Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

O vaxtlar "Kinoklub" adlı veriliş vardı. Bir gün həmin verilişə çəkilişə gedərkən, yolda həmkarı Yaşar Nuri ilə rastlaşır. Yaşar ondan haraya getdiyini soruşur. Öyrənir ki, “Kinoklub”da çəkilişə dəvət olunub. “Nə var e, orda, nəyə gedirsən?”- deyə sual verir. O da cavabında- “Niyə də getməyim, 80 manat pul verirlər.”- söyləyir. “Mən sənə 100 manat verirəm, getmə.” Razılaşırlar və Yaşardan 100 manatı götürüb, evə qayıdır. Sən demə, onu yola salandan sonra Yaşar özü həmin çəkilişə gedib, iştirak edir. Bunu biləndə Yaşardan soruşur ki, niyə özün getdin, məni qoymadın? Yaşar da:- “Getdim ki, görüm, məni aldadıb, ora gəlməmisən ki?..”- deyə, cavab verir...

Bəli, bu dəfə sizə yazıçı-dramaturq Aslan Qəhrəmanovun əsəri əsasında hazırlanan “Səni axtarıram” film tamaşasında oynadığı “Gülnar” obrazı ilə ölkədə məşhurlaşan Firəngiz Mütəllimova haqqında söhbət açmaq istəyirəm. Axı, mayın 1-də onun növbəti ad günü idi. Amma gəlin əvvəlcə tərcümeyi-halına nəzər yetirək: 1959-cu ildə Ağcabədi rayonunda dünyaya gəlib, lakin əslən Şuşalıdır. 1976-cı ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsinə daxil olub və 1980-ci ildə oranı bitirib. Həmin il Azərbaycan Akademik Milli Dram Teatrına aktrisa götürülüb. Elə gündən də həmin mədəniyyət ocağında çalışır. Teatrda səmərəli fəaliyyət göstərən Firəngiz Mütəllimova paralel olaraq Azərbaycan Dövlət Televiziyasının tamaşalarında da iştirak edib. O, burada hazırlanmış iyirmidən çox teletamaşada müxtəlif səpkili obrazlar yaradıb. 1986-cı ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əməkdar Artisti, 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti və 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Xalq Artisti fəxri adlarına layiq görülüb. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin dosentidir. 2019-cu ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünü alır...

Müsahibələrindən birində deyir ki:- “Atamla anam Ağcabədidə işləyirdilər, ona görə şəhadətnaməni oradan alıblar. Şəxsiyyət vəsiqəmdə yazılıb ki, Ağcabədinin Avşar kəndində doğulmuşam. Atam qəbələli, anam şuşalıdır. Təyinatla gəliblər Avşar kəndinə, bir-birini seviblər, atam anamı qaçırıb. Mənim ömrümün ən gözəl illəri Şuşada, Qəbələdə, bir də Avşar kəndində keçib. Avşardan üçüncü sinifdə çıxmışam, amma indi gözüyumulu o kəndi gəzə bilərəm. Şuşanın işğalını eşidəndə Türkiyədə qastrolda idik. Birdən Ramiz Novruz başını tutub çıxdı ki, vay, Şuşanı aldılar. Mikayıl Mirzə başını divara çırpdı. Mən donub qalmışdım. Heç yerə də əlim çatmırdı. Səhəri qardaşım dedi, evdəkilər Bakıdadırlar, Şuşa yoxdur. Şuşadan sonra anam atama tez-tez deyirdi ki, evdən çıxanda “xolodelnik”i niyə söndürmədin? Atam da deyirdi, səni necə başa salım, Şuşa yoxdur, Şəfiqə, Şuşa yoxdur. Anam da sakitləşə bilmirdi, atamla dava edirdi ki, Qacarın ala bilmədiyi Şuşanı erməni alacaq? Biz hər şeyimizi orda qoyub gəlmişik. Deyirdilər, Şuşadan çıxmaq istəməyənlər acından ölməmək üçün bizim evdəki ərzaqları aparıb yeyirmişlər. Şükür ki, Şuşa indi bizdədir. Mən böyüyən ev isə darmadağın olub...”

Olduqca şən və mehriban xanımdır. İnadkar, ehtiraslı və idealist təbiəti ilə yanaşı, çox işgüzardır. Enerjili və həyat doludur. Cəsarətli və mərhəmətlidir. Qürurludur və güclü xarakterə malikdir. Çox cazibədardır. Özü diqqətli olduğu üçün, hamıdan da diqqət gözləyir...

“Mən həyatımla oynadığım rolların fərqini bilirəm. Həyatda bilirəm ki, Firəngizəm. Amma səhnədə hər bir rolu ifa edə bilərəm. Onu da bilirəm ki, bir gecədə məşhur olmuşam. Bir var, bunun üçün əziyyət çəkəsən, bir də var, xəbərin olmadan həyatın dəyişsin, hamı səni tanısın. Atam rəhmətlik deyirdi, nə qəribədir, dünənə qədər deyirdilər, “Bəhər müəllimin qızı Firəngiz”, indi deyirlər, “Firəngizin atası Bəhər”. Vacib olan şöhrəti qazanmaq yox, saxlamaqdır. Bunu da insanlardan özünü fərqləndirməməklə, səmimiyyətlə qazanırsan. Allah hamıya bir istedad verir. Sadəcə, bu sənətdə olanlar üzdə olurlar, hamı onları tanıyır. Çalışmışam, hamıya örnək olum. Demirəm, süddən çıxmış ağ qaşığam. Yox! Həyatda o qədər səhvlərim olub ki... Aldatmışam da, aldanmışam da. Düz də getmişəm, əyri də. Amma çox sevinirəm ki, yolumu azmamışam. Başımı nə şöhrət, nə pul gicəlləndirməyib. Deməmişəm ki, gərək divarlarım qızıldan olsun...”- söyləyir.

