MÜSAHİBİMİZ MAKEDONİYA YAZIÇILAR BİRLİYİNİN SƏDRİ ZİVKO GROZDANOVSKİDİR

  Cahangir Namazov,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Özbəkistan təmsilçisi

Bu günkü söhbətdaşımız— Makedoniya Yazıçılar Birliyinin sədri, beynəlxalq səviyyədə tanınmış şair, yazar və ədəbiyyatçi, çoxsaylı milli və beynəlxalq ədəbi mükafatlar laureatı, Zivko Grozdanoskidir. Müsahibəni ingilis dilindən Əsəd Cahangir tərcümə edib.

—Valideynlər övladlarının gələcəyinin formalaşmasında əvəzsiz rol oynayırlar və dəstək ilk növbədə ailədən başlayır.

 Bir şair və yazıçı kimi formalaşmağınızda valideynləriniz və ailəniz hansı rolu oynayıb?

— İlk dəfə şeirlər yazmağa başlayanda – yazmağı öyrəndikdən qısa müddət sonra – anamın məni maraqla izlədiyini zəif də olsa xatırlayıram. Sonrakı xatirəm (bəlkə bir, iki, üç il sonra?) belədir: anam mənə içində şeirlərimin yazıldığı bir dəftər göstərdi. Çox təəccüblənmişdim! Mən şeirlər yazır və onları haradasa qoyub unudurdum, amma anam hamısını toplayır və böyük diqqətlə bir dəftərə köçürürdü. Hətta səhvləri də düzəldirdi. Beləliklə, deyə bilərəm ki, mənim ilk redaktorum anam olub. Düşünürəm ki, məni formalaşdıran məhz bu hekayədir.

Bu təəccüb hissi.

 — Ədəbiyyat çox vaxt saf qəlblə daxil olunmalı müqəddəs bir məkan kimi təsvir edilir.

Lakin bəzi şair və yazıçılar əsasən şəxsi qazanc və ya mükafatlar naminə yazırlar. Bu hadisəyə münasibətiniz necədir?

— Hamımız iki əks meyl tərəfindən idarə olunuruq: “autentiklik” ehtiyacı və “bağlılıq” ehtiyacı. Bəzi insanlar əsasən yazırlar, çünki bu onları öz həqiqi mənliklərinə yaxınlaşdırır. Digərləri isə bunu daha çox dünyada əlaqələr qurmaq və uğur qazanmaq yolu kimi görürlər. Bir tərəfdə saf qəlb (Vahidliyə canatma), digər tərəfdə isə saf düşüncə (əməkdaşlıq və rəqabət). Mən sadəcə ikinci yol üçün yaradılmamışam. Mənim malik olduğum yeganə şey “mürəkkəbdir” – yazının, dürüstlüyün və autentikliyin metaforası. Son kitabımın adı da belədir: “Mürəkkəb balığı kimi, dünyada özümə yer açmaq üçün mürəkkəbdən istifadə edirəm.”

— İnsan olmaq, hər şeydən əvvəl vicdana sahib olmaq deməkdir.

 Sizin fikrinizcə, bir şair və ya yazıçının əsas meyarları və məsuliyyətləri nələrdir?

— Mənim meyarlarıma görə, şairin və ya yazıçının əsas məsuliyyəti meyvənin çürük hissəsinə bıçaq sancmaq və onu həyatın bayramına çevirməkdir.

Bunu edərkən hər bir insanı bir meyvə kimi təsəvvür etmək.

—   “Buz kublarındakı barmaq izləri”  əsərinizlə qısa nəsr janrına yeni nəfəs gətirdiniz.

Qısa hekayə və ya flash-nəsr yazarkən sizin üçün ən çətin və ən zövqlü tərəf nədir?

— Ən çətin tərəfi artıq hərflərdən qaçmaqdır.

Ən zövqlü tərəfi isə onun son formasını “ovlayarkən” hiss etdiyiniz təəccüb və həyəcan hissidir.

—   Tez-tez deyilir ki, hər yazıçı yazı masasının arxasında başqa bir insana çevrilir.

Sizin yaradıcı prosesiniz necə baş verir?

— Bu janrdan asılıdır. Uzun nəsr bəzən düşüncə və ideyaları toplamaq kimidir: onları tutub kağıza köçürmək. Sonra uzun qış gəlir və siz nə topladığınıza baxırsınız. Poeziya isə bir ideyadır, qaçıb gedən bir fikirdir. Ona görə də daim ayıq olmaq lazımdır. Hər halda.

— Uşaqlar üçün yazarkən ən çox nədən ilham alırsınız? Yaradıcılıq impulsunuz haradan gəlir?

— Mənim şəxsi maraq quyumdan, darıxmağa qalib gəlmək ehtiyacından. Özümü təəccübləndirmək istəyindən.

— Sizin fikrinizcə, uşaq ədəbiyyatı ilə böyüklər üçün ədəbiyyat arasındakı ən böyük fərq nədir və bu iki istiqamət bir-birini necə zənginləşdirir?

— Fərqlər də çoxdur, oxşarlıqlar da. Bu, kifayət qədər mürəkkəb bir sualdır.

— Bu gün Makedoniya cəmiyyətində ədəbiyyat və mədəniyyətə göstərilən diqqətin səviyyəsini necə qiymətləndirirsiniz?

— Ədəbiyyatın müxtəlif növləri var, amma onun mediada görünməsi nadirdir. Ümumiyyətlə media çox acınacaqlı vəziyyətdədir – yaradıcılıq demək olar ki, yoxdur. Bəziləri deyə bilər ki, Skopyenin mərkəzində çox kitab mağazası var. Amma digər şəhərlərdə demək olar ki, yoxdur.

 — Bu gün yazıçılarla oxucular arasında yaranan ədəbi boşluqlar necə özünü göstərir və gənc nəsil arasında hansı yeni yaradıcı hərəkatlar meydana çıxır?

— Bu boşluqların əsas səbəbi yaxşı ədəbi tənqidin olmamasıdır. Belə tənqid yazı üçün müəyyən meyarlar yarada bilərdi. Yaradıcılıq hərəkatlarına gəlincə, son vaxtlar daha çox oxu klublarının yarandığını görürəm. Lakin gənclərin əksəriyyəti ədəbiyyatla çox maraqlanmır. Məncə bunun əsas səbəbi bu sahəni dəstəkləyən rəsmi siyasətin olmamasıdır.

  — Müasir Makedoniya ədəbiyyatında hansı janrlar daha dinamik inkişaf edir və hansıları daha yavaş inkişaf edir?

— Romanlar üstünlük təşkil edir. Poeziya daha arxa plandadır (bunu beynəlxalq tendensiya da adlandırmaq olar). Qısa hekayə isə daha dinamik inkişaf edir.

— İnternet və sosial şəbəkələrin sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə oxuma vərdişlərinin azalması müşahidə olunur.

Oxucu sayının azalmasına görə yalnız interneti günahlandırmaq doğrudurmu?

— Xeyr, yalnız internet deyil. İnternetlə yanaşı dövlət strukturlarının bu sahədə demək olar ki, heç bir rəsmi siyasət formalaşdırmaması da səbəbdir. Təsəvvür edin ki, bir tərəfdən 16 yaşdan aşağı gənclərə smartfon istifadəsi məhdudlaşdırılır (məsələn, İspaniyada olduğu kimi). Digər tərəfdən isə kitabxanalar yüksək keyfiyyətli ədəbiyyatla təmin olunur və gənc “influencer”lər kitabxanalarda fəaliyyət göstərməyə təşviq olunur.

— Müxtəlif nəşriyyatların “bestseller” etiketi ilə nəşr etdikləri orta səviyyəli əsərlər həqiqi ədəbiyyatın inkişafına necə təsir edir?

— Düşünürəm ki, çox təsir etmir. Çünki bu gün müəlliflərin hər cür mətnə çıxışı var və onlar müxtəlif tərəflərdən təsirlənə bilirlər. Mən deyərdim ki, yaxşı müəlliflər əsasən yaxşı müəlliflərdən təsirlənirlər. Orta səviyyəli müəlliflər isə daha çox bestsellerlərdən və ya “trend” ədəbiyyatdan təsirlənirlər.

 — Bu günkü dünyada ədəbiyyat hələ də cəmiyyəti dəyişə bilərmi, yoxsa əsasən insan düşüncəsini və hisslərini zənginləşdirməklə məhdudlaşır?

— Cəmiyyət qlobal miqyasda alov içindədir: kapitalizm və imperializm, texnologiyanın köməyi ilə bizi hansısa uçuruma aparır. Bəlkə də üçüncü dünya müharibəsinin astanasına? Ədəbiyyatın edə biləcəyi şey bəzi insanları zənginləşdirmək və ruhlandırmaqdır. Bu isə kifayət qədər böyük bir işdir.

— Gələcəkdə daha çox hansı janra diqqət yetirməyi planlaşdırırsınız — poeziya, qısa hekayə, roman, yoxsa uşaq ədəbiyyatı?

— Başlamağa çalışdığım romanın konturlarını daha aydın etmək istəyirəm. Buna baxmayaraq, qısa mətnlər də yazıram. Bir həftə əvvəl Bağışlanma Günündə uşaqlar üçün bağışlama haqqında bir şeir yazdım.

— Sizin üçün “yaradıcı uğur” nə deməkdir?

— Bir şey yazmaq və bundan sevinc və minnətdarlıq hiss etmək. O yazıda zamanüstü bir dəyərin işartısını görmək. Məsələn, bir həftə əvvəl yazdığım “Padşah üçün bağışlanma” adlı şeir.

— Makedoniya Yazıçılar Birliyi hazırda hansı mühüm layihə və təşəbbüsləri həyata keçirir?

