“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan Poeziyası Antologiyası layihəsində Təbriz təmsilçimiz Əli Çağlanın növbəti təqdim etdiyi şair Xiyavda  yaşayan Kamil Qəhrəmanoğludur.

Kamil Qəhrəmanoğlu

Xiyav

ŞİŞİB ƏLLƏRİM...

Əllərim şişib gecənin gəbərilmiş qarnında

Boyasını udan saniyələr

Çirkinə uzanan meymunlar və...

Xiyabanlar çölə tökülür içimdən

İçimdən tökülür çölə xiyabanlar

Çölə içimdən xiyabanlar tökülür

Tökülür xiyabanlar içimdən çölə

Arıq düşüncələrdi qaçır arxam kobudluğunda

Küçələr köçürlər ayaqlarımdan

Köçürlər

Tüpürcəklərin gəmirəcəkli əllərini

Şişib əllərim..

Qabığını yemiş ilanlar

Yarpızlı günlərini qışqırır

Zeytun gözlü qızcığazlara

Yuxu görürəm ulus adlarını

Adları at olur

Atları zaman

Ağızları açıla qalır ölülər kimi

Sübh yağışının paralel küləklərində

Başmağım yel misralarına sürgün düşərkən

Asılır Kirpiklərimdən hörümcəklər

Bir yanım

Günəşin qaranlıq quyusudu

Bir yanım

Bir planetin yanmış tərəfidi

İstəyirəm çimişəm gözlərində

Niyə səsimə hamilədi əllərin?

Niyə cəhənnəmin yolağı otağımdandır

Və niyə gecə,

Gövdə divarımdan qalxır göyləri

Və qaçır gündüzlər barmağımın ucalığından

Burası aynalar dolub adamlardan

Adamlardan dolub aynalar burası

Aynalar burası adamlardan dolub

Dolub adamlardan burası aynalar...

Şişib əllərim...

Bura ağrı hava limanıdı

Boş verin məni

Ovcumun yarasında bir ah vardı qabarcasına

Tanrı qucumda

Söyüd kolunda yatıram çox günlər

Hamı söyüdlərin xərçəngi var

Cumanın saat doqquzunu çəkirəm üstümə

Və ayın çılpaqcasına kəsilmiş başını.

Sözcüklər yüngüllüyünü salıb üstümə

Və bir şəklin

Düyməsidir boğazımda maşın sürür

Boğazım dünyanın ikinci savaşıdır

Birinci Hitleri

Üçüncü Stalini

Boğazımdan sürünür tanklar

Və qollarımda məzar qazır Mussolini

Fransizin Gigi qızları.

Addımlayır yuxularım məni

Yol gedir biri qafamda

Yollar dustağıyam

Bu yollar uşaqlarını yeyirlər

Soyuq dəymiş yuxularıma, Aaaf...

Şişib əllərim...

Əllərim şişib gecənin gəbərilmiş qarnında.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.01.2026)

Varis, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün yəhudi şeirinin görkəmli nümayəndəsi, Rusiyada yaşayıb yaratdığı üçün adı Rusiya poeziyasına pərçimlənmiş Osip Mendelştamın doğum günüdür.

Rus poeziyasında xüsusi yeri və çəkisi olan iki şairi – Osip Mendelştamla İosif Brodskini bir çox şeylər birləşdirir, o cümlədən yəhudilik.

Ən əsası isə 60 ildən sonra birincinin nisbətən sadə həyat fəlsəfəsi ikinci tərəfindən nisbətən mürəkkəb şəkildə inkişaf etdirilib.

Soyuq, fənərlərin verdiyi azacıq işığin darıxdırıcı qaranlığı...

Yeni il küknarlarını bəzəyən oyuncaq canavarlar...

ölü kətanı xatırladan səma...

ətrafdakı yad və laqeyd insanlar toplusu...

həyatdan öldürücü dərəcədə yorulmaq...

və şirin həblər udmaq təsəllisi...

Osip Mendelştamın poetik dünyasının rəngləridir bunlar.

Tutqun payız və qış mənzərələrinin daimi növbələşməsi...

işığa, hərarətə olan həsrət...

çiçəyin üstünün tozu anlamında insanın çiyninin ağırlığı...

küləkdən, nəmişlikdən və donmuş dənizin əksindən ibarət natürmort...

ərzaq növbəsinə dayanmış qəzəbli və ac insanlar...

axının əksinə getmək istəyən su damlası...

Bunlar isə İosif Brodskinin poetik gəlişmələrinin ünvanlarıdır.

Və hər ikisinin daxili üsyanı, harayı, sonra pıçıltıları və son anda susmaları da var.

Silentium!!!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.01.2026)

Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu günə - yanvarın 15-nə təsadüf edən əsas tarixi hadisələri və bayramları diqqətinizə çatdırırıq. Bu günün əsas bayramı Vikipediya günüdür ki, haqqında ayrıca yazı vermişik. İndi isə digərlərinə diqqət ayıraq.

Şlyapa, yaxud baş geyimi günü

Dərhal yadımıza Azərbaycan kinematoqrafiyasının incilərindən biri olan “Papaq” filmi, rəhmətlik Kamil Məhərrəmovun canlandırdığı obraz düşdü.

17-ci əsrdə otuzillik müharibə zamanı bütün Avropada qəribə bir baş örtüyü geyinmək dəbi yarandı, yüngül parçadan tikilmiş enli, quş lələyi ilə bəzənən şlyapa adını alacaq həmin nəsnədən Azərbaycanda yalnız 19-cu əsrdə - milli burjuaziya formalaşanda istifadə olunmağa başlanıldı. Amma ümumilikdə baş geyimindən söhbət gedirsə, bizdə papağın məna yükü daha dərindir, papaq – kişilik rəmzi hesab olunur. Qoyun dərisindən, qaragüldən hazırlanan papaq ta ki 20-ci əsrə qədər kişi başının dəyişməz atributu olub, motal papaqlar, şiş papaqlar, qoçu papaqları, şələ papaq, buxara papaq kimi müxtəlif papaq növləri kişiləri bir növ qruplaşdırıb, kimin hansı təbəqədən olmasını ələ verib.

