Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Mənə elə gəlir ki, Məzahir Əliyevi çox adam tanıyır, çox adamın yanında hörmət qazana bilib. Uzun illər AzərTAC-ın hüquq şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyib. Hazırda isə Qarabağ bölgəsində çalışır.

Bu gün - mayın 18-də Məzahir bəyin 65 yaşı tamam olur. İstəyirəm ki, astroloji və ənənəvi inanclara görə bir insan kimi onu xarakterizə edim. Amma əvvəlcə onu tanıdan adı barədə bir neçə kəlmə söyləyəcəm. Məzahir ərəb mənşəli kişi adı olub, əsasən iki mənada yozulur: zühur edən, meydana çıxan və ya "məzhər" sözünün cəmi kimi bir şeyin zahir olduğu yerlər və ya şəxslər mənasını verir. Həmçinin, nail olma anlamlarında da izah edilir. O, 1961-ci ildə Yupiter planetinin himayəsi altında dünyaya gəlib. Bir sıra özünəməxsus xüsusiyyətləri var. Ən böyük xüsusiyyətləri- liderlik keyfiyyətlərinə, yüksək nikbinliyə və böyük nailiyyətlər əldə etmək arzusuna sahib olmasıdır. Sanki onun xüsusi bir enerjisi var, başqalarına təsir etmək potensialı çox yüksəkdir. Həyata şən baxır, fəlsəfi düşüncəyə meyllidir və mənəvi dəyərlərə, daxili prinsiplərə böyük önəm verir. Həmişə inkişaf etməyə, yüksəlməyə çalışır və bu səbəbdən də çox uğurlu adamdır...

Məzahir Əliyev Yardımlının Kürəkçi kəndində anadan olub. Onun doğulduğu kənddən xeyli ləyaqətli kişilər haqqında yetərli məlumatım var. Ürəklə söyləyə bilərəm ki, Məzahir bəy də onlar kimi ləyaqətli və mərdanə kişilərdəndir. O, təkcə bilik əldə etməyə deyil, həm də onu başqalarına ötürməyə çalışır. Çətin vəziyyətlərdə belə nikbinliyini itirmir. Başqalarının maneələrə diqqət yetirdiyi imkanları görə bilir. Bu da onun "düzgün vaxtda lazımi yerdə" olmasına və faydalı əlaqələr qurmasına kömək edir. Kiməsə həddindən artıq özünəinamlı və ya təkəbbürlü görünsə də, onun həyat həvəsi başqalarına ilham verir. Təbii liderlik xüsusiyyəti onu heç vaxt arxa plana keçməyə qoymur. Sosial mühitə təsir etmək qabiliyyətinə malikdir. Yaxşı həmsöhbətdir, gözəl fəlsəfi mülahizələri var. Bir sözlə, Məzahir Əliyev bizim dağlardan pərvazlanıb şəhərdə qərar tutan dağ vüqarlı, mərdanə kişilərdəndir. Onu 65 yaşı münasibətilə təbrik edirik!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.05.2026)

Qazax şairi Bəxt BƏDƏLXANın (Қазақақыны Бақыт Бадалхан) “Qanşengel” (“Қаншеңгел”) kitabına Azərbaycandan bir baxış

Əkbər Qoşalı,

Beynəlxalq “ALAŞ” Ədəbiyyat mükafatı laureatı, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının birgə layihəsində Türk xalqları ədəbiyyatı barədə danışacağıq. Söhbətimiz ünlü qazax Bəxt Bədəlxanın “Qanşengel” kitabı barədədir.

Qazax poeziyası çağdaş dönəmdə həm milli duyğuların, həm də böyük Türküstan yaddaşının poetik daşıyıcısı kimi çıxış edir. Bu baxımdan qazax bavurum, şair Bəxt Bədəlxanın “Qanşengel” kitabı mənimçün bir şeir toplusu olmaqdan üstündür; o, bozqır ruhunun, Tanrı dağlarının, Turan yaddaşının və çağdaş insan ağrısının poetik manifestidir. 

Kitabın adının özü – “Qanşengel” – simvolik yüklüdür. Qanlı caynaq, yaxud “qartalın şeşpərtək caynağı” assosiasiyası doğuran bu metafor, əslində, şairin poetik təbiətini açır: o, sözü sığallamaq üçün yazmır, ruhu oyatmaq üçün yazır. Kitabın üz qabığında qanad açmış qartal təsviri də təsadüfi sayılmamalıdır. Burada qartal həm azadlığın, həm də türk mifoloji şüurunun qədim arxetipidir.

Bəxt Bədəlxanın poetik dünyasında ilk diqqət çəkən məqam – onun “mən”inin şəxsi olmaqdan çıxıb, milli və kosmik xarakter daşımasıdır. O, “Mən – Qaradalamın” deyərkən bir coğrafiyadan ötə – bütöv türk ruhunun ağrısını danışır:

Mən – bu Qaradalam:

namusam,

nazam,

naləyəm…

(Мен – мынауҚарадаламын:

Намыспын,

Назбын,

Наламын…)

Bəli, burada şair “Qaradala” obrazını ulus ruhunun metafizik simvolu kimi təqdim edir. “Namus”, “naz”, “nalə” ardıcıllığı türk poetik düşüncəsində həm qüruru, həm incəliyi, həm də iç ağrısını eyni poetik nəfəsdə birləşdirir.

Belə bir poetik “mən” Məhtimqulunun, Mağcan Cumabayın, Bəxtiyar Vahabzadənin, Məmməd İsmayılın ruh qardaşıdır. Buradakı “dala” anlayışı sadəcə çöl kimi gəlmədi mənə – məncə, o, yaddaşdır, əxlaq və milli varoluş kodudur.

Bəxt Bədəlxanın:

“Mən – bu Qaradalam…”  deməsi əslində, “Mən bu ulu bozqırın özüyəm”, “Mən türk böyük çöl ruhuyam” kimi anlaşılır.

Şeirin davamında, Alatau, Tekes, Qulja, Üysintağ, Tenqri dağ sistemi

ilə bağlı işarələr görünür. 

Bu poetik məkan göstərir ki, “Qaradala” Çin sərhədinə yaxın, qədim Üysün (Үйсін) türk mədəniyyət arealına bağlı, İli vadisi və Tanrı dağları çevrəsindəki geniş bozqır dünyasının adıdır.

Başqa sözlə, Qaradala – xəritədə bir bölgə ola bilər, amma poeziyada, yaddaşdır, türk ruhudur, bozqır metafizikasıdır, azadlıq arxetipidir.

Azərbaycan poeziyasında buna müəyyən qədər, “Muğan”, “Mil düzü”,

“Borçalı ruhu”, “Cıdır düzü” kimi simvolik yanaşmalar yaxın sayıla bilər; ancaq

“Qaradala”nın qazax şüurunda daha geniş “bozqır sivilizasiyası” anlamı vardır. – Qaradala – ulu Tanrı dağları ilə ulu bozqır arasında nəfəs alan qədim türk ruhunun açıq göyüzü yaddaşıdır.

Kitab boyu tez-tez rast gəlinən “Aspantau”, “Qaradala”, “Alatau”, “Tenqri”, “Aruaq” kimi obrazlar şairin poetikasını türk mifoloji sisteminə sıx surətdə bağlayır. O, çağdaş insanın faciəsini belə qədim ruh qatları üzərindən təqdim edir. Bu baxımdan, Bəxt Bədəlxanın poeziyası çağdaşlıqsonrası (postmodern) ironiyadan çox uzaqdır; o, daha çox “sakral çağdaşlıq (modernizm)” təsiri bağışlayır.

Şairin ana obrazına münasibəti özəlliklə diqqətəlayiqdir. “Ananın janarı” şeirində ana sadəcə qadın və ya ailə simvolu kimi çıxış etmir – o, necə deyərlər, kainatın mənəvi mərkəzidir:

Ananın gözlərində

Gün də var, Ay da…

(Жанарында Ананың

Күн мен Ай бар-ау…)

Bu misrada ana obrazı kosmik miqyas qazanır; ana artıq təkcə ailə olmaqdan çıxıb, belə demək mümkünsə, kainatın mənəvi mərkəzi kimi təqdim olunur.

Bu misralar həm də türk düşüncəsində “Ana–Torpaq–Vətən” üçlüyünün poetik davamıdır. Burada ulu Nizami duyğusu, çöl estetikası, çöl nəfəsi qovuşur.

Kitabda diqqət çəkən başqa bir önəmli xətt – sözə qutsal münasibətdir. “Söz Dariğası” poemasında şair sözü az qala metafizik bir qüvvə kimi tanıdır. Burada Abay ruhu açıq duyulur. Mətnin Abayın “Söz düzəldi…” çağırışı ilə başlaması təsadüfi deyil. Şair üçün söz ünsiyyət vasitəsi olmaqdan çox ulusun ruhunu ayaqda saxlayan son qaladır.

Bəxt Bədəlxanın poetik dili son dərəcə energetikdir. O, misraları “yazmır”, sanki “atır”… Əgər belədirsə, “güllələr açılmasın güllər açılsın” yaxud atılsın… Şeirlərdə nəfəs genişdir; bozqırın küləyi, at kişnərtisi, qartal kölgəsi, dağ səssizliyi duyulur. Onun ritmi klassik sillabik şeir sistemi yaxud heca ritmli (heca vəznli, heca əsaslı poetikaya malik…) türk poeziyasından qidalansa da, ifadə sistemi tam çağdaşdır.

