İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Ədəbiyyatımız və elmimizə töhfələr verib unudulanlar sırasında bir ad da var.

Balacaağa adı ilə el arasında çağırılan Həsənəliağa xan Qaradaği.

O, 1848-ci il 28 yanvar tarixində Şuşada hərbi xidmətçi ailəsində anadan olub. 8–9 yaşa çatdıqda Şuşaya gələn əmisi Məhəmmədhüseynağa xan Qaradağski Balacaağanı Şuşada fəaliyyət göstərən rus Qəza məktəbinə qoyub Tiflisə qayıdıb. Həsənəliağa 1866-cı ildə Qəza məktəbini bitirib. Əmisinin göndərdiyi maddi vəsait hesabına o, Şuşanın Tazə məhəllə adlanan yerində ev tutub, tək yaşamağa başlayıb.

 Rus təhsilli Balacaağa ərəb, fars dillərini, islamın əsaslarını öyrənmək üçün qonşuluğunda yaşayan Mirzə Bəşir Yusifzadənin atası Mirzə Ələkbər Yusifzadədən dərs almaq qərarına gəlib. Mirzə Ələkbər Yusifzadə ərəb, fars dillərini Həsənəliağaya öyrədib, Sədi, Firdovsi, Nizami, Xaqani, Füzuli və sair şairlərin əsərlərini orijinalda mənimsəməyə kömək edib. Şeiriyyata böyük həvəs göstərərək özü də qəzəl, müxəmməs yazmağa başlayıb.

1882-ci ildə I hissəsi, 1888-ci ildə isə II hissəsi çapdan çıxan "Vətən dili" dərsliyində Həsənəliağa Xan Qaradağskinin müəllifi olduğu 11, tərcümə etdiyi 23 nəzm əsəri özünə yer tapıb. Bu həmin "Vətən dili" dərsliyidir ki, 40 ilə yaxın bir dövrdə Azərbaycan uşaqlarının əsas dərs vəsaiti olub.

Həsənəli ağa Xan Qaradağskinin bizə gəlib çatan şeiriyyatı sırasında 50-dən çox qəzəl, müxəmməslər, növhələr, onlarla məktub vardır. "Məclisi-fəramuşan" poetik məclisinin ən fəal iştirakçılarından biri Həsənəliağa olub. Şair kimi təxəllüsü Qaradağidir. Əsərləri əsasən Azərbaycan dilindədir. Bununla yanaşı fars dilində yazmış olduğu bir neçə qəzəl müəllifidir.

Həsənəliağa Xan Qaradağski İ. A. Krılovun 60-dan artıq təmsillərinin tərcüməçisi, K. D. Uşinskinin (1824–1870/71), A. Y. İzmaylovun (1779–1831), A. A. Pçelnikova adı ilə şeir və hekayələrinə imza atan A. A. Seydlerin (1830–1891), L. N. Modzalevskinin (1837–1896) hekayə, şeir və təmsillərinin Azərbaycan dilinə ilk tərcüməçisi olub:

"Uşaqları məktəbə şövqləndirmək"

Uşaqlar, hazırlaşın, durun, gedin məktəbə,

Tə’lim alıb oxuyun, adət edin ədəbə.

Gün çıxıbdır, qalxıbdır, xoruz çoxdan banlıyır.

Tez geyinin, gün, xoruz sizi tənbəl anlıyır.

Adam, xoruz, yırtıcı – hamıları gedirlər

İş dalınca, hər biri durub bir şey edirlər.

Qanadlı qarışqalar şələ çəkir, arılar

Bal çəkməyə gedirlər çiçəklərdən hər nə var.

Çöllər çəmən olubdur, ayılıbdır meşələr,

Ağacdələn taqu-tuq eyləyibdir peşələr.

Qəmu çaylar da axır, şırıldıyubən gedir,

Torçu balıq ovlayır, oraq biçir, səs edir.

Həmd eyləyin Allaha, dərs oxuyun, bəhs edin,

Allah tənbəl kimsəni sevməz, məktəbə gedin

Qaradaği tərəfindən rus dilindən roman, "Körpə uşağı necə saxlamaq", "Göz ağrısı və onun müalicəsi" və sairə bu kimi həkim məsləhətləri tərcümə edilib. Əlyazmaları Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunda qorunub saxlanılır.

Həsənəliağa Xan Qaradağski Şuşaya həsr etmiş "Qarabağ şəhəri" adlı əsərin də müəllifidir. Bu əsərdən bir neçə sətir:

Bu Şuşa qəl’əsinin üç yanı hündür qayadır,

Bir yanı açıq olan yerləri də müstəhsər .

Gün doğanı, batanı, cənubu vardır qayalı,

Şimalı bircə açıq dağ-təpəlidir bu şəhər.

İrəvan, Gəncə, Ağoğlan adı ilə məşhur

Qəl’ənin üç qapısı var dəxi möhkəm bürclər.

Həsənəliağa Xan Qaradağski "Təzkireyi-Qaradaği"nin müəllifidir. Burada qədim Qarabağ şairlərinin tərcümeyi-halı yazılıb, əsərlərindən seçmələr daxil edilib.

Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı Xan-Qaradağskiyə ən azı bizim günlərə gəlib çatdırdığı öz həmyerlisi, əsli Qaradağdan olub Zəngəzurun Güləbird kəndinə köçmüş Sarı Aşıq haqqında verdiyi məlumata, Sarı Aşığın bayatı və qoşmalarına görə borcludur: "Sarı Aşıq haqqında ilk məlumatı XIX əsrdə yaşamış Qaradaği vermişdir".

Hələ 1878-ci ildə 250-dən artıq atalar sözünü toplayıb tərtib edən də Həsənəliağa Xan Qaradağskidir. Onu ilk folklorşünas adlandırmış olsaq yanılmarıq.

O, gözəl xəttat olub. Bir misal olaraq onu qeyd etmək olar ki, o, Mir Mehdi Xəzaninin "Kitabi-tarixi-Qarabağ" əsərini şikəstə-nəstəliq xətti ilə köçürərək bu qiymətli tarixi abidəni günlərimizə gəlib çatmasına xidmət göstərib.

