Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Kolumbiya Universitetində bir tələbə riyaziyyat dərsində yuxuya gedir. Oyananda, digər tələbələr sinifdən çıxarkən lövhədə yazılmış iki məsələ görür. Bunların ev tapşırığı olduğunu düşünərək dəftərinə qeyd edir və evə gedəndə onları həll etməyə qərar verir.

Evə çatanda bu məsələlərin son dərəcə çətin olduğunu anlayır. Amma ruhdan düşmür. Dayanmadan çalışır, araşdırmalar aparır, kitabxanada kitablar incələyir və nəhayət, dörd səhifəlik uzun hesablamalarla bu məsələlərdən birini həll etməyə nail olur.

Növbəti dərsdə professorun bu “tapşırıq”dan heç danışmadığını görüb təəccüblənir. Əlini qaldırıb soruşur:

— Müəllim, keçən dərsdə verdiyiniz tapşırıq barədə niyə heç nə demədiniz?

Professor təəccüblə cavab verir:

— Tapşırıq? Onlar tapşırıq deyildi. İndiyə qədər heç kimin həll edə bilmədiyi riyaziyyat məsələlərindən nümunələr idi sadəcə!

Tələbə heyrət içində cavab verir:

— Amma mən onlardan birini həll etdim!

Həll yoxlanılır, düzgün olduğu təsdiqlənir və Kolumbiya Universitetinin qeydlərinə artıq onun adı ilə birlikdə yazılır. Bu hekayə hələ də universitetin dəhlizlərində danışılır.

 Həmin məsələlərin həllinin namümkün olduğuna inandırılsaydı onları həll etməyə cəhd etməyəcəkdi. "Onsuz da həlli yoxdur" deyib özünü yormağa tənəzzül etməyəcəkdi. Deməli, hər şey inanmaqla əlaqəlidir. Şüuraltı sənin ona ötürdüyü mesajları doğru yanlış, həlli olan olmayan kimi deyil, hər birini doğru, real qəbul edir. Çünki şüuraltı beş yaşında uşaq kimidir. Söylədiyin hər şeyi ağ vərəq misalı qeyd edir, beyni ona inandırır və həyata keçirir.

Həyatda həlli olmadığını düşündüyün ən müşkül məsələnin belə əlbət bir həll yolu vardır. Ya "bacarmazsan" deyənlərə qulaq tıxayıb həllə köklənəcəksən, ya da həlli olduğuna inanıb həll edəcəksən. Seçim sənin, istiqamət isə beyninindir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

“Gizli qalan tarix” rubrikasında Birinci Qarabağ müharibəsindən danışacağıq. Daha dəqiqi - Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Ermənistanın apardığı hərbi təcavüzün təkcə yerli qüvvələrlə deyil, həm də beynəlxalq səviyyəli muzdlu qruplaşmaların və xarici hərbi dəstəyin iştirakı ilə müşayiət olunması barədə.

Tarixi faktlar sübut edir ki, Dağlıq Qarabağ ərazisində Ermənistan ordusu ilə çiyin-çiyinə Moskvaya tabe olan “366-cı motoatıcı alay” və Yaxın Şərqin radikal erməni qruplaşmaları döyüşürdü.

Muzdlu qatillərin izi

Suriya, Livan və Fransadan gəlmiş erməni mənşəli muzdlulardan ibarət *“Arabo” batalyonu* müharibənin ən qanlı cinayətlərində iştirak etmişdir. Bu qruplaşma xüsusi amansızlığı ilə fərqlənirdi. Təqdim olunan arxiv fotosu bu amansızlığın bariz nümunəsidir: fotoda dinc azərbaycanlı əsir, güllələnməzdən bir neçə dəqiqə əvvəl silahlıların nəzarəti altında özünə qəbir qazmağa məcbur edilir. Bu tip hərəkətlər Cenevrə konvensiyalarının və beynəlxalq hüququn ağır şəkildə pozulması, birbaşa hərbi cinayət idi.

Fotoda əsirin üzərində dayanan şəxs "Arabo" batalyonunun komandiri, sonradan general rütbəsi alacaq *Manvel Yeqiazaryandır*. Lakin onun və onun kimilərin "qəhrəmanlıq" obrazı illər sonra Ermənistanın daxili siyasi çöküşü ilə darmadağın oldu.

Ermənistanın hərbi elitasında kök salmış bu tip fiqurlar – xüsusilə Manvel Qriqoryan kimi şəxslər (oxşar cinayətlərlə tanınan digər general) – sonradan öz ölkələrində böyük rüsvayçılıqla üzləşdilər. Müharibə dövründə dinc insanlara divan tutan bu şəxslərin, dinc dövrdə öz əsgərlərinin ruzisini, xalqın ordusuna göndərdiyi yardımları və ərzaq konservlərini ("tüşonka") mənimsədiyi üzə çıxdı. Bu səbəbdən Ermənistan cəmiyyəti onlara nifrətlə “tüşonka generalı” ləqəbini verdi.

Tarixi nəticə

Bu faktlar göstərir ki, Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Ermənistanın "milli azadlıq hərəkatı" adı altında təqdim etdiyi fəaliyyət, əslində muzdlu terrorçuların, hərbi cinayətkarların və korrupsiyalaşmış generalların əli ilə həyata keçirilən işğalçılıq siyasəti idi. Fotodakı əsirin taleyi və ona işgəncə verən generalın sonrakı rəzil aqibəti, tarixin özünəməxsus ədalətinin təzahürüdür.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

Şərəf Cəlilli,

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

“İnsanlara dinin nədir, namaz qılırsanmı, oruc tutursanmı?” kimi Allahın soracağı sualları verməyin!” İnsanlara “Acsanmı, bir ehtiyacın varmı?” kimi bəndənin verə biləcəyi sualları verin!” deyə örnəyə çevrilən Fateh Mehmetin dünyaya vida nəğməsini oxumasından sonra da, adı dirilər sırasında çəkildi. Yuxuya gəlişi ilə belə yer-yerindən oynadı, fərman imzalandı.

