Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalınının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bəzən ədəbiyyatın özü belə siyasətə söykənir, dövrün ictimai-siyasi reallıqlarını və güc münasibətlərini özündə əks etdirir. Yaxın Şərqdə artan gərginlik və böyük güclər arasında mürəkkəb münasibətlər də bu baxımdan yalnız siyasi deyil, həm də ideoloji və mədəni kontekstdə dəyərləndirilir. Bu fonda Türkiyənin tutduğu mövqe və atdığı diplomatik addımlar yenidən diqqət mərkəzinə çevrilib.

Mövzu ilə bağlı AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun şöbə müdiri, fəlsəfə doktoru, dosent Məhəmməd Cəbrayılov “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalına açıqlama verib:

"Türkiyə regionun böyük dövlətidir və əsas faktorlardan biridir. Əgər xatırlayırsınızsa, müharibə başlayanda və ilk günlərdə Türkiyə fəal diplomatik addımlar atdı, atəşkəsin əldə olunması və müharibənin dayandırılması istiqamətində təşəbbüslər göstərdi. Eyni zamanda, Pakistan və Türkiyə arasında regionda sabitliyin qorunması ilə bağlı da fəaliyyətlər müşahidə olundu. Hakan Fidanın İslamabadda keçirilən görüşü ilə bağlı məsələlər də var idi. Region dövlətləri, xüsusilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Xarici İşlər naziri və eyni zamanda Misirin Xarici İşlər nazirinin də iştirakı ilə görüşlər keçirildi. Bu görüş İran-ABŞ-İsrail arasında baş verən münaqişənin həlli ilə bağlı idi, amma eyni zamanda bölgədə yeni geosiyasi konfiqurasiyanın formalaşması məsələlərini də gündəmə gətirirdi.

Hər halda bu görüşlər İran-ABŞ-İsrail arasında baş verən  münaqişənin dayandırılması və regionda sabitliyin təmin olunması məqsədi daşıyırdı. Türkiyənin bu məsələdə vacib aktor olduğunu həm də əməli fəaliyyətdə görürük. Müharibə başlayanda Türkiyənin bu oyuna gətirilməsi və tərəflərdən birinə çevrilməsi cəhdləri də oldu, lakin Türkiyə bu oyuna gəlmədi".

Bundan əlavə, M.Cəbrayılov bildirib ki, Türkiyə həm NATO üzvüdür, həm də ABŞ ilə strateji tərəfdaşdır:

"Eyni zamanda İran yaxın qonşu və müsəlman dövlətdir. Türkiyə əvvəldən bəyan edib ki, İrana qarşı hər hansı münaqişədə iştirak etməyəcək və praktik olaraq da neytrallığını qoruyub. Bu balans siyasəti Türkiyənin etibarlılığını artıran bir yanaşmadır. Türkiyə nə ABŞ-nin, nə də İranın tərəfində açıq şəkildə yer almayaraq vasitəçi rolunu qorumağa çalışır. Eyni zamanda bəzi hallarda ABŞ və digər tərəflərə də münaqişənin dayandırılması istiqamətində təsir göstərən aktor kimi çıxış edir. İranla bağlı məsələlərdə də Türkiyə müxtəlif diplomatik fəaliyyətlər göstərib. Bu siyasət Türkiyəyə risklərdən çox, müəyyən üstünlüklər qazandırır. Əgər atəşkəs davamlı olarsa, Türkiyənin diqqəti regiondakı digər məsələlərə yönələ bilər. Xüsusilə Suriya məsələsi hələ də tam həll olunmayıb. Türkiyə üçün Suriya təhlükəsizlik baxımından mühüm məsələdir və burada onun ciddi geosiyasi maraqları var. Bu proseslər nəticəsində Yaxın Şərqdə müəyyən nisbi sakitlik yaranarsa, diqqətin digər bölgələrə yönəlməsi ehtimalı var".

Müsahibimizin sözlərinə görə, bu böhrandan ən çox təsirlənən ölkələrdən biri Çindir:

"Çin İranın əsas neft alıcılarından biridir və enerji qiymətlərinin artması Çinə birbaşa təsir göstərir.

Rusiya isə bu kimi böhranların uzanmasından müəyyən mənada fayda əldə edə bilir. Enerji bazarındakı dəyişikliklər Rusiyanın mövqeyinə təsir edir və o, bazarda daha rahat hərəkət imkanı qazanır. Çin və Rusiya İranın strateji müttəfiqləri olsa da, bu böhrana yanaşmaları fərqlidir. Çin İranın müəyyən sahələrdə – xüsusilə texnoloji və sənaye sahələrində – dəstəyində rol oynayır və dolayı yolla İranın dayanıqlığını təmin edir".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.04.2026)

İlhamə Məhəmmədqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Sumqayıt təmsilçisi

Yavaş-yavaş sevdim səni,

Hər gün bir az da sevdim.

Ən çox bu qış sevdim səni,

Qarda, ayazda sevdim.

Gör bir nə tez isinişdik

Havalar soyuyanda.

Adamlar qalın geyinib,

Ağaclar soyunanda.

Qar altından baş qaldıran

Çiçək tək sevdim səni.

İstisinə qızındığım

Ocaq tək sevdim səni.

Hələ bu cür sevməmişdim

Ömrüm boyu heç kimi.

Səni sevdim qar üstündə

Yem axtaran quş kimi.

Ramiz Rövşənin “Yavaş-yavaş sevdim səni” şeiri mənim üçün xüsusi məna daşıyır. Bu şeiri çox sevməyimin əsas səbəbi onun səmimiyyəti və hisslərin təbii, tələsmədən ifadə olunmasıdır. Şair sevgini birdən-birə yaranan güclü duyğu kimi deyil, zamanla formalaşan, hər gün bir az da böyüyən bir hiss kimi təqdim edir. Bu isə mənə çox doğma gəlir, çünki həqiqi sevginin məhz yavaş-yavaş, dərinləşərək yarandığına inanıram.

Şeirdə qış təsvirləri xüsusi yer tutur. Qar, ayaz, soyuq hava kimi obrazlar fonunda sevginin istiliyi daha aydın hiss olunur. “Ən çox bu qış sevdim səni” misrası məndə belə bir fikir yaradır ki, insan ən çətin, ən soyuq anlarında belə sevdiyi insana daha çox bağlanır. Xarici aləmin soyuqluğu ilə daxili aləmin istiliyi arasındakı ziddiyyət şeiri daha təsirli edir və mənə dərin duyğular yaşadır.

Bundan əlavə, şeirdə istifadə olunan bənzətmələr də məni cəlb edir. “Qar altından baş qaldıran çiçək tək”, “ocaq tək”, “qar üstündə yem axtaran quş kimi” ifadələri sevginin həm kövrək, həm də güclü tərəflərini göstərir. Bu bənzətmələr sevgini daha canlı və təsəvvür edilən edir, oxuyarkən sanki bu hissləri özüm də yaşayıram.