Kitabda bir tərəfdən Məhəmbət ruhu, digər tərəfdən Mükağali nostaljisi görünür. Şair Mükağaliyə ithaf etdiyi şeirdə əslində öz poetik taleyini də danışır. Bax, bu, ustada sayğı ilə birgə – poetik soy yaddaşına bağlılıqdır.

“Qanşengel”in mühüm özəlliklərindən biri də, burada vətənçiliyin pafos səviyyəsinə düşməməsidir. Şair vətəni şüarla sevmir, can yanğısı ilə yaşayır. Onun vətən sevgisi siyasilikdən üstündür, ontolojidir. Vətən – onun üçün ruhun doğulduğu məkandır.

Kitabın ön sözünü yazan böyük qazax şairi Oljas Süleymenov də Bəxt Bədəlxanın poeziyasında “uca ruh”, “incə qatlar” və “fəlsəfi dərinlik” gördüyünü xüsusi vurğulayır. Bu qiymətləndirmə təsadüfidirmi? – Əsla, yox. Çünki Bəxt Bədəlxan artıq bir qazax şairi olmaqla yanaşı, ümumtürk poetik məkanında diqqət çəkən imzaya çevrilməkdədir.

Azərbaycan oxucusu üçün “Qanşengel” həm yaxın, həm də yeni gələcəkdir. Yaxındır – çünki onun ruhunda bizim dağlarımızın, sazımızın, Dədə Qorqud nəfəsinin doğmalığı var. Yenidir – çünki Bəxt Bədəlxan çağdaş türk poeziyasına fərqli bir metafizik dinamika gətirir.

Türk poeziyası hələ də nəfəs alır...

“Qıy vuran qartallar” hələ də göy üzündədir... – Qazax bavurumun kitabını oxuyarkən belə düşündüm. Düşündüm ki, bəlkə, doğrudan, sözün də caynağı var... Və həmin caynağın bir adı – “Qanşengel”dir. 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.05.2026)

Həcər Atakişiyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Bayram motivləri Azərbaycan ədəbiyyatında – mövzu geniş və rəngarəngdir. Hələ bahar fəslindəyik deyə bu dəfə ədəbiyyatımızdakı Novruz bayramı mtivlərinə toxunacağıq.

Novruz bayramı Azərbaycan xalqının ən qədim və zəngin mədəni irs nümunələrindən biridir. Təbiətin oyanışını, baharın gəlişini və yeni ilin başlanğıcını simvolizə edən bu bayram minilliklər boyu xalqın həyatında mühüm yer tutmuşdur. Novruz yalnız mövsümi bir bayram deyil, həm də yenilənmə, həyatın davamlılığı, ümid və birlik ideyalarını özündə birləşdirən mənəvi dəyərdir. Azərbaycan xalqının məişətində, adət-ənənələrində və dünyagörüşündə mühüm yer tutan Novruz bayramı ədəbiyyatda da geniş şəkildə əks olunmuşdur. Klassik poeziyadan müasir nəsrə qədər bir çox Azərbaycan şair və yazıçıları Novruzun yaratdığı bahar ovqatını, təbiətin dirçəlişini və insanların sevinc hisslərini öz əsərlərində bədii şəkildə təsvir etmişlər.

Novruz bayramı və Azərbaycan folkloru

Novruz bayramı Azərbaycan folklorunun ayrılmaz hissəsidir. Bu bayramla bağlı formalaşmış adət-ənənələr, mərasimlər və inanclar xalqın zəngin mədəni yaddaşını əks etdirir. Novruz ərəfəsində qeyd olunan çərşənbələr, tonqal qalamaq, səməni yetişdirmək, papaq atmaq və digər mərasimlər xalqın qədim inanclarını və həyat fəlsəfəsini özündə ehtiva edir. Folklor nümunələrində Novruz bayramının əsas simvollarından biri səmənidir. Səməni həyatın və bolluğun rəmzi hesab olunur. Tonqal isə təmizlənmə və yenilənmə ideyasını ifadə edir. Novruz mərasimlərində iştirak edən Kosa və Keçəl obrazları isə xalq teatrının və folklor ənənələrinin bir hissəsi kimi çıxış edir. Bu folklor motivləri Azərbaycan ədəbiyyatında da geniş şəkildə istifadə olunmuş və bədii əsərlərdə müxtəlif formalarda əks etdirilmişdir.

Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında Novruz motivləri

Azərbaycan klassik poeziyasında bahar motivləri xüsusi yer tutur. Bu motivlər əsasən təbiətin dirçəlişi və həyatın yenilənməsi ilə bağlıdır. Böyük Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvi yaradıcılığında bahar təsvirləri mühüm yer tutur. Onun məşhur əsərlərindən biri olan Yeddi gözəl poemasında baharın gəlişi poetik təsvirlərlə təqdim edilir. Nizami baharı insan həyatında yenilənmə və mənəvi dirçəliş rəmzi kimi təqdim edir. XII əsr Azərbaycan poeziyasının görkəmli nümayəndəsi Xəqani Şirvani də bahar və təbiət motivlərini qəsidə və qəzəllərində geniş istifadə etmişdir. Onun əsərlərində çiçəklənən bağlar, açan güllər və təbiətin canlanması kimi təsvirlər baharın poetik obrazını yaradır. Klassik Azərbaycan poeziyasının digər böyük nümayəndəsi Molla Pənah Vaqif yaradıcılığında da bahar motivləri geniş yer tutur. Onun şeirlərində təbiətin gözəlliyi, açan güllər və yaşıl çəmənlər canlı və realistşəkildə təsvir edilir.

XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatında Novruz mövzusu

XIX əsrdə Azərbaycan ədəbiyyatında xalqın milli-mədəni dəyərlərinə və ənənələrinə maraq daha da artmışdır. Bu dövrdə yazıçılar və alimlər xalqın qədim mədəniyyətini və folklorunu araşdırmışlar. Maarifçi alim və yazıçı Abbasqulu ağa Bakıxanov özünün məşhur əsəri olan Gülüstani-İrəm kitabında Azərbaycan xalqının tarixi və mədəniyyəti haqqında geniş məlumat vermişdir. Bu əsərdə xalqın qədim adət-ənənələri ilə yanaşı Novruz bayramına dair məlumatlar da yer alır.

XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatında Novruz motivləri

XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatında Novruz və bahar mövzusu daha geniş şəkildə işlənmişdir. Bu dövrdə yazıçılar Novruzu milli kimliyin və mənəvi dəyərlərin simvolu kimi təqdim etmişlər. Görkəmli şair Səməd Vurğun yaradıcılığında bahar və təbiət motivləri mühüm yer tutur. Onun şeirlərində baharın gəlişi, təbiətin oyanışı və insanların sevinc hissi poetik şəkildə təsvir olunur. XX əsr Azərbaycan poeziyasının digər görkəmli nümayəndəsi Mikayıl Müşfiq də bahar mövzusuna xüsusi diqqət yetirmişdir. Onun məşhur şeirlərindən biri olan Yenə o bağ olaydı əsərində baharın yaratdığı gözəllik və sevinc hissi poetik dillə təqdim olunur. Azərbaycan nəsrində də Novruz və xalq həyatının təsviri müəyyən əsərlərdə öz əksini tapmışdır. Bu baxımdan görkəmli yazıçı İsmayıl Şıxlının məşhur romanı Dəli Kür xüsusi diqqətə layiqdir. Əsərdə Azərbaycan kəndhəyatının geniş panoraması təqdim olunur və xalqın məişəti, adət-ənənələri bədii şəkildə təsvir edilir. Baharın gəlişi və insanların sevinc ovqatı Novruz bayramının yaratdığı ümumi atmosferi xatırladır. Bu dövrdə həmçinin görkəmli dramaturq Cəfər Cabbarlı və şair Rəsul Rza kimi ədiblərin yaradıcılığında da milli-mədəni dəyərlərin təsviri mühüm yer tutur.

Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında Novruz motivləri

Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında Novruz mövzusu milli kimlik və mədəni yaddaş kontekstində təqdim olunur. Müasir yazıçılar bu bayramı xalqın birlik və həmrəylik rəmzi kimi təsvir edirlər. Bu baxımdan müasir Azərbaycan ədəbiyyatının tanınmış nümayəndələri olan Anar və Elçin əsərlərində xalqın milli ənənələri və mədəni dəyərləri mühüm yer tutur. Novruz bayramı Azərbaycan ədəbiyyatında yalnız baharın gəlişini ifadə edən mövzu deyil, həm də yenilənmə, ümid və həyatın davamlılığı ideyalarını əks etdirən mühüm bədii motivdir. Klassik poeziyadan müasir ədəbiyyata qədər bir çoxəsərlərdə Novruz və bahar motivləri müxtəlif formalarda təqdim edilmişdir. Azərbaycan ədibləri bu motivlər vasitəsilə xalqın qədim ənənələrini və mədəni dəyərlərini ədəbiyyat vasitəsilə yaşatmış və gələcək nəsillərə çatdırmışlar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.05.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının və “Ulduz” jurnalının birlikdə həyata keçirdikləri “Biri ikisində” layihəsində bu gün sizlərə Zeynəb Məmmədzadənin Ağasən Bədəlzadə yaradıcılığı barədə yazısı təqdim edilir.

