Ülviyyə Əbülfəzqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının media dəstəyi ilə Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun  Bakı Şəhəri Üzrə Təhsil İdarəsi ilə birgə keçirdiyi “Bir direktor, bir şagird” adlı layihəsinin məqsədi nümunəvi məktəblərimizi, istedadlı şagirdlərimizi üzə çıxarmaq, onların ədəbiyyata olan marağına diqqət yönəltməkdir.

Hazırda təqdimatda 32 nömrəli tam orta məktəbdir.

DİREKTOR:

Sevda Əli qızı Abdullayeva 3 aprel 1962-ci ildə Yevlax şəhərində anadan olmuşdur. 1979-cı ildə Yevlax şəhər 3 saylı orta məktəbini bitirmişdir. 1984-cü ildə Azərbaycan Dövlət Dillər Universitetinin ingilis dili fakültəsinə daxil olmuş, 1989-cu ildə həmin universiteti bitirmişdir. Təyinatla Cəlilabad rayonu Hasıllı kənd məktəbinə ingilis dili müəllimi təyin olunmuşdur. 1998-ci ildən Bakı şəhəri Nizami rayonu M.Rüstəmov adına 32 nömrəli tam orta məktəbə ingilis dili müəllimi işləmişdir. 2002-ci ildən təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini, 24 yanvar 2003-cü ildən isə həmin məktəbə direktor təyin edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1 sentyabr 2009-cu il tarixli sərəncamı ilə 2008-2009-cu il tədris ilində işlədiyi müəssisə "Ən yaxşı ümumtəhsil məktəbi" müsabiqəsinin qalibi olmuşdur.

Azərbaycan Respublikası təhsil nazirinin 3 oktyabr 2011-ci il tarixli qərarı ilə Azərbaycan Respublikasının Qabaqcıl Təhsil İşçisi Döş nişanı ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1 oktyabr 2012-ci il tarixli sərəncamı ilə "Əməkdar müəllim" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin 11 sentyabr 2015-ci il tarixli sərəncamı ilə rəhbəri olduğu məktəb buraxılış imtahanlarının nəticələrinə əsasən yüksək nailiyyət əldə etdiyi üçün Fəxri Fərmanla təltif olunmuşdur.

2015-ci ildə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi və Qafqaz Universitetinin birgə təşkil etdiyi "Məktəb direktorlarının hazırlığı" təlim kursunu müvəffəqiyyətlə bitirərək sertifikat almışdır.

31.08.2015- 9.09.2015-ci il tarixlərində Parisin Sorbon Universitetinin müəllimlərinin iştirakı ilə Quba şəhərində "Liderlik, şagird sağlamlığının qorunması, vaxtın idarə olunması, təqdimat və bacarıqların inkişafı" mövzusunda keçirilmiş kursda iştirak etmiş və sertifikat almışdır.

14.11.2015-19.11.2015-ci il tarixində Birləşmiş Ərəb Əmirliyinin Abu-Dabi şəhərində təşkil edilmiş "Yeni məktəb yaradılması" adlı, 22.02.2016-26.02.2016-cı il tarixində isə İngiltərənin London şəhərində "İngilis dilini öyrənək" adlı kursları bitirmişdir.

2016-cı ilin may ayında Azərbaycan Müəllim İnkişafı Mərkəzi tərəfindən təşkil edilmiş "Direktorlar üçün strateji planlaşma" modulunu müvəffəqiyyətlə bitirərək sertifikat almışdır.

ŞAGİRD:

Ələsgərli Əsnad Ramiz qızı 21 oktyabr 2011-ci ildə Sumqayıt şəhərində anadan olmuşdur. Məktəbəqədər təhsilini başa vurduqdan sonra, 2018-ci ildə Bakı şəhəri, Nizami rayonu N. Həmzəyev adına 238 saylı tam orta məktəbin 1-ci sinfinə qəbul olunmuşdur.

Daha sonra Kimya-Biologiya təmayüllü Respublika Liseyinə qəbul olunaraq 7-ci və 8-ci sinif təhsilini həmin liseydə davam etdirmişdir. Bu müddət ərzində fəallığı və məsuliyyəti ilə seçilmiş, sinif nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Eyni zamanda, biologiya üzrə müxtəlif olimpiadalarda iştirak etmişdir.

Hazırda Bakı şəhəri, Nizami rayonu M. Rüstəmov adına tam orta məktəbin 9-cu sinfində təhsilini davam etdirir.

Bədii ədəbiyyata xüsusi maraq göstərir, şeir və hekayələr yazır, rəsm çəkməklə və musiqi dinləməklə məşğul olur. Musiqi alətlərini öyrənməyə böyük həvəsi vardır.

Riyaziyyat, fizika və biologiya fənlərinə dərin maraq göstərən Əsnad gələcəkdə molekulyar biologiya və genetika sahəsində ixtisaslaşmağı hədəfləyir. Bununla yanaşı, dizayn sahəsinə də böyük maraq göstərir və bu istiqamətdə də inkişaf etməyi planlaşdırır. Onun əsas arzularından biri öz kitabını yazmaq və yaradıcılığı ilə insanlara müsbət təsir göstərməkdir.

ESSE:

Qəfəsdən kənara: həqiqi yaşamaq

Biz insanlar cəmiyyətin bir parçası, eyni zamanda onun müəllifləriyik. Hər birimizin şüuru və seçim etmək haqqı var. Bəli, cəmiyyətin bir hissəsiyik, lakin bu, sistemə tam tabe olmalı olduğumuz mənasına gəlmir.

Əgər ətrafa diqqətlə nəzər salsaq, insanların gündən-günə eyniləşdiyini, bəzən isə özlərinə heç sual vermədiklərini görərik. “Mən bunu özümə yaraşdırırammı?”, “Bunu etməyin mənə nə faydası var?”, “Mən əslində nə istəyirəm, kim olmaq istəyirəm?” kimi sualları çox vaxt düşünmürlər. Cavabı tapmaq bir yana qalsın, heç düşünməyə belə cəhd etmirlər.

Bir çox insan kütləyə qoşularaq, məqsədsiz, arzusuz və istəksiz şəkildə yaşayır. Halbuki yaşamaq bu qədər adi və bəsit olmamalıdır. Bu məqamda görkəmli şairlərimizin fikirləri diqqət çəkir: Bəxtiyar Vahabzadə “Yaşamaq yanmaqdır, yanasan gərək”, Mikayıl Müşfiq “Yaşamaq gözəldir, yaşamaq sevməkdir”, Rəsul Rza isə “Yaşamaq düşünmək və yaratmaqdır” demişdir. Xəlil Rza Ulutürk isə bu fikri daha da gücləndirərək “Yaşamaq mübarizədir” deyə vurğulamışdır.

Qısaca, həqiqətən yaşamaq və azad olmaq üçün insanın bir mənası olmalıdır. Bəs nədir bu məna? İnsan sadəcə var olmaq, nəfəs alıb vermək üçün yaşamır. Hər bir insan həyatda öz mənasını tapmalıdır. Mənanı tapmaq sanki inci tapmaq kimidir.

Mənə görə məna — öz yolunda vicdanla addımlamaq və öz seçimlərini etməkdir. Bu yolda itmək qorxulu deyil, əsas olan öz yolunu, öz mənanı və öz azadlığını tapmaqdır. Əsas olan qəfəsdən kənara çıxa bilməkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi.

Tarix və zamanə dəyişir, bir vaxtlar qəhrəman sayılanlar indi düşmən sayılırlar. O cümlədən də Sovetlərin haqqında dastan qoşduğu Qatır Məmməd!

Cümhuriyyət Ordusunun xüsusi yetişdirdiyi zabit, kino filmdə aktyor Rasim Balayevin canlandırdığı, Əziz adı ilə təqdim edilən və DĪFAĪ üzvü olan Teymur bəy Novruzov 1919–1920-ci illərdə Gəncə Quberniyasında  bolşeviklə arxalanaraq onların göstərişini yerinə yetirməklə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə qarşı üsyan etmiş və nəticə etibarilə Cümhuriyyət ordusuna ağır zərbə vurmaq üzrə olan Qatır Məmmədi üz-üzə, açıq döyüşdə öldürür.

Qatır Məmmədi öldürən general ki midi?

1974-cü ildə ekranlara rejissor Rasim Ocaqovun və şair Zeynal Xəlilin eyniadlı pyesinin əsasında Mixail Maklyarski və Kirill Rapoportun ssenari müəllifi olan “Qatır Məmməd” filmi çıxır. Film 1919–1920-ci illərdə Gəncə quberniyasında Azərbaycan Cümhuriyyətinə qarşı üsyan edən Məmmədov Məmməd Əli oğlu (Qatır Məmməd) haqqındadır.