Bu şeiri sevməyimin başqa bir səbəbi isə onun sadə, amma təsirli dilidir. Şair mürəkkəb sözlərdən istifadə etmədən, gündəlik və anlaşıqlı ifadələrlə çox dərin məna yaradır. Bu sadəlik şeiri daha səmimi edir və mənə elə gəlir ki, bu ifadələr birbaşa ürəkdən gəlir.

Bir sözlə, “Yavaş-yavaş sevdim səni” şeirini çox sevməyimin səbəbi onun səmimiyyəti, təsirli obrazları və sevgini real, təbii şəkildə ifadə etməsidir. Bu şeir mənə sevginin tələsmədən, zamanla formalaşan ən gözəl duyğulardan biri olduğunu xatırladır və hər oxuduğumda eyni hissləri yenidən yaşayıram.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

"Cip, cip, cücələrim,

Mənim qəşəng cücələrim

Tükü ipək cücələrim."

Bu gün bizlərə tanış olan bu misraların müəllifi, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi, şair Tofiq Mütəllibovun doğum günüdür. Onu yaxından tanıyaq.

Tofiq Mütəllibov 1929-cu il aprel ayının 13-də Naxçıvan şəhərində anadan olub. 1958–1963-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetində (indiki BDU) təhsil alıb. Onun 1946-cı ildə "Zəfər" adlı ilk şeiri "Azərbaycan pioneri" qəzetində çap olunub. O, "Pioner" jurnalında məsul katib, Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində redaktor, böyük redaktor, "Azərbaycan pioneri" qəzetində şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb.

Sonra isə "Azərbaycan gəncləri" qəzetində işə başlayan Tofiq Mütəllibov ömrünün sonuna kimi burada işləyib. XX əsrin 50-ci illərindən şair kimi diqqət çəkən Tofiq Mütəllibov 30-a yaxın kitabın müəllifidir. "Görüş", "Şeirlər", "Bəxtiyar balalar", "Gözəllikdən doymur ürək", "Sənin xətrinə", "Danışan çiçəklər", "Mənim əzizlərim", "Görüş yerimiz" və başqa kitabları ilə oxucu rəğbəti qazanan Tofiq Mütəllibovun pərəstişkarlarına son töhfəsi ölümündən bir qədər əvvəl çap edilən "Sevənlərin ürəyi" adlanır.

 Azərbaycanın məşhur bəstəkarlarının əksəriyyəti şairin yaradıcılığına müraciət edib, onun sözlərinə bəstələnən mahnılar sevilə-sevilə dinlənilib. O, bəstəkar Qənbər Hüseynli ilə birlikdə Azərbaycan musiqisinə "Cücələrim" mahnısını bəxş edib. "Cücələrim"in 60-dan çox yaşı var. Mahnının mətni bir çox xalqların dillərinə tərcümə olunaraq ifa edilib. Tofiq Mütəllibov uşaqların psixologiyasını çox yaxşı bildiyinə görə qələmindən çıxan şeirlər dillər əzbərinə çevrilib.

Əsərləri bir sıra teatrlarda səhnələşdirilib. 1981-ci ildə Abdulla Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrında "Meşə nağılı" (1982), "Danışan qayalar" pyesləri, 1984-cü ildə Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında isə "Cücələrim" alleqorik pyesi tamaşaya qoyulub. 1968-1990-cı illərdə SSRİ Yazıçılar İttifaqının Uşaq və Gənclər ədəbiyyatı şurasının üzvü olub.

1970-ci ildə SSRİ-Çexoslovakiya Dostluğu Cəmiyyəti Azərbaycan şöbəsi İdarə Heyətinin üzvü seçilib. 1955-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olub. 1986-cı ildə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı Təftiş Komissiyasının üzvü seçilib. 1988-ci ildə “Ədəbiyyat və incəsənət” qəzeti redaksiya heyətinin üzvü seçilib.

1989-cu ildə Azərbaycan SSR-nin Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adına layiq görülüb. Bir neçə dəfə Azərbaycan SSR-nin Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri fərmanı ilə təltif edilib.

Jurnalist Mahir Qabiloğluvaxtilə ünsiyyətdə olmuş, ailəvi yaxınlıq etmiş tanınmış ədəbiyyat, mədəniyyət xadimləri haqda silsilə yazılarından birində Tofiq Mütəllibov barədə yazır:

2Tofiq Mütəllibov bu dünyada cəmi 63 il yaşadı. 30 kitabın, 300 mahnının müəllifi oldu. Mənə ona “əmi” deyə müraciət etmək cəmi iki il qismət oldu. 9-cu mikrorayonda yazıçılar üçün tikilən kooperativ binada qonşu idik. Oğlu Vüqar, qızları Sevinc və Çinarə ilə dost idik. Amma ölüm onu bizdən ayırdı. Sonra oğlu Vüqar da bir cinayətin qurbanı oldu. Daha sonra ordan köçdülər.

Son vaxtlar bir xasiyyət məndə peyda olub. Gənc nəsillə (30-45 yaş) söhbət edəndə belə bir sual verirəm. İlk sualım isə bugünkü yazımın mövzusu oldu. “Sən Tofiq Mütəllibovu tanıyırsanmı?” İnandırım sizi ki, bir nəfər də bu suala “hə” cavabı vermədi. Pərt oldum. İki misra oxudum. Üzləri güldü. “Bunu Tofiq Mütəllibov yazıb?” dedilər. Mən də sevindim. İstədim ki, sevincimi sizinlə də bölüşüm.

20-ci əsr Azərbaycan ədəbiyyatının dünya şöhrətli nümayəndəsi Tofiq Mütəllibovu siz də tanıyın. Daha doğrusu yaddan çıxarmayın. Sadəcə mənimlə oxuyun. Həm üzünüz gülsün, həm də mənim əmim Tofiq Mütəllibovun və üzünü görmədiyim bəstəkar Qəmbər Hüseynlinin də ruhu şad olsun. Bir daha əmin olun ki, dahilik sadəlikdədir. 20 yaşlı Tofiq Mütəllibovun qələmindən çıxan və bütün dünyanı dolaşan sadəlikdə:

Cip, cip, cücələrim,

Mənim qəşəng cücələrim

Tükü ipək cücələrim.

Gözləyirəm tez gələsiz,

Göy çəməndə dincələsiz,

Ay mənim cücələrim,

Mənim qəşəng cücələrim

Tükü ipək cücələrim.

Cip-cip-cip cücələrim.

Arzum budur boy atasız

Ananıza tez çatasınız

Ay mənim cücələrim,

Mənim qəşəng cücələrim

Tükü ipək cücələrim.

Cip-cip-cip cücələrim,

Gəlin sizə yemək verim

Dən, su verim, çörək verim

Ay mənim cücələrim,

Mənim qəşəng cücələrim

Tükü ipək cücələrim.

Cip-cip-cip cücələrim,

Cip-cip,cip.”

