Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Tanımadıqlarımız” rubrikasındayıq. Azərbaycan şairi, Yazıçılar Birliyinin üzvü Əli Daşqından danışırıq, bu gün onun doğum günüdür. Əli Daşqın 1958-ci il martın 11-də Cənubi Azərbaycanın Bostanava şəhristanının Xələc kəndində anadan olmuşdur. Burada ibtidai, Təbriz şəhərində isə orta məktəbi bitirmişdir. Sonra Tehran Politexnik Universitetinin elektronika fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir.

Bədii yaradıcılığa 1970-ci illərdən başlamışdır. Bir neçə şəhərdə, o cümlədən Üskü şəhərində ədəbi dərnək yaratmışdır. Təbriz şəhərində yaradılmış Şəhriyar adına ədəbi dərnəyin fəal üzvü, 1992-ci ildən dərnəyin sədrlərindən biri olmuşdur. Eyni zamanda uluslararası Avrasiya mətbuat fondunun ədəbi bölməsinin sədridir.

Təbriz, Urmiya, Sulduz şəhərlərində - universitetlərdə "Türk dili və ədəbiyyatı" fənnini tədris edir. Əsərləri "Yol", "Varlıq" dərgisində, "Geyhan" qəzetində (Tehran), "Fruği azadi" (Təbriz), "Ədəbiyyat qəzeti"ndə, "Yol", "Odlar yurdu" qəzetlərində (Bakı) müntəzəm dərc edilmişdir. Ramiz Zöhrabovun "Muğamat", Orxan Kamalın "Yad qızı" əsərlərini farscaya, Şəhriyarın seçilmiş lirik qəzəllərini türkcəyə çevirmişdir.

Lirik şerlərinə mahnılar bəstələnmişdir. Keçmiş Yuqoslaviya, Türkiyə, Azərbaycan və digər ölkələrdə keçirilən ədəbi qurultaylarda iştirak etmişdir.

Kitabları: 

1. Payızdan-payıza (şeirlər)

2. Ana nisgili (şeirlər)

3. Türkcə sözlük. I cild

4. Türkcə sözlük. II cild

5. Sadə xəritələr (elmi araşdırmalar)

6. Çiçəklərə bir çiçək (uşaq şeirləri

7. Səhər ağacı (şeirlər və hekayələr)

8. Qar çiçəyi (şerlər)

 “Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.03.2026)

Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Uşaqlıqdan onun tamaşalarından fraqmentləri müxtəlif proqramlardan seyr edirdim, həmişə də atam deyirdi ki, “bu rəhmətlik kimi indi aktyorlar nə gəzir”.

Xüsusən. Əliağa Ağayevlə olan “yavaş-yavaş yandı” səhnəsi, yaxud da, guya arağı tərgitdiyi məhşur səhnə... Bunlar yaddaşlardan əsla silinməz.

Və bir də o, hazırda komediya səhnəmizdə aparıcı yer tutmuş, məşhur Söylü obrazını yaratmış Afaq Bəşirqızının atasıdır.

Bəli, cəmi 44 il ömür yaşamış böyük komediya akytoru Bəşir Səfəroğlunun bu gün anadan olmasının 101-ci ildönümü tamam olur.

Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatrında ciddi yumorun sənət keşikçilərindən olan Bəşir Səfəroğlu Üzeyir Hacıbəylinin və Zülfüqar Hacıbəyovun klassik operettalarında, əsasən isə çağdaş dramaturq və bəstəkarların musiqili komediyalarında müxtəlif xarakterli rollarda çıxış edib. Aktyorun yaradıcılığında xüsusi yer tutan Möhsün (“Beş manatlıq gəlin”, Məmməd Səid Ordubadi və Səid Rüstəmov), Qaradavoy və Çiko (“Keto və Kote”, Vladimir Dolidze), Qoçu Əsgər və Məşədi İbad (“Məşədi İbad”, Üzeyir Hacıbəyli), Uzun və Nəcəf (“Durna”, Süleyman Rüstəm və Səid Rüstəmov), Qədir və Gülümsərov (“Ulduz”, Sabit Rəhman və Süleyman Ələsgərov), Salyanski və Qəhrəman (“Gözün aydın”, Məhərrəm Əlizadə və Fikrət Əmirov) və başqa obrazlar tamaşaçı qəlbinə yol tapıb.

