Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bəli, o paytaxtda yaşamaqdansa özünün doğuluduğu kəndində yaşamağa üstünlük verdi. Bu, həm də bir çağırış idi. Elə-obaya, ocağa bağlılıq nişanəsi idi.

Bakı mühiti, asfalt, qutu evlər, ütülü-sığallı tədbirlər onu usandırmışdı. Və o, saflıq, halallıq yağan ucqar kəndlərinə qayıtmışdı...

Bu gün Azərbaycan xalq şairi Musa Yaqubun anım günüdür. Şeirləri dillər əzbəri olan, unudulmaz şairimiz özü dünyadan köçsə də misraları daim yaşamaqdadır.

Musa Yaqub 1937-ci il mayın 10-da İsmayıllı rayonunun Buynuz kəndində anadan olmuşdur. Bakıya köçəndən sonra Azərbaycan Yazıçılar İttifaqında bədii ədəbiyyatın təbliğ bürosunda direktor müavini, "Azərbaycan" jurnalında poeziya şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. İsmayıllı rayonunda çıxan "Zəhmətkeş" qəzetinin redaktoru olmuşdur.

Ədəbi fəaliyyətə 1957-ci ildə "Azərbaycan" qəzetində çap olunan "İki qəlb, iki dünya" poeması ilə başlamışdır. M.F.Axundov adına mükafata layiq görülmüşdür.

24 may 2019-cu ildə ona "Azərbaycan Respublikasının xalq şairi" fəxri adı verilmişdir.

Kitabları:

Yarpaqlar oxuyur (şerlər)

Bu məhəbbət yaşadır məni (şerlər)

Bu məhəbbət yaşadır məni (şerlər)

Mənim kainatım (şerlər)

Üzü bəri baxan dağlar (şerlər və poema)

Yaxşı ki, sən varsan (şerlər və poemalar)

Bir sim üstə (şerlər və poema)

İki qəlbin işığı (şerlər və poemalar). 

Mənim sevgi taleyim

Ürəyimdə yerin qaldı (şerlər, poemalar)

Nanə yarpağı (şerlər, poemalar). 

Payızdan yaza yol varmı (şerlər). 

Ruhumla söhbət (şerlər).

Bu dünyanın qara daşı göyərməz (şerlər)

Dövrün dəyirmanı

Şair Parkinson xəstəliyindən əziyyət çəkirdi.

7 may 2021-ci ildə 84 yaşında vəfat etmişdir. Doğulduğu Buynuz kəndində - həyat yoldaşının məzarı yanında torpağa tapşırılıb.

Allah rəhmət eləsin!

Bu isə yazdığı son şeirlərindən biridir:

Uzaq... uzaq...
             
Mənim incilərim hara daşındı?!
Bəlkə yaddaşımdır, bəlkə yaşımdır;
Sellər sal daşımı yudu apardı,
Xatirə gözlərin çıxıb yadımdan,
İllər yaddaşımı yudu apardı -
Gözümdən yaş kimi üzülüb gedib.
Saçın pəncərədə pərdələnərdi
O da qumaş kimi süzülüb gedib -
Sozala-sozala sönüb o çıraq,
Uzaq... Uzaq... Uzaq... Dünyadan uzaq.

Xatirə ulduza, xatirə aya,
Necə baxacağam mən bu dünyaya?
Daha səndən sonra şöhrət-şanım yox,
Sənə oxşatmağa bir nişanım yox,
Toranlıq içində bir xəyal sayaq,
Uzaq... Uzaq... Uzaq.. Dünyadan uzaq.

Qalsaydı aynada zərrə şəfəqin,
İşığı mənə də, bəlkə düşərdi.
Ruhun  yaşamağı yalandır yəqin,
Olsaydı üstümə kölgə düşərdi -
Nə yerdə xəbər var, nə göydə soraq
Uzaq... Uzaq... Uzaq... Dünyadan uzaq.
             
Bilmirəm, haradansa səsin gələrdi,
Deyərdim, yuxuma gəlsin, gələrdi.
İndi gecə uzun, gündüzlər yasaq,
İndi qürub yaxın, indi dan uzaq.

Allah, xatirə də ölərmiş belə,
İllər izimizi silərmiş belə...

Dünyanın sükutu üstümə enir,
Nə yarpaq oxuyur, nə çay danışır,
Nə torpaq diksinir, nə cığır dinir,
Yol duman içində, çöl-bayır sazaq,
Qapanıb o qapı, sönüb o ocaq,
Uzaq... Uzaq... Uzaq... Dünyadan uzaq. 

Sənli xatirəmi necə ayıldım?
Mən necə qayıdım evə-eşiyə-
Hicrana qayıdım, qəmə qayıdım,
Mən hara qayıdım, kimə qayıdım?
Şimal qütbü kimi xatirə otaq...
Uzaq... Uzaq... Uzaq... Dünyadan uzaq.

Bələd deyiləmmiş yaddaş sirrinə...
Dözdüm son dözümə, son taba kimi..
Payızlar bənzəmir biri-birinə,
Xınalı barmağın bir xəzəl üstə
O da əriyibmiş kəhrəba kimi -
Kəsilib o budaq, gedib o yarpaq...
Nə xəzan rəngi var, nə yazdan soraq -
Uzaq...Uzaq...Uzaq... Dünyadan uzaq.