Hazırda yalnız çox az yerlərdə, Xınalıq, Kiş, Qırız, Lahic, Talıstan kimi el adətlərinin qorunub saxlandığı qədim yurd yerlərində kişilərin papaq geymə məcburiyyəti qorunub saxlanılmaqdadır.

Azərbaycanda məşhur bir qarğış var, deyirlər, papağın boş qalsın. Gəlin bu papaq günündə bütün kişilərin papaqlarının boş qalmamasını arzulayaq.

Amerikada bayram bayrama qarışıb

Hindistanda Callikattu günüdür. Motodorla öküzün savaşını görmüsünüz? Təqribən o cür bir tamaşa günüdür. Buynuzuna bayraq keçirilmiş öküz insanların arasına buraxılır, bir neçə nəfər də belindəki donqarlardan yapışmaqla onun qaçmasına, buynuzunu azad etməsinə imkan vermir.

Zambaqlar ölkəsi hansıdır? Əlbəttə ki, Niderland. Bu gün Niderlandda ən əziz bayramlardan biridir, Zanbaq günüdür. İndoneziyada okean, Misirdə ağacəkmə, Kubada elm, Koreyada əlifba, Meksikada bəstəkarlar, Nigeriyada silahlı qüvvələr günüdür.

Amerikada isə Milli çay göbələyi içkisi günüdür. Tək elə bu? Əlbəttə ki yox. Milli çiyələkli dondurma günüdür həm də. Vəssalam? Yenə də yox. Milli yeni çəkilmiş meyvə şirəsi günüdür üstəlik.

Pentaqonun və “Le Figaro”nun ad günü

1994-cü ilin 15 yanvarında “demokratiya carçısı” sayılan Türkmənistanda keçirilən “şəffaf“ referendum nəticəsində Türkmənbaşı Saparmurad Niyazovun prezidentlik müddəti 5 ildən 10 ilə artırılıb. 1993-cü ilin 15 yanvarında kişilərin qulağı dincəlib, yazıqlar rahat nəfəs ala biliblər. NBC telekanalı ilə yayımlanan “Santa Barbara” serialının sonuncu – 2137-ci seriyası efirə gedib.

1970-ci ildə Liviyada kral İdrisi devirərək 28 yaşlı polkovnik Muammar Qəddafi hakimiyyətə gəlib. 1943-cü ilin bu günündə Vircinya ştatında Pentaqonun – ABŞ Müdafiə Nazirliyinin binası tikilib istifadəyə verilib. 1920-ci ildə Rusiyada admiral Kolçak həbs edilib. 1892-ci ildə doktor Ceyms Neysmit ABŞ mətbuatında basketbolun qaydalarını açıqlayaraq yeni idman oyununun yaranışını rəsmiləşdirib. 1826-cı ilin bu günündə Fransanın məşhur “Le Figaro” qəzetinin ilk sayı işıq üzü görüb. 1776-cı ildə Lvovda “Gazette de Leopol” adlı Ukrayna ərazisində ilk qəzet işıq üzü görüb. 1759-cu ildə Britaniya muzeyi qapılarını tamaşaçıların üzünə açıb. 1700-cü ildə 1-ci Pyotr dvoryanlara uzun və rahatsız xələtlərini Avropasayağı kostyumlarla əvəzləməyə icazə verib.

Nazim Hikmət, Qriboyedov, Dunayevski...

1981-ci ilin 15 yanvarında Pitbull ləqəbli populyar ispan müğənnisi Armando Peres doğulub. 1963-cü ildə ən məşhur Amerika kriptoqrafı Brüs Şneyder, 1952-ci ildə hazırda Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Nəsr seksiyasına rəhbərlik edən Səyyad Aran, 1945-ci ildə populyar rus bəstəkarı Maksim Dunayevski, 1940-cı ildə Azərbaycanın tanınmış kinoşünası Aydın Kazımzadə, 1929-cu ildə qaradərilərin məşhur hüquq müdafiəçisi Martin Lüter Kinq, 1902-ci ildə görkəmli türk şairi Nazim Hikmət, 1891-ci ildə ən sevdiyim rus şairlərindən biri, yəhudi əsilli Osip Mendelştam (o birisi də, yenə də yəhudi əsilli İosif Brodskidir), 1794-cü ildə məşhur rus yazıçısı, “Ağıldan bəla” əsərini yazmış Sergey Qriboyedov dünyaya gəliblər.

“Buhenvald ifritəsi”nin taleyi

2010-cu ilin 15 yanvarında ABŞ biokimyaçısı, genetiki, genetik kodu deşifrə etdiyinə görə Nobel mükafatı qazanmış Nirenberq vəfat edib.

2007-ci ildə Azərbaycan ədəbiyyatı xalq şairi Nəbi Xəzrini itirib. 83 il ömür sürmüş şair 1-ci Fəxri Xiyabanda uyuyur, Allah rəhmət eləsin!

1919-cu ilin 15 yanvarında isə almanların marksizm ideoloqları Roza Lükdemburq və Karl Libknext öldürülüblər.

15 yanvardan danışırıqsa mütləq bir ibrətamiz hadisəyə də toxunmalıyıq. 1951-ci ilin bu günündə faşistlərin məşhur Buhenvald konslagerinin komendantının həyat yoldaşı, “Buhenvald ifritəsi” ləqəbi ilə tanınan, məhbuslara qarşı görünməmiş vəhşiliklər edən, yüzlərlə insanı şəxsən öldürən İlza Kox (belə zərif məxluqmu olar, Tanrım?) məhkəmənin hökmü ilə ömürlük həbs cəzasına məhkum olundu. Sonra həbsxanada bu insan elədiyi günahlara görə vicdan əzabı çəkəcəkdi, rahatlıq tapa bilməyəcəkdi və 16 il keçəndən sonra yataq mələfəsi ilə özünü asıb öldürəcəkdi.

