Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

1972 ci il. Amerika - Vyetnam müharibəsi.

Amerika təyyarəsi Vyetnamda bir dəstə uşağın sığındığı bir məbədə 4 napalm (yandırıcı bomba) bombası atır. Məbəd od tutur və sağ qalan uşaqlar alovlar içərisində qışqıra-qışqıra qaçmağa başlayırlar. Bu vaxt amerikalı fotomüxbir Nik Ut orada idi və sonralar ona “Pulitser Mükafatı”nı (ədəbiyyat və incəsənət sahəsində ən yüksək mükafat) gətirən məşhur həmin bu fotonu çəkir. Çox keçmədi ki, bu foto (həm də bu fotodakı paltarı yanan qaçan çılpaq balaca qız) Vyetnam Müharibəsinin simvoluna çevrilir. Bu foto həm də Amerikanı dünya ictimaiyyəti qarşısında “məhkum edirdi”.

Bu hadisədən 10 il sonra, 1982-ci ildə hollandiyalı bir jurnalist həmin o qızı axtarmağı qərara alır. Və uzun axtarışlardan sonra o qızı tapır. Bu qızın adı Kim Fuk idi. O, bütün bədəni yandığı üçün Sayqonda 14 ay xəstəxanada yatmış, yanan yerlərin yarısından çoxunda üçüncü dərəcəli yanıq olduğu üçün həkimlər ondan demək olar ki, ümidlərini üzmüşdülər. Kim Fuk dözülməz ağrılar çəkir, hətta bəzən bu ağrılardan huşunu itirirdi. Onun sol əli sümüyünə kimi yanmışdı.

 İllər sonra Kim Fuk Kanadaya köçür. O vaxt onun 34 yaşı var idi. Üstəlik o, Kanadaya tək yox, həyat yoldaşı və oğlu ilə köçür. Astma və şəkərdən əziyyət çəkir, tez- tez miqren sancıları keçirirdi. Hələ də bədənində sağalmamış yaralar var idi.

1996-cı ildə Vaşinqtonda Vyetnam Müharibəsinin xatirəsinə bir mərasim keçirilirdi. Bu mərasimə Kim Fuku da dəvət edirlər. Çıxışlardan sonra nəhayət, söz Kim Fuka çatır. Çıxışının sonunda o: "Əgər o bombaları atan pilotla üz-üzə gəlsə idim, yəqin ki, ona “Artıq keçmişi dəyişdirə bilmərik” deyərdim. Və sonra da əlavə edərdim: " Keçmişi dəyişdirə bilmərik, ancaq gələcəyi dəyişdirə bilərik. Həm də sülhə xidmət etmək üçün..."

Mərasimin sonunda Kim Fuk zaldan çıxmaq istəyərkən, kimsə ona bir kağız verir və əli ilə kağızı göndərən adamı göstərir. Kim Fuk istər- istəməz kağızı göndərən adama baxır. Onun əli-ayağı titrəyirdi və dəhşətli baxışlarla Kim Fuka baxırdı. Kim Fuk əlindəki kağızı oxuyur. Kağızda: “Kim! O pilot mənəm!” sözləri yazılmışdı.

Bəli, o, 8 iyun 1972-ci ildə Vyetnamdakı məbədə napalm bombası atan təyyarənin pilotu Con Plammer idi. Müharibədən sonra uzun illər özünə gələ bilməmiş və həmin o balaca qızın fotosunu cibində gəzdirmişdi. Kim bir anlıq duruxub qalaraq, pilota baxır və sonra qollarını açaraq ona doğru qaçır...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

 “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının media dəstəyi ilə Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun  Bakı Şəhəri Üzrə Təhsil İdarəsi ilə birgə keçirdiyi “Bir direktor, bir şagird” adlı layihəsinin məqsədi nümunəvi məktəblərimizi, istedadlı şagirdlərimizi üzə çıxarmaq, onların ədəbiyyata olan marağına diqqət yönəltməkdir.

Hazırda təqdimatda 26 nömrəli tam orta məktəbdir.

DİREKTOR:

Yaqut Paşa qızı Məmmədova 04.02.1963-cü il tarixdə Qubadlı rayonunda anadan olmuşdur. 1981-1986-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Pedoqoji Universitetinin “Bədii qrafika” fakültəsini fərqlənmə ilə bitirmişdir. 1991-1992-ci ildə fizika fənni üzrə Müəllimlərin Təkmilləşdirmə İnstitutunda illik kurs bitirmişdir.

1988-ci ildə Xəzər rayonu 125 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbində müəllim fəaliyyətinə başlamışdır. Qısa zamanda həmin məktəbdə təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini vəzifəsində çalışmışdır.

1996-2006-cı illərdə Xəzər rayon Təhsil şöbəsində inspektor vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir.

2006-2019-cu illərdə Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsində dövlət qulluqçusu, Ümumi  təhsil sektorunda məsləhətçi vəzifəsində çalışmışdır.

BŞTİ-də çalışdığı müddətdə idarəetmə səriştəsi və bacarığı yüksək olduğuna görə  məktəblərdə idarəetmənin tənzimlənməsi məqsədilə 80, 65, 282, 279, 245, 126, 30,152, 150, 214, 136, 218,162, 219, 26 nömrəli tam orta məktəblərdə və 20№-li məktəb-liseydə direktor vəzifəsini icra etmişdir.

Yaqut Məmmədova 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikası təhsil nazirinin 15 mart tarixli əmri ilə “Azərbaycan Respublikası qabaqcıl təhsil işçisi” döş nişanına, 2015-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 02 oktyabr tarixli sərəncamı ilə “Tərəqqi” medalına layiq görülmüşdür.

2018-ci ildə Azərbaycan müəllimlərinin XV Qurultayında, 2023-cü ildə isə XVI Qurultayına nümayəndə seçilmişdir.

Hazırda Bakı şəhəri İ.Tağıyev adına 26№-li tam orta məktəbdə direktor vəzifəsində çalışır.

ŞAGİRD:

Ayan Əliyeva Bakı Şəhəri, İftixar Tağıyev adına 26 nömrəli tam orta məktəbin XI sinifində təhsil alır.

IX və XI sinif buraxılış imtahanlarında yüksək nəticə əldə edib. 2025-ci ildə "Ən yaxşı təqdimat" müsabiqəsində III, 2026-cı ildə I yerin qalibi olub.