— Bir neçə layihə var, amma mən xüsusilə “Xatırlanan yaşayır” adlı kitabın təqdimatını qeyd edərdim. Bu kitab 21 avtobioqrafik qısa hekayədən ibarətdir və artıq aramızda olmayan makedoniyalı yazıçıların xatirəsinə həsr olunub. Layihənin məqsədi ölkəmizin mədəni yaddaşını qorumaq və müxtəlif milli və dini mənşəli müəlliflər vasitəsilə mədəni kimliyi möhkəmləndirməkdir.

— Azərbaycan ədəbiyyatından hansı şair və yazıçıları tanıyırsınız?

— Keçən il Struqa Poeziya Axşamlarında Fərid Hüseyn iştirak edirdi və biz tanış olduq. Qısa söhbət etdik və o mənə şeirlər kitabını həm Azərbaycan, həm də ingilis dilində hədiyyə etdi. Şeirlər sadə və təsirli idi. Onlardan birinin misraları hələ də yadımda qalıb, çünki onları dostlarıma tez-tez söyləyirdim. Ümid edirəm müəllif məni bağışlayar, çünki indi o misraları tam xatırlamaya bilərəm:

“Vaxt ötür,

aram-aram anlayırsan ki,

yaşadığın bu ömürdə

nəyə cəsarətin çatmayıbsa,

haqqını itirmisən onların önündə.”

Bu qədər sadə və təsirli. Çox gözəl!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.03.2026)

“Ədəbiyyta və incəsənət” portalı yazıçı, publisit, politoloq, “Vəhdət” Partiyasının sədri  Adəm İsmayıl Bakuvinin “İlahi Eşq: Əbədiyyətin sirri və Ədəbiyyatın nəfəsi” məqaləsini təqdim edir. Sevgi -ən ali hissdir və bu məqalədə onun məqamlarına ədəbi qavrama şərçivəsində aydınlıq gətirilir. 

İnsan ömrünün ən qədim və təməl sualı sevgidir. İnsanı sevməyə hansı hiss sövq edir, insan niyə gözəllik qarşısında heyrətlənir? Bir baxış və ya bir səs nədən insanın qəlbində fırtına qoparır, onun sakit həyatının axarını dəyişir? Bu suallar bəşər düşüncəsini əsrlər boyu məşğul edib. Böyük sufi mütəfəkkir İbn Ərəbi sevgini yalnız insana aid hiss kimi deyil, varlığın kökü, aləmin səbəbi və məqsədi kimi təsvir edirdi.

Onun sözləri ilə desək, Allah gizli bir xəzinə idi, bilinmək istədi və kainatı yaratdı. Yaradılışın fitrətində sevgi dayanır. İbn Ərəbinin "Füsusül-hikəm", "Fütuhatül-Məkkiyyə" və poetik incilərlə süslənmiş "Tərcümanül-əşvaq" əsərlərində eşqin fəlsəfəsi Yaradanla yaradılanın qarşılıqlı əlaqəsi kimi şərh edilir. Böyük Şərq mütəfəkkiri göstərirdi ki, hər bir varlıq Allahın özünü seyr etmək istəyi nəticəsində yaranıb. Deməli, dünyada gördüyümüz hər bir gözəllik - dağın zirvəsi, çayın axarı, bir qızın gülüşü, bir şairin sözü - İlahi eşqin təzahürüdür. Biz yalnız pərdələr görürük, amma pərdələrin arxasında əbədi sevgili dayanır.

Sufi düşüncəsində eşq üçüzlü bir həqiqət kimi təqdim olunur: aşiq, məşuq və eşq. Aşiq - sevən insandır, məşuq - sevilən varlıq, eşq isə onların arasındakı görünməz bağdır. İbn Ərəbi isə deyirdi ki, bu üçlüyün arasında fərq yoxdur. Aşiq də, məşuq da, eşq də bir həqiqətin müxtəlif şəkilləridir. İnsanın sevdiyi zaman yaşadığı sirr budur: o, qarşısındakı gözəllikdə Allahı görür, lakin bunun fərqinə varmır. Bu təlim Azərbaycan ədəbiyyatında da geniş şəkildə öz əksini tapmışdır. Nəsimi  "Məndə sığar iki cahan" misrasında insanın ilahi həqiqəti öz içində daşıdığını söyləyirdi. Füzuli "Məni candan usandırdı" deyərkən, bəşəri eşqin iztirabını göstərir. Bu iztirab İlahi eşqdən qaynaqlanır. Füzulidə eşqin ilahiliyi ilə gerçəkliyin təbiiliyi, ruhi məqamla canlı-fərdi stixiya arasında sintez var. Tanrı ilə, təbiətlə, zamanla vəhdət, səma və İlahi simvolikası - bütün bunlar insanın özünün İlahi "mən"inə və təbiətinə inamı sənətdə ifadə etməyin klassik üsuluna çevrilir. Bununla da Füzulidə İlahi amil digər gerçəkliklərlə bərabər üstün dəyərə çevrilir. Füzuli vəhdət vadisini Yerlə Göy arasında yaradır. Buna görə də şair İlahi eşq məkanında yaşayır və özünü Tanrı, dünya və təbiətlə vəhdətdə dərk edir. Şairin məşhur misrasında deyildiyi kimi: "Vadiyi-vəhdət həqiqətdə məqami eşqdir".

Şəhriyar isə Vətən sevgisini eşqin ən uca mərhələsi kimi təqdim edirdi. Heç şübhəsiz, Azərbaycan poeziyasının bu böyük simaları İbn Ərəbinin eşq fəlsəfəsindən xəbərdar idilər və onun fikir dünyası bu şairlərin misralarına da öz nurunu saçır. İbn Ərəbinin təsvir etdiyi eşqin mərhələləri bunlardan ibarətdir: zat eşqi, sifət eşqi və əfəl eşqi. Zat eşqi Allahın öz zatına sevgisidir - bu əzəli və əbədi bir mərhələdir. Sifət eşqi Onun gözəllik, mərhəmət, qüdrət kimi sifətlərində təcəlli edir. Əfəl eşqi isə yaradılışda, insanda, təbiətdə, incəsənətdə öz əksini tapır. Bir ananın övladına sevgisi əfəl eşqidir, bir şairin poeziyada gözəlliyi ifadə etməsi sifət eşqidir, dua ilə yanan qəlbin duyğusu isə zat eşqinə bağlıdır. Şəhriyar yazırdı: "Vətən eşqi məktəbində can vermişik, ustadımız deyib, heçdir Vətənsiz can, Azərbaycan".

Bu misralar Vətən sevgisinin ən mükəmməl poetik ifadəsidir. Şəhriyar Azərbaycanın tarixi taleyinin tərcümanı idi və onun poeziyası bayrağımız kimi bu üç rəngdən ibarətdir: Vətən, dil və eşq. Coşqun təbinin Simurq quşu şairi irfanın Qaf dağına qaldıraraq gözlərinə İlahi nur bəxş etmişdir ki, bu əbədi, ölməz eşqi tərənnüm etsin.

Müasir Qərb dünyası eşqin bu sirrini, hikmətini unutdu. Orada eşq çox vaxt yalnız cismani münasibət, maddi istək və ya romantik ehtiras kimi başa düşülür. Bu da öz nəticəsini ailə institutlarının çöküşündə, insanların bir-birinə yadlaşmasında, sevginin ucuz, ötəri duyğulara çevrilməsində göstərir. Halbuki, İbn Ərəbi deyirdi: "Sevgidən kənar yol yoxdur, sevgini tapmayan Allahı tapa bilməz". Bu fikir həm də bugünkü dünyaya bir növ, xəbərdarlıqdır. Əgər eşq Allahdan qoparılarsa, insan da ruhunu itirəcək. Biz Azərbaycan cəmiyyətində sevgisizliyin simptomlarını müşahidə edirik. Boşanmaların çoxalması, ailə bağlarının zəifləməsi, gənclərin mənəvi boşluğa düşməsi, insanların aqressivləşməsi məhz sevgi hissindən uzaq düşməyin nəticəsidir. İbn Ərəbinin eşq fəlsəfəsi bizə deyir ki, ailə yalnız qan bağından ibarət deyil, o, ilahi eşqin təcəllisidir. Əgər ailədə sevgi yoxdursa,  hörmət də,  sədaqət də  o ailədən qaçaq düşəcək. Böyük mütəfəkkir sağlam cəmiyyət modelini hələ əsrlər öncə konseptual şəkildə təqdim edir. İbn Ərəbi Şərq İntibahının təməl daşlarını qoyan fikir və düşüncə adamıdır. İnsanın kamilliyə yetişməsinin müxtəlif yolları mövcuddur. İbn Ərəbi ən yüksək dərəcə kimi eşqi nişan verir - İlahi eşqi. Zühura gələn nə varsa, İlahi eşqin meyvəsidir. Bəşəriyyət hələ də İbn Ərəbinin bu əbədi ideyalarından bəhrələnir. İbn Ərəbidə fərdi emosional aləm, aşiq və məşuqun  hiss və həyəcanı hansı funksiyanı daşıyırsa, İlahi eşqdə də eyni rolu oynayır. İlahi eşq heç bir maddi formaya malik deyil. O, insanın ruhunda bərqərardır. Estetik ideal İbn Ərəbinin yaratdığı İlahi eşq iqlimində ən yüksək məqamına çatır. 

Bununla yanaşı, elm sevgisi də İbn Ərəbinin təlimində mühüm yer tutur. O, elmi mərifət adlandırır və deyirdi ki, Allahı tanımaq sevgidən doğur. Bilik eşqdir, çünki alim biliyi sevir, onun içində həqiqəti görür. Elmin müxtəlif növləri olduğu kimi, onu öyrənməyin də müxtəlif yolları var. Ruh yorulmadan elm əxz edir, biliklərə yiyələnir. Elm bilgiləri özünə hopduran ruhun dərkolunma vasitəsidir. Ruh məhz elmlə gözəlləşir. O kəslər ki, İlahi bilgilər nərdivanına ayaq qoyublar, Yaradan onları İlahi eşq mərtəbəsinə qaldırır. İlahi eşqi tapanlar isə əbədi xoşbəxtlik mənziləsindədirlər. Bu qəlblər fiziki dünyada möcüzələr yaratmağa qadirdir.

