İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

Bu gün Azərbaycan teatr və kino aktyoru, Azərbaycan SSR və  SSRİ xalq artisti İsmayıl Osman oğlu Osmanlının anadan olduğu gündür.

İsmayıl Osmanlı 24 (11) aprel 1902-ci ildə Nuxada (Şəki) kasıb ailədə doğulub. Mükəmməl təhsil görməyib. On bir yaşından yetim qalan İsmayıl Şəki ipək fabrikində, dabbaqxanada işləyib. 1920-ci ildə rayondakı fəhlə-kəndli klubunun dram dərnəyinə üzv yazılıb. 1921-ci ildən Nuxa və Gəncə dram dərnəklərinin tamaşalarında rollar oynayıb. Teatra gəlməyini sonralar özü belə xatırlayırdı: “Cavanlıqda nədənsə həmişə darıxırdım, həmişə narahat idim. Məni ovunduran, mənə təsəlli verə bilən bir iş axtarırdım. Ancaq onun nə olduğunu dərk edə bilmirdim. Bir dəfə Nuxada kulübün yanından keçirdim. Gördüm çalıb-oynayırlar. Orda Mahmud adlı bir oğlan var idi. O məni apardı kluba. Rəhbərimiz rejissor, artist, həm də müəllim Baxşəli Axundov idi. O vaxtdan, yəni 1921-ci ildən mənim teatr həyatım başlandı”.

1922-ci ildə Gəncəyə köçüb və 6 il buradakı həvəskarlar teatrında çalışıb. 1928-ci ildə Tiflis Dövlət Azərbaycan Dram Teatrına dəvət alıb. 1929-cu ildə Bakıya gələrək Milli Dram Teatrının truppasına qəbul olunub və həyatının sonuna qədər burada işləyib.

İlk böyük uğuru Cəfər Cabbarlının “1905-ci ildə” pyesinin tamaşasında Bahadur bəy obrazı olub. İsmayıl Osmanlı həmin illərdə Cəfər Cabbarlı ilə bir teatrda çalışırdı. Aktyor və rejissor İsmayıl Hidayətzadə ilə bir səhnəyə çıxdığına görə özünü xoşbəxt sanırdı. Xatirələrində deyirdi ki, o vaxt belə düşünürdüm ki, mənə daha məktəb lazım deyil: “İsmayıl Hidayətzadənin zərgər işi mənə böyük məktəb idi. Rolda başqalaşmaq, dəyişmək üçün onun sənəti mənə bir dərs oldu”.

Onun böyük sənət yoluna qədəm qoyması belə başlayır. Aktyorluq sənətinə olan məhəbbəti onu qısa müddət ərzində tamaşaçılara sevdirib. Sənət dostlarından fərqli olaraq İsmayıl Osmanlının obrazlar qalereyası öz rəngarəngliyi ilə seçilib.

İsmayıl Osmanlı dram və faciə janrında xarakterik obrazların, dramatik pyeslərdə yumorlu surətlərin, həm də komediyalarda məsxərəli və satirik rolların məşhur ifaçısı olub. Əsas rolları bunlardır: Keçəl Aslan, Fon Hols, Şaliko ("Xanlar", "İnsan" və "Vaqif", Səməd Vurğun), Əmrah ("Pəri cadu", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), Şeyx Hadi, Vali, Şakro ("Şeyx Sənan", "Səyavuş" və "Knyaz", Hüseyn Cavid), Munis, Kərim Rəhimli ("Nizami" və "Alov", Mehdi Hüseyn), Əliş ("Qatır Məmməd", Zeynal Xəlil), Nikita Pavloviç ("Qızıl çeşmə", Qurban Musayev), Məşədi Cəfər ("Dağılan tifaq", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), Mirzə Qərənfil, Zakir, Əhməd bəy, Xəlil, Qasım ("Xoşbəxtlər", "Aydınlıq", "Küləklər", "Əliqulu evlənir" və "Nişanlı qız", Sabit Rəhman), Mirzə Heydərqulu, Şəkinski, ("Həyat" və "Kəndçi qızı", Mirzə İbrahimov), Koxa Məmməd ("Qaçaq Nəbi", Süleyman Rüstəm), Məşədi Oruc, Hacı Naib ("Ölülər" və "Dəli yığıncağı", Cəlil Məmmədquluzadə), Xaspolad, Mirzə Cavad ("Oqtay Eloğlu" və "Aydın", Cəfər Cabbarlı), Kefli Bəşir ("Bahar suları", İlyas Əfəndiyev), Cəbi ("Hacı Qəmbər, Nəcəf bəy Vəzirov), Səfər bəy ("Hacı Qara", Mirzə Fətəli Axundzadə), Əşrəf ("Türkiyədə", Nazim Hikmət), İsidor Cakeli ("Darıxma, ana!", Nodar Dumbadze), Aleksandrov ("Canlı meyit", Lev Tolstoy), General Berqoyn ("Şəxsi iş", Aleksandr Şteyn), Baş senator, Feste, Gilderstern ("Otello", "On ikinci gecə" və "Hamlet", Vilyam Şekspir), Krutitski, Tixon və karandışev ("Müdriklər", "Tufan" və "Cehizsiz qız", Aleksandr Ostrovski)

