Aynur İsmayılova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

İnsan səssizliyin içində yuxuya dalar, bəzən isə yuxudan oyanar. Səssizlik bəzən qorxu gətirər, bəzən isə hüzur. O bəzən səsdir, bəzən isə səssiz.

Anladım ki, arzusunda olduğumuz səssizlik bəzən əl çatmayan günahların kilidini açır. Çoxdandır bir yerlərdə ilişib qalan qığılcımları yenidən alovlandırır. Bəzən də daha böyük alovun qarşısını ala bilir.

Hər halda bu nəsnə özündə bir yox, daha çox şey daşıyır və özlüyündə həm kədər, həm də sevinc bəxş edə bilər. Çünki hər sükut dağıtmaq üçün deyil, bəzən toparlamaq üçündür.

Səssizliyin içində insan ya özünü itirir, ya da tapır. Bəlkə də səssizliyi bu qədər ağır edən onun həqiqəti əks etdirməsidir. Çünki o, yalanı sevmir; kim olduğumuza qərar verdiyimiz andır.

Səssizliyin içində bütün xatirələr oyanır. Açılan hər qapı keçmişindən, olduğun andan və gələcəyindən xəbər verir. İnsan ilk dəfə özünü görür, öz səsini eşidir.

Bu səssizlik bir az qorxu, bir az da ümid daşıyır. Və sonda insan səssizliyin içindən necə çıxırsa, elə də davam edir həyatına.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.01.2026)

Heyran Zöhrabova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Növbəti ekspress-sorğudayıq. Sualımız belədir: “Ən çox kim olmağı sevirik?”

Həyatımız boyu müxtəlif kimliklərə bürünürük. Kimi üçün valideyn – ata və ya ana, kimi üçün bacı və qardaş, kimi üçün həyat yoldaşı, kimi üçün övlad, kimi üçün dost, kimi üçün isə tanış oluruq. Bir çox kimliyimiz olur: yazıçı, müəllim (peşə kimliyi), oxucu, rəhbər, işçi, tələbə. Amma bəs özümüz ən çox kim olmağı sevirik?

Harun Soltanov:

Əcəb sualdır. Mən yəqin ki, deyəsən, həlledici olmağı sevirəm. Bir mühəndis tərəfim var, bir də yazan tərəfim. Mühəndis tərəfim parçalayıb sökür, sonra təmir edir, yazan tərəfim isə onlara bir məna verir. Necə ki, bir il əvvəl "özümü təmir edə bilmirəm" deyə bir yazıda bundan bəhs etmişdim. Amma nəticə etibarı ilə, hər iki halda mən nəyisə həll edirəm.

Bəlkə də, "vətənpərvər" olmaq bir problemin həllidir.

Qorumaq, öyrənmək, yararlı olmaq. "Yazıçı" olmaq isə başqa bir problemin həllidir. İçimdəki o qarmaqrışıq şeyləri sözlərə tökmək, kimisiylə "dost" olmaq   tənhalığın həllidir.

Bilmirəm, bəlkə də bunlar mənim mövcud olmağımı mənə sübut edən şeylərdir. Axı nəfəs almaq yaşamaq demək deyil.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Azərbaycanda klarnet adlı çalğı alətinin adı həmişə Vəli Qədimovun adı ilə qoşa çəkilir. O, bu aləti milliləşdirib, ona milli ruh, ecazkar notlar gətirib.

Əslən Balaxanıdan olan Vəli Qədimov 1940-cı il yanvarın 12-də Bakının Çəmbərəkənd deyilən ərazisilə Dağlı məhəlləsinin qovuşduğu məkanda toylarda şıdırğı rəqslərin oynanıldığı yerdə, nəfəs alətləri ifaçısı Nurbala kişinin ailəsində dünyaya göz açıb.

Təhsilini 69 nömrəli məktəbdə alıb. Uşaq yaşlarından klarnet çalmağa başlayan Vəli 14 yaşında artıq tibb işçilərinin mədəniyyət evində Zeynəb Xanlarova ilə birlikdə özfəaliyyət kollektivində iştirak etməyə başlayıb.

İki ildən sonra, 1956-cı ildə Vəli Qədimovun istedadlı çalğıçı olmasını nəzərə alan məşhur müğənni Sürəyya Qacar onu Müslüm Maqomayev adına Filarmoniyanın ansamblına dəvət edir.

1970-ci ildə o, Baba Salahovun, 1983-cü ildə xalq artisti Zeynəb Xanlarovanın ansamblında aparıcı solist yerini tutub. Onun ifasında Azərbaycan musiqisi dünyanın bütün qitələrində səslənib və sürəkli alqışlarla qarşılanıb.

