Aynur İsmayılova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəzən ən doğru qərar elə qərarsızlığın içindən doğur. Həyatda elə şeylər var ki, bir addıma bağlıdır; o an verdiyin qərar səni tam fərqli yerlərə aparır — yaxşı və ya pis mənada. Yaxşı və ya pis olması isə səndən, sənin seçimindən asılıdır.

Bəzi seçimlər itirmə qorxusu yaratmasa da, qazandıra bilər. Əgər qarşına çıxan şeylərin sənə zərəri yoxdursa, seçməkdə fayda var. Ən azından yoxlamış olursan. Belə seçimlərdən heç vaxt qaçma. Bəlkə onlardan biri sənin həyatında köklü dəyişiklik edəcək, kim bilir.

Sınamaq, yoxlamaq, cəhd etmək insanı dəyişən, gücləndirən seçimlərdir. Ortada qalıb geri addım atmaq isə qorxunun, gücsüzlüyün, cəsarətsizliyin simvoludur. Hər zaman irəli getməyi bacarmaq lazımdır. Qərarsız qalmaq nə olduğun yerdə sənə rahatlıq verər, nə də olmaq istədiyin yerə aparar.

Seçim etmək çətindirsə, düşün: ən çox kim və harda olmaq səni xoşbəxt edəcək. O zaman görəcəksən ki, bu heç də çətin deyil, əziz insan.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.02.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Ədəbiyyatşünas alim, filologiya elmləri doktoru, şair Təranə Turan Rəhimlinin tanınmış yazıçı-publisist, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru Zemfira Məhərrəmlinin povest və hekayələrinin toplandığı “Çox kiçikdir bu dünya” kitabına həsr etdiyi məqaləsi Albaniyada nəşr olunan nüfuzlu “Nacional” qəzetində dərc edilib.

Qeyd olunmalıdır ki, bu araşdırma yazısı daha öncə qəzetin saytında yayınlanmışdı. Görkəmli ədəbiyyatşünas, şair-publisist Mujo Bucpapajın rəhbərlik etdiyi “Nacional” qəzeti Albaniyanın 10.000 tirajla nəşr edilən, Albaniya, Kosovo, Makedoniya və Monteneqronun bütün qəzet köşklərində satılan və nəşrindən sonra hər sayı üç gün ərzində bütün televiziya kanallarında ardıcıl olaraq təqdim edilən beynəlxalq nüfuzlu bir mətbuat orqanıdır. 32 səhifəlik bu ədəbi nəşrin hər sayında dünya ölkələrindən seçkin yazarların, alimlərin və məşhur Avropa jurnalistlərinin yazıları dərc olunur. “Nacional” qəzeti və eləcə də onun saytı Avropanın ən oxunaqlı informasiya mənbələrindən hesab olunur.

Təranə Turan Rəhimli “Zemfira Məhərrəmlinin nəsrində etik diskurs, insan və taleyin poetikası” adlı məqaləsində müəllifin bədii nəsr yaradıcılığını təhlil etmiş, onun hekayələrinin səciyyəvi məziyyətlərini diqqətə çatdırmışdır.

Araşdırmaçı alimin fikrincə, müasir Azərbaycan nəsrində insanın daxili aləmi, mənəvi seçimləri və taleyin fərdi şüurda yaratdığı etik gərginlik və dramatizm getdikcə daha çox ön plana çıxır. Bu baxımdan Z.Məhərrəmlinin nəsri “kiçik dünya” kimi təqdim olunan, fərdi insan müstəvisində formalaşan, lakin mahiyyət etibarilə geniş fəlsəfi və əxlaqi anlamlar daşıyan bədii mətnlər məcmusu kimi seçilir.

Yazıçının əsərlərində adi həyat situasiyaları, məişət detalları və lokal insan taleləri böyük mənəvi konstruksiyaların daşıyıcısına çevrilir; insanın vicdanla münasibəti, məsuliyyət hissi, öz taleyinə passiv itaəti və ya daxili üsyanı poetik bir sistem daxilində təqdim olunur. Zemfira Məhərrəmlinin nəsrində etik diskursun formalaşma xüsusiyyətləri, insan-tale münasibətlərinin bədii-poetik ifadə imkanları və mənəvi problematikanın əsasını təşkil edən estetik mexanizmlər diqqəti çəkən başlıca yaradıcılıq məziyyətləri kimi qabardılır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.02.2026)

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Haqqında söhbət açacağım Vəli Rüstəm oğlu Afşar Qaradolaq kəndinin kəndxudası, yüzbaşı, sovet repressiya qurbanıdır.