II Əbdülhəmidin zamanında İstanbulu su basır. Şəhərdə təlaş, təlatüm yaşanır. Qısa zaman kəsiyində şəhər əhalisi yuxusunda Fateh Mehmeti görür. Sultan: “Xəbəriniz yoxdurmu? Qəbrimdə boğuluram!” deyir. Eyni yuxunu Sultan Əbdülhəmid də görür. Yuxudan hövlnak oyanan Sultan Fateh Mehmetin məzarının açılması haqqında göstəriş verir. Fatehin mumyalanmış cənazəsinin sağ-salamat olduğu bəlli olur.

Fateh Sultan Mehmetin dəfn olunduğu Fatih camisi Bizans dönəminə məxsus Həvarilər kilsəsinin üzərində yapılmışdı. Kilsənin altından böyük bir çay keçirdi və bir neçə su kanalı vardı. Fateh Mehmet İstanbul əhalisinin də, II Əbdülhəmidin də yadına bu məsələni salırdı. “Qurtarın, boğuluram!” çağırışı ilə caminin qorunmasına, onun üzləşə biləcəyi təhlükəyə işarə edirdi. Məsələni bilən II Sultan Əbdülhəmidin məzarı açdırarkən “Yaradana şükür olsun, Fatehim!” deyib səcdəyə getdikdən sonra caminin altındakı çayın yönünün və kanalların istiqamətini dəyişməsi ilə bağlı imzaladığı fərman onun Fateh Mehmet ruhuna sayğısının ifadəsi olmaqla yanaşı, həm də dini, mənəvi dəyərlərə, tarixi şəxsiyyətlərə və abidələrə  münasibətinin göstəricisi idi.

Dini dəyərə çevirən Türklər

İslamı bir dəyər, həm də dəyərlərin  əyarı kimi qəbul edən türklər min illər boyu onun himayədarı, xilaskarı qiyafəsində çıxış etdilər. Suriyanı 404, Ərəbistanı 401 , İraqı 386, Yunanıstanı 500, Misiri 365 il yanlız bir vali ilə idarə edən tarixin ən qüdrətli dövlətlərindən olan Osmanlı İmperiyası həm də Məhəmməd Peyğəmbər əleyhissalamından sonra İslama ən böyük xidmət edən ordusu ilə şöhrət tapmış,  onun bir din, dəyər olaraq qorunmasına, himayə edilməsinə töhfələr vermişdir.

Peyğəmbər əleyhissalamın “Kutsal əmanətlər”in Sultan Fateh Mehmetin qurduğu Topkapı Sarayına gətirən, Fətih dastanı ilə “Xəlifəlik” mərtəbəsini, Ərəb dünyasından alıb Osmanlıya həvalə edən, Peyğəmbərin nişanələrinin başı üstündə gecə və gündüz Qurani-Kərimin oxunması üçün fərman imzalayan, Hira və  Sina çölündə  İslamı qoruya bilməyənlərin üstünə yeriyən  Yavuz Sultan Səlim  İslam tarixinin ən qüdrətli sərkərdələrindən, xəlifələrindən biri kimi tarix yaratdı.

Fateh Mehmetin, Əmir Teymurun, Sultan Süleymanın Səlib yürüyüşünə çıxanlara qarşı savaşları da İslam dəyərlərini, mədəniyyətlərini çevrələyən ölkələrin himayəsi üçün idi.

Bu qüdrətli Sərkərdə-xaqanların sırasında  Peyğəmbər əleyhissalamın uyuduğu Məscidi-Nəvəbinin-Ravzanın bərpasına, kompleks halına salınmasına xüsusi diqqət ayıran Sultan II Muradın, Sultan Əbdülməcidin,  Əmir Teymurun, Nadir Şah Əfşarın xüsusi yeri və rolu vardır. Məscidi-Nəvəbinin divarına həkk olunan Sultanların adı keçən lövhələr də dediklərimizə əyani sübutdur.  

1926-cı ildə Kral Əbdüləziz ibn əl-Səud Məkkə və Mədinənin inkişafı ilə bağlı qərar alır.  Qərara əsasən Məscidi-Nəvəbinin əhatəsində olan məzarlıqların bir çoxu, Peyğəmbər əleyhissəlamın qızı Həzrəti Fatimənin, oğlu İbrahimin, əmisi Həmzə və Abbasın, anası Aminənin, atası Abdullanın, İmam Zeynalabdinin, İmam Həsən ibn Əlinin, İslam tarixiylə bağlı ciddi əsərlərin müəllifi olan alimlərin uyuduğu Cənnət əl-Bəqi və Cənnət əl-Müəla qəbiristanlıqları şumlanaraq yerində yaşayış kompleksləri salınır. Xəbəri eşidən Atatürk Krala xəbər yollayır: “Məhəmməd peyğəmbərin  məzarına toxunularsa, ordumu götürər aşağı enərəm!” Bu Osmanlı İmperiyasının çökməsindən sonra “Xəlifəlik məqamı”nı ləğv edən, modern Türkiyə Cumhuriyyətinin qurucusu Qazi Mustafa Kamal Paşa Atatürkün mənəvi dəyərlər tarixinə verdiyi ən böyük töhfələrdən biri idi.  Onun ikinci ən böyük töhfəsi isə Qurani-Kərimin üzünü köçürdülərək “Altın kaplama” ilə  cildlətdirməsi, Külliyənin baş köşəsinə qoydurması idi.

Dünya Fatehi olan bu sultanların, padişahların, liderlərin dövründə onların fəth etdikləri torpaqlarda qurulan məscidlər, türbələr, məqbərələr bu gün də İslam incisi, türkün Tanrı sevgisi kimi dəyərlidir, qiymətlidir. Onların sırasına üzü köçürülərək dünyaya yayılan qədim Qurani-Kərim nümunələrini, təsvirlərini də gəlsək türklərin İslam tarixindəki məqamını dərk etmiş, anlamış olarıq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

Xanım Aydın,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 Tarix insanların qəribə taleləri, dünyada baş verən hadisələr, döngələr, inanılmaz gedişlərlə yazılır. Hər bir insan öz taleyi ilə fərqlidir. Amma taleyini özü fərqli edənlər də az deyil. Səhnənin mərkəzindən döyüş meydanına atılan Ziba Qəniyeva kimi.

