəbiyyatında müasir dövrdə geniş səviyyədə epos janrına müraciət edən ilk şair olaraq təqdim edilir. Burada epos dedikdə, bir xalqın tarixi taleyi, qəhrəmanlıqları, adət-ənənələri və dünyagörüşünü geniş şəkildə əks etdirən, dastançılıq ənənəsinə əsaslanan nəhəng xalq folklor əsəri nəzərdə tutulur. Epos sadəcə bir hekayə deyil, bir millətin yaddaşı və epik düşüncə xəzinəsidir. "Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti"ndə bununla bağlı oxuyuruq: "Epos: Yun. rəvayət səciyyəvi ədəbiyyat, dastan. Koroğlu eposu. Qəhrəmanlar eposu // Qəhrəmannamələr. dastanlar və s. Xalq yaradıcılığı əsərlərinin məcmusu, Qırğızların "Manas" eposu". (Bax: "Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti", 2/31. "Şərq-Qərb" nəşriyyatı, Bakı, 2006).

Unutmamalıyıq ki, eposlar yalnız ədəbiyyat nümunəsi deyil, həm də milli yaddaşın daşıyıcısıdır. Eposlar xalqın qəhrəmanlarını, tarixi mübarizələri və mifik dünyagörüşünü əks etdirən bədii-ədəbi nümunələrdir. Eposlardan bir hissəsinin məlum və bəlli müəllfiləri olsa da, onlardan bir çoxu xalq yaradıcılığınün məhsuludur.

Dünyada qələmə alınmış bir sıra qədim eposlar mövcuddur. Bununla bağlı eradan əvvəl 12-7-ci əsrlərdə yaşadığı bildirilən qədim Yunan şairi Homer tərəfindən yazılmış, eyni halda Troya müharibəsi və qəhrəmanlıq hekayələrini özündə ehtiva etmiş "İliada" adlı antik yunan dastanı, həmçinin, onun tərəfindən ərsəyə gəlmiş "Odisseya" adlı digər kitab, qədim Hind ədəbiyyatının müəllifi bəlli olmayan, eyni halda qardaş müharibələri və dini-fəlsəfi ideyaları özündə ehtiva etmiş "Mahabharata" kitabı, tanınmış şair Əbül-Qasim Firdovsinin (940-1020) İranın qədim tarixi, qəhrəmanlıq və milli kimlikdən bəhs edən "Şahnamə" adlı əsəri və digər bu kimi nadir əsərləri göstərmək olar.

Bu izahlardan sonra haqqında danışılan kitaba qayıdırıq: Niftalı müəllimin 2014-cü ildə işıq üzü görmüş "Qədim Turan eposu" adlı məlum əsəri həmin sahədə yazılaraq ərsəyə gəlmiş ən bariz nümunədir. O, adıgedən əsərdə Turan ellərinin tarixini poetik formada nəzmə çəkmiş, Türk tarixini şeir formasında oxuculara çatdırmaqda böyük, həm də ilk olan uğur qazanmışdır. Həmin əsərdə epos janrına aid olan 14 dastan şeir formasında yer alır. Onlar aşağıdakılardan ibarətdir:

1. “Şumer dastanı”;

2. “Tatar dastanı”;

3. “Hun dastanı”;

4. “Çində hun tərəqqisi və xan dövlətləri”;

5. “Hunların şimal-şərqə axını”;

6. “Tapqaç xanın Çin səddini tikdirməsi”;

7. “Başqır-Çuvaş dastanı”;

8. “Kazax dastanı”;

9. “Yuran xan dastanı”;

10. “Peçenq Temir və Az Alpər dastanı”;

11. “Türkmən dastanı”;

12. “Özbək xan və Sallur dastanı”;

13. “Qırğız dastanı";

14. Amerikanın yerli xalqına aid “Hundu dastanı”.

Məlumat üçün qeyd etmək lazımdır ki, təkcə son minillikdə deyil, ümumiyyətlə, türk kimliyi və tarixi dastanlarını belə bir geniş miqyasda və əhatəli ölçüdə nəzmə çəkən kimsə olmamışdır. Məhz bu baxımdan ustad Niftalının məlum əsəri Türk dünyasında, eyni halda dünya ədəbiyyatında ilkə atılmış bir imza kimi dəyərləndirilə bilər. Bunu təsdiq etmək üçün aşağıdakı məlumatlara nəzər salmaq kafidir:

1. Türk dünyası və Turan ellərinin ortaq eposlarından olan "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanı vardır. Bu kitabın kökləri çox qədim (e.ə. VII-IX əsrlər) olsa da, mövcud nüsxələri XV əsrdə qələmə alınmışdır. Əsərin əsas süjet xətti və hadisələri daha əvvəlki dövrlərdə - oğuzların Azərbaycanda və ətraf bölgələrdə yaşadığı dönəmdə formalaşmış şifahi xalq ədəbiyyatı nümunələridir.