Çoxlarına qan udduran hakimi-mütləq mütləq sonda öz cəzasını almalıdır. Allah zülmkarları cəzasız buraxmır heç zaman.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.01.2026)

Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün həyatımıza möhkəm daxil olmuş Vikipediyanın yaranışının ildönümüdür. Şəxsən biz jurnalistlər üçün Vikipediya Google ilə birgə ən vacib informasiya mənbəyidir. Amma tək bizimçünmü? Təbii ki yox. İstənilən peşə sahibi hansısa mövzu barədə ətraflı məlumat axtarınca məhz bu ünvana üz tutur.

Internet hələ yaranmamışdan ensiklopediya deyilən bir kitab var idi, orada hər şeydən və hər kəsdən yazırdılar, o vaxtlar bu bahalı qırmızıcildli kitablara hələm-hələm adamın əli çatmazdı, ona görə də hər kəs və hər yer barədə hər adam xəbərdar ola bilmirdi. Amma indi internet Vikipediya deyilən virtual ensiklopediya yaradıb, 2001-ci ilin 15 yanvarından fəaliyyətdə olan viki-ensiklopediya saytı indi hər kəsə istədiyi məlumatı girib asanca tapmağa imkan yaradır. O cümlədən Azərbaycanda da Vikipediya – çağdaş dövrümüzün ən yeni trendi aktualdır, yüzlərlə fədakar həmyerlimiz yorulmadan tariximiz, görkəmli şəxsiyyətlərimiz barədə məqalələr yazlb onları Vikipediyada yerləşdirir.

Gəlin Azərbaycanımızın bütün Vikipediya könüllülərini bayramları münasibəti ilə təbrik edək.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Tanınmış bəstəkar, Rusiya Federasiyasının Əmək qəhrəmanı, SSRİ-nin Xalq artisti Murad Kajlayev barədə danışmaq istəyirəm. O, bakılıdır.

Keçmiş İttifaqın musiqi sahəsində ad qoymuş bir ustad sənətkardır.

Murad Maqomedoviç Kajlayev 1931-ci il yanvar ayının 15-də Bakı şəhərində həkim ailəsində anadan olub. Onun atası Maqomed məşhur həkim, keçmiş SSRİ-də görkəmli lorinqoloq olub. Hələ erkən yaşlarında Muradın musiqi istedadı üzə çıxıb.

Və onu o zaman Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının nəzdindəki 10 illik orta ixtisas musiqi məktəbinin (indiki Bülbül adına 11 illik orta ixtisas musiqi məktəbinin) fortepiano ixtisası sinfinə qəbul ediblər.

1949-cu ildə M. Kajlayev müvəffəqiyyətlə fortepiano ixtisası sinfini bitirərək, Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq sinfinə daxil olub. O, təhsilini tanınan bəstəkar-pedaqoq, professor Boris Zeydmanın bəstəkarlıq sinfində alıb.

SSRİ Bəstəkarlar İttifaqının Nizamnaməsinə görə hər bir bəstəkar Ali musiqi məktəbini bitirib, iki il sınaq yaradıcılığı mərhələsini keçir, sonra isə İttifaqa daxil olmaq haqqında ərizə vermək hüququnu qazanır.

Lakin istisna olaraq M. Kajlayev hələ tələbəlik illərində SSRİ Bəstəkarlar İttifaqına üzv qəbul olunub. Əlbəttə, bu onun çox böyük fitri istedadından və yazdığı əsərlərin yüksək səviyyəsindən xəbər verib.

Sonrakı illərdə o, Mahaçkalaya köçərək, öz bəstəkar həmkarları olan H. Həsənov, N. Daqirov və S. Ağababovla birlikdə Dağıstan Muxtar Respublikasında peşəkar bəstəkarlıq yaradıcılığının təməlini qoyur.

Dağıstanda yaşayarkən o, müəllimliklə də məşğul olub. M. Kajlayev Mahaçkalanın musiqi texnikumunda dərs deyib, vokal-instrumental ansambla rəhbərlik edib, 1957–63-cü illərdə Dağıstan radiosu simfonik orkestrinin bədii rəhbəri və baş dirijoru, 1963–73-cü illərdə Dağıstan Bəstəkarlar İttifaqı idarə heyətinin katibi işləyib.

Nəhayət, 1989-cu ildən bu günümüzə qədər isə Moskvada Yuri Silantyev adına Akademik Böyük estrada-simfonik orkestrinin bədii rəhbəri və baş dirijoru vəzifəsində çalışıb. M. Kajlayev dirijorluq üzrə təcrübə dərslərini dahi maestro Niyazidən alıb.

M. Kajlayevin Rusiyanın Dövlət teleradio orkestri ilə ünsiyyəti 50 ildir ki, davam edib. Keçən əsrin 50-ci illərinin ortalarında orkestr ilk dəfə öz konsert repertuarına onun əsərlərini daxil edib və bu orkestr bəstəkarın əsərlərini ilk dəfə xarici ölkələrdə səsləndirib. Elə həmin illərdə də gənc bəstəkar bu tanınan kollektivi idarə etməyə başlayıb

15 yanvar 2016-cı ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə M. M. Kajlayev Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında və Rusiya Federasiyası ilə Azərbaycan Respublikası arasında musiqi sənəti sahəsində əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsində səmərəli fəaliyyətinə görə "Dostluq" ordeni ilə təltif edilib

Bakıda təhsil alarkən o, simli kvartet, fortepiano və skripka üçün kamera-instrumental əsərlər və "28 qəhrəman-Panfilovçular" simfonik poemasını yazıb. Bu əsərlər onun yaradıcılığında mühüm yer tutub.