Vəliş Rüstəm oğlu XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində Qarabağ bölgəsində, indiki Ağcabədi rayonunun Qaradolaq kəndində yaşamış, Afşar tayfasına mənsub, el arasında böyük hörmət və nüfuz sahibi olmuşdur. O, kəndxuda və yüzbaşı rütbəli şəxs kimi həm mülki, həm də hərbi səlahiyyətlər daşıyırdı.

Qarabağ xanlığının süqutundan sonra formalaşan yeni idarəçilik sistemində yerli əhalinin nümayəndəsi kimi çıxış etmiş, Qaradolaq kəndi və mahaldakı digər yaşayış yerlərin idarə olunmasında mühüm rol oynamışdır. Kəndxuda olaraq vergi, təsərrüfat və idarəçilik məsələlərinə nəzarət edir, əhali ilə dövlət qurumları arasında vasitəçi olurdu. Yüzbaşı rütbəsi isə onun kəndin və köç yollarının təhlükəsizliyini təmin edən silahlı dəstəyə rəhbərlik etdiyini göstərirdi.

Vəliş Rüstəm oğlu Qarabağ bölgəsində köhnə elat və kənd idarəçilik ənənələrini təmsil edən ağsaqqallardan biri olmuşdur. Onun fəaliyyəti xüsusilə çar idarəçiliyindən sovet hakimiyyətinə keçid dövründə daha qabarıq hiss olunmuşdur. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Gəncə üsyanında iştirak etmiş, üsyan bolşeviklər tərəfindən yatırıldıqdan sonra isə uzun müddət təqiblərdən yayınaraq milli mübarizəni gizli şəkildə davam etdirmişdir.

Ailəli olmuş, iki qız övladı — Nabat və Zeynəb dünyaya gəlmişdir. Oğlan övladının olmaması səbəbilə nəsil rəsmi soyad xətti ilə davam etməsə də, adı və taleyi ailə yaddaşında qorunub saxlanılmışdır.

Sovet hakimiyyətinin ilk illərində köhnə ictimai təbəqəyə qarşı aparılan repressiyalar zamanı Vəliş Rüstəm oğlu 1930-cu il iyunun 24-də Ağdam şəhərində həbs edilmişdir. Ona SSRİ Cinayət Məcəlləsinin 79-cu maddəsi (qolçomaq) və 210-cu maddəsi (qanunsuz silahlı dəstələr yaratmaq) ilə — 1906 nömrəli cinayət işi açılmışdır. Bu ittihamlar hüquqi əsasdan çox, onun sosial mənşəyinə görə irəli sürülmüş və əsasən keçmiş kəndxudalar, yüzbaşılar, el ağsaqqalları hədəf alınmışdır.

Həbsdən sonra Şuşa türməsinə göndərilmiş, təxminən üç ay saxlanıldıqdan sonra məhkəməsiz qərarla 1930-cu ildə güllələnmişdir. Dəfn yeri bu günə qədər məlum deyil.

Onun taleyi barədə ilk rəsmi müraciət 1957-ci ildə, 10 yaşlı nəvəsi Məmmədov Hübət Əkbər oğlu tərəfindən, anası Rəhimova Nabat Vəliş qızının adından Azərbaycan SSR Prokurorluğuna edilmişdir. Bu müraciət cavabsız qalmışdır. Yalnız 1991-ci ildə cinayət işi yenidən araşdırılmış, Azərbaycan Respublikası Prokurorluğunun 28 mart 1998-ci il tarixli rəyi ilə Vəliş Rüstəm oğlu siyasi repressiya qurbanı kimi tam bəraət almışdır.