ESSE:

Heydər Əliyev və Azərbaycan mədəniyyəti

“Şübhəsiz ki, insanlara şeir qədər, ədəbiyyat qədər güclü təsir edən, yəni insanların mənəviyyatına, əxlaqına, tərbiyəsinə, fikirlərinin formalaşmasına bu qədər güclü təsir göstərən başqa bir vasitə yoxdur” fikrinin müəllifi, əbədiyaşar lider Heydər Əliyev Azərbaycan mədəniyyətinin vurğunu idi. Onun istər “Azərbaycan” şeirini səsləndirərkən, istər “Tut ağacı” mahnısını dinləyərkən kövrəldiyi anlar bunun ən böyük təzahürü idi.

Hələ Azərbaycana birinci rəhbərliyi dövründə, 1972-ci ildə, Ulu Öndərin təşəbbüsü ilə Aşıq Ələsgərin 150 illik yubileyinin keçirilməsi Qərbi Azərbaycan mədəni irsinin məhz Azərbaycana məxsus olduğunu sübut edirdi.

Ümumilli lider tariximizin müəyyən mərhələlərinin kinoda əks olunmasını əhəmiyyətli hesab etdiyindən, “Nəsimi”, “Babək”, “Bir cənub şəhərində” və s. filmlərin sovet senzurasından keçməsində böyük rol oynamışdır.

1969-1982-ci illərdə tarixi yaddaşımızın bərpası üçün önəmli addımlar atılmış, elm xadimləri və sənətkarlarımızın xatirəsinin əbədiləşdirilməsi üçün onların abidələri ucaldılmış,ev muzeyləri yaradılmışdır.

1982-ci ildə repressiya qurbanı Hüseyn Cavidin nəşinin Sibirdən doğma Naxçıvan torpağına gətirilib dəfn olunması məhz Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə olmuşdur.

Müstəqil Azərbaycana rəhbərliyi dövründə də Ulu Öndər sənət və elm xadimlərinə qayğısını əsirgəməmişdi. Onlarla görüşlərdə yaxın dost kimi davranar, fəaliyyətlərini yüksək qiymətləndirərdi. Təsadüfi deyil ki, 24 bəstəkar və musiqişünasa dövlət təqaüdü verilmiş, şairlərdən Xəlil Rza Ulutürk, Məmməd Araz, Bəxtiyar Vahabzadə və b. “İstiqlal ordeni” ilə təltif olunmuşlar.

Bu dövrdə Füzulinin 500 illiik yubileyi , Müslüm Moqamayev, Yusif Məmmədəliyev, Sara Aşurbəyli, Bəxtiyar Vahabzadə və b. yubileyləri qeyd olunmuşdur.

1997-ci ildə “Mədəniyyət haqqında” qanun qəbul edilmişdir.

1998-ci ildə isə Dədə Qorqud dastanını Azərbaycanın ana kitabı hesab edən Ulu Öndər  dastanın 1300 illiyinin təntənəli şəkildə qeyd edilməsinə sərəncam vermiş və bu 2000-ci ildə həyata keçirilmişdir.

Bütün bunlardan görürük ki, Heydər Əliyev müstəqil Azərbaycan tablosunu parlaq boyalarla restavrasiya edən rəssam, hakimiyyətə gəldiyi xaotik dövrdə, xaosdan harmoniya yaradan bəstəkar, hətta gələcək qələbəmizin polad özülünü qoyan memar idi.

Bu gün biz-Azərbaycan gəncləri Əbədiyaşar liderin “yüksək mədəniyyətə malik olan xalq həmişə yaşayacaq, həmişə inkişaf edəcəkdir”ideyasını devizimizə çevirməli və Ulu Öndərin istəklərinə uyğun olaraq dünyanın hər yerində Vətənimizin yüksək mədəniyyətinin, zəngin tarixinin təbliğatçısı olmalıyıq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Mədəniyyətimizin ən fəal təbliğatçılarından birinə çevrilmiş “Ədibin Evi” Ədəbiyyata Dəstək Fondu əlbəttə ki, tək ədəbiyyat sferasındakı fəaliyyətlə kifayətlənmir, daha geniş arealda yorulmadan tədbirlər keçirir, mədəniyyət kəlməsinin qulaqlarda daim səslənməsinin qeydinə qalır.

Əlbəttə ki, mədəniyyətin iki qolundan biri olan ədəbiyyat digər qolun – incəsənətin də az qala hər bir növündə təmsil olunur. Məsələn, mahnı janrını götürək. Şeir olmasa mahnı olarmı?

Bu günlərdə “Ədibin Evi” İçərişəhər Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu və Bakı Musiqi Akademiyası ilə birlikdə İçərişəhərdə möhtəşəm bir layihə hazırlayır.

“Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Konsepsiyasının məqsədlərinə uyğun olaraq mədəniyyətin hər kəsə əlçatan olmasını təmin etmək məqsədilə yay ərzində qala divarları önündə Azərbaycan milli musiqisindən ibarət yay konsertləri təşkil ediləcək. Bu konsertlər AsanTV vasitəsilə həm də virtual olaraq dünyaya nümayiş olunacaq.

Gözəl düşünülüb. Yüzillərin sınağından keçmiş bir məkanda yüzillərin sınağından keçmiş milli musiqimiz səslənir...

Və bu musiqi sərhədləri aşır, dünyaya bir xalqın necə ecazkar sənət nümunələrinə malik olmasını isbatlayır.

Qeyd: Birinci buraxılışı buradan izləyə bilərsiniz:

https://www.youtube.com/watch?v=bTv9eubZOQM 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)

Aynur İsmayılova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Oxucularımızın yaradıcılığı rubrikasında sizlərə yenidən Gültac Əliyevanın şeirlərini təqdim edirəm. Bu dəfə 2 şeirini -

GÜLTAC ƏLİYEVA

“ŞEİR ƏZABI”

Şeirlərim doğulur,

Mən isə boğuluram.

Boğuluram misranın,

Sətirin arasında.

Boğuluram təkririn,

Rədifin arasında.

Mən şeir doğan ana,

Şeir mənim övladım.

Bətnimdə yox — sinəmdə

Böyüyür addım-addım.

İçimdə şeir adlı

Çox ağır bir dərd yatır.

Şeirim doğulanda,

Dərdi başımdan atır...

Demək, mən yanılmışam,

Yox, mən daha rahatam.

Əgər doğulsa şeirim,

Mən yeni şeiriyyatam...

ANA SEVGİSİ

Gecəmin, gündüzümün dərmanı ancaq anadır,

Mənə məlhəm olan əntiqə qadın — can anadır.