Bu yazı onu öldürən, Cümhuriyyət ordusunun xüsusi yetişdirdiyi, filmdə Əziz adı ilə təqdim edilən Teymur bəy Novruzov barədədir.

Cümhuriyyət ordusunun zabiti Teymur bəy Mirzə Hacı bəy oğlu Azərbaycan Cümhuriyyətinin 1919-cu il iki avqust tarixli əmrilə ordudakı əla xidmətlərinə görə general-mayor rütbəsi alıb. O, 20 aprel 1880-ci ildə Qazax qəzasının Qovlar kəndində anadan olmuşdu. 1898-ci ildə hərbi xidmətə başlamışdı. siravi əsgərlikdən general-mayor rütbəsinədək yüksəlmişdi.

DİFAİ üzvü olan Teymur bəy xüsusi kəşfiyyat kursu keçmişdir. Gürcüstan, Türkiyə və Rusiyada təlimlərdə iştirak edib. Rus, gürcü, alman dillərini əzbər bilib. Atıcılıq üzrə bütün normativləri yerinə yetirdiyinə görə orduda xüsusi çəkisi olub. Minaların zərərsizləşdirilməsi, snayper və teleqraf xəttlərinin qurulması üzrə yüksək təhsil alıb. 1905-ci ildə Qoridə kəşfiyyat polkunda xidmət edib. Rusiya ordusunda xidmətlərinə görə dəfələrlə mükafata layiq görülüb. 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti elan edildikdən sonra, 1919-cu il yanvarın 9-da polkovnik Novruzov ADR ordusuna çağırılaraq Hərbi Nazirin təyinatları üzrə qərargah zabiti təyin edilir[. 1919-cu il aprelin 2-də Azərbaycan Respublikası Hərbi Məhkəməsinin müvəqqəti üzvü təyin edilmişdir. 1919-cu il avqustun 1-də Gəncə şəhərində yerləşən Süvari Diviziyasının komandiri təyin edildi.

Cümhuriyyət ordusunun Qatır Məmmədə qarşı planlaşdırılan əməliyyatı zamanı onun kəşfiyyat sahəsində yüksək bacarıqlarını olduğunu nəzərə alaraq tapşırığı olur ki, onun yanında yerləşib, etimad qazanıb və onu zərərsizləşdirsin. Filmdə belə bir səhnə var. İzlədiyi Qatır Məmmədin Gəncədə yeməkxanaya girdiyini bilib ora gəlir, süfrədə oturub çörək kəsirlər. Harda gördün öldür əmrinə baxmayaraq çörək süfrəsində onu öldürmək istəməyən Teymur bəyin “Mən zabitəm, çörək üstündə düşmən də olsa öldürmərəm” sözü uzun zaman Cühmhuriyyətdə və ondan sonra məhşur olur. Bu söz Cümhutiyyət zabitlərinin şərəfli olub, düşmən də olsan çörək kəsəndə ələ verməməsini göstərib.

“Qatır Məmməd” filminin ilk variantında Əziz rolunu Eldəniz Zeynalov canlandırıb. Eldəniz Zeynalov atdan yıxılıb, sonra nə illah ediblərsə, deyib “mən daha çəkilmirəm”. Sonra rəhmətlik Fuad Poladovu çəkmişdilər, lakin onun Cümhuriyyət zabiti rolunu orjinal canladırdığı üçün, film yenidən çəkilir və bu rola Rasim Balayev dəvət edilir. Hüseyn Seyidzadə birinci filmin rejissoru kimi əsl Qatır Məmməd simasını yaradır, lakin Moskva bunu Sovet üsuluna zidd olduğunu deyib ondan qəhrəman yaratmasını tələb edir. Hüseyn Seyidzadə imtina edir deyə, birinci film ekranlara çıxmır.

Filmdə göstərilir ki, Əziz Qatır Məmmədi arxadan vurur, qaçır və sonra öldürülür. Əslində Teymur bəy üz-üzə döyüşdə onu öldürür, çünki Qatır Cümhuriyyət ordusuna ağır zərbə vurmaq üzrə idi. Teymur bəy buna izn vermir və açıq döyüşə onu çağrır və öldürür. Beləliklə Cühuriyyət ordusunun yüzlərlə əsgəri sağ qalır.

Teymur bəy bolşeviklərə və ermənilərə qarşı çoxsaylı savaşlarda iştirak edib. Novruzov sovet işğalçılarına qarşı Gəncə üsyanının təşkilatçılarından və fəal iştirakçılarından biri olmuşdur. Süvari diviziyanın 1920-ci ilin martında Qarabağda (Şuşada) yerləşən alayı daşnaklara qarşı döyüş əməliyyatlarında fəal iştirak etmişdi.Azərbaycan işğal olunandan sonra Teymur bəy Gürcüstandan keçərək Almaniyaya oradan da Fransaya mühacirət etmişdi. Genaral-mayor Teymur bəy Mirzə Hacı bəy oğlu Novruzov 1961-ci il yanvarın 23-də Fransanın Nitsa şəhərindən 30 km aralıda yerləşən Mentonda vəfat etmiş və Nitsa şəhərinin Kokad qəbristanlığında dəfn edilmişdir.

(Zaur Əliyevin məqaləsindən istifadə olunmuşdur)

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

"Molla Nəsrəddin" məcmuəsi birinci nömrədən başlayıb baltanı islam mövhumatının başından elə vurdu ki, adını müsəlman qoyan bəndələr, barmaqları ilə qulaqlarını tutub, molladan qaçmağa üz qoydular...

Dünənki gün - 7 aprel günü Azərbaycan mətbuat tarixində xüsusi çəkisi olan günlərdən biridir. Məhz 1906-cı ilin bu tarixində Tiflisdə “Molla Nəsrəddin” jurnalının ilk nömrəsi çapdan çıxıb. Bu hadisə sadəcə bir jurnalın yaranması deyil, həm də cəmiyyətin özünə güzgü tutmağa başladığı bir mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. O dövrün ictimai-siyasi vəziyyətini nəzərə alsaq, bu jurnalın meydana çıxması təsadüfi deyildi, əksinə, zamanın tələbi idi.

XX əsrin əvvəllərində insanlar bir çox problemlərlə üz-üzə idi: savadsızlıq geniş yayılmışdı, dini mövhumat cəmiyyətə ciddi təsir göstərirdi, qadınların hüquqları demək olar ki, yox səviyyəsində idi, rüşvət və ədalətsizlik adi hala çevrilmişdi. Belə bir mühitdə açıq şəkildə tənqid etmək isə heç də asan deyildi. Məhz bu nöqtədə “Molla Nəsrəddin” ortaya çıxaraq fərqli yol seçdi – o, həqiqətləri gülüşün arxasında gizlədərək dedi. Amma bu gülüş sadə əyləncə deyil, düşündürən, bəzən acı həqiqətləri üzə çıxaran bir gülüş idi.

Jurnalın yaradıcısı və əsas ideya müəllifi Cəlil Məmmədquluzadə idi. O, dövrünün ən qabaqcıl ziyalılarından biri kimi anlayırdı ki, xalqı dəyişmək üçün əvvəlcə onu oyatmaq lazımdır. Bu yolda onunla birlikdə Ömər Faiq Nemanzadə, Mirzə Ələkbər Sabir və Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev kimi tanınmış ziyalılar da fəaliyyət göstərirdi. Bu insanlar sadəcə yazı yazmırdılar, onlar cəmiyyətin problemlərini açıb göstərir, insanları düşünməyə vadar edirdilər. “Molla Nəsrəddin” jurnalını fərqləndirən ən əsas xüsusiyyət onun dili və üslubu idi. Jurnal ağır, çətin anlaşılan ədəbi dildən uzaq idi. Əksinə, xalqın gündəlik danışıq dilində yazılırdı. Bu isə onu hər kəs üçün əlçatan edirdi. Oxumağı bacarmayanlar belə jurnaldakı karikaturalara baxaraq verilən mesajı anlaya bilirdi. Karikaturalar jurnalın ən güclü silahlarından biri idi. Bəzən bir şəkil uzun bir məqalədən daha təsirli olurdu. Bu da jurnalın kütlələr arasında sürətlə yayılmasına səbəb olurdu.

Jurnal müxtəlif dövrlərdə fərqli şəhərlərdə nəşr olunub. İlk olaraq Tiflisdə çap olunmağa başlayan jurnal daha sonra Təbriz və Bakıda fəaliyyətini davam etdirib. Bu coğrafiya göstərir ki, “Molla Nəsrəddin” təkcə Azərbaycan üçün deyil, ümumilikdə Şərq dünyası üçün mühüm bir nəşr idi. Onun təsiri İran, Türkiyə və digər müsəlman ölkələrinə qədər yayılmışdı.

