Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Mədəniyyət cəmiyyətin yaddaşı, dünyagörüşü və dəyərlər sistemidir. O, yalnız incəsənət, ədəbiyyat və adət-ənənələrdən ibarət deyil, eyni zamanda insan davranışlarını, sosial rolları və kimlikləri formalaşdıran mürəkkəb bir mexanizmdir. Bu mexanizmin ən həssas və eyni zamanda ən təsirli komponentlərindən biri gender anlayışıdır.

Gender yalnız bioloji fərqləri deyil, qadın və kişinin, eləcə də digər gender kimliklərinin cəmiyyətdə necə qəbul edildiyini, hansı rolları icra etdiyini və bu rolların mədəni kodlar vasitəsilə necə legitimləşdirildiyini ifadə edir.

Müasir humanitar elmlərdə mədəniyyətin gender aspektləri mövzusu antropologiya, sosiologiya, fəlsəfə, mədəniyyətşünaslıq və gender tədqiqatlarının kəsişməsində dayanır. Bu məqalənin məqsədi mədəniyyətin gender münasibətlərini necə formalaşdırdığını, gender stereotiplərinin mədəni mətnlərdə və praktikada necə təkrar istehsal olunduğunu, eləcə də bu proseslərin müasir dövrdə hansı dəyişikliklərə məruz qaldığını akademik yanaşma ilə təhlil etməkdir.

Gender anlayışının nəzəri əsasları

Gender anlayışı XX əsrin ikinci yarısından etibarən elmi diskursda geniş yayılmağa başlamışdır. Bioloji cins (sex) insanın fizioloji xüsusiyyətlərini ifadə etdiyi halda, gender sosial və mədəni konstruksiya kimi başa düşülür. Gender rolları cəmiyyət tərəfindən müəyyən olunur və mədəniyyət vasitəsilə nəsildən-nəslə ötürülür.

Simone de Beauvoir-in məşhur tezisi – “Qadın doğulmur, qadın olunur” – genderin sosial xarakterini vurğulayan əsas fikirlərdən biridir. Bu yanaşmaya görə, qadınlıq və kişilik anlayışları mədəniyyətin yaratdığı normativ çərçivələr daxilində formalaşır. Mədəniyyət isə bu çərçivələri dil, mifologiya, din, incəsənət və gündəlik praktikalar vasitəsilə möhkəmləndirir.

Mədəniyyət və gender rollarının formalaşması

Mədəniyyət gender rollarının əsas istehsalçısıdır. Uşaq doğulduğu andan etibarən mədəni simvollarla əhatə olunur: rənglər, oyuncaqlar, nağıllar, mahnılar və davranış modelləri. Bu elementlər uşağın gender kimliyini formalaşdırır və onun cəmiyyətdə öz yerini necə görəcəyinə təsir edir.

Ənənəvi cəmiyyətlərdə gender rolları daha sərt və dəyişməz xarakter daşıyır. Kişi güc, rasional düşüncə və ictimai fəaliyyətlə, qadın isə qayğıkeşlik, emosionallıq və ailə daxilindəki rollarla assosiasiya olunur. Bu bölgü mədəniyyətin normativ sistemi kimi təqdim edilir və çox vaxt “təbii” kimi qəbul olunur.

Dil və gender

Dil mədəniyyətin əsas daşıyıcısıdır və gender münasibətlərinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Dil vasitəsilə gender stereotipləri möhkəmlənir, normallaşdırılır və gündəlik ünsiyyətdə təkrar istehsal olunur. Məsələn, bir çox dillərdə kişi cinsi ümumiləşdirici norma kimi istifadə edilir, qadın isə ikincil və əlavə mövqe tutur.

Atalar sözləri, deyimlər və frazeoloji birləşmələr mədəni yaddaşın daşıyıcıları kimi gender baxımından diqqətəlayiq material təqdim edir. Bu mətnlərdə qadın və kişi obrazlarının necə təqdim edilməsi cəmiyyətin dərin strukturlarını açıq şəkildə göstərir.

Ədəbiyyat və incəsənətdə gender təmsili

Ədəbiyyat və incəsənət mədəniyyətin güzgüsü olmaqla yanaşı, gender ideologiyalarının formalaşdığı və yayıldığı əsas sahələrdəndir. Klassik ədəbiyyatda qadın obrazı çox vaxt idealizə edilmiş ana, fədakar həyat yoldaşı və ya faciəvi sevgi obyekti kimi təqdim olunur. Kişi obrazları isə qəhrəmanlıq, liderlik və fəaliyyətlə əlaqələndirilir.

Müasir ədəbiyyat və kino isə bu stereotipləri sorğulamağa və yenidən düşünməyə çalışır. Gender rollarının dekonstruksiyası, qadın subyektivliyinin ön plana çıxarılması və alternativ kişi modellərinin təqdimatı mədəni transformasiyanın göstəriciləridir.

Din, ənənə və gender

Din və ənənə mədəniyyətin ən təsirli komponentlərindən biridir və gender münasibətlərinə birbaşa təsir göstərir. Dini mətnlərin şərhi və ənənəvi praktikalar çox vaxt patriarxal strukturları gücləndirir. Bununla belə, gender tədqiqatları göstərir ki, problemin kökü dinin özündən çox, onun mədəni kontekstdə şərh edilməsindədir.