Layihə ən yaxşı ədəbi nümunələrin təbliğinə hesablanıbdır.

Xoş mütaliələr.

Zeynəb MƏMMƏDZADƏ,

Azərbaycan Texniki Universiteti Humanitar fənlər kafedrasının baş müəllimi

NURDAN SÜZÜLƏN SAFLIQ

Atəşdir – əbədi közərən ürək,

Söndüsə, bir ovuc kömür qarası.

Elə yandıraq ki ömrü biz gərək,

Düşməsin yollara ömür qarası!

(Ağasən BƏDƏLZADƏ)

Ömrünü həqiqi insan, əsl şəxsiyyət, müdrik müəllim, etibarlı dost, düşündürən şair kimi “yandıran” Ağasən Bədəlzadə vəfasız dünyadan vəfalı insan kimi köç etdi. Qəlbi həyat sevgisi ilə saflıq çeşməsi kimi daima çağlayan şair ömrünün 85-ci astanasında həyata vida etdi. İşıqlı ömür yaşayan Ağasən müəllim hər kəsin yaddaşında saf, xalis insan kimi iz qoydu, həyat yollarına “ömür qarası” deyil, nur səpərək ayrıldı bu aləmdən. Dostlarını, tələbələrini, sevənlərini kövrək göz yaşlarına boğan, şərəfli həyat yolu keçən hikmətli insan, Allah son mənzilinizi də nura qərq etsin!

Ağasən Mehdi oğlu Bədəlzadə 1940-cı il avqustun 25-də İsmayıllının Pirəbilqasım kəndində anadan olmuşdur. 1958-59-cu illərdə orta məktəbi, 1961-ci ildə Şamaxı Pedaqoji Texnikumunu, 1969-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (BDU) Filologiya fakültəsini bitirmişdir. 1981-ci ildə filologiya elmləri namizədi adını almışdır. 1986-cı ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının (Azərbaycan Yazıçılar Birliyi) üzvü olmuşdur. Ədəbi fəaliyyətə tələbəlikdən başlayan şairin ilk şeirləri “Yeni İsmayıllı”, “Yeni Şirvan” kimi qəzetlərdə dərc olunmuşdur. Universitetdə təhsil aldığı müddətdə müxtəlif mətbuat orqanlarında şeirlərlə çıxış edən Ağasən Bədəlzadə yaradıcılığı Xalq şairi B. Vahabzadənin diqqətini cəlb etmiş, o, 1968-ci ildə “Ulduz” jurnalında gənc şair haqqında müsbət fikirlərini bildirmişdir. Xalq şairi Rəsul Rza o zaman buraxılan “Poeziya almanaxı”nda şairin “Nə var!” şeiri haqqında xoş təəssüratını ifadə etmişdir. 1978-ci ildə “Yanmaq ona deyərəm ki...”, 1987-ci ildə “Payızda məhəbbət”, 1999-cu ildə “Hayıf, a dünya səndən”, 2011-ci ildə “Qorxuram bu dünya sevgisiz qala”, 2012-ci ildə “Bu dünyanın hər üzünü görmüşəm”, 2014-cü ildə “Hələ yaşamağa dəyər dünyada” və s. kimi şeirlər kitabı “Zamanın üzü, yazıçının sözü”(2006), “Qələmin ucu, qılıncın gücü”(2008) monoqrafiyaları, “Yapon ədəbiyyatı tarixi” (2016) adlı dərsliyi, eyni zamanda 100-ə qədər elmi-publisistik məqalə və tezisləri müxtəlif dövri mətbuat orqanlarında işıq üzü görmüşdür. Şairin lirikası mövzu cəhətdən rəngarəng və çoxşaxəlidir. Doğma yurda, vətənə məhəbbət Ağasən Bədəlzadə yaradıcılığının özəyini təşkil edir. “Bir ovuc torpağın hayana düşsə, Gözləri yumulu tanıyaram mən” söyləyən şairin yarasının məlhəmi elə həmin torpaqda bitən otlardır, həsrətli gündə bir daşı da “könül aclığı”nı toxtadandır. Müəllif “Füzuliyə” adlı əsərində vətən sinəsində gəzə bilməyib, vətəni sinəsində gəzdirən, varlığı ilə başımızı göylərə ucaldan Məhəmməd Füzulini zirvəsindən Vətən görünən dağa bənzədir. Dahi Füzulinin qürbətdə yaşayıb, qürbətdə dünyasını dəyişməsini – onun vətəndən bir parça olmasını öz misralarında vurğulayaraq, Füzulini “Oddan” – yəni vətəndən qırağa sıçrayan qığılcıma bənzədir: “Gör necə oddur ki, ondan kənara Füzulilər boyda qığılcım düşüb!” (“Payızda məhəbbət”) “Füzuli” şeirində şair ruhunun dərinliklərindən qaynayan vətən sevgisi ilə vətəndən bir parça olan Füzuli sevgisi bir küll halında bütövləşir: Bu dünya gözündə elə söndü ki, Doldu həsrət ilə “beytül-həzəni””. Füzuli ruh idi, şeirə döndü ki, Şeiri qanadlanıb öpsün vətəni! (“Payızda məhəbbət”) Dünya, həyat və insan haqqında düşüncələr hər zaman sənət insanlarını məşğul etmiş, bu haqda saysız-hesabsız, müxtəlif mülahizələr yürütmüşlər. Bu baxımdan Ağasən Bədəlzadə poetik təfəkkürü, özünəxas dərin, obrazlı düşüncəsi “İnsan” adlı şeirində maraqlı şəkildə üzə çıxır: “Dünyanı böyüdüb, ağıllandırıb, Dünyanın özündən uludur insan. Dünyada çıraqtək ağıl yandırıb, Ağılla, işıqla doludur insan!” (“Payızda məhəbbət”) Daxilində mənalar yatan insan özü bir müəmmadır. Bütün dünyaya meydan oxuyan, ağalıq edən insan, sən demə, “əl boyda ürəyin quludur”. Ən böyük idealı gözəllik, dürüstlük, paklıq olan müəllif “Hamının mayası torpaq” şeirində torpaqdan yaranan insanın xislətini bu dünyada yaşadıqca dinlərin, qanunların dəyişdirdiyini, ilkin yaradılışından əsər-əlamət qalmadığını, lakin torpağın elə torpaqlığında qalıb dəyişmədiyini könül acısıyla söyləyərkən sanki insanın da torpaqtək saf, təmiz qalmağını arzulayır: “İnsan gah qarlı qış, gah da yaz olur, Min dağdan toz düşür könül mülkünə. İnsan bu həyatda tanınmaz olur, Torpağa dönəndə dönür ilkinə”. (“Bu dünyanın hər üzünü görmüşəm”) Şairin xəyalı daima ülviliyə can atır, insanı kamil görməyə ümidlənir, bəzən bu ümidlər qanadı qırılmış quş kimi yerə çırpılır, bəzən də yenidən pərvazlanır. Sağı-solu həqiqət olan insan gözlə gördüyünü danır, “yalanlar içində talan olsa da”, gördüyü həqiqətlərə göz yumur,”yalansız dolana bilmir”. Şair “İnam” adlı şeirində “Bəs insan doğrudan niyə gen qaçır?” sualına qaneedici bir cavab tapa bilmir, çünki insanlar nəyə inanmaq istəyirsə, ona da inanır “apaydın həqiqət”ə göz yumurlar. Müəllif “Bu dünya daş-tərəzidir” adlı əsərində dünya, kainat haqqında təzadlı çarpışmalardan doğan fəlsəfi fikirlərini poetik libasla süsləyir. Dünyanın tərəzisi insanın ömrü, illəri, yaşıdır. Bu tərəzinin çəki daşı ürək, “çəkilən də qəmdir”. Tərəzisi “haqqı-ədaləti” düz çəkməyən bu dünya insan var olduğu üçün məna qazanır, insan olmasa, kainat da bir məna ifadə etmir, dəyərsizləşir. Yaradıcılığa gəldiyi ilk andan “əsl insan, əsl sənət necə olmalıdır?” sualına öz mənəvi dünyasında cavab axtaran şair bunu “yanmaqda” görür, el üçün, insanlar üçün dildə deyil, ürəkdən əriyib “yanmaqda”. Xalq şairi B.Vahabzadə Ağasən Bədəlzadənin “Yanmaq ona deyərəm ki...” şeirinə münasibətini belə bildirir: “Düşünmək, çırpınmaq, həyəcanlanmaq, alışmaq, yanmaq. Budur sənət! Çırpıntısız, həyəcansız, yanğısız nə əsl söz var, nə də əsl sənət. Məsləksiz, əqidəsiz, fikirsiz, amalsız çırpıntı da yoxdur, həyəcan da, yanğı da. İnsanı həyəcanlandıran, onu düşündürən, onu narahat edən də qəlbindəki duyğular, beynindəki fikirlərdir. Demək, fikirsiz, idealsız sənət yoxdur, söz yoxdur. Ürək yanmasa, gözdən yaş çıxmaz, ürək dolu olmasa, ondan ağıllı söz çıxmaz. Boş beyində, boş ürəkdə nə fikir, nə söz. Demək, sənət can yanğısı, ürək odudur, narahat fikirlərin sazıdır, sözüdür: “Yanmaq ona deyərəm ki, Yanan ancaq ürək olsun, Dil olmasın, Yanmaq ona deyərəm ki, Alovlanan bir insanın Yanmadığı gün olmasın, il olmasın. Yanmaq ona deyərəm ki, Yanan arzu alışdıqca Közə dönsün, Kül olmasın. Yanmaq ona deyərəm ki, Bu yanğının qurbanı da Yanan kəsin özü olsun, El olmasın. (“Yanmaq ona deyərəm ki...”) Milli-mənəvi dəyərlərimizə yüksək qiymət verən sənətkar sevimli müəllimi B.Vahabzadəyə ithaf etdiyi “Muğamlar” seirində xalqımızın ta qədimə söykənən mənəvi aləmini, bu aləmdə gizlənmiş sirli düyünləri bir-bir açmağa çalışır. Açdıqca-açılan sirli-sehrli hikmətlərə məftun olan şair heyrətini gizlətmir: “Min-min ürəklərin fəryad səsindən, Eşqindən-qəmindən qopdu muğamlar!” Süzülüb xalqımın ah-naləsindən, Odlu könüllərə hopdu muğamlar. (“Yanmaq ona deyərəm ki...”) Şeirdə “ürəklərə ən ulu məbud” olan muğamın fəlsəfəsini daha dolğun çatdırmaq üçün ömrünü bu işə həsr edən musiqişünaslarımız – Səfiəddin Ürməvi, Əbdülqadir Marağinin (Marağayinin) adları hörmətlə yad edilir. Bir misra ilə tarixdə baş vermiş hadisələr açılır. Əmir Teymurun dövründə bir çox incəsənət xadimləri Səmərqəndə aparılır. Bu sənətkarlardan biri də Əbdülqadir Marağayi olur ki, tez bir zamanda cahan sultanının sevgisinə və sayğısına məzhər olur və “Bütün musiqi bilicilərinin padşahı” adına layiq görülür. Bir neçə il keçdikdən sonra xəyanətdə ittiham olunan Marağayini bu böhtandan məhz “dindirdiyi ud”un gücü xilas edir. Dahi musiqişünasımızın ürəkləri fəth edən sənəti şairin sözü ilə desək: “cəllad fərmanına bir qalxan olur”. Muğamımızın ruhunda gizlənən sirlər bitib-tükənmir. Xalqın müdrikliyi ilə yoğrulan bu ölməz sənət məxəzindən hər kəsin özünə götürə biləcəyi hikmət payı var: “Zaman yaman oldu, tarix dolaşıq, Hikmətlər yığılıb bir muğam oldu”. Düşəndə − ən böyük dinclik, barışıq, Düşəndə − ən böyük intiqam oldu. (“Yanmaq ona deyərəm ki...”) Şeir boyu Ağasən Bədəlzadə oxucularını mədəniyyətimizin ən dəyərli parçası, “məhəbbətin ən aydın dili”, “həqiqətin yurdu, mənzili” olan muğamımızı “haqq kimi” qorumağa çağırır. Əsl sənətə, sənətkara dəyər verən şair Azərbaycanın tanınmış Xalq artisti Habil Əliyevə ithaf etdiyi “Kaman” əsərində yanğısını ürəyindən alıb barmaqları ilə tellərə yayan sənətkarın ustalığı işığında milli musiqi alətimizi tərənnüm edir: “Zili yara həsrət bir tamarzının, Cavabsız naləsi, ürək sözüdür. Bəmi dilim-dilim yanan arzunun  Barmaqlar altında hönkürtüsüdür”. (“Yanmaq ona deyərəm ki...”) Ağasən Bədəlzadə poetik təfəkkürü, dünyaya fəlsəfi baxışı, söz ilə yaşayıb var olması vətəndaşlıq sevgisi, milli-mənəvi dəyərlərimizə yüksək qiyməti ilə Azərbaycan ədəbiyyatında özünəxas yeri olan yüksək elmi potensiallı yazıçı-sənətkarımızdır. Mükəmməl lirik zövq, yaradıcı dünyagörüşü, dünyanı dərketmə özünəməxsusluğuna görə şeirləri maraqlı ümumiləşdirmələrlə zəngindir. Şairin şeirlərinin əsas məziyyətlərindən biri onun oxucuları ilə səmimiyyətidir. Eyni zamanda sadə, düşündürən və başa düşülən olmasıdır. Şair günü-gündən dəyişən dünyada həyatımızda illərlə kök salmış mənəvi dəyərlərimizə sahib çıxmağı ata-babalarımız qarşısında olan borc, özümüzə sadiqliyimiz kimi qiymətləndirir. Şeirlərindəki idealları, əxlaqi dəyərləri keçdiyi ömür yolu ilə cavablandıran şair mənəvi dəyərlərimizi təkcə sözlə deyil, həyatında da yaşayaraq örnək olmuşdur. Allah yerini cənnət, ruhunu şad etsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.05.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

