İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Daşı, onun fakturasını, çəkisini, sükutunu, səssiz, müdrik sükutunu sevən heykəltaraş deyirdi ki, daşda çoxlu enerji, sirr və hekayələr var, mən daşa vurulmuşdum və biz bir-birimizi qarşılıqlı məhəbbətlə sevirdik...

Tanınmış heykəltaraş, Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı Fazil Nəcəfovun sözləridir bunlar.

O, 16 fevral 1935-ci ildə Bakıda dünyaya göz açıb. 1955-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini bitirib. Burada Fuad Əbdürrəhmanov və Səlim Quliyev kimi sənətkarlardan heykəltaraşlığın sirlərini öyrənib. 1961-ci ildə V. İ. Surikov adına Moskva Ali Rəssamlıq İnstitutundan məzun olub. 1960-cı illərdən sərgilərdə iştirak edən rəssamın "İzahat" adlı heykəl kompozisiyası, daha sonra isə "Neftçi" əsəri ictimaiyyətin diqqətini cəlb edib.

 Heykəltəraşın emalatxanasında "Qara ay", "Korlar", "Mələk", "Həyatın mərtəbələri", "Zamanın sədası", "Söhbət", "İstirahət edən qoca", "Minillik insan", "İbadət", "Əkizlər", "Fontan" kimi nümunələr var. 2014-cü ildə Nəcəfov Bakının mərkəzində quraşdırılmış görkəmli Azərbaycan bəstəkarı Qara Qarayevin abidəsini hazırlayıb.

2014-cü ildə F.Nəcəfov Bakının mərkəzində quraşdırılmış görkəmli Azərbaycan bəstəkarı Qara Qarayevin abidəsini yaradıb. O, 2015-ci ildə Heydər Əliyev Fondunun və IDEA-nın (Ətraf Mühitin Mühafizəsi naminə Beynəlxalq Dialoq) dəstəyi ilə 56-cı Venesiya Biennalesində 8 əsəri ilə iştirak edib. Heykəltəraşın “Osvensim” (1965) adlı heykəl-kompozisiyası “Sülhün keşiyində” adlı sərgidə müvəffəqiyyət qazanıb.

Nonna Müzəffərovanın onun barəsindəki essesində bu ünlü rəssamın bütün yaradıcılıq mahiyyəti açılır. Diqqət edək:

I Fəsil

Fazil eşqini etiraf edir.

Mən daşı sevirəm. Onun fakturasını, çəkisini, sükutunu sevirəm. Səssiz, müdrik sükutunu. Daşda çoxlu enerji, sirr və hekayələr var. Mən daşa vurulmuşdum və biz bir-birimizi qarşılıqlı məhəbbətlə sevirdik. Daşlar fərqli olur. Uzunsov və yumru, ölü və diri, dələduz daşlar... Dələduz daş nə deməkdir? Baxırsan ki, yol kənarında baxımsız düşüb qalıb, amma, lənət şeytana, diqqəti özünə cəlb edir!

Bir dəfə heykəltəraşlar simpoziumuna qaya parçaları gətirdilər. Onlar arasında bir nəhəngi var idi, işə başlamazdan öncə onu bölmək lazım idi. Daş karxanasında çalışan, nəhəng əlləri olan ustalar gəldilər. Bir kəsik etdilər və qaya bölündü. Diqqətimi nə çəkdi? İlk dəfə gün işığı görən hamar bətn! Onun daxilində nə isə, yenicə pöhrələnən lobya rəngində, aloe kimi xırda bir şey var idi... Daşın daxilində! Hamı baxdı və çıxıb getdi, mən isə hələ də unuda bilmirəm.

Bu nə idi? Bu canlı elementi daşın bətnində hansı sirr saxlayırdı?! Daşlar milyon illər boyu suyun altında qalıblar, sakitcə yetişiblər, bayıra çıxdıqdan sonra isə heykəltəraşların əlinə düşüblər. Biz onlara böyük hörmətlə yanaşmalıyıq. Onlara təməldən xas olan fəlsəfəni qaytarmalıyıq. Məsələn, Misir heykəltəraşlığı.

O, istənilən ölçüdə monumentaldır! Bu hələ də məni təəccübləndirir. Onun fotoşəklini çəksən belə heç kim miniatür olduğunu söyləməyəcək. Belə fiqura baxırsan – barmaq ölçüdə qranit, kiçik fiqurdur, amma hər şeyi ehtiva edib! Sovet heykəltəraşlığında isə hər şey əksinədir – monumental deyil, amma nəhəng miqyası var.

ll Fəsil

Heykəltəraşlıq nədən başlayır?

Təsviri incəsənətin əsası rəsmdir. Rəssamlıq, heykəltəraşlıq isə - həmin rəsmdir, lakin artıq onun davamıdır, təkamülüdür. Mənim üçün rəsm – istirahətdir. Nə isə maraqlı bir şey gözümə dəyərsə - vacib deyil nə - model və ya sadəcə küçədə nə isə marağıma səbəb olarsa, əgər məni cəzb edərsə, o artıq mənimdir. Onun mənim olması üçün nə tələb edilir?

Birincisi, parlaq xarici görünüşə malik insanlar var. Parlaq xarici görünüş – parlaq xarakter deməkdir. Daxili məzmunun yarısı xaricdə əks olunur. Amma həmişə yox – səhvlər də olur... Bir də var boz insanlar. Elə bil hər şey yerindədir – gözlər, burun, amma necə isə... adidir. Geniş istifadə üçündür. Bax, bu qeyri-adi daxili məzmunun xarici görünüşlə nisbəti yaddaşda iz buraxır.

Sərrast atıcılar kimi yaradan rəssamlar var. Matiss asanlıqla nişan alırdı! Hərçənd, bu ancaq kənardan asan görünür. Əlbəttə ki, buna dərhal nail olmaq mümkün deyil. Rahatlıq bəxş edən xətlər var. Sanki düz xətdir, amma sakitlik verir. Bu ustalıq hətta rəssamları valeh edir. Pikassoda da yaxşı xətlər var, amma o, nəcib deyil – gah oynayır, gah zarafat edir, gah qorxudur...

 Ancaq böyük ustad olduğu üçün, ona hər şeyi keçirlər. Matiss isə - sevgi insanıdır! Mən tez-tez Puşkin muzeyinə Mattisə baxmaq üçün gedirdim və o həmişə mənə sakitlik bəxş edirdi. Sadəcə balıq akvariumu və ya dekorativ divanda qadın, amma necə təsirlidir! Bir sözlə - fransız! Orta məktəbi bitirdikdən sonra rəssamlıq məktəbinə daxil oldum. Moskvadan yenicə gəlmiş müəllimimiz var idi.

 O, bildiyi hər şeyi bizə öyrədirdi və rəsm dərsi əsl bayrama çevrilirdi. Vərəqi çərçivəyə bərkidirdik və nə isə yenilik gözləyirdik! İş uğurlu alınanda zövq alırdım, alınmayanda isə evə çox pis əhval-ruhiyyədə gəlirdim. Səhəri günü səbirsizliklə gözləyirdim ki, gedib hər şeyi düzəldim. Yadımdadır, Surikov institutunun birinci kursunda auditoriyaya görkəmli bir professor – Qleb Borisoviç daxil oldu.