Bəşir Səfəroğlu 1925-ci il martın 11-də Bakıda dünyaya göz açıb. Yeddiillik təhsilini Bakıda aldıqdan sonra ailə vəziyyətinin ağırlığı ilə əlaqədar məktəbdən uzaqlaşıb.

Sənətkar heç bir xüsusi peşə təhsili almayıb. Heç teatr təhsili də olmayıb. İlk dəfə səhnəyə 14 yaşında çıxıb və “Sevil” tamaşasında Gündüzü oynayıb. Bir il sonra Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatrına gələrək, tamaşalarda sözsüz rollarda çıxış edib. 1941-ci ilin noyabrında yaşı çatmasa da könüllü cəbhəyə gedib. 1942-ci ildə kontuziya alaraq eşitmə və danışma qabiliyyətini itirib. Bir müddət fəhlə, yük maşınının sürücüsü işləyib. Rejissor Niyaz Şərifovun məsləhəti ilə müntəzəm olaraq teatrın tamaşalarına baxmağa başlayıb. Bir müddət sonra isə onu truppaya aktyor qəbul ediblər.

Yaradıcılıq ehtirası ilə çırpınan Bəşir Səfəroğlu tez-tez həyəcanlanır, daxili iztirablar keçirirdi. Ömrünün bu gərgin çağlarında o, yuxuda bərk həyəcanlanır və bununla da dili açılır. Həmin vaxtdan Bəşir Səfəroğlunun zəngin aktyorluq tarixçəsi başlayıb.

Bəşir Səfəroğlu cəmi 7 filmə çəkilib. “Aygün”, (Əmirxanın dostu), “Qəribə əhvalat” (Cəmil), “Əhməd haradadır?” (Sərxoş), “Ulduz” (Gülümsərov), “Xoca Nəsrəddinin 12 qəbri” (Nəsrəddin), “Yun şal” (Kişi) və “Yaşamaq gözəldir, qardaşım” (Səfər) bu yeddiliyi təşkil edir.

Altmışıncı illərin ortalarında Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında təşkil olunan “Gəlməli, görməli, gülməli” miniatür teatrında Bəşir Səfəroğlu onlarla satirik obraz yaradıb.

Rejissor Rauf Kazımovski görkəmli gülüş ustası Bəşir Səfəroğlu haqqında eyniadlı bədii-sənədli televiziya filmi çəkib.

Bəşir Səfəroğlunun sənəti daim yüksək qiymətləndirilib və o, 1964-cü ildə Əməkdar artist, 1968-ci ildə isə Xalq artisti fəxri adına layiq görülüb. Tanınmış sənətkar 1969-cu il martın 23-də vəfat edib və Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

Mən başlığı əbəs yerə belə qoymadım. Həqiqətən də, böyük aktyorun üzü gülsə də gözləri həmişə qəmli olardı. O, keçirdiyi sarsıntı dolu həyatın acılarını gözlərində daşıyırdı. Olsun ki, həm də vaxtsız öləcəyinin kədəri də gözlərinə çökmüşdü.

Ruhu şad olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.03.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı tanınmış şair Vaqif Bəhmənlinin şeirlərini təqdim edir.         

İnsan və yaradan, insan və təbiət, insan və cəmiyyət – bu şeirlərin mərkəzində bax bu münasibətlər dayanır.                    

EYNİ MƏHƏBBƏTLƏ

Eyni məhəbbətlə çıxdım işığa,

qaraya sığındım eyni sevgiylə.

Eyni məhəbbətlə ağ dedim ağa,

qeyri mətləbləri almadım dilə,

közü ölü küldən çəkdim qırağa.

Ata yoox...

         yetimlik güc verdi mənə –

sığındım anamın kişiliyinə.

Soğan şirəsini sürtdüm sinəmə,

bükdüm dürməyimə keşniş iyini.

Tüpürdüm yalana səmimi-qəlbdən,

sarıldım doğruya qızıl ilantək.

İfalla yapışdım korun əlindən,

Xatalı keçiddən addatdım onu

dərsə apardığım körpə balamtək.