1977-ci ildə NASA kosmosa “Voyacer” (“Voyacer-1” və “Voyacer-2”) kosmik aparatı buraxarkən, ona qızıl plastinka da əlavə edib. Məqsəd də bu idi ki, əgər raket yadplanetlilərin əlinə keçsəydi, bu plastinka onlara Dünya haqqında dolğun məlumat verəcəkdi.

Burada Yer sivilyaziyası haqqında dolğun informasiya, şəkillər və 27 musiqi parçası var idi. Plastinkanın içərisində olan 27 melodiyadan biri də Azərbaycan musiqisi idi. “Voyacer”-in qızıl plastinkasına daxil olub həmin bu musiqi isə Kamil Cəliovun qaboyda çaldığı "Muğam" (bəzən "Çahargah ahəngi" adlanır) adlanan kompozisiyası idi.

Azərbaycan muğamının qaboyda ifası Karl Saqanın rəhbərlik etdiyi komitə tərəfindən Yer kürəsindəki emosional həyatın müxtəlifliyini və insan səsini təmsil etmək üçün seçilmişdir.

Maraqlıdır ki, Kamil Cəlilovun “Çahargah ahəngi”musiqisi 1976-cı ildə Filippində keçirilən musiqi festivalında da  birinci yerə layiq görülmüşdü.

Qeyd edək ki, “Voyacer” az qala yarım əsrdir ki, yol gedir və insan tərəfindən hazırlanmış ən uzaq obyekt olaraq, bəşər tarixində ən uzun müddət işləyən kosmik gəmidir. Hazırda “Voyacer-1” Yerdən 25,3 milyard km-dən çox məsafədə yerləşir. Oradan göndərilən siqnal isə Yerə 24 saata çatır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.05.2026)

BAİBÜİLEF-İG 2026 beynəlxalq elmi platforma kimi diqqət mərkəzində oldu

Ülviyyə Əbülfəzqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

13–15 may 2026-cı il tarixlərində Türkiyənin Bolu Abant İzzət Baysal Universitetinin İletişim Fakültəsi tərəfindən təşkil olunan “Əlifbadan Alqoritmaya: Qlobal Kommunikasiyada Yeni Üfüqlər” mövzusunda 3-cü Beynəlxalq Kommunikasiya Günləri Simpoziumu (BAİBÜİLEF-İG 2026) uğurla başa çatıb.

Üç gün davam edən beynəlxalq tədbir kommunikasiya elmlərinin rəqəmsal transformasiya dövründə keçirdiyi dəyişikliklərin geniş elmi müstəvidə müzakirə olunduğu mühüm akademik platformaya çevrilib.

Simpoziumda Türkiyə ilə yanaşı Avstriya, Gürcüstan, Azərbaycan, İordaniya, Özbəkistan, Türkmənistan və Nigeriya daxil olmaqla 8 ölkədən 37 universitet və elmi qurumu təmsil edən 110-a yaxın alim və tədqiqatçı iştirak edib. Tədbir çərçivəsində 16 panel və 105 elmi məruzə təqdim olunub. Məruzələrdə kommunikasiya sahəsinin yalnız media ilə məhdudlaşmadığı, dilçilik, ədəbiyyat, proqramlaşdırma, mühəndislik, dizayn, mədəniyyət araşdırmaları və süni intellekt kimi sahələrlə sıx bağlı olduğu xüsusi vurğulanıb.

Simpozium boyunca generativ süni intellekt texnologiyalarının kommunikasiya proseslərinə təsiri, alqoritmik görünürlük rejimləri, rəqəmsal nəzarət, deepfake texnologiyaları, platform kapitalizmi, dezinformasiya, rəqəmsal asılılıq və mədəni yaddaşın rəqəmsallaşması kimi aktual məsələlər geniş müzakirə olunub. Çıxışlarda insan mərkəzli kommunikasiya modelinin qorunmasının vacibliyi, etik prinsiplərin gücləndirilməsi və süni intellektin cəmiyyətə təsirinin tənqidi yanaşma ilə qiymətləndirilməsinin əhəmiyyəti diqqətə çatdırılıb.

