Arif Ərşad,

yazıçı-publisist.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

“Maraqlı kitablar” silsiləsindən bu dəfə sizlərə İlhamə Məhəmmədqızının “Məqsədli Günah” povesti haqqında danıçacağıq.

İlhamə Məhəmmədqızının “Məqsədli Günah” povesti – bir insanın yox, bir cəmiyyətin faciəsidir. Bəzən elə əsərlər olur ki, onları oxuyub bitirdikdən sonra kitab bağlansa da, içindəki ağrı bağlanmır. İlhamə Məhəmmədqızının “Məqsədli Günah” povesti məhz belə əsərlərdəndir. Bu, sadəcə bir hekayə deyil. Bu, bir insan taleyinin necə addım-addım məhv edildiyini göstərən, amma əslində bu məhvin arxasında bütöv bir cəmiyyətin dayandığını üzə çıxaran sarsıdıcı bir həqiqətdir.

Əsər elə bir səhnə ilə başlayır ki, oxucu daha ilk cümlələrdən sarsılır: çoxmərtəbəli binanın qarşısında cansız bədən. Bu səhnə yalnız bir son deyil, həm də saysız-hesabsız sualların başlanğıcıdır. Kimdir bu insan? Niyə bu nöqtəyə gəlib çıxıb? Onu bu addımı atmağa məcbur edən nə olub? Müəllif bizi bu sualların cavabına tələsmədən aparır. Hadisələr geriyə dönüşlə açılır və biz addım-addım bir taleyin necə qırıldığının şahidinə çevrilirik. Ən ağrılısı isə budur ki, oxucu tezliklə anlayır: bu sonluq təsadüfi deyil. Bu, yavaş-yavaş, düşünülmüş və bəzən də “adi” sayılan qərarların nəticəsidir.

Povestin adı – “Məqsədli Günah” – təsadüfi seçilməyib. Burada günah qəfil baş vermir. Heç kim “mən pislik edəcəyəm” deyə hərəkət etmir. Əksinə, hər kəs özünü haqlı sayır, hər kəs “düzgün” qərar verdiyini düşünür. Amma nəticədə ortaya çıxan faciə göstərir ki, bəzən ən böyük günahlar məhz “doğru” hesab edilən seçimlərin içində gizlənir.

Nərminə... Bu ad əsər boyu sadəcə bir obraz kimi qalmır. O, bir hissə, bir ağrıya çevrilir. Onun arzuları o qədər sadədir ki — sevmək, sevilmək, öz həyatını özü seçmək. Amma bəzən ən sadə arzular belə ən əlçatmaz olur. Nərminə təkcə valideyn təzyiqinin yox, həm də görünməyən, amma hər yeri bürüyən bir sosial təzyiqin altında əzilir. “Camaat nə deyər?” sualı onun həyatından daha böyük olur. Onun daxili dünyası getdikcə daralır. Sanki nəfəs almağa yer qalmır. O, susur, dözür, uyğunlaşmağa çalışır... Amma insan ruhunun da bir həddi var. Və o hədd keçiləndə artıq seçim qalmır. Nərminənin son addımı zəiflik deyil — bu, çıxış yolu tapa bilməyən bir ruhun sükut içində qışqırığıdır.

Fərid isə başqa bir ağrının adıdır. O, sevir, amma gücü çatmır. Onun sevgisi səmimidir, amma bu səmimiyyət reallıq qarşısında aciz qalır. Bu obraz insanı düşündürür: doğrudanmı sevgi bəzən yetərli olmur? Doğrudanmı cəmiyyət, maddiyyat və sosial baryerlər insanın ən saf hisslərini belə məğlub edə bilir?

Valideynlər... Bəlkə də əsərin ən ağır ittihamı məhz onlara yönəlir. Amma bu ittiham qəzəbli deyil, acıdır. Çünki onlar qızlarını sevirlər. Sadəcə, səhv sevirlər. Ana qorxularının əsiridir — falçıya inanır, insanların nə deyəcəyindən çəkinir. Ata isə həyatın daha sərt tərəfini seçir — onun üçün əsas olan təminatdır. Onlar qızlarını qorumaq istəyirlər, amma əslində onu məhvə aparırlar. Və ən dəhşətlisi budur ki, onlar bunu bilmədən edirlər.

Vaqif isə bu əsərdə təkcə bir insan obrazı deyil. O, bir düşüncə tərzidir. Pulun və gücün hər şeyi həll etdiyinə inanan bir dardüşüncə sahibinin təcəssümüdür. Onun üçün insan hissləri, seçimlər, arzular önəmli deyil. Önəmli olan sahib olmaqdır. Amma həyat bəzən gec də olsa balansı bərpa edir. Onun taleyi də bunun bir sübutuna çevrilir.

Bu əsərdə diqqət çəkən ən vacib məqamlardan biri də odur ki, burada tək bir günahkar yoxdur. Günah bölünür. Hər kəs bir az məsuliyyət daşıyır: valideynlər, cəmiyyət, susan insanlar, hətta bəzən hadisələri sadəcə izləyənlər belə. Çünki bəzi faciələr təkcə bir qərarla yox, çoxlu susqunluqların nəticəsində baş verir.