1929-cu ildə Həsənəliağa Xan Qaradağski xəstələnib, dekabr ayının 2-də Şuşa şəhərində vəfat edib və hörmətlə şəhər qəbiristanlığında (Böyük qəbiristanlığın şəhərə ən yaxın hissəsində) dəfn edilib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.01.2026)

Heyran Zöhrabova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

"Məzarıma nə başdaşı qoyun, nə heykəl.

Bir cüt ayaqqabı qoyun,

ayağıyalın geyib getsin..."

Onu Azərbaycan ədəbiyyatında tənhalıq poeziyası yaradan, qəlibsiz şeirlər yazan, Allah üçün darıxan şair adlandırırlar.

Bu gün ssenarist, dramaturq, Dövlət mükafatı laureatı, əməkdar incəsənət xadimi, Azərbaycanın Xalq şairi Vaqif Səmədoğlunun anım günüdür. 

Düz 11 il bundan əvvəl biz onu itirdik...

Vaqif Səməd oğlu Vəkilov 1939-cu il iyunun 5-də Bakı şəhərində, məşhur Azərbaycan şairi Səməd Vurğunun ailəsində dünyaya gəlib.

O, 1956-cı ildə Bakıdakı Bülbül adına Musiqi məktəbini bitirib, Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında fortepiano ixtisası üzrə ali təhsil alıb.

Daha sonra isə Moskvada Çaykovski adına Konservatoriyada ixtisas kursu keçib.

Əmək fəaliyyətinə 1963-cü ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında müəllim olaraq başlayan Vaqif Səmədoğlu, 1968-1973-cü illərdə “Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası” Baş redaksiyasında “İncəsənət” şöbəsinin müdiri, 1973-1975-ci illərdə Cəfər Cabbarlı adına “Azərbaycanfilm” Kinostudiyasında ssenarist, 1978-1982-ci illərdə “Yazıçı” nəşriyyatında redaktor, 1982-1985-ci illərdə yenidən Cəfər Cabbarlı adına “Azərbaycanfilm” Kinostudiyasında ədəbi hissə müdiri, 1992-1994-cü illərdə isə “Oğuz eli” qəzetinin baş redaktoru vəzifələrində çalışıb.

O, 2000-2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı  və Azərbaycan Parlamentinin Avropa Şurası Parlament Assambleyasındakı nümayəndə heyətinin üzvü olub.

Şairin "Yeddi şeir" adlı ilk mətbu əsəri 1963-cü ildə "Azərbaycan" jurnalında dərc olunub. Və bundan sonra onun əsərləri dövri mətbuatda vaxtaşırı dərc olunub.

4 kitabın, 8 dram əsərinin, saysız-hesabsız şeirlərin, 23 filmin ssenari müəllifidir. Əsərləri bir çox xarici dillərə tərcümə edilib, kitabları MDB ölkələrində, Türkiyə və İranda  nəşr olunub.

“Şöhrət”, “Şərəf” və “İstiqlal” ordenlərinə layiq görülüb.

Vaqif Səmdəoğlu 2015-ci il yanvarın 28-də, 76 yaşında vəfat edib və  Fəxri Xiyabanda, atasının yanında dəfn olunub.

Ruhu şad olsun!

Hərdən adama elə gəlir, o ölməyib. Hansısa uzaq, yaşıl bir adaya gedib. Və bir gün, hökmən geri qayıdacaq...

Uzaq yaşıl ada

Ürəyim yol çəkir bir gözə dönüb,
Yollar da tərs kimi uzanır, gülüm.
Yuxumdan hər gecə durnalar keçir,
Bilmirəm nə olub, haradan bilim?!

Belə getsə sınar quşların səsi,
Dənizin də səsi günbəgün batar.
Yubanma, əzizim, gəl qurtar məni,
Arxadan dərd çapır, qorxuram çata...

Halıma yanan gərək səsin düşəndə yada,
Ötən günləri qoru, yaxşı bax, vermə bada...
Ayrılıq bir dənizmiş, sən uzaq yaşıl ada...

Tez ol xəbər yetir, görüm necəsən,
Gözlərin necədi, yerişin necə?
Yaman darıxmışam, mən səndən ötrü,
Barı bir soraq ver özün gəlincə.

Yerini bilmirəm, bilsəm gələrəm,
Könlünü alaram, sevərəm yenə.
Xəzərin köksündən qalxan dumana,
Qara şanı büküb gətirrəm sənə...

Halıma yanan gərək səsin düşəndə yada,
Ötən günləri qoru, yaxşı bax, vermə bada...
Ayrılıq bir dəniz imiş, sən uzaq yaşıl ada...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.01.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

1985‑ciildə çəkilmiş “Sizidünyalarqədərsevirdim” filmiAzərbaycankinosununəhəmiyyətlibədiiekranişlərindənbiridir. Bu ekran işi yalnız bir sevgi hekayəsi deyil — o, real tarixi şəxsiyyətin həyat və qəhrəmanlıq yolunun filmlə ifadəsidir.

Rejissor: Rasim İsmayılov

Ssenari müəllifi: Ramiz Fətəliyev

Çəkilmə ili: 1985

Janr: Tarixi‑bioqrafik, döyüş filmi

Film real həyatdan götürülmüş hekayədir

“Sizi dünyalar qədər sevirdim” ekran əsəri Azərbaycan xalqının iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, tank qoşunları general‑mayoru Həzi Aslanovun həyatının son döyüş illərini canlandırır. Filmin süjeti əsasən I Pribaltika cəbhəsində baş verən döyüşlər və Aslanovun Wehrmacht qarşısında göstərdiyi qəhrəmanlıq üzərində qurulub.