Ənənə anlayışı da dəyişməz deyil; o, tarixi və sosial şərtlərə uyğun olaraq transformasiya olunur. Müasir dövrdə bir çox cəmiyyətlərdə ənənə və gender bərabərliyi arasında yeni balans axtarışı müşahidə olunur.

Müasir dövrdə gender və mədəni dəyişikliklər

Qloballaşma, texnologiyanın inkişafı və informasiya axınının sürətlənməsi mədəniyyətin gender aspektlərini də dəyişdirmişdir. Sosial media və kütləvi kommunikasiya vasitələri gender rollarının daha çevik və müxtəlif şəkildə təqdim olunmasına imkan yaradır.

Feminist hərəkatlar, queer nəzəriyyə və gender studies sahəsində aparılan tədqiqatlar mədəniyyətin normativ strukturlarını tənqid edir və alternativ identikliklərin tanınmasını təşviq edir. Bu proseslər bəzən mədəni müqavimətlə qarşılaşsa da, uzunmüddətli perspektivdə sosial transformasiyanın mühüm elementinə çevrilir.

Post-sovet və regional kontekstlərdə gender və mədəniyyət

Post-sovet məkanında gender münasibətləri həm sovet ideologiyasının mirası, həm də yerli ənənələrin təsiri altında formalaşmışdır. Rəsmi diskursda gender bərabərliyi ideyası mövcud olsa da, gündəlik mədəni praktikada patriarxal dəyərlər güclü şəkildə qalmaqdadır.

Bu kontekstdə mədəniyyət həm dəyişimin, həm də müqavimətin aləti kimi çıxış edir. Teatr, kino, ədəbiyyat və media vasitəsilə gender məsələləri daha açıq müzakirə olunmağa başlanmışdır.

Gender mədəniyyətinin gələcəyi

Mədəniyyətin gender aspektləri statik deyil; onlar daim dəyişən sosial reallıqlarla qarşılıqlı təsirdə formalaşır. Gələcəkdə gender bərabərliyinin mədəni normaya çevrilməsi üçün təkcə hüquqi və institusional islahatlar deyil, həm də mədəni şüurun transformasiyası vacibdir.

Təhsil, incəsənət və media bu prosesdə həlledici rol oynayır. Genderə həssas mədəniyyətin formalaşması cəmiyyətin daha inklüziv, ədalətli və davamlı inkişafına zəmin yaradır.

Mədəniyyətin gender aspektləri cəmiyyətin dərin strukturlarını anlamaq üçün açar mövzulardan biridir. Gender münasibətləri mədəniyyət vasitəsilə formalaşır, qorunur və dəyişdirilir. Bu məqalədə göstərildiyi kimi, gender yalnız sosial rol deyil, mədəni mənalar sistemi daxilində qurulan kompleks bir fenomendir.

Mədəniyyət və gender arasındakı qarşılıqlı əlaqənin elmi təhlili cəmiyyətin mövcud problemlərini anlamağa və daha ədalətli sosial modellər qurmağa imkan verir. Bu baxımdan mədəniyyətşünaslıq və gender tədqiqatlarının inteqrasiyası müasir humanitar elmlərin ən aktual istiqamətlərindən biri olaraq qalır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.01.2026)

Murad Vəlixanov, “Ədəbiyyat və İncəsənət”

Klassik Azərbaycan Kinosu: “Dədə Qorqud” (1975)

Rejissor: Tofiq Tağızadə

Ssenari müəllifləri: Anar, Rüstəm İbrahimbəyov

Ədəbi əsas: “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanı

Çəkilmə ili: 1975

Janr: Tarixi-epik dram

İstehsal: “Azərbaycanfilm” kinostudiyası

Dil: Azərbaycan dili

Format: Rəngli

Filmin ümumi mənzərəsi

“Dədə Qorqud” filmi Azərbaycan kinosunda milli yaddaşın, türk ruhunun və epik düşüncə tərzinin ən möhtəşəm ekran təcəssümlərindən biridir. Bu film sadəcə tarixi süjet deyil — xalqın yaddaşından gələn səsin kinodakı formasıdır.

Ekran əsəri bizi Oğuz dünyasına aparır: mərdlik, sədaqət, sözə hörmət, torpaq və namus anlayışlarının hələ dəyər olduğu bir zamana. Film keçmişi ideallaşdırmaq üçün deyil, kim olduğumuzu xatırlatmaq üçün çəkilib.

Süjet və əsas ideya

Filmin süjeti “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanının motivləri üzərində qurulub. Hadisələr Oğuz elində baş verən mübarizələr, daxili çəkişmələr və düşmənlə qarşıdurmalar fonunda inkişaf edir.

Bu mübarizələrin mərkəzində isə bir fikir dayanır: elin birliyi, sözün qüdrəti, insanın öz kökünə sədaqəti.

Dədə Qorqud obrazı süjetin hərəkətverici qüvvəsi deyil, mənəvi oxudur. O, hadisələri idarə etmir — yön göstərir. Film tamaşaçıya sual verir:

güc hardadır — qılıncdamı, yoxsa sözdə?

xalqı yaşadan nədir — torpaq, yoxsa yaddaş?