 1923-cü ilin avqustunda dünyaya gələn bu qızın taleyi ilk baxışdan səhnə üçün yazılmışdı. Rəqs edirdi, səhnəni sevirdi, gözəlliyi ilə seçilirdi. Onun haqqında “Şərqin ulduzu olacaq” deyirdilər. Amma həyat bəzən ən gözəl arzuların istiqamətini dəyişir. Müharibə başlayanda səhnənin işıqları sönür, onların yerini barıt qoxusu alır.

Ziba seçim qarşısında qalmadı, o, seçimini etdi.

Moskvada teatr tələbəsi olan bu gənc qız minlərlə insan kimi cəbhəyə yollandı. Əlləri səhnə üçün yaranmışdı, amma o əllər tüfəngi də eyni qətiyyətlə tutdu. Qısa müddətdə snayperlik sənətinə yiyələndi. Gecələr maska-xalatda, səssizlik içində, hədəfin nəfəsini belə hiss edəcək qədər səbirli və soyuqqanlı olmağı öyrəndi.

O artıq adi bir qız deyildi, o, daha ölümün bir kölgəsi idi.

Cəbhədə onun adı hörmətlə çəkilirdi. O, snayper olmaqla yanaşı, rabitəçi, kəşfiyyatçı idi. Düşmən arasına keçərək məlumat ötürür, təhlükənin içindən geri dönürdü. Hər dəfə ölümün gözünün içinə baxıb geri qayıdan bir iradə idi o.

1942-ci ilin yazında baş verən döyüşlər onun taleyində xüsusi yer tutur. Bolşoye Vraqovo kəndi uğrunda gedən döyüşdə Ziba yüksəklikdən düşməni izləyirdi. Tankların hücumu ilə geri çəkilən düşmən onun üçün vətənin üzərinə gələn qaranlıq idi. Ziba atəş açdı. Sərrast, dəqiq, amansız. Sonra isə irəli atıldı. Bir anlıq belə tərəddüd etmədən düşmənin arxasına keçdi, mövqe dəyişdi, yenidən atəş açdı. Hətta yaralananda belə geri çəkilmədi.

Ziba Qəniyeva müharibə boyu 129 düşməni məhv etdi. Bu rəqəm bu gün, bəlkə də, adi bir statistika kimi görünə bilər, amma bu, yüzlərlə taleyin xilas olduğu anların sayıdır.

Onun qəhrəmanlığı təkcə səngərlərdə deyil, sözlərində də yaşayırdı. Qafqaz qadınlarına etdiyi çağırış – “Evlərimizi, uşaqlarımızı düşmənə verməyəcəyik!” – üsyan, qəhrəmanlıq idi.

Amma qəhrəmanların da bədəni var. 1942-ci ildə ağır yaralananda ölüm ona çox yaxın idi. Onu xilas edənlər isə döyüş yoldaşları və xəstəxanada ona ana kimi qayğı göstərən insanlar oldu. Bəzən insanı həyata qaytaran təkcə tibbi yardım yox, sevgidir.

Ziba geri döndü, amma əvvəlki kimi yox. Bədəni yaralı idi, amma ruhu daha da möhkəmlənmişdi.

Müharibədən sonra o, yenidən sənətə qayıtdı. “Tahir və Zöhrə” filmində şahzadə rolunu oynadı. Həyat ona bu nöqtədə “Sən yalnız döyüşçü deyilsən!” söylədi. O, alim oldu, şərqşünaslıqla məşğul oldu, dünyanı tanıdı, insanlarla bağ qurdu.

Amma içindəki döyüşçü heç vaxt susmadı.

Ziba Qəniyeva hər dəfə Bakıya gələndə Şəhidlər Xiyabanını ziyarət edirdi. Bu, onun yaddaşa verdiyi sədaqətin bir nişanəsi idi. Çünki o yaxşı bilirdi: qəhrəmanlıq unudulanda yox olur. Özü isə 2010-cu ildə o dünyadan köçdü. Ondan böyük bir iz, böyük bir xatirə qaldı.

Ziba Qəniyeva — səhnədən səngərə, sənətdən savaşın mərkəzinə gedən bir yolun adıdır. O, sübut etdi ki, qadın zərif ola-ola da güclü, incə ola-ola da sarsılmaz ola bilər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ulduz” jurnalı ilə birgə Biri ikisində layihəsində sizlərə filologiya elmləri doktoru Pərvanə Məmmədlinin Güney Azərbaycan ədəbiyyatı barədə yazıları təqdim edilir.

Pərvanə Məmmədli

Əlirza Nabdil Oxtay  (1944-1972) – modernist şair

  Güney  Azərbaycan ədəbiyyatında poeziyaya, şeirə yenilik gətirən şairlər arasında ilk olaraq Əlirza Nabdil Oxtay, Bulud Qaraçurlu Səhənd və Həbib Sahirin adı çəkilir. Bu üç ünlü şair zamanın və mühitin tələbləri ilə səsləşən əsərlər  yaratmışlar. Ötən əsrin 60-cı illərində Əlirza Nabdil (Oxtay) çox gənc olmasına baxmayaraq, Güney Azərbaycan ədəbiyyatında yeni bir cığır açmış, Cənubi Azərbaycan poeziyasında nadir metaforik  təfəkkür  tərzi ilə  təsvirli lirikanın bir sıra gözəl örnəklərini yaratmışdır.

Əlirza  Nabdilin  sağlığında heç  bir  kitabı  çap  olunmadı. Yalnız o dövrlər  üçün Cənubda geniş yayılmış “Sandıq ədəbiyyatı”nın qiymətli nümunələri  arasında  yer  aldı. Bəlkə də, bu  onun  türkcə  yazması ilə  bağlı  idi. Yalnız  bir  neçə  şeiri farscaya  çevrilərək qəzetlərdə  çap  olunmuşdu.

Oxtayın  əldə olan şeirlərinin sayı 50-ni  aşmır. Bu nəzm parçaları  yaradıcılığının  ilk  9 illik dövrünün ədəbi  məhsuludur. Bəzi tədqiqatçılar şairin ömrünün  son  5  ilində yazdığı  əsərlərin (1967-1972 ci  illər) itib aradan getdiyini  yazırlar.

         Əlirıza Nabdil ilk  qələm  təcrübəsinə 1961-ci ildən başlamışdır. Onun yaradıcılığına   bu  əsərlər  daxildir1.“İşıq” adlı türkcə şeir toplusu. 2.Azərbaycan və milli məsələ (məqalələr toplusu). 3.Sələbiyyə-Tülkünün hekayələri.