Görkəmli şair Tofiq Mütəllibov 1992-ci il oktyabr ayının 30-da vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.04.2026)

“Bəzən rejissor susmalıdır ki, sonra dili açılsın” – R.HƏSƏNOĞLU

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Onu qısa təqdim etmək mümkünsüzdür, amma maksimum qısaldıb belə təqdim edərdim: Xalq artisti, rejissor, "Qızıl fond"da qorunub saxlanılan bir çox televiziya filminin, bədii film və teatr tamaşalarının müəllifi Ramiz Həsənoğlu.

Bu gün onun yubileyidir – 80 illiyidir!

Ramiz Həsənoğlu 1946-cı ilin bu günündə indi yağıların şəhərinə çevrilmiş İrəvan şəhərində dünyaya göz açıb. Anası Azərbaycan milli teatr sənətində bənzərsiz ifa qabiliyyəti olan, əməkdar artist Ətayə Əliyeva, atası əməkdar mədəniyyət işçisi Həsənağa Mirzəyevdir. 1948-ci ildə ermənilərin yenidən azğınlaşmasından sonra İrəvan teatrının kollektivi qonşu Azərbaycana üz tutub. 2 yaşlı R. Həsənoğlu valideynləri ilə birlikdə Gəncə şəhərinə köçüb.

1956-cı ildə Bakıya gəliblər. Ramiz 1965-ci ildə orta məktəbi bitirib Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun mədəni-maarif fakültəsinin qiyabi şöbəsinə qəbul olunub. 1966-cı ildən Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində rejissor köməkçisi işləməyə başlayıb. Ağaəli Dadaşov, Rauf Kazımovski, Arif Babayev kimi görkəmli sənətkarlardan bu sənətin sirlərini öyrənib.

Anarın pyesləri əsasında "Mən, sən, o və telefon", "Dindirir əsr bizi", "Ötən ilin son gecəsi" teletamaşalarını ekranlaşdırıb. Bu dövrdə sənət uğurları ilə yanaşı, təhsilini də davam etdirib. 1973-cü ildə müsabiqə yolu ilə qəbul olunduğu Sankt-Peterburq Dövlət Teatrı, Musiqi və Kinematoqrafiya Akademiyasını 1978-ci ildə uğurla başa vurub.

R. Həsənoğlu Hamlet Xanızadənin, Həsən Əblucun, Yaşar Nurinin rol aldıqları "Qatarda" televiziya tamaşasından sonra daha artıq populyarlıq qazanıb. Onun quruluş verdiyi teletamaşalar sırasında ən uğurlu alınanlardan biri də Hüseyn Cavidin eyniadlı əsəri əsasında ekranlaşdırdığı "Topal Teymur"dur. "Günahsız Abdulla" və ilk Azərbaycan telemüzikli "Ordan-burdan" ona daha geniş şöhrət gətirib.

Məşhur, bənzərsiz "Ac həriflər" televiziya tamaşası Ramiz Həsənoğlunun yaradıcılığından qırmızı xətt kimi keçib. Tamaşa "Humay" mükafatına layiq görülüb.

R. Həsənoğlu 200-dən artıq müxtəlif səpkili bədii, sənədli, musiqili proqramlara quruluş verib. O, eyni zamanda Musiqili Komediya Teatrında "Məzəli əhvalat" və Milli Akademik Dram Teatrında "Brüsseldən məktublar" (H. Həsənov),"Generalın son əmri"(V. Səmədoğlu) tamaşalarına da quruluş verib.

Rüstəm İbrahimbəyovun ssenarisi əsasında çəkdiyi "Ailə" bədii filmi 2000-ci ildə Moskvada keçirilən Avrasiya festivalının baş mükafatına layiq görülüb. 2007-ci ildə Anarın ssenarisi əsasında "Cavid ömrü" adlı bədii, tammetrajlı film çəkib. 1993-cü ildən bu günə kimi Azərbaycan Televiziyasında "Sabah" eksperimental yaradıcılıq emalatxanasına rəhbərlik edir. 2019-cu ildə "Azərbaycantelefilm" Yaradıcılıq Birliyinin direktoru təyin edilib. Azərbaycan Kinematoqrafçılar Birliyi İdarə Heyətinin və Azərbaycan Kinorejissorlar Gildiyası bürosunun üzvüdür.

Filmoqrafiya

1. Onuncu planet

2. Gülər

3. Firuzə

4. Bir parça həyat

5. Son gecə

6. Oğulla görüş

7. Günəşin bacısı

8. Gecə müsahibi

9. Günəşlə görüşlər

10. Müsabiqə

11. Ötən ilin son gecəsi

12. Yollar görüşəndə

13. Sumqayıt

14. Ömrün yolları

15. Qatarda

16. Topal Teymur

Mükafatları

- 4 may 1989-cu ildə Azərbaycanda kütləvi informasiya vasitələrinin inkişafında xidmətlərinə görə "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı verilib.

- 4 noyabr 2006-cı ildə Azərbaycan televiziyası və radiosunun inkişafındakı xidmətlərinə görə "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı verilib

- 2015-ci ildə "Milli televiziyanın inkişafında verdiyi töhfələrə görə" nominasiyasında "Qızıl Pəri" mükafatına layiq görülüb

- 4 iyun 2020-ci ildə "Vaqif Səmədoğlu" medalı ilə təltif edilib

Müsahibələrindən fraqmentlər

Klassiklərə ən çox müraciət edən rejissor siz olmusuz. Onlarda sizi özünə cəlb edən səbəblər nədir?

-Yəqin ki, oxuduğum kitablar, böyüdüyüm mühit, tərbiyə aldığım ailə... Bilirsiz, mən aktyor ailəsinə böyümüşəm. Valideynlərimin hər ikisi teatr adamı idilər və mən kulis arxasında böyümüşəm. Atam, anam teatra işə gedəndə bəzən bizi də özləri ilə aparardılar. Səhnə həyatı kulis arxasında canıma-qanıma hopub. Dünya ədəbiyyatı təbii ki, öz yerində. Amma Azərbaycan klassikası, teatr mədəniyyəti hər zaman məni özünə cəlb edib.

Bəlkə, yaşadığınız dövr və cəmiyyətin özü sizdən Mirzə Cəlilə, Haqverdiyevə, Üzeyir bəyə dəfələrlə toxunmağı tələb edib?