Həzi Aslanov 1910‑cu ildə dünyaya gəlmiş, II Dünya Müharibəsi zamanı Sovet ordusunda xidmət etmiş və döyüş qəhrəmanlığı ilə seçilmişdi. O, tank qoşunları komandiri kimi müxtəlif döyüş əməliyyatlarında iştirak etmiş, 1945‑ci ildə isə cəbhədə həlak olmuşdu.

Süjet və obrazlar

Filmin mərkəzində Həzi Aslanovun həyatının son günləri, cəsarəti və ölümə qədərki döyüş yolunun çatdırılması dayanır. Hadisələr döyüş səhnələri ilə müşayiət olunur və tank batalyonlarının fəallığı, cəsur qərarlar və sınaqlar təsvir edilir.

Baş rollarda aktyor Ramiz Novruzov general Həzi Aslanovu canlandırır. Rollar arasında Aslanovun həyat yoldaşı, qardaşı və digər döyüş komandirləri də yer alır.

Filmdə hisslər və hadisələr arasındakı səmimi yanaşma yalnız döyüş taktikalarını deyil, həm də qəhrəmanın insani keyfiyyətlərini göstərməyə çalışır. Bu, onun yalnız sərkərdə deyil, həm də ailə və xalq üçün fədakar insan olduğunu vurğulayır.

Burada sevgi yalnız döyüşdə deyil

Filmin adı ilk baxışda romantikə oxşasa da, əslində dərin mənalı metaforadır: bu sözlər həm Aslanovun vətənə, həm də cəmiyyətdə inam və vətəndaşlıq hisslərinə olan sevgi və bağlılığını ifadə edir.

Tamaşaçılar üçün yadda qalan söhbətlər arasından nümunə:

— “Sən dünyalar qədər sevdiyin üçün bu döyüşü qazanmalısan…”

— “Hər qələbə yeni ümid deməkdir…”

Bu tip dialoqlar filmin emosional qatını gücləndirir və qəhrəmanın motivasiyasına vurğu edir.

Çəkilişlər və kino dili

Filmdə döyüş səhnələri və real hərbi texnika geniş istifadə olunub. Rejissor Rasim İsmayılov hadisələri dramatik kulminasiyalar üzərində deyil, qəhrəmanın daxili dünyasına fokuslanaraq təqdim edir. Kamera qəhrəmanların üzündə uzun dayanır, pauzalar uzanır, səssizlik isə dialoq qədər təsirli olur. Musiqi isə hadisələrin emosional fonunu tamamlayır, onları bəzəmədən gücləndirir.

Təsir və əhəmiyyət

Bu ekran işi müharibə mövzusunda çəkilmiş az sayda Azərbaycan bədii filmlərindən biridir və həm bir döyüş filmi, həm də insanın daxili gücünə dair kino portreti kimi qiymətləndirilir. Müharibənin ağır reallıqlarını göstərməklə yanaşı, film qəhrəmanlıq, vətənpərvərlik və insanlıq kimi dəyərləri önə çıxarır.

Son söz

“Sizi dünyalar qədər sevirdim” — Həzi Aslanovun həyat yoluna və qəhrəmanlığa həsr olunmuş ekran əsəridir. Film yalnız bir şəxsiyyətin bioqrafiyası deyil, xalqın qəhrəmanlıq mənasının kino dili­də ifadəsidir, hər bir izləyicini düşünməyə və hiss etməyə dəvət edir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.01.2026)

Kübra Quliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Elə dayanırsan, elə durursan,

Elə bil qarşında quru bir daşam.

İpək saçlarını bir vaxt oxşayan

Elə bil hardasa mən olmamışam.

Səni dostlarımla, tanışlarımla,

Mən tanış edərdim nə vaxtsa bir-bir.

İndi özgələri yad ehtiramla,

Deyirlər tanış ol...Nə qəribədir?!

Yuxuda görərdin nə vaxtsa hər dəm,

Yolumu gözlərdin yollardan uzaq.

Mən sənin yuxundan çıxıb gəlmişəm.

Bu da bir yuxudur, gəl tanış olaq.

Qoluna girərdim... bu, yadındadır,

gedərdik... yolumuz, arzumuz şərik.

Qolum qollarının lap yanındadır,

toxunsa biz indi üzr istəyirik.

Hayanda oldumsa səhər, ya axşam,

Aradın sən məni, gördün sən məni.

İndi gözlərinin  qabağındayam,

Hayanda durum ki, görəsən məni?

                         (Nəriman Həsənzadə)

Bəşəriyyət yaranandan insan övladı hər şeyin dəyərini onun yoxluğunda dərk edir. İnsanın özünə ən özgə olduğu an isə ən doğmasını özündən uzaq saldığı zamandır. Nəriman Həsənzadənin “Elə dayanırsan, elə durursan” şeiri məhz bu yadlaşmanın, bu sükutlu itkinin poetik etirafıdır.

Şair ilk bənddə sevdiyinin baxışlarında özünü “quru bir daş” kimi hiss edir. Bir vaxtlar ipək saçlara toxunan əl, indi xatirədən silinmiş kimidir. Burada daş obrazı təkcə soyuqluğu deyil, həm də hisslərin qurumasını, sevginin qarşı tərəfdə iz qoymamasını ifadə edir. Canlı bir insanın özünü cansız bir varlığa bənzətməsi ayrılığın ən ağır formasıdır.

İkinci bənddə keçmişlə bu gün üz-üzə dayanır. Bir zamanlar sevdiyini dostları ilə tanış edən lirik qəhrəman, indi onu özgələrin dili ilə tanıyır. “Yad ehtiram” ifadəsi münasibətin hansı mərhələyə gəlib çatdığını açıq göstərir: hörmət var, amma yaxınlıq yoxdur. Bu, itirilmiş doğmalığın sükutlu etirafıdır.

Üçüncü bənddə yuxu motivi ön plana çıxır. Sevilən insan bir vaxtlar yuxularda görünürdüsə, indi reallığın özü yuxuya bənzəyir. “Gəl tanış olaq” çağırışı sevginin yox, yadlaşmanın dilidir. Şair burada oxucuya göstərir ki, bəzən insanlar bir-birinə o qədər uzaqlaşır ki, eyni xatirəni paylaşsalar belə, yenidən tanış olmağa məcbur qalırlar.