Vəli Qədimova 1987-ci ildə Azərbaycanın əməkdar artisti, 2000-ci ildə Azərbaycanın xalq artisti fəxri adları verilib.

Qəribəlikləri də olub. Mahir qarmon ifaçısı Avtandil İsrafilov xatırlayır: "Xaricdə konsertlərarası istirahət vaxtı Atlantik okeanında çimərkən Vəli tramplindən suya tullanıb, yox olub, dostlarını əməlli-başlı həyəcanlaşdırıb.  Yalnı, bir müddət sonra 70–80 metr aralıda başını sudan çıxarıb üzə-üzə geri qayıdanda hamı dərindən nəfəs alaraq “Allaha şükür” deyib. Klarnetin ən yuxarı notunda çala bilən sənətkarı okeanın dərinliyi də batıra bilməyib.”

2008-ci ilin avqust ayında Vəli Qədimovun səhhəti qəflətən pisləşib və sənətkar iflic olub. Ömrünün son bir neçə ilini yataqda keçirib.

Uzun sürən xəstəlikdən sonra 2009-cu il aprelin 15-də axşam saatlarında 68 yaşında dünyasını dəyişən Azərbaycanın xalq artisti, prezident təqaüdçüsü, mahir klarnet ifaçısı Vəli Qədimov 16 aprel tarixində Balaxanı qəbiristanlığında əzizlərinin yanında dəfn olunub. Vida mərasimi onun yaşadığı evdə keçirilib.

Allah rəhmət eləsin!

Lent yazıları

- Saksofonda Vəli Qədimov — Gecələr - musiqi: Şəmsi Kərimov

- Klarnetdə Vəli Qədimov — Çahargah

- Klarnetdə Vəli Qədimov və qarmonda Aftandil İsrafilov — Bayatı Şiraz

- Klarnetdə Vəli Qədimov və qarmonda Aftandil İsrafilov — Nazilə rəqsi

- Klarnetdə Vəli Qədimov və qarmonda Leyla Şabanova — Xoşbəxtlik rəqsi

- Klarnetdə Vəli Qədimov — Azərbaycan musiqilərindən popurri

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.01.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Vətənə açılan yol

Azərbaycanın müstəqillik tarixində elə talelər var ki, onlar yalnız bir insanın deyil, bütöv bir xalqın yaddaşını ifadə edir. Birinci Qarabağ müharibəsində itkin düşmüş şəhid Ramiz Lətifov bu talelərdən biridir. Onun adı illərdir həm ağrı ilə, həm də qürurla çəkilir.

Ramiz Lətifov Vətən sevgisi ilə böyüyən, torpağın dəyərini anlayan gənclərdən idi. O, sakit bir həyat sürə, arzularını davam etdirə bilərdi. Lakin Qarabağda baş verən hadisələr onu seçim qarşısında qoydu. Bu seçim şəxsi həyatla Vətən borcu arasında idi. Ramiz tərəddüd etmədən Vətəni seçdi.

Müharibənin içində bir ad

Birinci Qarabağ müharibəsinin ən ağır dövrlərində Ramiz Lətifov Azərbaycan ordusunun əsgəri kimi döyüşlərdə iştirak etdi. Cəbhə xəttində hər gün ölümün kölgəsi dolaşırdı. Lakin bu qorxu gənc əsgərlərin iradəsini sındıra bilmirdi.

Füzuli istiqamətində gedən döyüşlər zamanı Ramiz Lətifov itkin düşdü. Həmin gündən etibarən onun taleyi haqqında dəqiq məlumat əldə olunmadı. O, döyüş meydanında yoxa çıxdı, lakin xalqın yaddaşından silinmədi.

İtkin şəhid olmağın ağrısı

İtkin şəhid anlayışı Azərbaycan cəmiyyətinin ən ağır yaralarından biridir. Bu, ailələr üçün nə yasdır, nə də qovuşma — bu, bitməyən gözləntidir. Ramiz Lətifovun ailəsi də illərdir bu gözlənti ilə yaşayır. Hər xəbər, hər ümid işartısı onların qəlbində yeni bir sual doğurur.

Lakin bu gözlənti ümidsizlik deyil. Bu, şəhidə olan inamın, Vətən uğrunda gedən yolun yarımçıq qalmadığına olan inancın göstəricisidir. Çünki Ramiz Lətifov itkin düşsə də, Vətən yolunda itmədi.