Vəliş Rüstəm oğlunun həyatı və faciəli ölümü sovet dövründə köhnə elat və kənd idarəçilik sisteminin zorakı şəkildə məhv edilməsinin, yerli nüfuz sahiblərinin repressiyaya məruz qalmasının acı nümunəsidir.

Bu gün o, sovet siyasi repressiyalarının qurbanı kimi xatırlanır və adı ailə tarixində, el yaddaşında yaşamağa davam edir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.02.2026)

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bu dünyada sədaqət, etibar deyilən nəsnə də var. İndi söhbət açacağım əhvalat bir sədaqət, etibar abidəsi hesab edilə bilər.

10 iyun 1909-cu ildə, on doqquz yaşlı Emma Sallivan toyuna cəmi bir həftə qalmış ayağını paslı bir mismara basdı. Mismar ayağını dərindən deşmişdi. Emma yaranı su ilə yudu, bir parça ilə bağladı və toy hazırlıqlarına davam etdi. Həkimə getməyə vaxtı olmadığını düşünürdü; ağrını görməməzliyə vurdu və yaxınlaşan mərasimə fokuslanmaqda qərarlı idi.

Yaralanmadan beş gün sonra, 15 iyunda Emma çənəsində sərtlik hiss etməyə başladı. Əvvəlcə bunu toy stresi ilə əlaqələndirdi və əhəmiyyət vermədi. Lakin axşam saatlarında çənəsi tamamilə kilidləndi. Ayağına batan mismardakı bakteriya tetanoza səbəb olmuş, sinir sisteminə hücum edən ölümcül toksinlər ifraz etmişdi.

Anası həkim çağırdı. Həkim dəhşətli tetanozu dərhal tanıdı. Bilirdi ki, simptomlar ortaya çıxdıqdan sonra xəstəlik demək olar ki, həmişə ölümcül olur. Emma toy gününü görəcək qədər yaşaya bilməyəcəkdi.

16 iyunda Tomas vəziyyəti ağırlaşan Emmanı ziyarət etdi. Onun bədəni tamamilə sərtləşmişdi; arxası gərilmiş, ağrılı əzələ spazmları keçirirdi. Danışa bilmirdi; kilidlənmiş dişlərinin arasından yalnız iniltilər çıxırdı. Tomas onun əlindən tutdu, Emma da əlini sıxdı — bu, aralarındakı yeganə ünsiyyət idi. Hər ikisi onun ölüm ayağında olduğunu bilirdi.

Toy ertəsi gün planlaşdırılmışdı. Tomas ürəyini parçalayan bir qərar verdi: O gecə Emma ilə evlənəcəkdi.

Emma yatağında hərəkətsiz uzanmışdı, çənəsi kilidli idi. Keşiş mərasimə icazə verdi. Tomasdan ər kimi qəbul edib-etmədiyi soruşulduqda, Emma “bəli” demək üçün bir dəfə göz qırpdı. Tomas göz yaşları içində andını söylədi, üzüyü onun sərtləşmiş barmağına taxdı və kilidli çənəsindən öpdü. O an, Emma ölmək üzrə olsa belə, Tomasın həyat yoldaşı oldu.

Emma 17 iyun 1909-cu il səhər saat 04:30-da — toy gününün səhərində — dünyasını dəyişdi. Tomas və Emma cəmi 12 saat evli ola bildilər. Son saatları şiddətli spazmlar və boğucu tutmalarla keçdi; lakin Emma şüurunu heç vaxt itirmədi. Bu günün onların toy günü olduğunu və Tomasın artıq onun dul əri olduğunu bilirdi.

O səhər qonaqlar kilsəyə gəldikdə, onlara gəlinin öldüyü bildirildi. Toy mərasimi dəfn mərasiminə çevrildi. Toy paltarında gələn insanlar Emma’nın dəfnində iştirak etdilər. Spazmların yaratdığı qan ləkələri ilə çirklənmiş gəlinliyi ilə torpağa tapşırıldı.

Tomas toy geyimində məzarının başında dayandı. Cəmi 12 saatlıq bir ər, artıq dul idi.