Anama gözəlliyi badi-səmadan verilib,

Mərhəmət, əqlü-zəka, abır-həyadan verilib.

Nazlı, qəmzəli baxış, həm də ziyadan verilib,

Verilib də, verilib — Allah-Təaladan verilib.

Anam hərdən üzülür, qaş qaralır, göz süzülür,

Qəlbim tüğyan qoparan fırtınalarla əzilir.

Fırtına qoparma gəl ürəyimdə, dəniz qadın,

Ümmanlardan da dərindir sonsuz məhəbbətin, qadın.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

1964-cü ildə ekranlaşdırılan “Ulduz” filmi, rejissor Ağarza Quliyev tərəfindən çəkilmiş və Azərbaycan kino tarixində komediya janrının ən yaddaqalan, ən doğma ekran əsərlərindən birinə çevrilmişdir.

Amma “Ulduz” sadəcə güldürən film deyil. Bu ekran əsəri kənd həyatının içində gizlənən insan xarakterlərini, məhəbbəti, paxıllığı, intriqanı və bir qədər də bizim dəyişməyən xasiyyətlərimizi yumorun dili ilə göstərən həyat güzgüsüdür.

Filmə baxanda bir həqiqəti anlayırsan:

İnsan dəyişsə də, insan xisləti çox dəyişmir.

Filmdə nədən söhbət gedir?

Hadisələr kənd mühitində baş verir. Əsas qəhrəman Ulduz saf, zəhmətkeş və dürüst bir gəncdir. Amma onun sadəliyi bəzilərinin xoşuna gəlmir. Kənddə münasibətlər, qısqanclıqlar, dedi-qodular, sevgi məsələləri və şəxsi maraqlar bir-birinə qarışır.

Bir tərəfdə səmimiyyət var,

digər tərəfdə özünü ağıllı sayanlar,

bir tərəfdə sevgi var,

digər tərəfdə mənafeyə hesablanan münasibətlər.

Və bütün bunlar filmdə yumorla təqdim olunsa da, əslində cəmiyyətin iç üzünü göstərir.

“Ulduz”u maraqlı edən məqam da budur:

sən gülürsən, amma bir yerdə anlayırsan ki, film əslində tanıdığın insanlardan danışır.

Ulduz — sadəliyin gücü

Ulduz obrazı klassik qəhrəman deyil. O, nə varlıdır, nə hiyləgər, nə də özünü hamıdan üstün sayır.

Onun ən böyük gücü dürüstlüyüdür.

Məhz buna görə film boyu bəzən saf görünür, bəzən aldanır, bəzən də başqalarının oyunlarının içinə düşür. Amma bir xüsusiyyəti dəyişmir — insanlığını itirmir.

Film burada incə bir fikir deyir:

Bəzən saf olmaq zəiflik deyil, əksinə ən böyük gücdür.

Gülüşün arxasındakı sosial tənqid

“Ulduz” sırf komediya olsaydı, bu qədər sevilməzdi.

Rejissor Ağarza Quliyev kənd həyatını romantik nağıl kimi göstərmir. O, insanların kiçik hesablarını, bir-birinə paxıllığını, söz gəzdirməyi, özünü başqasından üstün görmək istəyini də göstərir.

Filmdəki bir çox komik səhnənin altında əslində tanış həqiqətlər yatır:

Birinin uğurunu həzm edə bilməyənlər,

başqasının xoşbəxtliyinə kölgə salmağa çalışanlar,

öz marağı üçün münasibət quranlar…

Yəni “Ulduz” bizi güldürə-güldürə düşündürür.

Filmin bu qədər yadda qalmasının səbəbi

Bu film bu gün də köhnəlmir. Çünki oradakı xarakterlər dəyişməyib.

Kənd dəyişib.

Zaman dəyişib.

İnsanların geyimi dəyişib.

Amma paxıllıq da var, saf adam da var, hiyləgər də var, sevgisini qorumağa çalışan da.

Elə buna görə “Ulduz” hər baxışda yenidən doğma görünür.

Bir kənd komediyasından daha artığı

Bu ekran əsəri sadəcə gülmək üçün çəkilməyib. O, insanı özünə baxmağa məcbur edir.

Filmi izləyəndə bəzən hansısa obrazda qonşunu görürsən.

Bəzən bir qohumu.

Bəzən isə özünü.

Yekun

Bəzi filmlər vaxt keçdikcə köhnəlir.

Bəzi filmlər isə zaman keçdikcə daha yaxşı başa düşülür.

“Ulduz” həmin filmlərdəndir.

Çünki bu film bizə sadə bir həqiqəti xatırladır:

İnsanlar arasında ən parlaq “ulduz” hiyləgər olan yox, dürüst qala biləndir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

1937-ciilinmartayındaənyüksəknöqtəsinə çatanStalinrepressiyası SalmanMümtazdandayankeçməyib. Buna səbəb kimi Hüseyn Cavid, Seyid Hüseyn və Atababa Musaxanlı ilə yanaşı "Bakinski raboçi" qəzetində buraxdıqları "ideoloji səhvləri" göstərilib. Eyni ilin 10 iyun tarixində Salman Mümtaz Azərbaycan Yazıçılar Birliyindən azad edilib…

1937-ci il 10 – 12 iyun tarixlərinddə Salman Mümtaz (Əsgərov) "xalq düşməni" adlandırılıb. İyun ayının 19-da Salman Mümtazı burjua milliyətçisi və pantürkist mövqeli şəxs kimi tutduğu vəzifələrdən azad ediblər. 8 oktyabr 1937-ci il tarixində, axşam saat 11-də Bakıdakı evində – Buynakski küçəsi № 25 ünvanında (indiki – Şeyx Şamil küçəsi) siyasi dustaq kimi həbs olunub. 

Bir həftə sonra Mümtaz Azərbaycan SSR Cinayət Məcəlləsinin 69, 70, 72, 73 maddələri ilə təqsirli bilinərək ittiham olunub. Salman Mümtaza Sinman, Qalstyan, Avanesyan və Borşşev tərəfindən üç aylıq dəhşətli işgəncələr verilib.

O, 24 fevral 1938-ci il tarixində Sol-İletsk həbsxanasına, daha sonra isə Oryol şəhərinə cəza çəkmək üçün göndərilib

Mənbələrə görə, 21 dekabr 1941-ci il tarixində həbsxanada vəfat etdiyini göstəriblər. Mümtazın ailə üzvlərinə təqdim edilən ölümü ilə əlaqədar arayışda Salman Mümtazın Oryol şəhərində beyin qanaxması səbəbi ilə vəfat etdiyi göstərilib.