Jurnalın qaldırdığı mövzular bu gün də aktuallığını müəyyən mənada qoruyur. Rüşvət, sosial ədalətsizlik, savadsızlıq kimi problemlər o dövrdə necə müzakirə olunurdusa, bu gün də fərqli formalarda qarşımıza çıxır. Bu baxımdan “Molla Nəsrəddin” sadəcə tarixi bir jurnal deyil, həm də zamanını aşan bir düşüncə məktəbidir.

“Mollanəsrəddinçilik” anlayışı da məhz buradan yaranıb. Bu anlayış cəmiyyətə tənqidi yanaşmağı, problemləri açıq deməyi və susmamağı ifadə edir. Əslində bu, jurnalistikanın ən əsas prinsiplərindən biridir. Bu baxımdan “Molla Nəsrəddin” müasir Azərbaycan jurnalistikasının bünövrəsini qoyan əsas sütunlardan biri hesab olunur. Bu jurnalın ən böyük gücü onun cəsarətində idi. O dövrdə bir çox mətbuat orqanları ehtiyatla davranırdısa, “Molla Nəsrəddin” açıq danışırdı. O, cəmiyyətin ən ağrılı yerlərinə toxunmaqdan çəkinmirdi. Bəzən tənqid etdiyi mövzulara görə təzyiqlərlə üzləşsə də, öz yolundan dönmürdü. Bu isə onu sadəcə jurnal yox, bir ideya, bir məktəb səviyyəsinə qaldırdı.

Ə. Haqverdiyev bu barədə öz xatirələrində yazır:

"Mollalar jurnalı yazanları və oxuyanları təkfir edib deyirdilər: bu jurnal gərək bir müsəlmanın evinə girməsin, onu nəinki oxumaq, ələ belə almaq haramdır. Onu maşa ilə götürüb ayaqyoluna atmalıdır...”

Mirzə Cəlil isə öz xatirələrində dini fanatizmi yayıb, insanların tərəqqisinə mane olanların hərəkətlərini bu cür qiymətləndirirdi:

"Molla Nəsrəddin" məcmuəsi birinci nömrədən başlayıb baltanı islam mövhumatının başından elə vurdu ki, adını müsəlman qoyan bəndə, barmaqları ilə qulaqlarını tutub, molladan qaçmağa üz qoydular".

Molla Nəsrəddin” bu gün də jurnalistlər üçün bir örnəkdir. Çünki o bizə öyrədir ki, həqiqəti demək üçün bəzən gülüş də ən güclü vasitəyə çevrilə bilər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2026)

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Beyləqan-İmişli təmsilçisi,

Mədəniyyət və ailə anlayışları insan cəmiyyətinin formalaşmasında və inkişafında əsas rol oynayan iki fundamental dayağı təşkil edir. Bu anlayışlar yalnız sosial institut kimi deyil, həm də fərdin şəxsiyyətinin, dünyagörüşünün və mənəvi dəyərlərinin formalaşmasının əsas mənbələri kimi çıxış edir. Ailə insanın dünyaya göz açdığı ilk mühitdir, mədəniyyət isə onun bu mühitdə qazandığı biliklərin, davranışların və dəyərlərin sistemli ifadəsidir. Bu baxımdan, mədəniyyət və ailə bir-birindən ayrılmaz, qarşılıqlı təsir və vəhdət təşkil edən anlayışlardır.

İnsan cəmiyyətində mədəniyyət anlayışı geniş və çoxşaxəli məna daşıyır. O, yalnız incəsənət və ədəbiyyatla məhdudlaşmır, eyni zamanda insanların gündəlik həyat tərzini, düşüncə sistemini, davranış normalarını və sosial münasibətlərini əhatə edir. Mədəniyyət nəsildən-nəslə ötürülən mənəvi irsdir və bu ötürülmə prosesində ailə mühüm vasitə rolunu oynayır. Uşaq ilk olaraq ailədə danışmağı, davranmağı, ünsiyyət qurmağı və sosial normalara uyğunlaşmağı öyrənir. Bu prosesdə valideynlərin rolu əvəzsizdir, çünki onlar həm müəllim, həm də nümunə funksiyasını yerinə yetirirlər.

Ailə mühitində formalaşan ilkin təsəvvürlər insanın gələcək həyatına birbaşa təsir göstərir. Uşağın eşitdiyi sözlər, gördüyü davranışlar və yaşadığı emosional təcrübələr onun şəxsiyyətinin əsasını təşkil edir. Bu baxımdan ailə yalnız bioloji deyil, həm də mədəni və mənəvi institut kimi qiymətləndirilməlidir. Ailədə formalaşan dəyərlər sistemi insanın cəmiyyətə inteqrasiyasını asanlaşdırır və onun sosial rolları mənimsəməsinə kömək edir.

Dil məsələsi bu kontekstdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dil mədəniyyətin əsas daşıyıcısıdır və ailə bu dilin öyrənildiyi ilk mühitdir. Uşağın nitqinin düzgün formalaşması üçün ailədə ədəbi dil normalarına riayət olunması vacibdir. Orfoqrafik, leksik və qrammatik qaydaların düzgün tətbiqi yalnız məktəbin deyil, həm də ailənin məsuliyyətindədir. Əgər ailədə dilə laqeyd münasibət varsa, bu, uşağın nitqində ciddi qüsurların yaranmasına səbəb ola bilər. Əksinə, zəngin və düzgün nitq mühiti uşağın intellektual inkişafını sürətləndirir və onun düşüncə qabiliyyətini genişləndirir.

Müasir dövrdə mədəniyyət və ailə münasibətlərində müəyyən dəyişikliklər müşahidə olunur. Qloballaşma prosesi müxtəlif mədəniyyətlərin qarşılıqlı təsirini gücləndirmiş, lakin eyni zamanda milli dəyərlərin zəifləməsi riskini də artırmışdır. Xüsusilə gənc nəsil arasında xarici təsirlərin artması bəzi hallarda milli kimlik və mədəni özünüdərk məsələlərində problemlər yaradır. Bu şəraitdə ailənin rolu daha da aktuallaşır. Ailə milli dəyərlərin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından əsas dayaq nöqtəsi kimi çıxış edir.

Texnologiyanın inkişafı da ailə və mədəniyyət münasibətlərinə təsirsiz ötüşməmişdir. Rəqəmsal mühitin genişlənməsi ünsiyyət formalarını dəyişdirmiş, ailədaxili münasibətlərə yeni çalarlar gətirmişdir. Bir tərəfdən informasiya əldə etmək imkanları genişlənmiş, digər tərəfdən isə canlı ünsiyyətin azalması kimi problemlər yaranmışdır. Ailə üzvləri arasında emosional əlaqələrin zəifləməsi mədəni dəyərlərin ötürülməsinə də mənfi təsir göstərə bilər. Buna görə də ailədə texnologiyadan düzgün və balanslı istifadə mədəni tərbiyənin mühüm tərkib hissəsinə çevrilməlidir.

Ailə institutunun dəyişməsi də müasir cəmiyyətin diqqət çəkən xüsusiyyətlərindən biridir. Ənənəvi geniş ailə modelindən nüvə ailə modelinə keçid, boşanma hallarının artması və fərdi həyat tərzinin yayılması ailənin sosial funksiyalarına təsir göstərmişdir. Bu dəyişikliklər bəzi hallarda ailənin tərbiyəvi rolunun zəifləməsinə səbəb olur. Lakin eyni zamanda yeni sosial reallıqlara uyğunlaşma imkanları da yaradır. Əsas məsələ bu dəyişikliklər fonunda ailənin əsas funksiyalarının qorunub saxlanılmasıdır.

Mədəniyyət və ailə münasibətlərinin möhkəmləndirilməsi üçün elmi-metodik yanaşmaların tətbiqi vacibdir. İlk növbədə təhsil sistemi bu prosesdə aktiv rol oynamalıdır. Məktəblərdə mədəniyyət və ailə mövzularına daha geniş yer verilməsi, şagirdlərin milli dəyərlər haqqında məlumatlandırılması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda valideynlərin maarifləndirilməsi də diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Valideynlər üçün təşkil olunan seminarlar və təlimlər onların tərbiyəvi bacarıqlarının inkişafına kömək edə bilər.

Bundan əlavə, mədəni tədbirlərin təşkili ailə institutunun gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Ailə üzvlərinin birlikdə iştirak etdiyi tədbirlər həm sosial əlaqələri möhkəmləndirir, həm də mədəni dəyərlərin praktiki şəkildə mənimsənilməsinə şərait yaradır. Teatr, ədəbiyyat, musiqi və digər incəsənət sahələri bu baxımdan mühüm vasitə kimi çıxış edir.