Vaxtsız ölümündən sonra dostları onun şeirlərini toplayaraq “İşıq” adlı bir kitabda nəşr etdiriblər.

Yenilikçi şair, tərcüməçi, solçu partizan Əlirza Nabdil (Oxtay) çox gənc olmasına baxmayaraq, ötən əsrin 60-cı illərində Cənub şeirində yenilik yaratmış və İranda mücadilə  ədəbiyyatının öndə  gedən təmsilçilərindən  olmuşdur.

Orta təhsilini Təbrizdə aldıqdan sonra o, Tehran Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olub. Daha sonra isə Xoy şəhərinə köçüb və burada müəllimlik edib. Dostları ilə birlikdə Təbrizdə “Xalq Fədai Çerikləri” (Xalq Fədai partizanları) təşkilatını yaradıb.

         Əlirıza Nabdil ilk  qələm  təcrübəsinə 1961-ci ildən başlayıb.

         Onun yaradıcılığına   bu  əsərlər  daxildir: “İşıq” (Təbriz,1980) adlı türkcə şeir toplusu, “Sələbiyyə-Tülkünün hekayələri”  uşaq ədəbiyyatı nümunələri (Təbriz,1980) və “Azərbaycan və milli məsələ” (?) farsca məqalələr toplusu.

         Əsərləri ölümündən çox sonra dostları tərəfindən nəşr edilmişdir. “İşıq” kitabına  şairin  lirik, siyasi şeirləri, etdiyi  tərcümələr və mövzusunu  folklordan  götürdüyü nəzm əsərləri daxildir. Bu əsərlərində o, 1960-70-ci illərdə Cənubi Azərbaycan poeziyasında süjetli lirikanın bir sıra gözəl nümunələrini yarada bilmişdir. 

         “Sələbiyyə-Tülkünün hekayələri” əsərində  isə  müəllim kimi işlədiyi  illərdə uşaqların  ana  dilində kitablarının məhdudluğunu nəzərə  alıb, M.Xalxalinin  məşhur “Sələbiyyə”  kitabındakı  hekayələrin motivlərini götürərək  nəzm halına     salmış, yenidən işləmişdir.

         “Azərbaycan və milli məsələ” məqalələr toplusu kitabında siyasi-ictimai fikirlər yer  almışdır. Tanınmış güney ziyalıları kitablarından birinin (“Azərbaycan və milli məsələ”) onun fikirləri və əqidəsi  ilə üst-üstə düşmədiyini və əsərin nəşri zamanı  təhriflərə yol verildiyini yazırlar.

         Oxtayın əsərlərinin çoxu polis idarələrində, məhkəmələrdə, eləcə də hökumətdən çəkinən dostlarının, tanışlarının evində məhv edilib.

         Əlirza Nabdil hökumət əleyhinə silahlı mübarizənin vacibliyini təbliğ etdiyi üçün xəfiyyələr tərəfindən tutulub həbs olunur  və ağır yaralanır. Həbsxanada Oxtay işgəncələrə dözməyərək, mübarizə yoldaşlarının adını çəkə biləcəyindən ehtiyatlanaraq dəfələrlə intihara cəhd edib.

Adətən, sənət əsərləri ilk növbədə öz nəslinə xitabən  yazılır. Şeirlər   estetik məqsədlər üçün yazılsa da, şair  mənsub olduğu cəmiyyətə xitab etmək, mesaj ötürmək nəyisə izah etmək, elan etmək və hiss etmək məqsədi daşıyır. Əlirza  Nabdilin “İşıq” şeiri  də bu  məqsədlə yazılıb:

Aman, aman gün  görməyən  toxucu,

İlmə  salan, dəfə  döyən,  ah  çəkən,

Çıraq  təkin yanan, qanın  yandıran,

Kiprikləri  pultə təkin  közlənən

...Qoy  xalçanı satan, alan  bilsin ki,

Sənin  dilsiz  əllərində  nələr  var,

Xalça  üstə başmaqlı  yeriyənlər

Bilsinlər  ki, dilsiz  dinsə, nə  qopar.

Azərbaycan xalqının tarixi  yaddaşı, ruhu, mental xüsusiyyətləri Oxtayın   yaradıcılığında milli özünüifadə  formasına  çevrilir.

         “Qılınc  nağılı” şeirində qədim zamanlarda Qaradağda  bir  dəmirçinin düzəltdiyi qılıncı ölüm ayağında övladlarına bir  miras  kimi vəsiyyət edən qocadan bəhs  olunur. O  qılıncdan ki:

Domrulun  əlində ev  quran  imiş,

Koroğlu belində  xan qovan imiş,

Şah İsmayıl çağı top qıran imiş,

Səttarxandan bəri  qalmış qınında.

O, şeirlərində daha çox  simvolların  dili ilə danışmağa  üstünlk verirdi. “Papağım, qılıncım və  atım” şeirində   xalqının tarixi  və əfsanəvi qəhrəmanlarının keçdiyi  yoldan bəhs  edirdi:

Çiynimdə yorğunluq, döşümdə yetərlik,

Əynimdə  min  yara, könlümdə  min  arzu,

Atımın  dırnağında vətən.

Dırnaqlar daşlara çırpıla-çırpıla.

Əjlərin qarnını yayaraq  daşlara

Yetişdim  və  pozdum  min əjin  yuvasın,

Qızı  da  qurtardım.

Şairin  əşyaları, predmetləri “dilləndirmə”si onun  assosiativ şeirə  meyil etdiyini göstərir: “Səhər”, “Qaynarça”, “Axmaca”, “Yol” və  bu  kimi şeirlərində bu  qabarıq  görünr:

Baharı  söndürənlər

Qanlı  izlər  açıblar.

Söylədim  torpağıma

Ürəyimin  dərdini.

Göy  çıraqlar baş  əydi,

Araz  sevgidən  daşdı,

Qızılüzən  gurlaşdı,

Xəzərdən  əsdi  külək.

Ə.Nabdil Oxtayın  “Tozlu piano”, “Yurd”,  “İşıq”, “Səttərxanın atlıları” və s. bu kimi əsərləri orijinal deyim tərzi ilə diqqəti cəlb edir. Əlirza Nabdil “İşıq” kitabında  toplanmış əsərləri  ilə yeni bir cığır açmış, Cənubi Azərbaycan poeziyasında nadir metaforik  təfəkkür  tərzi ilə  təsvirli lirikanın bir sıra gözəl örnəklərini yaratmışdır.