“Məqsədli Günah” povesti bizə güzgü tutur. Bu güzgüdə isə biz yalnız Nərminəni yox, özümüzü, ətrafımızı, bəzən də düşünmədən verdiyimiz qərarları görürük. Bu əsər bizə narahat suallar verir: biz doğrudanmı doğru yaşayırıq? Başqalarının həyatına qərar verərkən nəyi əsas götürürük? Və ən əsası — biz kiminsə taleyində səssiz bir günahkara çevrilmirik ki?

Əsərin dili sadədir, amma bu sadəliyin içində böyük bir təsir gücü var. Hadisələr süni dramatizm olmadan, həyatın öz axarında təqdim olunur. Bəlkə də məhz buna görə bu povest bu qədər real və bu qədər ağrılı hiss olunur. Əsər oxucuya açıq mesaj verir: insan taleyi heç vaxt maddi maraqlara qurban verilməməlidir. Bu hekayə uzun müddət yadda qalan, düşündürən və insanı daxildən silkələyən əsərlərdən biridir. Onu oxumaq kifayət deyil — onu anlamaq və nəticə çıxarmaq lazımdır. Və bu nəticəni çıxaran oxucu sonda ən ağır sualla tək qalır: Günah kimdədir? Və bəlkə də bu sualın ən narahatedici tərəfi odur ki, cavab tək bir ad deyil.

İlhamə Məhəmmədqızının bu əsəri tək oxunmaq üçün yox, həm də düşünmək və hiss etmək üçündür. Və hiss edildikdən sonra insan həyat hadisələrinə əvvəlki kimi biganə qala bilmir. Əsərin uğuru da elə bundadır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Ondanbaşlayaq ki, haqqında danışacağım şəxs TürkDünyası Araşdırmaları BeynəlxalqElmlərAkademiyasının 20 dekabr 2012-ciiltarixliqərarı ilə Türkdünyası ədəbiyyatı və mədəniyyyətinininkişafındakı xidmətlərinə görə “Altunyıldız” medalı ilə təltifolunub.

RusiyaFederasiyası Yazıçılar İttifaqının 25 mart 2013-cü iltarixliqərarı ilə A.P.Çexovadınaxatirəmedalınalayiqgörülüb. Ədəbiyyatdaxüsusixidmətlərinə görə AlmaniyanınHannover şəhərində 15 oktyabr 2013-cü ildə “Taclı ulduz” orden-diplomilə təltifedilib.

Hələ bu harasıdır.

BMT-nin İctimai Mükafat Şurasının Beynəlxalq Mükafat Birliyi tərəfindən "Şərəf və Ləyaqət" ordeninə, Təbiət Elmləri Avropa Akademiyasının qəyyumlar və elmi şurasının rəyi ilə ədəbiyyatda xüsusi xidmətlərinə görə "Şiller" medal-diplomuna layiq görülüb.

O, Tahir Şirin oğlu Kazımovdur.

Tahir Kazımov 1942-ci ilin aprelin 27-də Cəbrayıl rayonunun Soltanlı kəndində anadan olub. O, 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsini bitirib. Daxili İşlər Nazirliyinin akademiyasında təhsil alıb. 1967-1997-ci illərdə Daxili İşlər Nazirliyində müxtəlif vəzifələrdə işləyib.

Polis polkovniki olan Tahir Kazımov Qaradağ rayon Polis İdarəsində rəis müavini, İmişli və Masallı rayonlarında polis rəisi vəzifələrində işləyib. Hüquq-mühafizə orqanlarında son iş yeri Bakı Metropoliteninin polis rəisi vəzifəsi olub.

Birinci Qarabağ müharibəsi veteranıdır. Ağdam, Əsgərən, Cəbrayıl, Hadrut, Füzuli şəhərlərində gedən döyüşlərdə iştirak edib.

1998-2004-cü illərdə Azərbaycan Milli Aerokosmik Agentliyində direktor müavini vəzifəsində çalışıb. 2004-cü ildən sonra Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasında şöbə müdiri işləyib.

Bədii yaradıcılığa gənc yaşlarından başlayıb, hərbi xidmət etdiyi Moldova SSR haqqında qələmə aldığı oçerk yazıçılıq fəaliyyətinə bir başlanğıc olub.

Əmək fəaliyyətinə "Ulduz" jurnalında ədəbi işçi kimi başlayan gənc yazar 1969-cu ildə komsomolun Mərkəzi Komitəsinin təqdimatı ilə Azərbaycan SSR Daxili İşlər Nazirliyinə xidmətə göndərilib. Bir il sonra (1970) "Əmək rəşadəti" adlı publisistik kitabı çap edilib. Hələ daxili işlər orqanında işlədiyi vaxtlarda "Səsin sehri", "Qəfil ezamiyyət", "Qisas", "Taleyin qisməti beləymiş yəqin" və s. povest və romanları yüksək tirajla çap olunaraq oxucular tərəfindən maraqla qarşılanıb.