2. Qədim türk eposunun ən əski nümunələrindən biri (e.ə. I minillik) olan və əsasən nəzm (şeir) formasında qələmə alınmış "Alp Ər Tonqa" dastanı. Türk dünyasının tanınmış alimi, filoloq və leksioqraf Mahmud Kaşğarlının (1029-1101) "Divanü lüğatit-türk" əsərində həmin dastandan müəyyən fraqmentlər qalmışdır.

3. Kökləri çox qədim dövrlərə - IX-X əsrlərə gedib çıxan və əsasən şeir (nəzm) formasında olan, eyni halda qırğız xalqının şifahi xalq ədəbiyyatının ən böyük abidəsi və dünyanın ən həcmli eposu hesab olunan "Manas" dastanı;

4. Həm nəsr, həm də şeir elementlərini özündə birləşdirən, eyni halda e.ə. III - I minilliklər və Hun-Oğuz dastanları qrupuna daxil olaraq XIII-XIV əsrlərdə qələmə alındığı bildirilən "Oğuznamələr" (Oğuz Kağan dastanı) kitabı. Bu kitab Türk dünyasının ən qədim soy-kök və dövlətçilik modeli, mifoloji-tarixi eposudur. Bu kitabda oğuzların etnosiyasi birliyindən, dünyanı fəth etməsindən bəhs edir.

5. Əsasən şeir (nəzm) formasında olan və XIX əsrin sonlarında qələmə alınmağa başlandığı deyilən "Alpamış və Koblandı Batır" dastanları özbək, qazax və qaraqalpaq türklərinin qəhrəmanlıq eposları olaraq təqdim edilir.

Bu arada Türk dünyasının "Koroğlu dastanı", "Aşıq Qərib", "Şah İsmayıl və Əsli və Kərəm" və s. kimi epik-lirik və qəhrəmanlıq-macəra dastanları və poemaları da mövcuddur. Müasir dövrümüzdə tanınmış yazıçı-publisist Yunus Oğuz da türk tarixi və mifologiyası mövzusunda genişhəcmli, epik səciyyəli tarixi romanların müəllifidir. Bununla bağlı onun Türk tarixinə aid olan "Atilla", "Tomris", "Əmir Teymur", "Şah İsmayıl Səfəvi", "Dədə Qorqud", "Ovçu" və s. bədii-tarixi əsərlərini göstərmək oalr.

Yuxarıda təqdim edilən epos nümunələrinə diqqət yetirdikdə, onların yalnız müəyyən bir türk qolu və ya müəyyən bir qəhrəmanla bağlı olduğu aydınlaşır.

Azərbaycan və ümumtürk dünyasında türklərin tarixi, qəhrəmanlıqları və mədəniyyəti ilə bağlı şeir (nəzm) formasında yazılmış epik əsərlər (dastanlar, poemalar) əsasən qədim və orta əsrlərə aiddir. Şifahi xalq ədəbiyyatında dastanlar nəsr və nəzmin qarışığı olsa da, ayrıca şeir formasında kitab olaraq ərsəyə gəlmiş əsərlər olduqca az, həm də yalnız müəyyən bir Türk qolu, müəyyən bir Türk qəhrəmanı və onların tarixi ilə bağlıdır.

Ustad Niftalının şeir formasında ərsəyə gətirdiyi "Qədim Turan eposu" adlı əsəri isə epos janrının xüsusiyyətlərini daşıyan tarixi-poetik abidə olaraq uyğun sahədə həm əhatəli, həm də bir ilk imzadır. Bu baxımdan onu dünya ədəbiyyatının epos mövzusunda ərsəyə gəlmiş Homerin "İliada" və "Odisseya", qədim Hind ədəbiyyatının "Mahabharata" və qədim İran ədəbiyyatında Əbül-Qasim Firdovsinin "Şahnamə" əsərləri ilə eyni cərgədə sıralamaq və dəyərləndirmək lazımdır.