Dil siyasətinin gücləndirilməsi də mədəniyyət və ailə münasibətlərinin inkişafında mühüm rol oynayır. Milli dilin qorunması yalnız dövlətin deyil, həm də hər bir ailənin borcudur. Ailədə ana dilinə hörmətlə yanaşılması, onun düzgün və zəngin formada istifadə olunması uşaqlarda milli kimlik hissinin formalaşmasına kömək edir.

Nəticə etibarilə, mədəniyyət və ailə bir-birini tamamlayan və qarşılıqlı şəkildə formalaşdıran iki əsas sosial sütundur. Onların harmonik inkişafı cəmiyyətin ümumi rifahı və davamlılığı üçün vacib şərtdir. Müasir dövrdə baş verən dəyişikliklər bu münasibətləri yeni sınaqlarla üz-üzə qoysa da, eyni zamanda yeni imkanlar da yaradır. Əsas məsələ bu imkanlardan düzgün istifadə etmək, milli dəyərləri qorumaq və gələcək nəsillərə sağlam mədəni mühit ötürməkdir.

Bu baxımdan, ailə yalnız sosial institut deyil, həm də mədəniyyətin canlı daşıyıcısıdır. Onun qorunması və inkişaf etdirilməsi isə hər bir cəmiyyətin strateji vəzifəsi kimi qəbul olunmalıdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Bu həyatda hər kəsə rəhmət düşür — ölüyə də, diriyə də. Amma bir sual var: məzlumun qanına girənə, məsum insanların fəryadını eşitməzliyə vuranlara, körpələrin göz yaşını görməzdən gələnlərə rəhmət düşürmü? Yox. Tarix bəzi adları bağışlamır. Onları nə zaman, nə də torpaq yuyub aparır.

Bu gün o rəhmətə layiq olmayanlardan biri haqqında danışmaq yerinə düşür. Əllərində minlərlə günahsız insanın qanı olan, xüsusilə də Xocalı faciəsi ilə bağlı adı nifrətlə çəkilən bu şəxs artıq həyatda deyil. İki gün əvvəl dünyasını dəyişdi. Amma ölüm bəzən insanı unutdurmur — əksinə, törətdiyi cinayətləri bir daha xatırladır.

Onun haqqında xoş xatirə danışan tapılmadı. Əksinə, minlərlə azərbaycanlının qəlbində eyni fikir dolaşdı: “Kaş ki, sağlığında ədalət qarşısına çıxarılaydı.” Çünki ədalət bəzən gecikir, amma xalqın yaddaşı gecikmir. O yaddaşda yanan kəndlər, ağlayan analar, donmuş körpələr və susdurulmuş qocalar var.

Onun ölümü ilə nə anaların göz yaşı qurudu, nə də torpağa hopmuş qan unuduldu. Çünki tarixdə elə adlar var ki, onların həyat yolu yalnız nifrət və faciə ilə xatırlanır. O, təkcə siyasi mövqeyi ilə yox, yazdıqları, söylədikləri və müdafiə etdiyi ideyalarla da Azərbaycan xalqının yaddaşında qara səhifə kimi qaldı.

Xocalı yalnız bir şəhərin adı deyil — bu, dondurucu fevral gecəsində körpələrin, qadınların, qocaların güllə səsi altında qaldığı bir yaddaşdır. O gecə insanlıq sınağa çəkildi və bu sınaqdan keçə bilməyənlər tarixdə öz yerini aldı. Balayan kimi fiqurların ən böyük “cəzalarından” biri bəlkə də budur: onların arxasınca rəhmət yox, lənət xatırlanır. İnsan ömrü sona çatır, amma əməllər yaşayır.

Tarix bizə öyrədir ki, ədalət yalnız məhkəmə zalında deyil, xalqın yaddaşında da qurulur. Bu yaddaş isə uzunömürlüdür. Bu gün onun ölümü xəbər kimi yayıldı, sabah isə o, yalnız qara xatirə kimi qalacaq. Amma Xocalının acısı qalacaq, şəhidlərin xatirəsi qalacaq, ədalət çağırışı qalacaq.

Bəzən ölüm insanı yüngülləşdirir, bəzən isə daha da ağırlaşdırır. Çünki torpaq hər şeyi qəbul etsə də, tarix hər şeyi bağışlamır. Xocalının ruhu isə unudulmur — o, hər fevralda yenidən danışır, hər yaddaşda yenidən dirilir və bir həqiqəti xatırladır:

Zaman keçir, amma zülmün izi silinmir.

Unudanlar deyil, xatırlayanlar tarix yazır.

Atəşin bol, cəhənnəmin dar olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Mənulu öndərinimzası ilə Yevlaxdanseçilib, Bakıyagətirilən, musiqitəhsiliverilənvə konservatoriyatarixində ilkdəfə açılanmuğamsinfininilktələbəsiyəm. Onagörə bir ömürulu öndərə Heydər Əliyevə minnətdaram”.

Belə deyir populyar müğənni Gülüstan Əliyeva.

O, 8 aprel 1967-ci ildə Yevlaxda doğulub. Kiçik yaşlarından musiqi ilə məşğuldur. Yevlaxda orta məktəbdə oxuyanda atası onu və bacılarını musiqiyə cəlb edib, Pionerlər evində musiqi ilə məğul olmağa başlayıb, musiqi məktəbində bunu davam etdirib.

 1982-ci ildə Ulu Öndər Heydər Əliyevin sərəncamı ilə keçirilən Gənc İstedadların Respublika Müsabiqəsinin qalibi olub və üç turun üçündən də əla qiymət alaraq müsabiqənin qalibi olub. Elə həmin ildə Bakı Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbinə qəbul olub.

 Burada Xalq artisti İslam Rzayevin sinfində muğamın sirlərini öyrənib. 1985-ci ildə məktəbi fərqlənmə ilə bitirərək elə həmin il Üzeyir Hacıbəyli adına Dövlət Konservatoriyasının tarixində ilk dəfə açılan muğam sinfinin ilk tələbəsi olub və 1990-cı ildə həmən sinfin ilk məzunu olub.

Müəllimi Xalq artisti, professor Arif Babayevdir. Hələ tələbəlik illərində (1986) Gürcüstanda keçirilən beynəlxalq tələbə gənclər festivalının iştirakçısı və qalibi olub. 1993-cü ildə Cəbrayıl rayonu işğal olunduqdan sonra məcburi köçkün kimi Bakiya gəlib. 1994-cü ildə Sabunçu rayonunun 170 saylı orta məktəbdə müəllim kimi işləyib.

 1994–1995 illərdə eyni zamanda Muğam Teatrında işləyib. 1995-ci ildən isə Opera müğənnisi kimi Opera və Balet Teatrında işə başlayıb və bu günə qədər Opera və Balet Teatrında yüksək dərəcəli solist kimi çalışıb.

2003-cü ildən Azərbaycan Milli Konservatoriyanın muğam kafedrasının müəllimi, 2015-ci ildən baş müəllimi, 2017-ci ildən kafedranın dosenti, 2022-ci ildən isə sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktorudur. Dissertasiya "Azərbaycan Bəstəkarların Opera Yaradıcılıqında Qadın Obrazlarının Musiqili Drammaturji Həlli"

1995-ci ildən Akademik Opera və Balet teatrının solistidir. İlk dəfə "Leyli və Məcnun" operasında Məcnunun anası rolunu oynayıb. "Leyli və Məcnun"da Leyli, "Aşıq Qərib"də Şahsənəm, "Şah İsmayıl"da Ərəbzəngi, "Gəlin qayası"nda Sənəm, "Arşın mal alan"da Cahan, "O olmasın, bu olsun"da Sənəm, "Natəvan"da xanəndə qız obrazlarını yaradıb.

Gülüstan Əliyeva konsert fəaliyyəti ilə də məşğul olub. Müxtəlif televiziya kanallarında xalq və bətəkar mahnılarını, muğamları böyük ustalığla ifa edib. Müğənni həmçinin dövlət konsertlərində tədbirlərdə də müvəffəqiyyətlə çıxış edərək ona göstərilən etimadı daim doğruldur. Azərbaycan Milli musiqisini və muğam sənətini dünyanın bir sıra ölkələrində — Türkiyə, İran, Moldova, Rusiya, Avstriya, İsveç və s. ləyaqətlə təmsil edib.

1997-ci ildə Ulu Öndər Heydər Əliyev rəhbərlik etdiyi Neft Konsorsiumu çərçivəsində keçirilən tədbirdə iştirak edib. 1994-cü ildə Fizuli İli ilə əlaqədar Beynəlxalq simpoziumda iştirak edib.