Maddi substansiya olan təbiəti sevmək də eyni mənbəyə bağlıdır. Çünki təbiət Allahın yaratdığı gözəlliyin kitabıdır. Təbiətə baxmaq əslində ilahi həqiqətlə üz-üzə qalmaq deməkdir. İbn Ərəbi insanı mikrokosmos, kainatı isə  makrokosmos adlandırır. Təbiətdə olan hər xüsusiyyət insanda da var. İnsan təbiəti dərk etdikcə, özünü də dərk edir. Özünü dərk edən isə Allahı dərk edir. Bu baxımdan təbiət ilahi eşq yolunda bir məktəbdir. İbn Ərəbiyə görə bütün varlıq öz mənşəyinə qayıtmaq istəyir. Bu meyil eşqdir; toxum torpağa can atır, bitki günəşə yönəlir, çay dənizə doğru axır. Bu hərəkət sadəcə, fiziki deyil - metafizik məna daşıyır. Hər şey mənbəyinə qayıdır. İbn Ərəbi üçün təbiət ibadət məkanıdır, İlahi düşüncənin canlı kitabıdır, eşqin açıq ifadəsidir. Bu səbəbdən onun düşüncəsində təbiətə sevgi əslində ilahi təcəlliyə  inamın ifadəsidir. Təbiət İlahi eşqin zahiri formasıdır, kainatın hərəkət və yaradılış prinsipidir. Əgər İbn Ərəbidə təbiət metafizik sistemdirsə,

Füzulidə eşqin poetik düsturudur. Beləcə, İbn Ərəbi fəlsəfi və sistemli izah verir, Nəsimi - ontoloji və mistik üsyan ruhu ilə danışır. Füzuli isə - eşqi duyğu və iztirab vasitəsilə təqdim edir.

İbn Ərəbiyə görə, Təbiət müqəddəsdir və Eşqin mənbəyidir.  Ona zərər vermək ilahi təcəlliyə sayğısızlıqdır. Bütün bəlaların kökündə insanın təbiətdən uzaq düşməsi dayanır. Məşhur ifadə ilə desək, təbiətə vurduğumuz zərbələrə görə o nə vaxtsa bizdən intiqamını alacaq. Axı insan özü də təbiətin bir parçasıdır və ondan ayrı yaşamağa qadir deyil. Təbiətə ziyan yetirən insan əslində özünə zərər vurduğunun fərqində deyil. Fərdlər bir nüansı dərk etməlidirlər ki, təbiət sadəcə, maddi resurs deyil, ona mənəvi dəyər qazandıran insan topluluqlarıdır. İbn Ərəbi bizə bu dəyəri ötürür və əslində insanlığın xilasının təbiətdə olduğuna işarə edir.

Musiqini sevmək, incəsənəti sevmək - bunların hamısı İlahi eşqin müxtəlif pərdələrdə görünməsidir. Təsəvvüfdə səma musiqi və zikr vasitəsilə ruhun coşması deməkdir. İbn Ərəbi səmanı qəbul edirdi, lakin şərt qoyurdu: musiqi nəfsi oyadırsa,  təhlükəlidir. Ruhani şüuru oyadırsa, ilahi eşqə aparır. Onun fikrincə, musiqi insanın daxilində artıq mövcud olan eşqi hərəkətə gətirir. İbn Ərəbiyə görə, kainat ilahi kəlamın təzahürüdür, səs varlığın ilkin formalarından biridir, harmoniya kainatın quruluş prinsipidir. Bu baxımdan musiqi kainatın daxili harmoniyasının insan tərəfindən hiss edilməsidir. İbn Ərəbi deyir ki, ruh öz mənşəyini - ilahi aləmi -  unutmur. Musiqi Ruhun ilkin birliyə dair xatirəsini oyadır, ayrılıq hissini gücləndirir, eşqi alovlandırır. Bu fikir sonradan Mövlanada daha poetik şəkildə ifadə olunur (neyin fəryadı kimi). Kainatda hər şey ritmlə hərəkət edir: ürəyin döyüntüsü, nəfəs, gecə və gündüzün dövranı, planetlərin hərəkəti. İbn Ərəbi üçün bu ritm ilahi nizamın əlamətidir. Musiqi isə bu kosmik ritmin insandakı əksidir.

İlahi eşq sözlə tam ifadə edilə bilməz. Musiqi sözün və səsin çatmadığı yerdə danışır, məntiqə sığmır, birbaşa qəlbə təsir edir. Bu səbəbdən sufi məclislərində musiqi və şeir birlikdə istifadə olunurdu. İbn Ərəbi musiqini metafizik prinsip kimi izah edir. Mövlana onu daha çox coşqu və eşq ekstazı kimi təqdim edir. Hər ikisində musiqi İlahi eşqin alovunu artıran vasitədir. Ruhun Yaradana doğru hərəkətini sürətləndirir. Ruhda olan praktiki qüvvə ondan aşağıda dayananla, yəni cismlə əlaqə yaratmaq və onu idarə etmək üçündür. Musiqi isə bu prosesdə ən əsas, həlledici vasitələrdən biridir. İbn Ərəbinin baxışında musiqi İlahi harmoniyanın insandakı əks-sədasıdır. O, ruhun mənşəyinə qayıdış istəyini oyadır, Eşqi şüurdan qəlbə endirir.

Musiqi sadəcə sənət deyil, İlahi eşqin səsə çevrilmiş formasıdır. İbn Ərəbi ruhun maddi aləmdən əvvəl ilahi aləmdə mövcud olduğunu qəbul edir. Ruh bu dünyada ayrılıq yaşayır, mənbəyini unutmur, qayıdış intizarındadır. Musiqi bu ayrılıq hissini dərinləşdirir. Məhz bu səbəbdən bəzi melodiyalar insanı izaholunmaz dərəcədə təsirləndirir. Bu təsir heç də estetik deyil, ontoloji xatırlamadır. Ruh öz vətənini xatırlayır, bu səbəbdən  musiqi qüssə gətirir. İbn Ərəbi deyir ki, musiqinin təsiri insanın daxili vəziyyətindən asılıdır. Qəlb safdırsa, musiqi ilahi eşqi artırır, nəfs güclüdürsə, musiqi şəhvət hissi oyadır. Yəni musiqi özlüyündə neytraldır. O, insanın daxilində olanı (istəkdən asılı olaraq) gücləndirir. İbn Ərəbinin sistemində İlahi təcəlli fasiləsizdir, varlıq daim yenilənir. Kainat sabit deyil, canlıdır. Musiqi isə bu canlılığın insan tərəfindən hiss olunan formasıdır.

Sevgi insan üçün mənəvi xəritədir. İbn Ərəbinin düşüncəsi yalnız fərdi sevgini yox, həm də kollektiv sevgini izah edir. Vətən sevgisi - İlahi eşqin millət səviyyəsində təzahürüdür. Bu sevgi yalnız torpağa bağlılıq deyil, həm də metafizik həqiqətdir. Şəhidin qanında, əsgərin cəsarətində, şairin misrasında bu eşqin izi var. Vətən eşqi Allahın bizə bəxş etdiyi ən böyük imtahanlardan biridir. Bunlardan çıxan nəticə belədir: eşq həyatın hər qatında mövcuddur. İnsan sevgisi, ailə sevgisi, elm sevgisi, təbiət sevgisi, Vətən sevgisi - hamısı eyni mənbədən pərvəriş tapır. Əgər bu sevgilər bir-birindən ayrılarsa, həyatın təməli sarsılar, İlahi eşqdə cəm olarsa, insan da, cəmiyyət də bütöv və güclü olar. Bu günün oxucusu üçün əsas mesaj budur: eşqi ucuzlaşdırmaq olmaz. O, yalnız hiss deyil, həm də məsuliyyətdir. Həm ailə qarşısında, həm cəmiyyət qarşısında, həm də Allah qarşısında məsuliyyət. Əgər biz sevgini itirsək, əxlaq duyğusunu da itirəcəyik. Əxlaq duyğusu itərsə, millətin mənəvi dayaqları zəifləyəcək, mənəvi dayaqlar zəifləyəndə Vətən anlayışı təhlükə qarşısında qalır. Ona görə hamımız sevgini qorumalıyıq. İbn Ərəbinin məşhur sözlərini xatırlayaq: "Eşqin sonu yoxdur, çünki sevgili sonsuzdur. Hər vüslət yeni bir həsrətin başlanğıcıdır." Bu həqiqət dünya ədəbiyyatının da, Azərbaycan poeziyasının da taleyini izah edir. Bütün böyük əsərlər sevginin tarixçəsidir. Biz eşqlə yaşadıq, eşqlə yaratdıq, gələcəyimizin yollarını da yalnız eşqlə işıqlandıracağıq.