Göynədi yaddaşı kor olan sinəm,
Bu hansı özüməm, bu hansı mənəm?
Mən məndən alınıb, cismi-can uzaq,
Nə fərqi, ya dünən, ya min il qabaq,
Məzar növbəsini dəyişdi torpaq -
Uzaq...Uzaq...Uzaq... Dünyadan uzaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)

Əkbər Qoşalı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

Kitabın və kitabçının bayramına çevrilən, sözün işığını, vətəndaşın və vətəndaş cəmiyyətinin üfüq genişliyini göstərən Masallı Kitab Festivalı uğurla başa çatdı. İlk dəfə keçirilsə də, son dəfə keçirilmədiyi bəllidir. – Tanrının adıyla, dövlətin bayrağı, vətəndaş cəmiyyətinin fəallığı və kitabçıların məhəbbəti, oxucuların sevgisi ilə Masallı Kitab Festivalı hər il davamlı olaraq keçiriləcəkdir. – Bu inamı bizə gördüklərimiz, eşitdiklərimiz, oxuduqlarımız verir.

Masallı şəhər meydanı o günlərdə kitabın, sözün və düşüncənin ideyasının daşıyıcısına çevrildi. 30 aprel – 2 may tarixlərini əhatə edən “Masallı Kitab Festivalı – 2026” bir mədəniyyət hadisəsi, bir ruh toplanışı, bir maarif çağırışı idi…

Qüsur sayılmazsa, deyim: bu sətirlərin yazarı apreldə doğulub, vətəndaşı olduğumuz dövlətin öz əsasını götürdüyü Cümhuriyyət isə mayda yaranıb. Məncə, dövlət-vətəndaş bağlamında ən parlaq təcəlli, təzahür və təfəkkür kitabla, kitablı və kitabyönümlü fəzada şəkillənir. Oxu! – dinimizin də buyruğudur, Cümhuriyyət əsaslı milli təhsilimizin, çağdaşlaşma yolumuzun da… Dədəm Qorqud öyüdləri, Mahmud Qaşqarlı, Yusuf Balasaqunlu, Əhməd Yəsəvi, Nizami Gəncəvi, Yunus Əmrə, Nəsimi, Füzuli, Nəvai, Mövlanə və başqa böyüklərimizin yaradıcılığı da, öyrənməyə, öyrətməyə çağırışlarla zəngindir. Beləliklə, maarif, oxu, öyrənmək və öyrətmək – bir sözlə, kitab elə bizim üçrəngli bayrağımızın rənglər qurultayının çağırışıdır.

Bəli, Masallı festivalında kitab insanın özünə qayıdışı, yaddaşın yenilənməsi, gələcəyin düşüncə xəritəsinin çəkilməsi missiyasını daşıyırdı (yaxud belə bir

məna qazanmışdı)...

Masallı Rayon İcra Hakimiyyətinin qarşısında qurulan bu mədəniyyət məkanı bir neçə gün boyu sözün, söz sənətinin canlı mühitinə çevrildi. Burada nəşriyyatlar, müəlliflər, oxucular, alimlər, müəllimlər, gənclər və b. bir araya gəldi. Panel müzakirələr, imza günləri, tanıtımlar və fikir alış-verişləri festivalın özəyini, ruhunu təşkil etdi. Amma bu tədbirin mahiyyəti yalnız proqram zənginliyi ilə ölçülmür, təbii. Əsl məsələ – bu görüşlərin yaratdığı intellektual enerjidir. Çünki kitabın olduğu yerdə təkcə bilgi yox, həm də istiqamət, yön, yol-yolaq yaranır. “Uzun, incə bir yol”a çıxanlar yolu, yolçuluğu qutsal saymağa meyillidir. Hələ-hələ “Ortaq keçmişdən ortaq gələcəyə” aparan Ulu Yolu unutmamışıqsa!..

Bəli, maarifçilik – milli inkişafın əsas xəttidir.

Məni bu festivala “Regional Hüquqi və İqtisadi Maarifləndirmə” İctimai Birliyi (RHİMİB) çağırmış, üstəlik, “Seçilmiş əsərlər”imin l cildini imza törəniyçün təkrar nəşr etmişdi – çox sağ olsunlar! RHİMİB-in yaxından iştirakı ilə keçirilən bu festival bir daha göstərdi ki, vətəndaş cəmiyyəti institutları nəinki müşahidəçi olaraq qalmır, üstəlik onlar prosesin özündə, özəyindədirlər. Paytaxtımızda (və digər böyük şəhərlərdə) keçirilən oxşar festivallar öz yerində; bununla belə, ilk dəfə təşkil olunması etibarıyla Masallı Kitab Festivalı RHİMİB-in timsalında QHT-lərin bölgələrdəki yerinin, rolunun güclənməsi imkan və ehtiyacını da ifadə etməkdədir.

RHİMİB sədri Arzu Bağırovanın və digər ictimai xadimlərin timsalında bu tədbir kitabı maarifin və milli-mənəvi dirçəlişin əsas vasitəsi kimi tanıtdı. Bu yanaşma, əlbəttə, təsadüfi deyil. Çünki çağdaş dönəmdə cəmiyyətlərin inkişafı iqtisadi göstəricilərlə yanaşı, oxu mədəniyyəti və düşüncə səviyyəsi ilə ölçülür.

Festivalın ən diqqətçəkən tərəflərindən biri onun sosial inklüzivliyi idi. Burada aydınlarla birgə, müxtəlif sosial təbəqələrdən insanlar – məktəblilər, tələbələr, müəllimlər, dövlət və ictimai sektor nümayəndələri, sadə oxucular iştirak edirdi.

Bax, bütün bunlar kitabın yenidən cəmiyyətin ortaq sərvətinə çevrilməkdə olduğunun göstəricilərindən biridir.

Masallı Rayon İcra Hakimiyyətinin, Məktəbəqədər və Ümumi Təhsil üzrə Dövlət Agentliyi Masallı Rayonu üzrə Təhsil sektoru, Masallı Dövlət Regional Kollecinin təşkilatçı olması, İcra başçısı və digər rəsmi şəxslərin açılışda iştirakı, Millət vəkillərinin imza mərasimlərinə gəlişi, eləcə də, Milli Məclisin İctimai birliklər və dini qurumlar komitəsi sədrinin həmtəşkilatçı ictimai qurum olan RHİMİB-in sədrinə təbrik-təqdir məktubu ünvanlaması bu tədbirin dövlət orqanları, müxtəlif qurum və quruluşlar səviyyəsində dəyərləndirildiyini, dəstəkləndiyini göstərdi. Bu, çox mühüm məqamdır.