 “Qələmləri buraxın, məni dinləyin. Rəsmi belə çəkirik: bir kağızda 3 baş”. Mən düşündüm: “Bir kağızda 3 baş! Bu nədir, rəsm dərnəyi?!”. Moskvanın ali məktəbi məni çox məyus etdi. O illərdə Bakıda çox güclü məktəb var idi. Tələbə yoldaşlarım yaxınlaşıb rəsmlərimə baxanda özlərinə belə təsəlli verirdilər: “Bu, axı Bakı məktəbidir”.

lll fəsil

Qəhrəman Sovet ideologiyası tikanlıqlarından öz istedadına tərəf irəliləyir

Son kursda Neft Daşlarına yollandım. Bu, qışa təsadüf etmişdi; estakadalar ayaqlarımın altında yellənirdi... Bəndlərin taxtaları arxasında – tünd yaşıl rəngli su var idi, qağayılar alçaqdan uçurdu, sərt külək üzümə vururdu... Neft Daşlarına material toplamaq, hər şeyi öz gözümlə görmək üçün gəldim və orada 3 gün keçirdim; soyuq linoleumda yatırdım, nəm yorğanla örtünürdüm... Səhəri insan siluetlərini gördüm, dayanıb siqaret çəkirdilər.

Çox danışmırdılar... Bir sözlə, buranın sərt gözəlliyi məni valeh etdi. Qayıtdım və eskizlərə başladım. Üç fiqurdan ibarət kompozisiya seçdim... Diplom müdafiəsi ərəfəsində emalatxanaya rəhbərim, professor Tomskiy gəldi. İşimə baxdı və dedi: “Fazil, yarım litr al, iç və bu iki fiquru yığışdır. Birini saxla – diplom alarsan. Əks halda qalmaqal olacaq”. Düşündüm ki, bu nə axmaqlıqdır? Axı onlar əlaqəlidirlər!

O, sadəcə adət etməyib. İmtahan komissiyasının sədri hansısa ordenli heykəltəraş idi: o qədər dəqiqliklə işləyirdi ki, ona hind quşu versəydin, bütün ziyilləri göstərərdi. Bax, bu adam başladı deyinməyə: “Bu tələbə haqqında əlaçı olduğunu deyirlər, amma o, belə işlər hazırlayır, - və mənim kompozisiyamı göstərir. – Ona diplom verməyəcəyik, “iki” də yaza bilmərik...”. Bir neçə gündən sonra məni Rəssamlıq Akademiyasına çağırdılar.

O zamanlar bacarıqlı tələbələrə sifariş yerinə yetirməyi təklif edirdilər və yaxşı da pul verirdilər. Mənə də dedilər: “Bu nə katorqa adamlarıdır bizə göstərirsiniz? Bu sovet fəhləsinin obrazı deyil! Bizə pioner çəkin, buna görə həm diplom, həm də pul alacaqsınız”. Mən isə heç vaxt mübahisə etməyi sevmirdim. Onlara “yaxşı, çox sağ olun” dedim, özlüyümdə isə düşündüm: “Öz pionerinizlə gedin e”, - beləcə, pulsuz və diplomsuz, amma təmiz vicdanla çıxıb getdim.

IV Fəsil

İki rəssam və bir heykəltəraş dünyaya baxmağa getdilər və əjdahalar, kələzlər və digər əcaiblərə rast gəldilər

Bir dəfə Rasim Babayev və Tofiq Cavadov Qobustana getməyi təklif etdilər. Soruşdum: “Necə gedəcəyik?” – “Qurd qapısından”. – “Piyada?” – “Hə”, heç nə olmamış kimi Rasim cavab verdi. “Yaxşı, - düşündüm, - onlar bacarırlarsa, mən niyə cəhd etməyim?” Yola düşdük, qəbiristanlıqdan sonra boş ərazilərə çıxdıq: torpaq çat-çat, bol gilli idi... Təsviri olaraq çox gözəldi... Nəhayət Qurd qapısına çatdıq... Öz-özümə düşünürəm ki, “ala, bunlar necə adamdırlar!”, amma bir söz demirəm. Yolumuza davam edirik.

Lökbatanda çoban itləri bizə hücum etdilər və biz geri döndük. Səhər oyandım, hiss edirəm ki, ayaqlarım ağrıdan sızıldayır. Dünən nə baş verdiyini soruşsanız, xatırlamaram, amma həmən piyada gəzintidən yaranan təəssürat hələ də yadımdadır. Biz dünyaya yeni nəzərlə baxmağa gedirdik! Sonra isə ardı gəldi: elə ki birimiz nə isə maraqlı bir şeydən xəbər tutur, dərhal o biriləri dəvət edir.

Bir dəfə nəhayət ki, alabaş avtobusu ilə Qobustana gedib çıxdıq. Biz nağıla bənzər, sirli aləmə rast gəldik! Elə bir əjdaha vüsəti var ki, sanki burada div çalışıb! Qobustan indi bəzədilib, o zaman belə deyildi! Çöl kərtənkələləri, mamır, əzəmətli qədimlik... Qırmızı ağızlı nəhəng kərtənkələ qayanın başına dırmanır və orada quruyub qalır... Tamamlanmış monument! Bax, belə şeylər iz buraxır. Bu palitranı dəyişmək kimi bir şeydir – kiçikdən böyüyə. Elə o zamanlar da daşı sevdim.

V fəsil

Qranit, bürünc və əhəngdaşından nadir bəhərlər haqqında

Günəş hamı üçün eyni parlamır – həyat çoxmərtəbəlidir: kimsə yuxarıda səadətdən zövq alır, kimsə də kölgədə mövcudluğunu sürdürür... Bürünc “Həyat mərtəbələri” heykəlim də bundan bəhs edir. Azərbaycan heykəltəraşlarının birinci simpoziumu 1983-cü ildə keçirilmişdi. Hərəyə bir sal qaya verib dedilər: “Nə istəyirsiniz edin, bu marafondur!”. O zaman laqunda yox idi, hər şey əl ilə edilirdi, mən də öz çılpağımı yondum. Xatırlayıram, “Səhər” əsərinə görə birinci yerə layiq görülmüşdüm.

“Duaçı” dünyanı gəzdi, sonra bizdə məskən saldı. Mən dua edən insanın obrazını yaratmaq istəyirdim. Nənəm belə idi – həmişə oturub təsbeh çevirirdi, dünya vecinə deyildi... Düşündüm ki, evdə əvəzimizə dua edən fiqur olsaydı, heç də pis olmazdı. Reallığı hər kəs əks etdirə bilər, lakin incəsənət – başqa materiyadır! Görünməyəni, çəkiyə malik olmayanı göstərmək, bu enerjini formaya salmaq lazımdır...

 Qara Qarayev obrazının çox sayda eskizlərini hazırladım və onların içində azdım, nə isə çatışmırdı... Mən onu cəld, impulsiv görürdüm, bütün bunları qranitdə əks etdirmək istəyirdim. Əsas heykəli, öz heykəlimi yaratmaq və onda Qarayevin ruhunu, onun dinamikasını təcəssüm etdirmək idi. Qara Qarayevin heykəli – kitabdır, onun ətrafına dolanmaq və onu oxumaq lazımdır.