M. Kajlayevin ən uğurlu səhnə əsərlərindən biri "Dağlar qızı" 1968-ci ildə Sankt-Peterburqun opera və balet teatrında tamaşaya qoyulub. Bu balet indi də onun 1984-cü ildə etdiyi ikinci redaksiyası ilə Sankt-Peterburq teatrında göstərilir və hər dəfə də tamaşaçılar tərəfindən rəğbətlə qarşılanıb.

Məşhur Misir bəstəkarı Qamal Əbdül Rahim "Dağlar qızı" baleti haqqında: "M. Kajlayevin "Dağlar qızı" baletinin musiqisi ilə görüşüm məni valeh etdi. Bu musiqi milli klassik formanı özündə parlaq surətdə təcəssüm etdirir. Buna görə də onun emosional təsiri çox böyükdür. Dağıstan bəstəkarının baleti təkcə sovet tamaşaçısını deyil, bir çox ölkələrin, eləcə də mənim ölkəmin tamaşaçılarını valeh edir".

1960-cı illərdə zəmanəmizin dahi bəstəkarı Dmitri Şostakoviç o zaman gənc Murad Kajlayev və onun "Dağlar qızı" baleti haqqında aşağıdakı fikirlərini söyləyib:

"Onun musiqisində dinləyiciləri cəlb edən təkcə səs palitrasının rəngərəngliklə təsviri deyil, həmçinin milli temperament, teatrallıq, jestlər, mimika, rəqs hərəkətləri, dramaturgiyanın inkişafı prosesləridir. Onun anadangəlmə özünəməxsus yaradıcılıq naturası Kajlayevi məhz səhnəyə, musiqi teatrına, baletə bağladı. Elə bu məziyyətlərin nəticəsində Rəsul Həmzətovun poeması əsasında Dağıstanın ilk şedevr baleti yarandı".

Murad Kajlayev 23 dekabr 2023-cü ildə 92 yaşında vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Ey, əziz Anam Azərbaycan,

Sənə bağlıyam Azərbaycan,

Ömrümün mənasısan,

qardaşlıq dünyasısan Azərbaycan!

Anamın Anasısan Azərbaycan!

...

Əgər ki, yıxılsam çinar göstərin,

Mən ona söykənib arana baxım.

Gözlərim görməsə Göy gölü verin,

Mən onun gözüylə cahana baxım.

Hər yerdə, həmişə sənsən gümanım.

Canım-gözüm mənim Azərbaycanım!

…

Gəl bölək dünyanı ikilikdə biz,

Dərə mənə düşsün,

Dağı sən götür

Qalsın yer üzündə qoşa izimiz

Qara mənə düşsün,

Ağı sən götür.

İlin övladıyıq yazla qış kimi,

Fəsillər yaşasın yanaşı məndə

Biz ki bir yerdəyik gözlə qaş kimi,

Gözlər səndə qalsın,

Göz yaşı məndə.

…

Şeir mənim üçün bir kainatdır,

Onun ulduzları, günəşləri var…

Şeir mənim üçün sirli həyatdır

Onun öz sevinci, öz kədəri var.

Nə qədər qol-qanad açsa da ilham,

Mən yerin cazibə qüvvəsindəyəm.

Bu nümunələr dillər əzbəri olan müxtəlif şeirlərdən götürülüb, amma onları bir şey birləşdirir: dərin lirika, yüksək poetizm. Müəllif isə çağdaş Azərbaycan poeziyasının görkəmli nümayəndəsi Nəbi Xəzridir. O Nəbi Xəzri ki, bu gün anım gününü qeyd edirik.

Nəbi Xəzri 1924-cü il dekabrın 10-da Bakı şəhəri yaxınlığındakı Xırdalan kəndində tacir ailəsində anadan olub. Nəbi Xəzri 1942–1943-cü illərdə İkinci dünya müharibəsində arxa cəbhədə iştirak edib, ordudan tərxis olunduqdan sonra isə 1943–1945-ci illərdə "Kommunist" qəzeti redaksiyasında korrektor və Azərbaycan radiosunda diktor vəzifələrində çalışıb.

20 yaşlı gənc şairin yaradıcılığı Səməd Vurğunun nəzərindən qaçmayıb və onu təkidlə 1945-ci ildə Yazıçılar İttifaqına üzvlüyə keçirib. "Çiçəklənən arzular" adlı ilk şerlər kitabı 1950-ci ildə çap olunub. Nəbi Xəzri 1945–1947-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetində, 1947–1949-cu illərdə Leninqrad Dövlət Universitetində, 1949–1952-ci illərdə Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunda ali təhsil alıb. N.Xəzri türk bahadırı Atilla və onun igidliyi haqqında poema yazmışdı, dinimizin, islamçılığın yaradıcısı Məhəmmədi "Peyğəmbər" əsərində mədh edib.

Dənizi hədsiz sevdiyindən, xəzri küləyinin də insanlara dəniz ətrini bəxş etdiyinə görə 1958-ci ildə "Xəzri" təxəllüsü götürüb. Şairin müasirlərimizin, eləcə də tarixi şəxsiyyətlərin həyatından bəhs edən, lirik-epik lövhələrlə zəngin poemaları özünün dərin lirizmi, emosionallığı, orijinal üslubu və obrazlılığı ilə seçilib.

Nəbi Xəzrinin şeir və poemaları dünya xalqlarının dillərinə tərcümə edilərək nəşr olunub, onun bədii tərcümələri sayəsində isə Azərbaycan oxucusu dünya poeziyası nümunələri ilə tanış olmaq imkanı əldə edib. Nəbi Xəzri qələminin məhsulu olan dram əsərləri Azərbaycan teatrlarında uğurla tamaşaya qoyulub, müəllifinə dramaturq kimi də şöhrət qazandırıb.

"İllər və sahillər" (1969), "Ulduz karvanı" (1979), "Nəsillər-əsrlər" (1985), "Ağ şimşəklər" (1986), "Torpaq sənə and içirəm" (1989), "Ömür çinarından yarpaqlar" (1995), "Əsrin qanlı laləsi" (1996) və s. kitabların müəllifidir. Həmçinin Nəbi Xəzrinin seçilmiş əsərlərindən ibarət bir kitab 1988-ci il Piruz Dilənçinin vasitəsi ilə ərəb əlifbasına köçürülərək, Tehranda nəşr edilib.