Çünki kitab mədəniyyəti yalnız fərdi təşəbbüslər səviyyəsində qalmayıb, dövlət–cəmiyyət sintezi ilə inkişaf edincə daha dərin nəticələr doğura bilir.

Bu sintez isə gələcək üçün bir model yaradır: Maarifli vətəndaş – güclü cəmiyyət – dayanıqlı dövlət.

Yuxarıda adıkeçən digər təşkilatçıları az-çox bilirdik; şəxsən mənimçün Masallı Dövlət Regional Kolleci ilə tanışlıq çox xoş oldu. 12 il öncə yaradılmış bu orta ixtisas məktəbi adındakı regional təyinini doğrultmaqla yanaşı, respublika səviyyəli işlərə canatımları ilə bir başqa gözəllik daşıyır və yayır. Festivalda kollecin direktoru Rövşən Qurbanov ilə söhbət edərkən, bir susonası qızımız yaxınlaşdı – direktor həmən tanış etdi və onun indi Xankəndidə oxuduğu bəlli oldu. Yüksək balla Qarabağ Universitetinə qəbul olunan qızımız Masallı gənclərinin savadlı, tərbiyəli bir təmsilçisi kimi gəldi mənə. Günü ağ olsun!

Masallıda açılan birinci “kitab meydanı” sanki bir metaforuydu. – O, insanın öz iç dünyasına açılan yolun metaforu kimi də ifadə oluna bilər.

Oxumaq fərdi məşğuliyyət olmaqdan ötə, ictimai hadisədir, mədəniyyət hadisəsidir, hətta strateji hadisədir. – Kitab festivalı, bax, bunu da bizlərə göstərmiş oldu.

Bəli, kitab oxuyan cəmiyyət düşüncəyə söykənir, daha manipulyasiyaya yox...

Masallı Kitab Festivalı bir daha sübut etdi ki, Azərbaycanda kitab mədəniyyəti həm qorunur həm də yenidən doğulur…

Bu festival yaddaşın dirçəlişi, maarifin hərəkəti, gələcəyin (necə deyərlər) zərif manifesti olmağı haqq edir.

Kitab hələ də insanı dəyişdirə bilir.

İnsan dəyişəndə isə cəmiyyət dəyişir. – Bəlkə də ən əsas nəticə elə budur…

Daha necə kitablı günlərdə görüş diləyi və Masallıya salam-sayğılarla.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)

Nigar Xanəliyeva,

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının Xüsusi layihələr şöbəsi

Şair demişkən, hələ ay batmayıb, hələ düşünməyə vaxt var. Sadəcə maraqlıdır, neçə nəfər əslində gecələri sevib də, zil qaranlıqda görünməyən kölgəsindən belə qorxur?! Ya da əksinə neçə nəfər gecədən heç səhərə sağ çıxmamağı arzu edir?! Görəsən, hansı daha yaxşıdır, gecəyə qısılıb sağalmağa çalışmaq, ya gecədən qorxaraq açıb gündüzləri özünə cəhənnəm etmək. Nə gözəl yazmış Ramiz Rövşən: “Səhər ölmək istəyirəm, gecə ölsəm, bağışla”.

Necə də qəribədir elə deyilmi?! Ən böyük xoşbəxtliklər həmişə ən ağır günlərdən sonra gəlir, həyatınızı zamanla çiçəkləndirəcək insanı xarabalığa çevrildiyinizi düşündüyünüz anda tanıyırsınız. Elə məhz belə anlar üçün əziz bir insanın söylədikləri gəlir ağlıma; “Gecənin ən qaranlıq anı səhərə ən yaxın vaxtda olur”.

Amma bəzən insan sözün həm həqiqi, həm də məcazi anlamında gecənin içində tək qalır. Hər kəs susur, bir eşidilən küləyin səsi, bir də beynimizdə bəlkə də illərlə susmayan mənimizin fısıltısı qalır. Əslində, gecə zülmətinin səhərə yaxınlığı, bizim o gecələrdə öz vicdanımıza, insanlardan və hətta özümüzdən belə gizlətdiyimiz tərəfimizə yaxınlığımızı təmsil edir.

Danılmaz bir faktdır ki, bizi çox yaxşı tanıyan insanlar bilirlər ki, əslində əsl həqiqi olan biz məhz özümüzün ən qaranlıq tərəflərimizdə gizlənmişik. Buna görə də qaranlığımıza dəyər verib anlayanlar bizim günəşli baharımıza layiq olanlardırlar.

Ən önəmlisi də budur, heç bir səhər öz-özünə açılmır, günəşin şəfəqlərinin istiliyini hiss etmək üçün gecənin mehindən keçmək lazımdır. Qaranlıq düşmən yox, bir mərhələdir. Elə bu nöqteyi-nəzərdən, qaranlıqdan qorxmaq yox, onu anlamaq, yaşamaq lazımdır. Çünki hər gecənin içində gizlin-gizlin böyüyən bir səhər gizlidir. Sadəcə o səhərə çatmaq üçün biraz səbr, biraz inam və biraz da davam etmək cəsarəti lazımdır.

Ən böyük həqiqət də budur ki, hər gecənin sonunda bir günəş doğduğu kimi hər yaranın qaysağından bir çiçək aça bilər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Türk dünyası ədəbiyyatı layihəsində bu gün sizlərə Krım-tatar şairi Dilavər Osmanın yaradıcılığından nümunələr təqdim edəcəyik.

Şeirləri tatar dilindən Təranə Turan Rəhimli tərcümə edib.