Dördüncü bənd fiziki yaxınlıqla mənəvi məsafənin ən ağrılı təzadını yaradır. Bir zamanlar qol-qola gedilən yollar indi toxunmağa belə icazə vermir. “Üzr istəyirik” sözü sevginin qaydaya, ehtiyata çevrildiyini göstərir və ayrılığın nə qədər dərin olduğunu hiss etdirir.

Son bənd isə görünməzliyin fəryadıdır. Lirik qəhrəman sevdiyinin gözlərinin qarşısındadır, amma yenə də görünmür. Problem artıq harada durmaqda deyil, necə baxılmaqdadır. Bu bənd şeirin emosional kulminasiyasıdır və oxucunu cavabsız bir sualla üz-üzə qoyur.

Nəticə olaraq, Nəriman Həsənzadə bu şeirində ayrılığı hay-küy ilə deyil, sükutla danışır. Şeir sevginin bitməsini yox, yadlaşmasını göstərir və oxucuya ən ağır itkinin unutulmaq olduğunu hiss etdirir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.01.2026)

2026-01-28 16:09:03Manşet

life

NailZeyniyev, “Ədəbiyyatvə incəsənət”

Yazı aləti heç vaxt neytral olmayıb. Qələm də, klaviatura da fikri sadəcə ötürmür onu formalaşdırır.

Hansı alətlə yazırıqsa, düşüncəmizin ritmi də ona uyğunlaşır.

Əlyazması səbr tələb edir. Qələm sözə müqavimət göstərir, kağız ağlığı ilə məsuliyyət yaradır. Cümlə yazılmamışdan əvvəl başın içində dəfələrlə ölçülür. Səhv etmək bahalıdır, geri dönüş çətindir. Buna görə əlyazması daha çox daxili süzgəcdən keçmiş fikirlərin evidir. Köhnə mətnlərdəki sükut, boşluq və ləng ritm bir qədər də buradan gəlir.

Klaviatura isə fikri sürətlə azad edir. Silmək, dəyişmək, yenidən yazmaq asandır. Bu rahatlıq yazını axına çevirir, amma bəzən dərinliyi risk altına qoyur. Fikir ekrana düşməzdən əvvəl yetkinləşmir, birbaşa ifadə olunur. Ona görə də müasir mətnlərdə tez-tez qırıq ritm, yarımçıq cümlələr, ani keçidlər görürük.

Bu fərq texnologiyanın üstünlüyü və ya zəifliyi məsələsi deyil. Məsələ yazı alətinin yazanı necə tərbiyə etməsindədir. Qələm düşünməyi öyrədir, klaviatura yazmağı. Biri səni yavaşladır, digəri sürətləndirir.

Ancaq alət taleyə hökm vermir. Klaviatura ilə yazılan dərin mətnlər də var, qələmlə yazılıb səthi qalanlar da. Fərqi yaradan yazıçının alət qarşısında qurduğu intizamdır. Sürəti nə vaxt dayandıracağını, sükutu nə vaxt cümləyə qatacağını bilməkdir.

Bəlkə də bu günün yazıçısı üçün əsas məsələ seçim yox, keçiddir: bəzən qələmlə düşünmək, bəzən klaviatura ilə danışmaq. Çünki ədəbiyyat alətin içində yox, alətlə məsafəni düzgün qorumaqda başlayır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Yenə də seyr etdim doğma Bakımı,

 Üfüqdən üfüqə uçdu nəzərim.

Misralar tərpətdi dodaqlarımı, 

Döndü bəstəkarı mavi Xəzərim.

Günəş  boylanırdı  doğma   Xəzərdən,

 Qızıl  tellərini  öpürdü  sular.          

 Bakımın  qoynundan  qanadlanırdı,

 Durna  qatarıtək  göyə arzular.

Mən  zamanın  arxasında,

Kölgə  kimi sürünmürəm.

Döyüş  günü  gözdən itib,

Zəfər  günü  gözdə bitib,

Ön cərgədə  görünmürəm...

Amalımı,  mətləbimi

Dalda  yerdə  haqlamıram.

Duyğularım boğazımda

ya dilimdə

Ahəngini dəyişərək,

kəyişərək,

Sınıq-salxaq  misralara  çevrilməyir.

Lakin yenə öz vicdanım,

Mənliyimə sipər olub.

Aydan arı,

Sudan duru

Söz vicdanım,

El gözündə yekələnib,

Aqibətim zəfər olub.

Budur yolum!

Budur andım!

Tanınan şair, ədəbiyyatşünas, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü Atif Zeynallı 20 mart 1927-ci ildə dünyaya göz açıb. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü Atif Zeynallı ədəbiyyata 1947-ci ildə "Azərbaycan gəncləri" qəzetində çap olunan "Azərbaycan" adlı şeiri ilə gəlib, ömrünün sonuna qədər on dörddən artıq şeir kitabı dərc edilib.

 Yeddinci sinfə qədər Bakıdakı 132 saylı orta məktəbdə oxuyub. Böyük Vətən müharibəsi başlanandan sonra ailəsi aclığa görə Mərdəkandakı bağ evinə köçüb. Alim ömrünün son illərini də bu evdə yaşayıb.  1944-1949-cu illərdə ADU-nun Şərqşünaslıq fakültəsində təhsil alıb.

 Əmək fəaliyyətinə Cəlilabadda müəllim kimi başlayıb, sonra Mərdəkandakı 156 saylı axşam məktəbində (vaxtilə burada 8-10-cu sifləri oxumuşdu) müəllimlik edib. Müəllimliklə yanaşı, gündüzlər "Azərnəşr"də redaktor kimi çalışıb. Özünü ədəbiyyatda şair kimi görmək istəyən Zeynallı 1953-cü ildə Moskvada SSRİ EA Şərqşünaslıq İnstitutunun aspiranturasına daxil olub.