Tapılmayan məzar, Əbədi ad

Bu gün azad edilmiş torpaqlara baxanda, həmin torpaqların hər qarışında Ramiz Lətifov kimi igidlərin haqqı olduğunu anlayırıq. Onun məzarı bilinməyə bilər, amma adı Azərbaycan tarixində yaşayır.

Ramiz Lətifovun həyatı yarımçıq qaldı, lakin şəhidliyi tamamlandı. O, itkin düşməklə unudulmadı, əksinə, itkin şəhidlərimizin rəmzinə çevrildi. Onun taleyi bizə bir daha xatırladır ki, Vətən yalnız qələbələrlə deyil, adsız, məzarsız, lakin uca şəhidliklə qorunur.

Xatırlanmaq borcu

Ramiz Lətifovun adı yaşadıqca, itkinlik sadəcə bir termin olaraq qalacaq. Onun şəhidliyi isə nəsildən-nəslə ötürülən mənəvi dəyər olacaq. Çünki Vətən üçün itənlər heç vaxt yox olmur — onlar xalqın vicdanında əbədi yaşayır.

Unudulmazlıq

Ramiz Lətifovun taleyi bir insanın yoxluğu ilə ölçülmür. O, Birinci Qarabağ müharibəsinin sükut içində qalan, amma vicdanlarda danışan adlarından biridir. Onun itkinliyi bir ailənin ağrısı olduğu qədər, bir xalqın yaddaş yüküdür. Bu yük ağırdır, lakin şərəflidir.

Bu gün biz Ramiz Lətifovun məzarını tanımaya bilərik, amma onun yolunu tanıyırıq. O yol Vətənə aparan, qürurla başa çatan yoldur. İtkin düşmək onun adını tarixdən silmədi — əksinə, şəhidliyini daha da ucaltdı.

Ramiz Lətifov və onun kimi itkin şəhidlər Azərbaycan xalqının səssizqəhrəmanlarıdır. Onlar tapılmasa da, unudulmayacaq. Çünki Vətən üçün itənlər heç vaxt yox olmur — onlar xalqın yaddaşında, torpağın ruhunda əbədi yaşayır.

Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.01.2026)

Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Vəkilovlar oçağı Azərbaycan klassik poeziyasına Səməd Vurğun, Azərbaycan mdern poeziyasına Vaqif Səmədoğlu və Azərbaycan nəsrinə Yusif Səmədoğlunu bəxş etməklə Azərbaycan ədəbiyyatını həqiqətən də zənginləşdirib, gözəlləşdirib. Adətən biz bir rayondan, bir şəhərdən çıxmış dahiləri hesablayırıq, burada isə söhbət bir ailədən gedir. Cəmi-cümlətanı bir ailə - ata və iki oğlu.

Ötən 2025-ci ilXalq yazıçısı, kinodramaturq Yusif Səmədoğlunun anadan olmasının 90 illiyi idi, elə yeni ilin ilk günlərində ölkənin kino elitasının bu yubileyi qeyd etməsi, əlbəttə ki. Lap yerinə düşdü.

Yanvarın 9-da Azərbaycan Dövlət Film Fondunda düzənlənən tədbir Yusif Səmədoğlunun 90 illiyinin qeyd edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 4 sentyabr 2025-ci il tarixli Sərəncamına müvafiq olaraq təşkil olunmuşdu, tədbirin başlanğıcında bu zəruri qeydi məxsusi vurğuladılar, çünki dahi şəxsiyyətlərə dövlətin diqqət və qayğısı ən başlıca şərtdir.

Yubiley tədbirini giriş sözü ilə tədbirin aparıcısı, Azərbaycan Dövlət Film Fondunun direktoru, Əməkdar incəsənət xadimi Cəmil Quliyev açaraq, Yusif Səmədoğlunun əsəri əsasında çəkilmiş “Foto-fantaziya” filminin yeganə nüsxəsinin Dövlət Film Fonduna daxil olmasının tarixçəsindən bəhs etdi.

Xalq yazıçısı Natiq Rəsulzadə, Əməkdar incəsənət xadimləri İntiqam Qasımzadə və Ayaz Salayev görkəmli yazıçı haqqında xatirələrini bölüşdülər, onun yaradıcılığını təhlil etdilər.

Sonunda Y.Səmədoğlunun eyniadlı əsəri əsasında çəkilmiş, Dövlət Film Fondunun arxivində qorunub saxlanılan “Foto-fantaziya” filmi ilk dəfə olaraq, geniş ictimaiyyətə təqdim olundu.