Bununla yanaşı, rəqəmsal dövrün yeni kommunikasiya formalarının mədəni irsin qorunmasına, qlobal dil praktikasının dəyişməsinə, vizual mədəniyyətin yenidən formalaşmasına və ictimai məkan anlayışının transformasiyasına təsirləri də elmi müstəvidə təhlil edilib. Alqoritmlərin gündəm yaratmaq, mədəniyyət istehsalını yönləndirmək və fərdi davranışlara təsir imkanları kommunikasiya araşdırmalarında tənqidi baxışın əhəmiyyətini bir daha ortaya qoyub.

Simpozium çərçivəsində süni intellektin təhsil, jurnalistika, reklamçılıq, kino, brend kommunikasiyası, rəqəmsal diplomatiya və mədəniyyət araşdırmaları sahələrində yaratdığı yeni imkanlar da geniş şəkildə müzakirə edilib. Eyni zamanda rəqəmsal etika, məlumat təhlükəsizliyi, alqoritmik şəffaflıq və doğrulama mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsinin vacibliyi barədə ortaq elmi qənaət formalaşıb.

Azərbaycanı beynəlxalq tədbirdə təmsil edən alim və tədqiqatçıların çıxışları da iştirakçılar tərəfindən böyük maraqla qarşılanıb.

Türk Akademisyenlər Birliyi Başkan Yardımçısı, professor Dr. Təranə Turan Rəhimli “Ümmülbanu yaradıcılığı Şərq və Qərb ədəbi əlaqələri kontekstində” mövzusunda məruzə ilə çıxış edib. Məruzədə Şərq və Qərb ədəbi-estetik düşüncəsinin qarşılıqlı təsiri, Ümmülbanunun yaradıcılığında mədəniyyətlərarası əlaqələrin bədii ifadəsi və ədəbiyyatın qlobal kommunikasiya müstəvisindəki rolu elmi aspektdən təhlil olunub. Çıxış iştirakçılar tərəfindən maraqla dinlənilib və yüksək qiymətləndirilib.

Türkiyədə elmi və akademik fəaliyyət göstərən azərbaycanlı alimlər – dosent Dr. Leyla Əliyeva və dosent Dr. Kəmalə Kərimovanın məruzələri də iştirakçılar tərəfindən böyük maraqla dinlənilib. Onların çıxışları elmi aktuallığı, müasir yanaşmaları və akademik məzmunu ilə diqqət çəkib.

Türkiyənin Dokuz Eylül Universitetinin magistrantı Şəfiqə Rəhimli isə “Avropa Birliyi çevrə politikasında tarım politikası” mövzusunda məruzə təqdim edib. Gənc tədqiqatçının çıxışında Avropa Birliyinin kənd təsərrüfatı və ekoloji siyasəti arasındakı əlaqələr, davamlı inkişaf prinsipləri və müasir ekoloji yanaşmaların aqrar sektora təsiri araşdırılıb. Məruzə auditoriyanın diqqətini cəlb edib, maraqla qarşılanıb və təqdir olunub.

Qeyd edilməlidir ki, simpoziumun yüksək səviyyədə təşkili Bolu Abant İzzət Baysal Universiteti İletişim Fakültesinin dekanı, professor Dr. Emre Tandırlının böyük zəhməti və təşkilatçılıq fəaliyyəti nəticəsində mümkün olub. Beynəlxalq elmi platformanın uğurlu keçirilməsi, müxtəlif ölkələrdən alimlərin bir araya gətirilməsi və elmi müzakirələrin yüksək akademik mühitdə təşkil olunması Prof. Dr. Emre Tandırlının kommunikasiya elmlərinə və akademik əməkdaşlığa verdiyi önəmin göstəricisi kimi dəyərləndirilib.

Simpozium proqramı çərçivəsində tədbir iştirakçıları Bolunun səfalı və füsunkar guşələrini də ziyarət ediblər. Xüsusilə Gölcük turu özünün valehedici təbiət mənzərələri ilə iştirakçılarda unudulmaz təəssüratlar yaradıb. Təbiətin sakitliyi və gözəlliyi elmi müzakirələrin yaratdığı intellektual mühitlə harmonik şəkildə birləşərək qonaqların böyük məmnunluğuna səbəb olub.

BAİBÜİLEF-İG 2026 simpoziumu beynəlxalq akademik əməkdaşlığın genişləndirilməsi, multidissiplinar elmi araşdırmaların təşviqi və kommunikasiya elmlərinin gələcək inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyıb. “Əlifbadan Alqoritmaya” uzanan bu elmi düşüncə platforması insan, texnologiya və mədəniyyət münasibətlərinin yenidən dəyərləndirilməsi istiqamətində vacib töhfələr verən nüfuzlu beynəlxalq tədbir kimi yadda qalıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.05.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət portalının İncəsənət şöbəsi

1974-cü ildə ekranlaşdırılan “Ömrün səhifələri” filmi, rejissor Fikrət Əliyev tərəfindən çəkilmiş və insan münasibətləri, həyat seçimləri, zamanın insan taleyinə təsiri üzərində qurulan dramatik ekran əsərlərindən biridir.

Filmin adı ilk baxışdan sadə görünür. Amma “Ömrün səhifələri” ifadəsinin içində böyük bir fikir yatır: insan həyatı kitab kimidir — hər dövrün öz səhifəsi var. Bəzisi sevinc dolu açılır, bəzisi peşmanlıqla bağlanır, bəzisi isə insanın ömrü boyu unuda bilmədiyi izə çevrilir.

Filmdə söhbət nədən gedir?

Film insan həyatının müxtəlif mərhələlərinə, seçimlərinə və münasibətlərinə toxunur. Burada böyük qəhrəmanlıq hekayəsi yoxdur. Əsas diqqət adi insanların hisslərinə, daxili tərəddüdlərinə və həyat qarşısında verdiyi qərarlara yönəlir.

Personajlar zaman keçdikcə anlayırlar ki, həyat yalnız yaşanan anlardan ibarət deyil. İnsan bəzən illər sonra dönüb keçmişinə baxır və hansı səhifəni düzgün, hansını səhv yazdığını düşünür.

Film göstərir ki, insan ömründə hər qərarın izi qalır. Bəzən bir seçim taleyi dəyişir, bəzən deyilə bilməyən söz illərlə insanın içində yaşayır.

Filmin əsas mövzusu nədir?

“Ömrün səhifələri”nin əsas mövzusu insan ömrünün mənəvi hesabatıdır.

Film tamaşaçıya belə bir sual verir:

İnsan ömrünü geriyə çevirmək mümkün olsaydı, hansı səhifələri yenidən yazmaq istəyərdi?

Burada söhbət yalnız peşmanlıqdan getmir. Film həm də insanın dəyişməsi, böyüməsi və zamanla özünü tanıması haqqındadır.

Fikrət Əliyevin baxışı

Fikrət Əliyev hadisələri melodramatik pafosla təqdim etmir. O, daha çox gündəlik həyatın içində gizlənən hisslərə diqqət ayırır.

Kiçik baxışlar, susqunluqlar, yarımçıq qalan söhbətlər filmin emosional yükünü daşıyır. Tamaşaçı süjetdən çox obrazların daxili aləminə yaxınlaşır.

Filmin verdiyi fikir

Həyat kitab kimidir.

Bəzi səhifələri insan özü yazır.

Bəzilərini zaman yazır.

Bəzilərini isə taleyin özü dəyişir.

Amma heç bir səhifə tam silinmir.

Yekun

İnsan ömrü uzun görünə bilər. Amma illər keçəndə hər şey bir neçə xatirəyə çevrilir.

“Ömrün səhifələri” bizə xatırladır: Ömür bitəndə insan yaşadığı illəri yox, necə yaşadığını xatırlayır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.05.2026)

Aynur İsmayılova,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Bəzi şeylər səssiz görünür. İfadə etmək üçün sözə gərək duymazsan, nə də bir başqa şeyə. Gəldiyi zaman üzündə xəfif bir meh əsər. Sənə toxunmaz, fəqət hiss etdirər. Bu duyğu haqqında çox şey deyə bilərsən, çox anlam yükləyərsən, amma heç zaman niyə gəldiyini, niyə sənə hiss etdirdiyini bilməzsən...

Bəzi şeylər hiss etmək üçündür, bəzi şeylər isə görmək.

Mənə toxunan isə səssiz görünən gerçəklərdir. Niyə gerçək? Çünki görüntü yanılda bilər, hiss etdiklərin isə əsla... Onlar həmişə gerçəkdir.

İçəridə çox şey var: şübhə, qorxu, sevgi, nifrət, yalan, günah, həqiqət, ümid, arzu, yaşam, ölüm... və daha çoxu. Bu çoxluqda gerçəyi tapmaq həm çətin, həm də asandır. Çətindir, çünki insan bəzən ən böyük yalanı özünə danışır. Asandır, çünki sən özünə yad deyilsən.

Özünlə baş-başa qalanda geriyə yalnız gerçək qalır. Gerçəyi görən hər kəs isə hisslərin yanıltmadığını yaxşı bilir.