28 oktyabr Gülüstan Əliyeva Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının səhnəsində "Payız Sevgisi" solo-konserti ilə çıxış edib. Konsert Azərbaycan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin dəstəyi ilə təşkil olunub və Gülüstan Əliyevanın 20 illik opera səhnəsində yaradıcılığına həsr olunub.

Konsert proqramı Xalq Çalğı Alətləri Ansamblı (bədii rəhbəri əməkdar artist Ələkbər Ələkbərov) və Estrada orkestrinin (bədii rəhbəri əməkdar artist Vüqar Camalzadə) müşayiəti ilə məşhur və yeni kompozisiyaları, xalq mahnıları, muğam və klassik əsərləri nümayiş olunub. 2010-cu 31 may ilin tarixində Beynəlxalq Muğam Mərkəzində Azərbaycanın əməkdar artisti Gülüstan Əliyeva konsert proqramı ilə çıxış edib.

Konsert proqramında milli xalq mahnılarımız və muğam əsərləri səslənib. Konsertdə müşaiət edib — Milli İnstrumental Ansambl Azrbaycanın Xalq Artisti Ağacəbrail Abbasəliyevin rəhbərliyi altında. 2018-ci ildə Türkiyənin TRT Telekanalının təşkilatçılığı ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə həsr olunmuş konsertində iştirak edib.

Solo konsertləri

- Opera Teatrı

- "Yar Olsaydı"

-  "Salam olsun şövketize, elize"

- "Ya Rəb bəlayı eşq ilə qıl aşına məni" (Beynəlxalq Muğam Mərkəzi)

 Milli Konservatoriya

- "Solo Payız Sevgisi"

Filmoqrafiya

1. Qız qalası (film, 2000)

2. Müəmmalı yubiley (film, 2007)

3. Oyunçu (film, 2008)

4. Gürzə (film, 2008)

Kliplər

- Bayatılar

- Kimsən Sən

- Unut bir anlıq

- Bəlkə də

- Cəbrayılım

- Köçüm gərək bu şəhərdən

- Yar Olsaydı

- Yar qasidi film konsert

- Təşəkkür

- Sevdiyim Adam

2005-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb. 1 may 2017-ci ildə, 9 may 2018-ci ildə və 10 may 2019-cu ildə Prezident Mükafatına, 2021-ci ildə Xarı Bülbül Best Awards mükafatına, 2022-ci ildə İlin Adamı mükafatına layiq görülüb.

Bu isə onun tale hekayətidir:

“Cəbrayıl ermənilər tərəfindən işğal edilənə qədər orada yaşamışdıq, 1993-cü ilə qədər. Həyat yoldaşım Zahid Əhmədov 1991-ci ildə şəhid oldu. 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra həyat yoldaşımın məzarını tapdım və məzar daşını bərpa etdirdim.

Son dəfə həyat yoldaşımın məzarında 1993-cü ilin yanvarında olmuşdum. Mənə deyəndə ki, filan tarixdə Cəbrayıla gedəcəyik, orada hərbi hissədə konsert verəcəyik, bilmirdim sevinim, yoxsa ağlayım. Çox qarışıq hisslər keçirirdim. O xəbəri alanda həyat yoldaşım gecə yuxuma girdi. Bir daha əmin oldum ki, ruhlar heç vaxt ölmür, daim yaşayır və bizi izləyir. O bildi ki, mən məzarına gəlmişəm...

Hələ o zaman, toyumuzdan əvvəl Hacı Qaraman ocağına getmişdik. Bizim müqəddəslərimiz orada yatır. Həyat yoldaşım mənə əzizlərinin qəbirlərini göstərirdi. Biz onun nənəsinin məzarının önündə dayandıq və dedi ki, “nənəmin qəbrinin üstünü götürmək lazımdır, onun ayağı altından mənə yer edərsiniz”.

Aramızda belə bir söhbət oldu, pərt oldum və bilmədim ona nə cavab verim. Sonra düşündüm ki, zarafat edir. O da sözü yarızarafat demişdi. Amma 11 ay keçdi, biz onu orada dəfn elədik, dediyi yerdə... Cəbrayıla gedəndə iki dəfə qəbri axtarmağa cəhd elədik. Düşündük ki, qəbiristanlığı və oraya gedən yolu tapaq. Xatırlayırdım ki, həyat yoldaşım nənəsinin məzarının aşağı hissəsində dəfn olunmuşdu. Nənəsinə yaşıl mərmərdən məzar daşı düzəldilmişdi.

Ermənilər qəbiristanlıqda tanınan insanların məzarını dağıtmışdılar, qəbirlərin altını-üstünə çevirmişdilər. Həyat yoldaşımın məzarını tamamilə dağıtmışdılar ki, tanınmasın. Qəbiristanlıqda onun məzar daşından böyüyü yox idi. Əslində həyat yoldaşımı düşmənlərimiz də tanıyırdılar, bölgədə çox önəmli bir adam idi. Cəbrayıl rayonu Polis İdarəsində əvvəlcə əməliyyat müvəkkili, sonra bölmə rəisi işləmişdi. 1991-ci ildə Cəbrayıl cəbhəsində minaya düşdü.

Qəhrəmanlığı ilə ermənilərə qan uddururdu. Təbii ki, ona görə də məzarını dağıtmışdılar. Düşündüm ki, nənəsinin məzarı heç kimə lazım olmayan qəbirdir, yəqin diqqət çəkməz və onu dağıtmazlar. O istiqaməti götürüb, məzarı taparam. Elə də oldu. Nənənin məzarını da dağıtmışdılar, amma başdaşı yerində idi. Yoldaşımın məzar daşından yaşıl rəngdə parça qalmışdı. Bundan tanıdım.

Ziyarətdən bir neçə gün sonra məzar daşı düzəltdirib göndərdim. Düşündüm ki, müvəqqəti də olsa məzar daşı olsun. Rayona köçəndə layiqli formada düzəltdirərik. Həyat yoldaşımın məzarı başına onun yaxın dostunun oğlu ilə getdik, o da polisdir. O torpaqlardan hələ də qan iyi, şəhid iyi gəlirdi. Hərbi hissədən, Dostluq bulağından, hər yerdən onların qoxusu gəlirdi.

Cəbrayıla gedərkən həyat yoldaşımın çox yaxın dostunu gördüm, o da müharibədə yaralanmışdı. Əlil arabasında idi. Çox qəribə adam idi, bu günə qədər heç kimdən yardım istəməmişdi. Orada çinarın altında həmişə oturar və həyat yoldaşımla söhbət edərdilər, görüşərdilər. Həmin çinar da orada idi, Dostluq bulağından bir az aşağıda...

Həyat yoldaşım ixtisasca hüquqşünas idi. Tələbə vaxtı tanış olmuşduq. Onun əmisi qızı Şəhla ilə həm tələbə yoldaşıydıq, həm də kirayədə bir otaqda qalırdıq. O isə Şəhlanın qardaşı Novruzla bir otaqda kirayədə qalırdı. Novruz tez-tez bacısına baş çəkirdi, həyat yoldaşım da ona qoşulub gəlirdi. Məni o zaman gördü və tanışlığımız belə başladı.

Bir gün məni “Zabitlər bağı”na çağırdı və öz hissini bildirdi. Yaşca məndən böyük idi. Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsində təhsil alırdı. Universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirdi. Biz 1987-ci ildə tanış olmuşduq. Universiteti bitirdikdən sonra Nijni-Novqorodda altı ay təhsil aldı. Kirayə qaldığım evdə telefon vardı, hərdənbir zəng vururdu, danışırdıq, məktublaşırdıq. Məktublarını hələ də saxlamışam.

Sevgi üçün sevdiyinin yanında olması şərt deyil, əsas odur, qəlbində qalır. Zahidin təyinatını Bakıya verirdilər. Başqa şəhər və rayonlara göndərilmək ehtimalı da vardı. Çünki çox savadlı insan idi. O, öz torpağını çox sevirdi və çətinliklə də olsa, təyinatını Cəbrayıla ala bildi.

Müharibə dövrü idi, rayona gedəndən od-alovun içində idi. Cəbrayıla təyinatı 1988-ci ildə almışdı. O vaxt nizami ordumuz, hərbi gücümüz yox idi. Sərhədləri polislər qoruyurdular. Yüksəkliklərdə postlar qurmuşdular, 30 nəfər gecədən səhərə qədər növbədə olurdu.

Silahları növbəti dəstəyə təhvil verib geri qayıdırdılar. Gündəlik silah təhvilini həyat yoldaşım aparırdı. Həmin günlərin birində Cəbrayılda öz avtomobilində minaya düşdü. Sürücüsü, digər polis işçiləri, sahə inspektorları da avtomobildə idi.