Eyni məhəbbətlə sevdim işığı,

zülmətdən yapışdım eyni eşq ilə.

Helləndim zirvədən üzüaşağı,

eşq ilə şığıdım yarğan müşkülə!

Düşmənə dost dedim, yada aşina,

eyni məhəbbətlə sevdim hamını.

Ayrılıq camını çəkdim başma,

sevdim bal şəhdini, zəhər tamını.

Nə fərqi, nur yağır,

                   ya qar ömrümə,

nə xeyrə vuruldum, nə bədi sevdim.

Yalan vədlər verib qaynar ömrümə

soyuq başdaşımı əbədi sevdim...

ALLAH, BAŞIMI QATMA

Sındırma boynumu, qaşımı çatma,

lütf elə, adınca bir əməl tutum.

Allah, qurban olum, başımı qatma,

elə eləmə ki, səni unudum.

İzninlə keçmişəm yolu qolboyun,

indi də sən mənim boynuma qol sal.

Elə bir hünərə yol aç,

                   qol qoyum...

Sən yerdən göyəcən məndən razı qal!

İkimiz bir yerdə bəsirət gözü,

Bir olsaq,

         yol çönməz darlığa tərəf.

Varlıqdan aldığım zərbəyə dözdüm,

yoxluqdan ucaldım varlığa tərəf!

Bilmirəm, gözündə azam, yoxsa çox;

tam yaşıl olmadım,  həm də solmadım.

Sayəndə...

         dostumun say-hesabı yox,

nədən sənə layiq bir dost olmadım?

O sənin əlində nədir ki? –

                             heç nə!

Niyə yaratmadın günahsız məni?

Qəvvastək daldırıb günah içinə

indi də qoyursan pənahsız məni?!

Yaxşı da dostumdu, pis də dostumdu;

Rəbbin bundan layiq seçimi yoxdu.

Sənə göz açandan seçimi pusdum –

İlahi seçimin biçimi yoxdu...

İlahi, qoymadın qarmaqlar atım –

qarmağa keçəni çəkim, dişimə.

Qoymadın oğluma qaqla yaradım,

qızlarım getmədi həkim işinə.

Aldım beca yerə o pak iyini,

kəsdi pak yolumu köhnəlmiş ətlər.

Ağzımda qurutdum tüpürcəyimi –

sudan quru çıxdı şeytansifətlər!

Bəlkə də... sərvətin sızıb altından,

bilmirəm sənə dost, yoxsa düşmənəm.

Bəlkə, sən ovçusan,

                   haqq sapandından

şeytana atılan axır daş mənəm?

AXIR-UXUR

Qarından çıxanda nə idim? – kürü;

Sanırdım mətləbə çatıram artıq.

Nəhrə baş vuranda üzməkdən ötrü

gördüm təpəm sudu,

                    batıram artıq.

Kimindən böyüyəm,  kimindən kiçik;

sərçə xatiratım dinsə də cik-cik...

Can nədi, qaşınır ruhumun içi –

dərdə mübtəlayam, qoturam artıq.

Mail gözlərimdə çəpəki maraq,

eyşi-işrətlərdən qurşandım yaraq...

Durultmur keyfimi zəhrimar araq,

badəmə zəncəfil qatıram artıq.

Bu necə dünyadı? –

                        balı şor kimi,

Hörümçək bürüyüb canı tor kimi.

Ötürəm yolumu baxar kor kimi –

namərd divarlardan tuturam artıq.

Vaqiflər mənsubdu ayrı bir tağa;

abıra, ismətə canım sadağa...

Hamı oyananda girib yatağa,

hamı gəzişəndə yatıram artıq!

TƏQDİMAT

Deyimmi mən kiməm, –

                      bulud təkinə

qalxıb səyahətə çıxan adamam.

Dağ təki təpilib Yerin tərkinə,

su kimi

           dörd yana axan adamam...

Boğazı bağlayıb bəxtin ipinə,

üzüb axar boyu kəsə, çəpinə,

Çöküb səsdə-küydə səbrin dibinə,

sükutda şimşəktək çaxan adamam.

Heç sorma bu xislət nədəndi, nədən? –

Nədən ki, Həvvadan doğulmuşam mən!