Dədə Qorqud obrazı – mənəvi simvol

Dədə Qorqud bu filmdə bir insan yox, zamanlarüstü simvoldur:  xalq müdrikliyi, yaddaşın qoruyucusu, sözün müqəddəsliyidir.

Onun dediyi hər kəlmə nəsihət deyil, hökm deyil — yol göstəricidir. Dədə Qorqud danışanda zaman dayanır, çünki o, keçmişlə gələcək arasında körpüdür. Bu obraz filmin fəlsəfi dərinliyini müəyyənləşdirir.

Aktyor oyunu və obrazlar qalereyası

Filmdə aktyor ansamblı epik janrın tələblərinə uyğun qurulub. Obrazlar pafoslu deyil, ağırdır; şişirdilmiş emosiyalar yox, daxili güc ön plandadır.

Qəhrəmanlar az danışır, amma hərəkətləri ilə danışır. Bu, dastan ruhuna sadiqliyin göstəricisidir. Xüsusilə kollektiv səhnələrdə aktyor oyunu bir nəfərin yox, elin obrazını yaradır.

Rejissor işi və kino dili

Tofiq Tağızadə bu filmdə: geniş planlar, təbiət mənzərələri, kütləvi səhnələr və monumental mizansenlər vasitəsilə epik kino dili qurur. Kamera qəhrəmanları ucaldır, amma ideallaşdırmır. Təbiət fon deyil — mənanın bir hissəsidir. Musiqi və vizual ritm bir-birini tamamlayaraq dastan atmosferini gücləndirir.

Fəlsəfi və milli məna

“Dədə Qorqud” filmi milli kimlik haqqında açıq mesaj verir: Xalq silinmir — unutdurulanda yox olur.

Söz yaşadıqca el yaşayır.

Bu film: tarixi yaddaş, milli özünüdərk, mənəvi varislik haqqında ciddi və məsuliyyətli ekran əsəridir. Burada qəhrəmanlıq təkcə döyüş deyil — dəyərə sadiqlikdir.

Azərbaycan kino tarixində yeri

“Dədə Qorqud”: Azərbaycan kinosunun ən böyük tarixi-epik layihələrindən biridir. Milli dastanın kinoda sanballı və hörmətli təqdimatıdır. Azərbaycan kino dilində epik janrın zirvələrindəndir.

Bu film milli kinomuzun ideoloji yox, mənəvi manifestidir.

Bu ekran əsəri əyləndirmək üçün yox, xatırlatmaq üçün çəkilib. Kimliyini, kökünü və sözün dəyərini anlamaq istəyən hər kəs üçün mütləq baxılmalı klassikdir.

O ki qaldı filmin tənqidinə, guya ssenari müəllifi Anar Dədəd Qorqudu cılızlaşdırıb, Qazan xanı, Bamsı Beyrəyi rüsvayçı hala salıb, bu fikiri səsləndirənlər, kimə çamur atmırlar ki?

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu çalğı aləti bizlərdə populyar deyil. Çox adam onun adını belə bilmir. Amma simfonik və kamera orkestrlərində bu çalğı aləti öz səs tembri ilə vacib yer tutur. Söhbət kontrabasdan gedir. Bu gün görkəmli kontrabas ifaçısı İlyas Hüseynovun anım günüdür

İlyas Hüseynov 1924-cü il sentyabrın 22-də Bakı şəhərində anadan olub. Yeddi yaşından fortepianoda, 10 yaşından piano ilə məşğul olmağa başlayıb. Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı olan musiqiçi müharibədən döndükdən sonra musiqi fəaliyyətini davam etdirib.

 Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında (indiki Bakı Musiqi Akademiyası) M. M. Çudnovskinin sinfində təhsil alan İ. Hüseynov öz müəlliminin ənənələrini davam etdirərək pedaqoqun vəfatından sonra kontrabas sinfinə rəhbərlik edib.

Sonralar konservatoriyanın professoru olub. İstedadı və bacarıqlı ilə seçilən sənətkarın yetişdirdiyi tələbələr həm ifaçı, həm də pedaqoq kimi nəinki Azərbaycanda, eləcə də ölkəmizin hüdudlarından kənarda böyük şöhrət qazanıb.

İ. Hüseynov pedaqoji fəaliyyətlə yanaşı,Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının Simfonik orkestrində kontrabasçılar qrupunun konsertmeysteri olub, kamera orkestrində fəaliyyət göstərib.

 O, kontrabas aləti üçün dərslik, metodiki tövsiyələrin müəllifi olmaqla yanaşı, milli musiqi nümunələrinin kontrabas aləti üçün işləmələrini də həyata keçirib.

Bunların sırasında "Elegiya — İsrafimzadə", Qara Qarayevin "Yeddi gözəl" baletindən solo, Üzeyir Hacıbəylinin "Gülşən" baletindən rəqs və Azərbaycan bəstəkarlarının simfonik əsərlərindən parçaları qeyd etmək olar. Daha sonra ailəsi ilə birgə Almaniyanın paytaxtı Berlin şəhərinə köçüb və yaradıcılığını orda davam etdirib.