         Mənfur Pəhləvi rejiminin 11 aylıq ağır işgəncəsindən sonra 1972-ci il martın 13-də, Əlirza Nabdil Oxtay 8 məsləkdaşı ilə birlikdə edam edilərək Tehrandakı Behişti Zəhra qəbiristanlığında dəfn edilib.

         Əlirza Nabdil 28 yaşında edam edilsə də, ədəbi qəhrəmana çevrilib, haqqında neçə-neçə bədii əsərlər yaranıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Şuşa şəhərini Qafqazın musiqi akademiyası deyə boşuna adlandırmayıblar ki. Radan çıxmış daha bir məşhur musiqi xadimi Hacıbəyovlar nəslindən olan Azərbaycan bəstəkarı Zülfüqar Hacıbəyovdur.

Bu gün onun anadan olmasının 142 illiyidir.

Zülfüqar Hacıbəyov 17 aprel 1884-cü ildə qeyd etdiyim kimi, Şuşa şəhərində anadan olub. Zülfüqar kiçik qardaşları Üzeyir Hacıbəyov və Ceyhun Hacıbəylinin incəsənətdə formalaşmasında çox böyük rolu olub. Zülfüqar Hacıbəyovun təsir göstərdiyi digər sənətkarlar arasında Müslüm Maqomayev, Hüseynqulu Sarabski, Hüseyn Ərəblinski var

İlk Azərbaycan operettası – "50 yaşında cavan" (1910) əsərinin müəllifidir. Operetta Azərbaycan səhnəsində komediya janrının ilk nümunəsi sayılır. Həm mətni, həm də musiqisi Zülfüqar Hacıbəyov tərəfindən yazılan əsər sadə və əyləncəli məzmuna malik üçpərdəli və dördşəkillidir. Əsərin ilk tamaşası 1911-ci ilin aprel ayında Tiflis şəhərinə Gürcü Zadəganları Teatrında olmuşdur. Sonralar operetta Bakıda, Naxçıvanda, İrəvanda və Şuşada göstərilib. Zülfüqar Hacıbəyovun əsərləri Azərbaycanın musiqi sənətində mühüm rol oynayıb.

Azərbaycan bəstəkarlarının yaradıcılığına yeni bir cərəyan gətirən "Aşıq Qərib" operasında xalq rəvayətindən istifadə olunub. O, 1917-ci ildə "Üç aşiq və ya Məlikməmməd" adlı fantastik süjetə malik bir operanın səhnəyə qoyulması üçün xüsusi geyimlər də hazırladıb. Buna baxmayaraq, sovet hökumətinin təzyiqi nəticəsində əsər tamaşaya qoyulmayıb. XX əsrin birinci rübündə məşhurlaşan "Kənd qızı", "Çoban qız" və "Əsgər nəğməsi" bəstəkarın ilk mahnıları sayılır. Azərbaycan klassik musiqisinin formalaşmasında da Zülfüqar Hacıbəyovun rolu böyükdür.

Zülfüqar Hacıbəyov 1932-ci ildə "Kölə qadınların rəqsi" adlı simfonik pyes bəstələyib. Bundan başqa, Zülfüqar Hacıbəyov bir sıra kantatalar da yaradıb. 1935-ci ildə oğlu – Niyazi ilə birlikdə Cəfər Cabbarlının eyniadlı pyesi əsasında çəkilən ilk səsli Azərbaycan filminə – "Almaz"a musiqi yazıb. Zülfüqar Hacıbəyovun son əsəri 1950-ci ildə Zakir Bağırovla birlikdə yazdığı kantata olub.

Musiqili komediyalar

1. "Əlli yaşında cavan"

2. "On bir yaşlı arvad"

3. "Evliykən subay"

Operalar

- "Aşıq Qərib" (1915) – eyniadlı dastan əsasında. Librettosu Üzeyir Hacıbəyovundur.

- "Nüşabə" – Nizaminin "İskəndərnamə" poeması və Abdulla Şaiqin librettosu əsasında. Yarımçıq qalıb.

- "Üç aşiq və ya Məlikməmməd" – yarımçıq qalıb.

Vokal əsərlər

1. "Kəndçi qızı"

2. "Çoban qızı"

3. "Əsgər nəğməsi"

4. "Azərbaycan" kantatası

Digər əsərlər

- "Kölə qadınların rəqsi" (1932) – simfonik əsər

- "Cəngi" – Xalq Çalğı Alətləri Orkestri üçün. Fikrət Əmirovla birgə hazırlanıb.

Filmoqrafiya

1. Almaz – tammetrajlı bədii film. Niyazi ilə birgə film bəstəkarı.

2. Üzeyir ömrü – bioqrafik sənədli film. Zülfüqar Hacıbəyov rolunu Yaşar Nuri canlandırıb

3. Maestro Niyazi

O, 30 sentyabr 1950-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

Kitabçılar Birliyi tərəfindən 2026-cı ilin fevral ayında “Şeirini təqdim et, imzanı tanıt” adlı şeir müsabiqəsi elan olundu. Münsiflər heyəti Baba Vəziroğlu, İlqar Fəhmli və Samir Əfsəroğludan ibarət müsabiqəyə ümumilikdə 39 nəfər ədəbiyyatsevər qatıldı.

8 aprel tarixində Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Natavan Klubunda müsabiqənin təntənəli mükafatlandırma mərasimi keçirildi. Üç əsas qalibi seçildi, üç nəfər  fərqlənmə diplomuna layiq görüldü. Digər iştirakçılar təşəkkürnamələrlə təltif olundular.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı sıra ilə öncə fərqlənmə diplomuna layiq görülənlərin, sonra isə mükafatçıların müsabiqəyə təqdim etdikləri şeirlərini geniş oxucu auditoriyası üçün əlçatan edir.

Beləliklə, tanış olun:

Kitabçılar Birliyinin “Şeirini təqdim et, imzanı tanıt” adlı şeir müsabiqəsində 3-cü yer mükafatçısı: Samir Həsrət

SAMİR HƏSRƏT

“BİR TİKƏLİK HƏSRƏTİN”

Üzümdə

hamilə qalmış gülüşlərin,

ölü doğuldu bu gecə

sənsizlikdən.