Sakit və rahat həyat sürməyi xoşlayır. Narahatlıq yaradan səbəblərdən uzaq olmağa çalışır. Gözəldir və bu gözəllik onu daha cazibəli göstərir...

Deyir ki:- “Vaxt olub, hətta üzümü gizlətmişəm, səsimdən tanıyıblar. Ona görə özümü xoşbəxt sayıram ki, məni uşaqlar da, gənclər də, qocalar da tanıyır. Amma etiraf edim ki, bu bir tərəfdən pisdir. Küçədə, məclisdə, marketdə hamı baxıb səndən danışır və narahat olursan. Bazara gedəndə hiss edirəm, bir manat olan şeyi üç manata satmaq istəyirlər. Deyirəm, ay balam, mən milyonçu deyiləm, maaşla yaşayan adamam. Amma bəzən olur ki, ümumiyyətlə, pul götürmürlər. Sağ olsunlar, çətin vaxtlarda mənə çox güzəşt edirlər. Məsələn, həkimə gedirəm, təmənna güdmürlər. Hətta Türkiyədəki həkimim də məndən pul almamışdı...”

İş həyatında da iddialı olması ilə tanınır. Ürəyincə olmasa hər rolu, hər obrazı üzərinə götürmür. Yəni özünə hörmət etməyi bacarır...

“O qədər də sadəlövh deyiləm. Kim düşünürsə ki, mən avam adamam yanılır. Çox olub, seçimə çağırıb təsdiq edirdilər, sonra alınmırdı. Mənim də qəlbim incimişdi. Həsən Turabovun çəkildiyi filmlərə razı olurdum. Bir də Vaqif Mustafayevlə Ceyhun Mirzəyevin filmlərinə çəkilmişəm. Ən yaxşı qonorarlarımı Turabovun çəkildiyi filmlərdən almışam. O vaxt verilişlərə gedəndə də qonorar alırdıq. İndi heç nə vermirlər, mən də getmirəm. Şikayət etmirəm, şükür Allaha, yaşayırıq. Prezidentin fərdi təqaüdünü alıram, dövlətimiz tərəfindən evlə təmin olunmuşam. Adam gərək düzünü danışa, dövlət tərəfindən, nazirlik tərəfindən öz üzərimdə həmişə qayğı hiss etmişəm. Arada cərrahi əməliyyat olundum. Əməliyyatdan çıxandan sonra özüm deməmişdim, amma nazirlikdən neçə nəfər zəng etdi ki, bizə niyə xəbər etməmisən?”- söyləyir.

Bəli, mayın 1-i bu incə ruhlu gözəl xanımın ömrünə yeni yaşı qədəm qoydu. Mübarək olsun! Bəlkə də indiki gənclər arasında onu tanıyanlar azdır. Amma biz orta yaşlı nəsil hələ də onu “Gülnar” obrazına görə sevir və unutmuruq...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)

Afaq Aras, İstanbuldan,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

  “Deyəcəm ki:

altındakı skamyada

bir yol özü oturmayan

 yorğun ağacam...”

Qulu Ağsəs poeziyasının bu səmimi etirafı, əslində müasir insanın varlıq faciəsini, özgələşməsini və daxili tənhalığını bir misraya sığdıran estetik təcəssümdür. Onun yaradıcılığını Əli Kərimin psixoloji dərinliyi və intellektual kədəri ilə eyni müstəvidə təhlil etdikdə, Azərbaycan şeirinin klassik dərddən modern ağrıya doğru keçdiyi yolu aydın görmək olur. Şair mənəvi yükü texnoloji dövrün gündəlik detallarına qədər endirir, lakin onun təsir gücünü daha da kəskinləşdirir.

“Mənə elə gəlir, bu dünya boyda

Bir daxili sarsıntıdı ömrüm...” (Ə.Kərim)

Əgər Əli Kərim poeziyası insan ruhunun görünməyən qatlarını fəlsəfi bir sarsıntı ilə üzə çıxarırdısa, Qulu Ağsəs həmin ruhu rəqəmsal dünyanın küyü, siqaret tüstüsü və müharibənin soyuq reallıqları arasından keçirərək oxucuya təqdim edir. Yatmamışdan öncə sosial media hekayələrinə baxan, barmağı “votsap” tətbiqinə dəyən müasir insanın yorğunluğu, əslində klassik fəlsəfi sükutun yerini alan yeni bir mənəvi zədələnmənin təzahürüdür. Bu zahiri rəqəmsallığın arxasında hələ də o köhnə, sönməyən ağrı gizlənir.