Dilavər Osman Özbəkistanın Bekabad şəhərində anadan olub. Özbəkistanda orta məktəb və musiqi kolleci təhsilini başa vurub. Kazanda Konservatoriya məzunu olub. Şeirləri Krım tatar dilində və Kazan şivəsində “İdil”, “Kazan Utları”, “Tatar İli” nəşrlərində, “Yıldız” Krım tatar jurnalında, həmçinin Qazaxıstan, Özbəkistan, Rumıniya və Türkiyədə çap olunub. “Kırım gülleri”, “Kırımım yaralı nəğməm” adlı şeir kitablarının müəllifidir. Kazanda “Kırım mənim ürəyimdə” adlı Krım tatar şairlərinin şeirlərini Kazan şivəsinə tərcümə edərək nəşr etdirib.

1979–1989-cu illərdə Kazanda yaşadığı dövrdə Kazanda təhsil alan Krım tatar gənclərini bir araya gətirərək Krım tatar Cəmiyyətini (1988) qurmuş və onun sədri seçilmişdir. Müxtəlif jurnallarda Krım tatarlarının tarixi, sürgünü və sosial-mədəni vəziyyəti haqqında yazılar dərc etdirmişdir.

1989-cu ildə şair Kazandan Krımın Karasuvbazar şəhərinə köçmüş və orada Krım Tatar Məclisinin şəhər nümayəndəsi olmuşdur. 1991-ci ildə Karasuvbazar bölgəsində yerli qəzetində ana dilində “KARASUV” adlı Krım tatar səhifəsini nəşr etməyə başlamış, Krım tatar Mədəniyyətinin Dirçəldilməsi Mərkəzinə rəhbərlik etmişdir. Burada fəaliyyət göstərərkən görkəmli şair və alim Bəkir Çobanzadənin xatirəsinin yaşadılmasına mühüm töhfələr vermişdir. 1993-cü ildə Karasuvbazarın (Belogorsk) əsas küçələrindən biri bələdiyyə qərarı ilə Bəkir Çobanzadə küçəsi adlandırılmış və gələcək abidənin yerinə xatirə daşı qoyulması onun təşəbbüsü ilə həyata keçirilmişdir.

1998-ci ildə Krım tatar Milli Məclisinin sədri Mustafa Abdulcəmil Kırımoğlunun mətbuat katibi təyin olunmuş, Akmescid şəhərində Krım Dövlət Mühəndislik Universitetində müəllim kimi çalışmış və aspiranturanı bitirmişdir.

Tatarıstan və Ukrayna Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

2009-cu ildən “Yıldız” Krım tatar ədəbi jurnalının baş redaktorudur, hazırda Krım tatar Yazıçılar Birliyinin katibi vəzifəsini icra edir. Krımda və Tatarıstanda böyük ədəbi nüfuz sahibi, görkəmli ictimai xadim, şair  nə jurnalist  kimi tanınır.

AH, TATARLAR, TATARLAR…

Göydə ulduzlar dağıldı,

Gözüyaşlı analar yola çıxdı.

Dağlardan şam ağacları baxa-baxa qaldı,

Xalqı yurdundan qovdular…

İl 1944

Ah, tatarlar, tatarlar…

Həsrətdən içi yananlar.

“Vətən!” deyib vətəndən ayrılanlar,

Müşküldən müşkülə düşənlər.

Əziz xalqım, tatarlar…

Hər tərəfdən, çeşidli yerlərdən

Dəniz kimi axıb yurda,

Toplaşıb geri dönür tatarlar –

Bu Krımın daşına, torpağına.

Ey tatarlar, tatarlar!

Çöllərdə qalan yurddaşlar,

Yenə ayrılırıq, qardaşlar.

Göydə ulduzlar bulandı,

Yenə yolda qalıb xalqım – tatarlar…

Əziz xalqım!

İl dolanar, əsr keçər,

Padşahlar da dəyişər…

Dənizlər də devrilər,

Amma bu zülm unudulmaz.

Ah, tatarlar, tatarlar…

DOBRUCADAN BUR SƏS GƏLİR...

Dobruçadan bir səs gəlir, sərhədləri keçərək,

Krıma gəlib çatır, tarixləri seçərək.

Bu səs əsrlərin səsi, tatarın haqq sözüdür,

Bir vaxt dünyaya hökm edən tatarların özüdür.

Dalğa-dalğa səsi ilə o öz sirlərini açır,

Dobruçada nə var, söylə, yurda nurlar saçır.

Dobruçanın tatar xalqı "Çonğaram"*  hələ deyirmi? 

Ya  Krımda çəkdiyi ah İstanbula yetirmi?

Tatar beşiyində böyüyən yeni nəsil varmı?

Tatarlığı yaşadacaq oğlan-qız doğularmı?

Ana dilin qədrin bilən, bayraq qaldıran varmı?

Gün doğanda, ay batanda azan səsi ucalarmı?

Krımdan çıxan od-alov Dobruçada yanarmı?

Millət köhnə adətləri, göy bayrağı tanıyarmı?

Dünyanın dörd bucağını dolaşan tatar qovulub,

Dobruçanın dörd tərəfini o köçkün tatarlar sarıb.

Ülküçülər, Niyazilər Dobrucanın siması,

Seit Kertken, Nəcib Fazil Krımda qaldı sədası.

Dobrucada tatarımın heç sönməyən ocağı,

 Bu torpaqda millətimin əyilməyən sancağı.

...Dobruçadan bir səs gəlir, tatarlığı arayır,

Yaşıl yurda gəlib çatır, cavab ver, Xansarayı...

2009.

*Çonğar Krımın şimalında krım tatar kəndi.

YAŞASIN, VƏTƏNİM!

Şimaldan gəldilər… tapdalandı haqqımız,

Elimiz işğal olundu, qırıldı xalqımız.