Bəlkə, buna görə cin adam, zatən,

Yalquzaq, goreşən, xoxan adamam?!

Həm də ki tum salıb törəyən kəsəm,

sonra toxum-toxum çürüyən kəsəm,

Başını torpağa bürüyən kəsəm,

boyu qara yerə soxan adamam!

Mən yoxam, o yerdə həqiqət yoxsa,

Qoy yarsın köksümü, ədalət oxsa!

Şeytanla həmrəyəm, dediyi haqsa –

çox da ki, Allahdan qorxan adamam.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.03.2026)

Əli Çağla,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan təmsilçisi

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan Poeziyası Antologiyası layihəsində növbəti təqdim etdiyimiz şair Təbrizdə yaşayan Məryəm Gözəlidir.

Məryəm Gözəli

Təbriz

QİSAS

Ürəyim dağ, gözüm bulud,

Güləm, şaxta kəsir məni.

Duy məni sən təbiətdən,

Dinlə, lalə əsir məni.

Hər insanın həyatının,

Bənzəri var təbiətə.

Sanki mənəm sarı yarpaq,

Pay olmuşam bu dəhşətə.

Dondurduqca buzu şaxta,

Daş ürəklər gözdən keçir.

Arı güldən şəhd əmən tək,

Qanımı bu yaşam içir.

Gülüşlərim yaz çiçəyi,

Göz yaşlarım gül üstə nəm.

Həyat gündür, ömrümsə qar,

Gün dəydikcə yanır sinəm.

Şimşəklərdir hönkürməyim,

Ağlayarkən için çalar.

Xəzan mənim yaşamımdır,

Qisasını yazdan alar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 (11.03.2026)

Bu gün - mart ayının 11-i Azərbaycanda aşıq sənətinin təbliğində və inkişafında xüsusi xidmətləri olmuş ustad Aşıq Kərəm Nəsibovun həm ddünyaya gəlişinin, həm də dünyadan gedişinin ildönümüdür.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı şair İbrahim İlyaslının ustadın xatirəsinə həsr olunmuş yazısını oxuculara təqdim edir.

Yaman olur unudulmaq,

Ellər, mənt unutmayın!

                          Füzuli Sabiroğlu

Unudulmamaq haqqı olan ustad sənətkarlarımızdan biri də Aşıq Kərəm İncəlidir. Son vaxtlar onun haqqında xatırlamaların səngiməsi yağışlı bir yaz günündə yadıma düşəndə, xeyli kövrəltdi məni bu düşüncələr. Aşıq Kərəm dünyaya saz səsinə gələnlərdən, dünyadan sinəsində saz gedənlərdəndir axı. Bütün ömrünü aşıq sənətinin sirlərini öyrənməyə, öyrəndiklərini şəyirdlərinə, eləcə də millətə çatdırmağa həsr etmişdi Kərəm  İncəli.

Borçalıda ustad Kamandardan dərs almışdı, Qazaxda ustad Aşıq Ədalət Nəsibovla qoşa görərdik onu el şənliklərində. Sənətdə öz çəhlimi, öz cığırı olduğundan dinləyicilər arasında da öz pərəstişkarları varıydı Aşıq Kərəmin. Saz-söz sərraflarından kimi dindirsən indi də onun haqqında böyük ürəklə, ağızdolusu danışar  yəqin. O, bu məhəbbəti dərin biliyi, sahmanlı-sığallı çalğısı, bənzərsiz avazı, toy-düyünlərdə özünəməxsus bir aşıq ədası ilə usanmadan söylədiyi dastanlar ilə, bir sözlə, əsl sənətkar ömrü yaşamağıyla qazanmışdı. 