Türk dünyasında isə öz mövzusu, xüsusiyyətləri və formatına görə indiyədək belə bir əhatəli əsərin olmadığını nəzərə alaraq onu xüsusilə dəyərləndirilmək və təqdim etmək lazımdır. Çünki sözün həqiqi mənasında bu kitab türk dünyasında və eləcə də dünya səviyyəsində fəxarətlə təqdim edilə biləcək möhtəşəm bir əsərdir. Bu sözlər "Qədim Turan eposu" kitabı və onun dəyərli müəllifi barədə əsla mübaliğə deyil, sadəcə mövcud reallıqlar və həqiqətin bəyanıdır…

Təşəkkür və arzular!

Fürsətdən istifadə edib əziz və dəyərli ustadımız Niftalı müəllim Göyçəliyə belə bir möhtəşəm əsərə görə səmimi minnətdarlığımı bildirir, ona uzun, sağlam və mənalı-məsud ömür, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayıram!

Onun qələmə aldığı "Qədim Turan eposu" kitabının yenidən işıq üzü görməsi və ölkə daxilində geniş yayımından əlavə, həm də digər dillərə çevrilib yayımlanması, beləliklə də digər dünya xalqları və millətləri, xüsusilə də gənclər arasında şanlı türk tarixi və kimliyinin təbliğinə töhfələr verəcəyi ümidi ilə!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin “Yazıçı” nəşriyyatının “Motivasiya Ədəbiyyatı Kitabxanası” seriyasından Sənani Quliyevin “Mənim uğur hekayətim” adlı kitabı işıq üzü görmüşdür.

Üz qabığında kitabın leytmotivi “Həyatda uğur qazanmaq üçün iki qanad lazımdır: biri insanın öz əzmidir, digəri isə güclü dövlətin dayağı” cümləsində öz əksini tapmışdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına “Yazıçı” nəşriyyatından verilən məlumata görə, əsas oxucu hədəfi gənclər olan kitabda müasir Azərbaycan gənci üçün həm uğurlu insan olmağın, həm də liderə çevrilməyin sirləri açılıbdır. Özü də müəllifin gerçək yaşantı praktikası motivasiya sahəsində dünyanın ən əsas təlimləri ilə paralel verilibdir.

İnsan öz uğur hekayətini necə yazır?

Çox təəssüf ki, əksərən gənclər bunun üçün imkanlı valideynin, yaxşı dayının, yaxud hansısa regional mənsubiyyətin olmasını əsas sayırlar. Halbuki kitabın müəllifi qaçqın şəhərciyində yaşamış imkansız bir ailənin övladı olaraq öz uğur hekayətini öz məqsədyönlülüyü, dəmir iradəsi, zəkası hesabına və ən əsası, öz dövlətinə güvənərək əldə edib.

Hədər yerə deyil ki, müəllif oxucusuna müraciət edərək yazır: “Dəyərli oxucum! İnsanı dünyaya gətirən valideynləridir. Cisminə ruh üfürən Allahdır. Yetişdirən mühitdir. Yol göstərən isə Dövlətidir. Dövlət bir ailədir! Ailə yol göstərməsə, yol verməsə, insan bir heçdir. Biz bu ailədə sağlam ruhlu, sağlam düşüncəli olmalıyıq. Əks təqdirdə qismətimiz daim uğursuzluqlar, nailiyyətsizliklər, rahatsızlıqlar olacaqdır.

Müvəffəqiyyətə köklənək! Sabaha inanaq və hazır olaq! Öz uğur hekayətimizi məhz bu andan başlayaraq özümüz yazaq!”