Bizi mal kimi doldurub vaqonlara,

Zəncirləyərək sürdülər Urala.

Ayılar gücsüz halımdan pay aldı,

Səhranın qumları tatarla doldu.

İftiralar yağdırıldı millətimin üstünə,

Sürgün durdu tatarların qəsdinə.

Aman Allah! Necə nəsildən-nəsilə

Cəlladlar çalışdı izimizi silə.

Ümidlərə qara niyyət bağladılar,

Xəncər çəkib ürəklərə sapladılar!

Vurulduq, talandıq… xalqım, ölmədin,

Müqəddəs torpaqdan ümid üzmədin.

“Vətənə! Vətənə!” deyib irəliyə atıldın,

“Ana yurdun Krım!” deyə mübarizəyə qatıldın!

Qalx, xalqım! Gücümüz birlik, övladım,

Bu dünya yansa da, bir ataq addım.

Krımda! Yalnız burdadır xalqımın yuvası,

Bizsiz tanınmaz adanın siması.

Xalqımın göz yaşı axmasın qəribətdə,

Qalmasın nəslimiz sürgündə, yad eldə.

Çölünə, daşına sarıl, övladım!

Yaşasın vətənim! Yaşasın xalqım!

XATİRƏ VALSI

Sakit, yorğun şəhər yuxuya gedir,

İşıqlar sönür.

Köhnə məktublardan sözlər səpilir,

Qar kimi enir...

Getmək istəyirəm, oyanıq hisslər,

Sehrli aləm.

Gənclikdən qalan köhnə məktublar

Səndən salam.

Xatirələr canlanır, keçmiş günlər

Ağlıma gəlir.

Kaş çiyninə toxuna biləydim

Dodaqlarımla...

Qaldın uzaqda,

Gözünə dərd çəkdi pərdə.

İndi yalnız mavi dəniz xatırlayır

Bizi kimlərdən...

ŞEİRİYYƏT HAQQINDA

Şeirdə, bilmirəm niyə,

Sətirlər çox.

Amma ürəklər oxşayan

Şeiriyyət yox!

Həqiqi şairlər

Dünyada çox az.

Hər kəsə verilmir

Qəmli, gözəl saz!

Canın əzabdan qoruyan

Şair olmaz!

Öz xalqından qopan

Yaşaya bilməz!

Adını, dilini unudan şair

Heç vaxt sənətində uğur qazanmaz!

Dünyanı tək kitablardan tanıyan

Bu gerçəyi əsla anlaya bilməz...

QISA ŞEİRLƏR

Gülü qumda külək soldurdu, gözəl,

Tumurcuğu günəş yandırdı qumla, bil.

Ağacında yarpaq cansız yellənir,

Bunu görən nə düşünər, deyin bir?

Qapqara qanadlı buludlar

Parlaq ayı örtüb aldı.

Anadan ayrılan bala kimi

Ulduzlar tək-tək qaldı...

Pəncərəmin önündə ağac quruyub artıq,

Toxumları küləkdə uçmur daha,

Ömür keçir – sanki bir udumluq nəfəs,

Bədənlərdə ömür bitər, ruhsa sönməz...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

“Bəxt üzüyü” filminin Moşusu - Valeh Kərimov çəkiliş zamanı baş verən hadisələrdən danışıb. Düçünürəm ki, rubrikam üçün bunlar həqiqətən də maraq kəsb edər:

"Film 1991-ci ilin iyul-avqust ayları çəkildi. Yayın cırhacırında, 1-2 ay Şüvəlan bağlarında yaşadıq. Çox çətin idi. Əsasən gecə yuxunun şirin vaxtında çəkirdik, günortanın istisində olan çəkilişlər həddindən artıq çətinlik yaradırdı. Adətən, belə filmlər 7-8 aya, bəzən bir ilə çəkilir. Bu isə 2 aya çəkildi. Sponsor Sədrəddin Daşdəmirov şərt qoydu ki, film iki aya bitməlidir.

Filmdə yaddaqalan kadrlardan biri milis nəfərinin bizi idarəyə aparıması səhnəsi idi. Bax o səhnənin çəkilişi günü çox dəhşətli isti vardı. Səhərdən bizə su vermədilər ki, kadr qoy təbii alınsın…

Filmdə arağın Ramiz Əzizbəylinin əlində sınması ssenaridə yoxdur. Həmin aylarda Ramizin ad günü idi. Axşam istədik Ramizin ad gününü qeyd edək. Araq da tapılmırdı. Tanışlıqla gedib Mərdəkandan araq alıb gətirdilər. O ideya da həmin vaxt ağlına gəldi.

Söylünün qaçdığı yerdə yıxılması qəsdən deyil, təsadüfən olub. Arağın divara dəyib sınması səhnəsi də düşünülməmiş bir addım idi. Əslində şüşə sınmamalı idi. Ancaq Söylü güclü zərbə ilə yoldan keçənin əlini itələyir və araq şüşəsi divara çırpılır.

Sevda üzündə maska Söylü və Saraya yaxınlaşanda Söylü ona qarşı "senzuradan keçməyən" bir kəlmə işlədərək ələ salır. Əslində bu söz ssenaridə yox idi. Afaq Bəşirqızı özündən əlavə etmişdi. Ona görə o səhnəyə diqqətlə baxdıqda Firəngiz Rəhimbəyovanın o sözü eşitdikdən sonra üzündəki heyrəti görmək olar.

Filmdə çəkilən “altı oğlum”un hərəsini bir yerdən tapmışdılar. Amma biri Afaqın oğlu Səmraldır. Söylünün hirslə “hələ bir o qaraya bax ee, qaraya” dediyi uşaq Afaqın oğlu Səmraldır.

O uşaqlardan biri az qala dənizdə boğulacaqdı. Uşaqların çəkilmədyi gün idi. Çəkiliş gedirdi. Uşaqlar qaçıb dənizdə çimirdilər. Bir də gördük hay-küy düşdü ki, uşaqlar batır… Birtəhər çıxartıq sudan.