Bəli, bu açıqlamalar həm də daşların dilini bilən bir dahinin yaradıcılıq sirlərini də açır. Bu sirlərin başında isə bir şey dayanır – peşənə sevgin!

Hazırda Bakıda Müasir İncəsənət Muzeyinin toplusunun əhəmiyyətli hissəsi Fazil Nəcəfovun əsərlərindən ibarətdir.  2019-cu ilin yanvarında onun yaradıcılığına həsr olunmuş "Göyə baxan daşlar" sənədli filminin təqdimatı keçirilib.

Heykəltaraş "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi", "Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı" fəxri adlarına layiq görülüb. Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında xidmətlərinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.

Filmoqrafiya

- Üfüqlü ötənlər

Fazil Nəcəfov 2023-cü il iyulun 11-də, 88 yaşında vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu günə təsadüf edən təqvim qeydlərindən daha birinə toxunmaq istəyirəm - Bəstəkar, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti Fərhəng Hüseynovun anım günüdür. Bəzi adlar geniş ictimaiyyətə məlum deyil, onları yada salmaq bizim borcumuzdur.

Fərhəng Hüseynov 16 iyul 1949-cu ildə Bakıda doğulub. 1975-ci ildə P.İ.Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasının ifaçılıq fakultəsini (violino - professor L.Koqanın sinfi), 1976-77-ci illərdə həmin Konservatoriyanın assistentiura-stajorluğunu, 1982-ci ildə isə Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq fakultəsini (professor F.Qarayevin sinfi) bitirib.

“Böyük İpək Yolu” Beynəlxalq müsabiqənin laureatı, “Sülh naminə” Beynəlxalq müsabiqənin və “Xose Asunsyon Flores” adına I Beynəlxalq müsabiqənin laureatıdır. Bakı Musiqi Akademiyasının “Simli alətlər” kafedrasının dosenti olmuş, uzun müddət Türkiyədə çalışıb.

Simfonik orkestr üçün “Zaman üzrə səyahət”, “Kiçik şahzadə” operası, Orqan üçün “Mərasimlər”, “Kodayu” operası, Solistlər, xor və simfonik orkestr üçün “Qoy dünyada sülh olsun!”, “Kiçik cantata”, 4 romans, Skripka və piano üçün Sonata, Soprano və simli kvartet üçün “Stabat Mater”, Simfonik orkestr üçün “Quarani kapriççiosu”, 2 saylı Simli kvartet və s. əsərlərin müəllifidir.

1991-ci ildə Yaponiyada YUNESKO-nun təşəbbüsü ilə «İpək yolu» beynəlxalq simfonik musiqi müsabiqəsi keçirilir. Tədbir bir çox ölkələrin musiqiçiləri tərəfindən maraqla qarşılanır və müsabiqəyə 278 əsər göndərilir. Fərhəng Hüseynovun bu müsabiqəyə təqdim etdiyi 5 hissədən — «Böyük düzənlik», «Hərb və sülh», «Böyük elçilik», «Oyunlar», «Kəhkəşan» — ibarət olan «Zaman üzrə səyahət» əsəri II mükafata layiq görülür.

Bütün dünya xalqlarını sülhə, əminamanlığa səsləyən bu orkestr kompozisiyasında bəstəkar əsərin əsas qayəsini ustalıqla təcəssüm etdirmişdir. «Yaponiya ilk dəfə Azərbaycanı sizin simanızda tanıdı!» — bu sözləri müsabiqə təşkilatçıları F.Hüseynova diplomu təqdim elərkən söyləmişlər. 1992-ci ildən F.Hüseynov Türkiyənin Adana şəhərinin Çukurova Universitetində simli alətlər kafedrasının müdiridir.

 Tələbələrinə skripka alətinin sirlərini öyrədən, dəfələrlə Ankara, İzmir, Mersin, Bursa və başqa şəhərlərdə müvəffəqiyyətlə çıxış edən F.Hüseynov təkcə Universitetin deyil, həm də türk ictimaiyyətinin dərin məhəbbətini qazanmışdır. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, uzun illər F.Hüseynovun və onun tələbələrinin konsert çıxışlarını bəstəkarın həyat yoldaşı, istedadlı pianoçu Leyla Hüseynova müşayiət edir.

Fərhəng Hüseynovun İsrail dövlətinin dəvəti ilə Hayfa şəhərində dünyanın bir çox ölkələrindən bura toplaşan tələbələrlə birlikdə konsertdə çıxışları musiqisevərlər tərəfindən rəğbətlə qarşılanmışdır. Professor Roberto Kanettinin həmyerlimiz haqqında dediklərini misal gətirmək yerinə düşərdi:

«Mən skripkaçı, bəstəkar, pedaqoq, professor F.Hüseynovu çoxdan tanıyıram. O, bizim musiqi festivalımıza dəvət almış və bu böyük sənətçinin tələbələri həmin tədbirdə uğurlu çıxışları ilə müəllimlərinin yüksək professionallığını nümayiş etdirdilər»

Mütəmadi olaraq ayrı-ayrı ölkələrin tanınmış musiqiçilərindən müxtəlif tədbirlərdə iştirak etmək üçün dəvətlər alır. Belə ki, o, 2003-cü ildə Lissabonda (İspaniya), 2004-cü ildə Kremonada (İtaliya) keçirilən skripka müsabiqələrində münsiflər heyətinin üzvü olmaqla yanaşı, gənc musiqiçilərlə master klass nümayiş etdirmişdir.

 2005-ci ildə isə Macarıstanda dünyanın bir çox ölkələrindən toplanmış professional musiqiçilər heyətində skripka üzrə kurslar keçirmişdir. Fərhəng Hüseynovun irihəcmli əsərlərindən biri Mersin Opera və Balet Teatrının sifarişi ilə yazdığı «Kraliça Aba» baletidir. Baletin musiqi dili Azərbaycan və türk folklorunun ritm-intonasiyalarının üzvi vəhdəti ilə diqqəti cəlb edir. Klassik balet janrının, xüsusilə də rus baletinin təsiri burada özünü büruzə verir.

«Kraliça Aba» baleti Türkiyədə böyük uğur qazanaraq, antik mövzuda ilk balet kimi qəbul olundu. «Mərmərə Balet Yarışması» müsabiqəsində həmyerlimiz Fərhəng Hüseynovun baleti birinci mükafata layiq görülüb.

Fərhəng Hüseynov 16 fevral 2010-cu ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

O, mədəniyyət tariximizdə səhnəmizin ilk Məcnunu kimi qalıb. Əlbəttə ki, tarix yazmaq gözəldir. Bu gün onun anım günüdür. 81 ildir ki, dünyadan köçübdür. Amma bu 81 ildə adı daim çəkilibdir, teatrımız durduqca onun da adının çəkilməsi labüddür.