Emmanın anası özünü heç vaxt bağışlamadı. Qızını həkimə aparmalı olduğunu düşünürdü. Vaxtında və düzgün müalicə tetanozun qarşısını ala bilərdi. Lakin paslı bir mismar cəmi yeddi gün ərzində qızının həyatına son qoymuşdu.

Tomas bir daha heç vaxt evlənmədi. 1954-cü ildə, 64 yaşında vəfat edənə qədər nikah üzüyünü barmağından çıxarmadı. Emmanın xatirəsinə düz 45 il sadiq qaldı.

Mənbələr yazır ki, o, ölümündən əvvəl bacısı oğluna belə demişdi:

“Emma ilə 16 iyun 1909-cu ildə evləndim. Çənəsi kilidli idi, danışa bilmirdi. Bədəni sərt idi. Keşiş məni əri kimi qəbul edib-etmədiyini soruşanda, göz qırparaq ‘bəli’ dedi. On iki saat sonra öldü. Bu, bizim toy günümüz idi. Onu gəlinliyi ilə torpağa tapşırdım. On iki saat evli qaldıq. O saatları onun ölümünü izləyərək keçirdim. Bu üzüyü 45 il taxdım. Heç vaxt çıxarmadım.”

Emmanın məzar daşında belə yazılmışdı:

“Emma Sullivan Murphy

1890–1909

Əziz qız, gəlin və həyat yoldaşı

İyun 1909”

Tomas bu məzar daşını onların 12 saatlıq evliliyinin yeganə abidəsi olaraq düzəltdirdi. 1954-cü ildə vəfat etdikdə, Emmanın yanına dəfn olundu. Qırx beş il sonra, toy günlərində planlaşdırdıqları kimi, yenidən bir araya gəldilər — əbədi olaraq birlikdə olmaq üçün.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.02.2026)

Könül, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Opera teatrlarının füsünkarlığı həmişə söz yeri olub. Milandakı La Skalanı, Nyu-Yorkdakı Metropoliteni çox vəsf ediblər. Elə bizim Bakının Opera və Balet Teatrı da öz misilsiz gözəlliyi ilə bakılıları heyran qoymaqdadır.

Amma çoxumuz xəbərsizik ki, dünyanın ən gözəl opera binaları beşliyində Cənubi Amerika təmsilçisi – futbol ölkəsi kimi, Leonel Messinin vətəni kimi tanıdığımız Argentinada yerləşən “Kolon” (Teatro Colón) adlanan teatr da qərarlaşıb.

Teatr barədə bilgi almaq üçün Azərbaycanın tanınmış memarı Cahid Həsənova üz tutduq. Burada hansı memarlıq elementlərindən istifadə edilib? Hansı üslubtətbiq olunub?

Cahid müəllim bizə aşağıdakıları izhar etdi:

Paytaxt Buanes-Ayresdə öz misilsiz gözəlliyi ilə göz oxşayan “Kolon”un bir adı da Kolumbun Teatrıdır. Əlbəttə ki, Xristofor Kolumbun şərəfinə belə adlanır.

“Kolon” teatrını haqlı olaraq Buenos-Ayresin fəxri adlandırırlar. Bu, Cənubi Amerikanın ən əsas opera səhnəsidir, klassik musiqi mərkəzidir. Opera həvəskarı olmasanız belə, buranı görməyə dəyər. “Kolon” şəhərin əsas turistik məkanıdır, şəhərə gələn əcnəbi qonaqlar “Boka Xuniors”la “River pleyt”in futbol meydançalarına mütləq tamaşa etdikləri kimi, “Kolon”a da tamaşa edirlər.

Teatrın binası özündə Renessans üslubunu daşıyır və iç məkanı da çox maraqlıdır.

"Kolon" teatrının interyeri çox gözəldir — mərmər pilləkənlər, klassik sütunlar, çoxsaylı heykəllər və qızıl bəzəklər. Burada həmçinin aktyorlar və izləyicilər üçün bütün rahatlıq şəraiti nəzərdə tutulub. Məsələn, parterdəki kreslolar bir-birindən kifayət qədər uzaqdır. Bu, xanımların bəzənib-düzənərək enli, iri paltarlarla cərgələrdən keçərkən heç kimə mane olmamaları üçün xüsusi olaraq edilmişdir.