 1956-cı ildə Azərbaycan EA Ədəbiyyat İnstitutunda işə girib. Stalinin bütünün sındırılması o zaman ədəbi mühitdə gərginlik və parçalanma yaradıb, qoca ədiblərin çoxu açıq-gizlin Stalinin ifşasına qarşı olublar. O  isə bir alim və şair kimi stalinizmin tənqidinə tərəfdar olub.

Ədib 1957-ci ildə "C.Cabbarlının dramaturgiyasında yeni insan surətləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. Həmin ildən Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü olub.

Atif Zeynallının yazdığı üç iri monoqrafik əsəri XX əsr ədəbiyyatının böyük simaları olan Cəfər Cabbarlıya, Süleyman Rüstəmə və Səməd Vurğuna həsr edilib. Namizədlik işini alim ayrıca çap etdirməyib.

Atif Zeynallının elmi fəaliyyəti ömrünün sonuna qədər AMEA Ədəbiyyat İnstitutu ilə bağlı olub: orada kiçik elmi işçi, sonra isə böyük elmi işçi (1960) seçilib. Elmi şuranın daimi üzvü kimi Atif Zeynallı orada prinsipial çıxışlar edirdi, elmdə saxtakarlığa, tamahkarlığa qarşı mübarizə etməyə çalışıb.

Ədəbiyyatın milli özəlliyinin, xalq köklərinin himayəçisi kimi çıxış edib. Bir qayda olaraq instituta verilən müdafiə şuralarının üzvü olub. Atif Zeynallı bir sıra aspirant və dissertantların elmi rəhbəri olub. Cavan yaşlarından o, sovet ədəbiyyatı şöbəsində işləyib.

Şöbə xətti ilə hazırlanan iki cildlik sovet "Azərbaycan sovet ədəbiyyatı tarixi"nin əsas müəlliflərindən biri olub. O "20-ci illərdə ədəbiyyat" fəslində "Giriş" və "Dramaturgiya", "Müasir dövrdə ədəbiyyat" fəslində isə "Poeziya" oçerkini yazıb. Bir şair kimi Atif Zeynallı müharibədən sonra Səməd Vurğun məktəbinin təsiri ilə yetişən vətənçi şairlər nəslinin nümayəndəsi olub.

 Onların sırasında Bəxtiyar Vahabzadə, Gülhüseyn Hüseynoğlu, Adil Babayev, Qasım Qasımzadə, İslam Səfərli və başqaları var olub. Onlar Səməd Vurğunun xalqçılıq, kökə bağlılıq ideyaları ilə zəngin olan poeziyasını həm məzmun, həm də dil və forma cəhətdən sevib və böyük şairin xəttini və məktəbini davam etdirməyə çalışıblar.

Alim ömrünün müdrik illərini dərindən sevdiyi Səməd Vurğun yaradıcılığı barədə monoqrafiyanı yazmağa həsr edib. Bu kitab onun ölümündən bir il qabaq 1990-cı ildə çap olunub. Səməd Vurğun onun ən çox təsirləndiyi və sevdiyi şair olub

Atif Zeynallının mətbuatda çoxlu resenziya və məqalələri çıxıb. Bunların çoxu C.Cabbarlı, S.Vurğun, S.Rüstəmə həsr edilib. Onun digər qələm dostları haqqında da məqalələri çoxdur.

Poeziya ilə yanaşı dram əsərləri də yazıb. "Sirlər yuvası", "Nəriman ata", "Məmmədəli kurorta gedir", "Ləkə" və pyesləri Bakı, Gəncə teatrlarında səhnəyə qoyulub. Ədibin pyesləri əsasən komik-dramatik üslubda olub. Təəssüf ki, bu əsərlər toplanıb çap edilməyib. Ümumən alimin səliqəli arxivi yoxdur.

Şairin “Eşşəyin eşşəkliyi”, “Qara pişiyin hiyləsi” və s. təmsilləri də böyük maraq və məna kəsb edir. Oxucuda həm istehza, həm də düşünmə hissini artırır:

Keçdi yavaş-yavaş o, iş başına,

Qohum-əqrəbanı yığdı başına,

Əlini uzatdı özgə aşına,

Dəvəni yüküylə yeyəndi eşşək.

Bir azdan piylənib döndü bir dağa,

Qoydu canavarı, pələngi lağa,

Dayandı şir ilə qabaq-qabağa,

Hər yerdə özündən deyəndi eşşək!

O, 28 yanvar 199-ci ildə vəfat edib. Atif Zeynallının məzarı atasının və cavan vəfat edən qardaşının dəfn edildiyi Yasamal qəbristanlığındadır.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.01.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

2026-cı ilin yanvarından etibarən Gürcüstana səfər edən hər bir xarici vətəndaş üçün yeni bir qayda qüvvəyə minib: ölkəyə daxil olmaq üçün səyahət sığortası təqdim etmək zəruridir. Bu, yalnız bir sənəd və ya rəsmi tələb deyil; səfəri daha etibarlı, rahat və öncədən düşünülmüş bir təcrübəyə çevirən kiçik, amma mühüm bir qoruyucudur.

Hər səfər, hər yeni şəhərin küçəsi, hər dağın ətəyi, hər qədim məkan özündə gözlənilməz anlar daşıyır. Bəzən bir xəstəlik, bəzən kiçik bir qəza – bu anlar səfəri gözlənilməz və bəzən çətin edə bilər. Elə burada səyahət sığortası bir növ görünməz qanad kimi yardım edir; səfər edənlərin addımlarını qoruyur, onları maddi və mənəvi narahatlıqlardan azad edir.

Turistlərin, tələbələrin və işgüzar səfərlərin iştirakçıları üçün bu qoruyucu qanadın əhəmiyyəti fərqlidir: bəziləri üçün bir günlük şəhər gəzintisi, bəziləri üçün isə uzunmüddətli təhsil və ya iş təcrübəsi. Hər halda, səyahət sığortası olmadan, yeni yerlərin cazibəsi bəzən narahatlıq və risklərlə qarışa bilər.