1970-ci ildə rus dilində lentə alınmış film Azərbaycan dilində subtitrlərlə nümayiş etdirildi.

Qeyd edək ki, film Əməkdar incəsənət xadimi, kinooperator Şərif Şərifovun kurs işi kimi Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunda istehsal olunub. Filmin rejissoru Dövlət mükafatı laureatı Rauf Nağıyevdir.

Əlbəttə ki, mərhum yazıçı barədə indiyədək üzə çıxmayan hər bir fakt, detal böyük maraq doğurur. Elə “Foto-fantaziya” da hədsiz maraq doğurdu.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

"Marsel Prustun "İtirilmiş zamanın sorağında" romanını ləzzətlə, sevə-sevə oxumuşam. Tomas Mannı, Dostoyevskini sevirəm" deyirdi Gülrux Əlibəyli. O kitabları çox sevirdi. Bu gün onun – bu tanınmış  yazarın anadan olmasının 98-ci ildönümüdür.

12 yanvar 1928-ci ildə Bakı şəhərində müəllim ailəsində dünyaya gəlib. Burada orta məktəbi bitirdikdən sonra 1947–1952-ci illərdə A. A. Jdanov adına Leninqrad Dövlət Universitetində şərqşünaslıq fakültəsini bitirib. Daha sonra 1954–1958-ci illərdə Moskvada Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunun aspiranturasını bitirib.

 Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində 1947–1952-ci illərdə müəllim kimi çalışıb. Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat və Dil İnstitutunda 1958–1961-ci illərdə kiçik elmi işçi, yenə orada 1961–1962-ci illərdə böyük elmi işçi olaraq işləyib. Eyni zamanda 1962-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində baş müəllim olub.

1962–1965-ci illərdə Azərbaycan Mədəniyyət nazirinin müavini, 1965–1971-ci illərdə isə Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda baş elmi işçi kimi fəaliyyət göstərib. Həmçinin o, 1971–1974-cü illərdə D. Bünyadzadə adına Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda əvvəlc baş müəllim, sonra isə fəlsəfə 1974–1989-cu illərdə fəlsəfə kafedrasının professoru olub.

Habelə G. Əlibəyli bir müddət ədəbi yaradıcılıqla məşğul olub. O, C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında bədii şuranın, Kinomatoqrafiya ittifaqının, BDU-nin ədəbiyyat nəzəriyyəsi üzrə elmi dərəcə verən ixtisaslaşmış müdafiə şurasının üzvü olub. Gülrux Əlibəyli 2009-cu ildən Slavyan Universitetinin Yaradıcılıq prosesi fakültəsinin professoru olub.

Gülrux Əlibəyli tələbəlik illərindən dövri mətbuatda ədəbi-tənqidi məqalələrlə çıxış edib. İndiyədək 500-dən artıq çox məqalə, esse, ədəbi portret çap etdirdirib. Azərbaycan və keçmiş Sovet ədəbiyyatının nəzəri problemlərinə, estetika və bədiilik məsələlərinə dair əsərlərin, ədəbi-tənqidi məqalələrin müəllifidir.

 İlk ədəbi məqaləsi 1958-ci ildə Moskvda "Ədəbiyyat Məsələləri" jurnalında dərc edilib. O, ədəbiyyat nəzəriyyəsi, eləcə də, kino incəsənəti, teatr, təsviri incəsənət sahəsində çoxsaylı məqalələrin müəllifidir. G. Əlibəyli xeyli sayda beynəlxalq konfransların, elmi simpoziumların, o cümlədən, Beynəlxalq Pen Klubun toplantısının iştirakçısı olub.

Kitabları

1. Düşünən dünyamız (1980)

2. Çırpınan dünyamız (2000)

3. Dəyişən dünyamız (2001)

4. Dağılan dünyamız (2002)

5. Həyat səhifələri (2003)

6. Axtarışlar, kəşflər (1970)

7. Xoşbəxtliyin bir günü (2009)

8. Azərbaycanda mədəni inqilab (1990)

9. Amalya Pənahovanın yaradıclığı (ədəbi portret, 2004)

Ömrünün sonlarında Gülrux Əlibəylinin APA-ya müsahibəsindən:

"Səhhət belədir də, oğlum, mən hələ bilmirəm ki, bu qədər yaşım var. Bu illər nə tez gəlib keçdi. İstəyirəm, yaşım az olsun, yenə yazım, kitablarım çap olunsun."