İnşallah, qismət olsun, biz də bir gün gedib “Kolon”u görək.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.02.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Şəhadət yalnız can vermək deyil; o, Vətənin qorunması üçün ən uca fədakarlıqdır. Şəhid, qorxusunu, rahatlığını və şəxsi mənfəətini arxada qoyaraq, Vətən üçün son həddə çatır. Onun qanı torpağa qarışır, amma ruhu xalqın vicdanında yaşayır. Şəhidlik bir anlıq qəhrəmanlıq deyil, ömür boyu vicdanı ilə verilmiş seçimlər silsiləsidir. Hər addımı, hər sözü, hər baxışı Vətənə xidmət edir.

Fəlsəfi baxımdan şəhadət, insanın özünü fərd olaraq yox, Vətənin taleyi qarşısında məsuliyyət sahibi kimi qəbul etməsidir. Hər şəhidin qəhrəmanlığı yalnız ölümün qarşısında durmaqda deyil; o, öz qorxusunu aşmaqda, vicdanını seçimə məcbur etməkdədir. Ölüm burada məqsəd deyil, Vətənin yaşaması üçün verilən ən son öhdəlikdir. Şəhid göstərir ki, Vətən yalnız sözlə qorunmur, fədakarlıqla yaşadılır, əzmlə qorunur, vicdanla müdafiə olunur.

Vətənpərvərlik isə yalnız bayraqda və mərasimlərdə ölçülmür. O, gündəlik əməldə, dürüstlükdə, haqqı qorumaqda və torpağa sahib çıxmaqda görünür. Vətən sevgisi yalnız döyüş meydanında deyil, sülh günündə, sadə həyatın içində, insanların bir-birinə münasibətində, milli dəyərləri qorumaqda də özünü göstərir. Şəhadət bu zirvəni göstərir — onlar canını verdilər ki, biz yaşayaq, Vətəni qoruyaq, gələcək nəsillərə layiqli bir miras buraxa bilək.

Şəhidlik, bir insanın təkcə fərdi qəhrəmanlığı deyil, həm də millətin vicdanına verilmiş bir imtahandır. Onlar getdikdən sonra geridə qalan hər birimiz, öz seçimlərimizlə Vətənə xidmət edib-etmədiyimizi göstəririk. Rahatlıq, qorxu və mənfəət qarşısında dayanmaq — bu gün bizim şəhadətimizdir. Hər dəfə haqqı müdafiə etmək, hər dəfə vicdanla qərar vermək, hər dəfə Vətən üçün bir şey etməyə cəsarət etmək, bizə şəhidlərin yolunu xatırladır.

Vətənpərvərlik isə səsli sözlərdə deyil, sakit sədaqətdə, gündəlik fədakarlıqda və vicdanlı seçimlərdə ölçülür. Bu, bayrağı qaldırmaq və ya sözlə vətən sevgisini ifadə etmək deyil; bu, bayrağın yükünü daşımaq, torpağa sahib çıxmaq və gələcək nəsillərə dəyərləri yaşatmaqdır.

Şəhid getdi ki, bu torpaq yaşasın, biz isə onun yolunu davam etdirərək Vətən üçün yaşamağın mənasını göstərməliyik.

Şəhadət yalnız ölənlərin deyil, yaşayanların da öhdəliyidir.

Vətən sevgisi şüarlarda deyil, əməldə, seçimlərdə, hər gün doğru olanı qorumaqda ölçülür.

Şəhidlər getdi ki, biz rahat yaşamayaq; onlar bizdən Vətənin yolunu yaşamağı, onun namusunu qorumağı tələb edir.

Vətən üçün yaşamaq, onun üçün doğru durmaq və onun yolunu davam etdirmək — hər günümüzün şəhadətidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.02.2026)

Fariz Əhmədov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Naxçıvan təmsilçisi

Magistral yolların kənarında qoyulmuş qırmızı güllər bəzən min sözün ifadə edə bilmədiyi mənanı çatdırır. Zaman keçdikcə onlar böyük bir xatirəyə çevrilərək sevgi ilə nifrətin qovuşduğu ünvana dönür. Bu güllər adi bir xatirə əşyası deyil, yarımçıq qalmış ömürlərin səssiz nişanəsidir.