Azərbaycanda iki dəfə böyük tirajla çap olunan "Qisas" romanı türk və özbək dillərinə tərcümə edilərək ölkədən kənarda dəfələrlə nəşr olunub. Müəllifin üç kitabdan ibarət olan "Müsibət" romanı iştirakçısı olduğu Qarabağ münaqişəsindən bəhs edir. Həmçinin altı kitabdan ibarət "Talelərini özləri yazanlar" adlı roman-epopeyada milli və xarici ölkələrin tarixi qaynaqlarına istinad edərək erməni xəyanətini bədii-tarixi müstəvidə yazıb.

Sonradan "Səsin sehri" povesti Xalq artisti Ağakişi Kazımov tərəfindən səhnələşdirildi. Bu pyes bir müddət Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının səhnəsində oynanılıb. "Taleyin qisməti beləymiş yəqin" adlı dörd hissədən ibarət olan romanın birinci kitabı isə Bəhram Osmanovun rejissorluğu ilə ekranlaşdırılıb.

 “Taleyin qisməti beləymiş” adlı on seriyalı bu televiziya filmi (teleserial) 1998-ci ildə "Sara" telekanalında nümayiş etdirilib. "Qisas" romanının ssenarisi əsasında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin teleserialların çəkilişinə ayırdığı vəsaitlə otuz iki seriyalı film çəkilib. Asif Abramovun rejissoru olduğu teleserial 2014-cü ildə "Lider" telekanalında nümayiş etdirilib.

Ömrünün sonlarında “Qönçə və yadplanetlilər” adlı irihəcmli fantastik, həm də detektiv və eyni zamanda XV əsrdə Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu əmirliklərinin ara müharibələrindən, Şərqin ilk qadın diplomatı Sara Xatunun daxili və xarici siyasətindən, Uzun Həsənin bütöv Azərbaycan dövləti yaratmasındakı fəaliyyətindən bəhs edən tarixi faktlar əsasında bədiiləşdirilmiş çoxcildli tarixi romanlar üzərində işləyib.

Yazıçının şeirlərinə bəstəkarlar Faiq Sücəddinov, Xumar Qədimova musiqi bəstələyib. Tahir Kazımovun bədii yaradıcılığı M.Nağısoylu, İ.Kazımov, İ.Hacıyeva, Ş.Albalıyev, K.Niftəliyeva, S.Beydullaqızı və digər ədəbiyyatşünas alimlərin diqqətini çəkib, bu istiqamətdə yazılan məqalələrdə ədibin ayrı-ayrı bədii nümunələri müxtəlif aspektlərdən elmi yanaşmalara cəlb olunub.

 "Yazıçı: Müasir həyat və gerçəkliklər" (müəllif: professor İsmayıl Babaşoğlu), "Yazıçı yaradıcılığı ədəbi-tənqid müstəvisində" kitablarında isə yazıçının nəsr yaradıcılığı daha geniş və əhatəli şəkildə təhlil olunub, ədibin romanlarının poetikası, sənətkarlıq məziyyətləri, dil-üslub xüsusiyyətləri müasir elmi baxış bucağından tədqiq edilib.

Motivləri əsasında 2023-cü ildə “Əqrəb mövsümü” serialı çəkilən Ceyhun Hidayətlinin “Əqrəb” romanının T. Kazımovun “Qisas” romanının plagiatı olduğu da iddia edilir.

Əsərləri

- "Qisas"

- "Mənəvi xilaskar"

- "Cəhənnəmə aparan yol"

- "Yeni Orlean "şənlikləri"

- "Sənsiz səninlə"

- "Biganəymişsən"

- "Ürək fəryadı"

- "Əsirlik düşüncələri"

- "Sənin olmuşdum"

- "Gecikmiş məktublar" (povest)

Azərbaycan Mərkəzi Bankının İdarə Heyətinin sədri Taleh Kazımovun atasıdır. “Əməkdar Mədəniyyət İşçisi” fəxri adına layiq görülüb.

Ədib 9 mart 2022-ci ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

İstəkli oxucularımıza daha bir istedadlı gəncimizi tanıtmaq istəyirəm-Ərtoğrul İsmayılovu. Düşünürəm onun ədəbiyyata gəlişi bizlər üçün də çox maraqlı olar, ədəbi gəncliyimizin rəngarəng imzaları sırasına biri də əlavə edilər.

 Gənc şairimizi daha yaxından tanıyaq.

Ərtoğrul İsmayılov 1998-ci ilin avqust ayının 25-də Bakı şəhərində anadan olub. O, Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetini (ADNSU) bitirsə də, ədəbiyyata olan marağı hələ 2015-ci ildən, universitetə qəbul olduğu dövrdən etibarən formalaşmağa başlayıb.

İlk olaraq mütaliəyə üstünlük verən Ərtoğrul, zaman keçdikcə yazmağa həvəs göstərib, bir neçə qısa hekayədən sonra poeziyanın ona daha yaxın olduğunu dərk edərək şeir yaradıcılığı ilə məşğul olub.