Yarpaqtək solmuş xatirələrimi

göyərdə bilmədiyim üçün

ölüm də,

ucuz gəlirdi mənə.

Qəmin dizlərimi cırmaqladıqca

göz yaşlarıma tanrıdan başqa

kimsə şahid deyildi.

Divardakı şəklinə əlimi toxundurub

daş ürəyinin küncündə

üşüyən ümidlərimi

bağrıma sıxıb və

yarası göynəyən bəxtimi qucaqladım.

Bir tikəlik həsrətindən qocalmış

otağımın divarları da,

daha əvvəlki tək hal-əhval tutub

danışmır mənimlə.

Yoxluğundan canavartək ulayan ruhuma

təsəlli vermək üçün hər gün

təsbehimlə həsrətini zikr edirəm, əzizim.

Bazar ertəsi sizi 2-ci yerə layiq görülən iştirakçı - Əli Məlikli ilə tanışlıq gözləyir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Azərbaycan Xalq yazıçısı Sabir Əhmədli çoxhalaladamolub. Evinə haram çörəkaparmayıb. Həttabirvaxtlardəbimiş, nəzir-niyazverənlərə deyirlərmiş ki, gedinpulunuzuSabirmüəllimlə dəyişin, halaldı onunpulu. Oğlukönüllü Qarabağ savaşınagedib, ermənilər snayperlə başındanvurub öldürüblər. Özü də həmingünoğlununadgünüymüş. Oğlu şəhidolanvaxt özü cəbhə bölgəsininbaşqabiryerində əsgərlərlə görüşdə idi...

Sabir Əhmədli Azərbaycanda oğlu şəhid olan yeganə Xalq yazıçısıdır. Xalq şairlərindən isə yalnız Xəlil Rzanın oğlu Qarabağ müharibəsində şəhidlik məqamına ucalıb.

Sabir müəllim nə oğlunun yasında, nə də sonralar oğlu üçün adamların yanında ağlamayıb. Ancaq gizlinlərdə, öz otağında ağlayırmış.

Həqiqətən gözəl yazıçı və nümunəvi insan olub mərhum.

1930-cu il iyulun 10-da Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun Cəbrayıl kəndində anadan olub. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra 1946–1951-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində təhsil alıb.

 Cəbrayıl rayon mərkəzində müəllim, Şükürbəyli kəndində orta məktəbin direktoru işləyib. "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi, Nəsr şöbəsinin müdiri, baş redaktor işləyib.

1955-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü olub. Sabir Əhmədli Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının Mirzə Fətəli Axundov adına ədəbi mükafat komissiyasına sədrlik edib.

Ədəbi fəaliyyətə 1951-ci ildən "Pioner" jurnalında çap olunan "Poçtalyon" hekayəsi ilə başlayıb. Bədii əsərlər və publisistik məqalələri ilə dövri mətbuatda müntəzəm çıxış edib. 1961-ci ildə onun "Bir payız axşamı" kitabı çıxıb. 1989-cu ildə Azərnəşrdə ikicildlik əsərləri çap edilib.

Kitabları

"Kütlə"

"Axirət sevdası"

"Şəhid ruhu"

Sabir ƏhmədliAzərbaycanədəbiyyatındaən çoxromanyazanyazıçılarındandır. Onun 20-dən artıq romanı çap olunub.

Əsərləri

1. Aran

2. Pillələr

3. Yamacda nişanə

4. Toğana

5. Yasamal gölündə qayıqlar üzürdü

6. Mavi günbəz

7. Gedənlərin qayıtmağı

8. Kütlə" (1999)

9. Görünməz dalğa

10. Dünyanın arşını

11. Yanvar hekayələri

Yazıçının insanlığı barədə bir hadisəni tez-tez nəql edirlər. Məmməd Arazı partiyadan uzaqlaşdırmaq üçün iclas keçirilibmiş. O iclasda yalnız Sabir Əhmədli cəsarət göstərib Məmməd Arazı müdafiə edib və partiyadan uzaqlaşdırmaq qərarına etirazını bildiribmiş.

Onun mərdliyi barədə də sübutlar çxdur. “Ədəbiyyat qəzeti”nin baş redaktoru olduğu vaxt Yazıçılar Birliyində qəzetin müzakirəsi aparılırmış. İclasda səslənən iradlar Sabir Əhmədlini bərk qəzəbləndirir. Əslində bu iradlar Sabir Əhmədlini işdən çıxarmaq üçün bəhanəydi. O, əsəbi halda iclası tərk edir və bunları söyləyir: “Keçmə namərd körpüsündən qoy aparsın sellər səni”. O iclasdan sonra “Ədəbiyyat qəzetin”dən çıxan Sabir Əhmədli bir də redaksiyaya ayaq basmayıbmış.

Sabir Əhmədli 2009-cu il aprelin 17 Bakıda vəfat edib. Bu gün böyük yazıçının vəfatının 17-ci ildönümüdür.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Azərbaycan mədəniyyətinin qızıl adlarından biri!

Musiqi sənətimizin qızıl səsi.

Dünyaşöhrətli opera müğənnisi…

Hamısı bir adda - SSRİ Xalq artisti Lütfiyar İmanovda.

Müasir Azərbaycan mədəniyyətinin görkəmli nümayəndəsi Lütfiyar İmanov milli musiqinin inkişafında müstəsna xidmətləri olan sənətkarlarımızdandır. Onun klassik opera sənəti və xalq musiqisinin vəhdətindən bəhrələnən yüksək ifaçılıq məharəti Azərbaycan vokal sənəti tarixində yeni bir mərhələ təşkil edir.

Lütfiyar İmanov 1928-ci il aprelin 17-də (başqa mənbələrə görə 1929-cu ildə) Petropavlovka kəndində (indiki Sabirabad, Azərbaycan) anadan olub. İlk dəfə məktəbli olarkən −1943-cü ildə Sabirabad Dövlət Dram Teatrında aktyor kimi özünü sınayıb. 18 yaşındaykən dram dərnəyinin rəhbəri olub.