Mümtazın ölümü isə bu cür olub. 1941-ci ilin iyun ayında Böyük Vətən Müharibəsi başlanıb. Daha sonra Lavrenti Beriya və İosif Stalinin ortaq razılığı əsasında Mərkəzi Rusiya ərazisindəki siyasi dustaqlar saxlanılan şəhərləri, o cümlədən Oryolu almanlar ələ keçirməzdən öncə, şəhərdəki bütün siyasi məhbusların güllənməsi qərara alınıb. Dustaqların hamısına özləri üçün məzarlar qazdırılıb və onlar güllələndikdən sonra bu məzarlarda dəfn ediliblər.

Rusdilli mənbələrdə bu güllələnmə tarixi 6 sentyabr 1941-ci il kimi göstərilib. Salman Mümtaza ancaq İosif Stalinin ölümündən və Nikita Xruşşovun hakimiyyətə gəlişindən sonra bəraət verilə bilinib. 16 noyabr 1956-cı il tarixində SSRİ Ali Məhkəməsi tərəfindən onun haqqında yazılan ittihamnamə ləğv edilib.

SSRİ Ali Məhkəməsinin qərarına əsasən 17 noyabr 1956-cı il tarixində Salman Mümtaza bəraət verilib. Mümtazın ölüm xəbəri ilə bağlı məlumatı isə onun ailəsi 4 mart 1957-ci il tarixində alıb…

Belə bir faciəvi sonluq yaşayıb böyük ədəbiyyatşünasımız Salman Mümtaz.

İndi də qısaca tərcümeyi-halına nəzər yetirək.

O, 20 may 1884-cü ildə Nuxanın (indiki Azərbaycanın Şəki şəhəri) Gəncəli məhəlləsində anadan olub. Uşaqlıq illərindən Salman Mümtaz elmə böyük maraq göstərib; fars və ərəb dillərini mükəmməl bilib. O, Aşqabadda təhsil almış, fars və ərəb dillərini də orada öyrənib. Bu Burada Mirzə Əsədulla adlı müəllimdən fars və ərəbcə yanaşı urdu dili də mənimsəyib.

 1893-cü ildə 9 yaşlı Salmanın Aşqabadda Mirzə Ələkbər Sabir ilə görüşü olub. Bu görüşlə Mümtazda ədəbiyyata həvəs yaranıb. 3 ay molla yanında dərs keçən Salman 22 yaşınadək gecə-gündüz öz üzərində ciddi çalışır, fars, ərəb, rus, urdu dillərinə yiyələnib, hafizəsi ilə Şərq ədəbiyyatının incilərini mənimsəyib. Salmanın qüvvətli zəkası olduğu üçün, o, bir çox şeirləri əzbərləyib.

 İslam xalqlarının dillərini bilməsi onda Şərq ədəbiyyatına qarşı maraq yaradıb. Türk ədəbi tənqidçisi Yavuz Akpınarın sözlərinə görə 1908-1909-cu illərdə Tiflisdə "Molla Nəsrəddin jurnalı" çıxdıqdan sonra Salman Mümtaz da bu satirik jurnalın yazıçıları arasında yer alıb. Eyni zamanda klassik tərzdə şeirlər də yazıb. Aşqabadda dostları ilə birlikdə ədəbi məclis qurub.

 1908-1909-cu illərdə Mümtaz sonradan başda "Molla Nəsrəddin jurnalı" olmaqla, həmçinin Azərbaycan mətbuatının digər orqanlarında dərc edilən satirik şeirləri və məqalələri ilə oxucuların diqqətini çəkib. Yavuz Akpınarın yazdığına görə, "Mümtaz əsərlərində oxucuya öz ölkəsinə və millətinə sevgisini bildirir, ictimai həyatdakı çatışmazlıqları nümayiş və ifşa edib".

1913-cü ildə Tiflisdə ilk kitabı "Seyid Əhməd Hatif İsfahaninin tərcibəndi və tərcümeyi-halı" əsərini Mirzə Cəlil Məmmədquluzadəin "Qeyrət" mətbəəsində nəşr etdirib. 3 ay Tiflisdə qalan Salman Əsgərzadə ədəbiyyat, tarix və incəsənəti dərindən bilən Abbas Səhhət ilə tanış olub, 2 il öncə dünyasını dəyişən Mirzə Ələkbər Sabirin "Hophopnamə" kitabını nəşr etdirməsində ona önəmli yardım göstərib.

Tiflisdə Mirzə Cəlil ilə dostlaşan Mümtaz "Molla Nəsrəddin" jurnalını hərtərəfli maliyyələşdirib.  Salman Mümtaz 1918-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Bakıya qayıdaraq "Azərbaycan" qəzetində jurnalist kimi fəaliyyətə başlayıb. Artıq bu dövrdə o, Azərbaycan klassiklərinin yaradıcılığı ilə bağlı sənədlərlə maraqlanıb.

Bu dövrdə Azərbaycan xalqının Çar Rusiyasına qarşı milli azadlıq mübarizəsi nəticəsində, Birinci Dünya müharibəsi dövründə Şimali Azərbaycanda yaranan müstəqil dövlət və Müsəlman Şərqində ilk parlament respublikası olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yaranıb.

Azərbaycanlı aktyor və rejissor Rza Təhmasib Təbriz mehmanxasında Hüseyn Cavidin ədəbi yığıncaqlarını xatırladaraq qeyd edib:

“Salman Mümtaz fars və Azərbaycan dillərində əzbərdən və xoş bir ahənglə şeirlər oxuyardı. Onun çox yaxşı yaddaşı var idi.”

1920-ci ildən 1925-ci ilə qədər Mümtaz, Azərbaycan ədəbiyyat və incəsənət nümayəndələrindən təxminən 200 ədəd kitab, məqalə və müxtəlif yazıçıların əlyazmalarını toplamağı bacarıb. "Kommunist" qəzetində "Unudulmuş yarpaqlar" başlığı altında Azərbaycan ədəbiyyatına dair məqalələr dərc edib.

Mümtaz 1920-ci ildə Azərbaycan ədəbiyyatın bərpası üzrə komissiyanın təşkilatçısı və sədri olub.  Həmçinin Mümtaz, Azərbaycan ədəbiyyatının tarixinə dair 15, xalq ədəbiyyatına dair isə 2 əsərin, Məhəmməd Füzuli əsərlərinin üç cildinin, "250 şair" toplusunun, "Xətai" divanının, "Səid Əhməd Hatif", "Əli Bakuvi", "Şəki savları" və digər əsərlərin müəllifidir.