-Əlbəttə ki...  Əslində klassika sözünün də mənası hər zaman üçün müasir olan deməkdir. Təbii ki, Mirzə Cəlilin, Axundovun, Haqverdiyevin yaradıcılığında bizim milli mentallıqla bağlı problemlər bu gün üçün də aktualdır. Bu mənada dönə-dönə onlara müraciət olunacaq. Bizdən əvvəl də onlara müraciət edilib, biz və bizdən sonrakılar da müraciət edəcəklər. Amma onlar hər zaman müasir qalacaqlar. Ədəbiyyatın, mədəniyyətin, sənətin funksiyası da bundan ibarətdir ki, insanlara bu gününü tanıtdırsın. Həmin əsər sabah, ola bilsin ki, tamamilə başqa cür və tamamilə başqa insanlara təqdim olunsun. Dəfələrlə eyni əsəri müxtəlif rejissorların quruluşunda görmüşəm. Hər biri öz fərqli yanaşmasını sərgiləyib. Ümumiyyətlə, rejissor nədir? Bu barədə dəfələrlə demişəm - Rejissorun işi onun fərqli versiyasındadır. O həmin fərqli versiya əsasında tamaşanı yönəldir.  Bu yaxınlarda "Qlobus" teatrı "Hamlet"i  təqdim edirdi. Getdim baxdım. Bu, bəlkə də "Hamlet"in on mininci versiyası idi. Çünki 450 ildir ki, "Hamlet" göstərilə-göstərilə gəlir. Amma hər dəfə təzədir. Çünki peşəkar, ciddi rejissor əsəri götürür və bilir ki, ona fərqli baxışla yanaşmaq lazımdır. Bu mənada, əlbəttə ki, klassikaya dönə-dönə qayıtmaq lazımdır.

Sizin fikrinizcə, bəs bizim cəmiyyət dünyanı indi hansı rəngdə görür?

-Cəmiyyət ayrı-ayrı adamlardan ibarətdir. Cəmiyyətdə həyatından razı olan insanlar da var, razı olmayanlar da. Onların da hər birinin öz mövqeyi, öz dünyagörüşü var. Bu baxımdan düşünürəm ki, cəmiyyət dünyanı müxtəlif rəng çalarlarında görür.

Ramiz Həsənoğlu üçün susmaq bu gün nə dərəcədə çətindir?

-Baxır nə barədə susursan. Ramiz Rövşəndən eşitmişəm bunu, o da yəqin, kimdənsə eşidib: Ən gözəl şeir hələ yazılmamış şeirdir. Yəni şairin susmağı da poeziyadır. O mənada düşünürəm ki, rejissorun susmağı onun yaradıcılığının bir nişanəsidir. Bu baxımdan hesab edirəm ki, bəzən rejissor susmalıdır ki, sonra dili açılsın.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.04.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Əslində, onun barəsində çox az bilirik. O isə çoxundan çoxuna layiqdir. O Azərbaycanımız üçün elə böyük miqayaslı işlər görüb ki, sayı-hesabı bilinməz. Yaxın günlərdə yazıçı Varisin Bakıda işıq üzü görəcək “Gecə reysinə bilet” romanı sizləri bu böyük şəxsiyyətlə daha yaxından tanış edəcək. Xatırladım ki, daha öncə bu kitab Moskvada, nüfuzlu Klassiklər və müasirlər seriyasından 5000 tirajla nəşr edilibdir, qısa vaxtda təkrar çapa da getməyə, Rusiya Ədəbiyyat Mükafatının (İSP versiyasında) şort-listinə düşməyə də macal tapıbdır. Çünki, Musa Əliyev tək Azərbaycanın yox, nəhəng SSRİ-nin fədakar dövlət xadimi olubdur. Tək bizim deyil, rusların, hətta əlcəzairlilərin də ona vəfa borcları vardır.

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti, Milli Məclisin deputatı, akademik İsa Həbibbəyli görkəmli dövlət xadimi Musa Əliyevin gündəlikləri əsasınmda ölümündən çox-çox sonar işıq üzü görmüş “Ömrüm” kitabı barədə aşağıdakıları deyib:

"Fikrimcə, akademik Musa Əliyevin "Ömrüm" memuarı kimi qiymətli tale romanı görkəmli alim və tanınmış dövlət xadiminin yaşadığı dövrün konyukturalarından uzaq olan müstəqil bir akademik baxışın, daxilən, mənəvi cəhətdən azad olan obyektiv düşüncənin təbii əks-sədası olaraq yazılmışdır. Bizə görə, "Ömrüm" memuarının bir şəxsiyyətin tale romanı olmaqla, həm də geniş mənada böyük bir tarixi epoxanın salnaməsi kimi ümumiləşməsinin əsas səbəblərindən biri, bəlkə də ən birincisi onun müəllifinin şəxsiyyətə dəyər verərkən yaşadığı cəmiyyətin azad və müstəqil baxışının aparıcı siması meyarı ilə qiymətləndirməsi ilə əlaqədardır. "Ömrüm" memuarına təqdim olunan dövr və haqqında danışılan şəxsiyyətlər məhz həmin meyar əsasında işığı və ya qaranlığı təmsil edənlər kimi səciyyələndirilir. Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi dövründə, ölkəmizin tam ərazi bütövlüyü və suverenlik qazandığı tarixi bir mərhələdə "Ömrüm" memuarının Azərbaycan dilinə tərcümə edilməsi və kitab halında yüksək poliqrafik səviyyədə nəşr olunması da tamamilə qanunauyğun olub, hazırkı azad və demokratik bir cəmiyyətdə şəxsiyyətin müstəqil düşüncəsinin ölkəsinin müstəqilliyi ilə üzvi vəhdət təşkil etməsinin təntənəsini əks etdirir. Akademik Musa Əliyevin və "Ömrüm" kitabında onun əqidə və əməl dostları olaraq təqdim edilən görkəmli işıqlı simaların ağrısı da və ən böyük arzuları da məhz bundan ibarət idi".

***

Musa Əliyev 11 aprel 1908-ci ildə Şamaxı şəhərində anadan olmuşdur. Orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirərək 1926-cı ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutuna daxil olmuşdur. 1931-ci ildə "Geoloji-kəşfiyyat" fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, aspiranturaya qəbul olunmuş, daha sonra assistent vəzifəsinə təyin edilmiş və 28 yaşında namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

Azərbaycanda mezozoy faunasının sistemli öyrənilməsinin əsasını qoymuşdur. 1941–1945-ci müharibə illərində cəbhənin neft məhsullarına olan tələbatını ödəmək məqsədilə Cənubi Qafqaz respublikalarında mühəndis-texniki kadrların hazırlanmasına cavabdeh olmuş və uğurlu fəaliyyətinə görə Lenin ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Musa Əliyevin prezidentliyi müddətində Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Geologiya İnstitutunda paleontologiya və stratiqrafiya şöbəsi yaradılmış, orada 4 laboratoriyanın fəaliyyəti bərpa edilmişdir. Akademiya şəhərciyinin layihəsinin başa çatdırılması, tikintiyə icazə alınması, Moskvada SSRİ hökumətində maliyyə vəsaitlərinin ayrılması işlərində Musa Əliyevin əvəzsiz xidmətləri olmuşdur. Onun müəllifliyi və redaktorluğu ilə 7 cildlik Azərbaycan geologiyası toplusu nəşr olunmuş, Şamaxı rəsədxanası, Fizika İnstitutunda "Astronomiya ekspedisiyası, astrofizika" şöbəsi yaradılmışdır.

O, təbaşir dövrünün inoseram faunası, sistematika və biostratiqrafiya sahəsində tanınmış mütəxəssis olmuş, Qafqazın, Orta Asiyanın, Qərbi Sibirin neft-qazlı komplekslərinin stratiqrafik tədqiqini aparmış, həmçinin Əlcazair Saxarası və Atlasların, Yaxın və Orta Şərqin regional geologiyası və neftliliyi ilə məşğul olmuşdur. Mezozoy üzrə Bakı paleontoloq və stratiqraflar məktəbinin yaradıcısıdır. 