1948-ci ildən Sabirabad şəhər mədəniyyət evində bədii rəhbər işləyib. 1957-ci ildə Asəf Zeynallı adına Bakı musiqi məktəbinin vokal şöbəsini bitirib. 1968-ci ildə Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin teatrşünaslıq fakültəsini bitirib.

1954–1956-cı illərdə Azərbaycan televiziya və radiosunun xor solisti olub. 1956–1957-ci ildə Azərbaycan Dövlət Estrada Orkestrinin solisti, 1956–1959-cu ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında işləyib. İlk dəfə 1957-ci ildə Moskvada Üzeyir Hacıbəyovun "Koroğlu" operasında baş rolda debüt edib.

1958-ci ildən ömrünün sonuna qədər Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının solisti olub. 1965-ci ildə Moskvada Böyük Teatrda, 1975-ci ildə İtalyanın Milan şəhərində "La Skala" teatrında təcrübə keçib. 1968-ci ildən başlayaraq 30-dan çox operada baş rolda çıxış edib.

Konsertlərdə Azərbaycan və dünya xalqlarının mahnılarını və s. ifa edirdi. İran, İtaliya, Almaniya, Hindistan, Kanada, ABŞ, Türkiyə, bir sıra ərəb öləkələrində və s. qastrol səfərlərində olub. Pedoqoji fəaliyyətlə məşğul olub.

Sovet dönəmində Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında (professor), 1991–1995-ci illərdə İstanbul və İzmirin opera teatrlarında dərs deyib. 1996-cı ildə İtaliyada Vivaldinin xatirəsinə həsr edilən konsertdə, Almaniyada "Milleniumun mahnısı" festivalında çıxış edib.

Lütfiyar İmanovun adı opera səhnəmizdə aparıcı partiyaların ifaçısı kimi musiqi salnaməmizə həmişəlik həkk olunmuşdur. Ömrünün yarım əsrə yaxın bir dövrünü opera ifaçılığına həsr edən Lütfiyar İmanov musiqi mədəniyyətimizdə daim öz dəst-xətti ilə seçilən bir mədəniyyət xadimi olmuşdur. Tanınmış sənətkarın yüksək səhnə mədəniyyəti, aktyorluq məharəti və güclü səsi ona geniş repertuarla çıxış etməyə imkan vermişdir.

Onun Azərbaycan və dünya klassiklərinin şah əsərlərində ifa etdiyi partiyalar, yaratdığı obrazlar öz dolğunluğu, kamilliyi və təbiiliyi ilə səciyyələnmişdir. Sənət fəaliyyəti boyu təqdirəlayiq uğurlar əldə edən Lütfiyar İmanov milli və dünya klassik opera nümunələri ilə yanaşı, müxtəlif konsert proqramlarında kamera-vokal əsərləri, romansları və xalq mahnılarını zövq və ustalıqla oxumuşdur.

Repertuarı

- Herman — "Qaratoxmaq qadın" P. İ. Çaykovski

- Manriko — "Trubadur" C. Verdi

- Radames — "Aida" C. Verdi

- Otello — "Otello" C. Verdi

- Hersoq "Riqoletto" D. Verdi

- Xoze — "Karmen" J. Bize

- Faust — "Faust" Ş. Quno

Filmoqrafiya

- Azərbaycan elləri (film, 1976)

- Əzablı yollar (film, 1982)

- Görüş (film, 1955)

- Xalq nəğməkarı (film, 1979)

- Koroğlu (film, 1960)

- Lütfiyar İmanov (film, 2002)

- Maestro (film, 2002)

- Nəğməkar torpaq (film, 1981)

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 10 iyun 1959

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 7 iyul 1967

- "SSRİ xalq artisti" fəxri adı — 20 yanvar 1977

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

- "İstiqlal" ordeni — 16 aprel 1998

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 11 iyun 2002

Yaradıcılığının başlıca qayəsi xalq mənəviyyatına xidmətdən ibarət olan Lütfiyar İmanov ölkəmizin hüdudlarından xeyli uzaqlarda, dünyanın ayrı-ayrı guşələrində mötəbər konsert salonlarındakı çoxsaylı çıxışları ilə Azərbaycan mədəniyyətini daim layiqincə təmsil etmiş və ona şöhrət gətirmişdir. Lütfiyar İmanovun zəngin yaradıcılığı yeni sənətkarlar nəsli üçün əsl örnəkdir.

İctimai xadim kimi də Lütfiyar İmanovun göstərdiyi fəaliyyət təqdirəlayiqdir. O, Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin deputatı və Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının sədri kimi Azərbaycan mədəniyyətinin tərəqqisinə layiqli töhfələr vermişdir.

Çoxşaxəli fəaliyyəti bütövlükdə sənətə sonsuz bağlılıq nümunəsi olan Lütfiyar İmanov milli musiqi mədəniyyətinin inkişafı sahəsində mühüm nailiyyətlərinə görə müstəqil Azərbaycan Respublikasının ən ali mükafatı - “İstiqlal” ordeni ilə təltif edilmişdir.

Lütfiyar İmanov 21 yanvar 2008-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib, Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Görkəmli sənətkar, gözəl pedaqoq və təvazökar insan Lütfiyar İmanovun əziz xatirəsi onu tanıyanların qəlbində həmişə yaşayacaqdır.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Qərbi Azərbaycana sahiblənən yağılar oradakı aborogen əhaliyə - azərbaycanlılara öz dillərində yazıb yaratmağa hər cür maneçilik törədir, bizdən olan ziyalıları daim sıxışdırırdılar. Bu arada nə qədər güc, səbr və dözümün olmalıydı ki, özünü təkrarən sübut edib nəsə bir imtiyaz qopara biləsən. Fəxri ad - Ermənistan SSR əməkdar incəsənət xadimi adına layiq          görülmüş ssenarist, dramaturq, sənətşünas, teatr və kino tənqidçisi Sabir Əkbər oğlu Rizayev də belələrindən idi.

O, 17 aprel 1924-cü ildə İrəvan şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. İrəvandakı Puşkin adına yeddiillik məktəbi bitirib. Atası Əkbər Rizayev həmin vaxt Moskvada "İnostrannaya literatura" ("Xarici ədəbiyyat") jurnalının redaksiyasında "Türk ədəbiyyatı" şöbəsinin müdiri işləyib.