O, bu günə qədər şeirlərini heç bir platformada yayımlamamış, daha çox öz daxili dünyası üçün yazmağı üstün tutmuşdur. Lakin onun yaradıcılıq yolunda ən böyük dəstəkçiləri – ailəsi, əmisi, hər misrasında varlığını hiss etdiyi sevdiyi qadın və ona inanan dostları olmuşdur. Müxtəlif sahələrdən olan bu insanların xoş sözləri və şeirlərinə verdikləri dəyər Ərtoğrul üçün ən böyük motivasiya mənbəyinə çevrilmişdir.

Məhz bu dəstək və inamdan güc alaraq, o, artıq öz şeirlərini oxucularla bölüşmək qərarına gəlmişdir.

BİR DƏLİ DARIXMAQ

Bəzən də iyrənib xatirələrdən,

Gedirəm hər şeydən sıxılıb birdən,

Nəinki kimdənsə, vaxt olur hərdən,

Özüm də özümdən uzaqlaşıram.

Ya əsən küləkdən, ya da yağışdan,

Gah səni görəndən, gah da tanışdan,

Vallah, yorulmuram bu axtarışdan,

Durmadan hey səni soraqlaşıram.

Dəli bir darıxmaq gələndə gecə,

Bilirsən o anda oluram necə?

Açıb bir şəklini, baxıb gizlicə,

Sanki yoxluğunla qucaqlaşıram.

Qocaldı ürəyim sənin qəminlə,

Gəl yaşlı qəlbimin səsini dinlə,

Halbuki bilirdin, təkcə səninlə,

Unudub özümü uşaqlaşıram.

Yoxluğun qəlbimin olub düşməni,

Can alır canımdan, öldürür məni,

Elə ki, deyirəm "unutdum səni",

Yenidən qoxunla qabaqlaşıram.

Kim istəyərdi ki, ayrılıq ola?

Neyləyim, biz çıxa bilmədik yola,

Mən də həsrətinlə girib qol-qola,

Məcburən onunla ayaqlaşıram…

SUSAN ÜRƏYİM

Çırpınıb can verdi mən üzüləndə,

Bu yazıq ürəyim, yesir ürəyim.

O hardan bilsin ki, adı gələndə,

Hələ də titrəyir, əsir ürəyim.

O vaxtlar ürəyim qırılan zaman,

Bir ürəyim oldu halıma yanan,

İndi də kiməsə inandığım an,

Gəlib qabağımı kəsir ürəyim.

Nəyisə düşünüb gözüm dolanda,

Gah qəmim çoxalıb, gah azalanda,

Mənlə də danışmır mən pis olanda,

Çevirib üzünü, küsür ürəyim.

Son dəfə əliylə silib gözünü,

Söndürür gözündə yaşam közünü,

Boynuna bir kəndir taxıb özünü,

Gözümün önündə asır ürəyim.

Bölüb içindəki eşq həvəsini,

Qoymadı heç tapım bir tikəsini,

Daha eşitməzsən onun səsini,

İndi mənim kimi susur ürəyim...

EŞQ HƏRİSİ

Eşqsiz keçən hər axşamı,

Damağımda qaldı tamı,

Sevgi yorarmış adamı,

Məhəbbətim yordu məni.

Mən olanda eşq hərisi,

Soyuldu qəlbin dərisi,

Çıxmadı sahib birisi,

Qəm-kədərim sardı məni.

Sanırdım ki, çiçək əkər,

Ürəyimdə bağça tikər,

Elə bildim sığal çəkər,

Uşaq kimi vurdu məni.

Etdiyi hər istəyini,

Arzusunu, diləyini,

Mən qırmadım ürəyini,

Bəs o niyə qırdı məni?

Girib qaranlıq qəfəsə,

Hay vermədim başqa səsə,

İnanmaz idim kiməsə,

İnandırdı bir də məni.

Qəlbimi ortadan yarıb,

Maraqlıdır nə axtarıb?

Dərdin içindən çıxarıb,

Niyə saldı dərdə məni?

Kömək edib sağaltmadı,

Tapılmadı dərdin adı,

Əlini də uzatmadı,

Görəndə bu yerdə məni.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

Pəri Mehman,

təlimçi,təşkilatçı,filoloq,yazar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Sumqayıt Dövlət Dram Teatrında yazıçı Mirzəağa Atəşin “Şərəfin sandığı” pyesi əsasında hazırlanmış “Gəlinlərin savaşı” tamaşası nümayiş olunub. Tamaşada Sumqayıt ictimaiyyətinin nümayəndələri, mətbuat işçiləri, Space TV əməkdaları və teatrsevərlər iştirak ediblər.

Tamaşanın quruluşçu rejissoru Xalq artisti Firudin Məhərrəmov, rejissorları Ümüd Abbaszadə və Ləman Məmmədli, quruluşçu rəssamı Osman Salmanov, musiqi tərtibatçısı sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Telman Qəniyevdir.