Filmoqrafiya

- 10 dəqiqə poeziya (film, 1965)

- Çiçəklənən Abşeron (film, 1967)

- Sahil bağı (film, 1967)

- Anlamaq istəyirəm (film, 1980)

- Şeir mənim üçün bir kainatdır (film, 1984)

- Nəbi Xəzri (film, 1987)

- Şeirin xəzrisi (film, 2000)

- Atillanın atlıları (film, 2002)

Mükafatları

- Lenin komsomolu mükafatı — 1968

- SSRİ Dövlət mükafatı — 1973

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 9 dekabr 1974

- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 30 iyul 1979

- Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı — 1982

- "Lenin" ordeni — 16 noyabr 1984

- "Azərbaycan SSR xalq şairi" fəxri adı — 26 noyabr 1984

Nəbi Xəzri görkəmli ictimai xadim olub. Əməkdar İncəsənət xadimi, SSRİ Dövlət Mükafatı laureatı, Ümumittifaq Lenin Komsomolu mükafatı laureatı, Azərbaycan SSR Dövlət Mükafatı laureatı, Azərbaycanın Xalq şairi… -  bunlar onun halallıqla qazandığı mükafatlar, fəxri adlar olub.

Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının katibi, Radio və Televiziya Verilişləri komitəsinin sədr müavini, Mədəniyyət nazirinin müavini, Azərbaycanın Xarici Ölkələrlə Dostluq və Mədəni Əlaqələr cəmiyyəti rəyasət heyətinin sədri - bir sözlə, ömrünün çox hissəsini də vəzifədə olub. Beləliklə, xoşbəxt taleli sənətkar idi Nəbi Xəzri.

Dostları Nəbi Xəzri haqqında

Qabil:

“Mən söz sənətimizin canlı klassiklərindən olan N.Xəzri ilə bir ədəbi nəslə mənsubam. Nəbi familiyasını doğmalarına bağışlayıb özünə Xəzri təxəllüsü götürdü. O, əsl nəğməkar şair, gözəl nasir, eyni zamanda tanınmış dramaturqdur. Tərcümələri də çox məşhurdur.”

Məmməd Arif:

“Əzizim Nəbi, Sənin şeirlərini oxuyanda hiss edirsən, həm də inanırsan ki, poeziya səni yüksək, gözəl, işıqlı, çatılması mümkün olan arzu və ümidlərlə  dolu bir aləmə çağırır. Bu şeirlərdə ahəngdarlıq, ürəkaçıqlığı, vüsətli fəza və əzəli gözəllik hiss edirəm. Həqiqətən poeziyanın hörmət və ləyaqətini qaldıran birisisən. Çox sağ ol ki, xalqımızın başını uca tutdun.”

Süleyman Vəliyev:

“Bir dəfə Yazıçılar İttifaqının Natəvan klubunda Səməd Vurğun bizimlə salamlaşdıqdan sonra Nəbinin əlini sıxıb dedi: - Sənin “O cavanın yaylığı” şeirini maraqla oxudum, sən məndən yaxşı yazırsan”. Nəbi isə bu tərifdən sanki qorxaraq həyəcanlandı, gülümsünüb nəzakətlə dedi: - Sağ olun, siz məni həddən artıq təriflədiniz”. S.Vurğun mənim dirsəyimdən tutub dedi: -Bu oğlan yaxşı şair olacaq”. Nəbi Azərbaycanın səfalı yerlərini, uca çinarlarını, əfsanəvi Göy-gölünü, yaşıl meşələri, ürəkaçan füsunkar çaylarını özünəməxsus əsrarəngiz bir dildə tərənnüm edir. O, dogma Xəzərə elə vurulmuşdur ki, özünə Xəzri təxəllüsü verib. Nəbi Xəzri poeziyada olduğu kimi, həyatda da vətəndaşlığı, insanlıq borcunu yüksəkdə tutur, bunları müqəddəs sayır. Dostluqda sədaqətlidir, möhkəmdir, “mən filankəsə kömək etdim”, “Ona arxa oldum” kimi sözləri heç vaxt dilinə gətirməmişdir. Bir sözlə mənəvi saflıq kökləri Nəbi Xəzrini, onun sönməz poeziyasını daim ucaldır, yüksək zirvələrə qaldırır.O, ucalıq eşqilə yaşayır və yazır;

Sən günəş,

Mən səndən

Nur alan Ayam.

Sən bir səs, mən isə

əks-sədayam.

Zirvəsən,

Zirvəyə qalxan cığıram,

Ucalıq eşqilə, dağa çıxıram”.                                                                               

Mirvarid Dilbazi:

“İnsanın həyatında daha yaxın bir dost var ki, o da ömür-gün yoldaşıdır. Nəbi Xəzrinin “Bir həftədə ağaran saçlar” şeiri də şairin humanizmindən yaranıb. Şair anasına, bacısına, bu adı daşıyanlara bəslədiyi həssas, yüksək insani duyğuları öz uşaqlarının anası olan qadına da bəsləyir. Bu şeiri oxuyan oxucunun sevinci ikiqat olur. Birinci ona görə ki, şairin ömür-gün yoldaşı ismətli, sədaqətli, fədakar həyat yoldaşı olub. Demək şairin arxa cəbhəsi möhkəmdir. İnsanda bu keyfiyyətlər də istedad kimi taleyin bəxşidir. Bu keyfiyyətləri görüb qiymətləndirən kişi təbiətindəki həssaslıqla da oxucunu və bütün qadınları sevindirir. Düşünürsən ki, bu mürəkkəb əsrimizdə yaxşı hörmət, məhəbbət zəminində qurulmuş ailə var. Şair inam dolu sabahımızı qələmə alanda da müasirdir. Çünki o vətəndaşdır. Ona görə də vətəndaşlıq poeziyasının bayrağını uca tutur. O,ənənəvi olduğu qədər novator, novator olduğu qədər ənənəvidir. Nəbi Xəzriyə bəslənən böyük xalq məhəbbətinin “sirri” də məncə bundadır.”