Mükafatları

1. "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı

2. "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

İfaçı 2017-ci il 12 yanvarda Berlin şəhərində vəfat edib. Berlin şəhərində dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

P.S. Başlığa çıxardığım “Mən, tək, kontrabasda?” sözləri isə məşhur filmdən götürülmüşdür. Hansı filmdən? Özünüz tapın.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.01.2026)

Kübra Quliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu günlər səmaya baxınca Ayın hədsiz dərəcədə böyük, gözoxşayan olması diqqət çəkir. Tam Ay həmişə gözəldir.

          Ulduzlar da bu axşam səndən danışdı,

          Ay da pəncərəmizdə yandı, alışdı…

                              Məşhur bir mahnıdan 

Səma hər gecə yeni bir sirr danışır. Gecələrin şahzadəsi Ay bəzən ulduzların arasında gizlənir, bəzən də öz əzəməti ilə onların işığını kölgədə qoyur. Ayın hər forması fərqli bir duyğunu, düşüncəni və mərhələni əks etdirir. Bu hekayələr səssiz, amma güclüdür. Ayın sükut dolu dilini anlamaq üçün gəlin onun səkkiz fazasını birlikdə oxuyaq.

1. Yeni Ay: 

Başlanğıcın qaranlıq nidası.

Hər şey qaranlıqdır, sanki səma öz nəfəsini tutmuş, bir möcüzənin doğulmasını gözləyir. Yeni Ay, səmanın gizli bir andırcasıdır. Onun görünməzliyi boşluq deyil, bir başlanğıcın təməlidir. Bu mərhələ həyatımıza yeni niyyətlər, təmiz səhifələr gətirir.

2. Hilal: 

Ümidin nazik xətti

Bir gün qaranlığı yaran incə bir işıq xətti peyda olur. Hilal ümidin simvoludur. Səmanın bu nazik gülü həyatın öz mahiyyətini xatırladır: həmişə bir çıxış yolu var. Hər yenilik balaca bir addımla başlayır.

3. Birinci Dördlük: 

Döyüşə hazırlıq

Ayın yarısı işıqlıdır, digər yarısı qaranlıq. Bu faza mübarizənin başlanğıcını göstərir. Həyatda irəliləmək üçün qarşımıza çıxan maneələri aşmalıyıq. Ayın bu forması bizə cəsarətli olmağı, iradəmizi sınamağı öyrədir.

4. Dolun Ayın Artması: 

Zirvəyə doğru

Ay demək olar ki, bütövdür, lakin hələ bir qədər işıq çatışmır. Bu faza zirvəyə yaxınlaşan yolu təmsil edir. Səy göstərənlər üçün bu, mükafatın qapısını aralayan bir çağırışdır. Yolun sonuna az qalıb, dayanmaq olmaz.

5. Tam Ay: 

Səmanın qəlbi

Tam Ay doğulanda gecə işığa bürünür. Onun dairəvi əzəməti bütövlük və tamamlanmanı simvolizə edir. Bu mərhələ arzuladığımız hədəflərə çatmaq, sevincimizi doyunca yaşamaq üçün bir fürsətdir. Bu, Ayın ən saf hekayəsidir – aydınlıq və harmoniya.

6. Dolun Ayın Azalması: 

Təcrübə kölgələri

Tamlıqdan sonra işıq tədricən solmağa başlayır. Dolun Ayın Azalması bizə hər qalibiyyətin arxasında öyrənilməsi lazım olan dərslərin olduğunu xatırladır. Bu mərhələ düşünmək, təcrübələrimizi dəyərləndirmək üçün bir yoldur.

7. Sonuncu Dördlük: 

Vidalaşma melodiyası

Ayın sol yarısı işıqlıdır, sağ yarısı qaranlıq. Sanki səma köhnə xatirələrlə vidalaşır. Bu mərhələ həyatdan lazım olmayanları təmizləmək üçün bir çağırışdır. Keçmişin yükünü buraxıb irəliləmək üçün qapını bağlamağın vaxtıdır.

8. Hilalın Azalması: 

Sükutun son nəğməsi

Nazik bir qövs yenidən görünür, amma bu dəfə sol tərəfdə. Bu mərhələ səmanın yorğun sükutudur. Yeni bir dövrün astanasında, istirahət və daxili sakitlik çağırışıdır.

Ayın Bitməyən Söhbəti!

Ayın hər bir forması sükutunda bir çox söz gizləyir. O, bəzən başlanğıcı, bəzən sonu, bəzən isə yolun özünü təmsil edir. Həyatımız da eynən Ay kimi – bəzən tam, bəzən natamamdır. Amma hər zaman irəliləyir, dəyişir və yeni dövrlər başlayır.

Ayın bu sükut dolu dili bizi dinləməyə, düşünməyə və dəyişməyə dəvət edir. 

Sən də bax, bəlkə Ayın bu gecə sənə özəl bir hekayəsi var?

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.01.2026)

Xalq yazıçısı, akademik Kamal Abdullanın əsərlərindən seçilmiş bir sıra qranula – cövhər sayıla biləcək məqamları “Ədəbiyyat və incəsənət” oxucularına təqdim edir.