Rollarda Əməkdar artist İlahə Səfərli,aktyorlar İlahə Səfərova, Məryəm Hüseynli, Aynur Hümmətova, Şəmistan Süleymanlı, Kamran Muradlı və Emil Həmidov çıxış ediblər.

“Gəlinlərin savaşı” tamaşası ailədaxili münasibətləri və qadınlar arasındakı psixoloji qarşıdurmanı təsirli şəkildə təqdim edən maraqlı səhnə işidir. Tamaşa məişət konfliktlərini daha dərin mənada insan xarakteri, eqo və qısqanclıq prizmasından göstərir. Aktyor oyunu səmimi və inandırıcı idi.Səhnə tərtibatı isə sadəliyi ilə mövzunu tamamlayırdı.Tamaşa həm düşündürür, həm də gündəlik həyatın içində gizlənən dramatik məqamları üzə çıxarır.

Ümumilikdə səhnə quruluşu, aktyorların peşəkarlığı və emosiyaların tamaşaçıya ötürülməsi yüksək səviyyədə idi. Hər detal incəliklə düşünülmüşdü. Teatr mənim üçün sadəcə tamaşa yox, bir istirahət, bir nəfəs idi. Belə sənət ocaqlarının olması qürurvericidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Tələbə yaradıcılığı rubrikasında bu gün sizlərə Ağdam Sosial-İqtisad kollecinin tələbəsi Sənan Qurban oğlu Abbasovun yazdığı  “Şəhid əmimin hekayəsi” təqdim edilir.

Əziz tələbələr, sözümüz sizədir, siz də istedadlılara geniş meydan açan bu rubrikamıza yazılarınızı göndərə bilərsiniz.

Sənan Abbasov,

“Şəhid əmimin hekayəsi”

Mən əmimi heç vaxt görməmişəm. Abbasov Azad Süleyman oğlu mənim üçün divardan bizə məğrur baxan o şəkillər və atamla nənəmin bitmək bilməyən xatirələridir. Onu canlı görməsəm də, atamın hər dəfə ondan danışanda həm dolan, həm də qürurla parlayan gözlərindən tanımışaməmimi. Nənəmin hər dəfə onun adını çəkəndə titrəyən səsindən, illərdir pəncərə önündə yorulan ümidli baxışlarından tanımışam onu...

20 fevral 1974-cü ildə Ağdərə rayonunun Kərəmli kəndində anadan olub əmim. 1992-ci ilin o ağır günləri başlayanda atamgil doğma yurdlarından didərgin düşüb Bərdə rayonuna, çadır şəhərciyinə qaçqın gəliblər. Mən o illəri görməmişəm, amma atamgilin o çətinliklərdən necə danışdıqlarını həmişə eşitmişəm. Hər kəs çadır şəhərciyinin o ağır şəraitinə uyğunlaşmağa çalışanda, Azad əmim ailəsini yerbəyer edib dərhal cəbhəyə qayıdıb. O, ailəsi ilə təhlükəsizlikdə qalmağı yox, kəndi qorumağı seçib. Atam deyir ki, o vaxt ona nə qədər “getmə” desələr də, o, vətənə o qədər bağlı idi ki, bir addım da geri çəkilməyib. Deyib ki: “Mən getməliyəm, kəndimizə qayıdacam.” Cəmi 18 yaşı var imiş, elə o mərdliyi ilə də Ağdərə uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olub.

Əmim həm səsinə, həm də igidliyinə görə döyüş yoldaşları arasında çox sevilərmiş. Müharibənin o ağır vaxtlarında o, öz yanıqlı səsi ilə oxuduğu mahnılarla yoldaşlarına ruh verər, hamı ona böyük maraqla qulaq asarmış. Təəssüf ki, o unudulmaz səs 1992-ci ildə əmimin şəhid olması ilə birgə əbədi susdu. Döyüş yoldaşları onun olduğu tankın vurulduğunu görsələr də, o vaxtdan bəri nəşini tapmaq mümkün olmayıb.

O vaxtdan bəri atam, əmilərim, nənəm hələ də bir soraq gözləyirlər. Tam 34 ildir ki, bizim evdə hər qapı döyüləndə ailənin ürəyi “bəlkə bir xəbər gəldi” deyə döyünür. Kaş bir sorağı çıxar, heç olmasa nənəmin, atamın gözləri yoldan yığılar. Bir məzarı olar ki, qardaşları, bacısı, o saçını əminin yolunda ağardan anası o daşa sarılıb rahatlıq taparlar.

Ailəmiz o çadır həyatından çıxsa da, Azadın həsrəti və səsi evimizdən heç vaxt çıxmayıb. Amma indi böyük bir təsəllimiz var: əmimin uğrunda canını qoyduğu, “qayıdacam” dediyi o Kərəmli kəndi, o uca Ağdərə artıq azaddır, bizimdir.