İsmayıl Osmanlı teatrla yanaşı kinoda da müxtəlif səpgili rollar qalereyası yaradıb.O, "Azərbaycanfilm"in istehsal etdiyi "Kəndlilər" (Daxili işlər naziri), "Bir məhəlləli iki oğlan" (Mahmud), "O olmasın, bu olsun" (Rza bəy), "Əsl dost" (Usta Şirəli), "Yenilməz batalyon" (Yusif), "Mən ki gözəl deyildim" (Poçt müdiri), "26-lar" (Şahbazov), "Ulduzlar sonmür" (Hacı Zeynalabdin Tağıyev), "Nəsimi" (Nəimi), "Yeddi oğul istərəm" (Kələntər) və sair filmlərdə çəkilib.

 1970-ci ildə Xalq şairi Səməd Vurğunun “Komsomol poeması”nın motivləri əsasında rejissor Tofiq Tağızadənin quruluş verdiyi “Yeddi oğul istərəm” filmində mənfi obraz kimi tanıdığımız Kələntər obrazını da İ.Osmanlı yaradıb. Hətta obrazı o dərəcədə inandırıcı oynayıb ki, nəticədə  tamaşaçı nifrətilə qarşılaşıb.

Aktyor öz xatirələrində bu barədə yazır:

Bir axşam tamaşadan sonra teatrdan çıxıb evə gedirdim. Avtobusa təzə qalxmışdım ki, bir neçə orta yaşlı qadın məni dövrəyə aldı. İlk sözləri:

– “Əlin qurusun! Cəlalı Gəray bəyə necə satdın?” oldu.

Vəziyyətin nə yerdə olduğunu anladım. Artıq, bir neçə dəfə oxşar hadisə ilə qarşılaşdığım üçün özümü təmkinli aparmağa, cavab verməməyə çalışdım.

– Niyə cavab vermirsən, ay kaftar? Necə qıydın gül kimi uşağa?

Vəziyyət get-gedə gərginləşir, başqa sərnişinlər də bu qadınlara havadar çıxırdılar. Hələ yoluma bir neçə dayanacaq qalsa da, avtobus dayanan kimi düşdüm.

Ertəsi gün bu hadisəni teatrda sənət dostlarıma sarsılaraq danışdım. Düzü, adamların məni təhqir edəcəyindən, hətta daşa basacağından ehtiyat edirdim.
Gəray bəy rolunu böyük ustalıqla oynamış Həsanağa Turabov qoluma girib məni sakitləşdirdi:

– İsmayıl əmi, – dedi, – hər aktyora nəsib olmur oynadığı rola görə sevgi qazana bilsin.

– Nə sevgi, ay oğul? Az qala arvadlar məni parçalayacaqdılar.

– Elə aktyorun yaratdığı obraza nifrət, aktyorun özünə sevgidir də. Gör bir necə ustalıqla oynamısan ki, adamlar səni parçalamaq istəyirlər.
Mən də Şəki ləhcəsi ilə zarafata salıb:

– Ha indi saa nə var ki? Düşəydin o arvaddarın əlinə, onda bilərdin sevgi nədir, nifrət nə…” (https://aki.az/ismayil-osmanli)

 İsmayıl Osmanlını tanıyanlar onun sadə olduğu qədər də, olduğu kimi görünən, göründüyü kimi olan biri olduğunu qeyd ediblər. Bəzi hallarda aktyorun müsbət rolları da təzyiqlə qarşılaşıb…

1971-ci ildə yazıçı İsa Hüseynovun ssenarisi əsasında rejissor Əjdər İbrahimov “Ulduzlar sönmür” filminə quruluş verir.