Həyat yoldaşım dünyasını dəyişəndə oğlumuz Rüfətin qırx günü bir həftə idi çıxmışdı. Valideyn kimi onun da arzuları vardı. Gecə saat 3-də, 4-də, bəzən səhərə yaxın evə gəlirdi. Gecə nə vaxt gəlsə oğlumuzu yuxudan oyatmalı, danışdırmalı idi. Rüfəti qoxulayıb işə gedirdi. Axırıncı gedişində məni həyətdən çağırdı. İkinci mərtəbədə yaşayırdıq. İndi də qonşularımız onu xatırlayırlar, həmişə danışırlar. Məni adımla yox, “Dilbər” deyə çağırırdı. Deyirdim ki, niyə Dilbər? Cavab verirdi ki, sən mənim Dilbərimsən. Çox həssas, musiqi duyumu dərin olan insan idi.

Məni çağırdı, pəncərənin qarşısına çıxdım. Dedi, papağım evdə qalıb. Papağını eyvandan verdim. Sonra dedi, uşağı gətir, görüm. Uşağı pəncərənin önünə gətirdim, bir az dayandı, düşündü və getdi. Bu, onun sonuncu gedişi oldu. Minaya düşdü, sonra xəstəxanaya gətirdilər. Üç gün sonra dünyasını dəyişdi. Bu da bizim nakam sevgi hekayəmiz...

Hekayəmiz qısa olsa da bir ömrə bəs elədi, 317 gün...

İllər nəyisə dəyişir, sevgi isə qalır. Yaşa dolduqca sevgi hissi də fərqli forma alır. Kökdə qalan isə sevgidir...”

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 Kubizm cərəyanının banilərindən biri Pablo Pikassonu hər ilin 8 aprelində dünyanın əksər yerində anırlar. Axı bu gün onun vəfatı günüdür.

Böyük ispan rəssamı Pikasso 25 oktyabr 1881-ci ildə dünyaya göz açıb. Pikasso rəssamlığa çox erkən yaşlarında başlayıb. İlk rəssamlıq dərslərini isə rəsm müəllimi olan atası Xose Ruisdən alıb və tezliklə bu sənətə mükəmməl yiyələnib. 8 yaşında ikən özünün ilk ciddi əsəri olan "Pikador"u yaradıb və bunu bütün ömrü boyu özü ilə saxlayıb.

Pikasso 1894–1895-ci illərdə La-Korunyada incəsənət məktəbində təhsil alıb. 1895-ci ildə Barselona incəsənət məktəbinə daxil olub. İlk əvvəl atasının adı — Ruiz Blasko adı ilə işləyib, lakin sonradan anasının soyadını — Pikassonu seçib. 1897-ci ilin sentyabr ayında Madridə yollanan Pikasso San-Fernand akademiyasına daxil olub.

Pikasso Barselonaya 1898-ci ilin iynunda dönüb və burada "Els Quatre Gats" kafesində fəaliyyət göstərən rəssamlar cəmiyyətinə üzv yazılıb. Onun ilk rəsm sərgisi məhz bu kafedə nümayiş etdirilib. O, Barselonada yaxın dostları olan Karlos Kasagemas və Jaim Sabarteslə tanış olub.

1900-cü ildə Pikasso dostu Kasagemasla Parisə yollanıb. Pablo Pikasso məhz burada impressionistlərin yaradıcılığı ilə tanış olub. Ömrünün bu illəri müxtəlif çətinliklərlə müşayiət olunub, dostu Kasagemasın intiharı isə gənc rəssamı dərindən sarsıdır. Məhz bu şəraitdə 1902-ci ilin əvvəllərində sonralar "mavi dövr" adlandırılacaq üslubda əsərlər işləməyə başlayıb.

Pikasso bu üslubu 1903–1904-cü illərdə Barselonaya dönüşündən sonra işləyib. Bu dövrə aid əsərlərində yoxsulluq, melanxoliyanın və kədərin xarakterik obrazları olan qocalıq və ölüm kimi mövzular açıq-aydın ifadə olunub, insanların hərəkətləri də çox yavaşıyıb ("Absent həvəskarı", 1901; "Görüş", 1902, "Gənc və Dilənçi qoca", 1903).

Çünki, Pikassoya görə dərdli adam daha səmimi olub. Rəssamın palitrasında mavi çalarlar üstünlük təşkil edib. İnsan iztirablarını əks etdirən Pikasso bu dövr əsərlərində korlar, dilənçilər, əyyaşlar və fahişələri canlandırıb. Onların bir qədər uzunsov bədənləri ispan rəssamı El Qrekonun əsərlərini xatırladıb.

Məşhur "Şar üzərində qızcığaz" əsəri "mavi" və "çəhrayı" dövrlər arasındakı keçid mərhələsinə aiddir. Pikasso 1904-cü ildə Parisdə məskunlaşıb. "Çəhrayı dövr" adlandırılacaq yeni mərhələ açılıb. Bu illərdə "mavi dövrün" qəm və kədəri teatr və sirkin daha canlı obrazları ilə əvəzlənib.

Rəssam əsərlərində çəhrayı-qırmızımtıl və çəhrayı-bozumtul çalarlara üstünlük verib. Əsərlərin personajlarına gəldikdə bunlar bir qayda olaraq sərsəri komediantlar, rəqqaslar və akrobatlar olublar. Bu dövr əsərləri sərsəri komediantların romantikadan məhrum olan faciəvi tənha həyatlarını əks etdirib ("Akrobat ailəsi meymunla", 1905).

Rənglərlə eksperimentlərdən və əhval-ruhiyyənin ötürülməsindən formaların analizinə keçən Pikasso Sezanın birtərəfli interpretasiyası və Afrika heykəltaraşlığını yeni janra çevirib. 1907-ci ildə Jorj Brakla görüşən Pikasso naturalizm və incəsənətin təsviri-idrak funksiyasını inkar edən bədii cərəyan olan kubizmin əsasını qoyub.

Pikasso formaların həndəsi bloklara çevrilməsinə xüsusi diqqət ayırıb (Horta de Ebroda fabrik, 1909), həcmləri artırır və sındırıb (Fernand Olivyenin porteri, 1909), onları müstəvi və səthlərə bölərək fəza boyu uzadıb (Kanveylerin portreti, 1910). Pikassonun rəsmlərində perspektiv itib, palitra monoxromluğa meyil edib.

Kubizmin ilkin məqsədi ənənəvi üsullardan fərqli olaraq məkan və kütlənin ağırlıq hissini ifadə etmək olsa da, Pikassonun rəsmləri tez-tez anlaşılmaz müəmmalara aparıb çıxarıb. Reallıqla əlaqəyə qaytımaq üçün isə Pikasso və Brak əsərlərinə tipoqrafik şriftlər daxil edir, divar kağızı, qəzet parçaları, kibrit qutuları kimi elementlərdən istifadə ediblər

Onların əsərlərində bir qayda olaraq musiqi alətləri, tütün tənbəkisi və qutusu, notlar, araqla dolu şüşələr və bu kimi əsrin əvvəllərində bohemaların həyat tərzinə xas olan atributlar üstünlük təşkil etməyə başlayıb. Kompozisiyalarda "kubistik kriptoqrafiya" — şifrələnmiş telefon nömrələri, evlər, sevgililərin adı, küçə adları yazılmış kağız parçaları, qəlyanaltılar meydana gəlib.

Kollaj texnikası kubistik prizmaların kənarlarını daha böyük müstəvilərdə birləşdirir (Gitara və skipka, 1913)  və ya çox rahat və yumoristik tərzdə tapıntını büruzə verib(Qızın portreti, 1914).

"Sintetik" dövrdə təmkinli kompozisiyalarla koloritin harmonizasiyasına cəhd edilib. Pikassonun yaradıcılığında kubistik dövr onu Jorj Brakdan ayıracaq Birinci Dünya müharibəsinin başlanmasından az sonra bitib. Lakin buna baxmayaraq Pikasso bir çox əsələrində bu üsluba yendən müraciət edib (Üç musiqiçi, 1921).

Pablo Pikassoya məxsus fikirlər:

1) Allah da başqa rəssamlar kimi rəssamdır.

2) Cavan rəssamı az adam başa düşür, yaşlı rəssamı ondan da azı.

3) Bədii cərəyanlar mağaza vitrinlərini öz silahı kimi işlədəndə qalib gəlirlər.

4) İnsanlar arasında da kopiya orijinaldan daha çoxdur.

5) Rəngkarlıq korlar üçündür. Rəssam gördüyünü yox, duyduğunu çəkir.

6) Hər bir uşaq dahi rəssamdır. Çətinlik ondadır ki, uşaqlıq dövründən çıxandan sonra da rəssam kimi qalsın.