İndi isə demək istəyirəm ki, Əmi, sənin adını hər yerdə qürurla çəkən, səninlə fəxr edən bir qardaşın oğlu var. Ruhun şad olsun! Sənin və bütün şəhidlərimizin qanı yerdə qalmadı. Şükürlər olsun ki, artıq Ağdərə də sənin adın kimi Azaddır!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Bakı Media Mərkəzinin istehsal etdiyi “Sükut içində addımlar” filmi Beynəlxalq Film Festivalında təqdim olunacaq. Əlbəttə ki, kinomuz adına sevindirici xəbərdir. Çünki uzun illərdən sonra son 2-3 ildən başlayaraq filmlərimiz beynəlxalq kino festivallarına yol tapmağa başlayıb.

Beləliklə, rejissor Fariz Əhmədovun tammetrajlı sənədli filmi “Sükut içində addımlar” 66-cı Krakov Film Festivalının əsas müsabiqəsində dünya premyerasını keçirəcək. Festival Avropanın ən qədim kino tədbirlərindən biri olmaqla yanaşı, həm Oskar mükafatı, həm də Avropa Film Akademiyası üçün kvalifikasiya xarakterli sayılır.

Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi, Azərbaycan Respublikasının Kino Agentliyi və Polşa Kino İnstitutunun maliyyə dəstəyi ilə Bakı Media Mərkəzi, Drygas Film Production və Polşa Televiziyası (TVP) tərəfindən birgə istehsal olunan film Qarabağda, işğaldan azad olunmuş ərazilərin minalardan təmizlənməsi prosesini əks etdirir.

Filmin qəhrəmanları tamamilə qadınlardan ibarət xüsusi minaaxtaran qrupudur. Kamera davamlı olaraq bu qadınların həyatını izləyir və göstərir ki, onlar nə qədər təhlükəli və riskli bir işlə məşğul olsalar da, eyni zamanda duyğusal və həssas hissləri ilə diqqət çəkirlər.

Film Azərbaycan qadınını yalnız zərif cins nümayəndəsi kimi təqdim etmir. Onlar həm gizli müharibənin iştirakçısı, həm qayğıkeş ana, həm də zərif və baxımlı qadın kimi təsvir olunurlar. Onların gündəlik həyatında texniki siqnallar, təhlükə, iradə, kövrəklik və güc, ölüm və qalım mövzuları sükutla birləşərək tamaşaçıya çatdırılır. Bu, bir qadın minaaxtaranın hekayəsidir.

Filmin Baş prodüseri Bakı Media Mərkəzinin prezidenti Arzu Əliyeva, ko-prodüseri Vita Jelakeviçut (Polşa), prodüseri Orman Əliyev, ssenari müəllifi Fariz Əhmədov və İsmayıl İman, quruluşçu operatoru Mateuş Çuxnovski, redaktoru Rasim İsmayılov, kreativ prodüserləri Maçey Driqas (Polşa) və Tahir Əliyevdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi,Beyləqan rayon Mədəniyyət Mərkəzinin rejissoru, "Gənclik" xalq teatrının rəhbəri, "Haberdili.com"un Azərbaycan nümayəndəsi.

Bir yaz günündə günəş sanki yer üzünə daha yaxın idi. Səhərin ilk işıqları pəncərədən süzülərək otağın künclərinə yayılır, hər şeyi yumşaq bir istiliklə qucaqlayırdı. Həmin an insanın içində qəribə bir sakitlik yaranır—sanki həyatın bütün tələskənliyi bir anlıq dayanır və zaman nəfəsini dərir.

Küçəyə çıxanda torpağın qoxusu duyulurdu. Gecə düşən şeh hələ qurumamışdı, ağacların yarpaqları isə yüngül meh ilə pıçıldaşırdı. Quşların səsi şəhərin səs-küyündən daha əvvəl oyanmışdı; onlar sanki günün ilk hekayəsini danışırdılar. Hər yaz günü bu hekayə yenidən başlayır, amma heç vaxt eyni olmur.

Yaz günlərinin ən gözəl tərəfi sadəliyində gizlidir. Bahalı planlara, mürəkkəb düşüncələrə ehtiyac yoxdur. Bir kölgəlikdə oturmaq, bir stəkan çay içmək, uzaqlara baxmaq kifayətdir. İnsan həmin an anlayır ki, xoşbəxtlik bəzən ən sadə anların içində gizlənir.

Günorta saatlarında istilik artdıqca həyat da sürətlənir. Uşaqların gülüşü, küçədə oynayanların səsi, uzaqdan gələn bir musiqi—hamısı bir ahəng yaradır. Bu ahəngin içində insan özünü tək hiss etmir; əksinə, böyük bir həyatın parçası olduğunu dərk edir.

Axşam isə yaz gününün ən düşüncəli vaxtıdır. Günəş yavaş-yavaş üfüqə çəkilərkən səma narıncı və çəhrayı rənglərə boyanır. Bu mənzərə insanı düşünməyə vadar edir: keçən gün, yaşanan anlar, deyilən sözlər... Hər şey bir filmin səhnələri kimi göz önündən keçir.