Bu səssizliyi görmək hər kəsə nəsib olmur. Bu duyğunu bəlkə də çoxunuz heç anlamadınız. Ya sən o duyğunu verən, ya da hələ kəşf etməyənlərdənsən. Amma gerçək budur ki, görmək gözəldir, bir o qədər də ağırdır.

Bəzən görmədən yaşamaq ən asan yol kimi görünür. Amma bu yolun sonu olmadığını biləndə geriyə çəkilirsən. Çünki sən artıq görmüsən.

Hər nə qədər çətin olsa da, bəzən kor, bəzən kar, bəzən lal olmaq gərəksə də, sən güclüsən. Güclüsən, çünki çox az insanın görmədiyini sən çiyinlərində daşıyırsan. Bu, cəsarət tələb edir.

Bu sənin seçimin deyil, artıq bir vəzifəndir. İnsanlıq üçün verilən, yaşam üçün hazırlanan bir missiyadır bu. Sən sadəcə yaşamaq üçün yox, iz buraxmaq üçün gəlmisən...

Belə…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.05.2026)

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

“Muzey maddi - mədəniyyət abidələrinin komplektləşdirilməsi, mühafizəsi, öyrənilməsi, kütləvi nümayişinin və təbliğinin həyata keçirildiyi mədəniyyət, elmi tədqiqat müəssisəsidir”. (Ümummilli lider Heydər Əliyev)

2000-ci il martın 24-də qüvvəyə minmiş “Muzeylər haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu ölkəmizdə muzeylərin fəaliyyətinin təşkilati-hüquqi əsaslarını və müvafiq münasibətləri tənzimləyir. Ümummilli lider tərəfindən muzey işinin inkişafı üzrə müəyyən edilmiş prioritetlər bu gün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin və ölkəmizin birinci xanımı, YUNESCO və İSESCO-nun xoşməramlı səfiri, Milli Məclisin deputatı Mehriban Əliyevanın rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərən Heydər Əliyev Fondu tərəfindən uğurla davam etdirilir.

Muzeylər dünyada mədəni proseslərin fəal iştirakçısına, eyni zamanda, qloballaşmanın mənfi nəticələrinə qarşı dura bilən mədəniyyət ocaqlarıdır. Hər il mayın 18-i dünyada Beynəlxalq Muzeylər Günü kimi geniş qeyd edilir. Beynəlxalq Muzeylər Şurasının (İCOM) təşəbbüsü ilə 1977-ci ildə təsis olunmuş bu əlamətdar günün məqsədi muzeylərin cəmiyyətin həyatında nə dərəcədə mühüm rol oynadığını göstərməkdir.

Dünyanın 100-dən çox ölkəsində qeyd edilən Beynəlxalq Muzeylər Günü qədim tarixə və zəngin mədəniyyətə malik Azərbaycanda da geniş miqyasda bayram edilir. Ölkəmizdə muzey işinin inkişafı ümummilli lider Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Onun təşəbbüsü ilə respublika Mədəniyyət Nazirliyinin Muzeylər İdarəsi, Muzey işi üzrə Elmi-Metodiki Mərkəz, Muzey Ekspozisiyalarının Bədii Tərtibatı Emalatxanası, Muzey Sərvətləri və Xatirə Əşyalarının Bədii Bərpa Mərkəzi təşkil olunmuşdur. Azərbaycan mədəniyyətinin Üzeyir Hacıbəyli, Hüseyn Cavid, Cəlil Məmmədquluzadə, Məmməd Səid Ordubadi, Cəfər Cabbarlı, Bülbül, Səməd Vurğun, Niyazi və digər nəhəng simalarının memorial – xatirə, mənzil, bölgələrdə tarix-diyarşünaslıq muzeyləri məhz ulu öndər Heydər Əliyevin şəxsi təşəbbüsü ilə yaradılmışdır. 1

1994-cü ildə “Azərbaycan Respublikasının paytaxtı Bakı şəhərində “İstiqlal” Muzeyinin yaradılması və İstiqlal abidəsinin ucaldılması haqqında” 2006-cı il 18 dekabr, “Müasir İncəsənət Muzeyinin yaradılması haqqında” 2006-cı il 19 dekabr, “Azərbaycanda muzey işinin yaxşılaşdırılması haqqında” 2007-ci il 6 mart tarixli sərəncamları, 2009-cu il 22 may tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycanın regionlarında fəaliyyət göstərən muzeylərin müasir standartlara uyğun təmirinə, yeni avadanlıq və zəruri eksponatlarla təchizatına dair xüsusi tədbirlər planı”, həmçinin “Azərbaycan Xalça Muzeyinin yeni binasının maddi-texniki təminatı haqqında” 2013-cü il 29 dekabr tarixli sərəncamları bu sahəyə göstərilən qayğıya bariz nümunələrdir. “Azərbaycan 2020: gələcəyə baxış” İnkişaf Konsepsiyasını həyata keçirmək məqsədilə Prezident İlham Əliyevin 2013-cü il 27 dekabr tarixli Sərəncamı ilə təsdiq olunan “Daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin bərpası, qorunması, tarix və mədəniyyət qoruqlarının fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi və inkişafına dair 2014-2020-ci illər üzrə Dövlət Proqramı”na uyğun olaraq, milli mədəni irsimizin qorunması dövlət əhəmiyyətli prioritet məqsəd kimi qarşıya qoyulmuşdur.

Azərbaycanın birinci xanımı, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyevanın böyük zəhməti sayəsində “Şirvanşahlar Sarayı Kompleksi”, Qız qalası və Qobustan Milli Tarix-Bədii Qoruğu YUNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısına daxil edilmişdir. Fondun həyata keçirdiyi müxtəlif layihələr çərçivəsində Qarabağ muzeyləri haqqında məlumatlar mötəbər beynəlxalq təşkilatlara çatdırılır. Azərbaycan dövlətinin uğurlu mədəniyyət siyasəti nəticəsində son illər muzeylərimizin dünyanın nüfuzlu muzeyləri ilə əlaqələri genişlənmiş, bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlıq sahəsində yeni nailiyyətlər əldə edilmişdir.

Ümummilli liderimizin siyasi irsinin öyrənilməsi, azərbaycançılıq məfkurəsinin formalaşdırılaraq inkişaf etdirilməsi məqsədilə yaradılan Heydər Əliyev muzeyləri isə respublikada muzey şəbəkəsinin genişləndirilməsi sahəsində mühüm hadisə kimi qiymətləndirilməlidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.05.2026)

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

İstəkli oxucularımıza “Tqədimat” rubrikamda daha bir istedadlı gəncimizi tanıtmaq istəyirəm.

Vaqif Hacıyev 19 aprel 1996-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub.

O, Georgi Şaroyev adına musiqi məktəbini bitirib.

Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında oyun-mexanika üzərində qurulan ilk psixoloji triller hesab olunan “12:00” kitabının müəllifidir.

Vaqif bəyə yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq!

VAQİF HACIYEV,

TƏRƏZİ

  — Nə qədər çəkəcək hələ? — Qara geyimli əsəbi halda pencəyinin yaxasını düzəltdi. Barmaqları yerində durmurdu.

   — Az qalıb, — ağ geyimlinin səsi çox sakit idi. O qədər sakit ki, adamın ətini ürpədirdi. — Növbə bizdədir.

— Nə qədər gözləmək olar? Əvvəl canının çıxmasını gözlə, sonra da gəl burada quyruğa dur. Doxsan yeddi il... Adamda bir az insaf olar, bu qədər yaşamazlar.

Ağ geyimlinin üzündə qəribə, az qala uşaqcasına bir həvəs parladı. Bu donuq sifətdə həmin ifadə çox eybəcər görünürdü.

 — Doxsan yeddi il dözmüsən, bir yarım saat da döz. Bitiririk, vəssalam. Sonra da təqaüdə çıxırıq, azadıq.

— İnanırsan, o canını tapşıranda mən artıq hər dəqiqəmi planlamışdım. Bu doxsan yeddi ilin yorğunluğu canımdan çıxmasa, mənə də bu qaranlıq qovluğun keşikçisi deməsinlər.

Nəhayət, nəhəng paslı darvaza gicgahları sızıldadan bir inilti ilə yerindən oynadı; metalın metala sürtülməsi boşluğa qulaqbatıran bir fəryad yaydı və içəridən gələn "Süleyman" sədası bu kəfən sükutunu buz kimi çiliklədi. Əllərində biri gecə kimi qara, digəri sümük kimi ağ olan taleyin ağır hökm qovluqlarını tutmuş iki məmur hərəkətə keçəndə, onları nə möhtəşəm bir məhkəmə, nə də işıqlı bir zal gözləyirdi.

Addım atdıqları yer boğucu, tavanı alçaq və hər küncündən kif qoxusu gələn qaranlıq bir hücrəni xatırladırdı. Onlar içəri keçən kimi arxadakı nəhəng metal qapı elə bir qətiyyətlə çırpıldı ki, sanki keçmişə aid bütün körpülər həmin an yandırıldı.