Lenin ordeni, iki Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni, "Şərəf nişanı" ordeni və medallarla təltif edilmişdir. 40 elmlər doktoru və namizədi yetişdirmişdir.210 elmi əsərin, o cümlədən 15 monoqrafiyanın müəllifidir.

Allah rəhmət eləsin!

Amin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.04.2026)

Nail Zeyniyev,

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Sənət əsərinin altındakı ad baxışı dəyişir. Eyni tablo tanınmış birinin imzası ilə başqa cür görünür, adsız olanda isə tamam fərqli qəbul olunur. Ad yoxdursa, əsər tək qalır: rəng, forma və təsir. Bu hal onu gücləndirir, yoxsa zəiflədir?

Müşahidə göstərir ki, insanlar tanınmış müəllifin işinə daha çox dəyər verir. Eyni əsər adla təqdim olunanda daha dərin görünür, adsız olanda isə bəzən adi qəbul edilir. Burada dəyişən əsər deyil, gözləntidir. Ad insanın baxışını əvvəlcədən istiqamətləndirir.

Bu isə maraqlı bir problemi ortaya çıxarır. Bəzən biz əsəri yox, onun arxasındakı adı qiymətləndiririk. Əsər müəllifin nüfuzu ilə “oxunur”. Bu halda əsərin öz təsiri ikinci plana keçir.

Adsız əsər bu təsiri aradan qaldırır. Baxan insan yalnız gördüyü ilə üz-üzə qalır. Heç bir yönləndirmə yoxdur. Bu, daha dürüst bir qarşılaşmadır. Amma eyni zamanda daha çətindir. Çünki insan çox vaxt kənar dayağa öyrəşib kim yaradıb, hansı dövrdə yaranıb, nə demək istəyib.

Bizim mədəniyyətdə adsız sənət yad deyil. Xalq sənətində bir çox işlərin müəllifi bilinmir. Amma bu, onların dəyərini azaltmır. Əksinə, o əsərlər fərdi yox, ümumi bir ifadəyə çevrilir. Bir insanın yox, bütöv bir ənənənin səsi kimi qəbul olunur.

Müasir dövrdə isə adsızlıq bəzən seçim olur. Bəzi yaradıcı insanlar əsəri önə çıxarmaq üçün öz adlarını geri çəkirlər. Bu, asan qərar deyil. Çünki sənətdə tanınmaq mühüm rol oynayır. Adından imtina etmək bir növ görünməkdən imtina etməkdir.

Digər tərəfdən, adın olmaması bəzən məsafə yaradır. Əsərin arxasındakı insan görünmədikdə, bəzi məqamlar itə bilər. Çünki sənət çox vaxt şəxsi təcrübədən doğur. Müəllifi tanımaq bəzən əsəri daha yaxşı anlamağa kömək edir. Adsız əsər bəzi hallarda daha güclü görünür, çünki özü ilə üz-üzə qoyur. Bəzi hallarda isə zəif qalır, çünki kontekst olmadan anlaşılması çətinləşir. Hər şey əsərin özündən asılıdır. Bəzisi adsız olanda daha təsirlidir, bəzisi isə müəllifi ilə birlikdə tamamlanır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.04.2026)

İlhamə Məhəmmədqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Sumqayıt təmsilçisi

Sumqayıt şəhərində Muğam və Yaradıcılıq Mərkəzində möhtəşəm muğam axşamı keçirilib. Sumqayıt Bələdiyyəsinin təşkilatçılığı ilə baş tutan tədbirdə Azərbaycanın zəngin musiqi irsinin incisi hesab olunan muğam sənəti təqdim edilib, tamaşaçılara yüksək zövqlü və unudulmaz musiqi anları bəxş olunub.

Tədbirdə Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Zakir Fərəcov, Milli Məclisin deputatları, idarə və müəssisə rəhbərləri, şəhid ailələri və qazilər, eləcə də ictimaiyyət nümayəndələri iştirak ediblər.

Muğam axşamında səhnəyə çıxan ifaçılar – Nisbət Sədrayeva, Rəvan Qaçayev, Ayşən Mehdiyeva, Aytac Baybalayeva, Murad Laçın, Gülnar Qüdrətli, Məftun Səfərov və Xəyal Hüseynov yüksək səviyyəli ifaları ilə tamaşaçıların rəğbətini qazanıblar.

İfaçıları peşəkar musiqiçilər – Rüstəm Müslümov (tar), Əməkdar artist Toğrul Əsədullayev (kamança), Röya Hacıyeva (kanon), Rəfael Əsgərov (balaban), Əhməd Əhmədov (qarmon), Səfərəli Məhəmmədəliyev (piano), Siyavuş Kərimov (nağara) və Səyyar Teymurov (bəm nağara) müşayiət ediblər.

Qeyd edək ki, tədbir iştirakçılar tərəfindən böyük maraqla qarşılanıb və muğam sənətinin təbliği baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.04.2026)

(“Ünvanımı tapan kitablar” silsiləsindən)

Şəfa Vəli,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Mamırlamaq istəyi çox qabarır daxilimizdə. Xüsusən də, ömrün 30-cu ilini geridə qoyandan sonra...  Daş olub bir yerdə qərar tutmaq, mamırlamaq gözəlmiş... Bacarsaq, əlbəttə, gözəlmiş! Və bəlkə də, elə bu mamırlamaq istəyidir yerimizi bərkitdiyimiz məkanları doğma saymağımız... Bu cümlədə “bəlkə” deyə bilərəm, amma bir də var yurd.

Hə, yurd, daş və yurddaş olmaq da var axı.  Ona görə də, başqa bir cümləmi “bəlkəsiz” yazacağam: “Daşlığımızı dərk etdiyimiz, haraya, hayana tərpənsək də, qayıdıb orada rahatlayacağımız, orada yerimizdə və mənamızda olacağımız yerdir Vətən!”

Bizim onu necə və nə qədər tanımağımızdan asılı olmayaraq, Vətən öz insanlarını çox yaxşı tanıyır... Nəinki, xislətini, ruhundakı alov dilimlərini, arzularını da bilir hətta! Bunu da yaşadıq, bunu da gördük... Bunu bilmək bizə yurdumuzda bir daş olaraq heç də acizlik, tərəddüd duyğuları bəxş etmədi. Əksinə, Vətənimizin bizi bizdən, ətrafımızdakı insanlardan yaxşı tanıdığını bilmək qürurumuzu qatbaqat elədi, bizi qaldırdı buludlardan da yuxarıya-tarixin, coğrafiyanın daha aydın, daha dərk edilərək görüldüyü yerlərə...