“Baxmaqdan ağı qarışdı

gözümün qarasına,

Tez uzandım.... Siqnal girdi

 yuxumun arasına...”

Qulu Ağsəs Əli Kərimin “sarsıntı” adlandırdığı o metafizik halın fiziki və texnoloji ifadəsini yaradır. Ağsəs poeziyasında sosial faciənin təsviri “insan taleyi” mövzusunu tamamilə naturalist bir nöqtəyə daşıyır. Sələfləri mənəvi borc və taleyin ağırlığından yazarkən ruhu hədəf alırdısa, Qulu Ağsəs ağrını rəqəmlərlə və cisimlərlə, həm də bir “rentgen” dəqiqliyi ilə təsvir edir. Şəhid atasının dodaqları arasındakı o yarımçıq təbəssümü, otuz iki dişdən əskik qalan hər boşluğu bir taleyin qırılmış aynası kimi vəsf etmək - poeziyanın hüdudlarını aşan ruhun göynəyən sükutudur.

“Hardasan?

-Deyirsən:

-Yanındayam da... Adamın yanında adam olar da

Kəsik ayaqların ağrısı yox!”

Mina partlayışından sonra iyirmi il ayaq ağrısı çəkən minaaxtaranın kəsik ayaqlarını cismani bir çarəsizliklə isidərək təsəlli tapması təsviri səmimiyyətin müasir dövrdə çatdığı ən sarsıdıcı reallıqlardan biridir. Bu, Əli Kərimin “Pillələr” şeirindəki o intellektual dramın ən sərt və cismani formasıdır.

“Mən xoşbəxt olardım bu dünya boyda,

Bir qızın dərdiylə ölsəydim əgər...” (Ə.Kərim)

Əli Kərimin bu klassik və fədakar sevgi anlayışı Qulu Ağsəsdə modern bir ironiya ilə əvəzlənir. O, sevgini ilahiləşdirməkdən imtina edərək, onu gündəlik həyatın, bəzən isə insanın daxili ətalətinin bir hissəsi kimi təqdim edir:

“...səni sevməkdən də vacib

 işlərim var əlimdə,

amma yenə səni sevirəm...

tənbələm dəə!”

Bu etiraf klassik sevgi dərkini sarsıdır. Sevgidə “üçüncü yox, ikinci adamın artıq olması” qənaəti postmodern insanın duyğu inikasıdır; o, hələ də sevir, lakin bu sevgini artıq “şeirdəki artıq sözlər” kimi qəbul edir. Şairin metaforik sistemi paradokslar üzərində qurulub. Övladlarına “Tezol”, “Təkər” və “Su” adlarını vermək arzusu, zamanın sürətinə və həyatın quraqlığına qarşı durmaq cəhdidir.

“Şeir sirdi, Adam,

 sirri bağırmazlar-

ulduzlardan utan.”

Ulduzlar uzaqdır, soyuqdur və tənha parlayırlar. Şair demək istəyir ki, böyük həqiqətlər uzaqlarda və yüksəkliklərdə, sükutun içində gizlənir. Qulu Ağsəsin bu misrası “az danışmağın, öz danışmağın” poeziyada tətbiqidir. O, bizə xatırladır ki, poeziya bir sərgi deyil, bir duadır. Dua isə ulduzların şahidliyində, sükutun içində, pıçıltı ilə deyilir.

Bu, Azərbaycan poeziyasının meydanlardan otaqlara, kütlədən fərdə, bağırtıdan “Ağ səs”ə (səssizliyin səsinə) qayıdışıdır. Beləliklə, Qulu Ağsəs Əli Kərimin qoyduğu “insan ruhunun dərinliyi” ənənəsini müasir dövrün absurdluğu ilə birləşdirir. O, dünyanı eynək vasitəsilə kiçildəcək qədər ironik, lakin “Cənnətin qapısını döyən, demək, orda deyil” deyəcək qədər metafizikdir. Bu yaradıcılıq sükutun, həqiqətin və modern insanın parçalanmış ruhunun uca səsi- “Ağ səs”idir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)

“Rəqsanə Babayeva,

Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Sən ey gənclik…

Tarixin sükutunda gizlənən səslərin, gələcəyin hələ yazılmamış sətirlərisən. Sənin varlığın sadəcə bir yaş mərhələsi deyil; o, bir millətin nəfəsi, bir xalqın sabaha açılan ümid qapısıdır. Hər bir dövr öz gəncliyini yaradır, lakin hər bir gənclik də öz dövrünü formalaşdırmaq gücünə malikdir. Bu qarşılıqlı təsir, zamanın axarında ən böyük dəyişikliklərin əsasını qoyur.

Gənclik – bu söz bəzən təkcə enerji, ehtiras və sürətlə assosiasiya olunur. Lakin onun mahiyyəti daha dərindir. Gənclik düşünməkdir, sorğulamaqdır, bəzən qəbul etməmək, bəzən də yenidən qurmaqdır. O, yalnız mövcud olanı yaşamaq deyil, mövcud olanı dəyişmək cəsarətidir. Bu mənada gənclik, yalnız fərdi həyatın deyil, ictimai inkişafın da mühərrikidir.