Hüseynqulu Rzayev (Sarabski) 20 mart 1879-cu ildə Bakıdakı İçərişəhərin Yeddilər məhəlləsində dünyaya gəlib. Onun atası Məlik gəmi kapitanı olub, babası Hacı Rza da eyni peşəni icra edirdi. 1881-ci ildə atası Türküstanda dəmir yol çəkilişi zamanı oraya yük apararkən gəmisi bütün heyəti və yükü ilə birlikdə sulara qərq olub. Anasının ikinci dəfə ərə getməsindən sonra Hüseynqulunun çətin günləri başlayıb.

Hüseynqulu Sarabskinin tərbiyəsində əsas rol anası Cəvahir xanım oynayıb. O, oğluna ilk təhsili verməyə çalışıb. İlk olaraq İçərişəhərdəki Şah məscidinin yanında, 9 saylı evdə yaşayan Anaqızdan ibtidai dini təhsil alıb, sonrasında isə Məsməxanımın yanında bu işi davam etdirib. Ancaq mollalıq peşəsinə meyli olmadığı üçün Hüseynqulu çərəkəni tamamlamayıb.

Hüseynqulu gözəl səsi və avazı ilə məhərrəmlik təziyələrində mərsiyələr oxuyub, şəbih tamaşalarında iştirak edib. 1897-ci ildə Bakı milyonçusu Hacı Zeynalabdin Tağıyevin açdığı kursda rus dilini öyrənib, ertəsi il Həbib bəy Mahmudbəyovun məktəbinin ikinci sinfinə qəbul olunub. Eyni zamanda, daş anbarlarına marka vuran işlərini görərək ayda 15 manat əmək haqqı alıb.

Bir müddət "Paşa Dadaşov" gəmisində matros kimi çalışıb, daha sonra Ağ şəhərdə elektrik stansiyasında mühəndis köməkçisi olaraq fəaliyyətini davam etdirib. Teatra isə həvəskar aktyorlar Murad Muradov və Mehdi bəy Cabbarlinski vasitəsilə cəlb olunub.

İlk dəfə 1902-ci ildə Nəriman Nərimanovun "Dilin bəlası" pyesində Rəsul roluna çıxan Hüseynqulu sonralar teatr səhnəsində Mirzə Fətəli Axundovun, Nəcəf bəy Vəzirovun, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin dram əsərlərində bir sıra müxtəlif xarakterli rollar oynayıb. O, yalnız milli repertuarda deyil, Azərbaycan dilinə tərcümədə Uilyam Şekspirin, Heynenin, Şillerin, Qoqolun əsərlərində də çıxış edirdi.

Məhz Henrix Heynenin "Əlmənsur" pyesində ərəb səyyahının rolunda çıxış edərkən oxuduğu təsiredici "Hicaz" muğamı onun Azərbaycan mədəniyyətinin yeni bir aləminə — musiqili-teatra, operaya gətirib. Bu tamaşa zamanı Sarabski o zamanlar Azərbaycanın və Şərqin ilk operası olan "Leyli və Məcnun" üzərində işləyən Üzeyir Hacıbəyovun diqqətini cəlb edib.

Üzeyir Hacıbəyov məlahətli səsə malik, muğamlara bələd olan aktyor kimi də təbii və canlı Hüseynqulu Sarabskinin opera artisti kimi potensialını hiss edərək onu öz operasında baş rola — Məcnun roluna dəvət edib. Bu rol Hüseynqulu Sarabskiyə sözün əsl mənasında ümumxalq məhəbbəti və şöhrət gətirib. Aktyorun özünün yazdığı kimi "vaxtı ilə onu barmaqla göstərən, ona tənə ilə baxanlar indi onu Məcnun deyə çağıraraq alqışlayır, hörmətlə qarşılayırdılar".

 Səhnədə yaşadığı 30 ildən artıq bir müddətdə o, 400 dəfə bu rolu oynayıb, Azərbaycan səhnəsinin təkrarolunmaz Məcnunu kimi ad qoyub. Əziz Şərif Sarabskinin Məcnunu haqda bunları yazır:

 "Sarabskinin oyunu misilsiz idi. Onun nəğmələri bulaq kimi axır… Ağlaya-ağlaya, inildəyə-inildəyə öz məhəbbətindən, öz Leylisindən Füzulinin qəzəlləri ilə ölməz muğam üstündə danışır.

İnsan qəlbinin ən incə damarlarına işləyən musiqi mənə o qədər təsir edirdi ki, hönkürtümü çətin boğa bilirdim. Lakin göz yaşlarım durmadan axırdı. Qəlbimi isə qəribə hisslər doldururdu. Zavallı, uğursuz, divanə Məcnun! Sarabski öz rolunu böyük məharətlə oynadı. O, Məcnun surətini səhnədə tam mənası ilə canlandırdı".

Rolları:

Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" (Məcnun. Bu rolu ilk dəfə 12 yanvar 1908-ci ildə, Tağıyev teatrının binasında, Hüseyn Ərəblinskinin quruluşunda oynayıb),

 "Rüstəm və Söhrab" (Rüstəm),

"Şah Abbas və Xurşid banu" (Şah Abbas),

Zülfüqar bəy Hacıbəyovun "Aşıq Qərib" (Aşıq Qəpib),

"Evliykən subay" (Orduxan bəy),

 Mətni Hacıbaba Şərifovun və musiqi tərtibatı David Slavinskinin "Mehr və Mah" (Mehr) opera və operettalarının ən müxtəlif quruluşlarında əsas partiyaları ifa edib.

Kitabları

Bir aktyorun xatirələri

Köhnə Bakı

Qərənfilsən, butasan

Pyesləri

Cəhalət

Axtaran tapar

Nə tökərsən aşına, o çıxar qarşına

Filmoqrafiya

- Arşın mal alan

- Səbuhi 

- Məhəmməd Füzuli

- Daşdan tikilmiş şəhər

Adlar və mükafatlar

- Azərbaycan SSR xalq artisti fəxri adı

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

Ünlü aktyor 16 fevral 1945-ci ildə vəfat edib

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Dəyərli filoloqumuz.

Dəyərli ədəbiyyatçünasımız.

Dəyərli tədqiqatçımız.

Dəyərli ziyalımız.

Asif Rüstəmli barədə danışırıq. Bu gün onun doğum günüdür, 72 yaşı tamam olur.

Asif Rüstəmli 16 fevral 1954-cü il Ağcabədi rayonunun Qiyaməddinli kəndində anadan olub, 1982-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirib. 1988-ci ilin yanvar ayında Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutuna müsabiqə yolu ilə daxil olub, baş laborantlıqdan baş elmi işçi, şöbə müdiri vəzifəsinədək yüksəlib, "Folklor Sarayı" Elmi-Mədəni Mərkəzinin (indiki AMEA Folklor İnstitutunun) direktoru, Elmi nəşrlər bölməsinin və Mətbuat tarixi və publisistika şöbəsinin müdiri vəzifələrində işləyib.