Ötən il “Regional Hüquqi və İqtisadi Maarifləndirmə” İctimai Birliyi (RHİMİB) ilə Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin (DGTYB) ortaq layihəsi kimi çap olunan “Qarabağ” poemasının yazarı Sayat Kamşıger də o yuxarıdan baxmış, türkün bütöv ruh dünyasına sızan tarix şüalarının qarşısında sayğıyla əyilmiş, Tanrının bəxş etdiyi istedadın və qardaş dərdini duymağın verdiyi kədərlə qələmə sarılmışdır.

Azərbaycanın ürəyi,

Qarabağ-yurdudur türkün!

Qarabağ haqqında deyilənlər, yazılanlar, Qarabağın gözəlliyinin və ulu tarixinin yaşatdığı fəxarət, xalqın sərvətinə çevrilmiş Qarabağnamələr  əvvəldən-axıra türk təfəkkürünün xanasıdır axı; Sayat Kamşıger bunu bir daha vurğulamağı özünə borc bilib. Bu xanada iç-içə keçmiş əriş-arğaclar, rənglərarası alamuncuqlar dövlət-dövlət, ölkə-ölkə bölünsə də, ruh birdir! Bunu 70 illik əsarətin bağrından əsl türk kimi sıyrılıb çıxmağa mənəviyyatı çatan Türk bir daha göstərdi! Bunu bizimlə birgə bir qərinə Qarabağ dərdi çəkən Türk bir daha göstərdi!

“Qarabağ” poemasının müəllifi elə-belə “Qarabağ” demədi, Azərbaycanı sevdi, sevdiyini daha yaxından tanımaqçün onu vəsf edən ədəbi nümunələri oxumağa, dərk etməyə zaman həsr elədi.  “Uca dağların başı qar olar” misalı başı cəfadan ayrılmayan, amma bütün dövrlərdə düşmənlərin qarşısına qeyrətindən əmin olduğu övladları ilə çıxan, şanına şan qatan Azərbaycanı Səməd Vurğunun Vətənə vurğunluğuyla əzizlədi:

Başı qovğa, qeylü-qallı,

Öz elindən ayrı qaldı.

“Könüldən ayrılmayan can”,

Ululuğa gedən yoldu.

...Və elə burada-bir-birinin həm şehi, həm qırovu olmuş iki bədii nümunənin (“Qarabağ” poeması və “Azərbaycan”  şeiri) bir yamacda durub Qafqaz dağlarının mistikliyini hər qarışınadək, hər vətəndaşının bütün duyğularınadək yaşadığı/yaşatdığı yerdə bir “ah” çıxır Azərbaycanın əli qələm tutanlarının dilindən... O göynəyin gözə görünməyən tüstüsündən dumanlanır, bəlkə də, gözü qaraya baxanların eynəyi... 

Sayat Kamşıgerin təbirincə, “hər daşı elə bil sirri-bəyan” olan Qarabağ haqqında nə yazıldısa həsrət dövründə, tam olmadı. Gözəlliyi vəsf edildi, nəsə çatmadı, ululuğuna işarə edildi, hansısa vərəqin qatı açılmamış kimi hiss olundu, könüllər sənət məbəditək adı qarşısında duaya durdu, duaların qanad səsi o dağlarda əks-səda vermədi...  Adı üstündəydi zamanın öz təqvimində bu dövrün-həsrət dövrü... Amma unudulmadı bircə daşı da, bircə cığırı da... Qazax qardaşımız demiş, “Qarabağdır tarixlərin saxlancı!”  Tarix də öz saxlancının qədrini bilir!

Yaxın tariximizin ən xülyalı, eyni zamanda, ən qürurlu dövrüdür xanlıqlar dövrü. Hər xanı ayrı-ayrılıqda şəxsiyyət və Azərbaycan oğlu kimi tanımağa çalışanda müasir azərbaycanlı olaraq ürəyimiz dağa dönür. Hər biri dədə-baba yurdunun qətiyyətli təəssübkeşi, ululardan onlara qalan əmanətin mühafiçəzisi, maddi olduğu qədər, mənəvi mirasın da haqlı varisidir! Aşıq Ələsgərin “Narın üz” şeirinin izahındakı “ən dadlı narın üz” misalı, işğalçı rus da bir millətin qaymaqlarını silib-süpürməliydi ki, hökm edə bilsin... Elə bunu etdi də...  Sayat Kamşıger poemasında o ağrılı dövrü də yada salır, rusların əliylə Qafqaza köçürülən ermənilərin doymazlığının belə,  bu torpaqlara yad olduğunu şeir qüdrətiylə anladır:

Torpaq qana doydu, düşmən doymadı...

...I Qarabağ müharibəsi... Mənim taleyim bu müharibənin müqəddiməsinin bir abzasıdır. 1988-ci ilin noyabrında əslim-nəslim didərgin düşmüşdü Göyçədən.  Canı götürüb gecəylə qarlı yollarda əzəli yurdlarından qaçmağa məcbur olmuş doğmalarımın hərəsinin o  noyabr gecəsiylə bağlı ayrı xatirəsi var. Hərənin yaddaş kamerasındakı son kadr ayrıdır... Və mənim yazıçı qələmim hələ o gecənin bütün kadrlarını yan-yana düzə bilməyib. Anam Güldərən Vəlinin “O ulu Göyçəmə “əlvida” demədim, “hələlik” dedim” deyə üzü gecəyə oxuduğu misralar, “hər şeyim düşmənə qalırdı, amma Məmməd Arazın kitabını onlara qoyammazdım deyə, sinəmdə gətirdim” deyib həmin kitaba sığal çəkməyi hekayə olar, yoxsa roman, bilmirəm. Sığdıra bilmirəm bir ədəbi əsərin proloq-epiloq arasına...

Amma Sayat bəyin misralarını ucadan oxuyaraq bütün susqunluğumun heyfini çıxa bilərəm taledən:

Əhvalı-kədərli,

Ürəyi-qəmli,

Gözü nəmli...

Bu böyük xalq

taleyin sınağındaydı...

2022-ci ildən bəri, “Vətən məcnunları” layihəsinin redaktoruyam.  Hansı mətn “I Qarabağ müharibəsi qazisi” cümləsi ilə başlayırsa, ən azı, yarım saat təkcə bu cümləyə baxıram. Və düşünürəm: öz taleyini Vətənin taleyinə qatanlarla göz-gözə gəlmək necə çətin oldu illərlə... Nə onlar başını qaldırıb üzümüzə baxa bilirdi-“Bax, canımdan can qoydum da, arxalı düşməni qovammadım...” çəkincənliyi vardı duruşlarında belə... Nə biz ürəklə onların gözünə dikə bilirdik baxışlarımızı-“Sənin bizə ötürdüyün ruh yanğısında ürəyimiz qarsalansa da, hələ dünyanın ədalətindən mədəd umuruq, əmi, dayı, baba...” utancaqlığı vardı yaşamımızın hər anında...

“I Qarabağ müharibəsi şəhidi” cümləsi isə xəcalətimiz idi, məncə... O qədər sürətli yaşadıq, o qədər irəliyə -Qarabağa qovuşacağımız günə tələsdik ki, onların hər birini yaxından tanıyammadıq, məzarlarını ürək dolusu oxşayammadıq, ailə üzvlərinin yanında olub təsəlli verəmmədik...