Qarşıda, kölgələrin dərinliyindəki masanın arxasında üzü görünməyən, qaranlıq bir siluet dururdu; bu fiqur heç bir söz demədən, yalnız soyuq bir əl hərəkəti ilə onları yan-yana qoyulmuş küt kürsülərə işarə etdi. Mühitə hakim olan o amansız sükut hər cür təhqirdən daha ağır bir təzyiqlə insanın üzərinə çökürdü. Onlar sol tərəfdəki yerlərinə keçərkən, sağda — veriləcək hökmün vahiməsindən büzüşmüş və doxsan yeddi illik ömrünün son qalıqlarını bu havasız otağın rütubətinə təslim etmiş Süleyman görünürdü. Qocanın baxışları artıq ölmüşdü; o, diri bir insandan çox, taleyinə boyun əymiş ruhsuz bir kölgəni xatırladırdı.

Onlardan bir az irəlidə isə o qədim, bədbəxtlik saçan Tərəzi dayanırdı.  Bu Tərəzi ədalətin parlaq simvolundan çox, qurbanlarının qanı ilə paslanmış bir işgəncə alətinə bənzəyirdi. Zəncirləri hər tərpənəndə dözülməz bir gıcırtı çıxarır, sanki altında əzilən ruhların səsini təqlid edirdi. Tərəzinin sol gözü bir az əyilmişdi — bəlkə də illərdir ölçdüyü günahların ağırlığı onun dəmir onurğasını sındırmışdı. Oxu isə mərkəzdə durmurdu; sanki görünməz bir əl tərəfindən idarə olunurmuş kimi qərarsız, titrək və hədələyici bir şəkildə yırğalanırdı. Bu qoca metal parçası indi Süleymanın doxsan yeddi illik qaranlıq sirlərini, gizli nifrətlərini və ruhunun ən dərin qatlarında gizlətdiyi o tək-tük səmimi anları qarşı-qarşıya qoyub, əbədiyyətin qanlı riyaziyyatını hesablayacaqdı.

Hakim rolunu oynayan şəxs qarşısındakı saralmış kağızları səssizcə vərəqləyib diqqətlə nəzərdən keçirdikdən sonra, soyuq bir hərəkətlə əlini tərəziyə tərəf uzatdı. Bu işarə ilə hər iki məmur eyni saniyədə irəli atılaraq ağ və qara qovluqları tərəzinin paslı gözlərinə təslim etdilər; o an metalın metala dəydiyi yerdən çıxan boğuq səs otağın künclərinə bir lənət kimi yayıldı. Köhnə metalın vahiməli iniltisi rütubətli havaya qarışdı və ağır bir sarsıntı ilə yerindən oynayan tərəzinin oxu dəli kimi sağa-sola titrəməyə başladı. Gah qara qovluğun qaranlıq yükü tərəzinin gözünü döşəməyə qədər endirir, gah da ağ qovluğun içindəki o cılız işıq zərrələri tərəzini amansızcasına yuxarı dartırdı.

Süleymanın nəfəsi kəsildi, alnından süzülən soyuq tər damcıları arasında ölü baxışları hər titrəyişdə bir az da böyüyən paslı zəncirlərə kilidləndi. Ox qəfil, qulaqbatıran bir cırıltı ilə tam mərkəzdə mıxlanıb qalanda, otağa kəfən sükutu çökdü. Nə bir millimetr sola, nə də bir millimetr sağa... Mərkəzdə donub qalmış həmin ox artıq qəti və amansız bir tarazlığın hökmü idi. — Nə olacaq indi? Məni hara göndərəcəksiniz?

Süleymanın səsi titrəyirdi, hər kəlməsi qaranlıqda boğulurdu. Hakim cavab vermədi. O,   masanın üzərindəki saralmış kağızları bir daha çevirdi; kağızların xışıltısı otaqdakı tək diri səs idi.

— Maraqlıdır. Hələ beləsi olmamışdı, — Hakim başını qaldırmadan mızıldandı. — Münkər və Nəkirin qeydləri də bir-birini tamamlayır. Hər şey bərabərdir.

— Nə... nə edəcəksiniz indi?

Süleymanın səsi qırıldı; boğazındakı quruluq hər kəlməsini ağrılı bir hırıltıya çevirirdi. Hakim cavab vermədi. O, baxışlarını yavaşca qaranlıq və aydınlıq tərəfləri təmsil edən o iki kölgəli simaya çevirdi. Gözləri hər ikisinin üzərində bir cəlladın qətiyyəti ilə gəzindi.

— Qaydalara görə, əgər tərəzi susursa, hökmü siz verməlisiniz, — Hakimin səsi buzlu bir külək kimi otağa yayıldı. — İkinizdən biri... Ya bir yaxşını çıxarıb onu cəhənnəmə, ya da bir pisi silib cənnətə göndərəcəksiniz.

 Hakim geri çəkildi, kölgəsi divarda nəhəng bir tabut kimi böyüdü. Otaqda yalnız tərəzinin zəncirlərinin həzin, insanın sinirlərini tarıma çəkən narahatlıqverici səsi eşidilirdi.

— Buyurun. Söz sizindir.

Qaranlıq əbanın sahibi qovluğunu əlinə alıb səhifələri çevirməyə başladı. O, barmağını sətirlərin birində saxlayıb, başını qaldırmadan danışmağa başladı:

 — 1984-cü ilin noyabrı... Sən o pulu oğurladın, Süleyman. Sənə güvənən birinin evinə girdin və o pulları götürdün. Bu, sadəcə bir oğurluq deyil, sən həm də xəyanət etdin. Bu əməl sənin ən böyük qaranlığındır və elə bu günah səni cəhənnəmə göndərməyə bəs edir.

Sümük ağlığındakı digər sima isə qarşı tərəfə baxmadan qeydlərini vərəqlədi:

— Amma sən o pulla bir can satın aldın. Ölmək üzrə olan bir gəncin əməliyyat pulunu ödədin və o adam sənin sayəndə sağaldı. Mənim siyahımda sən bir həyat xilaskarısan. Bu qədər ağır bir yaxşılığı heç bir günah sıfırlaya bilməz. Sənin yerin cənnətdir.

Qaranlıq libaslı olan üzünü turşutdu, səsi indi daha sərt və qəti idi:

— Oğru olan adamdan xilaskar çıxmaz! Oğurluq elə bir şeydir ki, onu heç nə ilə təmizləmək olmaz. Əməl pisdirsə, onun sonu da pisdir. Mən bu günahı sənədlərdən çıxarmayacağam. Bu adam cəhənnəmə getməlidir.

Ağ libaslı olan bir addım atdı:

— Əgər mən bu yaxşılığı siyahıdan silsəm, onda xilas edilmiş bir ömrü yox saymış oluruq. O gənc Süleymanın verdiyi pulla sağ qalıb. Mən bir insanın həyatını sıfırlaya bilmərəm. Bizim qaydalara görə, bir canı qorumaq hər şeydən vacibdir. Ona görə də onun yeri cənnətdir.

Süleyman oturduğu yerdə kiçildi. Nəfəsi boğazında tıxanmışdı. İllərdir dünyada özünə bəraət qazandırdığı, vicdanını sakitləşdirmək üçün yapışdığı o "yaxşı əməli" indi onu parçalayırdı. Onun daxili mübarizəsi, insanlığın ən böyük dilemması indi iki soyuq simanın verəcəyi qərardan asılı idi.

Qaranlıq libaslı olan qəflətən, heç bir söz demədən Süleymanın əyləşdiyi kürsüyə tərəf yaxınlaşdı. Onun baxışları qocanın gözlərinə bir bıçaq kimi sancılmışdı.

— Düzünü de, Süleyman, — o, alçaq səslə, az qala pıçıldayaraq danışdı. — O pulları həqiqətən o xəstə uşağı xilas etmək üçün oğurlamışdın? Yoxsa əvvəlcə sadəcə tamahına qalib gələ bilməyib oğurluq etdin, sonra isə tutulmaq qorxusu canına vəlvələ salanda özünü təmizə çıxarmaq üçün o kasıbı bəhanə etdin? Hansı idi sənin əsl məqsədin: Mərhəmət, yoxsa qorxu?

Otağa ağır, dözülməz bir sükut çökdü. Tərəzinin oxu sanki veriləcək cavabın ağırlığını əvvəlcədən hiss edirmiş kimi yüngülcə titrəməyə başladı. Qaranlıq libaslı olan bir az da irəli əyildi. Üzündəki kölgələr Süleymanın qırışmış sifətinə qədər uzandı. Otaqdakı rütubət qoxusunu qəfildən metalın paslı, kəskin qoxusu əvəz etdi.

— Sən susursan, Süleyman, — o, pıçıldadı. — Amma sənin bu susmağın hər şeyi deyir. O gecəni xatırla. O pulun sənə aid olmadığını bilə-bilə barmaqlarının arasından keçən o soyuqluğu... Sən o an xəstə gənci yox, yalnız öz ehtiyacını, o pulun sənə verəcəyi gücü düşünürdün.

Ağ libaslı olan qəfildən onun qara qolundan yapışdı. Səsi buz kimi kəskin idi:

— Bəsdir. Niyyətin dibini qazımağa ehtiyac yoxdur. Fakt ortadadır. O pul bir insanı ölümün pəncəsindən dartıb çıxarıb. O gənc yaşadı, evləndi, uşaqları oldu. Süleyman bir nəsli xilas etdi. Mən bu savabı siyahıdan silmərəm. Bu, ədalətsizlik olar. Onun yeri cənnətdir.