Əhməd Cəmil:

“Əgər məndən soruşsaydılar deyərdim ki, onun poeziyası inam poeziyasıdır,sətirlərində, misralarında, fikirlərində bir aydınlıq, bir həzinlik, bir büllurluq var. Çünki, sənətkarın yolu aydındır, öz dəsti-xətti aydındır.”

“Xəzri Azərbaycanlıların anlayışında qızmar, günəşli odlar diyarına sərinlik gətirib, boğanaq havanı təmizləyən güclü Xəzər küləyidir. Mənə elə gəlir ki, bu ad şairin meyllərini, daxili həyəcan və duyğularını obrazlı ifadə edən ən düzgün addır. O. şeirimizə təzə külək kimi əsib gəldi və öz ilə təzə nəğmələr gətirdi.”

Nəbi Xəzri 15 yanvar 2007-ci ildə - 19 il öncə vəfat edib. Azərbaycan ədəbiyyatında öz yeri olan Nəbi Xəzri bütün zamanların söz adamı olaraq mənsub olduğu xalqın qəlbində əbədiyaşarlıq qazanıb.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu tutqun qış mənzərəsini seyr etdikcə, birdən gözlərini sevindirmək istəyirsən və al-əlvan, isti rənglərin cövlan etdiyi rəsm əsərlərə baxıb ruhunu sevindirirsən. Həqiqətən də incəsənət, ədəbiyyat böyük qüvvədir.

Görkəmli mənzərə ustası, Xalq rəssamı Kamil Xanlarov 9 mart 1915-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Erkən yaşlarından incəsənətə maraq göstərən rəssam 1931–1935-ci illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikumunda təhsil alıb.

O zaman İkinci dünya müharibəsinin başlanması rəssamın ali təhsil almaq imkanlarını məhdudlaşdırıb. Lakin buna baxmayaraq, rəssam gərgin müşahidələri və fəal yaradıcılıq axtarışları ilə özünün yaradıcılıq qabiliyyətini və rəssamlıq məharətini artıra bilib. 1939-cu ildə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqına üzv qəbul edilib.

Azərbaycan rəssamlıq məktəbinin  formalaşması və inkişafı, eləcə də  Azərbaycanda peşəkar rəssam kadrların yetişdirilməsi istiqamətində onun əvəzsiz xidmətləri olub. Dəfələrlə Bakı şəhərində rəssamın əsərlərindən ibarət fərdi sərgiləri təşkil olunub (1961, 1966, 1985, 1995, 2010).

Kamil Xanlarov həmçinin uzun müddət Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikumunda 1938–1985-ci illərdə pedaqoji fəaliyyət göstərib. Kamil Xanlarov dəzgah rəngkarlığının müxtəlif janrlarında və eləcə də teatr dekorasiya rəssamlığı sahəsində yaradıcılıq fəaliyyəti göstərib.

Kamil Xanlarov yaradıcılığında mənzərə janrına üstünlük verib. Lirik emosionallıq, kolorit ustalığı rəssamın əsərlərində mühüm yer tutub. Rəssam Azərbaycanın bir çox bölgələrində; Naxçıvan, Ordubad, Culfa, Şərur, Qarabağ, Şuşa, Zaqatala, Astarada yaradıcılıq ezamiyyətlərində olmuş və fünsunkar təbiət lövhələri yaradıb.

Rəssamın bu cür əsərlərinə misal olaraq Zaqatala dağları (1946), Astara (1955), Talış dağları (1956), Şuşanın ətrafı (1957), Şuşa (1964), Bilgəh axşam (1964), Araz sahilində (1965), Noraşen vadisi (1968), Cənub sərhədində (1972), Murovdağın görünüşü (1972), Culfa Araz sahilində (1973), Mənzərə Şuşa (1983), Ceyranbatan gölü (1987) əsərlərini göstərmək olar.

Ordubadda qış əsəri rəssamın yaradıcılığında yeganə qış mənzərəsi təsvir edilmiş tablosudur. Dağlar fonunda Ordubad evlərinin qarşısında dolanbac qarlı yolda milli geyimli iki qadın təsviri romantik qış mənzərəsinin füsunkarlığını artıran cəhətlərdəndir. Rəssamın süjetli tablolarında da lirik duyğular oyadan təbiət lövhələlərinə rast gələ bilərik.

Əsasən səadəti, əmək romantikasını əks edən bu cür tabloların mayasını ülvi, humanist duyğular təşkil edir. Belə tablolara nümunə kimi, Sahədə (1963), Ailə (1965), Azərbaycan tarlalarında (1967), Bulaq başında (1956) və başqalarını qeyd etmək olar. Şərq natürmortu əsərinin rəssamın yaradıcılığında xüsusi bir çəkiyə malikdir. Natürmort həm bədii və həm də texniki işlənilmə baxımından çox ustalıqla yaradılıb.

Əsərdə milli parça fonunda Azərbaycan xalqının milli məişət əşyaları təsvir olunub. Əsərin kompozisiyası uğurla tapılıb və kolorit həlli mükəmməl işlənilib. Sarı, qırmızı, firuzəyi və göy rəng keçidləri əsərin baxımlılığını artırır. 1961-ci ildə Çexoslovakiyada yaradıcılıq ezamiyyətində olmuş və orada yaradıcılıq imkanlarını genişləndirərək, ölkəsinə məna və məzmun dolğunluğu ilə seçilən maraqlı əsərlərlə qayıdıb.