Bir yaz günündə insan həm özü ilə, həm də dünya ilə barışır. Çünki yaz yalnız bir mövsüm deyil—o, yenilənmənin, ümidin və sadə gözəlliklərin xatırladılmasıdır. Və bəlkə də ən önəmlisi, yaz bizə xatırladır ki, həyat bütün çətinliklərinə baxmayaraq, hələ də yaşamağa dəyər.

Hər yaz günü bir başlanğıcdır. Və hər başlanğıc, içimizdə gizlənən hekayələrin yenidən yazılması üçün bir fürsətdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

Nail Zeyniyev,

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Elektron kitabxana baxışda ideal görünür. Minlərlə kitab bir cihazda, istənilən vaxt əlçatan, axtarış saniyələr içində həyata keçirilir. Məkan problemi yoxdur, növbə yoxdur, bağlanma saatı yoxdur. Texniki baxımdan bu, ənənəvi kitabxananın zəif tərəflərini aradan qaldırır. Amma məsələ yalnız texnika deyil.

Kitabxana təkcə fond deyil, məkandır. O məkanın ritmi var. Sakit, işıqlı, rəflərin düzümü, digər oxucuların varlığı bunlar birlikdə oxuma davranışını formalaşdırır. İnsan kitabxanada fərqli oxuyur. Daha yavaş, daha diqqətli, daha ardıcıl. Elektron mühit bu konteksti yarada bilmir. O, məzmunu təqdim edir, amma təcrübəni yox.

Kitabxanaçının funksiyası burada həlledicidir. Rəqəmsal sistem sorğuya cavab verir. Amma sorğunun özü yoxdursa, sistem susur. Oxucu çox vaxt nə axtardığını dəqiq bilmir. Mövzu var, istiqamət yoxdur. Kitabxanaçı bu boşluğu doldurur: istiqamət verir, əlaqələr qurur, alternativlər təklif edir. Bu, sadəcə məlumat axtarışı deyil, kurasiya və yönləndirmədir. Alqoritmlər qismən bunu təqlid edir, amma konteksti və niyyəti oxumaqda məhduddur.

Azərbaycanda rəqəmsal fondların genişlənməsi prosesi gedir, amma istifadə mədəniyyəti hələ tam formalaşmayıb. Resurs var, vərdiş zəifdir. Digər tərəfdən, regionlarda fiziki fondun məhdudluğu reallıqdır. Elektron kitabxana bu bərabərsizliyi azaltmaq üçün effektiv alətdir. Coğrafi baryerləri aradan qaldırır, giriş xərclərini aşağı salır.

Oxuma psixologiyası da fərqlənir. Kağız mətndə “məkan yaddaşı” işləyir: səhifənin yeri, bölmənin başlanğıcı, vizual orientirlər yaddaşı gücləndirir. Ekranda mətn axıcıdır, stabil orientir azdır. Nəticədə sürət artır, dərinlik çox vaxt azalır. Bu, mühitin dizaynından gələn bir effektdir.

Arxivləşdirmə elektron mühitin ən güclü tərəfidir. Nadir nəşrlər, köhnə qəzetlər, əlyazmalar rəqəmsallaşdırıldıqda həm qorunur, həm də geniş auditoriyaya açılır. Fiziki daşıyıcılar rütubət, yanğın, aşınma riskinə açıqdır. Rəqəmsal arxiv bu riskləri azaldır, amma öz risklərini yaradır: formatların köhnəlməsi, server nasazlıqları, kiber təhlükələr. Uzunömürlülük baxımından kağız hələ də etalon olaraq qalır.

Elektron və ya ənənəvi olaraq biri digərini tam əvəz etmir. Elektron kitabxana “giriş” problemini optimallaşdırır; ənənəvi kitabxana isə “oxuma mühiti”ni və mədəniyyəti yaradır. Optimal model hibriddir: rəqəmsal əlçatanlıq + fiziki məkanın intizamı və kurasiyası. Seçim yox, komplementarlıqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

Aynur İsmayılova,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Redaksiyanın poçtundan sizlər üçün seçdiyim şeir oxucumuz Gültac Əliyevadandır. Çox içdən yazılıb, çox lirik və sentimentaldır. Düşünürəm ki, onu bəyənəcəksiniz.

GÜLTAC ƏLİYEVA

“ULDUZLARIN SÜKUTU”

Xəyalınla yaşayır mənim bu sərsəm könlüm,

Birdən düşürsən yada, birdən sual olursan.

Hərdəmxəyal oluram, hərdən xəyal olursan,

Bəzən də xəyallardan daha real olursan.

Sən gecənin gündüzü, sən günün günortası,

Fikrimin incə gülü, qəlbimin saf aynası.

Unutmaq olurmu ki, sənlə keçən keçmişi?

Keçmək bilmir içimdə keçmişin hənirtisi.

Düşünürəm, dururam, hərdən dəli oluram,

Bəzən heç yoxmuş kimi daha rahat qalıram.

Gün dönür, ay dolanır, səpələnir ulduzlar,

Pəncərəmdə xatirən, gözümdə yenə leysan.