Tarixi-bioqrafik janrda çəkilən film şərq xalqlarının azadlığı uğrunda mübarizə aparan Azərbaycan Xalq Komissarları Sovetinin sədri, SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədri, həkim, yazıçı Nəriman Nərimanovun həyat və çoxsahəli fəaliyyətindən bəhs edir. Bir neçə novelladan ibarət olan filmdə Nəriman Nərimanovun həyatının ən parlaq səhifələri yer alıb.

O, bu filmdə Hacı Zeynalabdin Tağıyev obrazını yaradıb və rol çox uğurlu alınıb. Hətta aktyor Tağıyev obrazını o dərəcədə millətpərəst, xalqını sevən xeyriyyəçi kimi gözəl yaradıb ki, nəticədə də filmin başı bəlalı olub.

Azərbaycan kinosuna böyük dəyər verən siyasi xadim, ulu öndər  Heydər Əliyevin sayəsində filmi xilas etmək mümkün olub. Bakı erməniləri şikayət məktubları yazaraq “Nə üçün millətçi Nərimanovu, milyonçu Tağıyevi gənclərə nümunə kimi təqdim edirsiniz?” deyə etiraz səslərini yüksəltmək istəsələr də, Ulu öndər böyük xeyirxahlıq göstərərək büroda bu məsələni həll etmiş və filmin   kinoteatrlarda nümayiş etdirilməsi ilə bağlı göstəriş vermişdir.

Onun keçdiyi işıqlı ömür yolu sonralar gələn aktyorlar nəslinə də öz müsbət təsirini göstərmişdir.

İ.Osmanlı 1978-ci ildə vəfat edib. Məzarı Fəxri xiyabandadır. Allah rəhmət eləsin.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.04.2026)

Nərgiz Mustafayeva (Gəncə),

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Qarayaz dövrü aprelin 20-də öz yerini yazın ən gözəl, ən rəngarəng mərhələsi olan Güləyaza (və ya Güllü yaza) verir. Əgər Qarayaz sınaq və zəhmət dövrüdürsə,

​aprelin 21-dən iyunun 20-nə qədər davam edən bu dövr xalq təqvimində baharın tam qələbəsi sayılır. Artıq “Keçiqıran” soyuqları geridə qalmış, torpaq tam isinmiş və hər tərəf yaşıl xalıya bürünmüşdür.

“Güləyaz” adının mahiyyəti birbaşa təbiətin “gülməsi” və çiçəklərin açması ilə bağlıdır. Xalq deyir: “Qarayazda qarın doymaz, Güləyazda gözün doymaz.” Yəni bu dövr o qədər gözəl və estetik olur ki, insan təbiətin mənzərəsindən doymur.

Güləyazın gəlişi ilə kənd təsərrüfatında yeni bir canlanma başlayır. Heyvanlar təzə və şirəli otla qidalandığı üçün südün ən yağlı və bol olan vaxtı sayılır. Əgər Qarayazda “ot qutabları” üstünlük təşkil edirdisə, Güləyazda artıq süd və süd məhsullarının (təzə pendir, şor, qaymaq) ən keyfiyyətli vaxtı başlayır.

Arıçılar pətəkləri qışlaqdan çıxarıb çiçəkli çəmənlərə yayırlar. Bu dövr arıların ən aktiv işlədiyi, ilk yaz balının mayasının qoyulduğu vaxtdır. Aran yerlərində istilər yavaş-yavaş hiss olunduğu üçün elat tayfaları və çobanlar yaylaqlara köç etmək üçün hazırlıqlara başlayırlar.

​Bu dövrdə təbiətin yaşıl rəngi müqəddəs hesab olunur. İnsanlar çəmənlərə çıxar, “ayağımız yaşıl otlara dəysin, canımızdan ağrı-acı getsin” deyərdilər. Güləyaz həm də ümidlərin çiçək açdığı bir dövrdür; hər bir açan çiçək payızdakı bərəkətli məhsulun müjdəçisi hesab olunur.

Güləyaz sadəcə təqvim ayı deyil, ümidlərin çiçək açdığı “toy” dövrüdür. Qarayazın o “qara” torpağı artıq tamamilə yaşıl xalıya bürünür. Abuneysan (Nisanda yağan su) yağışları kəsilir və yerini “Gül-çiçək yağışlarına” verir ki, bu da birbaşa meyvə bağlarının bərəkəti deməkdir.