Məşum 37-ci ildən sonrakıları isə artıq sizlərə agah etdim.

Kitabları

1. Əhməd Hatif İsfahaninin bioqrafiyası.

2. Ağa Məsih Şirvani.

3. Molla Pənah Vaqif

4. Nişat Şirvani

5. Məhəmmədhüseyn xan Müştaq

6. Qövsi

7. Nitqi Şirvani

8. Qasım bəy Zakir

9. Mirzə Şəfi Vazeh

10. Seyid İmadəddin Nəsim

Məqalələri

1. Mirzə Şəfi

2. Zövqi

3. Azərbaycan şairi: Naşa

4. Rudəki və Molla Pənah Vaqif

5. Sultanuş-Şüəra Həbibi

6. Nəsimi

7. Azəri Çələbi

8. Xalq şairi Qurbani  

17 sentyabr 1996-cı il tarixindən etibarən Azərbaycan Respublikasının Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivi Salman Mümtazın adını daşıyır.

 Şəki şəhərində Salman Mümtazın adını daşıyan küçə var. Türkiyə Respublikası Milli Kitabxanasında Salman Mümtaza həsr olunan bir guşə var. Bakı şəhərində, – Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin binasının daxilindəki fasadında, repressiyyaya məruz qalan iyirmi yeddi Azərbaycan yazıçısının xatirəsinə bu üzvlərin adlarının həkk olunduğu xatirə lövhəsi inşa edilib. Bu tikilidə Salman Mümtazın da adı həkk olunub. Lövhə Azərbaycan Xalq Rəssamı, memar Elcan Şamilov tərəfindən işlənilib.

Salman Mümtazın bir vaxtlar istifadə etdiyi qələm Azərbaycan Tarix Muzeyinə verilib və hal-hazırda orada sərgilənir.

Şair Hüseyn Arif "Alim var" şeirinin bir bəndində Salman Mümtazdan bəhs edib:

Alim tanıyıram, Qoca Qafqazın

Çeşmətək durulub dibindən çıxır.

Alim var, sol əli Salman Mümtazın,

Sağ əli Hümmətin cibindən çıxır.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)

Gülxarə Əhmədova,

Naxçıvan Muxtar RespublikasıAli Məclisinin deputatı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Qarabağ Həsrətini Şəhadət Zirvəsində Bitirən Naxçıvanlı Komandir: Ülvü Hüseynov

Naxçıvanın qədim tarixini daşlarında yaşadan yurd yerlərindən biri - Sabirkənd... Bu kəndə hər gəlişimdə torpağın səmimiyyətini, insanının sadəliyini və mənəvi zənginliyini ruhumda hiss etmişəm. Lakin Şəhid Ülvü Hüseynovun ailəsini ziyarət etdiyim o gün yaşadığım duyğular tamamilə fərqli, tamamilə müqəddəs idi. Şəhidin ata ocağının astanasından içəri addım atdığım ilk andan anladım ki, bura sadə bir ev deyil; bura Vətən naminə ən uca zirvəyə - Şəhadətə yüksəlmiş bir qəhrəmanın ruhunun hər küncünə sindiyi bir məbəddir.

İndi bu evdə şəhidin atası, anası və qardaşı ömür sürür. Onların qonağı qarşılama tərzi, baxışlarındakı o səmimi istilik və daxili mədəniyyət insanı elə ilk dəqiqələrdən doğma bir mühitə qovuşdurur. Mən bu ocağa bir dəfə deyil, bir neçə dəfə qonaq olmuşam və hər dəfəsində eyni təmiz münasibətin, eyni sarsılmaz səmimiyyətin şahidi olmuşam. Təkcə mənə deyil, bu qapını döyən hər kəsə göstərilən sonsuz hörmət və sevgi, bu ailənin mənəvi böyüklüyünün ən bariz nümunəsidir.

Ülkər ana ilə həmsöhbət olduqca, insanın daxilində qəribə, izaholunmaz bir duyğu baş qaldırır. Onun simasında yalnız övlad itkisi ilə qəlbi dağlanmış bir ana deyil, bütöv bir xalqın müqəddəs Ana obrazı canlanır. Ülkər ananın baxışlarında dərin bir kədərlə yanaşı, həm də sarsılmaz bir qürur və sonsuz bir mərhəmət var. Danışığındakı təmkin, davranışındakı sakitlik və çöhrəsindəki o nurani işıq insana bir həqiqəti pıçıldayır: Vətən uğrunda canından keçən qəhrəman oğullar məhz belə anaların duaları və tərbiyəsi ilə yetişir. Onun yaratdığı mənəvi aura, "Müqəddəs Ana" anlayışının canlı təcəssümüdür.

Bu evdən ayrıldıqdan sonra belə, insanın yaddaşına həkk olunan ən dərin iz - o doğmalıq hissi, şəhid anasının müqəddəs baxışı və ailənin bütün ağrılarına rəğmən qoruyub saxladığı o uca mənəviyyat olur.

Azərbaycanın şanlı tarixində elə adlar var ki, onlar yalnız bir fərdin taleyini deyil, bütöv bir xalqın sarsılmaz yaddaşını və mənəvi irsini təcəssüm etdirir. Ülvü Hüseynov məhz belə qəhrəmanlardandır. Onun həyatı sadəcə bir hərbçinin bioqrafiyası deyil; bu, Vətən sevgisinin, sarsılmaz iradənin və şəhadət zirvəsinə ucalan şərəfli bir ömrün dastanlaşmış hekayəsidir.

Naxçıvanın qədim Ordubad torpağında qərar tutan Sabirkənd... Əsrlərin sükutunu, uca dağların vüqarını və zəhmət adamlarının alın tərini özündə yaşadan bu yurd yeri Ülvünün ilk beşiyi oldu. Gilançayın şaqraq səsi ilə nəfəs alan bu kənddə böyüyən Ülvü, hələ uşaq yaşlarından yaşıdlarından fərqlənən ciddi xarakteri, məqsədyönlü düşüncəsi və ağır-batman davranışı ilə seçilirdi. O, kənd həyatının çətinliklərini mərdliklə qarşılayır, ailəsinin qayğılarını kiçik çiyinlərində böyük bir məsuliyyətlə daşıyırdı. Dağ yamaclarında keçən günlər, təbiətin sərt, amma səmimi qoynunda atılan hər addım onu dözümlü, səbirli və polad iradəli bir insan kimi yetişdirirdi.