7) Müharibə millətlər və xalqlar arasında elə bir dəhşətli mühakimə üsuludur ki, həm mühakimə edəni, həm də mühakimə ediləni məhv edir.

8) İncəsənət bizə həqiqəti anlamağa kömək edən yalandır.

Pikasso 8 aprel 1973-cü ildə vəfat edib.

Xaçpərəstə belə demək düzgündürmü, bilmirəm. Allah rəhmət eləsin.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08. 04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Xalqımızın unudulmaz, dahi sənətkarı Rəşid Behbudov hələ 1985-ci ildə Almaniyada konserti zamanı Gülağa Məmmədovun təklifi ilə söz verilən 29 yaşlı Yaqub Zurufçunun "Ayrılıq" mahnısına heyranlıqla qulaq asaraq, 29 yaşlı gənc müğənnini elə səhnədəcə, tamaşaçıların gurultulu alqışları altında bağrına basıb, öpərək fəxrlə, qürurla deyib: "Daha arxayınam ki, məndən sonra davamçım var!".

Yaqub Zurufçu 8 aprel 1956-cı ildə Təbriz şəhərinin Çərandab məhəlləsində anadan olub. 7 yaşında Fərvərdin Mədrəsəsində ilk təhsilə başlayan Yaqub elə o illərdə Təbrizdə uşaq proqramlarında iştirak edib və məşhur "Cücələrim" mahnısı ilə həm Azərbaycanda, həm də İranda dillər əzbəri olub.

11 yaşında Azərbaycanın xalq mahnıları və bəstəkar mahnılarıyla tanış olan və onları məharətlə, şövqlə ifa edən Yaqub Zurufçu 15 yaşında Təbrizin Milli Televiziyasında ilk dəfə çıxış edərək, tamaşaçılar tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanan "Evləri var xana-xana", "De, gülüm gəlsin, ay nənə", "Dilbər" mahnılarını ifa edib.

Müğənni özünün musiqiyə olan böyük həvəsini, istedadını və oxumaq istəyini hər zaman atasının bir vaxtlar Bakıda yaşaması və Azərbaycan musiqisinə olan böyük sevgisi ilə izah edib. Tamaşaçıların, çoxsaylı musiqi həvəskarlarının xahişi ilə onu sonralar da vaxtaşırı Təbriz və Tehranın Radio və Televiziyaları öz musiqili proqramlarında çıxış etməyə dəvət ediblər.

 Ailədə 8 uşaqdan biri olan gənc Yaqub musiqi ilə yanaşı sonralar daha bir sənətə yiyələnmək üçün Tehran Universitetinin iqtisad fakültəsində ali təhsil almağa başlayıb, eyni zamanda Tehran Operasının xorunda öz musiqi fəaliyyətini davam etdirib.

İran İslam İnqilabı 1979-cu ildə İranda Xalq İnqilabından 1 il sonra — 1980-ci ildə İranı tərk edib, Almaniyaya köçməli olub. O, öz peşəkar musiqi təhsilinə Hamburq şəhərində başlamış və vokal sənəti üzrə diplomlu musiqiçi kimi daha sonra Amerikanın Florida ştatının Myami Universitetində vokal sənəti üzrə ali mütəxəssis diplomuna layiq görülüb.

Hər zaman ürəyində milli musiqi sevgisi yaşadan Yaqub Zurufçunun ən böyük, müqəddəs arzusu illərlə həsrətində olduğu, qəlbində böyük bir sevgi kimi yaşatdığı Azərbaycana gəlmək olub.

Nəhayət, 1989-cu ilin əvvəllərində Azərbaycanın məşhur müğənnisi, Xalq artisti Gülağa Məmmədov Almaniyada olarkən təsadüfən Yaqub Zurufçunun "Ayrılıq" mahnısına çəkilən sadə bir klipi görüb, adını ilk dəfə eşitdiyi gənc müğənninin ecazkar ifasından heyrətə gəlib.

Başı min-bir bəlalar çəkən Azərbaycanın 200 il əvvəl (1813-cü ildə) rus və fars şovinistləri tərəfindən "Gülüstan" müqaviləsi üzrə qəsdən iki yerə bölünərək, Güney və Quzey adlanan iki hissəyə ayrılmasına həsr edilən "Ayrılıq" mahnısını Yaqub Zurufçunun ifasında çox bəyənən Gülağa Məmmədov həmin klipi Azərbaycana gətirib və respublika televiziyasında yayımlanmasına nail olub.

Yaqub Zurufçunun o taylı — bu taylı Azərbaycanın birləşmə istəyinin ağrı-acı və böyük sevgi, həsrətlə dilə gətirildiyi "Ayrılıq" mahnısı qısa bir zamanda çox sevilərək, dillər əzbəri olub və ötən əsrin 90-cı illərində xalqımızın milli-mənəvi dirçəlişinə mühüm bir dayaq olmaqla ona sanki yön verərək, milli-azadlıq hərəkatının manifestinə çevrilib.

1989-cu ildə Gülağa Məmmədovun təşəbbüsü və "Vətən" Cəmiyyətinin dəvəti ilə Vətən eşqli, Vətən həsrətli Yaqub Zurufçu ilk dəfə olaraq doğma Azərbaycana gəlib. Həmin il oktyabrın 29-da Azadlıq meydanında dəniz kimi dalğalanaraq, kükrəyib-coşan izdihamın sürəkli alqışları altında Yaqub Zurufçu azadlıq eşqli doğma xalqımızı tribunadan böyük sevgi və ehtiramla salamlayıb.

Sonra da izdiham qarşısında diz çöküb, "Ayrılığ"ı oxuyub, birlik, həmrəylik çağırışı kimi səslənən bu mahnını Azərbaycanın azadlıq hərəkatında bir inqilabi "Marselyoza"ya, müstəqillik yolunda sönməz bir məşələ çevirərək, hamını kövrəldib. O vaxt Yaqub bəy çox cavan bir oğlan olub, cəmi 33 yaşı olub, ancaq artıq bütün Azərbaycan onu "Ayrılıq" və digər vətən eşqli mahnıları ilə tanıyıb və sevib.

Həmişə doğma Azərbaycanda, onun yanında olmağı, xalqımızın ağır günlərində ona kömək durmağı, onun qayğıları ilə yaşamağı arzulayan Yaqub Zurufçu 1989-cu ilin dərdli-həyəcanlı günlərində təşkil edilən konsertlərindən yığılan böyük həcmdə vəsaiti bütünlüklə azğın düşmən təfəfindən yaşadıqları doğma torpaqlardan — Qərbi Azərbaycandan və Qarabağdan qovulan, didərgin salınan evsiz-eşiksiz həmvətənlərimizə yardım fonduna köçürülüb — Yaqub Zurufçunun xahişi, öz təşəbbüsü ilə!..

Təsadüfi deyildi ki, həmin günlərdə Xalq hərəkatına rəhbərlik edən Əbülfəz Elçibəy fars əlifbası ilə ona təşəkkür məktubu yazıb.

Yaqub Zurufçu Azərbaycanın, bütün türk-müsəlman dünyasının görkəmli sənətkarı olaraq, milli musiqimizi Avropada – Almaniya, İngiltərə, Fransa, İspaniya ilə yanaşı ABŞ-da, Kanadada, Braziliyada, Cənubi Afrika Respublikasında, Misirdə, Mərakeşdə, hətta uzaq Yaponiya və Avstraliyada da uğurla təbliğ edərək, milyonlarla tamaşaçıya, dinləyiciyə sevdirə bilib.

Azərbaycanın görkəmli şəxsiyyətlərinin adını daim uca tutan Yaqub Zurufçu 2015-ci ilin sentyabrında Azərbaycanın professional musiqi sənətinin banisi, bütün Şərq dünyasının ilk opera yaradıcısı, dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin 130 illik yubileyinə öz sanballı töhfəsini verib.

O, əbədiyaşar musiqi korifeyimizin və onun davamçıları olan bəstəkarlarımızın əsərlərindən ibarət maraqlı mahnı albomu hazırlayıb və respublikanın musiqi ictimaiyyətinin iştirakı ilə dahi bəstəkarın Ev-muzeyində onun təqdimatını keçirərək, klassik Azərbaycan mahnılarını böyük sənətkarlıqla, məftunluqla ifa edib.