Sığorta, yalnız hüquqi bir tələb deyil; səfərin incə ritmini, küçələrin musiqisini, dağların sakit nəfəsini və şəhərlərin rəngini qoruyan bir vasitədir. Gürcüstana gedən hər bir addım artıq bir planlaşdırma, bir diqqət və bir qorunma ilə birgə yaşanmalıdır ki, səfər yalnız gözləntilərlə deyil, həm də rahatlıq və təhlükəsizliklə dolu olsun.

Bu barədə “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalına açıqlama verən Sığorta eksperti Şahin İsmayılov bildirib ki, 1 yanvar 2026 il tarixdən etibarən, Gürcüstana səfər edən bütün xarici ölkə vətəndaşları sağlamlıq və bədbəxt hadisələrdən sığorta polisi ilə təmin olunmalırdırlar:

"Bu kimi tələb yalnız şengen ölkələrinə səyahət zamanı mütləq idi. Bu ildən etibarən belə bir məcburiyyət Gürcüstan höküməti tərəfindən də bir zərurət kimi irəli sürüldü".

Ekspert belə bir tələbin olmasının  ölkəmizin vətəndaşları üçün hansı müsbət və mənfi şərtləri yaratdığını qeyd edib:

"Səyahət sığortası ölkə ərazisini tərk edən hər bir vətəndaş üçün vacibdir və həyati əhəmiyyət kəsb edir. Məlum məsələdir ki, öz ölkəsindən kənarda olan vətəndaşlar üçün tibbi xidmət qiymətləri çox bahadır və vətəndaş xarici ölkədə olduğu zaman tibbi yardıma ehtiyac yaranarsa ( hər hansı bir səbəbdən) bu halda həmin şəxs böyük məbləğ,  gözlənilməz xərclərlə üzbəüz qala bilər. Bu kimi hallarda sağlamlıq sığortasının olması həmin şəxsi əlavə maddi itkilərdən qoruyur. Təəssüf ki, Azərbaycan vətəndaşları ölkədən gedərkən sağlamlıq sığortası almağa maraqlı olmadıqları üçün, qonşu dövlətin belə tələb irəli sürməsi, vətəndaşlarımız arasında ciddi narazılıqla qarşılandı. Turizm məqsədli gedişlərdə bu elə də böyük xərc tələb etmir. Ancaq araşdırmalarımız ortaya çıxartdı ki, bir çox Azərbaycan vətəndaşları Gürcüstana təhsil almağa gedirlər və bir illik sığorta müqaviləsi olmalıdır, bu halda vətəndaşımızın narazılığı hardasa başa düşüləndir. Çünki bir illik sığorta qiyməti olduqca yüksəkdir. Digər tərəfdən Gürcüstana işləmək məqsədi ilə gedənlər də kifayət qədərdir. Onlar da uzun müddətli sığorta məhsulu olmadan, qonşu dövlətin ərazisində yerləşə bilməzlər. Sığorta məhsulunun olmamasına görə cərimənin məbləği də az deyil və 200 lari təşkil edir. Digər tərəfdən cavabını bilmədiyimiz bir çox suallar da var. Yanvar ayından əvvəl Gürcüstanda olan vıtəndaşlarımız sığorta almalıdırlarmı? Məlum deyil".

Ekspertin sözlərinə görə, əgər almalıdırlarsa, onlar Gürcüstanı tərk etmədən, online olaraq bizim sığorta şirkətlərinin məhsullarını ala bilərlərmi?- bunun Cavabı hələ də məlum deyil:

"Məncə sığorta şirkətlərimiz yaranmış vəziyyətdə operativlik göstərərək, müəyyən açıqlamalar versələr, yerinə düşər. Bakı hava limanında sığortası olmayan vətəndaşlar Tibilisi reysinə buraxılmırlar. Bundan xəbərsiz olan vətəndaş artıq aeroportda bu məlumatı aldıqda çətin vəziyyətə düçür. Bu barədə mətbuatda açıqlama verilməlidir.

Amma istənilən halda hər bir vətəndaş mütləq qaydada səyahətə gedərkən sağlamlıq sığortası əldə etməli və xarici ölkədə zərurət yarandıqda, xidmətdən istifadə etməlidirlər.

Onu da qeyd edim ki, Gürcüstan tərəfin təlıbinə əsasən sığorta müqaviləsi 30.000 lari təminatı əhatə etməlidir. Vətındaşlar sığorta müqaviləsi alarkən, bu məsələyə diqqət yetirməlidirlər".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.01.2026)

Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu günə - yanvarın 28-nə təsadüf edən əsas tarixi hadisələri “Ədəbiyyat və incəsənət” portal olaraq diqqətinizə çatdırırıq:

Antarktidanın kəşfi günü

Antarktida sözünün mənası bilirsinizmi nədir? “Ayının əks tərəfində”dir. Qədim yunanlar buzlu şimalı Böyük Ayı qübbəsinin şərəfinə Arktikos adlandırıblar, amma bura çox soyuq olduğundan orda əsl ayılar yaşamırlar. Antarktida da yunancada Arktikanın əksi mənasını bildirir.

1820-ci ilin 28 yanvarında “Vostok” və “Mirnıy” adlı iki gəmi ilə ruslar Bellinsqauzenin və Lazarevin başçılığı altında bu sirli materiki – sonuncu, altıncı materiki kəşf ediblər. Bu gün Antarktida heç bir ölkəyə aid deyil, ərazisi 13, 6 milyon kilometrə bərabərdir. Bura planetin ən soyuq və ən quru zonasıdır. Burda illik yağıntı cəmi 10 santimetrə bərabərdir. Planetin içməli su ehtiyatının 70 faizi Antarktidadadır.