Ülvünün uşaqlığı Azərbaycanın ən ağrılı, ən sınaqlı illərinə – Birinci Qarabağ müharibəsinin alovlandığı dövrə təsadüf etmişdi. O zamanlar hər tərəfdən gələn şəhid xəbərləri, işğal olunmuş torpaqlarımızın nisgili və insanların nigaran baxışları onun körpə qəlbində dərin izlər buraxmışdı. Lakin onun gələcək həyat yolunu, taleyinin hərbi məcrasını müəyyənləşdirən ən böyük amil şəhid olmuş dayısı Vüqarın qəhrəmanlıq hekayəsi oldu. Ülvü üçün hərbçi olmaq sadəcə bir peşə seçimi deyildi; bu, Vətən qarşısında ödənilməsi vacib olan mənəvi bir borc, dayısının yarımçıq qalmış yolunu tamamlamaq andı idi. Bəlkə də buna görə hərbi forma onun üçün adi bir geyim deyil, müqəddəs bir ləyaqət və şərəf rəmzi idi.

Həyatın qarşısına çıxardığı bütün çətinliklərə rəğmən, Ülvü uşaqlıq arzularından bir addım da geri çəkilmədi. Heydər Əliyev adına Hərbi Liseyə qəbul olunması onun taleyində yeni, şərəfli bir səhifə açdı. Ardınca Ali Hərbi Məktəbdə aldığı təhsil onu peşəkar bir zabit kimi formalaşdırdı. Keçdiyi ağır təlimlər, xüsusi hazırlıq kursları və komando sınaqları onun xarakterini polad kimi bərkitdi. Lakin Ülvü yalnız fiziki hazırlığı və hərbi biliyi ilə deyil, həm də sarsılmaz intizamı, soyuqqanlı qərarvermə bacarığı və insanlara olan sonsuz sevgisi ilə seçilən komandirlərdən oldu.

Silahdaşlarının yaddaşında Ülvü Hüseynov sadəcə qorxmaz bir zabit deyil, həm də hər bir əsgərinin dərdini öz dərdi bilən qayğıkeş bir ata, bir qardaş kimi yaşayır. Döyüşlərin ən amansız anlarında belə, o, əvvəlcə əsgərinin təhlükəsizliyini düşünər, öz canını sipər edərdi. Çətin əməliyyatlarda həmişə ön sırada gedən, təhlükəni ilk qarşılayan bu mərd zabit tabeliyindəkilər üçün təkcə rəhbər deyil, həm də sarsılmaz bir mənəvi dayaq idi. Onun üçün komandirlik əmr vermək deyil, nümunə olmaq idi.

2016-cı ilin Aprel döyüşləri kapitan Ülvü Hüseynovun hərbi yolunda ən böyük sınaqlardan birinə çevrildi. Həmin günlərdə o, həm bir zabit, həm də bir ata məsuliyyətini çiyinlərində daşıyırdı. Taleyin elə bir hökmü idi ki, Ülvünün yeni doğulmuş oğlunun üzünü görmək imkanı olsa da, o, Vətən qarşısındakı müqəddəs borcunu hər şeydən, hətta övlad həsrətindən də üstün tutdu. Körpəsinin qoxusunu içinə çəkmədən, onun gələcəyini və torpağın azadlığını qorumaq üçün ön cəbhəyə atıldı. Çünki o bilirdi ki, Vətən torpağı müdafiə olunmasa, heç bir beşikdə rahat yuxu olmayacaq. Aprel döyüşlərində göstərdiyi misilsiz igidlik və peşəkarlıq onun adını hərb tariximizə qızıl hərflərlə həkk etdi.

2020-ci ilin sentyabrında Vətən müharibəsi başlayanda, Ülvü Hüseynov artıq təcrübəsi ilə seçilən, polad iradəli bir komandir idi. Füzulinin keçilməz sədlərindən başlayan döyüş yolu, onu Azərbaycanın döyünən qəlbi olan Şuşaya qədər apardı. Kapitan Hüseynovun ən böyük amalı, illərdir həsrətini çəkdiyi Naxçıvanla Qarabağ arasındakı o qırılmış mənəvi bağın yenidən bərpa olunması idi. O, bu yolu sadəcə bir hərbçi kimi deyil, bir Vətən sevdalısı kimi addımlayırdı.

2020-ci ilin noyabr ayı... Şuşanın dumanlı dağlarında Azərbaycanın zəfər bayrağı dalğalanmağa hazırlaşdığı bir vaxtda, kapitan Ülvü Hüseynov rütbələrin ən ucasına - Şəhidlik zirvəsinə ucaldı. Şuşanın azadlıq müjdəsi xalqın sevinc sədalarına qarışarkən, Sabirkənddəki o nurlu ocağa ağır, lakin müqəddəs bir sükut çökdü. Onun şəhadəti təkcə bir ailənin deyil, bütöv bir millətin ortaq ağrısına və qüruruna çevrildi. Ülvü öz canı bahasına sübut etdi ki, Azərbaycan zabiti üçün Vətən torpağı hər bir şəxsi arzudan, hər bir candan daha əzizdir.

Bu gün Ülvü Hüseynovun adı yalnız xatirə lövhələrində və qəzet səhifələrində yaşamır. O, artıq Azərbaycanın qəhrəmanlıq salnaməsinin mənəvi simvollarından biridir. Onun keçdiyi şərəfli ömür yolu gələcək nəsillər üçün vətənpərvərlik, sarsılmaz iradə və sonsuz sədaqət məktəbidir. Bəzi insanlar var ki, onların fiziki yoxluğu zaman keçdikcə daha böyük bir mənəvi varlığa çevrilir. Kapitan Ülvü Hüseynov da məhz belə qəhrəmanlardandır - o, xalqın qəlbində əbədi məskən salaraq, adını tarixin silinməz yaddaşına həkk etdi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bu gün Sabir Rüstəmxanlının 80 yaşı tamam olur.Elə ondan başlayaq ki, dünən AzərbaycanRespublikasınınPrezidenti İlham ƏliyevAzərbaycanədəbiyyatınıninkişafındaböyükxidmətlərinə görə Sabir Rüstəmxanlını "Şərəf" ordeniilə təltifedib.

Sabir Rüstəmxanlı 1946-cı il may ayının 20-də Yardımlının Hamarkənd kəndində anadan olub. 1963-cü ildə Yardımlı qəsəbə onbirillik məktəbini bitirib. Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olub, 1968-ci ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

Əmək fəaliyyətinə tələbəlik illərindən başlayıb, 1967-ci ildə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının orqanı olan "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində işə qəbul edilib 1974–1975-ci illərdə ordu sıralarında xidmət edib. Bu sırada elmi işlə də məşğul olub, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun aspiranturasını bitirib.