Asif Rüstəmlinin elmi fəaliyyətinin əsas istiqamətini cabbarlışünaslıq təşkil edir. O, Cəfər Cabbarlının kitablarına salınmayan 6 pyesini, 4 hekayəsini, 30-dək lirik və satirik şeirini, 60 ədəbi-tənqidi məqaləsini ilk dəfə toplayıb, ərəb qrafikasından transliterasiya edib və tərtibçisi olub, ön söz, qeydlər və şərhlər yazaraq "Ədirnə fəthi" adı ilə 1996-cı ildə "Elm" nəşriyyatında çap etdirib.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 12 yanvar 2004-cü il tarixli sərəncamı ilə nəşr olunan C. Cabbarlının dörd cildlik "Əsərləri"nin də tərtibi, ön sözü və şərhləri Asif Rüstəmliyə məxsusdur. O, bu nəşrə "Bədii həqiqətlər ustası" sərlövhəli, yeni faktlar əsasında 39 səhifəlik ətraflı giriş yazıb, sovet senzurasının yersiz redaktələrinə məruz qalmış əsərləri müəllif əlyazmaları əsasında bərpa edib, bir sıra nümunələr ilk dəfə çoxcildlikdə işıq üzü görüb.

Asif Rüstəmli Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyevin ədəbiyyat, mədəniyyət və incəsənət mövzusunda 30 illik dövrü əhatə edən məruzələrini, çıxışlarını söhbətlərini toplayıb tərtibləyərək 2000-ci ildə "Nəcib, mənəvi idealların tərənnümü" və "Müdriklik mücəssəməsi"adlı əsərlərini çap etdirib, ulu öndərin "Ədəbiyyatın yüksək borcu və amalı" kitabının redaktoru olub.

Professor Asif Rüstəmlinin elmi fəaliyyətində ədəbiyyat tarixçiliyi mühüm yer tutur.

O, 10 cildlik "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi"nin VI cildində yer alan "Əbdül Rəhman Dai", VII cildinin birinci hissəsində çap olunan "Hacı Kərim Sanılı", "Cəmo bəy Cəbrayılbəyli", "Cəfər Cabbarlı" (Həyatı), "Salman Mümtaz", "Mustafa Quliyev", "Böyükağa Qasımzadə", "Repressiya və ədəbiyyat", IX cilddə nəşr edilən "Bayraməli Abbaszadə" və s. icmal və elmi oçerklərin müəllifidir.

O, 20 kitabın, 400-ə yaxın elmi, elmi-publisistik məqalənin və məruzənin müəllifi, 20-dən çox kitabın tərtibçisi, 2 kitabın tərcüməçisi, çoxsaylı kitabların redaktoru və rəyçisi olub, onlara ön söz yazıb. Beynəlxalq xülasələndirmə və indeksləmə sisteminə (bazasına) daxil olan jurnallarda məqalələri yayımlanıb, 4 kitabı fars və türk dillərində nəşr edilib, Elmi məqalələri xarici ölkələrdə türk, ingilis, rus, fars, polyak və macar dillərində çap olunub.

Moskvanın "Kinoprodukt" Studiyasının çəkdiyi "Əfsanənin əks üzü" seriyasından "26 Bakı komissarı" (Moskva, Zvezda TV, 2008) sənədli filminin elmi məsləhətçisi olub və filmdə çıxış edib. O 1992–1996-cı illərdə Azərbaycan Televiziyası ilə gedən "Yaddaş", "Tarix bizə nə deyir" verilişlərinin ssenari müəllifi və aparıcısı olub.

Asif Rüstəmli "Cəfər Cabbarlı və ədəbi-mədəni mühit" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib, bir sıra beynəlxalq elmi konfransların, simpoziumların iştirakçısı olub. Ankara, Bağdad, Tehran, Təbriz, Bəsrə, Urmiya, Varşava, Tomski, Elazığ, Budapeşt, Diyarbəkir, Astana, Balıkəsir və digər ölkə və şəhərlərdə keçirilən beynəlxalq elmi tədbirlərdə iştirak və məruzələr edib.

Elmi əsərləri

1. Tufanlardan keçən ömür

2. Ədəbi istiqlalımız

3. Cəfər Cabbarlı: həyatı və mühiti

4. Mütərcim Cəfər Cabbarlı

5. Bayraməli Abbaszadə: mühiti və mücadiləsi

6. Cəmo bəy Cəbrayılbəyli: həyatı, mühiti və bədii yaradıcılığı

Kitabları

- Cümhuriyyət məfkurəsi

- Elazığ — Bakü kültür ve sanat faaliyetleri

- Ədəbiyyatşünaslıq elminin məbədi (Akademik İsa Həbibbəyli ilə müştərək)

- Ədəbi redaktənin əsasları (Tarixi, nəzəriyyəsi, təcrübəsi)

Mükafatları

- Ankaradakı Azərbaycan Kültür Dərnəyinin mükafatı

- C. Cabbarlı mükafatı komissiyasının "Xüsusi diplom"u

- Cəfər Cabbarlı mükafatı

- Varşava Universitetinin "Sertifikat"ı

- ADMİU — 90. Xatirə medalı

- Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin "Fəxri fərmanı"

- Elazığ (Türkiyə) valisinin xüsusi mükafatı

- İstanbulda fəaliyyət göstərən Türk Ədəbiyyatı Vəqfinin "Türk Ədəbiyyatına Xidmət Baratı"

- Azərbaycan – Türkiyə Dostluq Dərnəkləri Federasionunu mükafatı

- AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun "İlin Alimi" mükafatı

- Ağcabədi Rayon İcra Hakimiyyətinin "Fəxri fərmanı"

- TÜRKSOY-un Teşekkür Belgesi

- Türk Edebiyatı Vakfının "Ahmed Kabaklı" medalı

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.02.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Həyatda görüşmədiyim, şəxsən tanımadığım bir virtual facebook dostumun yubileyidir, 55 yaşı tamam olur. Göndərdiyi və ya göndərdiyim dostluq təklifinin nə vaxt qəbul edildiyindən də xəbərsizəm. Düşünürəm ki, bir halda dost olmuşuqsa, deməli mənə dəyər verib, yazılarımı, statuslarımı izləyən adamdır.

Bunun özü bəs edir ki, bu diqqətini dəyərləndirim, onun xoş gününə sevinc qatmağa tələsim. Qoy məndən bir sürpriz olsun…

Adı Şəhladır, soyadı Quliyeva. Amma “Facebook”da özünü Şəhla Tahirqızı kimi təqdim edib.

Əvvəlcə adının mənasını izah etməyə səy göstərəcəm. “Şəhla” kəlməsi ərəb mənşəlidir. Qadınlara ad kimi verilir. Mənası "göy gözlü", "ala gözlü" və ya "mavi, yaşıl-boz gözlü" deməkdir. Adətən, bu kəlmədən həm də gözəl, mənalı və cazibədar gözlərə sahib olan qadınları təsvir etmək üçün istifadə olunur. Məsələn, şəhla gözlü xanım...

Bəli, Şəhla xanım 13 fevral 1971-ci ildə Gədəbəy rayonunda dünyaya gəlib. 1977-1988-ci illərdə Gədəbəy rayonu Rüstəm Əliyev adına 1 saylı məktəbdə orta təhsilə yiyələnib. 1989–1990-cı illərdə Cəfər Babayev adına Texniki Peşə Məktəbini bitirərək, mətbəədə əmək fəaliyyətinə başlayıb. 1992–1998-ci illərdə BDU-nun Kitabxanaçılıq fakültəsində ali təhsil alaraq oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1998-ci ildən Bakı Universiteti nəşriyyatının "Təbiət və dəqiq elmlər" redaksiyasında əvvəlcə korrektor, sonra redaktor vəzifələrində çalışıb, 1999–2019-cu illərdə "Bakı Universitetinin Xəbərləri" elmi jurnalının məsul katibi olub. 2000-ci ildən BDU-nu Kitabxanaçılıq-informasiya fakültəsində çalışır. 2006-cı ildə "Məzahir Daşqının poeziyası" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək filologiya üzrə fəlsəfə doktoru alimlik dərəcəsinə yüksəlib. 2011-ci ildən Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən Kitabşünaslıq və nəşriyyat işi ixtisası üzrə dosent elmi adına layiq görülüb...