"Mən yaxşı yaşamışam, nə istəmişəm, eləmişəm, nə istəmişəm, yazmışam. 20 kitabın, 500 essenin müəllifiyəm. 80-ci illərdən etibarən idmanla məşğul olmağa başladım. Evdə qaçırdım, soyuq su ilə müalicə alırdım."

Gülrux Əlibəyli 15 fevral 2016-cı ildə Bakı şəhərində vəfat edib

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.01.2026)

Könül, “Ədəbiyyat və incəsənət”

“Ədəbiyyat və incəısənət” portalının sual-cavab rubrikasında növbəti oxucu sualını cavablandırırıq.

SUAL: Hörmətli redaksiya, mümkünsə ölkəmizdə baş tutan “Oriental Fashion Show” - moda nümayişi barədə məlumat verərdiniz. (Aynur Cəlilova, Bakı şəhəri)

Yola saldığımız ilin son ayında – dekabrın 8-də “İslam Əməkdaşlığı Təşkilatı  Mədəniyyət Festivalı: Bakı Yaradıcılıq Həftəsi – 2025” çərçivəsində “Oriental Fashion Show” - moda nümayişi təşkil olunub. 

Bakı Konqres Mərkəzində keçirilən dəfilədə Azərbaycan, Bəhreyn, Misir, Qazaxıstan, Mərakeş, Oman, Tacikistan, Türkmənistan, Türkiyə və Özbəkistandan olan dizaynerlərin Şərq dünyasının zəngin mədəni irsindən və bədii ənənələrindən ilhamlanaraq ərsəyə gətirdikləri kolleksiyalar təqdim edilib.

Şərq dünyasının mədəni rəngarəngliyini və zərifliyini əks etdirən geyim nümunələri tamaşaçılar tərəfindən maraqla qarşılanıb.

Layihədə ölkəmizi Azərbaycan Milli Geyim Mərkəzinin rəhbəri, Avrasiya Etnodizaynçılar Assosiasiyasının üzvü, Cizgi brendinin yaradıcısı, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, modelyer-dizayner Gülnarə Xəlilova təmsil edib.

Şəkildə: Gülnarə Xəlilova nümayiş zamanı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.01.2026)

Prezident İlham Əliyev bu il yanvarın 5-də yerli televiziya kanallarına verdiyi müsahibədə azərbaycanlıların yaşadıqları bütün ölkələrdə Azərbaycan dili məktəblərinin fəaliyyət göstərməsinin vacibliyini vurğulayıb. Dövlət başçısı Azərbaycan dilinin qorunmasının, eləcə də xaricdə yaşayan soydaşlarımızın ana dilini mükəmməl bilməsinin milli kimliyin yaşadılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdığını qeyd edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsindən verilən məlumata görə, soydaşlarımıza ana dilini tədris edən həftəsonu Azərbaycan dili məktəblərindən biri də Ukraynanın Dnepr şəhərində fəaliyyət göstərir. Dnepr son 4 ildə cəbhəyanı bölgə olsa da məktəb öz işini dayandırmayıb.

Məktəbin müəllimi Yaqut Bəşirovanın sözlərinə görə tədris müəssisəsi “Dnepropetrovsk Azərbaycanlıları Liqası”nın təşəbbüsü ilə Azərbaycan Milli Mədəniyyət Mərkəzinin nəzdində yaradılıb. O, müharibə şəraitində təhlükəsizlik qaydalarına ciddi əməl olunmaqla dərslərin əyani rejimdə davam etdirildiyini deyib. “Əsas məqsədimiz Azərbaycan dilini, adət-ənənələrimizi qoruyub saxlamaqdır. Məktəbdə 1-ci sinifdən 11-ci sinifədək şagirdlərə Azərbaycan dili, ədəbiyyatı və tarixi tədris olunur”, – deyə Yaqut Bəşirova əlavə edib. Həmçinin Prezident İlham Əliyevin xaricdə yaşayan azərbaycanlılarla bağlı mövqeyinin strateji və milli xarakter daşıdığını və diaspor təşkilatlarının Azərbaycan dilinin nəsildən-nəslə ötürülməsi işinə mühüm töhfə verəcəyini bildirib.

“Prezident İlham Əliyevin söylədiyi kimi, Azərbaycan dilini qorumaq hər birimizin borcudur. Bu çağırış milli kimliyin və dövlətçilik ideyasının gələcək nəsillərə ötürülməsi anlamını daşıyır. Dilin qorunması hər bir vətəndaşın sosial və mədəni məsuliyyətidir”, - deyə Yaqut Bəşirova vurğulayıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.01.2026)