Mütəxəssislər buranın iqlimini Marsın iqlimi ilə eyniləşdirirlər, təsadüfi deyil ki, NASA kosmik sınaqları burada həyata keçirir. Antarktidada ən soyuq hava 91,2 dərəcə şaxtanın qeydə alınması ilə müəyyənləşib, yayda burada 30-50 dərəcə şaxta olur. Burada cəmi iki bitki var – Kolobantuskito və Antarktida çəmənliyi. Heyvanlardan isə burada yalnız pinqvinlər yaşayırlar.

Qitə beynəlxalq qoruq hesab edilir.

Ciddi sözümdür, elə arzulayıram ki, kaş Antarktidada bir metereoloji stansiya qurulaydı, onu işlətməyi də mənə həvalə edəydilər. Pinqvinlərlə, kolobantuskito ilə yoldaşlıq edə-edə oradaca yaşayaydım.

Beynəlxalq Personal məlumatların qorunması günü

İnsanların konfidensial məlumatlarının qorunması, xüsusən indiki İKT-nin hədsiz yüksəlişi, robot casusların, dinlənmə aparatlarının, video kameraların tüğyan etdiyi zamanda vacib hesab edilir. Data Privacy Day – 1981-ci ildən etibarən 27 Avropa ölkəsində, ABŞ və Kanadada qeyd edilir, Avropada bu gün İnformasiyanın müdafiəsi günü adlanır.

Hər bir insan izlənilməməyə, gizlin məlumatlar saxlama hüququna malikdir, amma çox təəssüf ki, bu qaydalara əksərən əməl olunmur. Nə isə.

Ukraynada Dövlət bayrağının təsdiqlənməsi günü

Ukraynanın Ali Radası 1992-ci ilin bu günündə sarı-göy bayrağı rəsmi olaraq təsdiqləyib, odur ki, bu gün qardaş ölkədə Dövlət Bayrağının təsdiqlənməsi günü kimi qeyd ediləcək. Hər ilin 23 avqust tarixi isə Ukraynada Dövlət basyrağı günü kimi qeyd edilir.

Sovet imperiyasından qopan bütün xalqlar eyni acılar yaşayıblar, müstəqillik onlar üçün ağır itkilər bahasına başa gəlib. İndi bu xalqlar öz müqəddəs bayraqlarına sarılaraq müstəqilliklərini qorumaq uğrunda çabalar göstərməkdədirlər. Bu ukraynalılar üçün müqəddəs gündə hər bir ukraynalını, eləcə də Azərbaycan – Ukrayna dostluq və qardaşlığına töhfələr verən Ukraynanın ölkəmizdəki fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Vladıslav Kanevskini təbrik edir, jovto-siniy (sarı-göy) bayrağın daim dalğalanmasını arzu edirik.

Kazu günü

Amerikalıların bu nəfəs çalğı aləti 1840-cı ilin bu günündə kəşf edilib, dünya musiqisinə möhkəm daxil olub, xüsusi skiffl stili məhz bu alətlə yaranıb.

Odur ki, təqvimə ayrıca Kazu gününü salmaqla bu alətə rəğbət izhar edilir. Adi hakim fitinin böyüyünü xatırladan kazu ilə bağlı amerikalıların böyük planları var, yeni dünyanın özünəməxsus nələrisə çox az olduğundan, onlara dəyər verməyi vacib bilirlər.

Erməni ordusu

Nə deyirsiz deyin, amma bədxah qonşularımız bu gün Ordu gününü heç də alnıaçıq və üzüağ keçirə bilməyəcəklər. 44 günlük müharibədə onların ordusu necə pazlanıbsa, hələ də “dadı damaqlarından” getməyib.

Bolqarlarda bu gün Qavril Lesnovskinin xatirəsi günüdür. 11-ci əsrin məşhur din xadimi, Lesnovski məbədinin yaradıcısı olub bu şəxs.

ABŞ bu gün işdə şənlənmək gününü qeyd edəcək. Hamı iş yerində şənlənir, deyib gülürlər, yeyib içirlər. Burun sallayan əsla ola bilməz. Maraqlı təyinatdır, eləmi? Bu gün Amerikada həm də Milli Pediatr günüdür. Bəs mətbəx? Sualınız aydındır. Təqvimin hər gününə bir mətbəx bayramı salan amerikalılar bu gün də boş dayanmayacaqlar. Bu gün onlarda həm də Milli qarağatlı oladi günüdür.

Zəfər Tağı

1986-cı ilin 28 yanvarında havaya uçmasının 73-cü saniyəsində canlı yayımda Kanaveral burnu üzərində Amerikanın “Çellincer” kosmik gəmisi partlayıb. 1958-ci ildə Lego kompaniyası öz konstruktorunu üzə çıxarıb, hazırda dünya uşaqlarının bir nömrəli oyuncağıdır Lego konstruktorları. 1921-ci ildə Parisdə 1-ci dünya müharibəsində həlak olmuş naməlum əsgərə qoyulmuş abidənin açılışı olub. Bu abidə məşhur Zəfər Tağı adlanır. 1906-ci ildə Rusiya İmperiyasında qadınlar üçün ilk ali texniki məktəb – Sankt Peterburq qadın politexnik kursları yaradılıb.

Bu sonetlər əsla unudulmaz

1978-ci ilin 28 yanvarında biri İtaliyanın Toskana şəhərində, biri Azərbaycanın Sumqayıt şəhərində iki nəfər dünyaya gəlib, birincisi dünya futbol tarixində ən dahi qapıçı kimi ad çıxarmış Canluicci Buffon, digəri Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığına və ədəbi tənqidinə layiqli töhfələr vermiş Elnarə Akimovadır.

1952-ci ilin bu günündə müğənni, xalq artisti Zaur Rzayev doğulub. Onun barəsində ayrıca yazı gedib.

1925-ci ilin bir mənbələrdə 27, bir mənbələrdə 28 yanvarı Azərbaycan şairi, sonetləri ilə məşhur olan Adil Babayevin doğum günüdür. İllər ötsə də bu sonetlər sanki indi yazılıbmış kimi canlıdırlar, ruh oxşayırlar, bu, fenomenal haldır.