“Bəxt üzüyü”ndə Hüseynin qızını oynayan uşaq istedadlıydı. Qəribə mənalı gözləri vardı. Ramizin dostunun qızıydı.

Hə, orada bir qatıqsatan obrazı da var. Çəpərin dibində “qatıq var, qatıq” qışqırır. Qəribə adam idi. Hər gün gəlib yanımızda dururdu, gül gətirirdi. Ramiz Əzizbəyli dedi ki, “bunu çəkəcəyəm e...”. Bir qatıq bankası verdi əlinə ki, elə burada gəz.

Film belədir ki, tez yayılır, uşaq-böyük tanıyır. Daha çox populyarlıq gətirir. Filmə görə, heç bir qazanc əldə etmədim. Amma bu filmə çəkiləndən sonra daha çox məşhurlaşdım, Moşu mənə uğur gətirdi. Acığım tutduğu vaxtlar da oldu, zarafatla çağıran da oldu, təhqir edərək çağıran da. Münasibətdən asılı olan bir şeydir..."

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

İndisizə çoxunikalbir şəxsbarədə danışacağam. Onun kino, xüsusən sənədli kino tariximizdə müstəsna xidmətləri vardır. Daha çox təşkilatçı, rəhbər kimi kinomuza fayda veribdir. Adətən rejissor və aktyorlar daha çox tanınır, amma bu cür şəxsiyyətlərin də adlarını ehtiramla çəkməyə borcluyuq.

Muxtar Baba oğlu Dadaşov 11 sentyabr 1913-cü ildə Bakıda anadan olub. 1933-cü ildə ali operator təhsili almaq məqsədilə Moskvaya gedib. Orada da bir sıra filmlərin çəklişində iştirak edib. Hələ erkən yaşlarından tale onun yolunu böyük sənət məbədindən salır.

1924-cü ildə ilk dəfə Azərbaycan Dövlət Akademik Dram Teatrının səhnəsinə çıxmış, dörd il sonra C. Cabbarlının "Sevil" pyesinin ilk tamaşasında Gündüzü oynayıb. 1929-cu ildə Gənc Tamaşaçılar Teatrında rejissor assistenti kimi fəaliyyətə başlayıb. Eyni zamanda tamaşalarda kiçik rollar oynayıb.

1931-ci ildə kinostudiyada operator assistenti vəzifəsinə düzəlib. Bir sıra sənədli və bədii filmlərin lentə alınmasında iştirak edib. Moskvada təhsilini başa vurduqdan sonra böyük ümidlərlə vətənə dönüb, kinostudiyada operator işinə qayıdıb.

Muxtar Dadaşovun sənədli filmləri Azərbaycan kinosu tarixində əhəmiyyətli yer tutub. Əksər filmlərində həm də ssenari müəllifi kimi çıxış edib. Müharibə dövrünün kinoxronikasının yaradılmasında xüsusi xidmətləri olan Muxtar Dadaşov 1943-cü ildə hitlerçilərin cinayətlərini tədqiq edən komissiyanın sərəncamına göndərilib.

Burada köməkçisi İsmayıl Əfəndiyev ilə birgə faşistlərin vəhşiliklərini əks etdirən faktları lentə alıb. Sonralar həmin kadrlar Nürnberq məhkəməsi prosesində sübut kimi nümayiş etdirilib. Dövrün mühüm ictimai-siyasi hadisələri onun lentə aldığı sənədli filmlərin əsas mövzusunu təşkil edib. "Sovet Azərbaycanı", "Sovet Azərbaycanının 50 illiyi", "Arazın o tayında", "Sabir", "Kür", "Səadət yolu ilə" və s. filmlərində vətənin əsrarəngiz təbiəti, tarixi şəxsiyyətləri kino dili ilə tərənnüm olunub.

Quruluşçu rejissor kimi isə debütü "Qanun naminə" bədii filmi olub. Xalq yazıçısı Süleyman Rəhimovun "Mehman" povesti əsasında çəkdiyi filmin ssenarisini də özü yazıb. Muxtar Dadaşovun "Bakıda küləklər əsir" filmi müharibə mövzusunda çəkilən dəyərli ekran əsərlərindəndir. O, müharibə mövzusunda hələ 1943-cü ildə "Bakı döyüşür" adlı sənədli film çəkib.

O həm də araşdırıcı rejissor olub. Çəkdiyi tarixi filmlər üçün zəngin material toplayar, sonra onları lentə alardı. "Nəriman Nərimanov" sənədli filminin (1966) çəkilişi zamanı da belə olub. N. Nərimanovun Genuya konfransındakı çıxışını əks etdirən kadrları Moskva arxivlərinin birindən tapıb. Sonra həmin kadrları filmdə canlandırıb.

 50 ildən çox kinoya xidmət edib. Muxtar Dadaşov 1977–1983-cü illərdə Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında Sənədli Filmlər Birliyinin bədii rəhbəri vəzifəsində çalışıb.