…Yadımdadı, Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin «Ozan» qəzeti yenicə nəşrə başlayanda onunla bir müsahibə hazırlamaq qərarına gəldim. Aslanbəylidə, öz evində qarşıladı bizi, səmimiyyətlə cavablandırdı suallarımı. Çox mətləblərdən danışdıq – ürfan elmindən, ustad məqamından, şəyird təliminqdən, elimizin-obamızın gün-güzəran qayğılarından. Sonra da sazı köynəyindən çıxartdı, zilini zil, bəmini bəm elədi, sinəsində müstəkəm elədi, ürəkləri riqqətə gətirən, könülləri sehriylə süsləyən havalarla baş-başa qoydu bizi. Müsahibə qəzetdə çap olunanda razılıq elədi, düşüncələrini olduğu kimi oxuculara çatdırdığımıza görə təşəkkürünü bildirdi…

Yağışlı bir yaz günündə bu yazının qələmə alınması da mətbuat səhifələrində Aşıq Kərəm İncəlinin xatırlanmasını görmək istəyindən baş qaldırdı ürəyimdə. İstədim ki, yaddaşlarda yaşamaq haqqı olan və yaşayan Aşıq Kərəm İncəli də mətbuat səhifələrindən bir daha pərəstişkarlarına boylansın.

Ruhun şad olsun, qəbrin nurla dolsun, Kərəm dayı! Haqqa qovuşan ulu ustadların sırasında yerin həmişə bəlli olacaq!

Elə bu yazının başlığı da Aşıq Kərəmin öz ifasında dönə-dönə dinlədiyimiz dillər əzbəri olan bir qoşmasından götürülüb:

İncəli Kərəməm, dindirdim sazı,

O gündən açıldı ömrümün yazı...

P.S. Uzun illər öncə qələmə aldığım bu yazını arxivimdən tapdım və bu gün də o fikirdəyəm ki, Aşıq Kərəm İncəli kimi ustad heç vaxt unudulmayacaq. O, bunu saz sinəsində əbədiyyətə qovuşmağı ilə daha çox haqq edib. Məqamı behişt, ruhu şad olsun!

Aşıq Kərəm Nəsibov

Tərcümeyi halı

11 mart 1945-ci ildə Qazax rayonunun Aslanbəyli kəndində anadan olmuşdur. 1995-ci ildə 50 yaşında dünyasını dəyişən ustad sənətkar hələ məktəbli ikən aşıq sənətinin sirlərini ustad Aşıq Kamandardan öyrənməyə başlamışdır. 1960-cı illərdən başlayaraq el şənliklərində, dövlət tədbirlərində ecazkar səsi və saz ifası ilə sənətsevərlərin diqqətini cəlb edən gənc istedadlı aşıq əvvəlcə Gəncəbasar, Göyçə, Borçalı mahallarında, radio və televiziyadakı çıxışlarından sonra isə bütövlükdə Azərbaycanda böyük  şöhrət qazanmışdır.

Aşıq Kərəm Nəsibov ilk dəfə Qazax rayon Mədəniyyət Evinin nəzdində Aşıqlar Ansamblını və saz dərnəyini yaratmış, Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin idarə heyətinin üzvü, birliyin Qazax Regional bölməsinin rəhbəri olmuşdur. Fəaliyyəti dövründə aşıq sənətini ölkəmizdə, eləcə də xarici ölkələrdə layiqincə təmsil etmiş, dövrünün yüksək mükafatlarına layiq görülmüşdür. Qurucusu olduğu Qazax Aşıqlar ansanblı və saz dərnəkləri bu gün də öz fəaliyyətini uğurla davam etdirir.

Ustad aşığın xidmətləri dövlətimiz tərəfindən də yüksək qiymətləndirilmiş, Qazax rayonundakı Aslanbəyli kənd Folklor klubuna Aşıq Kərəm Nəsibovun adı verilmişdir. Özündən sonra zəngin irs qoymuş yaradıcı aşığın 60, 65, 70 illik yubileyləri Mədəniyyət nazirliyinin dəstəyi ilə yüksək səviyyədə qeyd edilmişdir. Yaradıcı aşıq olan Kərəm Nəsibovun ömür və sənət yoluna həsr olunmuş iki kitab nəşr olunmuşdur. Həmin kitablarda onun poeziyası və ifaçılığı haqqında görkəmli sənətşünas və folklorşünas alimlərin elmi araşdırmaları və publisistik məqalələri də yer almışdır. “Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri” QSC-nin qızıl fondunda ustad aşığın çoxsaylı ifaları qorunmaqdadır. Aşıq Kərəm Nəsibov bütün klassik saz havalarının incıliklərinə dərindən bələd olmuş və bu havaların hər birini özünəməxsus ustalıqla ifa etmiş nadir sənətkarlarımızdandır.