S. Rüstəmxanlı 1976-cı ildə "Cəlil Məmmədquluzadə və folklor" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi elmi dərəcəsinə yiyələnib. Erkən yaşlarından məşğul olduğu ədəbi fəaliyyət 1967-ci ildən onun əsas peşəsinə çevrilmişdir. 1967–1978-ci illər ərzində "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində xüsusi müxbir və şöbə müdiri olub.

 1978–1989-cu illər arasında isə "Yazıçı" nəşriyyatının baş redaktoru, yüzlərlə elmi, ədəbi-tənqidi, publisistik yazı çap etdirib. İlk kitabı 1970-ci ildə nəşr edilib. O vaxtdan bəri Azərbaycanda, Türkiyədə, Rusiyada, İsveçdə 20-dən artıq şer, nəsr, publisistika kitabları nəşr edilib.

Kitabları Azərbaycanın yüksək ədəbi ödüllərinə layiq görülüb, onun adını bütün türk dünyasında və əski Sovetlər Birliyində tanıtdırıb. "Ömür kitabı" adlı əsəri Azərbaycanda xalqın milli və yurdsevərlik duyğularının oyanmasında ciddi rol oynayıb və 1988-ci il milli azadlıq hərəkatının mənəvi təməllərindən biri olub.

"Tanımaq istəsən", "Xəbər gözləyirəm", "Gəncə qapısı", "Sağ ol, ana dilim!", "Qan yaddaşı", "Zaman məndən keçir" və sair kimi şer kitablarının, "Bütövlük", "Didərginlər", "Cavad xan", "Orxonla görüş" poemaların, "Bu sənin xalqındır" publisistik yazılarından ibarət əsərin, "Atamın ruhu", "Xətai yurdu", "Göy Tanrı", "Ölüm Zirvəsi (Cavad xan)", "Difai Fədailəri", "Sunami" romanlarının müəllifidir.

Əsərləri bir çox dünya xalqlarının dillərinə tərcümə olunub. 2005-ci ildə Xalq Şairi fəxri adına layiq görülüb. 1989-cu ildə Azərbaycanda ilk müstəqil, demokratik qəzet olan "Azərbaycan"ı təsis edib, iki il onun baş redaktoru olub. 1990-cı ildə Azərbaycan Xalq Cəbhəsindən parlamentə deputat seçilib, Müstəqil Azərbaycan Demokratik Bloku fraksiyasının həmsədri, Qaçqınlarla iş komissiyasının sədri olub.

26 noyabr 1991-ci ildə təşkil edilən Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının tərkibinə daxil edilib.

1991–1995-ci illərdə Mətbuat və İnformasiya naziri vəzifəsini icra edib. 1995-ci ildə Mətbuat və informasiya naziri vəzifəsindən istefa verib. 1992-ci ildə bir qrup ziyalı ilə Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasını təsis edib, bu günə qədər partiyanın sədridir.

2003-cü ildə Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası tərəfindən Azərbaycan Respublikasının prezidentliyinə namizədliyi irəli sürülüb. Sabir Rüstəmxanlı 1990-cı ildən 2015-ci ilin 24 noyabrınadək Milli Məclisin deputatı olub.  9 fevral 2020-ci ildə Milli Məclisə yenidən deputat seçilib.

Sabir Rüstəmxanlı Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin üzvüdür. Müxtəlif vaxtlarda konqresin Məclis sədri, İdarə Heyətinin üzvü və sədri olub. 2008 və 2011-ci illərdə Dünya Azərbaycanlıları Konqresinə keçirilən X və XI qurultaylarında həmsədr seçilib.

Filmoqrafiya

- 1990-cı ilin adamı (film, 1977) 

- Azərbaycan məktəbinin 60 illiyi (film, 1980)

- Azərbaycana namus və sevgiylə (film, 2006)

- Babadağ (film, 2006)

- Cavad xan (film, 2009)

- Cavad xan. Filmin filmi (film, 2007)

- Daş (film, 1977)

- Ənvər Həsənov. Yeddi oğuldan biri (film, 2007)

- Meşəyə insan gəlir (film, 1980)

Mükafatları

Sabir Rüstəmxanlı "Ömür kitabı" (1988) əsərinə görə 11 yanvar 1989-cu ildə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının M. F. Axundov adına ədəbi mükafatına layiq görülüb.

20 may 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi və mədəni həyatında uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib

Mədəniyyət Nazirliyinin təsis etdiyi "Nizami Gəncəvinin 880 illiyi (1141–2021)" xatirə nişanı ilə də təltif edilib.

Bütün bunlar rəsmi olanlar. Qeyri-rəsmisi isə odur ki, onu bütün xalq sevir. Ədəbiyyatımızın ötən əsrin sonlarında formalaşmış klassikasının çox az sıra nəfəri qalıb ki, onlardan biridir.

100 illiyini görək, dəyərli Sabir müəllim.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyatvə İncəsənət" portalının Beyləqan və İmişlitəmsilçisi

İnsan həyatının ən dərin qatlarına nüfuz edən anlayışlardan biri sənətdir. Tarixin bütün dövrlərində insan öz hisslərini, düşüncələrini və daxili dünyasını ifadə etmək üçün müxtəlif sənət formalarına müraciət etmişdir. Rəsm, musiqi, ədəbiyyat, teatr və kino kimi sahələr yalnız estetik zövq yaratmaqla kifayətlənmir, eyni zamanda insanın daxili aləminə təsir edərək onu dəyişdirmək gücünə malikdir. Bu baxımdan “sənət insanı dəyişə bilərmi?” sualı həm fəlsəfi, həm psixoloji, həm də sosial aspektlərdən yanaşma tələb edən mürəkkəb bir məsələdir.

Bəzən bir şeir insanın həyatına yön verə bilir, bir film düşüncə tərzini dəyişir, bir musiqi isə insanın ruh halını kökündən fərqli bir vəziyyətə gətirir. Bu nümunələr göstərir ki, sənət yalnız müşahidə olunan bir obyekt deyil, həm də insanın daxili dünyasında aktiv şəkildə iştirak edən bir təsir mexanizmidir. Lakin bu təsirin nə dərəcədə dərin və davamlı olduğu, hər kəs üçün eyni şəkildə işləyib-işləmədiyi sual altındadır.