Tarixə nəzər saldıqda görürük ki, böyük dönüş nöqtələrinin arxasında çox vaxt gənc ruh dayanır. Bu ruh bəzən bir şairin misralarında, bəzən bir alimin kəşfində, bəzən isə bir müəllimin səssiz, lakin təsirli fəaliyyətində özünü göstərir. Məsələn, Bəxtiyar Vahabzadə kimi ziyalıların yaradıcılığında gəncliyə müraciət yalnız nəsihət xarakteri daşımır; bu müraciət həm də məsuliyyət çağırışıdır. Onun sözlərində gənclik sadəcə gələcək deyil, həm də bu günün formalaşdırıcısıdır.

Sən ey gənclik…

Unutma ki, sən yalnız texnologiyanın, sürətli informasiyanın və qlobal dünyanın bir parçası deyilsən. Sən həm də öz köklərinin davamısan. Dilin, mədəniyyətin, tarixinin daşıyıcısı olmaq – bu, sənin üzərinə düşən ən mühüm vəzifələrdən biridir. Qloballaşma səni dünyaya açsa da, səni özündən uzaqlaşdırmamalıdır. Əksinə, sən bu açılışı bir körpüyə çevirməli, keçmişlə gələcək arasında möhkəm bir bağ qurmalısan.

Müasir dövrdə gəncliyin qarşısında duran ən böyük çağırışlardan biri də informasiya bolluğu içində doğru yolu seçməkdir. Bu qədər səs-küy arasında həqiqəti tapmaq, bu qədər seçim arasında düzgün qərar vermək asan deyil. Lakin məhz bu çətinliklər gəncliyi daha güclü edir. Çünki hər doğru seçim, hər düşünülmüş addım, gələcəyin daha sağlam təməllər üzərində qurulmasına xidmət edir.

Gənclik həm də məsuliyyətdir. Bu məsuliyyət yalnız şəxsi uğur qazanmaqla məhdudlaşmır. O, cəmiyyətə faydalı olmaq, insanlara dəyər qatmaq, yaşadığı mühitə müsbət təsir göstərmək kimi daha geniş anlamlar daşıyır. Bu baxımdan gənclik, yalnız “mən” demək deyil, “biz” deməyi bacarmaqdır.

Sən ey gənclik…

Bəzən yorulacaqsan, bəzən yolunu itirmiş kimi hiss edəcəksən. Bu, qaçılmazdır. Lakin unutma ki, hər bir böhran eyni zamanda bir fürsətdir. Çətinliklər səni sındırmaq üçün deyil, səni möhkəmləndirmək üçün vardır. Əsas olan bu çətinliklər qarşısında necə mövqe tutduğundur.

Bugünün gənci olmaq həm şansdır, həm də sınaq. Sən tarix boyu heç bir nəslin sahib olmadığı imkanlara maliksən. Lakin bu imkanlarla birlikdə daha böyük məsuliyyət də daşıyırsan. Çünki sənin atdığın addımlar yalnız bu günü deyil, sabahı da formalaşdırır.

Gənclik bir keçid mərhələsi deyil, bir missiyadır. Bu missiya isə yalnız fərdi uğurla deyil, həm də ümumi rifaha verdiyin töhfə ilə ölçülür. Sən ey gənclik… öz gücünü tanı, öz yolunu seç və unutma ki, gələcək sənin əllərindədir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)

Nail Zeyniyev,

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Sənətçi həssasdır, ona görə əzab çəkir. Bu fikir uzun müddətdir həm romantikləşdirilir, həm kobud şəkildə sadələşdirilir. Sanki yaradıcılıq ilə kədər arasında qaçılmaz bir müqavilə var. Kim yaradır, kim əzab çəkir. Bu müqaviləni imzalamadan böyük sənət yaranmaz. Bu fikir nə qədər doğrudur?

Tədqiqatlar bu sahədə maraqlı nəticələr verir. Yaradıcı peşə sahiblərinin, xüsusilə yazıçıların, şairlərin, musiqiçilərin depressiya, bipolyar pozuntu kimi ruh sağlamlığı problemlərinin ümumi əhaliyə nisbətən daha yüksək olduğunu göstərir. Bu statistik fərq real fərqdir. Amma bu fərqin nədən qaynaqlandığı sualı sadə bir cavab qəbul etmir.

Bir izah budur: yaradıcı insanlar dünyaya daha həssas baxır. Bu həssaslıq onlara sənət üçün zəruri olan dərinliyi verir. Amma eyni həssaslıq onları dünya ağrılarından da daha çox təsirləndirir. Başqa birinin ağrısını hiss etmək, gözəlliyin keçiciliyini görmək, absurdun içindəki mənasızlığı duymaq. Bunlar yaradıcılığın ruhudur. Amma bunlar eyni zamanda depressiyanın şərtidir.

Başqa bir izah yaradıcı peşənin özündən gəlir. Yazıçı, rəssam, musiqiçi çox zaman qeyri-sabit bir həyat sürür. İqtisadi gərginlik, sosial tanınmama, yaradıcı blok, hər əsərin rədd edilə biləcəyi qorxusu. Bu şəraitlər ruh sağlığına birbaşa təsir edir. Depressiya bu vəziyyətin bəlkə yaradıcılıqla deyil, yaradıcı həyatın gətirdiyi çətinliklərlə bağlıdır.