Operator assistenti kimi

- 26 komissar (film, 1932)

- Köçərilər (film, 1933)

Operator kimi

- Lökbatan (film, 1933)

- Neft simfoniyası (film, 1933)

- Rəqs edən bağalar (film, 1935)

- Ordenli Azərbaycan (film, 1938)

- Bakıda Beynəlxalq Gənclər Gününün 25 illiyi (film, 1939)

Rejissor kimi

- Samur-Dəvəçi kanalı (film, 1940)

- Almanların Şimali Qafqazda vəhşilikləri (film, 1943)

- Bakı döyüşür (film, 1944)

- Zaqafqaziya müsəlmanları ruhanilərinin qurultayı (film, 1944)

- Axşam konserti (film, 1948)

Ssenari müəllifi kimi

- Samur-Dəvəçi kanalı (film, 1940)

- Almanların Şimali Qafqazda vəhşilikləri (film, 1943)

- Bakı döyüşür (film, 1944)

- Zaqafqaziya müsəlmanları ruhanilərinin qurultayı (film, 1944)

İkinci operator kimi

- Sualtı qayıq "T-9" (film, 1943)

Haqqında çəkilən film

- Zirvəyə gedən yol. Muxtar Dadaşov (film, 2016)

Təltif və mükafatları

1. "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 23 dekabr 1976

2. "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 24 may 1960

3. Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı — 1980 ("L. İ. Brejnev Bakıda" filminə görə)

4. "Şöhrət" ordeni

5. Azərbaycan Respublikasının Fəxri fərmanı — 18 sentyabr 1993

6. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 22 fevral 1998-ci ildən

7. "Sovet Azərbaycanı" sənədli filminə görə Kannda keçirilən beynəlxalq kinofestivalda xüsusi mükafat — 1951

8. "Səadət yolu ilə" filminə görə ÜİKTS-in Qızıl medalı — 1956

9. "Nəriman Nərimanov" filminə görə Tbilisidə I Zaqafqaziya və Ukrayna respublikalarının "Prometey-67" zona kinofestivalında tarixi-inqilabi mövzunun ən yaxşı təcəssümünə görə film "Veçerniy Tbilisi" qəzetinin prizi — 1967

Muxtar Dadaşov 7 may 1998-ci ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi, Beyləqan rayon Mədəniyyət Mərkəzinin rejissoru, "Gənclik" xalq teatrının rəhbəri

İnsan varlığının ən mürəkkəb və eyni zamanda ən çox arzulanan hallardan biri xoşbəxtlikdir. Bu anlayış hər bir fərd üçün fərqli məna daşısa da, onun axtarışı bütün bəşəriyyət üçün ortaqdır. İnsanlar tarix boyu xoşbəxtliyin mənbəyini anlamağa çalışmış, bəziləri onu insanın daxili aləmində, bəziləri isə xarici dünyada – maddi rifahda, sosial münasibətlərdə və həyat şəraitində axtarmışdır. Müasir dövrdə də bu sual aktuallığını qoruyur: insan xoşbəxtliyi daha çox daxildən gəlir, yoxsa xarici amillərin təsiri ilə formalaşır?

Xoşbəxtliyin daxili mənbələrdən qaynaqlandığını iddia edən yanaşma, insanın psixoloji vəziyyətinə və düşüncə tərzinə xüsusi önəm verir. Bu baxışa görə, insanın həyata münasibəti, özünü dərk etməsi və daxili harmoniyası onun xoşbəxt olub-olmamasını müəyyən edən əsas amillərdəndir. Eyni şəraitdə yaşayan insanların fərqli xoşbəxtlik səviyyələrinə malik olması bu fikri gücləndirir. Bəziləri çətinliklərə baxmayaraq nikbin qalır, həyatın kiçik anlarından zövq almağı bacarır və daxili məmnunluq hissini qoruyur. Digərləri isə daha əlverişli şəraitdə yaşasalar belə, narazılıq və boşluq hissindən qurtula bilmirlər. Bu fərq insanın daxili dünyasının nə qədər önəmli olduğunu göstərir.

Daxili xoşbəxtlik anlayışı insanın özünü qəbul etməsi, həyatına məna qatması və məqsədlər müəyyənləşdirməsi ilə sıx bağlıdır. İnsan yalnız xarici uğurlar əldə etməklə deyil, həm də öz varlığını anlaması və dəyərlərini müəyyən etməsi ilə xoşbəxtliyə yaxınlaşır. Özünü tanıyan və həyatında mənanı dərk edən insan, çətinlikləri də inkişafın bir hissəsi kimi qəbul edir. Bu isə onun emosional dayanıqlığını artırır və xoşbəxtlik hissini daha sabit edir. Belə insanlar üçün xoşbəxtlik müəyyən bir nəticə deyil, davam edən bir prosesdir.

Lakin insanın yalnız daxili dünyası ilə xoşbəxt ola biləcəyini iddia etmək də birtərəfli yanaşma olardı. Xarici amillər insan həyatında mühüm rol oynayır və onların təsirini inkar etmək mümkün deyil. İnsanın yaşadığı sosial mühit, iqtisadi vəziyyəti, sağlamlığı və təhlükəsizliyi onun psixoloji vəziyyətinə birbaşa təsir edir. Məsələn, uzun müddət yoxsulluq içində yaşayan və ya əsas ehtiyaclarını ödəyə bilməyən bir insanın xoşbəxtlik hissini qoruması olduqca çətindir. Eyni zamanda, sosial təcrid və ya güvən hissinin olmaması insanın emosional vəziyyətini mənfi istiqamətdə dəyişir.

Xarici amillər insanın həyat keyfiyyətini müəyyən edən əsas faktorlar sırasındadır. Maddi rifah, təhsil imkanları, sağlamlıq xidmətlərinə çıxış və sosial dəstək kimi elementlər insanın özünü güvənli və rahat hiss etməsinə şərait yaradır. Bu isə xoşbəxtlik üçün mühüm zəmin formalaşdırır. İnsan yalnız fiziki ehtiyacları təmin olunduqda deyil, eyni zamanda sosial olaraq qəbul edildikdə və dəyər gördükdə daha xoşbəxt olur. Bu mənada, xoşbəxtlik həm də insanın cəmiyyətlə qurduğu münasibətlərin keyfiyyətindən asılıdır.