Hiss olunur ki, bu yolda avtoqəza nəticəsində həyatını itirən insanlar olub. Kim olduqları, neçə yaşlarında olduqları və hara tələsdikləri isə məlum deyil. Məlum olan isə yalnız ayrılığın rəngidir. Qırmızı!

Ömrümüzün demək olar ki, tən yarısı yollarda keçir. Yollarda nə qədər plan qursaq da, çox zaman elə yollar özləri bizim axırımıza çıxır. Ani bir diqqətsizlik, bir göz qırpımı qədər qısa zaman içində insan həyatını yarımçıq qoya bilir. Ən pisi isə odur ki, “tez gəl” dediyiniz bir insan üçün gözünüz daim onun getdiyi yollarda qalır.

İnsan çox vaxt sevdiklərinin qədrini onları itirdikdən sonra dərk edir. Gündəlik qayğılar, tələskənlik və məşğuliyyət içində “sonra danışarıq”, “vaxtım yoxdur” kimi sözlər əksər hallarda “sonra”lara imkan vermir. Nədənsə yol kənarındakı bu güllər də mənə bu həqiqəti xatırlatdı.

Kimlər üçün qoyulduğu bilinməyən bu güllər əslində hamımız üçündür. İndi burada hər şey susub, bu qırmızı güllər isə hər şeyi danışır. Onların rəngi də qan rəngidir, yəni ürəyin rəngindədir. Bu güllər sevginin yarımçıq qaldığı yeri göstərir. Bu güllər gözü yolda qalanların hekayəsini danışır.

Bəlkə də yol nişanları arasında bu güllərə də yer verilsəydi, onların adı “səssiz” yol nişanları olardı. Adı yox, şəkli yox, tarixi yox deməli, səssizdir. Fəqət bütün yol nişanlarından daha çox danışan və diqqətimizi ən çox çəkən də məhz bu nişan olardı. Bu nişanlara çatdıqda istər-istəməz ayağımızı qaz pedalından çəkərdik. Həm özümüzü, həm də sevdiklərimizi düşünərək qəlbimizdəki və zehnimizdəki əyləc pedalını sona qədər sıxardıq.

İnsan itirəndə anlayır. Ən çox da gec anlayır ki, dəyər verdikləri insanlar hər gün onun yanında imiş. Onların həmişə var olacağını düşünərək davranırıq. Halbuki heç bir vida planlaşdırılmır.

Bəlkə də bu gülləri bu yerə qoyan insan hər gün bura gəlir, bir az susub danışmaq üçün. Yolların onları ayırdığı bu yerdə yenidən qovuşurlar. Və yol yenə davam edir. Amma və lakin bu qırmızı güllər bizə hər dəfə eyni şeyi xatırladır: Ehtiyatlı ol!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.02.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Sosial şəbəkələrdə tez-tez rast gəldiyimiz ifadələrdən biri belədir: “Bizim yanımıza xəstə insanlar gəlmir. Xəstə etdikləri gəlir”. Bu cümlə qısa, dramatik və düşündürücüdür. Tez yayılan, çoxları tərəfindən bəyənilən və paylaşılan sözlər sırasında yer alır. Lakin burada əsas problem odur ki, bu cümlənin mənşəyi məlum deyil və heç kim bilmir ki, hansı psixoloq tərəfindən deyilib, hansı kontekstdə işlənib.

Bu tip ifadələr sosial mediada “mütəxəssis fikri” kimi təqdim edilir, lakin əslində onların çoxu yoxlanmamış, kontekstsiz və bəzən yanlış yönləndirici olur. İnsanlar bu sözlərə inanır, onları gündəlik həyatına tətbiq etməyə çalışır, amma bir çox halda bu sadəcə səthi təsir yaradır, həqiqi psixoloji məsləhət və ya mütəxəssis analizini əvəz edə bilmir.