Haçansa gələr deyə baxıram o yollara,

Arzu tutub dalıram yenə də səmalara.

Ulduzlar da sənin tək inad edib tərpənmir,

Elə bil ki, ulduzlar səni məndən gizlədir.

Yox, mən ki inanıram bu dünyada olmaza,

Olmazlar olmasaydı, batardı könlüm yasa.

Haçansa olar deyə üz tuturam Allaha,

Allah ulduz deyil ki, mənimlə inadlaşa.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Əlbəttə ki, Azərbaycan ədəbiyyat tarixində yaşamaq haqqını Mir Cəlal Paşayevə elə tək bir romanı da verməyə bəs edər. Bu roman hamıya tanış olan, hamının sevə-sevə oxuduğu “Bir gəncin manifesti” romanıdır.

Mir Cəlal Paşayev 26 aprel 1908-ci il tarixində Cənubi Azərbaycanın Xalxal şəhərinin Əndəbil kəndində doğulmuşdur. Kiçik yaşlarında atası Gəncəyə köçdüyündən uşaqlığı burada keçmişdir.  1918–1919-cu illərdə xeyriyyə cəmiyyətinin köməyi ilə ibtidai təhsil almışdır. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Gəncə Darülmüəlliminə daxil olmuşdur. Tələbə təşkilatının, sonra isə şəhər tələbə həmkarlar təşkilatının sədri seçilmişdir. 

1928-ci ildə Gəncə Darülmüəllimi bitirib, Gədəbəy yeddiillik məktəbində müəllimlik etmişdir. 1929–1930-cu illərdə 1 №-li Gəncə şəhər məktəbində direktor vəzifəsində çalışmışdır.

Daha sonra Kazan Şərq Pedaqoji İnstitutunun ədəbiyyat şöbəsində təhsil almışdır. 1932-ci ildə Bakıya qayıdaraq Azərbaycan Dövlət ElmiTədqiqat İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuşdur, — "Kommunist", "Gənc işçi" qəzetlərində işləmişdir. İlk kitabı "Sağlam yollarda" bu dönəmdə çapdan çıxmışdır.

1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmiş, sonradan Azərbaycan ədəbiyyatına ən yaxşı müharibə mövzulu hekayələr bəxş etmişdir.

Azərbaycan Dövlət Elmi-Təqiqat İnstitutunun aspiranturasında təhsilini davam etdirməklə yanaşı, müəllimlik etmişdir. "Füzulinin poetikası" mövzusunda namizədlik dissertasiyası, "Azərbaycanda ədəbi məktəblər" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

Kitabları:

- Sağlam yollarda: oçerklər

- Boy (novellalar və oçerklər)

- Dirilən adam

- Bostan oğrusu

- Axundun iştəhası

- Gözünaydın

- Füzulinin poetik xüsusiyyətləri

- Bir gəncin manifesti. 

Mükafatları 

1. "Qafqazın müdafiəsinə görə" medal

2. "Əmək igidliyinə görə" medalı 

3. "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı 

4. "Şərəf nişanı" ordeni 1954, 1958

5. "Qabaqcıl maarif xadimi" nişanı

6. "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni 

7. Azərbaycan SSR Lenin komsomolu mükafatı — 1968

8. "Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi" fəxri adı — 1969

9. "Oktyabr inqilabı" ordeni 

10. Azərbaycan Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri fərmanı (2 dəfə)

Xatirəsinin əbədiləşdirilməsi

- Gəncədə Mir Cəlal Paşayev adına 39 nömrəli tam orta məktəb

- "Mir Cəlal Paşayev" gəmisi 

- Gəncə şəhər Mir Cəlal Paşayev Muzeyi. 

- Bakıda İçərişəhərdə "Ədibin evi" ev-muzeyi

- Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, 9-cu mikrorayon, Mir Cəlal küçəsi

- Gəncədə Mir Cəlal Paşayevin adını daşıyan küçə

-“Görkəmli Azərbaycan yazıçısı Mir Cəlal Əli oğlu Paşayevin 100 illiyi”nə həsr olunmuş poçt markası.

Böyük ədib 1978-ci il sentyabrın 28-də, ömrünün 70-ci baharında dünyaya gözlərini qapamışdır, ikinci Fəxri Xiyabanda dəfn edilib.

Xatirəsini əbədiləşdirən məkanlar arasında İçərişəhərdəki ev muzeyi xüsusi önəm daşıyır. Orada fəaliyyət göstərən “Ədibin Evi” Ədəbiyyatın İnkişafına Dəstək Fondunun fəaliyyəti isə ədəbiyyatımızın təbliği baxımından müstəsna əhəmiyyət daşımaqdadır. Fondun keçirdiyi hekayə müsabiqələri bu janrın dühası olan Mir Cəlal yaradıcılığına sayğı olmaqla hər il neçə-neçə istedadlı gənci üzə çıxarır, ədəbiyyatımıza gətirir.

Ədib dünyadan köçsə də iris yaşayır, gənclərin manifesti daim yazılmaqda, təkrarlanmaqdadır.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.04.2026)