Kamal Abdulla özü seçilmiş bu cövhərlər barədə yazır: “İllərdən bəri yazdığım müxtəlif şeirlərin, esselərin, pyeslərin, hekayə və romanların, publisistik məqalələrin və elmi əsərlərin, verdiyim intervülərin hər birinin içində yer almış və bu gün də öz məzmunu, tutumu, forması ilə diqqətimi çəkən misralar, cümlələr günlərin bir günü sanki dil açıb mənə dedilər ki, bizim bir-birimizdən zaman və məkanca ayrılığımıza son qoy və bizi bir-birimizin yanında yerləşdir. Sən görəcəksən ki, bu zaman biz tamamilə yeni bir cazibədə zühur etmişik. Onlar qeyri-səlis məntiq dili ilə desək, içində olduqları mətnin qranulaları (ilkin vacib hissəcikləri) idi. Qranula, başqa cür ifadə etsək, cümlədən (mətndən) bütün artıq hissələri siləndən sonra yerdə qalan cövhərdir.”

Beləliklə, hər gün Kamal Abdulladan 7 qranula:

1.

Ümumiyyətlə danışmaq hələ Azərbaycan dilində danışmaq demək deyil. Azərbaycanca danışmaq isə Azərbaycan dilinin mütəxəssisi olmaq demək deyil.

2.

“ Sən büllur qab idin – soyuq, bəzəkli,

 Sənə nə oldu ki, canlandın belə?!

İçi susuz qabdın – süni çiçəkli

Səni kim aldatdı, inandın belə?!”

3.

Devin canı göyərçində olan kimi nəsrimizin də canı onun ritmində və aritmiyasındadır. Azərbaycan nəsrinin ritmi – aritmiyası oxucuya ünvanlanan ən ciddi mesajdır.

4.

Müəllifin pyes mətnində gizlətdiyi bir sıra iddialar ola bilər ki, tamaşa onların üstündən ağır texnikalı tank kimi keçib gedər.

5.

Tək əldən sükutun səsi çıxar. Tək əsərlə, yaxud tək yazıçı ilə “əlləşmək” sükutun səsini çıxarmaq deməkdir. Ədəbi prosesdən sükutun səsi gəlir.

6.

Sən əgər əlinə qələm alıb yazmağa başlayırsansa, artıq tənhasan. Misran tənhadır, cümlən tənhadır.

7.

“ İşıq dediyin bir ilğım imiş,

Qaranlıq mənim var-yoxum imiş,

 Qaranlıq mənim varlığım imiş,

Əsl işıq da onun içində...”

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.01.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Yardımlıdan incəsənət adamları çox çıxsa da, nədənsə aktyorlar az çıxıb. Təsəvvür edin ki, dünyaya səpələnən yarım milyona yaxın Yardımlı əsilli insanların arasında cəmi iki nəfər tanınmış aktyor var. Onlardan biri- “XXI əsrin Fuad Poladovu” adlandırdığım, əməkdar artist İlqar Cahangir, digəri isə aktyor Elçin İmanovdur. Bu gün sizə Elçin İmanovdan söhbət açmaq istəyirəm. Axı, dünənki bazar Elçinin 55 yaşı tamam oldu...

Etiraf edir ki, “Hicran” tamaşası həyatında böyük dönüş yaradıb. Aktyorluğu seçib. Buna görə ona evdə “mütrüf” deyiblər. Riyaziyyatı sevsə də, aktyorluğa olan həvəsi riyazi biliyini də üstələyib. Teatrı kinodan üstün tutsa da, çoxları onu “Həkimlər” serialındakı Sabir obrazı ilə tanıyıb...

Deyir ki:- “Özüm özümü hələ də tanımıram, tanısaydım xoşbəxt adam olardım. Amma bunu deyə bilərəm ki, 1971-ci ildə Yardımlıda anadan olmuşam. Məndə aktyor olmaq istəyi Hicran tamaşasına baxandan sonra yarandı. “Hicran” tamaşası həyatımda dönüş oldu. Baxmayarq ki, riyaziyyatı yaxşı bilirdim. Hətta böyük siniflərin də məsələlərini həll edirdim. Ancaq aktyorluğa olan həvəsim riyaziyyat biliyimi üstələyə bildi. Ailədə 9 uşağıq ən dəcəlləri və ən ərköyünləri də mənəm. Mənə evdə “mütrüf” deyirdilər. Universitetə imtahan verəndə məndən imtahanı Həsənağa Turabov və Şəfiqə Məmmədova götürdü. Beləcə, teatr kollektivinin rejissorluq fakültəsinə daxil oldum. Turabov mənə dedi ki, bu fakültədə oxu səni 3-cü kursdan aktyorluğa keçirərik. Ancaq elə qəbul olunduğum fakültədən də məzun oldum."

Elçin İmanov 1971-ci il yanvar ayının 11-də Yardımlı rayonunun Tilə kəndində anadan olub. 1978-ci ildə Yardımlı rayonunun Tilə kənd ibtidai məktəbinin birinci sinfinə qəbul olunub. 1988-ci ildə Masallı rayonunun Cəfər Cabbarlı adına Ərkivan kənd orta məktəbini bitirib və həmin ildə Mirzağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutuna daxil olub. İnstitutda oxuyarkən, 1990-cı ildə Səməd Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında işə başlayıb. 1993-cü ildə institutu bitirib və həmin ildən teatrda baş səhnə maşinisti kimi fəaliyyətini davam etdirib. Bundan başqa teatrda həm də aktyor kimi fəaliyyət göstərir. 1996-cı ildən Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında artist vokalist kimi çalışır. Həmçinin İctimai televiziyada rejissor kimi bir neçə verlişin müəllifi olub. 2005-ci ildə "Tənbəlin toyu" filmi ilə özünü rejissor kimi də sınayıb. Bununla yanaşı şoumenlik və aparıcılıq da edir. Hazırda teatr və televiziya işi ilə yanaşı Bakı Dövlət Sirkində aparıcı kimi fəaliyyət göstərir...