...“Facebook” səhifəsindəki yazılarını, “YouTube” sosial platformasındakı çıxışlarını diqqətlə izləyib, onu yaxından tanımağa, bir insan kimi mahiyyətini və xüsusiyyətlərini öyrənməyə çalışdım. Axı, insanı həyatda görməyə elə də ehtiyac yoxdur, çünki hər bir adam dilinin, əməlinin və niyyətinin arxasında gizlənir. Onun barəsində qənaətim isə belədir. Güclü intellektə malikdir. Səmimi, dürüst, eyni zamanda çox emosionaldır. Xoşbəxt olduğu zaman məntiqli, həssas, emosional və mehriban olur. O, həmçinin fədakar, istedadlı, bilikli, xeyriyyəçi və əyləncəli bir şəxsdir. Başqalarının xoşbəxtliyi üçün əlindən gələn yaxşılığı etməyə hazırdır...

O, 2016-cı ilin əvvəlindən həm də Bakı Xoreoqrafiya Akademiysının "Sənət Akademiyası" jurnalının redaktoru kimi fəaliyyət göstərir. 2020-ci ildən AMEA Mərkəzi Elmi Kitabxanasında əvvəlcə Biblioqrafiya şöbəsinin müdiri, hazırda isə direktorun kitabxana xidməti üzrə müavini vəzifəsində çalışır. 2015–2020-ci illərdə Kitabxanaşünaslıq, biblioqrafiyaşünaslıq və kitabşünaslıq ixtisası üzrə elmlər doktoru proqramında qiyabi doktoranturada təhsil alıb. Hazırda "Azərbaycanda elmi jurnalların yaranması, müasir vəziyyəti və inkişaf perspektivləri" mövzusunda doktorluq işi üzərində işləyir...

...Bir xanm kimi çox mülayim və qayğıkeşdir, həmişə başqalarının rahatlığını özününkündən üstün tutur və öz xoşbəxtliyini başqalarına sərf etməyi bacarır. O, kifayət qədər ağıllıdır və hər hadisəyə mühakimə yürütməyi sevmir. Mübahisələrə nifrət edir və sakit bir həyat tərzini üstün tutur. Dostlarına qarşı çox mehribandır. Hisslərindəki ani dəyişikliklər ətrafındakılara güvənsizlik hissi yarada bilər. Onun çox mülayim və yaxşı dinləyici olması, amma “yox” deməkdə çətinlik çəkməsi, bəzən özünü qəzəbləndirməsinə səbəb olur. Utancaq olduğu üçün cəmiyyətdə fərqlənmək istəmir və əksər hallarda geri planda qalmağa üstünlük verir...

Məhəmməd Əmin Rəsulzadədən tutmuş, müxtəlif mövzularda qələmə aldığı kitabları işıq üzü görüb. Onun tədqiqat maraqları ədəbiyyatın ictimai rolu, kitabxana kadrlarının hazırlanması, nadir kitabların mühafizəsi və Nizami Gəncəvi yaradıcılığına həsr olunmuş biblioqrafik göstəricilərin tədqiqi kimi mövzuları əhatə edir. Elmi fəaliyyəti kitabxana işinin inkişafına və mədəni irsin qorunmasına yönəlib. 30 kitabın- 23 müxtəlif mövzulu kitabın tərtibatçısı, 2 dərs vəsaitinin, 5 monoqrafiyanın, 6 fənn proqramının, 1 metodik göstərişin, 140-dan artıq elmi, elmi-publisistik məqalənin müəllifidir...

...Yarımçıq işlərlə maraqlanmır və gördüyü hər işi ən yaxşı şəkildə tamamlamağı xoşlayır. O, məqsədinə nail olmaq üçün hər bir əziyyətə qatlaşmağa hazırdır. Səbirli və inadkardır. Altıncı hissi çox güclüdür və həyatında qarşılaşdığı hər çətinlikdən intuisiyası ilə çıxış yolu tapmağı bacarır. Bir sözlə, haqqında söhbət açdığım Şəhla Tahirqız dürüstlüyü və səxavəti ilə seçilir. Təmiz qəlbli, aldatmağa meyilli olmayan insandır. Pis rəftara, yalan danışanlara qarşı dözümsüzdür...

İndi də 55 rəqəminin mələklərin numerologiya sistemində mənası barəsində. 55 rəqəmi böyük dəyişikliklər, azadlıq, macəra və həyatda dönüş nöqtələrinin başlanğıcı kimi şərh olunur. Bu rəqəm, keçmişi buraxıb yeni imkanlara yol açmaq, transformasiya və şəxsi inkişaf üçün güclü bir mesaj hesab edilir. İkiqat 5 rəqəminin enerjisi, həyatın müsbət istiqamətdə sürətlə dəyişəcəyinə işarədir...

...Bəli, dünəndən etibarən 55 rəqəmi Şəhla xanımın ömrünə sirayət etməyə başlayıb. Ona möhkəm can sağlığı, xoşbəxtlik, elmi nailiyyətlər arzulayırıq..

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.02.2026)

İmran Verdiyev,

          Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

14 Fevral Beynəlxalq Kitab Bağışlama Günüdür.  Hər il 14 fevral tarixində qeyd olunan, kitaba sevgini artırmaq və kitabları bölüşmək məqsədi daşıyan könüllü bir bayramdır. 2012-ci ildən etibarən Emmi Brodmoor tərəfindən əsası qoyulan bu gün, insanları   bir-birinə kitab hədiyyə etməyə və kitabxanalara dəstək olmağa təşviq edir.

Bu gün dünyanın bir çox ölkəsində, o cümlədən Azərbaycanda kitabxanalarda, məktəblərdə və sosial platformalarda aksiyalar keçirilir, kitablar bağışlanır.

Bu cür aksiyalar  Oğuz rayon MKS-i tərəfindən də keçirilib. Belə aksiyaların biri də MKS-nin 24 nömrəli Xaçmaz kənd  kitabxana filialı tərəfindən təşkil edilib. Belə ki, kitabxananın əməkdaşı Beynəlxalq Kitab Bağışlama Günü münasibətilə Xaçmaz kəndinin yetirməsi, şairə Sədaqət Oğuzlu ilə evində görüşüb.

Sədaqət Oğuzlu həm Oğuz, həm də Qəbələ ədəbi mühitində özünəməxsus yaradıcılıq üslubu ilə seçilən qələm sahiblərindəndir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və "Qəbələnin səsi" ədəbi birliyinin üzvüdür. Kənd mühitində, zəhmətkeş insanlar arasında yaşayan şairə həyata və təbiətə açıq gözlə baxır, gördüklərini incə duyğularla misralara çevirib.