Azərbaycan ədəbiyyat tarixinə baxanda bu mövzunun iz buraxdığı yer açıq görünür. Bir çox böyük şairin həyatında dərin kədər, tənhalıq, anlaşılmamaq hissi var. Mirzə Ələkbər Sabirin həyatı yorğunluq və məyusluq içindəydi. Abbas Səhhətin qısa ömrü kədərlə doluydu. Bu adamların kədəri yalnız şəxsi deyildi. Dövrün ağırlığını, xalqın halını, dəyişməyən cəhaləti hiss edirdilər. O ağırlıq onlara yazmaq üçün güc verirdi, amma eyni zamanda onları əzirdi.

Yaradıcılıq ilə depressiya arasındakı əlaqəni anlamaqda bir çətinlik var. Hansı əvvəldir? Depressiya yaradıcılığı gücləndirir, yoxsa yaradıcı temperament depressiyaya meyilli bir psixoloji quruluşa malikdir? Bu sual hələ cavabsızdır. Çünki hər iki istiqamətdə nümunə tapıla bilər.

Amma bir şey aydındır ki, depressiya yaradıcılıq üçün şərt deyil. Bu fikir təhlükəlidir. Çünki sənətkarın kömək axtarmasının önünü kəsir. Əzab çəkirsən, deməli yaradıcısan. Bu məntiqlə sənətkar kömək aramır. Halını normal sayır. Halbuki depressiya müalicə edilə bilən bir xəstəlikdir. Müalicə olunmamış depressiya isə nə yaradıcılığa, nə insana xidmət edir.

Yaradıcılıq bəzən depressiya üçün bir çıxış yolu olur. Kağıza tökmək, ifadə etmək, bir əsərə çevirmək. Bu proses insana müvəqqəti rahatlama verir. Amma bu rahatlama müalicə deyil. Əsər bitəndən sonra ağırlıq yenə qayıdır. Bəzən daha çətin qayıdır.

Cəmiyyətin sənətçinin ruh sağlamlığına münasibəti bu mövzuda kritikdir. Azərbaycanda, daha geniş miqyasda isə bütün cəmiyyətlərdə sənətçinin psixoloji köməyə ehtiyacı çox zaman zəiflik kimi qəbul edilir. Sənətçi güclü olmalıdır, həyatın ağırlığını daşımalıdır, bundan sənət çıxarmalıdır. Bu gözləntinin özü bir yükdür. Yaradıcı insanlarda depressiya daha çox rast gəlinir. Bu statistik həqiqətdir. Amma bu, yaradıcılığın qiyməti deyil. Bu, yaradıcı insanların yaşadığı mühitin, daşıdığı həssaslığın, seçdiyi həyatın gətirdiyi bir riskdir. Risk azaldıla bilər. Bunun üçün sənətçiyə həm cəmiyyətin, həm sistemin, həm də özünün daha diqqətli yanaşması lazımdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

1986-cı ildə ekranlaşdırılan “Aşkarsızlıq şəraitində” filmi, rejissor Fərhad Yusifov tərəfindən çəkilmiş, gərginlik, psixoloji qarşıdurma və insan xarakterinin çətin anlarda necə dəyişdiyini göstərən maraqlı ekran əsərlərindən biridir.

Filmin adı ilk baxışdan texniki və rəsmi səslənir. Lakin bu adın arxasında daha böyük məna gizlənir. “Aşkarsızlıq şəraitində” yalnız görünüşün zəiflədiyi vəziyyət deyil — bu, həqiqətin dumanlandığı, niyyətlərin gizləndiyi, insanların bir-birini tam görə bilmədiyi mənəvi vəziyyətdir.

Dumanlı mühit, aydın xarakterlər

Filmdə hadisələr elə bir şəraitdə baş verir ki, təhlükə açıq görünmür. İnsanlar nə ilə üz-üzə olduqlarını tam anlamırlar.

Belə anlarda texnika, qayda və planlar ikinci plana keçir. Əsas məsələ insanın iradəsi, soyuqqanlılığı və düzgün qərar vermək bacarığı olur.

Məhz buna görə film təkcə hadisə yox, xarakter filmidir.

Qorxu ilə məsuliyyət arasında

Personajlar çətin seçim qarşısında qalırlar. Geri çəkilmək, susmaq, gözləmək mümkündür. Amma məsuliyyət onları hərəkət etməyə məcbur edir.

Burada hər kəsin iç üzü görünür:

kimisi panikaya düşür,

kimisi özünü itirir,

kimisi isə məhz böhran anında böyüyür.

Film göstərir ki, insanın kim olduğu rahat günlərdə yox, çətin anlarda bilinir.

Fərhad Yusifov baxışı

Fərhad Yusifov bu ekran əsərində hadisələri süni dramatizm olmadan təqdim edir. Gərginlik qışqırıqla deyil, atmosferlə yaradılır.

Səssizlik, gözləmə, qeyri-müəyyənlik və ani qərarlar filmin ritmini müəyyənləşdirir. Tamaşaçı da personajlarla birlikdə həmin gərginliyi yaşayır.