“Mən ampulaya sığan aktyor deyiləm. Hansı rol təklif edilirsə, onu məmnuniyyətlə ifa etməyə hazıram. Rejissora etiraz etməyə haqqın yoxdur. Təklifi qəbul edirsənsə, oynamalısan. Bu sözümə görə mən qınaq obyekti ola bilərəm, ancaq rol təklif ediləndə hansının daha çox qonorar verəcəyini düşünürəm.”- söyləyir.

Yaradıcılğında elə bir dönəm olub ki, dalbadal eyni rolları ifa etmək qismətinə düşüb. Məsələn, 2004-2006-cı illərdə ancaq polis rollarını oynayıb. Sonra ilk olaraq “Həkimlər”, daha sonra “Pərvanələrin rəqsi serialında həkim roluna dəvət alıb. “Pərvanələrin rəqsi”nə onu ssenarı müəllifi Arzu Soltan dəvət edib. Əslində bu rolu həqiqi həkim canladırmalı idi. Sadəcə olaraq, həkimin həyəcanı rejissoru aktyor dəvət etməyə vadar edib. Ən çox pərəstiş etdiyi aktyorlar isə Nəsibə Zeynalova, Siyavuş Aslan, Ramiz Novruz, Nurəddin Mehdixanlıdır...

Deyir ki:- “Aktyorluq işi insana mənəvi qidadır. Amma bunu da danmaq olmaz ki, madiyyat ikinci plana keçırsə mənəviyyat üçüncü olur. Əgər aktyorun maddı vəziyyəti yaxşı deyilsə, səhnəyə fikirli çıxırsa onun hansı mənəvi qida verməyindən danışıla bilər? Məcbur olub ailən üçün daha çox qonorar verilən təklifi qəbul edəsən...”

Əgər məndən soruşsalar ki, aktyor Elçin İmanovu bir cümləylə necə ifadə edərsən, deyərəm: “Elçin əsl intelegent və canlara dəyən oğlandır”...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.01.2026)

Salida Şərifova,

Filologiya Elmləri doktoru, professor. “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

Kamalə Abiyeva bədii yaradıcılığının problematikasında cəmiyyəti düşündürən aktual problemlərə poetik dillə münasibət bildirir. Onun Vətən mövzusunda qələmə alınmış şeirlərinin problematikasının ana xəttində Qarabağ həsrəti, Zəfər təntənəsi, Vətən müharibəsinin tərənnümü, Vətənə, xalqa məhəbbət duyğuları, həm də Azərbaycan torpaqlarının bölünməsinin acısının ifadəsi diqqətdən yayınmır. Eyni zamanda yalnız ictimai-siyasi məsələlər deyil, təbiətlə, peyzajla bağlı hisslər də əksini tapmaqdadır.

Kamalə Abiyevanın poetik nümunələri zəngin və müxtəlif olması ilə seçilir. Şairin obrazlar qalereyasında şəhid, Vətən, müəllif məni, Azərbaycan, ana və s. obrazlarla üzləşmək olar.

Kamalə Abiyevanın bədii yaradıcılığının problematikası zəngin olduğu qədər, rəngarəngdir. Şair yaradıcılığında cəmiyyəti düşündürən aktual problemlərə poetik dillə münasibət bildirir. Vətən mövzusu “Azərbaycan-qalibiyyət dünyası”, “Qarabağım”, “Vətən savaşı”, “Sən elə azadsan”, “Doya bilsəydim”, “Vurğunam” və s. şeirlərinin problematikasının ana xəttini təşkil edir. Və bu ana xəttdə Qarabağ həsrəti, Zəfər təntənəsi, Vətən müharibəsinin tərənnümü, Vətənə, xalqa məhəbbət duyğuları və s. əsas yer tutur. Kamalə Abiyeva Cənubi Azərbaycanla bağlı düşüncələrini də bədii yaradıcılğının əsas problematikasına çevirir. “Urmu gölünə”, “Araza” kimi şeirləri bu baxımdan maraqlıdır.“Ağrı” şeirində həm vətənə olan sevgisi, ehtiramı, həm də Azərbaycan torpaqlarının bölünməsinin acısını ifadə etməsi diqqəti çəkir:

İllərdi Borçalım gözü yaşlıdı,

Dərbənd həsrətində bəndə düşmüşəm.

İllərdi elə bil başım daşlıdı,

elə bil çarəsiz dərdə düşmüşəm...