Ustad Aşıq Kərəm Nəsibov 11 mart 1995-ci ildə, 50 illik yubiley günündə dünyasını dəyişmiş və Qazax rayonunun Aslanbəyli kəndində dəfn olunmuşdur.

Ruhu şad olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.03.2026)

Heyran Zöhrabova,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Söz və düşüncələr bir az külək kimidir. Heç gözləmədiyin anda əsər, toxunar, xatırladar və keçər. Amma bəzən sadəcə əsib keçməz arxasında xarabalıqlar, bərpası mümkünsüz olan dağıntılar buraxar.

Söz və düşüncələr bir az zaman kimidir.

Zaman axıb keçər amma insan zaman-zaman bir anda, bir gündə, bir sözdə, bir düşüncədə ilişib qalar.

Söz və düşüncələr biz az çiskin, duman kimidir.

İnsan bəzən bir sözdə, bir düşüncədə eyni ilə dumanda azmışcasına azıb qalar və yolunu heç cür tapa bilməz.

Söz və düşüncələr bəzən bir növ atılan adddım kimidir. O addımlar bəzən insanı zirvəyə aparar, bəzən də uçurumun kənarına.

Düşüncələr bəzən xilasdır, bəzən məhv.

Bəzən şübhədir, bəzən aramlıq.

Bəzən günahdır, bəzən azadlıq.

Bəzən savaşdır bəzən əmin-ananlıq.

Bəzən həmrəylikdir, bəzən təzadlı.

Düşüncələr və sözlər bir az da elə insanın özü kimidir..

Bəzən həlim, bəzən sərt

Bəzən qərarsız, bəzən qərarlı

Bəzən dürüst, bəzən aldadıcı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.03.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Qısa Fikirlər Xəzinəsi rubrikasında bu dəfə Türkiyənin görkəmli şairi, jurmalisti və ictimai xadimi Namiq Kamalın fikirlərinə yer ayırıb. Toplayanı, tərcümə və tərtib edəni Cəlal Məmmədovdur.

Sən gedərsən, yenə getməz şərəfin,

A Vətən, Kəbəmidir hər tərəfin?

***

Nə əfsunkar imişsən, ah, ey didari- hürriyyət,

Əsiri- eşqin olduq gərçi, qurtulduq səadətdən.

***

Usanmaz özünü insan bilənlər xəlqə xidmətdən.

***

Vücudun kim xəmiri mayəsi xaki vətəndəndir,

Nə qəm, rahi vətəndə xak olursa cövrü- möhnətdən.

***

Nə yari can imişsən, ah ey ümmidi -istiqbal,

Cəhanı sənsən azad eyləyən min yəsi möhnətdən.

 “Ədəbiyyat və incəsənət”

  (11.03.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Biz bir neçə gündür ki, biznesdə, peşə fəaliyyətində uğur qazanmağın yolunu göstərən ən çox tələb olunan kitablara nəzər yetiririk. Ümumiyyətlə adi insanı uğurlu insana çevirən, insanın düşüncə tərzini, adət və xasiyyətini, xarakterik cəhətlərini dəyişən ən populyar kitablar əlbəttə ki, çox faydalıdır.

Devid C.Şvarts, «Masştablı düşünmək sənəti

Müəllif öz kitabında masştablı düşünmə prinsiplərini, praktik məsləhətlər və metodikalar təqdim edir ki, bunları mənimsəməklə oxucu istənilən fəaliyyət sferasında uğur qazanmağa müvəffəq olur.

Masştablı düşünmək, ilk öncə, məqsədinizin dəqiq ifadə edilməsi üçündür. «Əgər siz can atdığınız hədəfi dəqiq görməyə başladınızsa, onda bütün enerjinizi həmin hədəfi vurmağa yönəldin», - deyir Devid C.Şvarts.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.03.2026)

Nərgiz Mustafayeva, Gəncə. “Ədəbiyyat və incəsənət”

Kiçik çillədən sonra Novruzadək qalan 30 gün, yəni fevral ayının 20-dən mart ayının 20-dək olan dövr Boz ay adlanır. Boz ay qış fəslinin xalq arasında sonuncu ayıdır. Boz ay fevral ayının 20-si, yəni Kiçik çillənin qurtardığı vaxt girir və mart ayının 21-dək, yəni Novruza qədərki, dövrü əhatə edir.