Adın gizli mənası

“Aşkarsızlıq şəraitində” ifadəsi yalnız fiziki vəziyyətə aid deyil. Bəzən həyatda da insan aşkarsızlıq şəraitində yaşayır:

kimə inanacağını bilmir,

hansı yolun doğru olduğunu seçə bilmir,

qarşıdakı təhlükəni gec görür.

Film bu mənada həyatın metaforasına çevrilir.

Azərbaycan kinosunda yeri

"Aşkarsızlıq şəraitində" Azərbaycan kinosunda gərgin psixoloji atmosferi və insan xarakterini ön plana çıxaran filmlərdən biri kimi diqqət çəkir. O, sadəcə hadisə danışmır — insanı sınağa çəkir.

Bəzən yol aydın olanda irəliləmək asandır.

Əsl güc isə heç nə görünməyəndə addım ata bilməkdir.

“Aşkarsızlıq şəraitində” bizə xatırladır:

Qaranlıqda yolu göz yox, xarakter tapır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)

AZƏRBAYCANLI ALİM BAŞQAN MÜAVİNİ VƏ ULUSLARARASI TƏMSİLÇİLİK ŞURASININ SƏDRİ TƏYİN EDİLDİ

Ülviyyə Əbülfəzqızı, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

Türk Akademisyenlər Birliyində “Yeni Dövr İdarə Heyətinin Tanıtımı, Vəzifə Bölgüsü, Fəaliyyət Hesabatı və İş Planı Təqdimatı” keçirilmişdir. Toplantını birliyin Təşkilat üzrə məsul başqanı  Dos.Dr.İzzəddin Özpolatın açılış nitqi ilə başlamış, daha sonra Türk Akadenisyenlər Birliyinin sədri Dos. Dr. Ümmügülsüm Candeğer çıxış edərək birliyin yeni dövr strateji hədəflərini açıqlamışdır. Çıxışlarda Türk dünyasında elmi əməkdaşlığın genişləndirilməsi, akademik şəbəkələrin gücləndirilməsi və beynəlxalq görünürlüyün artırılması əsas prioritetlər kimi vurğulanmışdır.

Bu çərçivədə azərbaycanlı alim, Prof. Dr. Təranə Turan Rəhimliyə iki mühüm vəzifə həvalə olunmuşdur: Türk Akademisyenlər Birliyinin başqan müavini və Beynəlxalq Təmsilçilik Şurasının sədri.

Başqan müavini kimi o, təşkilat daxilində idarəetmə proseslərinin koordinasiyasını həyata keçirmək, fəaliyyət planlarının icrasını təmin etmək, struktur bölmələrin işini əlaqələndirmək və rəhbərliyə mütəmadi hesabatlar təqdim etməklə görəvləndirilib. Eyni zamanda zəruri hallarda sədri əvəz etmək və təşkilatı rəsmi səviyyədə təmsil etmək də onun səlahiyyətlərinə daxildir.

Beynəlxalq Təmsilçilik Şurasının sədri kimi isə Prof. Dr. Təranə Turan Rəhimli Türk elminin bütün ölkələrdə təmsil olunması, beynəlxalq akademik əməkdaşlıqların genişləndirilməsi və Türk dünyası elminin qlobal görünürlüyünün artırılması istiqamətində fəaliyyət göstərir. Onun rəhbərliyi ilə Türk Akademisyenlər Birliyinin müxtəlif ölkələrdə media və akademik tanıtım fəaliyyəti genişləndirilmiş, elmi platformalarda iştirakı artırılmışdır.

Fəaliyyət hesabatı çərçivəsində o, İtaliya, Keniya, Belçika, Türkiyə,  Suriya  və başqa ölkələrin mətbuatında Türk Akademisyenlər Birliyinə dair materialların müxtəlif dillərdə yayımlandığını və bu istiqamətdə təşkilatın beynəlxalq görünürlüyünün artırılması üçün media əlaqələrinin qurulduğunu təqdim etmişdir. Təşkilat rəhbərliyi ilə aparılan geniş müsahibələr beynəlxalq platformalarda dərc edilmiş və birliyin akademik nüfuzunun güclənməsinə xidmət etmişdir.

Prof. Dr. Təranə Turan Rəhimli Azərbaycan və Türkiyə arasında akademik diplomatik görüşlərdə iştirak etmiş, İzmir şəhərində keçirilən rəsmi görüşdə Türk Akademisyenlər Birliyini təmsil etmiş və beynəlxalq əməkdaşlıq imkanları ilə bağlı çıxış etmişdir.

O, 18 Mart Çanaqqala Savaşı Panelində məruzə ilə çıxış etmiş, Çanaqqala mövzusunda elmi məruzəsi və bu mövzuya həsr etdiyi şeiri ilə elmi auditoriyanın diqqətini cəlb etmişdir. Eyni zamanda Azərbaycan Yazıçılar Birliyində keçirilən “Türk Xalqları Ədəbiyyatı Görüşü” və “Turan Ədibləri Antologiyası” təqdimatında Türk Akademisyenlər Birliyini təmsilən çıxış edərək Türk ədəbiyyatının beynəlxalq səviyyədə tanıdılmasına töhfə vermişdir.