Sevgi - insan həyatının ən sirli, ən təməl duyğusudur. Füzuli deyirdi: "Məndə Məcnundan füzun aşiqlik istedadı var". Bu istedad yalnız insana verilmiş bir nemətdir və onun kökü yaradılışın sirlərinə bağlıdır. Böyük sufi mütəfəkkir İbn Ərəbi sevginin mahiyyətini izah edərkən, onu yalnız bir hiss deyil, həm də varlığın əsası, kosmik qanun kimi təqdim edirdi. Onun fikrincə, Allah aləmi məhz sevgidən yaratdı. Bu gün, XXI əsrdə, Azərbaycan cəmiyyətində ailə, əxlaq, gənclik, Vətən və insan münasibətləri böhranlı sınaqlardan keçir. Elə bu məqamda İbn Ərəbini dinləməyə böyük ehtiyac duyulur. Onun "ilahi eşq" fəlsəfəsi özündə həm qədim irfan işığını daşıyır, həm də bugünkü insanın həyatla bağlı suallarına cavab axtarır. İlahi Eşqin fəlsəfi mahiyyəti haqda İbn Ərəbi belə deyirdi: "Gizli bir xəzinə idim, bilinmək istədim, yaratdım ki, tanınım". Bu hədisə əsaslanaraq o, izah edirdi ki, yaradılışın kökü sevgidir. Allahın özünü tanıtmaq arzusu - ilahi eşqin başlanğıcıdır. Bu konsepsiyada üç həqiqət var: 1. Aşiq - sevən, axtaran (insan). 2. Məşuq - sevilən, hədəf (Allah). 3. Eşq - onların arasında körpü missiyasını daşıyan nur. Əslində, İbn Ərəbiyə görə bu üçlük bir-birindən ayrı deyil; hamısı bir həqiqətin müxtəlif görüntüləridir. Bu düşüncə fəlsəfi baxımdan Vəhdətül-vücud - varlığın birliyi nəzəriyyəsinə əsaslanır.

Eşqin mərhələləri. İbn Ərəbi ilahi eşqin inkişafını üç mərhələ ilə izah edir:

- Zati eşq - Allahın zatına olan sevgisi; yaradılışdan əvvəl mövcud idi.

- Sifati eşq - Allahın sifətlərində (gözəllik, kamillik, mərhəmət) təcəlli edən sevgi.

- Əf'ali eşq - yaradılmışlarda, təbiətdə, insanda, musiqidə, sənətdə görünən sevgi. Müasir insan bu mərhələləri gündəlik həyatında hiss edə bilər: valideyn övladını qucaqlayanda əf'ali eşq təzahür edir; şair gözəlliyi sözlə ifadə edəndə sifati eşq boylanır; dua edən insanın qəlbində isə zati eşqin sədası eşidilir.

Sevgi və ailə dəyərləri. Azərbaycan əxlaqının bünövrəsi ailədir. Ailə isə yalnız qan bağı ilə deyil, sevgi ilə var olur. Əgər ailədə məhəbbət yoxdursa, o ailə dağılmağa məhkumdur. İbn Ərəbi deyirdi ki, Allah bəndəsini iki cür sevər: nemətlə və sınaqla. Bizim ailələr də bu iki halı yaşayır. Bəzən xoşbəxtliklə, bəzən çətinliklə, amma həmişə sevgini qorumaq şərtilə möhkəmlənirlər. Bu gün boşanmaların artması, ailə münasibətlərində məsuliyyətin azalması, övladların diqqətsiz qalması yalnız sosial problem deyil. Bu, həm də mənəvi böhranın göstəricisidir. Çünki ailə İlahi eşqin dünyadakı ən böyük təcəllisidir.

Əxlaqın kökü və müasir böhran. Əxlaq sevgisiz mövcud ola bilməz. Qonşuya yaxşılıq, qocaya hörmət, yetimə mərhəmət, millətə sədaqət - sevgidən doğur. Müasir Azərbaycan cəmiyyəti bəzən bu sevgini unudur. Maddiyyatın, rəqabətin, qürurun içində mərhəmət azalır. İnsanlar bir-birinə yadlaşır, gənclər ruhi boşluğa yuvarlanır. Bu, İbn Ərəbinin dediyi "eşqdən uzaq düşmək" halıdır. Əgər sevgini itirsək, əxlaqı da itirəcəyik. Əxlaq itəndə isə cəmiyyət dağılır. Bu təlaşlı həqiqəti görmək və oxucunu silkələmək zamanıdır: Biz hansı cəmiyyətə çevrilirik?

İlahi eşq və Vətən sevgisi. Azərbaycan tarixində ən böyük dəyər Vətən sevgisidir. Bu eşq sadəcə siyasi bir duyğu deyil, İlahi eşqin millət səviyyəsində təzahürüdür. Qan verən şəhidin ruhunda, torpağını qoruyan əsgərin qəlbində, dilini sevən şairin misrasında - hamısında İlahi eşq yanır. Bu eşq milləti yaşadır, tarixi əbədi edir. Ona görə də Vətən sevgisi təkcə vətəndaşlıq borcu deyil, həm də ilahi bir əmrdir.

Müasir insana mesaj. Bugünkü gənclər çox vaxt sevgini ani, ötəri hisslərdə, keçici emosiyalarda, sosial şəbəkələrin azdırıcı təsirində axtarır. Halbuki, həqiqi sevgi İlahi eşqin yoludur. O, sadəcə hiss deyil, həm də məsuliyyətdir. Həm ailə qarşısında, həm millət qarşısında, həm də Allah qarşısında məsuliyyət. İbn Ərəbi bu gün yaşasaydı, bəlkə də belə deyərdi: "Sevgini ucuzlaşdırmayın. Sevgini əxlaqla, ailə ilə, Vətənlə birləşdirin. Sevgini itirsəniz, həm özünüzü, həm də xalqınızı itirəcəksiniz."

Sevginin sonsuzluğu. İbn Ərəbi yazırdı: "Eşqin sonu yoxdur, çünki sevgili sonsuzdur. Hər vüslət yeni bir həsrətin başlanğıcıdır." Bu həqiqət Azərbaycan xalqının bütün tarixi mərhələlərində boy göstərir. Biz torpaq həsrəti ilə yanmışıq, azadlıq sevgisi ilə ayağa qalxmışıq, poeziya və musiqi ilə gözəllik eşqini yaşatmışıq. Bu gün isə bizim üzərimizə düşən öhdəlik İlahi eşqi ailəmizdə, əxlaqımızda, gəncliyimizdə, dövlətimizdə qorumaqdan ibarətdir. Çünki sevgi olmadan əxlaq yoxdur. Əxlaq olmadan millət yoxdur. Millət olmadan Vətən yoxdur. Vətənsiz insan isə öz mahiyyətindən uzaq düşmüş canlıdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.03.2026)

Əkbər Qoşalı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

“Hesabat”, “monitorinq”, “insan haqları” kimi beynəlxalq nüfuzlu terminlərin heç də hər zaman yerində və ədalətli təqdim olunduğunu görmürük.

O gözəlim terminlərin arxasında elə “gözəl” təqdimatlar olur, təqdimatlar elə “özəl” olur – heyrət edirsən.

Öz gözlərində tiri görməyənlərin bizim gözümüzdə tük axtarmasına isə – çoxdan alışmışıq.

Belə çıxır ki, bəzən beynəlxalq siyasətdə söz silahdan daha təsirli vasitəyə çevrilir. ABŞ Beynəlxalq Dini Azadlıq Komissiyasının Azərbaycanla bağlı son hesabatı məhz belə bir siyasi texnologiyanın “qara örnəy”i kimi diqqət çəkir.

Sənəd formal olaraq dini azadlıqların durumuna dair qiymətləndirmə kimi təqdim edilsə də, məzmununa diqqətlə baxdıqda bunun obyektiv incələmədən çox, geosiyasi ritorikanın məhsulu olduğu aydın görünür. Azərbaycana qarşı səsləndirilən iddiaların böyük hissəsi faktoloji əsasdan məhrumdur və uzun illərdir müxtəlif lobbi qruplarının istifadə etdiyi boyat tezislərin yenidən “isidilmiş” versiyasını xatırladır.\

Azərbaycanın dini mühitinin gerçək mənzərəsi nədən ibarətdir? – bunu görmək üçün xüsusi araşdırmaya da ehtiyac yoxdur. – Kor kor, gör gör – gözlə görünən, necə deyərlər, toxunula bilən hər şeyə qara yaxmaqla deyil axı.

Azərbaycan tarixən müxtəlif dinlərin və məzhəblərin mehriban, yanaşı yaşadığı coğrafiya olub. Qafqaz Albaniyasının xristian irsindən tutmuş İslamın müxtəlif məzhəblərinə, eləcə də yəhudi icmalarına qədər bu torpaqlarda dini müxtəliflik təkcə mövcud olmayıb, həm də dövlət tərəfindən ləyaqətlə qorunub.

Ölkəmizdə məscidlərlə yanaşı pravoslav kilsələrinin, katolik məbədlərinin və sinaqoqların fəaliyyət göstərməsini kim nə haqla təsadüf saya bilər?

Bu, Azərbaycan modelinin – dini tolerantlıq və multikulturalizm modelinin praktiki nəticəsidir.

Ona görə də Azərbaycanda guya dini azadlığın “kobud şəkildə pozulduğu” barədə iddialar siyasi ritorika təsiri bağışlayır. Əgər bir ölkədə müxtəlif dinlərin ibadət məkanları dövlət vəsaiti ilə bərpa olunur, dini icmalar hüquqi status alır və dövlət tədbirlərində bərabər təmsil olunursa, bu ölkəni dini azadlığın pozulduğu məkan kimi təqdim etmək ciddi suallar doğurur.

Qarabağ mövzusuna gəlincə – faktların yerinə siyasi folklor, ideoloji mifologiya qoyulması da öyrəşdiyimiz başqa bir əsassız “ittiham xətti”dir.

Bəli, adıyaman hesabatın ən diqqət çəkən bölümlərindən biri Qarabağla bağlı irəli sürülən iddialardır. Burada iki əsas tezis irəli sürülür:

1.      guya xristian dini abidələrinin sistemli şəkildə dağıdılması;

2.      keçmiş işğalçı və separatçı rejim nümayəndələrinin dini zəmində təqib olunması.

Bu iddiaların hər ikisi faktlarla tam ziddiyyət təşkil edir.