Qeyd edək ki, Sənani Quliyev 1988-ci ildə Füzuli rayonunda anadan olub. Orta təhsilini Füzuli şəhəri M. Xəzani adına musiqi təmayüllü internat tipli gimnaziyada alıb, 2006-cı ildə gimnaziyanı fərqlənmə attestatı ilə bitirib və Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinə Kimya mühəndisi ixtisası üzrə qəbul olub. 2010-cu ildə təhsil ocağını müvəffəqiyyətlə bitirib. Daim püxtələşmək, inkişaf etmək, mühəndis baxışına iqtisadı bilik əlavə etmək məqsədi ilə 2018-22-ci illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində Dünya İqtisadiyyatı ixtisası üzrə ikinci ali təhsilini alıb. Amma yenə də kifayətlənməyib, bu dəfə mühəndis baxışı və iqtisadi analizə idarəçi strategiyasını əlavə etmək üçün hal-hazırda 3-cü ali təhsilini almaqdadır, Prezident Yanında İdarəçilik Akademiyasında Dövlət və Bələdiyyənin idarə olunması ixtisasına yiyələnir. Paralel olaraq da iş fəaliyyətində uğurları sıralamaqdadır.

Yazar özündən sonra gələn gənclərə öz həyat təcrübəsini, bilik və bacararığını bölüşmək üçün bu kitabı ərsəyə gətirib.

“Mənim uğur hekayətim” kitabının yayım hüququ “Sin-kod” şirkətinə məxsusdur və artıq kitabı şəhərin kitab mağazalarından əldə etmək mümkündür. Nəşrin aktuallığını nəzərə alıb yaxın dövrdə türk dövlətlərində yayılması da nəzərdə tutulur.

Kitabın redaktoru Varis, naşiri Akif Şahbazovdur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Seymur Əliyev,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

4 may 2026-cı il tarixində Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatında “Heydər Əliyev irsi: Güclü dövlət, möhkəm ailə dəyərləri” mövzusuna həsr olunan konfrans keçirilib.

Konfransda millət vəkilləri, zabitlər və veteranlar, ölkə ziyalıları, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin, Odlar Yurdu Universitetinin, tələbələri iştirak ediblər.

Konfransdan öncə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni səsləndirilib, Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin və Zərifə xanım Əliyevanın, həmçinin, respublikamızın müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü uğrunda canından keçən şəhidlərin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib.

Daha sonra Ümummilli Lider Heydər Əliyev və Zərifə xanım Əliyevaya həsr olunan  “Əsl məhəbbət haqqında” film nümayiş olunub.

Konfransda çıxış edən Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri polkovnik Cəlil Xəlilov Ulu Öndər Heydər Əliyev və akademik Zərifə Əliyevanın Azərbaycan xalqı qarşısındakı tarixi xidmətlərinə diqqət çəkib, onların işıqlı ideyalarının bu gün də öz aktuallığını qoruyub saxladığını vurğulayıb:

“Bugünkü konfrans Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri, müasir dövlətçiliyimizin memarı Heydər Əliyev və Azərbaycan tibb elminin görkəmli nümayəndəsi, akademik Zərifə Əliyeva kimi iki böyük şəxsiyyətin əziz xatirəsinə ithaf olunub. Onların zəngin irsi, çoxşaxəli fəaliyyəti və yüksək mənəvi keyfiyyətləri bu gün də cəmiyyətimiz üçün bir yol xəritəsi, örnək həyat məktəbi kimi dəyərini qoruyub saxlayır.

Heydər Əliyevin dövlətçilik ideyaları, Zərifə Əliyevanın yüksək mənəvi dəyərləri və onların ailə nümunəsi gələcək nəsillər üçün əvəzsiz bir irsdir. Bu irsi qorumaq, yaşatmaq və inkişaf etdirmək hər bir Azərbaycan vətəndaşının borcudur. Əminliklə deyə bilərik ki, Ümummilli Liderin və Zərifə xanımın əziz xatirəsi xalqımızın qəlbində daim yaşayacaq, onların həyat yolu isə hər zaman gənclərimizə düzgün istiqamət göstərəcəkdir.

Bu gün burada toplaşan hər bir ziyalı, hər bir vətəndaş bu irsin daşıyıcısıdır. Bizim üzərimizə düşən əsas vəzifə bu zəngin mənəvi və siyasi irsi qorumaq, gələcək nəsillərə ötürmək və onu daha da inkişaf etdirməkdir. İnanıram ki, bugünkü konfransımız bu istiqamətdə dəyərli fikir mübadiləsi, elmi yanaşmalar və məhsuldar müzakirələrlə yadda qalacaqdır”.