Xalq arasında bu dövrə müxtəlif adlar verirlər: “Boz ay”, “Alaçalpo”, “Çillə-beçə”, “Ağlar-gülər ay”.

“Xalq coğrafi terminlərinin izahlı lüğəti” kitabında “Alaçalpo”nun fevral ayının 22-dən mart ayının 22-dək olduğu qeyd olunur. “Alaçalpo” ifadəsinin “qışın sonunda yağan qar” olduğu deyilir. Beləliklə, Boz ay qışın son yarım ayını və yazın əvvəl yarım ayı olan dövrü əhatə edir.

Belə rəvayət edirlər ki, qədim zamanlarda insanlar ayı, günləri hesablamaqda çətinlik çəkirmişlər. Belə çaşqınlıqları aradan qaldırmaqdan ötrü insanlar ili aylara, ayları isə günlərə bölürlər. İlə 12 ay, hər aya isə 32 gün verirlər. Lakin Boz aya cəmi 14 gün düşür. Aylar arasında bərabərlik yaransın deyə hər aydan bir gün götürüb Boz ayın günlərinə əlavə edirlər. Yenə də düzgün alınmır: hər ayın 31 günü, Boz ayın isə 25 günü olur. Yenidən bir ay bir gün, digəri iki, zavallı fevral isə Boz aya üç gününü verir və Boz ay olur 31 gün.

Beləliklə, Boz ay öz günlərini ilin müxtəlif fəsillərindən aldığı üçün hava baxımından qarışıq olur. Havalar tez-tez dəyişir, bir gün isti olur, səhəri gün soyuq olur.

Boz ay dövründə əkinçilikdə bəzi işlərin görülməsinə başlanılır. Yazın müjdəçisi hesab olunan Novruzgülü Kiçik çillənin sonu, Boz ayın əvvəlində açır. Tətqiqatçıların deyiminə görə, Novruzgülü Boz ay girməmiş heç vaxt açmır. 

“Boz ay”ın böyük bir hissəsi mart ayına düşür. Mart ayını “vuruş, savaş ayı” da adlandırırlar. Rəvayətə görə, mart ayında soyuqla isti döyüşür və sonda isti qalib gəlir. Bu savaş Cəmlələrlə başlayır. Azərbaycanın müxtəlif böləgələrində Çərşənbələrə “Cəmlələr”, “Cəmilə”, “Cəlimə” deyilir. Bununda izahı onunla verilir ki, ilk Cəmlənin suya düşməsindən sonra sular donmur. Elə Cəmilə sözünün mənası “günəşin ilk isti şüası” deməkdir.

Türk xalqlarının mifologiyasında da od - istilik, Günəş anlamını verən “Cəmrə” anlayışı mövcuddur. Fevralın 20-də, Kiçik çillənın çıxdığı gün Cəmrə havaya baxır, hava isinir. Bir həftə sonra, yəni fevralın 27-də Cəmrə suya, martın 6-da isə torpağa baxır və Günəşin vasitəsilə havanın, suyun, torpağın isinməsi baş verir.

“Boz ay” bir həftə çəkməklə dörd çilləbeçəyə (Çərşənbəyə) bölünür. Bu ayda olan dörd Çərşənbə müqəddəs sayılır. Çərşənbələr təbiətin dəyişməsində dörd ünsür olan: su, od, yel və torpaq ilə əlaqləndirilir.

Çərşənbələrin ilk üçünü “Doğru üskü”, sonuncunu isə “İlaxır çərşənbə” deyə adlandırırlar. Bu Çərşənbələr Novruza hazırlıq dövrünü təşkil etdiyi üçün bu Çərşənbələrə “Novruz çərşənbələri” də deyilir. Bəzi deyimlərdə Çərşənbənin ilki “Əzəl”, “Müjdəçi” çərşənbə adlanır, ikinci çərşənbə “Kül”, üçüncü çərşənbə “Gül”, sonuncu çərşənbə “İlaxır” çərşənbə sayılır. Coğrafi relyefə görə bəzi bölgələrimizdə çərşənbələrin yeri fərqli qeyd olunur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(11.03.2026)