Qarabağ hadisələri ilə bağlı yazdığı şeirlərdə xalqın mənəvi-əxlaqi dəyərləri prizmasından mübarizəyə çağırış bədii detallarla təqdim edilir. Qarabağ haqqında düşüncələrini, Qarabağ yanğısını, Vətən sevgisini poetik dillə təqdim edir. Məsələn, Gülşən Rafiqqızının bəstəsində mahnıya dönən “Qarabağım” şeirində Qarabağ nisgili ilə yanaşı, Zəfər təntənəsi yer almaqdadır:

44 günə sənin boyda böyüdüm mən,

böyüdüm ki, səni görəm, səni sevəm.

heç doyunca görməmişdim səni axı,

Gördüm səni əsgər-əsgər, igid-igid,

gördüm səni Qarabağım.

Heç doyunca sevməmişdim səni axı,

sevdim səni şəhid şəhid,

sevdim səni Qarabağım.

Qarabağa sevgi, Zəfərin tərənnümü, Vətən Müharibəsinin təntənəsi şairin digər poetik nümunələrində də yer alır. Belə nümunələrin nəğməyə çevrilməsi təsadüfü deyil. İqbal Ağayev tərəfindən bəstələnən “Vətən savaşı” (ifa Kənan Qədimov), “Vətəni anlat” ( ifa Samir Cəfərov) kimi  poetik nümunələrdə bunun şahidi oluruq. Göründüyü kimi, Vətən müharibəsi Kamalə Abiyevanın yaradıcılığında ana xəttə çevrilmişdir. Bu onun yaradıcılığında ictimai-siyasi mövzulu şeirlərin çoxluq təşkil etməsini təsdiqləyir.

“Son sevgimsən” şeirində şair Vətənə olan sevgisini maraqlı ədəbi priyomla təqdim edir. Şeirin problematikasında sevginin sual axtarışına cavab verilməsinə cəhdi maraq doğurur. Şair sevginin ümumi məhfum olmasına rəğmən, onların fövqündə Vətənə, torpağa olan sevginin ali hiss olmasını poetik dillə təqdim edir. Son sevgi deyərək vətənə olan insan sevgisini təbliğ edir.

Kamalə Abıyevanın “Azərbaycan”, “Vurğunam”, “Vətən”, “Doya bilsəydim” və s. bu kimi şeirlərində Azərbaycanın bütövlüyünə olan duyğuları əksini tapır. Məsələn, “Azərbaycan” şeirində Azərbaycana olan sevgi və ehtiram incəliklə tərənnüm edilir.

Sevgi dolu ürəyimsən,

möhtacınam sənin hər an.

Qovuşaram torpağına

sevgin ilə Azərbaycan.

“Araza”, “Urmu gölünə” kimi şeirlərində Kamalə Abıyeva Cənubi Azərbaycana bağlılığını əks etdirir. Şair Cənubi Azərbaycanı bütöv Azərbaycan kimi poetik dillə təqdim etməyə nail olur. Şair “Urmu gölünə” şeirində Cənubi Azərbaycanın Şimali Azərbaycandan qoparılmasının sağalmaz yara olmasını (əsrlərlə davam etməsini də) əks etdirir:

Azərbaycan, bu nə tale yazısı,

Hər tərəfdə canının bir parası.

Yüz illərdi dərmanım yox dərdinə

sağalmır ki, ürəyinin yarası.

“Araza” şeirində də bir xalqı ikiyə bölən sədd kimi qiymətləndirilən Arazın Azərbaycanı ikiyə bölünməsinin poetik dillə təqdimi özünü göstərir:

Kamalə Abiyeva Araz çayını bir milləti iki yerə bölməsinə rəğmən ona kin-küdurətini ifadə etmir, əksinə böyük sevgi ilə təqdim edir. Düzdür baş verən hadisələrə hiddətini poetik dillə əks etdirir, ancaq Araz çayının möhtəşəmliyinə, məğrurluq rəmzi olmasına xələl gətirmir:

Tarixin ən qübarlı

səhəri sənə düşüb.

Bölünən ürəklərin

kədəri sənə düşüb...

Kamalə Abıyevanın şeirlərində yalnız ictimai-siyasi məsələlər deyil, təbiətlə, peyzajla bağlı hisslər də yer alıb. Onun “Yağış” şeiri bu silsilədəndir. “Yağış yağır,,, bu ki göyün sevgimizə heyrətidir” deyə sevgini simvollaşdırmağa cəhd edir. Sevginin hər şeydən təmizlənərək paklanmasına, paklığına işarə etməklə yanaşı, nakam sevgi üçün göz yaşlarının böyüklüyünü yağışla, təbiətin ağlaması ilə müqayisə etməsi maraqlı ədəbi priyom kimi təqdim edilir.

Kamalə Abıyeva “Görəsən” adlı şeirində insan hisslərini təbiət hadisələri fonunda tərənnüm edir:

Ürəyim buludludu, ürəyim dolub yenə.

Könül həmdəm olubdu

göylərə bu gün yenə…

Əgər göylər ağlasa, ürəyi boşalacaq,

buludlar dağılacaq, üzü güləcək yenə.

Hönkürüb ağlasam mən,

qan-yaş töksəm gözümdən

qəlbimdəki buludlar dağılarmı görəsən?

Peyzajla bağlı poetik tərənnüm şairin “Bir payız” şeirinin problematikasında da yer alır:

Bir payız gecəsində

evimin bir küncündə

payız gecəsinə düşdüm, üşüdüm...