Çıxışının sonunda polkovnik Cəlil Xəlilov sözü konfransın moderatoru -  Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun baş direktoru, Ümumdünya Yazıçılar Təşkilatının (WOW) katibi, “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının baş redaktoru, Əməkdar jurnalist Varis Yolçuya verib.

Konfransın önəminə toxunan Varis Yolçu hər iki tarixi şəxsiyyətin ömür və mübarizə yolunun gənclərə örnək olduğunu bildirib:

“Bugünkü konfrans Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri, müasir dövlətçiliyimizin banisi Heydər Əliyevin və Azərbaycan tibb elminin parlaq simalarından biri, akademik Zərifə Əliyevanın xatirəsinə ithaf olunub. Bu iki böyük şəxsiyyətin həyat yolu, onların xalqa, dövlətə və insanlığa xidmətlə yoğrulmuş fəaliyyəti yalnız bir dövrün deyil, bütöv bir millətin mənəvi yaddaşına çevrilmişdir. Onların irsi bu gün də müstəqil Azərbaycan dövlətinin ideoloji sütunlarını möhkəmləndirən, cəmiyyətimizi birliyə, həmrəyliyə və inkişaf yoluna səsləyən əbədi dəyərlər sistemidir.

Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti nəticəsində qurulan güclü dövlət modeli, milli maraqların qorunmasına əsaslanan strateji xətt və xalqla hakimiyyət arasında formalaşdırılan sarsılmaz etimad körpüsü bu gün də ölkəmizin tərəqqisinin əsas təminatlarından biridir. Zərifə Əliyevanın elmə, səhiyyəyə və insan amilinə verdiyi dəyər isə milli intellektual irsimizin ən parlaq səhifələrində öz əksini tapmışdır. Bu böyük şəxsiyyətlərin həyat fəlsəfəsi bizə öyrədir ki, güclü dövlət yalnız möhkəm mənəvi dayaqlara, sağlam ailə institutuna və yüksək vətəndaş məsuliyyətinə söykəndikdə davamlı inkişaf edə bilər”.

Konfransda çıxış edən Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədri, Xalq yazıçısı Sabir Rüstəmxanlı Heydər Əliyevin böyük dövlət xadimi kimi Azərbaycan xalqının həyatında, eləcə də mədəniyyətində oynadığı rola diqqət çəkib. Sabir Rüstəmxanlı qeyd edib ki, Ulu Öndər mədəniyyətin rolunu və əhəmiyyətini bildiyi üçün daim  mədəniyyət xadimlərinin fikir və rəyləri ilə maraqlanır, mədəniyyət adamlarına  xüsusi diqqət göstərirdi.

Millət vəkili Hicran Hüseynova isə Heydər Əliyevin vətən sevgisinin, daşıdığı və  təbliğ etdiyi dəyərlərin hər bir azərbaycanlıya nümunə olduğunu bildirib.

Konfransda çıxış edən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetin Beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru, professor Mahirə Hüseynova Heydər Əliyevin azərbaycançılıq ideyasından, bu ideyanın əhəmiyyətindən bəhs edib. Professor qeyd edib ki, Heydər Əliyev sadəcə dövlət xadimi kimi çoxşaxəli fəaliyyəti ilə deyil, həm də ömür yolunun hər bir anı, hər bir epizodu ilə Azərbaycan gəncliyinə örnəkdir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının professoru, "Simurq" Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasının prezidenti Fuad Məmmədov Ulu Öndərin ölkəmizin sadəcə iqtisadi-siyasi həyatında deyil, həm də  mədəni həyatında mühüm rol oynadığını bildirib, bu istiqamətdə gördüyü işlərə diqqət çəkib.

Filologiya elmləri doktoru, dosent, yazıçı-publisist Şərəf Cəlilli Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlət xadimi, akademik Zərifə Əliyevanın isə görkəmli oftalmoloq kimi zəngin fəaliyyətinin öz miqyas  və səmərəliliyi ilə heyranlıq doğurduğunu bildirib. O, qeyd edib ki, Heydər Əliyevlə Zərifə Əliyevanın cəmiyyətə təqdim etdiyi ailə modeli də öz saflığı, səmimiliyi, fədakarlığı ilə Azərbaycan gəncliyinə əbədi örnəkdir.

Konfransda çıxış edən Xalq yazıçısı Elmira Axundova Heydər Əliyev və Zərifə Əliyeva ilə bağlı maraqlı xatirələr səsləndirib, hər iki şəxsiyyətlə bağlı apardığı araşdırmalar nəticəsində əldə etdiyi nadir məlumatları bölüşüb.  