Sayat Kamşıgerin Yerbolu xatırlaması da gecikmiş təsəllidir...  20 yaşlı bir oğlan SSRİ-nin tapdağı altında əzilməməyi bacarmış, cürtdəməyə cürəti çatmış  iki Türk dövlətinin arasında həm qürur, həm də kədər körpüsü olmağı bacarmışdı onda...   Və biz onu yaxından tanımağa da gecikdik... Amma tarix də,  Türk dünyası da, Qarabağ da bu gecikməyimizə görə bizi bağışlayar... Tələsdiyimiz gecikdiyimizin əmanəti idi-Zəfər idi! 

Əsl igid diləkləri çin edər,

Əsl igid saz saxlayar yarağı.

                *

Ah! Qarabağ axı nələr görmədi?!

Böyük millət əyilmədi, sınmadı!

                *

Müharibə hər taleyə toxundu,

Kədər necə unudular, kiriyər?!

Nə kədərimiz kiridi, nə müharibənin toxunduğu talelər tam oldu, nə də yaraqlar paslandı! Bağrının başında yurd dağı göynəyən bir xalq intiqam alovunu nəfəs-nəfəs gurlaşdırdı ha, işğal edilmiş əraziləri xəritədən tanıyan-“xəritəyə gözü açılan cocuqlar” böyüdü ha,  əmilərinin, bibilərinin adlarından qabaq “Qarabağ!” dedilər ha, Qulu Ağsəs burada ədəbiyyatın xidmətinin danılmaz olduğunu da deyir: “Qələmimiz Qarabağı “işğal edilməyə” qoymadı!” Qulu Ağsəs Azərbaycan yazıçısının, şairinin “Qarabağ bizimdir!” əminliyini həmişə diri saxladığına işarə edir bu cümləsiylə... Sayat Kamşıger isə Türkün daixilindəki el-elat təəssübkeşliyinin dəliqanlılığından  yazır:

Azadlığın eşqi ilə,

Bayraq qalxar göy üzünə.

El namusu deyiləndə

Qorxular çökməz gözünə.

Bir də ayıldıq ki, xəritəyə baxa-baxa Vətən tanıyan, “Əzizinəm, Qarabağ...” bayatıları ilə quzu haylayan, “Bu yol gedər Ağdama”, “Şuşaya elə bəndəm” zümzüməsiylə dərsə gedən uşaqlar böyüdü, Ali Baş Komandanımız İlham Əliyevin bircə əmriylə silah əlində düşmən üstünə yürüdü... İlqar Fəhminin “Balaca kişilər” dediyi bu igidlərin əzmli addım səslərindən diksindi torpaq...

Qarabağın damarına qan gəldi,

Qaytarıldı yurdlar, kəndlər, şəhərlər.

Və biz nə gördük? Doğmalıq qudsal imiş! Və düşmənimiz özü də bilirmiş bu torpaqların doğması olmadığını... Yoxsa bəşərin qurub-yaratmaq missiyasını bu qədər eyninə almamaq, torpağa, yurd yerinə bu qədər biganə qalmaq o yana, qənim kəsilmək nəylə, necə izah edilər ki?!  “Qarabağ” poemasının müəllifi çox güman, bu misranı yazanda bütün bəşəriyyətin halına yanıb: “Talandan, virandan həzz alıb düşmən”.

Sayat Kamşıger poemasında  şərəfli 44 günün hər birinə sözləri güzgü etməyi bacarıb-Gəncənin bombalanması, əsarətdən qurtulan hər yurd yerinin adının yaratdığı sevinc, hər şəhid xəbərinin yuxumuzu ərşə çəkən kədəri misra-misra, heca-heca hörülüb Türkün təfəkkür xanasına... Qazax qardaşımızın “Azərbaycan övladı, / Öz yurdundan güc aldı!” deməsi isə, Vətənimizin bizi yaxşı tanıması qədər bizim də Azərbaycanımızı təmənnasız, ölçüsüz sevdiyimizin növbəti təsdiqidir!

Bəlkə də, kimsə bu poemanı 2-3 saata oxuyub bitirərdi... Mən 2 günə oxudum... Dünyanın döyüş tarixinə (tarixin döyüş səhifələri olmasaydı, “Yurdda sülh, cahanda sülh!” olsaydı, daha yaxşı olardı da...) şərəflə yazılan Şuşa döyüşləri də poemada öyülüb; elə Şuşa kimi:

Şuşa ki var, həm kitabdır, həm qələm...

Qəhrəmanlar Zəfər yolu çəkdilər.

Başlarına güllə, mərmi ələndi,

Dastan yazdı o kitaba igidlər.

...Şuşa... “Bilmirsən qürbətin necə böyütdü / Bir xalqın sapsarı həsrət payını...” dediyim şəhər...  “Bir şair könlünün saxlanc yerində / Kölgəyə çevrildi tüm sevgililər, / Bircə sən çıxmadın şair yadından...” deyə sevdiyim şəhər...

Sayat Kamşıger Şuşanın azadlığından, Ali Baş Komandanın Azərbaycan xalqına müraciət edərək sevinc müjdəsi verməyindən, o gün-bu gündür, 8 noyabrın bir millətin ad gününə çevrilməsindən o qədər səmimiyyətlə və o qədər doğmalıqla bəhs edir ki, oxucu kimi, az qalıram, əllərimi Xəzərin bu tərəfindən o tərəfinə uzadıb Qazax ədəbiyyatının əllərini sıxım! 

Bir də, o günü xatırlayıram... O möhtəşəm Zəfər gününü! Həmin günü anlatmaq üçün dünyanın bütün dillərindən ən yaxşı, ən gözəl sözləri götürmək, səsin ən heyrətedici tonlarında dilə gətirmək istəyir insan...  “Qarabağ” poemasının müəllifinə görə isə 8 noyabr Azərbaycan üçün ən qudsal rənglərin vəhdətidir:

Hər tərəfdə mavi, qırmızı, yaşıl,

Hər yan Azərbaycan bayrağı kimi!

Bu sevgiylə, bu bağlılıqla qələmə alınmış “Qarabağ” poeması üçün müəllifə mütəşəkkirəm. Və oxucusuna mamırlamaq istəyini yenidən xatırladan poemanın diktəsilə yurdda daş olmağın hünər sayılmasının da qədim Türk düşüncə sistemində öz yeri olduğunu təkrarlayıram... Bizi bizdən yaxşı bilən Vətənimiz, ruhumuzdakı bütün gizlinləri oxucunun ovcuna qoyan qələmimiz, tarixin sandığında “ən qiymətli” etiketiylə saxlanan keçmişimiz var olsun!  Hələ çox kitablar yazılacaq...