Bu səfər rəssamın yaradıcılığında yeni bir uğurlu yaradıcılıq istiqamətinin açılması ilə nəticələnib. Çexoslovakiyaya həsr edilən tablolarına Praqada küçə, Karlovı Varıda meydan, Qızıl küçə, Praqada qüllə, Yan Qusun abidəsi əsərlərini qeyd etmək olar. Bu əsərlər həm mövzunun şərhi, kolorit həlli və həm də peşəkar texniki işlənilmə xüsusiyyətləri ilə diqqəti cəlb edib.

Kamil Xanlarovun əsərləri Avstriya, Macarıstan, Rumıniya, Almaniya, Misir, İraq, Kanada, Suriya, Norveç, Fransa, Finlandiya, Yaponiya, İran, Əfqanıstan, Türkiyə və Polşada açılan sərgilərimizdə nümayiş etdirilib. Rəssam həmçinin Kəndlilər filmində kişi geyimlərinin eskizlərini verib, Fətəli xan filminin geyim üzrə rəssamı olub və Abdulla Şaiqin Nüşabə (1947) pyesinin bədii tərtibatını hazırlayıb.

Xanlarov həmçinin portret janrında bir çox tablolar yaradıb. Belə əsərlərdən “Balaca Dilarə” (1951), “Dilarə” (1953), “Qoca” (1954), “Şəkili xalq sənətkarı Məmmədəli”, “Rövşanənin portreti”, “Ənvər Paşanın portreti” və s. adlarını çəkmək olar. Rəssamın portretləri içərisində daha çox diqqətimizi cəlb edən əsər “Ənvər Paşanın portreti”dir. Rəssamın bu tarixi şəxsiyyətin portretini yaratmaq təşəbbüsü təqdirəlayiqdir.

 XX əsrin əvvəllərində erməni daşnaklarının və çar Rusiyasının işğalçılarından qorunmaq üçün Azərbaycan xalqının imdadına gəlmiş və özünün fədakar əməyi ilə xalqımızın yaddaşında əbədi qalacaq Ənvər Paşanın portret cizgilərini boyalarla əbədiləşdirmiş rəssam sonda maraqlı əsərin yaradılmasına nail olub.

Təltif və mükafatları

- "Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı" fəxri adı — 4 mart 1992

- "Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı" fəxri aadı — 29 iyun 1964

- "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 9 iyun 1959

Kamil Xanlarov, 1996-cı il ilin 15 yanvarında Bakı şəhərində vəfat edib. Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.01.2026)

(Zakir İsmayıl poeziyasına baxış)

Elşən Təhməzov, “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

Azərbaycan ədəbiyyatı özünün hər mərhələsində insan duyğusunun, təbiət gözəlliyinin və mənəvi dəyərlərin ifadə vasitəsi olub. Müasir dövrdə bu ənənəni davam etdirən istedadlı şairlərdən biri də Zakir İsmayıldır. Onun yaradıcılığında humanist düşüncə, dərin fəlsəfi baxış, sevgi və təbiət motivləri, həmçinin insan ömrü və zaman anlayışına poetik münasibət mühüm yer tutur.

Zakir İsmayılın şeirləri həm qəlbin, həm də zehnin harmoniyasını yaradır. O, duyğuların dərin qatlarına enir, insanın daxili aləmini sadə, anlaşıqlı, lakin çox mənalı bədii ifadələrlə təqdim  edir. Onun yaradıcılığı humanist baxışların parlaq nümunəsidir. İnsan ruhunun dərinliklərində gizlənən ağrıları, sevgiləri, təbiətin sonsuz harmoniyasını və vətənin müqəddəs torpağını birləşdirən bir körpüdür. Xarizmatik şəxsiyyətin şeirləri elmi dəqiqliklə bədii gözəlliyi qovuşdurur.

Tanınmış xadimin yaradıcılığının mərkəzində humanist fəlsəfə dayanır, insan dərdini qəbul edərək, onu sevgi və səbrlə aşır. Şair dərdi sadəcə ağrı kimi deyil, həyatın müəllimi, ruhun sınağı kimi təsvir edir. “Dərd” şeirində bu humanist baxış zirvəyə çatır.

Dərd ruhumun sınağıdır, 

Dərd səbrimin aynasıdır. 

Dərd sevgimin qınağıdır, 

Xoş günlərin havasıdır.

Burada dərd bənzətmə olaraq “köz”, “sükut”, “qara bulud” kimi təsvir olunur, lakin şair onu mənfi qüvvədən müsbətə çevirir:

Dərd çiçəyin tikan deyil,

Tikanın gülə həmləsi.

Bu, humanist ideyanın mahiyyətidir, ağrı insanı yetkinləşdirir, sevgini gücləndirir. Elmi cəhətdən baxsaq, bu, psixologiyanın “post-travmatik böyümə” konsepsiyasına bənzəyir. Dərd ruhu qırır, amma yenidən qurur. Zakir İsmayılın yeniliyi buradadır, o, dərdi qələmə çəkilən cümlə kimi ali bir hədiyyəyə çevirir, oxucunu dərdlə barışmağa çağırır.

"Ürək” şeirində humanist baxış daha da dərinləşir. Ürək “quru səhralarda bulaq”, “küləkdə titrəyən şam” kimi simvollaşır. Şair yazır:

Küləkdə titrəyən şamdı ürəyim,

Ümid qoruyarsa sönməz o şamlar.

Gözəllik içində camdı ürəyim,

İşıqdan süzülüb parlar axşamlar.

Ürək insanı ən ali dəyərlərlə birləşdirən humanist körpüdür – ürək həm zəif (şam kimi sönə bilər), həm güclü (dağ kimi ucalar). Şairin emosional təsiri burada zirvədədir: oxucu öz ürəyinin dərinliyində gizlənən nuru hiss edir, humanist empatiya ilə dolur.

İstedadlı sənətkar təbiəti sadəcə fon deyil, həyatın müəllimi kimi görür. Onun şeirlərində təbiət insan aləminin əksi, dəyişikliklərin simvoludur. “Bir payız yağışında” şeiri bu mövzunun şah əsəridir:

Yağış düşür səssizcə, 

Tökülür yarpaq-yarpaq. 