Psixoloqlar bu tendensiyanı narahatlıqla izləyir. Onların fikrincə, hər hansı bir ifadənin dəyəri onun qısa və cəlbedici olması ilə deyil, onun təcrübəyə, elmi əsaslara və praktiki faydaya söykənməsi ilə ölçülür. Bir sözün məşhur olması, onun həqiqətə uyğun olduğu anlamına gəlmir. Əksinə, sosial mediada bu cür sözlər çox vaxt yanlış yönləndirici bir trendə çevrilir, insanların psixoloji problemlərinə səthi yanaşmalar yaratmağa, hətta zərər verəcək qərarlar qəbul etməyə səbəb ola bilər.

Bu cür ifadələr həm də məsuliyyətsiz paylaşım mədəniyyətini əks etdirir. İnsanlar tez bir zamanda maraqlı, dramatik və ya qıcıqlandırıcı ifadələri “ibrətamiz” kimi paylaşır, amma onların mənbəyini yoxlayır, kontekstini araşdırır, həqiqi mənasını başa düşmür. Nəticədə, təkcə sosial media deyil, cəmiyyətin gündəlik düşüncə tərzi də yanlış təsir altında qala bilir.

Əslində psixoloqların vurğuladığı budur ki, insanlara faydalı olmaq üçün yalnız söz kifayət etmir. Tövsiyələr, ifadələr və ya qısa sitatlar yalnız ona qulaq asan insanın davranışına, seçimlərinə və həyatına tətbiq edildikdə əhəmiyyət daşıyır. Sosial mediada viral olan sözlər əksər hallarda bunun əksini edir – onlar diqqət çəkir, amma insanı həqiqi dəyişiklik və ya həll yoluna yönəltmir.

Beləliklə, bu cümlənin cazibəsi və populyarlığı əslində səthi maraq və qısa təsir effekti yaradır, lakin onun dərinliyinə və həqiqi mənasına baxmadıqda, insanların psixoloji rifahına heç bir töhfə vermir. Əsl məsələ odur ki, biz kimdən öyrəndiyimizi, kimin sözünü analiz etdiyimizi və onu necə həyata keçirdiyimizi düşünək. Çünki ifadələr, tövsiyələr və “ibrətamiz” sözlər yalnız onların arxasında duran məna, kontekst və praktik təsir olduqda dəyərlidir.

Bu barədə “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalına açıqlama verən klinik psixoloq Gülşən Rüstəmova qeyd edib ki, sosial şəbəkələrdə ixtisası bəlli olmayan və haradansa eşitdiklərini təkrar edib gündəm yaradan bəzi insanlar var:

"Belə ki onlar hər hansısa bir cümləni işlədirlərdə,  və yaxud da    hər hansı bir mütəxxəsis tərəfindən işlədilmiş cümləni öz formatlarında göstərməy,  işlətməyə çalışırlarsa bu  o demək deyil  həqiqətə uyğundur".

G.Rüstəmovanın sözlərinə görə, psixoloqa müraciət bir mərhələdir:

"Psixoloqa müraciət edən insan müstəqil surətdə bunu edirsə demək ki,  bu insan özünü seçən və özü ilə məşğul olmaq istəyən,  insandır.  O problemin, onu incidən məsələnin basqısının fərqindədir və bunu həll etmək istəyir, çözüm, yol və çarə axtarır. Biz həmin insanları alqışlamalıyıq və alqışlamalıyıq da... Zatən insan bir mərhələyə çatdıqdan sonra müstəqil şəkildə psixoloqa müraciət edir. İnsan psixoloqa müraciət edibsə, məsələni 50% həll etmiş olur.  İnsan buna inanır və seçirsə, demək bunu bacaracaq. Qeyd edim ki, sizə hər hansı bir insan tövsiyə verirsə, yaxud ibrətamiz ifadə işlədirsl, və ya "ibrətamiz" hesab etdiyimiz "ifadə" işlədirsə bu insanın həqiqətən də gəldiyi yola,  keçdiyi cığırlara,  həyat tərzinə,  tutduğu mövqeyə baxaq. Çünki mümkün deyildir ki, insan bir tövsiyə versin və o tövsiyələrə özü faydalanmasın. Buna görə də, bu bizdən daha çox aslıdır ki, kimi dinləyir, kimi eşidir,  kimə qulaq asır,  kimin sözünü analiz edirik".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.02.2026)