Qarabağ ərazisində mövcud olan xristian abidələrinin böyük hissəsi (qədimlərinin hamısı) Qafqaz Albaniyası irsinə aiddir və Azərbaycan dövləti bu irsin qorunmasını öz mədəni siyasətinin tərkib hissəsi kimi görür. İkincisi isə Azərbaycanın müvafiq dövlət orqanlarının saxladığı şəxslər dini mənsubiyyətlərinə görə deyil, konkret cinayət ittihamlarına görə məsuliyyətə cəlb olunublar. - Bunun əksini düşünmək, ən yumşaq ifadə ilə desək, nadanlıq, korafəhimlik, qərəzlilikdir. Başqa adı – birilərinin erməni cibindən asılılığı ola bilər.

Burada dini mövzunun qabardılması siyasi manipulyasiyadır. Çünki məsələ sırf hüquqi müstəvidədir, qətiyyən dini müstəviyə çəkilə bilməz.

Bəli, qarşımıza təzyiqin yeni-köhnə  forması – “Hesabat diplomatiyası” ilə çıxmaqdadırlar.

Müxtəlif fondlar, komissiyalar və qeyri-hökumət qurumları vasitəsilə hazırlanan sənədlər dövlətlərə qarşı siyasi təzyiq vasitəsinə çevrilmişdir.

Bu mexanizmin əsas özəlliyi hesabatın formal olaraq ekspert rəyinə bənzərliyi, lakin əslində çirkin siyasi mövqeni ifadə etməsidir.

Azərbaycanın son illərdə artan geosiyasi rolu – enerji layihələri, daşımaçılıq dəhlizləri, regional təşəbbüslər – bəzi mərkəzləri bərk rahatsız edir. Bax, belə bir ortamda insan haqları və dini azadlıqlar mövzusu tez-tez siyasi alətə çevrilir.

Bölgənin mürəkkəb dönəmində təsadüfi olmayan zamanlamanı da vurğulamalıyıq.

Budur, “hesabat”ın yayımlandığı dövrə diqqət edək. Yaxın Şərqdə və İran ətrafında gərginliyin artdığı bir mərhələdə Azərbaycan haqqında “şiə din xadimləri ilə bağlı” iddiaların qabardılmasını necə təsadüfi saya bilərik?..

Bu, bölgədə həssas dini və siyasi balansı nəzərə alsaq, müəyyən siyasi ismarıcların verilməsi kimi də yozula bilər.

Azərbaycanın dövlət siyasəti sadə və aydındır:

din – dövlət siyasətinin aləti deyil, toplumun mənəvi, ruhani sahəsidir.

Bu prinsip ölkənin hüquq sistemində öz əksini tapmışdır. Dövlət dini icmaların fəaliyyətinə münbit ortam yaradır, lakin dini institutların siyasi manipulyasiya alətinə çevrilməsinə də imkan vermir.

Məhz bu balans – din azadlığı və dövlət təhlükəsizliyi arasında qorunan tarazlıq – Azərbaycanın unikal modelini fərqləndirən əsas cəhətlərdəndir.

Beləliklə,

hər hansı hesabat obyektiv və faktlara əsaslanan incələmə olduqda dəyərli sayıla bilər; lakin o siyasi stereotiplərin təkrarına çevrildikdə, öz etibarını sıfırlamış olur.

Azərbaycanla bağlı son “hesabat” da məhz bu sualı gündəmə gətirir:

bu sənəd həqiqətən dini azadlıqları araşdırmaq üçün hazırlanıb, yoxsa geosiyasi ismarıclar ötürmək üçün?

Ağsaçlı tarix nə göstərir? – Göstərir ki, həqiqət gec-tez öz yerini tutur.

Azərbaycan öz çoxəsrlik mədəni və dini müxtəlifliyi ilə bu həqiqətin ən canlı sübutlarından biri olaraq qalır. – Vardıq, varıq, var olacağıq!

Gün işığını torpaqlamaq mümkünsüzdür; qızıl torpaq altında qalmış olsa belə yenə qızıldır. Biz nə Günəş, nə qızıl deyilik və öz torpaqlarımızı alnımızın ağı, damarımızın qanı, ruhumuzun gücü ilə azad etmişik. – Müsəlman, xristian, yəhudi… şiə, sünni ayırmadan… – vətəndaşlar hamımız bir can olmuşuq, savaş meydanında qızıl ləyaqət göstərmişik. Biz belə xalqıq, belə ölkəyik!

Siz indi tarixin ironiyasına baxın:

Azərbaycan Ermənistana taxıl daşıyan vaqonların keçidinə icazə verir,

Ermənistanın Baş naziri Avropa Parlamentində yüksək tribunadan Azərbaycan Prezidentinə təşəkkür edir,

seçki yolu ilə hakimiyyətə gələn Paşinyan hökuməti yox, okeanın o tayındakı bir dəxlsiz komitə erməni hökumətinin bizdən istəmədiyini istəyir;

ayrıca, Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sülh anlaşmasının paraflanması məhz ABŞ-də olmuşdu və indi o, ABŞ-nin bir komitəsi sülhə zərər verə biləcək “hesabat” yayır…

ABŞ İsrail ilə birgə şiələrin mütləq çoxluqda olduğu ölkəni, onun paytaxtı Tehranı və digər şəhərləri bombalayarkən, Azərbaycan ABŞ-nin bir Komitəsi tərəfindən şiə din adamlarının hüququnu pozmaqda ittiham olunur… İngilis özü belə yerdə deyir: no comment.

DÖVLƏTİMİZ ZAVAL GÖRMƏSİN!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.03.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Dostuvə həmkarı Şahmar Ələkbərovdünyasını dəyişəndə onunqəbri üstünə gedənaktyorməzarlıqdamöhkəmağlayıbdeyir: “Darıxma, qardaşım, məndə tezliklə səninyanınagələcəm”. Buəhvalatdanikiilsonraisə Həsən Əblucrəhmətə gedib...

Bu gün onun anım günüdür...

Həsən Əbluc 22 aprel 1942-ci ildə Təbrizdə anadan olub. Uşaq yaşlarında ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçüb. Əvvəlcə Politexnik İnstitutuna qəbul olunub. Birinci kursdan sonra sənədlərini aktyorluq fakültəsinə verib. Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun aktyorluq və rejissorluq fakültəsini bitirib. Elə həmin il Dram Teatrında rumın yazıçı Sebastyanın "Adsız ulduz" tamaşasına quruluş verib.

Sonralar Gənc Tamaşaçılar Teatrında fəaliyyətini davam etdirib. Kinostudiyada film dublyajlarında iştirak edib. Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində səhnə danışığından dərs deyib. Bədii qiraət ustası kimi Azərbaycanın klassik və çağdaş şairlərinin poeziya nümunələrini minlərlə tamaşaçıya və dinləyiciyə çatdırıb. Həsən Əbluc rejissorluq kursunu da bitirib. Müxtəlif dövrlərdə bir neçə teatr və televiziya tamaşasının quruluşçu rejissoru olub.

Filmoqrafiya

- Abbas Mirzə Şərifzadə

- Ağ atlı oğlan

- Alman klinikasına şəxsi səfər

- Arxadan vurulan zərbə

- Babək

- Bakıda küləklər əsir

- Bircəciyim

- Birisigün, gecəyarısı...

- Bizim küçənin oğlanları

- Dantenin yubileyi

- Dəli Kür

- Dənizə çıxmaq qorxuludur

- Doğma sahillər

Ailədə 5 qardaş olublar. Həsən Əbluc hələ uşaq vaхtlarından aktyorluğa böyük həvəs göstərib. Orta məktəbi yaxşı oxuyan Həsən həm də uşaq yaşlarından yaşlı atasına kömək edirmiş. Atası onun aktyor olmasını istəməyib. Həsən atasının arzusunu nəzərə alıb Politeхnik İnstitutuna daхil olub.

 Həsəngili II kursda oхuyanda zavoda aparırlar. Dəmir kəsməkdən Həsənin əlləri kəsik-kəsik olur. İki aydan sonra atası deyir ki, bala, hansı sənətə istəyirsən, get. Həsən II kursu başa vurandan sonra sənətlərini aktyorluq fakültəsinə verir. Və Rza Təhmasibin kursunda təhsil alır.

Həsən Əbluc universitetdə səhnə danışığından dərs deyib. O, öz tələbəsinə aşiq olur, tələbəsindən öncə müsbət cavab almayan sənətkar başqa bir xanımla nişanlanır. Bir müddət keçəndən sonra nişanlısı ilə münasibəti alınmır. Belə olduğu halda öz tələbəsi Firəngizə evlənmə təklif edir. Və onlar ailə qururlar. Bu evlilikdən onların Elnaz adlı qız övladı doğulur.

O, “Dantenin yubileyi”, “Qanlı zəmi”, "Pəncərə" filmlərinə çəkilib. "Pəncərə" filmində Rövşənin atasının epizodik rolunu məharətlə oynayan Həsən bu rolu öz yaradıcılıq həyatının ən parlaq rolu hesab edib.

Həsən Əbluc martın 1994-cü il martın 13-də 51 yaşında ürək tutmasından dünyasını dəyişib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.03.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Sən bir rol ifa elə, onunla o qədər məşhurlaş ki, adını rolunla çağırsınlar...

Növbəti söhbətim Nodar Şaşıqoğlu barədədir.

"Vətən”də göstəriləndə bilet almaq istəyənlərin növbəsi "Azneft”dən başlayırdı. Kinoteatra yaxın durmaq mümkün deyildi. Biz o filmlə Daşkəndə festivala getdik. Film göstəriləndən sonra insanlar məni əhatə etdi. Tez məni maşında gizlətdilər. Kütlə sakitləşmədi, maşını qaldırıb apardılar. İnanırsınız? Sonralar da Daşkəndə nə vaxt gedirdimsə, tamaşalarda adam əlindən yer olmurdu” - aktyor belə deyib.