Bu esse çərçivəsində sənətin insan üzərindəki təsiri müxtəlif istiqamətlərdən araşdırılacaq, onun fərdi və ictimai dəyişikliklərdə oynadığı rol təhlil ediləcək və nəticə olaraq sənətin insanı dəyişdirmə gücü haqqında əsaslı qənaət formalaşdırılacaqdır.

Sənətin mahiyyəti və funksiyası

Sənət yalnız gözəllik yaratmaq vasitəsi deyil; o, insanın özünü ifadə etməsinin ən qədim və ən təsirli yollarından biridir. Sənət vasitəsilə insan yalnız gördüklərini deyil, hiss etdiklərini, düşündüklərini və bəzən ifadə edə bilmədiyi duyğuları ortaya qoyur. Bu baxımdan sənət həm yaradıcı, həm də qəbul edən tərəf üçün psixoloji və emosional bir prosesdir.

Sənətin əsas funksiyalarından biri insanın daxili dünyasını zənginləşdirməkdir. O, insanı düşündürür, suallar yaradır və bəzən cavablar təqdim edir. Sənət insanı öz həyatına kənardan baxmağa vadar edir və bu, dəyişimin ilk addımıdır. Çünki insan yalnız fərqinə vardığı şeyi dəyişə bilər.

Sənətin emosional təsiri

Sənətin insan üzərində ən güclü təsir mexanizmlərindən biri onun emosional gücüdür. Musiqi dinləyərkən hiss etdiyimiz kədər və ya sevinc, bir film izləyərkən yaşadığımız empatiya, bir əsər oxuyarkən daxili dünyamızda baş verən dəyişikliklər bunun bariz nümunəsidir.

Emosiyalar insan davranışının əsas hərəkətverici qüvvələrindən biridir. Sənət isə bu emosiyaları oyadır, gücləndirir və bəzən yenidən formalaşdırır. Məsələn, bir insan müəyyən bir mövzuya qarşı biganə ola bilər, lakin həmin mövzunu əhatə edən bir film və ya roman onun baxışını tamamilə dəyişə bilər. Bu isə göstərir ki, sənət insanın emosional dünyasına təsir etməklə onun düşüncə və davranışlarını da dəyişə bilər.

Sənət və empatiya

Sənətin insanı dəyişdirməsinin əsas yollarından biri empatiya yaratmaq qabiliyyətidir. Ədəbiyyat və kino xüsusilə bu baxımdan mühüm rol oynayır. İnsan fərqli həyat hekayələri ilə tanış olduqca, başqalarının hisslərini daha yaxşı anlamağa başlayır.

Empatiya isə yalnız fərdi münasibətlərdə deyil, ümumilikdə cəmiyyətin inkişafında mühüm rol oynayır. Daha empatik insanlar daha tolerant, anlayışlı və sosial məsuliyyətli olurlar. Bu baxımdan sənət yalnız fərdi deyil, həm də ictimai dəyişikliklərin əsas vasitələrindən biri kimi çıxış edir.

Sənət və düşüncə tərzi

Sənət insanın düşüncə tərzini dəyişdirmək gücünə malikdir. O, mövcud stereotipləri sarsıdır, yeni baxış bucaqları təqdim edir və insanı tənqidi düşünməyə sövq edir. Xüsusilə müasir sənət formaları tez-tez sosial problemlərə diqqət çəkir və insanları bu problemlər üzərində düşünməyə vadar edir.

Bir çox hallarda sənət əsərləri cəmiyyətin aynası rolunu oynayır. Onlar mövcud problemləri göstərməklə yanaşı, bu problemlərin həlli yollarını da dolayı yolla təqdim edir. Bu isə insanın yalnız fərdi deyil, həm də ictimai mövqeyinin formalaşmasına təsir edir.

Sənətin terapevtik rolu

Sənətin insanı dəyişdirməsinin digər mühüm tərəfi onun terapevtik təsiridir. Musiqi terapiyası, rəsm terapiyası və digər sənət yönümlü metodlar psixoloji problemlərin aradan qaldırılmasında geniş istifadə olunur.

Sənət insanın daxili gərginliyini azaltmağa, travmaları emal etməyə və özünü daha yaxşı anlamağa kömək edir. Bu proses insanın daxili harmoniyasını bərpa edir və onun həyatına daha sağlam yanaşmasına şərait yaradır.

Sənət və kimlik

Sənət insanın kimliyinin formalaşmasında da mühüm rol oynayır. İnsan hansı musiqini dinləyirsə, hansı kitabları oxuyursa və hansı filmlərə baxırsa, bunların hamısı onun dünyagörüşünə təsir edir.

Xüsusilə gənclik dövründə sənət insanın özünü tapmasında mühüm rol oynayır. Bu dövrdə qarşılaşılan sənət əsərləri insanın həyat boyu daşıyacağı dəyərlərin formalaşmasına təsir edə bilər.

Sənətin təsirinin sərhədləri

Bununla belə, sənətin təsiri hər zaman eyni dərəcədə güclü olmur. Bu təsir insanın fərdi xüsusiyyətlərindən, həyat təcrübəsindən və qəbul etmə qabiliyyətindən asılıdır. Hər bir insan eyni əsərə fərqli reaksiya verir.

Bundan əlavə, sənətin təsiri bəzən müvəqqəti ola bilər. İnsan bir əsərdən təsirlənsə də, zaman keçdikcə bu təsir zəifləyə bilər. Bu isə göstərir ki, sənətin dəyişdirici gücü davamlı olması üçün təkrar və davamlı təmas tələb edir.

“Sənət insanı dəyişə bilərmi?” sualına cavab olaraq demək olar ki, bəli – sənət insanı dəyişə bilər, lakin bu dəyişiklik hər zaman eyni şəkildə və eyni dərəcədə baş vermir. Sənət insanın emosiyalarına, düşüncələrinə və davranışlarına təsir edərək onun daxili dünyasını formalaşdırır.

Bu dəyişiklik bəzən dərhal hiss olunur, bəzən isə zamanla formalaşır. Əsas məsələ insanın sənətə açıq olması və onu yalnız izləmək deyil, həm də dərk etməyə çalışmasıdır.

Beləliklə, sənət sadəcə estetik bir təcrübə deyil; o, insanın özünü tanımasının, dəyişməsinin və inkişaf etməsinin ən təsirli vasitələrindən biridir. İnsan dəyişdikcə cəmiyyət dəyişir və bu dəyişimin mərkəzində çox vaxt məhz sənət dayanır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)