Şair payız fəslinin fonunda hisslərini sonuncu misrada yekunlaşdıraraq münasibətini sərgiləyir: “bir payız gecəsi adam özünə bənzəməz...”

Kamalə Abiyevanın yaradıcılığında Bakı haqqında şeirlər silsilə təşkil edir. Şair Bakıya olan sevgisini, ehtiramını “Bakı haqqında nağıl”, “Bakım”, “Bakıma”, “Xəzərim” və s. şeirlərində oxucusuna çatdırır.

“Bakı haqqında nağıl” şeirinin problematikasının nağıl başlanğıcı xalq yaddaşına işarədir. Kamalə Abiyeva şeirini “Bu dünyada nağıl çoxdur, Hamısı da belə başlar, Biri vardı, biri yoxdur...” misraları ilə başlaması nağıllardakı nağıl başlanğıcını yada salır. Bu da şair tərəfindən xalqın qan yaddaşı ilə bağlı olmasını əks etdirir. Xalqın tarixi yaddaşına əsaslanaraq şairin Bakıya olan sevgi və ehtiramı şeirdə ifadə edilir:

Mənim də öz nağılım var.

İstəyirəm danışım mən

bir dənizin sahilində

nağıl olan şəhərimdən.

Nağılla bağlı məqamlara Kamalə xanımın başqa şeirlərinin problematikasında müraciət edilir. Məsələn, “Mənə nağıl danış” şeirində də bunun şahidi oluruq:

Mənə nağıl danış, nağıl, nə olar,

Gecənin zülməti məni sıxmasın.

O Simurq quşunu çağır nə olar,

İşıqlı dünyaya məni aparsın.

Qeyd etmək lazımdır ki, “Bakı haqqında nağıl” şeirinə Aygün Səmədzadə tərəfindən, “Bakım” şeirinə Elçin İmanov tərəfindən musiqi bəstələnmiş, hər iki mahnı da Eyyub Yauqbov tərəfindən ifa edilib.

Kamalə Abiyeva bir qadın kimi ana, qadın sevgisinə biganə qalmır. Şeirlərinin problematikasında bu məqamı geniş açıqlayır. Məsələn , “Qocaldım, Ana!”, “Bir layla de”, “Bir körpə yatırdı” və s. şeirlərinin problematikasınsa anaya olan sevginin, qadın böyüklüyünün və s. aparıcı yer tutmasının şahidi oluruq. Kamalə Abıyeva “Bir layla de” adlı şeirində ana obrazını canlandırarkən onu keçmiş və bu gününün prizmasından təqdim edərək, şeirin mövzusunda anaya olan məhəbbəti, onun fədakarlığını tərənnüm edir:

Bir layla de, layla, ana,

bir az sakit, bir az rahat yata bilim,

o nağıllı uşaqlığın əllərindən tuta bilim,

Gecələrin sükutunu ürəyimdən ata bilim.

“Bir körpə yatırdı” şeirində də şair ananın möhtəşəm obrazını yaratmaqla yanaşı, şeirin problematikasında ana müqəddəsliyi ilə yanaşı, ana zəhmətini, ana qayğısını tərənnüm edə bilir:

Bir körpə yatırdı,

bütün kainat

bir ülvü müqəddəs yuxu görürdü.

Bir körpə yatırdı arxayın, rahat,

çünki keşiyində Ana dururdu.

Kamalə Abiyevanın bədii yaradıcılığında sevgi hisslərini tərənnüm edən poetik nümunələr çoxdur. Bu sevgi özünü müxtəlif aspektdən göstərir. Doğma insanlara, yəni ataya, anaya, övlada olan sevgi, Vətənə, torpağa, xalqa olan sevgi və s. baxımından özünü büruzə verir. “Ürəklərdə ölməyin” şeirində isə insanlara, onların etdikləri yaxşılıqlara, yəni xeyirxah əməllərə sevgi tərənnüm edilir.

Ey insanlar,

bir arzum var hamınıza

Yaşamağı çox da asan bilməyin siz.

Bu dünyadan köçəcəyik əvvəl-axır,

Çalışın ki, ürəklərdə ölməyin siz.

“Son sevgimsən” şeirində “son sevgimsən” deyə müraciət etdiyi tərəf diqqəti cəlb edir:

Səni bütöv sevirəm mən.

İlk sevgilim deyilsən sən - Son sevgimsən

Bu bənddə “son sevgimsən” deyə ünvanladığı sevginin ünvanı isə hamımızın əzizi, şərəfi, müqəddəsi olan Vətəndir. F.e.d.Vaqif Yusiflinin vurğuladığı kimi “bu sevginin obyekti İnsan deyil, sevgili deyil –Vətəndir”.

Səni bütöv sevdim elə.

Hər daşını əzizlərəm,

hər ağrını ovudaram.

Yadlardakı hər qarışın dərd evimdir .

Yad əllərdən səni almaq and yerimdir.

Kamalə Abiyevanın sevgi məfhumu yalnız insanların bir-birinə olan sevgisini deyil, onları aşa bilən daha böyük bir məfhumu əhatə edir: Vətənə, torpağa, xalqa olan sevgini… Tədqiqatçıların vurğuladığı kimi “Bu sevgi onun şeirlərində yaşayır”.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.01.2026)