Nodar Şaşıqoğlu 13 mart 1927-ci ildə Batumidə dünyaya gəlib. Babası Acarıstanda tanınmış zadəganlardan olub. Atası isə çar zabiti. Əmisi, aktyor Ülvi Rəcəb 1937-ci ildə repressiyaya məruz qalıb. Onun həyat yoldaşı Mərziyyə Davudova da Azərbaycan teatrında çalışıb.

Əsli acarıstanlı olsa da, Tiflisdə yaşayıb. Orada orta məktəbi, daha sonra Şukin adına Teatr İnstitutunu bitirib. Oranı bitirdikdən sonra cəmi bir il Vaxtanqov adına teatrda işləyib. 5–6 il Taqanka Teatrında çalışıb. İlk rolu "Mosfilm"də Albaniya dövlətçiliyinin əsasını qoyan Georgi İsgəndərbəyov haqqında çəkilən filmdə olub.

 Orada türk imperiyasının əsasını qoyan Mehmet bəy Fatehi canlandırıb. Sonra Sergey Paracanovun ilk rejissor işi olan "Andrieş" filmində baş rolu oynayıb. Bu filmdən sonra "Odessa" kinostudiyasında çalışıb. Rejissor Rəşid Atamalıbəyov (O, "Uzaq sahillərdə" filminin ikinci rejissoru olub) "Uzaq sahillərdə" filminin çəkilişlərinə gəlib. Aktyoru bəyənərək filmdə çəkib.

Nodar Şaşıqoğlu teatr səhnələrində Don Quan (A. S. Puşkin "Kiçik tragediyalar"), Sirano (E. Rostan "Sirano de Bercerak"), Kreont (Q. Qauptman "Antiqo-solntsa"), kinoda Zakir "Telefonçu qız", Rakov "Beş künc", Məcnun "Leyli və Məcnun", Mixaylo "Uzaq sahillərdə", kimi obrazları yaradıb. 2003-cü ildən S. Vurğun adına Rus Dram teatrına qayıdıb və səhnədə Sorin (A. P. Çexov "Qağayı"), Kral Lir (U. Şekspir "Kral Lir") obrazları parlaq ifa edib.

Onun ən məşhur işi isə əlbəttə ki, “Uzaq sahillərdə” filmində canlandırdığı Mixaylo obrazı olub.

Filmoqrafiya

- Onun böyük ürəyi

- Uzaq sahillərdə

- Əsl dost

- Matteo Falkone

- Səhər

- Bizim küçə

- Leyli və Məcnun

- Telefonçu qız

- De ki, məni sevirsən!

- Sevinc buxtası

- Nodar Şaşıqoğlu. Ürəklərdə qalan iz…

Mükafatları

"Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

"Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

"Şöhrət" ordeni

Xalq artisti Nodar Şaşıqoğlu haqqında maraqlı faktlara nəzər yetirək:

Nodar tək övlad olmasına rəğmən, atası onu ərköyün böyütməyib. Deyirmiş ki, əsil oğul böyütmək istəyirsənsə, ona düşmən kimi yanaş. Bununla belə atası Nodarın nadincliyinin qarşısını ala bilmirdi. Bu yerdə ağıla nənələrin bir fikri gəlir - qanında o qədər millətin qarışığı olan adam bir yerdə otura bilər? Elə bir gün yox idi ki, atasına Nodarın oxuduğu məktəbdən, ya haradansa şikayət gəlməsin.

On yeddi yaşının tamamında atası Nodarı Moskvaya təhsil arxasınca göndərir. "Get, hansı sənəti istəyirsən seç, oxu, yetər ki, seçdiyin sənəti mükəmməl bil", - deyir. Nodar eyni vaxtda həm Teatr İnstitutuna, həm üç teatr-studiyası məktəbinə imtahan verir. Belə ehtiyatlı iş tutur ki, heç olmasa, birinə qəbul olunsun.

Tale elə gətirir ki, bütün imtahanlardan keçib sənədlərini verdiyi məktəblərin hamısına qəbul olunur. Seçim qarşısında qalanda evə, atasına zəng edir, qərara gəlirlər ki, Teatr İnstitutunda oxusun. Moskva kimi şəhər, rus qızları, yaraşıqlı yarı türk, yarı qafqazlı oğlan...

Belə şəraitdə onu oxumadığına, dərsə getmədiyinə görə kim qınaya bilər? Nəticədə 12 fənndən iki alan gənc, yaraşıqlı Nodar ali məktəbdən xaric edilir. Növbəti il Nodar yenidən, bu dəfə Şukşin adına Teatr Məktəbinə daxil olur. Elə orada oxuya-oxuya Vaxtanqov Teatrında işləməyə başlayır ki, başı işə, təhsilə qarışsın.

Amma bu vaxt ərzində evlənməyə də vaxt tapır. Qadın heyranlarının arsından seçdiyi qızın anası erməni idi. Olduqca qəşəng olan bu qız xüsusən baş rollarda oynayan aktyorun sevgisini qazana bilmişdi. Onun darıxmasının, yeni evləndiyi xanımından da ayrılmağının səbəbkarı erməni qaynanası oldu. Nodar Şaşıqoğlu evini də xanımına verib evdən də, işdən də çıxır.

Nodar Şaşıqoğlu ümumilikdə dörd dəfə evil olub, hər dəfə də evini növbəti xanımına verib, bir çamadanla çıxıb. Kinorejissor Rəşid Atamalıbəyov Taqankadakı tamaşalara baxmaq üçün gedibmiş. Tamaşadan sonra Nodar Şaşıqoğlu ilə görüşən rejissor ona “Uzaq sahillərdə” filmindəki Mixaylo rolu üçün əsl tapıntı olduğunu deyib. Şirinikləndirici təklif idi, amma bunun üçün Nodar Şaşıqoğlu Moskva həyatı ilə vidalaşır.

Mixaylo rolu üçün isə onlarca namizəd var idi. Dövrünün tanınmış aktyoru Möhsün Sənani də sınaq çəkilişində iştirak edirdi. Onda güclü komizm vardı. Mehdi Hüseynzadə rolu isə cidd simalı aktyor axtarırdı.

“Uzaq sahillərdə” filminin nümayişindən sonra adamlar Nodar Şaşıqoğlunu Mixaylonun özüymüş kimi əlləri üstdə aparırdılar. Əynindəki kostyumdan özlərində nə isə bir yadigar saxlamaq üçün hərə bir kəsim götürməkdən onu cırıq-cırıq etmişdilər. Küçədə onu "Mixaylo" deyib qucaqlayıb öpürdülər.

Nodar Şaşıqoğlu "Uzaq sahillərdə” filmindən sonra dalbadal "Əsl dost”, "Mateo Falkone”, "Onun böyük ürəyi”, "Bizim küçə”, "Leyli və Məcnun” filmlərinə çəkilir. "Məcnun mənim ən sevimli rolumdur. Bu obrazı bir də ona görə sevirdim ki, film rus dilində də səsləndirildi və mən səsləndirmədə öz səsimlə danışdım.

Təbii ki, aktyor özü ifa etdiyi rolu səsləndirəndə effekt daha yaxşı alınır. Yeri gəlmişkən, deyim ki, məni bütün digər filmlərdə səsləndirən gözəl aktyor Əli Zeynalovun işindən çox razı qalmışam” - deyə xatırlayırdı.

“Uzaq sahillərdə” filminin çəkilişləri zamanı Nodar Şaşıqoğlu ilə “Anjelika"nı canlandıran Aqniya Yelikoyeva arasında gerçək məhəbbət yaşandığı iddia ediləndə o, belə açıqlama verib: “Bəli, Aqniya maraqlı qız idi, amma aktyorlar arasında hansısa eşqbazlığın baş verməsinə heç vaxt imkan verməyib. Bizim çox yaxşı münasibətlərimiz, əlaqələrimiz olub. O, milliyyətcə osetin idi, Leninqradda yaşayırdı, Lensovet teatrında işləyirdi.

Özümə qəti qadağa qoymuşdum, heç bir tərəf müqabilimlə heç bir əlaqəyə girməməliyəm. Demirəm ki, müqəddəs idim, amma bu, mənim üçün qanun idi. Karyeramda hansısa problemlərin yaranması nəyimə lazım idi? Düzdür, hər gün bir təzə qızla görüşürdüm, amma onların heç biri tərəf müqabilim olmayıb. Qalmaqalsız daha yaxşı idi. Anjelika da qəşəng qız idi. Amma özümü saxladım. Hər tərəf gözəl qızla dolu idi”.

Bakıya qayıdandan sonra Rus Dram Teatrında fəaliyyətə başlayan aktyor bir gün rejissor Aleksandr Şarovskinin kabinetinə girib: "Cənab rejissor, mənim üçün "Kral Lir" tamaşasını qoy, Kral Liri oynayıb teatrın və dünyanın qapısını arxamca örtüb gedim", - deyir.

Bakıya qayıdandan sonra ona bağışlanan son mənzilində uzun müddət xəstə yatır. Moskvadan dörd arvaddan qalan iki oğlundan biri gəlib onun yanında qalır. Oğlanlarının ikisinin də adı Nodardır, çünki hər ikisi uşaq Nodar Şaşıqoğlu onların anasını qoyub gedəndən sonra dünyaya gəlib. Anaları da onun adını oğlanlarına verib. Nodar Şaşıqoğlu 2013-cü il aprelin 12-də Bakıda vəfat edir.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.03.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Ötən əsrin əvvəllərində Azərbayvan səhnəsində bir ulduz parlayırdı. Amma tale onu qürbətə aparıb...