Bundan əlavə, onun Türk dünyası ədəbiyyatı və dilinin inkişafına verdiyi töhfələr çərçivəsində Kıbrıs İraq Balkanlar Avrasiya Türk Ədəbiyyatları Qurumu tərəfindən təqdim olunan “2025 Türk Dilinə Xidmət Mükafatı”na layiq görülməsi bu fəaliyyətlərin mühüm nəticələrindən biri kimi təqdim edilmişdir.

Birlikdə fəaliyyət göstərdiyi müddət ərzində o,  Türk Akademisyenlər Birliyinin bütün rəsmi toplantılarında aktiv iştirak etmiş, təşkilatın sosial media və rəqəmsal platformalarında fəaliyyətləri mütəmadi paylaşmış, Facebook, Instagram və WhatsApp vasitəsilə institusional görünürlüyün artırılmasına töhfə vermişdir. Eyni zamanda YouTube platformasında təşkilat rəhbərliyi ilə geniş tanıtım müsahibəsi hazırlanmış və beynəlxalq auditoriyaya təqdim edilmişdir.

Ümumilikdə, bu fəaliyyətlər Türk Akademisyenlər Birliyinin beynəlxalq akademik şəbəkəsinin genişləndirilməsinə, Türk dünyası elminin qlobal səviyyədə tanıdılmasına və təşkilatın institusional gücünün artırılmasına mühüm töhfə vermişdir. Prof.Dr. Təranə Turan Rəhimli Türk Akademisyenlər Birliyinin  Uluslararası Təmsilçilik Şurasında  Makedoniya, Albaniya, , Azərbaycan, Almaniya, Özbəkistan,  Qazaxıstan, Qırğızıstan, Yunanıstan (Batı Trakya), İsveç, Doğu Türküstan, İngiltərə üzrə təmsilçiliklərin yaradıldığını, bu ölkələrin alimləri ilə işbirliyi sahəsində ilk addımların atıldığını da vurğuladı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)

“Ədəbi debut” rubrikasında sizlərə Fatimə Əsədin “Açıq sual” adlı ilk hekayəsi təqdim edilir.

Hava buludlu idi. Buludlar torpağa sataşmaq üçün arabir damcı-damcı su atırdı.

Göyə baxaraq sanki gözləri ilə buludlardan: “Bəs yağış nə vaxt yağacaq?” – deyə soruşurdu…

Uzun-uzun baxıb dərin bir nəfəs çəkəndən sonra yavaş addımlarla çarpayısının üstündəki kitaba tərəf getdi. Elatlı’nın “Xəyanət” kitabının son on vərəqini də oxuyub tamamlamaq üçün kitabı əlinə aldı. Oxuduğu hər kitaba uyğun musiqi seçməyi dinləməyi sevirdi və adəti üzrə bu dəfə də elə etdi. O bəyəndiyi kitablara öz ehtiramını bu şəkildə göstərirdi.

Bir fincan çay süzüb qabağına qoydu, kitabı açıb seçdiyi musiqinin sədaları altında oxumağa başladı. Kitabın axırıncı səhifəsindəki son cümləni oxuduqdan sonra kitabı örtmək əvəzinə beynində təkrarlanan hissəni oxumaq üçün bir neçə səhifə geri vərəqlədi:

“Dostluğa xəyanət, eşqdə sədaqət

Bizdə bir ad alır dəyanət kimi.

Dostluğa xəyanət, eşqə xəyanət

Ağırdır vətənə xəyanət kimi.”

Bir marş kimi səslənən bu cümlələr beynində dolandıqca yaşadıqlarını xatırladı: özünün etdiklərini, ona edilənləri, verilən vədləri, qırılan ümidləri, tərk edilmələri...

Xəyalların yelkən açdığı o anda telefonu səssizcə titrədi. Səsə tərəf dönsə də ekrana baxmadı. Telefonunu üzü üstə geri qoydu. O addan gələn mesajlar artıq göndərilən ünvan üçün öz hökmünü itirmiş və dəyərdən düşmüşdü. Bir anlıq ayrıldığı düşüncələrinə yenidən qayıtdı.

Nə idi axı bu xəyanət? Eşqə, dosta, vətənə xəyanət... Bu xəyanətlər eynidirmi? Kimə, nəyə qarşı edilməsinin bir fərqi varmı? Xəyanət elə xəyanət deyilmi? Niyə insanlar bir-birinə xəyanət edirlər? Məcburiyyətdənmi edirlər, yoxsa xəyanətin bəraət edilə biləcək səbəbi varmı?

Sual sual arxasınca düzülürdü. Nigar bu sualların ucundan tutub getsəydi, az öncə uzun-uzun baxdığı, xəyallarının uçduğu o buludlara belə çata bilərdi. Göylərə çatan o suallar, yerdəkilərin etdiyi bu xəyanətin niyəsinin qarşısında aciz idi.

Bütün sualları bir kənara qoyub düşündü:

Bəlkə də ən böyük xəyanət, sadəcə, başqasına yox, bəzən elə insanın özünün özünə etdiyi xəyanətdir. Öz hisslərini danmaq, sevmədiyi yerdə olmaq, getmək istədiyi halda qalmaq...

Fikirlər uzandıqca uzanırdı. Çayı artıq soyumuşdu.