Qoy yapışsın əlimdən günəşin şəfəqləri,

Yenə qalxım ayağa, seyr edim üfiqləri,

Çağlasın varlığımda işıq dolu bir ilham.

Mən ömür istəmirəm riya, xəyanət üçün,

Yurduma gərək olan söz üçün, sənət üçün,

Ömürdən doymamışam, həyatdan doymamışam.

Bu cür yazırdı Adil Babayev. Ruhu şad olsun!

1912-ci ildə abstrakt ekspressionizmin ilk görkəmli nümayəndəsi olan Amerika rəssamı Cekson Pollak, 1884-cü ildə isveçrəli alim, stratostat və batiskafları kəşf edən Oqyüst Pikar, 1706-cı ildə ingilis çapçısı, adına şrift olan Con Baskervill, 1693-cü ildə rus çaritsası Anna İvanovna, 1611-ci ildə Ayın ilk xəritəsinin müəllifi, polyak astronomu Yan Qaveliy dünyaya gəliblər.

İosif Brodskidən 1-ci Pyotradək

2015-ci ilin 28 yanvarında Vaqif Səmədoğlunu itirdik. Şairin xatirəsinə ayrıca yazılar vermişik.

2010-cu ilin 28 yanvarında yazıçı Sabir Azəri, 2002-ci ilin 28 yanvarında “Balaca və Damda yaşayan Karlsson” və “Uzuncorab Peppi” kimi uşaqlar üçün şedevrlər yaratmış isveç yazıçısı Astrid Lindqren, 1996-cı ildə Nobel mükafatçısı, yəhudi əsilli şair, esseist İosif Brodski, 1980-ci ildə Azərbaycan peşəkar diktorluq məktəbinin yaradıcısı Aydın Qaradağlı, 1944-cü ildə görkəmli maarifçi Qantəmir, 1725-ci ildə rus imperatoru 1-ci Pyotr vəfat ediblər.

 “Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.01.2026)

Azərbaycanda dövlət teatrlarının idarəetmə sistemində əsaslı islahatlara başlanılıb. Bu islahatlar çərçivəsində teatrların əsasnamələri, idarəetmə strukturları və ştat cədvəlləri yenilənib və müasir idarəetmə prinsiplərinə uyğunlaşdırılıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, bu barədə Mədəniyyət Nazirliyi məlumat yayıb.

Məlumatda bildirilir ki, islahatların əsas məqsədi dövlət teatrlarında idarəetmə mexanizmlərini daha səmərəli, çevik və şəffaf etmək, qərar qəbuletmə prosesini təkmilləşdirmək və yaradıcılıq potensialının daha effektiv şəkildə reallaşdırılmasına şərait yaratmaqdır.

Həmçinin qeyd olunur ki, yeni yanaşmaya uyğun olaraq mövcud idarəetmə strukturunda yer alan baş rejissor, baş rəssam, bədii rəhbər və digər oxşar vəzifələr yeni struktura daxil edilməyib. Bu qərar vəzifələrin formal mövcudluğundan deyil, funksional effektivliyindən çıxış edərək qəbul olunub. Daxil edilməyən vəzifələrin funksiyaları daha çevik və nəticəyönümlü idarəetmə modeli çərçivəsində yenidən bölüşdürülüb.

Nazirlik qeyd edir ki, bu vəzifələrin funksiyaları kollegial idarəetmə prinsipləri əsasında və yeni yaradılmış struktur bölmələri vasitəsilə həyata keçiriləcək. Məqsəd qərarların bir nəfər üzərində cəmlənməsi deyil, kollektiv məsuliyyət və aydın funksional bölgü mexanizminin formalaşdırılmasıdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.01.2026)

27 yanvar, 2026-cı il tarixində Qazaxıstana rəsmi səfər çərçivəsində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti xanım Aktotı Raimkulova ilə Qazaxıstan Respublikası Milli Bankının sədr müavini xanım Aliya Moldabekova arasında görüş keçirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Fonddan verilən məlumata görə, görüşdə ortaq tarixi-mədəni irsin qorunması və müasir dövrdə təbliği kontekstində mümkün əməkdaşlıq istiqamətləri ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb.

Görüş zamanı milli pul vahidlərinin yalnız iqtisadi alət kimi deyil, eyni zamanda Türk kimliyinin, tarixi yaddaşın və mədəni dəyərlərin daşıyıcısı qismində rolu vurğulanıb. Tərəflər bu sahədə mövcud olan beynəlxalq təcrübənin milli müstəvidə təhlil edilməsinin əhəmiyyətini qeyd ediblər. Numizmatika sahəsində mədəni irsin vizual təqdimatı, institusional təcrübə mübadiləsi və maarifləndirici təşəbbüslər istiqamətində potensial əməkdaşlıq imkanları da nəzərdən keçirilib.

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun Prezidenti xanım Aktotı Raimkulova bu görüşün təşkil edilməsinə və səmimi qəbula görə Qazaxıstan Respublikası Milli Bankının rəhbərliyinə dərin təşəkkürünü bildirib. O, bu cür işgüzar təmasların Türk dünyası çərçivəsində institusional əlaqələrin möhkəmlənməsinə töhfə verdiyini qeyd edib.

Öz növbəsində, Sədr müavini xanım Aliya Moldabekova Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun müxtəlif sahələri bir araya gətirən institusional yanaşmasının və mədəni diplomatiya sahəsində formalaşdırdığı əməkdaşlıq platformalarının xüsusi əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb.

Müzakirələrin yekununda əməkdaşlığın gələcək mərhələlərinə dair ümumi baxış formalaşdırılıb, qarşılıqlı maraq doğuran sahələr üzrə əlaqələrin davam etdirilməsi və bu istiqamətdə ardıcıl addımların atılması ilə bağlı razılıq ifadə olunub. Qeyd edilib ki, növbəti mərhələdə mümkün əməkdaşlıq mexanizmlərinin müəyyənləşdirilməsi və bu istiqamətdə ilkin addımların müzakirəsi nəzərdə tutulur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.01.2026)