Sabir orta məktəbi Moskvada bitirib. 1942-ci ildə könüllü olaraq müharibəyə gedib. İkinci Dünya müharibəsi qurtardıqdan sonra İrəvana qayıdıb və "Kommunist" qəzetində işləyib. 1948-ci ildən teatr tamaşaları və filmlər haqqında tənqidi məqalələri mətbuatda dərc olunmağa başlayıb. Sabir Rizayev 1951-ci ildə İrəvan Teatr İnstitutunu bitirib.

O, 1954-cü ildə Leninqradda (Sankt-Peterburq) Teatr, Musiqi və Kinematoqrafiya İnstitutunun aspiranturasını fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra "Armenfilm" kinostudiyasında ssenari şöbəsinə rəhbərlik edib, Ermənistan Dövlət Kinematoqrafiya Komitəsində baş redaktor işləyib.

1965-ci ildən ömrünün sonunadək Ermənistan SSR Elmlər Akademiyasının İncəsənət İnstitutunun direktor müavini və Ermənistan Kinematoqrafçılar İttifaqının idarə heyətinin katibi vəzifəsində işləyib. Onun səyi nəticəsində İncəsənət İnstitutunda Kino şöbəsi yaradılıb, bir sıra monoqrafiyalar yazılıb.

Sabir Rizayevin ömrünü teatra, incəsənətə bağlamasında onun valideynlərinin müstəsna xidmətləri olub. Onun atası Əkbər Rizayev hələ İrəvan gimnaziyasında oxuyarkən "Könülsüz nikah" adlı komediyanı yazıb və həmin əsər İrəvan teatr həvəskarları tərəfindən tamaşaya qoyulub.

Daha sonralar Əkbər Rizayev Ermənistan komsomolunun Mərkəzi Komitəsində və Ermənistan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsində məsul vəzifələrdə işlədiyi vaxtlarda İrəvan teatrını yaşatmaq üçün tamaşalarda rollar ifa edib. Anası Firəngiz Rizayeva İrəvanda səhnəyə çıxan ilk ziyalı azərbaycanlı qadınlardan olub.

Sabir Rizayev 1975-ci ildə "Ermənistan SSR Əməkdar incəsənət xadimi" adına layiq görülüb. Müasir erməni sənətşünasları Sabir Rizayevi erməni kinoşünaslığının banisi adlandırıblar. O, bir sıra filmlərin ssenari müəllifi olub. Sabir Rizayevin qələmindən çıxan "Erməni bədii kinematoqrafiyası" (1963), "Hraciya Nersesyan" (1968), "Vardan Əcəmyan" (1978) monoqrafiyaları sənətşünasların stolüstü kitablarına çevrilib

Erməni dilini mükəmməl bilən Sabir Rizayev əsərlərini əksəriyyətini rus dilində yazıb. Onun müəllifi olduğu İrəvan Azərbaycan Dram Teatrı haqqında ilk tədqiqat əsəri 1963-cü ildə Bakıda rus dilində "Ermənistanda Azərbaycan teatrı" ("АзербайджанскийтеатрвАрмении") adı altında çap olunub.

İrəvandakı Azərbaycan teatrının banisi Yunis Nuri haqqında Sabir Rizayevlə aktyorun oğlu Əkbər Yerevanlının birgə yazdıqları 165 səhifəlik illüstrasiyalı "Yunis Nuri" kitabı 1982-ci ildə Ermənistan Teatr Cəmiyyəti tərəfindən İrəvanda azərbaycanca çap olunub.

Məqalələri

- Rizayev, Sabir. Erməni-Azərbaycan teatr əlaqələri tarixindən // "Sovetakan qraqanutyun" jurn., 1960, № 4, səh. 135–145 [erm. d.].

- Rizayev, Sabir. Ədəbi əlaqələr haqqında dəyərli kitab // "Sovet Ermənistanı" qəz., 22 noyabr 1975, № 139 (10251);

- Rizayev, Sabir. Beynəlxalq teatr günü // "Sovet Ermənistanı" qəz., 28 mart 1978, № 37 (10617)

Ümumiyyətlə, Sabir Rizayevin müəllifliyi və tərtibçiliyi ilə 30 kitabı çap olunub. Onlardan 15-i rusca, 14-ü ermənicə, 1-i isə azərbaycanca çap olunub. Sabir Rizayevin yazdığı əsərlər bu gün də öz aktuallığını saxlamasının göstəricisidir ki, onun rus dilində yazdığı məqalələrinin bir qismi toplanaraq 2009-cu ildə İrəvanda "Teatr və kino haqqında seçilmiş işləri" ("Избранныеработыотеатреикино") adı ilə 280 səhifə həcmində nəfis şəkildə çap edilib.

Əsərləri

Ermənicə

1. Maksim Qorkinin dramaturgiyası erməni səhnəsində. Yerevan: Ermənistan SSR EA Nəşriyyatı. 1956

2. Erməni səhnəsində Lenin obrazı. Yerevan: Ermənistan Teatr Cəmiyyəti, 1957 (tərtib edənlər: Levon Xalatyan, Sabir Rizayev)

3. Xalq üçün teatr. Yerevan: Ermənistan Teatr Cəmiyyəti. 1960 (həmmüəllif)

4. Zaqafqaziya xalqlarının incəsənətinin qarşılıqlı zənginləşməsi: Teatr, kino. Yerevan: Ermənistan SSR EA Nəşriyyatı. 1976

5. Teatr. Yerevan: Hayastan, 1976

Azərbaycanca:

Yunis Nuri. Yerevan: Ermənistan Teatr Cəmiyyəti, 1980 (həmmüəllif).

Düzdür, deyənlər tapılacaq ki, o, erməni mədəniyyətini təbliğ edib. Amma bu, bir bayraq olub ki, altından Azərbaycan mədəniyyətinə xidmət göstərə bilsin.

Sabir Rizayev yaradıclılğının çiçəkləndiyi bir vaxtda həyatla vidalaşıb. O, 20 dekabr 1978-ci ildə İrəvanda keçirilən konfrans zamanı məruzə edərkən infarkt keçirib və məruzəsini tamamlaya bilməyərək gözlərini əbədi yumub. Sabir Rizayev böyük izdihamla İrəvan şəhər qəbiristanlığında dəfn edilib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)