Sədaqət xanımın Vətən müharibəsindən əvvəl və sonra qələmə aldığı vətənpərvərlik, sevgi və məhəbbət mövzusunda şeirləri bütün oxucular tərəfindən sevilərək oxunur.

Görüşün sonunda qarşılıqlı kitab bağışlama olub. Şairə “Gəl, başına dolandığım” adlı kitabını kitabxanaya hədiyyə edib.  

Sədaqət Oğuzlu kimi şair və yazıçıların kitabxanalara kitab hədiyyə etməsi kitabsevərlərə dəyərli töhfə olmaqla yanaşı, mütaliənin təbliği baxımından da təqdirəlayiqdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.02.2026)

15 fevral 2026 tarixində saat 12:00-14:00 aralığında Milli Book Cafe 28 May filialında müəllif Nail Zeyniyevin "Peşmanlıq Nəğmələri" kitabının təqdimatı keçiriləcək.

Bu, müəllifin 3-cü kitabıdır və bu, onun ilk rəsmi kitab təqdimatıdır. Tədbir ünvanı Ceyhunbəy Hacıbəyli 16, 28 May metrosunun yaxınlığındır.

Oxucularla görüş, imza saatı və kitab haqqında maraqlı söhbətlər sizi gözləyir.

Yerlər məhduddur.

Əlavə suallar üçün əlaqə nömrəsi: 055-519-35-75

Sizi bu xüsusi gündə aramızda görməkdən məmnun olarıq!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Drijor, Əməkdar artist Eyyub Quliyev deyir: “Atam mərhum Ramiz Quliyev, Xalq artisti, görkəmli tarzən, mərhum Nazim Rzayevlə yaxından tanış idi və dostluq edirdi. Mənə danışırdı ki, onlar müxtəlif əsərlərin üzərində birlikdə çalışıblar, birgə fotolarını da görmüşəm. Sonralar məni konkret olaraq hansı əsərləri ifa etdikləri maraqlandırdı. Atam deyirdi ki, onlar dəfələrlə plenumlarda, qurultaylarda çıxış ediblər və bir çox Azərbaycan bəstəkarının əsərləri ilk dəfə Nazim Rzayevin rəhbərliyi ilə kamera orkestrinin ifasında səslənib.

Atamın yaradıcılıq bioqrafiyasında xüsusi yeri Fikrət Əmirovun “Min bir gecə” baleti tutur. Bu şah əsərin səhnə taleyi Nazim Rzayevin adı ilə sıx bağlıdır. O, baletin əsas dirijorlarından biri olub və baletin uğuruna görə SSRİ Dövlət mükafatına layiq görülüb. Əlbəttə, belə uğurlar böyük peşəkar nüfuz olmadan mümkün deyil. F.Əmirov kimi bəstəkarın etimadını qazanmaq üçün çox möhkəm bədii baza və qüsursuz zövq tələb olunur”.

Nazim Rzayev 14 fevral 1925-ci ildə Bakıda anadan olub. 1951-ci ildə P. İ. Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasını skripka üzrə (professor Marina Kozolunovanın sinfi) bitirib. Bakıya qayıtdıqdan sonra Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında orkestrin konsertmeysteri və Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında kamera sinfi üzrə müəllim vəzifəsində işləyib.

1958-ci ildə ifaçılıqdan dirijorluğa keçib. Bir il sonra Moskvada keçirilən Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüyünün hazırlanmasında fəal iştirak edib. 1961–1963-cü illərdə SSRİ xalq artisti Aleksandr Melik-Paşayevin rəhbərliyi ilə Moskvanın Böyük Teatrında dirijorluq təcrübəsi keçib. Bakıya qayıtdıqdan sonra Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının opera studiyasına rəhbərlik edib.

Onun rəhbərliyi ilə studiyada Çimarozanın "Gizli nikah", Üzeyir Hacıbəyovun "Koroğlu" və Fikrət Əmirovun "Sevil" operaları tamaşaya qoyulub. Nazim Rzayev Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinin fəaliyyətində də yaxından iştirak edib. Onun dirijorluğu ilə Bethoven, Çaykovski, Brams, R. Ştraus, Qara Qarayev, Fikrət Əmirov və başqa bəstəkarların əsərləri ifa olunub.

1964-cü ildə Azərbaycan televiziyası və radiosunun kamera orkestrinin bədii rəhbəri və baş dirijoru işləməyə başlayıb. Onun rəhbərlik etdiyi bu orkestrin Üzeyir Hacıbəyovun "Sənsiz" romansı, Qara Qarayevin "Yeddi gözəl" baletində Aişənin rəqsi və "İldırımlı yollarla" baletindən qızlar rəqsini ifa edib. Sonralar dirijorun repertuarında Qara Qarayevin Üçüncü simfoniyası və Klassik süitası, Fikrət Əmirovun "Nizami" simfoniyası, "Gülüstan-Bayatı-Şiraz" muğamı və "Min bir gecə" baleti mühüm yer tutub

Nazim Rzayev rəhbərlik etdiyi kamera orkestri ilə SSRİ-nin bir sıra şəhərlərində, xarici ölkələrdə qastrolda olub. O, 1984–1985-ci illər teatr mövsümündə Ankara Dövlət Opera və Balet Teatrında Üzeyir Hacıbəyovun "Arşın mal alan" musiqili komediyasının quruluşçu dirijoru olub. Fəaliyyətinin sonrakı illərində isə Türkiyədə işləyib. Dirijor pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olub, 1952-ci ildən Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında dərs deyib. 1968-ci ildə dosent, 1985-ci ildə professor adlarını alıb.

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- SSRİ Dövlət mükafatı

- Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı

- "Şərəf nişanı" ordeni

- Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı

Dirijoru olduğu filmlər

Arşın mal alan

Biri vardı, biri yoxdu... 

Bizim Cəbiş müəllim

Əmək və qızılgül

Nazim Rzayev 2 may 2006-cı ildə Əskişəhərdə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.02.2026)

Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Azərbaycanın televiziya və radiosunun yaranması: mədəniyyət, maarifçilik və mənəvi məsuliyyət kontekstində düşüncələr

Azərbaycan cəmiyyətinin ictimai-mədəni inkişaf tarixində radio və televiziya xüsusi yer tutur. Bu informasiya vasitələri yalnız xəbərlərin ötürülməsi üçün platforma deyil, eyni zamanda milli kimliyin formalaşmasında, estetik zövqün tərbiyəsində, ictimai düşüncənin istiqamətləndirilməsində mühüm rol oynayan mədəni institutlardır. Onların yaranması ilə ölkəmizdə yeni bir maarifçilik mərhələsinin əsası qoyulmuşdur.