Və də, oxunacaq!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.04.2026)

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti Daşkənddə Əmir Teymurun 690 illiyinə həsr olunmuş beynəlxalq konfransda çıxış edib

9 Aprel 2026-cı il tarixində Özbəkistanda, Daşkənd şəhərində İslam Sivilizasiyası Mərkəzində “Əmir Teymur və Teymurilər dövrünün dünya tarixində və mədəniyyətində rolu və əhəmiyyəti” mövzusunda beynəlxalq elmi konfrans öz işinə başlayıb. Tədbir Özbəkistan Respublikasının Prezidentinin "Əmir Teymurun anadan olmasının 690 illiyinin geniş qeyd edilməsi haqqında" Sərəncamına əsasən keçirilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondundan verilən məlumata görə,  konfransın açılış mərasimində çıxış edən Fondun prezidenti professor Aktotı Raimkulova belə mötəbər tədbirin elmi dialoqun genişlənməsi, mədəni mübadilənin inkişafı və xalqlar arasında humanitar əlaqələrin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm platformaya çevriləcəyinə əminliyini ifadə edib.

Fondun prezidenti təşkilatın türk dünyasının zəngin mədəni irsinin qorunması, tədqiqi və beynəlxalq miqyasda tanıdılması istiqamətində sistemli fəaliyyət həyata keçirdiyini qeyd edib. Professor A.Raimkulova çıxışında Özbəkistanın Fondun tərkibinə tamhüquqlu üzvü kimi qoşulmasının və Türkmənistanın müşahidəçi statusu əldə etməsinin təşkilatın fəaliyyət imkanlarını daha da artırdığını bildirib.

Konfransın Əmir Teymur irsinin öyrənilməsi və qorunması istiqamətində yeni elmi əməkdaşlıqlara yol açacağını bildirərək, Özbəkistan rəhbərliyinə türk dünyasının ortaq irsinin araşdırılmasında göstərdiyi davamlı dəstəyə görə minnətdarlığını ifadə edib.

Konfransda müxtəlif ölkələrdən 300-ə yaxın alim, ekspert, diplomat və media nümayəndələri iştirak edir.

Tədbir çərçivəsində konfrans iştirakçıları Əmir Teymurun abidəsi önünə gül dəstələri qoyaraq onun xatirəsini dərin ehtiramla yad ediblər.

Konfransın sonunda Teymurilər irsinin beynəlxalq səviyyədə dərindən öyrənilməsinə və geniş təbliğinə yönəlmiş mühüm elmi tövsiyələr və birgə təşəbbüslər hazırlanacaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.04.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Onun adı üç məna daşıyır, səbirli, dözümlü, dəyanətli- hər birindən payı verilib. Ziyalıdır- haqqı deməkdən çəkinmir. Ölməzdir- adı özündən çox yaşayacaq…

İnternetdə belə bir proqram var- dünyanın hər hansı bir ölkəsinin hansı bölgəsini istəyirsənsə, həmin yerin adını yazıb orada ən məşhur adamın adını öyrənə bilirsən. Həmin proqram göstərir ki, Azərbaycanın Yardımlı rayonundan çıxan ən məşhur adam- Sabir Rüstəmxanlıdır.

Mayın 20-si bu məşhur adamın 80 yaşı tamam olur...

Onun yaratdığı partiyanı hökumətyönlü müxalifət partiyası kimi qələmə verib, gah "cib müxalifəti", gah da "avtobus müxalifəti" adlandırsalar da, o, yalnız sovet hökumətinə qarşı müxalifətdə olub və həmin hökumətin Azərbaycanda süqutuna min bir əziyyətlə uzləşib nail olanlardan biridir. Sözsüz ki, Sabir Rüstəmxanlı heç vaxt yaradılmasında iştirak etdiyi dövlətə qarşı müxalif ola bilməz…

...Dövlət təyyarəyə bənzəyir, hökumət isə, onu idarə edən heyətə. Təyyarəni bu gün idarə edən heyəti sabah başqa bir heyət də əvəz edə bilər. Biz sükan arxasında olan hər hansı bir heyətin işini bəyənməsək də, təyyarəni göz bəbəyimiz kimi qorumağa borcluyuq. Yəni, təyyarənin bizi mənzilə çatdırması üçün, onu idarə edən heyətin işinə qəti mane olmamalıyıq. Əks halda...

Bəlkə də indi kitabxanalarda toz basıb, amma bir vaxtlar müəllifi olduğu "Ömür kitabı" əldən-ələ gəzirdi. Hər kəsin sevə-sevə evinin başında qoruyub saxladığı kitab idi. Onun bu kitabı insanlarda azadlıq təşnəsi yaradır, müstəqilliyə alovlandırırdı…

Onun Azərbaycan mətbuatında da böyük xidmətləri var. 1989-1991-ci illərdə hamının acgözlüklə oxuduğu "Azərbaycan" qəzetinin o dövrdə misli-bərabəri yox idi. Təsəvvür edin, adamlar heç kimin deyə bilmədiyi, amma hamının eşitmək istədiyi fikirləri həmin qazetdən tapırdılar…

O, deputat kimi də gərəksiz olmayıb. Tez-tez təmsil etdiyi rayonlara yol tutar, insanların xeyir-şərində iştirak edər, əhalinin problemlərini dilə gətirərdi…

Səmimi deyirəm, o, nəinki rayonda, Bakıda, Sumqayıtda yaşayan tanıdıqlarının, hətta tanımadıqlarının, eləcə də yurddaşlarının da həmişə xeyir-şərinin bəzəyi olub. Onun hər hansı bir məclisdə iştirakı ev sahibinə qürur verib, baş ucalığı gətirib. Bəzilərimiz onda suç axtarmağa çalışsa da, o, həqiqətən də hamımıza BÖYÜK QARDAŞ kimi yanaşır...

Sabir Rüstəmxanlı dost kimi də sədaqətlidir. Onun dəstək verdiyi, araya-ərsəyə gətirdiyi, əl tutduğu onlarla adam tanıyıram. Onların zirvələri fəth etməsində necə deyərlər, məhz o bələdçi olub, təkan verib…

Doğrudur, dövlətimiz onun xidmətlərinə həmişə dəyər verib, mükafatlandırıb, amma belə insanlar xalqın ən layiqli övladlarıdır, nə qədər yaşayırlar onlardan istifadə etmək lazımdır…

Onu sevməmək günahdır. "Ömür kitabı"ndan sonra heç nə etməsəydi belə, onun bu xalqın içində başıdik gəzməyə haqqı var. Gözümüzün önündə çox insanlar böyüdü, amma heç biri onun boyda ola bilmədi…

Bəli, onu Allah da sevir. Ucqar bir dağ rayonunun əlçatmaz bir kəndindən üstü nimdaş bir kənd uşağını gətirib Sabir Rüstəmxanlı zirvəsinədək yüksəldən, Allaha şükür!..

Lazım deyil nə diqqəti, nə qayğısı,

Süfrəmizin başındadır, bəsimizdir...

Böyük qardaş yaşayırsa xoşbəxtlikdir,

O, həm bizik, həm də bizim SƏSimizdir...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.04.2026)