Bununla belə, maraqlı bir ziddiyyət də mövcuddur. İnsanlar çox vaxt xoşbəxtliyi xarici nailiyyətlərdə axtarsalar da, bu nailiyyətlər əldə edildikdən sonra yaranan məmnunluq hissi uzunmüddətli olmur. Maddi imkanlar artdıqca, insanın gözləntiləri də yüksəlir və əldə olunanlar tezliklə adi hala çevrilir. Bu vəziyyət insanın daim daha çoxuna can atmasına səbəb olur və nəticədə davamlı narazılıq hissi yaranır. Bu isə göstərir ki, yalnız xarici amillərə əsaslanan xoşbəxtlik dayanıqlı deyil və zamanla təsirini itirir.

Əslində, daxili və xarici amillər bir-birindən ayrı deyil, əksinə, qarşılıqlı şəkildə bir-birini tamamlayır. Xarici şərait insanın həyatında müəyyən imkanlar yaradır, lakin bu imkanların necə dəyərləndiriləcəyi insanın daxili dünyasından asılıdır. Eyni şəraitdə yaşayan iki insanın fərqli xoşbəxtlik səviyyəsinə malik olması da məhz bu qarşılıqlı əlaqənin nəticəsidir. Xarici amillər xoşbəxtlik üçün zəmin yaradırsa, daxili amillər bu zəmini mənalı və davamlı hala gətirir.

Bəzi hallarda insan daxili gücü sayəsində çətin şəraitdə belə xoşbəxtlik tapa bilir. Bu, insanın adaptasiya qabiliyyətinin və psixoloji elastikliyinin göstəricisidir. Lakin bu vəziyyət hər kəs üçün keçərli deyil və davamlı olaraq ağır şəraitdə yaşamaq insanın psixoloji vəziyyətinə mənfi təsir göstərir. Bu səbəbdən, daxili xoşbəxtliyi önə çəkməklə yanaşı, xarici şəraitin yaxşılaşdırılmasının da vacibliyi nəzərə alınmalıdır.

Demək olar ki, insan xoşbəxtliyi tək bir mənbədən qaynaqlanmır. O, həm daxili, həm də xarici amillərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində formalaşan mürəkkəb bir haldır. Daxili dünya insanın xoşbəxtliyi hiss etmə qabiliyyətini müəyyən edirsə, xarici amillər bu hissin yaranması üçün zəruri şəraiti təmin edir. Hər iki amilin balansı isə davamlı və dərin xoşbəxtliyin əsasını təşkil edir. Buna görə də insan xoşbəxtliyə çatmaq üçün yalnız xarici uğurların arxasınca getməməli, eyni zamanda öz daxili dünyasını da inkişaf etdirməlidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

Rabindranat Taqor — hind yazıçısı, şair, bəstəkar, rəssam və ictimai xadim,   Nobel mükafatı laureatı. Bu gün onun doğum günüdür, anadan olmasının 165 illiyidir.

“Güclü və qüdrətli olmaq qüvvəyə görə üstün olmaq deyil, zəifi öz zirvəsinə qaldıra bilməkdir.” (R.Taqor)

Rabindranat Taqor əsərlərini benqalca yazmışdır. Hindistan və Banqladeşin himnlərinin müəllifidir. Adı tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısına daxil edilib. Benqal şairi, dramaturq, rəssam, bəstəkar və filosof, Hindistan və Banqladeşin milli himnlərinin müəllifi, Asiya qitəsinin ilk Nobel mükafatı laureatı Rabindranat Taqor Kəlküttdə yaşayan zəngin brahman ailəsinin 14-cü uşağı idi. İlk şeirlərini kiçik uşaq ikən – səkkiz yaşında yazmışdı. Ev şəraitində, Kəlküttədəki Şərq seminariyasında və Benqal Akademiyasında təhsil almışdı. Benqal dilinin, tariх və mədəniyyətinin mahir bilicilərindən sayılırdı. “Şairin tariхçəsi” adlı ilk poeması 1878-ci ildə çap olunmuşdu. Elə həmin ildə də hüquq təhsili almaq üçün Londona göndərilmişdi. Lakin təhsilini başa vurmadan geri qayıtmışdı.

“Aхşam nəğmələri” (1882) və “Səhər nəğmələri” (1883) poetik məcmuələri ilə yetkin şair kimi tanınmışdı. Beləliklə, yalnız ingiliscə kiçik bir kitabı, amma təbii ki, zəngin və təkrarsız yaradıcılıq yolu sayəsində Rabindranat Taqor 1913-cü ildə Nobel laureatı oldu. Mükafat ona “poetik təfəkkürünün müstəsna bir ustalıqla əks edildiyi və Qərb ədəbiyyatının bir hissəsinə çevrilən gözəl, orijinal, hissiyyat dərinliyi ilə seçilən şeirlərinə görə” verilmişdi.

Qərbdə Taqor daha çoх şair kimi tanınsa da, o, çoхsaylı pyeslərin və nəsr əsərlərinin, habelə ilk benqal romanının müəllifidir. “Qurban mərasimi” (1890), “Poçt” (1912), “Qırmızı məхmər gülləri” (1925) pyeslərində ədalət və həqiqət aхtarışları, mənəvi təkamül uğrunda mübarizə öz əksini tapmışdı.

Rabindranat Taqor 70 yaşının astanasında özünü rəssam kimi sınamış və incəsənətin digər sahələrindəki kimi burada da uğur qazanmışdı. Taqor həm də  2 mindən çoх nəğmənin müəllifi idi. Həmin nəğmələr benqallar arasında bu gün də məşhurdur.

Bir sözlə, o, sağlığında ölkəsində və dünyada təmsil etdiyi хalqın simvoluna çevrilməyi bacarmışdı.

Rabindranat Taqorun “Gitancali” kitabına daхil olan şeirlər, “Fəlakət” romanı və bir sıra nəsr əsərləri Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuşdur.

Əsərləri: “Fəlakət”, “Qurban mərasimi” (1890), “Poçt” (1912), “Qırmızı məхmər gülləri” (1925) və s.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.05.2026)