Hər il 14 fevral Azərbaycanda televiziya və radionun yaranması günü kimi qeyd olunur. Bu tarix milli media məkanının formalaşmasının, ictimai maarifçiliyin inkişafının və kütləvi informasiya sisteminin təşəkkül tapmasının rəmzi hesab edilir. Bu gün, eyni zamanda, medianın keçdiyi tarixi yolun dəyərləndirilməsi və gələcək vəzifələrin müəyyənləşdirilməsi baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Tarixi yaddaş və maarifçilik missiyası

Azərbaycan radiosu və televiziyası fəaliyyətə başladığı ilk dövrlərdən etibarən maarifçilik ideyasını əsas prinsip kimi qəbul etmişdir. Erkən mərhələdə efirdə yayımlanan ədəbi-bədii proqramlar, klassik musiqi verilişləri, teatr tamaşalarının radio və televiziya variantları, elmi və tədris yönümlü layihələr cəmiyyətin intellektual səviyyəsinin yüksəldilməsinə xidmət etmişdir.

Radio dalğaları vasitəsilə səslənən poeziya nümunələri, klassik əsərlərin bədii oxunuşları, tarixi mövzulara həsr olunmuş proqramlar dinləyicilərin dünyagörüşünü zənginləşdirirdi. Televiziya isə vizual imkanlar hesabına bu prosesi daha da təsirli hala gətirirdi.

Bu mərhələdə media yalnız informasiya mənbəyi deyil, eyni zamanda bir növ “ictimai məktəb” funksiyasını yerinə yetirirdi.

Azərbaycanda televiziya və radio məkanının ümumi mənzərəsi

Müstəqillik dövründən sonra ölkədə media mühiti genişlənmiş, dövlət və özəl sektorun paralel fəaliyyəti formalaşmışdır. Televiziya və radio sahəsində rəqabət mühiti yaranmış, proqram çeşidliliyi artmış, informasiya məkanında müxtəlif mövqelər və baxışlar öz əksini tapmışdır.

Bu müxtəliflik cəmiyyətin məlumatlandırılması və ictimai debatların inkişafı baxımından mühüm rol oynasa da, eyni zamanda keyfiyyət və məsuliyyət məsələsini daha da актуallaşdırmışdır. Çünki media qurumlarının sayının artması hər zaman məzmunun yüksəlməsi ilə müşayiət olunmur.

Müasir media mühitində əsas vəzifə yalnız informasiyanın ötürülməsi deyil, onun düzgün, balanslı və mədəni formada təqdim edilməsidir.

Radio və televiziyanın mədəniyyətə təsiri

Mədəniyyət yalnız rəsmi sənət məkanlarında formalaşan anlayış deyil. O, gündəlik həyatın, ünsiyyətin və düşüncə tərzinin ayrılmaz hissəsidir. Radio və televiziya isə bu mədəniyyətin geniş auditoriyaya çatdırılmasında əsas vasitələrdən biridir.

Media aşağıdakı sahələrdə mədəni inkişafı dəstəkləyir:

milli musiqinin və folklorun təbliği,

klassik və müasir ədəbiyyatın tanıdılması,

tarixi irsin qorunması,

ana dilinin zənginliyinin nümayiş etdirilməsi.

Uzun illər ərzində efirdə formalaşmış yüksək nitq mədəniyyəti, etik davranış normaları və intellektual müzakirə ənənələri tamaşaçı və dinləyicilər üçün örnək rolunu oynamışdır.

Müasir dövrdə problemlər və bayağılaşma meyilləri

Son illərdə bəzi televiziya və radio proqramlarında keyfiyyətin aşağı düşməsi müşahidə olunur. Reytinq naminə hazırlanmış, məzmun baxımından zəif, səthi və tez unudulan verilişlər efir məkanında üstünlük təşkil etməyə başlamışdır.

Bu tip proqramlarda tez-tez aşağıdakı hallar müşahidə edilir:

dil normalarına laqeyd münasibət,

etik çərçivələrin pozulması,

süni qalmaqalların yaradılması,

şəxsi həyatın ifrat nümayişi.

Bəzi aparıcıların peşəkar hazırlığının yetərsizliyi, mövzulara səthi yanaşması və məsuliyyət hissinin zəifliyi ümumi media mühitinin səviyyəsinə mənfi təsir göstərir.

Unudulmamalıdır ki, efirdə səslənən hər fikir və göstərilən hər görüntü xüsusilə gənc nəslin düşüncə tərzinə birbaşa təsir edir.

Media və mənəvi məsuliyyət anlayışı

Radio və televiziya yalnız əyləncə vasitəsi deyil, eyni zamanda mənəvi tərbiyə institutudur. Onlar cəmiyyətin dəyərlər sisteminin formalaşmasında mühüm rol oynayır.

Müasir media aşağıdakı prinsiplərə əsaslanmalıdır:

əxlaqi saflıq və vicdanlılıq,

obyektivlik və dürüstlük,

vətəndaş məsuliyyəti,

intellektual inkişafın təşviqi.

Efirdə yayımlanan proqramlar insanları passiv istehlakçıya deyil, fəal düşünən, mühakimə aparan və mövqeyini əsaslandıra bilən şəxsiyyətə çevirməlidir.

Aparıcı mədəniyyəti və dil məsələsi

Aparıcı media məkanının əsas simasıdır. Onun danışıq tərzi, davranışı və mövqeyi tamaşaçı üçün nümunə rolunu oynayır.

Bu baxımdan aparıcılar:

Azərbaycan dilinin qaydalarına ciddi əməl etməli,

səlis və aydın danışmalı,

söz ehtiyatını daim zənginləşdirməli,

peşə etikası çərçivəsində fəaliyyət göstərməlidirlər.

Efirdə dilə biganə münasibət, yad sözlərin əsassız istifadəsi və qrammatik səhvlərin artması milli mədəniyyət üçün ciddi təhlükə yaradır.

Gələcəyə baxış və inkişaf perspektivləri

Azərbaycan televiziya və radiosunun zəngin tarixi ənənələri müasir dövrdə də qorunmalı və inkişaf etdirilməlidir. Bunun üçün aşağıdakı istiqamətlər xüsusi diqqət tələb edir:

peşəkar kadr hazırlığının gücləndirilməsi,

maarifləndirici və mədəni layihələrin artırılması,

etik normalara nəzarətin gücləndirilməsi,

gənclər üçün intellektual proqramların təşviqi.

Media qurumları qısamüddətli reytinq maraqlarını uzunmüddətli mədəni və mənəvi missiyaya qurban verməməlidirlər.

14 fevral — Azərbaycanda televiziya və radionun yaranması günü yalnız tarixi bir hadisənin xatırlanması deyil, həm də media məsuliyyətinin yenidən düşünülməsi üçün mühüm fürsətdir.

Azərbaycanın televiziya və radiosu təkcə texniki inkişafın deyil, milli-mədəni düşüncənin göstəricisidir. Onların tarixi maarifçilik, ziyalılıq və mənəvi məsuliyyət prinsipləri üzərində qurulmuşdur.

Bu irsə sahib çıxmaq, onu müasir dövrün tələbləri ilə uyğunlaşdırmaq hər bir media nümayəndəsinin və bütövlükdə cəmiyyətin borcudur. Radio və televiziya cəmiyyətə yalnız səs və görüntü deyil, həm də düşüncə, dəyər və vicdan ötürməlidir.

Yalnız bu halda onlar öz əsas missiyasını — insan yetişdirmək, mədəniyyət formalaşdırmaq və milli ruhu qorumaq vəzifəsini layiqincə yerinə yetirmiş olarlar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.02.2026)