Qaranlıq libaslı olan əlini qəzəblə geri çəkdi:

— Ədalət? Sən hansı ədalətdən danışırsan? O pulu oğurladığı ailə o qış ac qaldı. Onların çəkdiyi əzabı sənin o "ağ" qovluğun görmür? Mən o ailənin ahını hələ də eşidirəm. Birini xilas etmək üçün başqasını məhv etmək nə zamandan bəri savab sayılır? Bu adam cəhənnəmlikdir!

Hakim masanın arxasından bir kölgə kimi ayrılıb tərəzinin düz qarşısında dayandı. Ox hələ də mərkəzdə idi; sanki nəfəsini saxlamış bir canavar kimi hər an hər hansı tərəfə atılmağa hazır dururdu.

— İkiniz də haqlısınız, — Hakimin səsi otaqdakı mübahisəni   kəsdi. — Və ikiniz də yanılırsınız. Süleymanın həyatı bir paradoksdur. O, işıqla qaranlığın eyni nöqtədə birləşdiyi yerdir.

Hakim əlini tərəziyə yaxınlaşdırdı, amma toxunmadı. Barmaqlarının ucu ilə sanki havanı sınağa çəkirdi.

— Əgər günahı silsəniz, — o, qaranlıq libaslıya tərəf döndü, — bu adamın içindəki o qaranlıq təbiəti görməzdən gələcəksiniz. Yox, əgər savabı silsəniz, — bu dəfə baxışlarını ağ libaslıya çevirdi, — kainatdakı bir möcüzəni, bir canın xilasını inkar edəcəksiniz.

Süleymanın gözləri dolmuşdu. Otaqdakı bu amansız mühakimə onun doxsan yeddi illik yorğunluğunu son həddə çatdırmışdı. Qəfildən bağırdı:

 — Məni öldürün! Bir dəfə öldürmüsünüz, bir də öldürün! Amma məni bu tərəziyə baxmağa məcbur etməyin! Bu tərəzi məni diri-diri parçalayır!

Hakim yavaşca Süleymana tərəf döndü. Üzündə heç bir emosiya yox idi, sanki sadəcə təbiət hadisəsini müşahidə edirdi.

 — Sən onsuzda ölmüsən, Süleyman... — Hakimin səsi indi daha boğuq, daha qəti səsləndi. — İndi seçim vaxtıdır.

Qaranlıq libaslı olan istehza ilə gülümsədi, amma bu təbəssüm daha çox bir yaranın sızıldamasına bənzəyirdi.

— Hakim demək istəyir ki, həqiqət tərəzidə deyil, sənin içindədir, Süleyman, — o, pıçıldadı. — De görək, o pulları oğurlayanda hiss etdiyin o ləzzəti, o gücü cənnətə apara bilərsən? Yoxsa xilas etdiyin o gəncin minnətdar baxışlarını cəhənnəmin atəşində özünə qalxan edəcəksən? Hansı Süleyman daha həqiqidir?

Süleyman gözlərini yumdu. Birdən yaddaşının ən dərin qatlarından o gecənin soyuğu boy verdi. O, pulları oğurluyanda qorxu var idi, bəli, amma həm də qəribə bir azadlıq hissi... Sonra isə o gəncin rəngi qaçmış siması gəldi gözlərinin önünə. Pulu xəstəxanaya çatdıranda keçirdiyi o rahatlıq…

— Mən... — Süleyman udqundu. — Mən o pulu oğurlayanda heyvan idim. Amma o pulu verəndə... ilk dəfə insan olduğumu hiss etdim.

— Sənin sözlərin kifayət deyil, — Hakimin səsi divarlarda əks-səda verdi. — Sən doxsan yeddi il boyu bu iki adamı içində yaşatmısan, Süleyman. Biri sənə hər gecə "oğrusan" deyib, digəri isə "yaxşı adamsan" deyə pıçıldayıb.

— O bu adamın başını sığallamaqla məşğuldur! — Qara libaslı barmağını sümük ağlığında olan simaya tərəf uzatdı. — Bir canı xilas etmək bütün cinayətləri yuyur? Onda gəlin bütün qatillərə, bütün oğrulara bir şans verək, getsinlər bir yaxşılıq eləsinlər və təmizə çıxsınlar! Bu tərəzi ədalət üçündür, xeyriyyəçilik üçün yox!.. Sən o ağ qovluğunla ilahi nizamı lağa qoyursan!

Ağ libaslı sakitliyini pozmadı, amma gözlərindəki işıq daha da kəskinləşdi. O, qara libaslıya tərəf ağır bir addım atdı:

— Sən isə ancaq qaranlığı görməyə proqramlaşdırılmış bir maşınsan. Ədalət təkcə cəza kəsmək deyil. Ədalət həm də dəyişmək imkanıdır. Süleyman o pulları özü üçün xərcləyə bilərdi, qaçıb izini itirə bilərdi. Amma o, öz ruhunu bir başqasının həyatına fəda etdi. Əgər bir canı ölümdən döndərmək sənin qovluğunda bir sətirlik yazıdan ibarətdirsə, onda bu tərəziyə ehtiyac yoxdur. Sənin o quru qaydaların kainatın ən böyük qüvvəsini — mərhəməti tanımır!

— Mərhəmət?! — Qara libaslı olan qəhqəhə çəkdi. — Oğurlanmış pulla edilən mərhəmət, qanla yuyulan kəfən kimidir! Sən onu təmiz sayırsan, amma o hələ də qoxuyur! O ailənin ah-naləsi mənim qulağımdadır. Süleyman birini xilas edərkən başqasının ruzisini kəsdi. Bu, kirli bir mübadilədir, təmiz bir əməl deyil!

Onlar bir-birinin üzərinə elə yeridilər ki, otaqdakı ağ və qara kölgələr bir-birinə qarışdı, tərəzi şiddətlə yırğalanmağa başladı. Zəncirlər qırılacaqmış kimi dartılırdı.

— Susun!

Hakimin səsi bir qılınc kimi gəlib mübahisəni kəsdi. O, əvvəlcə qaranlıq libaslıya, sonra isə ağ libaslıya baxdı. Səsi indi hər ikisindən daha ağır, daha sarsıdıcı idi:

— İkiniz də öz vəzifənizin əsirinə çevrilmisiniz, — Hakimin səsi divarları titrətdi. — Sən, — qaranlığa tərəf baxdı, — cəzaya o qədər aşiqsən ki, insanın içindəki peşmanlığı görmürsən. Sən isə, — bu dəfə baxışlarını ağa çevirdi, — mərhəməti o qədər ucaltmısan ki, tərəzinin tarazlığını unutmusan. Heç biriniz tam deyilsiniz. Süleyman sizin bu bitmək bilməyən mübahisənizin sadəcə qurbanıdır.

Hakim öz masasının arxasına keçib, artıq verdiyi qərarı açıqlamaq üçün əyləşdi.

—Bu uzun illər ərzində heç nə öyrənə bilməmisiniz. Nə təqaüdə çıxmağa, nə də istirahət etməyə layiqsiniz. Süleyman... — Hakim qocanın ruhuna zilləndi, — Süleyman yenidən dünyaya qayıdacaq. O, öz ikinci həyatını sıfırdan yaşayacaq. Siz isə… bu vəzifənin başında qalacaqsınız. İllər sonra yenidən görüşərik. Ümid edirəm ki, onda qarşımda durub daha ağıllı qərarlar verə biləcəksiniz. İndi isə... yox olun!

Süleyman gözlərini açdı.

Ətraf çox parlaq, rənglər çox kəskin idi. Burnuna dolan süd və təmiz kətan qoxusu ruhunu sakitləşdirdi. Kiçik, ətli və zəif əllərini havada yellətdi. Boğazından çıxan səs dərindən gələn bir yorğunluğun deyil, ilk dəfə nəfəs almağın gətirdiyi bir heyrətin ifadəsi — bir körpə ağlaması idi.

O, qucağa alındı. Onu tutan ağ xalatlı həkimin siması sümük ağlığında idi; gülümsəyəndə baxışlarındakı o qəribə şəfqət sanki min illərdir oradaymış kimi dərindi. Yanındakı köməkçi isə qara pencəyinin yaxasını düzəldərək körpəyə baxdı. Onun gözlərindəki o yırtıcı, amma indi həm də gözləyən qaranlıq parıltı hələ də yerində idi.

Həkim yavaşca pıçıldadı:

— Təbrik edirəm, çox sağlam bir uşaqdır. Allah saxlasın.

Həkim körpəni anasına təslim edərkən yanındakı köməkçiyə tərəf döndü və səsi bir anlıq dəyişdi, sanki başqa bir aləmdən gələn bir xəbərdarlıq kimi səsləndi:

— Hazırsan? Yenidən başlayırıq.

Süleyman — artıq bu ad ona aid deyildi — anasının isti nəfəsini hiss edərək yuxuya getdi. O, keçmişini tamamilə unutmuşdu. Amma otağın küncündə dayanan o iki adam — biri ağ, biri qara libasda — onu yeni həyatının ilk saniyəsindən sonuncu gününə qədər addım-addım izləməyə hazır idilər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.05.2026)