Ulu öndər Heydər Əliyev də türk dünyasının sevimli müğənnisi Yaqub Zurufçu sənətinin böyük pərəstişkarı olub. Xalqımızın unudulmaz xilaskarı Amerikada müalicə olunarkən müğənninin ona baş çəkərək, o böyük şəxsiyyətin sevdiyi mahnıları pianinoda özü çalaraq, böyük sevgi ilə ifa etməsi dahi rəhbərin çox xoşuna gəlib. İlk müalicədən sonra Bakıya qayıdan Heydər Əliyev Prezident Aparatında Yaqub bəyi qəbul edərkən ona olan rəğbətini, sevgisini dilə gətirərək deyib:

"Mən səni, sənin sənətini çox sevirəm. Təbiidr, səni məndən başqa da Azərbaycanda çoxları, hamı sevir. Çünki sən Azərbaycanın o ağır illərində xalqımıza öz mahnılarınla, öz sənətinlə çox qürur vermisən, mənəvi dayaq olmusan!"

Doğma Odlar Yurdunu bütün varlığı ilə sevən Yaqub Zurufçu uzun illər xaricdə yaşadığına baxmayaraq, Azərbaycan musiqisini dünyada ən çox təbliğ edən bir sənətkar olub. Onun Almaniyada, ABŞ-də, Kanadada, Azərbaycanda və digər ölkələrdə 30-dan çox musiqi albomu işıq üzü görüb.

Azərbaycan musiqisinin həm respublikada, həm də xarici ölkələrdə pərəstişkarlarının daha çox olmasını arzulayan Yaqub Zurufçu 1995-ci ildə respublikada ilk professional səsyazma studiyası yaradıb. Xalqımızın unudulmaz, sevimli şairi Səməd Vurğunun adını verdiyi həmin səsyazma studiyası bir-neçə il uğurla fəaliyyət göstərib, tanınan musiqi sənətkarlarının böyük tirajla mahnı albomlarının buraxılmasına nail olub.

Hələ gənclik illərindən Bakının həsrətini çəkən görkəmli sənətkar Qarabağın, Azərbaycanın musiqi beşiyi, həm də akademiyası olan Şuşanın azad olunmasında Milli Ordumuzun gücünə, qələbə əzminə inanaraq, bu müqəddəs amala tezliklə nail olunması üçün özünün sənətkar töhfəsini verib.

Son 20–25 il ərzində Müdafiə Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə əsgər və zabitlərimizin vətənpərvərlik ruhunun gücləndirilməsi məqsədilə 35-ə qədər hərbi hissədə geniş konsert proqramı ilə çıxış edib. Azərbayacanı bütün varlığı ilə sevən Yaqub Zurufçu Qarabağımızın işğaldan azad edilməsi uğrunda canlarından keçmiş Vətən şəhidlərini daim ehtiramla yad edib.

Bakıda, Mingəçevirdə, Masallıda və digər rayonlarımızda Şəhidlər xiyabanlarına gedərək, torpaqlarımıza azadlıq bəxş edən igid oğulların müqəddəs məzarlarını ziyarət edib, şəhid ailələrinə yardım göstərib.

Ölməz qəhrəmanlarımızın ruhuna onların şərəfli adına layiq çox təsirli və kövrək duyğulu "Ağlama, anam, mənə…" mahnı-elegiyasını bəstələyib və qəlb ağrısıyla ifa edib. Bununla o, Vətənə böyük Qələbə sevincini bəxş edən oğul və qızlarımıza öz sənətkar minnətdarlığını ifadə edib, sanki onlarla qəlbən vidalaşıb.

Yaqub Zurufçunun 2019-cu il oktyabrın 12-də Heydər Əliyev adına Respublika sarayında təşkil edilən konserti onun son solo-konserti kimi sənətsevərlərin yaddaşına əbədi həkk olunub.

Dahi Üzeyir Hacıbəylinin əsərlərinin, Bülbülün, Rəşid Behbudovun repertuarlarından klassik mahnıların, bütöv Azərbaycana, doğma Təbrizə və Bakıya həsr edilən musiqi əsərlərinin səsləndirildiyi, respublikamızın görkəmli mədəniyyət və incəsənət xadimlərinin, yüzlərlə pərəstişkarın iştirak etdiyi həmin möhtəşəm konsert sanki Yaqub Zurufçunun öz doğma xalqı ilə heç vaxt unudulmaycaq son, vida konserti olub

Yaqub bəy 2021-ci ilin iyun ayında xalqımızın Bütöv Azərbaycan həsrətinə — Güney və Quzey Azərbaycanın 200 illik birləşmə arzusuna həsr etdiyi, Xalq şairi Söhrab Tahirin "Daha" şeirinin motivləri əsasında iki hissəli klipin layihəsi üzərində işləyib.

Klipin 30 il əvvəl Arazın o tayından tikanlı məftillər arxasından milyonlarla ürəkləri alovlandıran "Ayrılıq" mahnısının təkrarsız ifası ilə çəkilən ilk klipə "cavab" olaraq Arazın bu tayından, bir zamanlar hələ parçalanmayan Azərbaycanın Xudafərin körpüsü üzərindən xalqımızın azad, sərbəst el-oba gediş-gəlişinin yenidən bərpasını, Vətənin iki sahilinin birləşməsini tərənnüm edəcək maraqlı bir klip ssenarisi hazırlayıb.

Görkəmli sənətkar 14 sentyabr 2021-ci ildə 65 yaşında Bakıda ağır xəstəlikdən sonra vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2026)

İlhamə Məhəmmədqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Sumqayıt təmsilçisi

Bu günlərdə Sumqayıt Dövlət Dram Teatrının mətbuat katibi Turan Etibaroğlu ilə həmsöhbət olduq. Öyrəndik ki, bu mədəniyyət ocağı 2026-cı ilin ilk aylarında sənətsevərləri bir-birindən fərqli, məzmun və janr baxımından zəngin iki yeni səhnə əsəri ilə sevindirərək teatr həyatına yeni nəfəs gətirib.

Repertuarın yenilənməsi istiqamətində atılan bu addımlar həm klassik, həm də müasir dramaturgiyanın uğurlu sintezini nümayiş etdirməklə yanaşı, tamaşaçı zövqünün inkişafına da xidmət edir.

Martın 1-də təqdim olunan “Gəlinlərin savaşı” tamaşası görkəmli yazıçı Mirzəağa Atəşin “Şərəfin sandığı” pyesi əsasında hazırlanıb. Xalq artisti Firudin Məhərrəmovun quruluş verdiyi bu səhnə əsəri ailə münasibətlərinə yumor prizmasından yanaşaraq gündəlik həyatda tez-tez rast gəlinən sosial problemləri komediya dili ilə təqdim edir. Tamaşanın süjet xətti üç gəlinlə qayınana arasında baş verən qarşıdurma üzərində qurulub. Bu qarşıdurma yalnız məişət səviyyəsində deyil, eyni zamanda dəyərlər, nəsillərarası fərqlər və ailədaxili balansın qorunması kimi daha geniş məna daşıyan məsələləri əhatə edir. Tamaşa boyunca gülüş doğuran situasiyalar vasitəsilə ailə harmoniyasının bərpasının vacibliyi incə şəkildə tamaşaçıya çatdırılır.

Martın 10-da isə teatr Milli Teatr Günü münasibətilə növbəti premyerasını - “Sonuncu qonaq” tamaşasını təqdim edib. Tanınmış tatar dramaturqu Taufiq Minullinin əsəri əsasında hazırlanan bu səhnə işi Xalq artisti Valeh Kərimovun quruluşunda tamaşaçıların ixtiyarına verilib. Dərin fəlsəfi məzmunu ilə seçilən tamaşa həyatın mənası, zamanın keçiciliyi, sevgi, ölüm və insan iradəsi kimi əbədi mövzulara toxunur. Əsərin mərkəzində dayanan 91 yaşlı Əlməndər obrazı vasitəsilə insanın həyat yoluna, seçimlərinə və sonluq qarşısında göstərdiyi mövqeyə bədii və düşündürücü yanaşma sərgilənir. Dramatik qarşıdurmalar və incə yumor elementləri tamaşaya xüsusi rəng qataraq onun emosional təsir gücünü artırır.

Hər iki premyera bir daha sübut edir ki, Sumqayıt Dövlət Dram Teatrı yaradıcı axtarışlarını davam etdirən, müasir səhnə həllərinə açıq olan və aktual mövzuları tamaşaçıya peşəkar şəkildə çatdırmağı bacaran sənət ocağıdır. Səhnə quruluşları, aktyor oyunu və rejissor yanaşması baxımından seçilən bu tamaşalar şəhər ictimaiyyəti, teatr xadimləri və media nümayəndələri tərəfindən böyük maraqla qarşılanıb.

Bir sözlə, teatrın yeni repertuarı həm əyləncəli, həm də düşündürücü məzmunu ilə tamaşaçıları cəlb etməyi bacarır və milli teatr ənənələrinin müasir ədəbi yaradıcılıqda uğurla davam etdirildiyini nümayiş etdirir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2026)