Aliyə Terequlova 13 may 1913-cü ildə Tiflisdə anadan olub. Məşhur Terequlovlar (Tanrıqulovlar) nəslindəndir. Məlahətli və cazibəli səhnə görkəmi, yaraşıqlı qədd-qaməti olub. Mürəkkəb mizanlarda, hərəkət edə-edə ariya və duet oxumağı ustalıqla bacarıb. Qəhrəman sevgililərin partiyalarının ifasını quruluqdan çıxaran, onlara romantizm, lirizm, səmimiyyət gətirən ilkin aktrisalardandır.

On yaşından musiqi ilə müntəzəm məşğul olub və orta təhsil aldıqdan sonra Azərbaycan Dövlət konservatoriyasında oxuyub. Oranın vokal şöbəsini 1937-ci ildə bitirib və Opera və Balet Teatrına solist götürülüb. Burada Nərgiz və Məryəmin ("Nərgiz", Müslüm Maqomayev), Gülzarın ("Şahsənəm", Reynqold Qlier), Ağca qızın ("Aşıq Qərib", Zülfüqar bəy Hacıbəyov) partiyalarını oxuyub.

1938-ci ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrı açılanda Aliyə Terequlova da truppaya dəvət edilib. 1949-cu ildə teatr bağlananda Filarmoniyanın nəzdində yaradılan musiqili estrada ansamblında, Gənc Tamaşaçılar Teatrında işləyib. MKT 1956-cı ildə yenidən açılanda bir müddət burada işləyib.

Aktrisanın Musiqili Komediya Teatrında oynadığı əsas rollar: Asya və Gülçöhrə, Minnət xanım, Gülnaz ("Arşın mal alan", "Ər və arvad" və "Məşədi İbad", Üzeyir bəy Hacıbəyov), Beatriçe ("İki ağanın bir nökəri", Karlo Haldoni və Şəmsəddin Fətullayev), Şərəfnisə ("Dərviş Məstəli şah", Mirzə Fətəli Axundzadə və Şəmsəddin Fətullayev), Keto ("Keto və Kote", Vladimir Dolidze), Durna ("Durna", Süleyman Rüstəm və Səid Rüstəmov), Bayadera ("Bayadera", İmre Kalman)

Yüksək zövq və istedad sahibi olan Aliyə Terequlova 17 iyun 1943-cü ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb.

Aliyə Terequlova ömrünün son on ilini Moskvada yaşayıb və 13 mart 1968-ci ildə orada vəfat edib

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.03.2026)

Fariz Əhmədov

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Naxçıvan təmsilçisi

Ötən gün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin himayəsi altında “Keçid dövründə olan dünyada fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması” mövzusunda XIII Qlobal Bakı Forumu öz işinə başladı. Ölkə başçısı ilk olaraq Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin fəaliyyətini yüksək qiymətləndirərək diqqətə çatdırdı ki, mərkəz bir qlobal forumdan digərinə keçərkən fəaliyyət sahəsini getdikcə genişləndirir. Bu beynəlxalq forum cəmiyyətin yüksək səviyyəli nümayəndələrinin iştirakı baxımından olduqca yüksək səviyyədə təşkil olunur.

Forumda müxtəlif peşə sahibləri bir araya gələrək insanların daha təhlükəsiz şəraitdə yaşaması üçün ideyalar irəli sürürlər. Dünyada baş verən hadisələr göstərir ki, təhlükəsizlik, sabitlik və müdafiə məsələləri hər bir dövlət üçün əsas prioritet olmalıdır. Bu mövzuda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin beynəlxalq forumda etdiyi çıxış mühüm məqamları və praktiki təcrübəni ortaya qoyur. Ölkə başçısının fikirlərinə əsasən, təhlükəsizlik və sabitlik olmadan digər sahələrdə əldə olunan nailiyyətlərin heç bir real əhəmiyyəti qalmır.

Azərbaycanın uzun illər ərzində üzləşdiyi təhlükəsizlik problemi və bunun həlli yolu ilə bağlı müraciətlər 30 il ərzində nəticəsiz qaldı. Lakin bizim üçün regional təhlükəsizlik hər zaman bir nömrəli məsələ olub. Çünki ölkə təxminən 30 il ərzində ərazisinin 20 faizinin işğal altında qalması kimi ağır bir vəziyyətlə üzləşib. Bu dövr milyonlarla insanın məcburi köçkünə çevrilməsinə səbəb olub. BMT Təhlükəsizlik Şurası Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycan ərazilərindən çıxarılmasını tələb edən qətnamələr qəbul etsə də, bu qərarlar uzun müddət kağız üzərində qalıb. 2020-ci ildə baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycanın tarixində dönüş nöqtəsi oldu. Prezident İlham Əliyevin fikrincə, bu müharibə bir daha göstərdi ki, əgər beynəlxalq hüquq və ədalət bir dövlətin tərəfindədirsə, o zaman sülhə nail olmaq üçün bəzən gücdən istifadə etmək qaçılmaz olur. Azərbaycan əvvəlcə hərbi yolla öz ərazilərini azad etdi, daha sonra siyasi danışıqlar yolu ilə sülhə nail oldu.

Prezident çıxışında xüsusi olaraq Azərbaycan və Ermənistan arasında əldə olunan sülh prosesinə də toxundu. Ölkə başçısı bildirdi ki, 2023-cü ilin sentyabrında baş verən son toqquşmalardan sonra 2025-ci ilin avqustunda sülh sazişi paraflanıb. Bu müddətin iki ildən az olması isə beynəlxalq praktika üçün çox sürətli normallaşma nümunəsi hesab olunur. Hazırda sərhəddə sakitlik hökm sürür, atəşkəs pozuntuları və insan itkiləri müşahidə olunmur. Azərbaycan Ermənistanla ticarəti bərpa edib, hətta bu ölkəyə enerji məhsullarının ixracına da başlayıb. Bu isə Azərbaycanın uzunmüddətli və davamlı sülhə sadiqliyini göstərən mühüm addım kimi qiymətləndirilir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət çəkən digər məqamlardan biri də sülh prosesində vasitəçilərin roluna münasibətdir. Ölkə başçısı bildirdi ki, ATƏT-in Minsk qrupu kimi vasitəçi mexanizmlər uzun illər ərzində münaqişənin həllinə real töhfə verə bilmədi. Yalnız Azərbaycan və Ermənistan birbaşa ikitərəfli danışıqlara başladıqdan sonra sülh prosesində real nəticələr əldə olundu. Bu yanaşma digər münaqişələrin həlli üçün də alternativ model kimi təqdim olunur.

Çıxışın mühüm hissələrindən biri enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı oldu. Prezident vurğuladı ki, müasir dünyada enerji təhlükəsizliyi artıq milli təhlükəsizliyin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Azərbaycan hazırda neft, qaz, neft-kimya məhsulları və elektrik enerjisi istehsal edən və ixrac edən mühüm ölkələrdən biridir. Son bir il ərzində Azərbaycan qazını alan ölkələrin sayı 12-dən 16-ya yüksəlib. Ölkəmiz təkcə enerji sahəsində deyil, həm də beynəlxalq nəqliyyat və logistika sahəsində mühüm mövqeyə malikdir. Ölkə Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin əsas iştirakçılarından biridir. Sülh və təhlükəsizlik tam təmin edildikdən sonra Ermənistan ərazisindən keçəcək yeni nəqliyyat marşrutlarının yaradılması planlaşdırılır. Bu marşrutlar Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasını birləşdirəcək və regionda yeni iqtisadi imkanlar yaradacaq.

Prezident İlham Əliyevin çıxışı Azərbaycanın son onilliklərdə keçdiyi mürəkkəb yol və əldə etdiyi təcrübənin nəticəsidir. Bu nəticədən aydın görünür ki, əsas istiqamətlər suverenliyin bərpası və təhlükəsizlik siyasəti, sülh quruculuğu və regional əməkdaşlıq, həmçinin enerji və nəqliyyat sahəsində beynəlxalq tərəfdaşlıqdır. Yalnız bu strateji planlama sayəsində münaqişədən çıxaraq sabit və inkişaf edən regional əməkdaşlıq modeli qurmaq mümkündür.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.03.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Ondan başlayaq ki, Novruz Cəfərov dramaturq kimi 10-a yaxın komediya yazmışdır. Onlardan; “Keçəlin sərgüzəşti”, “Uşaq oğruları”, “Şəkili+Ayrım=Şoutamaşa”, “Gecə yarısından sonra elçilik”, “Buna da şükür”, “Kədərli zarafat”, “Tənbəlin yuxusu”, “Qəribə lisey”, “İki dəlisovun məhəbbəti” və s. göstərmək olar. Bu komediyalar, xüsusən də “Şəkili+Ayrım=Şoutamaşa” həqiqətən də tamaşaçını güldürür.

Novruz Cəfərov 13 mart 1953-cü ildə Şəmkir rayonunun Könüllü kəndində anadan olub. 1970-ci ildə Könüllü kənd orta məktəbini bitirib. 1971-ci ildə Azərbaycan Dİ institutunun “dram-kino aktyor”- u fakültəsinə qəbul olub. Professorlar; M.Məmmədov, F.Sultanov, Ə.Quliyev və xalq artisti aktyor H.Salayevdən dərs alıb. 1975-ci ildə Azərbaycan Dİ institutunu bitirib.

Şəki DD teatrına təyinat alıb. 1975- ci ildən -1997-ci ilə qədər, tam 21 il Şəki DD teatrında aktyor işləyib. 1997- ci ildən aktyor kimi Gəncə DD teatrında çalışır. Teatrlarda işlədiyi bu 40 ildə 150- dən çox tamaşada irili-xırdalı, müxtəlif səpgili, komik, dramatik və faciəvi janrlarda rollar oynayıb.

Quruluşcu rejissor kimi 10- dan çox tamaşa hazırlayıb və dramaturq kimi bir çox komediyalar müəllifidir. Hal-hazırda Gəncə DD teatrında öz fəaliyyətini davam etdirir.