Yaş torpağın qoxusu 

Ləzzətlə duyulacaq.

Payız yağışı burada yenilənmə simvoludur – yay istisinin yorğunluğunu yuyub aparır, kədəri “nisgil”ə çevirir. Ədəbiyyat nümayəndəsi təbiəti elmi dəqiqliklə təsvir edir:

Hər bir fəsil məktəbdir,

Sənə alqış, müəllim.

Bu, ekoloji insani baxışdır, təbiət insana səbr, dözüm öyrədir. Yenilikli təşbehdə isə yağış müəllimdir, yarpaqlar tökülür və həyatın keçiciliyini xatırladır.

“Zamanın üç nəfəsi”ndə təbiət zamanla qovuşur: dünən “kölgədə donub qalan istilik”, sabah “qaranlığın içində gizlənmiş işıqdır". Şair yazır:

Gələcəyin toxumun 

Gizləyən torpaqdır o. 

Əsil sınaq meydanı, 

Cücərən yarpaqdır o.

Təbiət burada toxum-cücərmə amili ilə ümidin simvoluna çevrilir. İnsani mesaj isə keçmişdən gələcəyə körpü qurmaq üçün təbiətin ritminə uyğun yaşamaqdır.

Torpağın nəfəsini və millətin kimliyini yaşadan Zakir İsmayılın poeziyasında vətən torpaq, tarix və həyat birliyidir. “Zamanın üç nəfəsi”ndə vətən dünənin “tarixə dönən kitabı” kimi təcəssüm olunur:

Dünən bərk danışanlar, 

Bu gün susub, lal olub. 

Dünənki qəhrəmanlar, 

Bu gün bir xəyal olub.

Bu, vətən tarixində qəhrəmanlar xəyal olur, amma ümid sabahda cücərir. Şair vətəni “yaş torpağın qoxusu” ilə əlaqələndirir (“Bir payız yağışında”), torpağı vətənin simvolu edir. Oxucu vətən sevgisini torpağın nəfəsində hiss edir, milli kimliyi qəlbən dirildir.

Sevgi Zakir İsmayılın şeirlərində ali hədiyyədir – məhəbbət, çiçək, dəniz. “Sən demə sevgi beləymiş” şeiri isə bu mövzunun incisidir.

Könlümün bağrına düşdü bu baxış,

Sanki ulduz yağdı qaranlıqlardan.

Bu baxış qəlbimə çəkdikcə naxış,

Ruhən keçdim yenə cavanlıqlardan.

Sevgi bu əsərdə təbiətlə qovuşur: baxış “ulduz yağışı”, gözlər “dəniz”, sevgili "ödül”. Yenilikli obrazlar vəs.

Zakir İsmayılın poeziyası ritmik quruluşu ilə seçilir – hər şeir klassik qafiyəni (aabb) müasir azad misralarla birləşdirir. Metaforalar elmi dəqiqliklə doludur: vulkan (ürək), toxum (sabah), sevgi (həyat) Emosional təsir oxucunu sarır, dərd oxuyanda göz yaşardır, sevgi oxuyanda ürək kövrəlir, təbiət oxuyanda nəfəs alır. Şairin humanist yeniliyi dərdi sevgi ilə, keçmişi sabahla, insanı dünya ilə birləşdirməkdir.

Ədəbiyyat xadiminin yaradıcılığı həyat səyahətidir. Dərddən sevgiyə, payızdan bahara. Onun şeirləri oxucunu humanist gözlə baxmağa, təbiəti, vətəni sevməyə, sevgini yaşatmağa çağırır. Bu poeziya əbədidir, çünki hər misrada insan ruhunun nəfəsi var.

Zakir İsmayıl elə şairdir ki, sözləri ilə dünyanı dəyişir, qəlbləri dirildır. Onun yaradıcılığı Azərbaycan ədəbiyyatının parlaq ulduzudur, gələcək nəsillərə mirasdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.01.2026)

Aynur İsmayılova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün yenicə bitirdiyim qısa roman haqqında danışmaq istəyirəm. Əsərin adı “Bəyaz gecələr”dir, müəllifi isə Dostoyevskidir. Qısa roman olmasına baxmayaraq, içində bir çox hadisəni olduqca təsirli şəkildə təsvir edir. Elə bunlardan biri də bu günün ən böyük problemlərindən olan xoşbəxtlik anlayışıdır.

Hal-hazırda əksər insanların ən çox axtardığı və heç cür razı düşmədiyi bir xoşbəxtlik sindromu var. İnsanlar xoşbəxtliyi axtarır, amma nə ilə razılaşacaqlarını bilmirlər. Hər kəs xoşbəxtliyi fərqli görür və fərqli arzulayır. Kim üçün bu, bahalı yaşamdır; kimi üçün sakit bir ev; kimi üçün isə bir şeyə bağlı qalmaqdır.

Dostoyevski bu əsərdə göstərir ki, xoşbəxtlik böyük şeylərdə yox, bir anın içində gizlidir. Və o göstərir ki, xoşbəxtlik sahib olmaq yox, hiss etməkdir. Əsərin qəhrəmanı olan xəyalpərəst oğlan öz sevdiyinə qovuşa bilməsə belə, üzülmür. Çünki onun üçün xoşbəxtlik sadəcə sevilmək deyil, sevməyə icazə verilməkdir.

Bəzən xoşbəxtlik o anın varlığı ilə kifayətlənməkdir. Əsərin sonunda deyilir ki, əgər həyatda bircə dəqiqə belə xoşbəxtsənsə, bu bircə dəqiqə bütün bir insan ömrü üçün azdırmı?

Mən isə deyərdim: bəzən bir dəqiqəlik xoşbəxtlik bir ömrə sığmayacaq qədər çoxdur. Həyatda xoşbəxt olduğun bir dəqiqə belə varsa, həyata tutunacaq gücün var deməkdir. Xoşbəxtsənsə, demək ki, yaşayırsan.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.01.2026)