Musiqi asta bir səslə hələ də çalınırdı.

Kitab, sadəcə, örtülməmişdi, həm də bağlanmışdı.

Amma suallar... cavab gözləyən suallar...

Suallar hələ də açıq idi...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)

Anar Eminov,

Mingəçevir Dövlət Universitetinin rektoru.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Çağdaş dünyada universitetlər dövlətlərin intellektual gücünü formalaşdıran, innovasiya potensialını artıran və gələcəyin iqtisadi strukturunu müəyyən edən əsas strateji institutlara çevrilmişdir. Bu baxımdan ali təhsil sahəsində beynəlxalq əməkdaşlıqlar elmi-intellektual gücün sistemli inteqrasiyası kimi çıxış edir.

Mingəçevir Dövlət Universiteti beynəlxalq akademik əməkdaşlıq sahəsində məqsədyönlü və ardıcıl inkişaf xətti formalaşdıraraq Türk dünyasında elmi inteqrasiya prosesinə mühüm töhfə verməkdədir. Universitet Türkiyənin Ege, Dokuz Eylül, Gazi, Düzce, Orta Doğu Texniki Universiteti, TED, OSTİM Texnik, Hacı Bayram Veli və digər aparıcı ali təhsil müəssisələri ilə əməkdaşlığı genişləndirərək Azərbaycan–Türkiyə elmi inteqrasiyasının dərinləşməsinə xidmət edir.

Xüsusilə ortaq tarixi köklərə, mədəniyyətə və elmi ənənələrə malik Türk dövlətləri arasında formalaşan akademik əməkdaşlıqlar yeni intellektual məkanın formalaşmasına şərait yaradır. Bu proses yalnız universitetlərarası əlaqələrin genişlənməsi deyil, eyni zamanda Türk dünyasının elmi potensialının vahid istiqamətdə birləşdirilməsidir.

Bu çərçivədə Orhun Mübadilə Proqramı xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyır. Proqram tələbə və akademik heyətin qarşılıqlı mobilliyini təmin etməklə yanaşı, ortaq elmi mühitin formalaşmasına, tədris və tədqiqat sahəsində inteqrasiyanın dərinləşməsinə və vahid akademik şəbəkənin güclənməsinə xidmət edir.

Eyni zamanda akademik mobillik çərçivəsində tələbə və müəllimlərin müxtəlif universitetlərdə təcrübə qazanması, elmi baxışlarının genişlənməsi və beynəlxalq təhsil mühitinə inteqrasiyası əsas prioritet istiqamətlərdən biridir. Bu mexanizm Türk dünyası universitetləri arasında bilik və təcrübə mübadiləsini daha da gücləndirir.

Mingəçevir Dövlət Universiteti tələbələrin beynəlxalq akademik mühitə çıxış imkanlarını genişləndirir. Orta Doğu Texniki Universiteti tərəfindən təşkil olunan beynəlxalq yay məktəbi proqramları tələbələr üçün mühüm təcrübə platforması yaradır, onların müasir elmi yanaşmalar və innovativ metodologiyalarla tanış olmasına şərait formalaşdırır.

Eyni zamanda, Dokuz Eylül Universiteti ilə birgə may ayında Mingəçevirdə keçirilməsi nəzərdə tutulan beynəlxalq elmi konfranslar akademik dialoqun genişlənməsinə və gənc tədqiqatçıların beynəlxalq elmi şəbəkəyə inteqrasiyasına xidmət edəcək.

Mingəçevir Dövlət Universiteti magistr səviyyəsində elmi-tədqiqat fəaliyyətini yeni model üzərində qurur. Bu modeldə dissertasiya mövzuları sənayenin real ehtiyaclarına əsaslanır və tədqiqatların praktiki nəticə verməsi hədəflənir. Türkiyə universitetlərinin sənaye–universitet inteqrasiyası təcrübəsinə əsaslanan bu yanaşma elmi nəticələrin praktik dəyər qazanmasını təmin edir.

Eyni zamanda süni intellekt, rəqəmsal texnologiyalar və innovasiya yönümlü tədqiqat istiqamətləri universitetin strateji inkişaf xəttində mühüm yer tutur və gələcəkdə texnopark və innovasiya ekosisteminin formalaşmasına zəmin yaradır.

Mingəçevir Dövlət Universiteti bu strateji yanaşmalarla bilik, innovasiya və texnologiyanın sintez olunduğu elmi mərkəz kimi formalaşmaqdadır.

Bu əməkdaşlıqların mahiyyəti yalnız sənədlərin imzalanması deyil, davamlı elmi etimadın, ortaq tədqiqat mədəniyyətinin və vahid akademik düşüncə sisteminin formalaşdırılmasıdır.

Universitetlər arasında qurulan əlaqələr dövlətlər arasında qurulan ən dayanıqlı körpülərdir. Çünki bu körpülər bilik üzərində qurulur və zamanın sınağından keçərək daha da güclənir.

Bu gün Türk dünyasının universitetləri arasında qurulan akademik körpülər sabah vahid elmi məkanın, ortaq innovasiya platformalarının və güclü intellektual ekosistemin formalaşmasına xidmət edəcək.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.05.2026)