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Siyasi İdarəetmə fakültəsinin Beynəlxalq münasibətlər ixtisası üzrə tələbəsi Nəzrin Abdullayeva da Heydər Əliyev irsinin zənginliyindən bəhs edib, onun Azərbaycan xalqının taleyində müstəsna rol oynadığını vurğulayıb.

Daha sonra konfrans iştirakçıları xatirə şəkli çəkdiriblər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

“Əti sənin, sümüyü mənim” frazeoloji birləşməsi dilimizdə tez-tez işlədirik. Adətən, bunu qahmar çıxmaq istədiyimiz hansısa yaxın adamımızın müdafiəsi zamanı, yaxud yaxınımızı kiməsə etibar edəndə zəmanət kimi deyirik. Bəs bu frazeologiyanın yaranması tarixini necə, bilirikmi?

Əgər bilmirdiksə, bundan sonra biləcəyik. Belə ki, dosent Zaur Aliyev bunu bizə açıb söyləyəcək.

Azərbaycanda rast gəldiyimiz bu ifadə Şərqin bir çox bölgələrində istifadə edilir. Hətta orta əsrlər dövrünün ən böyük müdrik təbiblərindən biri İbn Sinanın traktatında da oxşar ifadəyə rast gəlmək olur. Onun yanına şagird hazırlığına övladlarını gətirən valideyinlər bu ifadəni istifadə ediblər. Bu ifadənin mahiyyətində kimisə birinin tam ixtiyarına verməyi, etibar edib bütünlükdә ona həvalə etməyi vurğulamaq məqsədi durur.

Hətta Azərbaycan mütəfəkkirlərindən Nəcəf bəy Vəzirovun 1873-cü ildə “Əti sənin, sümüyü mənim” adlı ictimai-maarifçi məzmunlu əsəri də var.

Bu ifadənin yaranması isə Zərdüştlük ilə birbaşa bağlığı var. Dünyanın ən qədim etiqadlarından biri olan Zərdüştilik Azərbaycan ərazisində yaranıb. Bu günlərdə Amerikadan əldə etdiyim “Avesta” əsərində (farsların müdaxilə etmədiyi) onun özü anadan olduğu şəhərin adının böyük göl yaxınlığında olan “İrevanc” olaraq qeyd edir. Əsəri digər yunan, roma və şərq alimlərinin dedikləri ilə müqayisə edib, coğrafi adları uyğunlaşdıranda hazırkı İrəvan şəhəri ətrafı olduğun müəyyən etmək olar. Bu başqa mövzudur, bəs bu deyimin onunla nə əlaqəsi ola bilər?

Zərdüşt etiqadında olanlar inanırdılar ki, həyatın əsasını təşkil edən od, su, torpaq və havadır. Onlar bu dörd ünsürü müqəddəs hesab edir, onların daim təmiz qalmasına səy göstərirdilər. Zərdüşt dininə inananlar odu dörd ünsür içərisində ən müqəddəs, baş ilahi və ülvi qüvvə hesab edirdilər. Ona görə də  müqəddəs element olan torpağın çirklənməməsi üçün insan qalıqları qüllənin üstünə qoyularaq çalağanlara yem edilirdi. Sümüyü isə sonradan götürüb xüsusi daxmalarda, tikililərdə saxlayırdılar.  Bu inanca görə ət çürüyüb torpağa zərər verirdi və eyni zamanda daxmalar cəsədlərin və onların mayelərinin yerə və suya dəyməsinin qarşısını almaq, bununla da torpaqla çayları çirkləndirməmək və xəstəliklərə yol verməmək üçün qurulmuşdur.

Ölü sahibi xüsusi kahinlərə meyidi təhvil verəndə “Əti sənin, sümüyü mənim” deyirdilər və quzğunlar tamamilə sümüyü ətdən ayırandan sonra onları toplayıb xüsusi daxmada saxlayırdılar. Məhz ifadə də bu etiqad və inancdan yaranıb.

XII əsr ərəb səyyahı Əl-Qərnati, tədqiqatçı K. E. Eduljin, şərqşünas Bartold və digərləri də bu faktı öz əsərlərində qeyt etmişlər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)