 Bir komediyasına İzzət Əzizov tərəfindən “Müəmmalı yubiley” adlı bədii film çəkilib. 2017-ci ildə Ağdam Dövlət Dram Teatrına baş rejissor vəzifəsinə təyin olunub. 9 may 2018-ci ildə, 10 may 2019-cu ildə və 7 may 2020-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülüb.

Novruz Cəfərov rejissor kimi; Şəki DD teatrında Aleksandr Gelmanın “Hamılıqla təklikdə”, Əli Səmədovun “Əhmədin vəfalı xoruzu”, Novruz Cəfərovun “Gecə yarıdan sonra elçilik”, “Uşaq oğruları”, “Qəribə lisey”, Robert Tomanın “Tələ”, Əli Əmirlinin “Onun iki qabırğası”, A.S. Puşginin “Qaraçılar”, Firuz Mustafa nın “Tıxac”, Tüncer Cücenoğlunun “Gözəlçələr” və s. tamaşalara quruluş verib

Gəncə Teatrında - Nizami Gəncəvinin “Xeyir və Şər” (Xeyr), Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin “Bəxtsiz cavan” (Qoşunəli), Hüseyin Cavidin “Afət” (Doktor Qaratay), Sabit Rəhmanın “Toy” (Kərəmov), Cəfər Cabbarlının “Oktay Eloğlu” (Xaspolar), Mir Cəlalın “Ərik ağacı” (Müəllim), İlyas Əfəndiyevin “Qəribə oğlan” (Əhmədcan), “ağıllılar və dəlilər” (Ağamusa), “Mahnı dağlarda qaldı” (Bayram bəy), Əli Əmirlinin “Varlı qadın” (Sarı), Elçinin “Qatil” (Polis), “Ölüm hökmü” (Ələsgər müəllim və Katib) və b. tamaşaların adını çəkmək olar.

Teatrda əsas rolları

- Komsomol poeması (Səməd Vurğun) — Bəxtiyar

- Aydın (Cəfər Cabbarlı) — Aydın

- İblis (Hüseyin Cavid) — Arif

- Knyaz (Hüseyin Cavid) — Anton

- Xoşbəxtlər (Sabit Rəhman) — Mirzə Qərənfil

- Toy (Sabit Rəhman) — Mirzə Hüseyn

- Aşnalar (Sabit Rəhman) — Mirzə Səməndərli

- Artıq adam (Bəxtiyar Vahabzadə) — Alxan

- Dar ağacı (Bəxtiyar Vahabzadə) — İbin Zeyd

- Təhminə və Zaur (Anar) — Zaur

Filmoqrafiya

- O dünyadan salam

- Yük

- Leyli və Məcnun

- Koroğlu

- Cavad xan

- Çölçü (rol: Xasay)

- Xəlvətdə qalmış müdrik (baş rol: Seyid Yəhya Bakuvi)

- Səndən sonra (rol: Faiq)

- Bir ovuc sonsuzluq

- Ramazan payı

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.03.2026)

Nail Zeyniyev,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi təkcə kitab rəflərindən, qızılı hərflərlə yazılmış cildlərdən ibarət deyil; bu tarix həm də soyuq divarların, rütubətli zirzəmilərin və qaranlıq gecələrdə eşidilən qanlı güllə səslərinin tarixidir.

Bizim ədəbiyyatımız təkcə mürəkkəblə deyil, həm də şəhid şairlərimizin qanı ilə yazılıb. 1937-ci ilin o qara kabusu repressiya dalğası bizim ən parlaq zəkalarımızı, ən cəsarətli ürəklərimizi bir gecənin içində qaranlığa qərq etdi. Şair olmaq o dövrdə sadəcə yazmaq deyildi, şair olmaq ölümü hər sabah salamı kimi qəbul etmək idi.

Mikayıl Müşfiqi düşünək. Cəmi 29 il yaşadı. Amma o 29 ilə sığdırdığı coşqu bütöv bir əsrə bəs edərdi. Onu güllələyənlər əslində Müşfiqi deyil, Azərbaycanın gəncliyini və onun sönməz sevincini nişan almışdılar. Bir insanı "Oxu, tar!" dediyi üçün, milli kimliyini qoruduğu üçün öldürmək, əslində sözün gücündən qorxmağın ən yüksək həddi idi. Müşfiq o dar hücrədə ölümdən qorxmurdu, o, yarımçıq qalacaq arzularına heyfsilənirdi:

Oxu, tar, oxu, tar!..

Səsindən ən lətif şeirlər dinləyim.

Oxu, tar, bir qadar!...

Nəğməni su kimi alışan ruhuma çiləyim.

Oxu, tar!

Səni kim unutar?

Ey geniş kütlənin acısı, şərbəti-

Alovlu sənəti!

Müşfiqi Nargin adasında söndürəndə elə bildilər ki, bu səs batacaq. Amma yanıldılar. O, hər bahar qayıtdı.

Əhməd Cavadın taleyi isə daha bir faciəli dastan idi. O, bizim istiqlalımızın, üçrəngli bayrağımızın şairi idi. Onun hər kəlməsi bir istiqlal manifesti idi. Onu dindirmə otaqlarında ən ağır işgəncələrə məruz qoydular, amma Cavad o müqəddəs ucalıqdan enmədi. O, susmağı özünə ar bilirdi:

Mənə «dinmə, sus!» - deyirsən, nə vaxtacan susacam?

Böhranların, hicranların məhbəsində qalacam?!

Niyə susum, danışmayım, insanlıqda payım var,

Mənim ana Vətənimdir talan olan bu diyar?!

Bu insanlar bilə-bilə ölümə getdilər. Onlar istəsəydilər, rejimi mədh edən yalançı şüarlarla dolu kitablar yazıb rahat yaşaya bilərdilər. Amma onlar şairliyin ən ali məqamını həqiqətə və millətə xidmət etməyi seçdilər. Onların güllələndiyi o zirzəmilər, əslində Azərbaycan poeziyasının ən müqəddəs yerləridir. Çünki orada təslim olmayan bir ruhun izləri var. Bu gün biz o qanlı illərin hesabını verəndə anlayırıq ki, şeir sadəcə bədii təsvir deyilmiş. Şeir bir millətin dirəniş simvolu, onun mənəvi sərhədi imiş. O güllələnən şairlərin hər biri bizim milli yaddaşımızın bir sütunudur. Onların qanı bu torpağın mürəkkəbinə qarışdı və ortaya elə bir ədəbiyyat çıxdı ki, onu heç bir rejim məhv edə bilməz. Onlar şair olduğu üçün öldülər, amma məhz şair olduqları üçün bu gün bizim aramızda yaşayırlar. Şairi öldürmək olar, amma şeir... şeir əbədi azadlıqdır!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.03.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

1973-cü ildə ekranlaşdırılan və rejissoru Tofiq İsmayılov olan “Bizim küçənin oğlanları” Azərbaycan kinosunda yeniyetməlik dövrünü səmimi və isti boyalarla təqdim edən filmlərdən biridir. Bu ekran əsəri həm uşaq, həm də böyüklər üçün nəzərdə tutulmuş, məhəllə həyatını canlı və realist şəkildə əks etdirmişdir.

Süjet xətti

Film bir məhəllədə böyüyən oğlanların gündəlik həyatından bəhs edir. Onların oyunları, xəyalları, kiçik mübahisələri və dostluqları süjetin əsasını təşkil edir. Hadisələr böyük dramatik qarşıdurmalar üzərində qurulmur; əksinə, uşaqların dünyası öz təbii axarında təqdim olunur.

Burada əsas xətt dostluq, birlik və böyümə prosesidir. Hər bir obraz öz xarakteri ilə seçilir – biri liderdir, biri xəyalpərəstdir, biri zarafatcıl, digəri daha ciddi. Bu müxtəliflik küçə həyatının canlı panoramasını yaradır.

Məhəllə – bir məktəb kimi

Film göstərir ki, küçə təkcə oyun məkanı deyil. O, uşaqlar üçün həyat məktəbidir. Burada onlar ilk məsuliyyət hissini, dostluğun dəyərini, haqsızlıqla mübarizəni öyrənirlər.

1970-ci illərin Bakı həyəti, eyvanlı evləri, dar küçələri filmdə xüsusi kolorit yaradır. Bu mühit nostalji ab-hava ilə təqdim olunur və tamaşaçıya tanışlıq hissi bəxş edir.

Rejissor üslubu

Tofiq İsmayılov uşaqların dünyasına yuxarıdan baxmır. O, hadisələri onların baxış bucağından göstərir. Kamera dinamikdir, səhnələr canlıdır və təbii aktyor oyunu ön plandadır. Süni pafos yoxdur; emosiyalar səmimidir.

Rejissor uşaqlığı romantikləşdirmir, amma onu saf və təmiz bir mərhələ kimi göstərir. Film həm şən, həm də düşündürücü məqamlarla zəngindir.

Sosial və mənəvi qat

“Bizim küçənin oğlanları” kollektivlik anlayışını ön plana çəkir. Oğlanlar bir-birinə dayaqdırlar. Onların arasında yaranan konfliktlər belə sonda dostluq və anlayışla həll olunur.

Film həm də valideyn-övlad münasibətlərinə toxunur. Böyüklərlə uşaqlar arasında bəzən anlaşılmazlıq olsa da, ümumi dəyər sistemi qorunur.

Son söz

“Bizim küçənin oğlanları” təkcə bir uşaq filmi deyil. O, bir nəslin uşaqlıq xatirəsidir. Küçə, dostluq, ilk mübarizə və ilk məsuliyyət hissi – bütün bunlar filmdə səmimi şəkildə əks olunur.

İllər keçsə də, bu filmə baxan hər kəs öz uşaqlığını xatırlayır. Çünki hər kəsin bir vaxtlar “bir küçəsi” və o küçənin oğlanları olub.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.03.2026)