Qarayazın sərt sınaqlarından keçən insan üçün bu dövr ruhun dincəldiyi, torpağın öz səxavətini nümayiş etdirdiyi bir bayramdır. Təbiətin bu “təbəssümü” bizə hər çətinliyin sonunda mütləq bir gözəlliyin durduğunu xatırladır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.04.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Yaponiyada "Mainichi Shimbun" adlı həftəlik bir qəzet nəşr olunur. Qəzeti maraqlı edən və digər nəşrlərdən fərqləndirən əsas cəhətlərdən biri də, onun tamamilə  təkrar emal olunmuş kağız, su və ot və ya çiçək toxumlarının qarışığından hazırlanmasıdır.

Qəzeti oxuduqdan sonra səhifələrini kiçik parçalara bölüb, torpağda əkilə bilər. Daha sonra qəzet suvarılmalı və sonra isə çiçəklərin və ya otların cücərməsini gözləmək lazımdır. Ekoloji cəhətdən təmiz olan bu qəzet bitki toxumları olan 100% təkrar emal olunmuş kağızdan hazırlanır və hətta qəzetin çapı üçün təhlükəsiz olan bitki mənşəli mürəkkəblərdən istifadə olunur.

Kampaniyanın məqsədi ətraf mühit məsələləri barədə məlumatlılığı artırmaq və tullantısız istehsalı təşviq etməkdir. Bu ekoloji cəhətdən təmiz təşəbbüs “Yaşıl qəzet”in tirajının artmasına da səbəb olmuşdur. Qəzet bütün Yaponiyada gündə 4 milyondan çox nüsxə ilə  satılır. Kompaniya isə  bundan 80 milyon yen (təxminən 700 000 dollar) qazanc əldə etmişdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.04.2026)

Nail Zeyniyev,

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

On il əvvəl kitab mağazalarına baxanda oxucu müxtəlif görünürdü. Klassik axtaranlar da vardı, roman seçənlər də, dərs vəsaiti alanlar da. Bu gün mənzərə dəyişib. Dəyişiklik ən çox yaşda yox, oxunan məzmunun növündə hiss olunur.

Son illərdə özünüinkişaf kitabları bazarın əsas hissəsini tutub. Motivasiya, uğur, pul qazanmaq, şəxsi inkişaf mövzuları önə çıxıb. Bədii ədəbiyyat isə geri çəkilib. Bu dəyişiklik dünyada da var, amma Azərbaycanda daha sürətli baş verdi.

Bunun səbəbi düşüncə tərzindəki dəyişmədir. İnsanlar oxumağı zövqdən çox fayda ilə əlaqələndirməyə başlayıb. Kitab artıq “nə hiss etdim” yox, “nə qazandım” sualına cavab verməlidir. Bu yanaşma oxucu seçimlərini birbaşa formalaşdırır.

Gənclər arasında bu daha aydın görünür. 20–30 yaş arası oxucuların əhəmiyyətli hissəsi bədii ədəbiyyatdan uzaqdır. Klassiklər çox vaxt məktəblə əlaqələndirilir, şəxsi maraq doğurmur. Halbuki həmin əsərlərin mövzuları hələ də aktualdır. Sadəcə bu əlaqə qurulmur.

Elektron oxu da davranışı dəyişdirib. E-kitab və telefon üzərindən oxuma yayılıb. Bu rahatlıq gətirir, amma diqqəti parçalayır. Oxucu daha tez-tez bölünür, mətni daha səthi keçir. Oxuma sürəti artır, amma mətnlə əlaqə zəifləyir.

Uşaqların oxuma vərdişində isə geriləmə hiss olunur. Kitab yerini çox vaxt ekrana verir. Planşet və telefon uşağı məşğul edir, amma oxuma refleksini formalaşdırmır. Bu mərhələ qaçırıldıqda sonradan bərpa etmək çətin olur.

Müsbət tərəf də var. Qadın oxucuların aktivliyi artıb. Kitab klubları, müzakirə qrupları, oxu təşəbbüsləri əsasən onların üzərində qurulur. Bu, ümumi oxu mühitini canlı saxlayan vacib amildir.

Sosial media isə ikili təsir göstərir. Bir tərəfdən kitablar haqqında məlumat yayılır, tövsiyələr artır. Digər tərəfdən diqqəti dağıdır, oxuma vaxtını azaldır. İnsan kitab açmaq əvəzinə saatlarla ekranda qalır.

Bu dəyişimi qısa desək: oxucu sayı müəyyən qədər artıb, amma oxuma dərinliyi zəifləyib. Daha çox insan özünü oxucu hesab edir, amma daha az insan mətni sonuna qədər, diqqətlə oxuyur.

Bu vəziyyət sabit deyil. Dəyişə bilər. Amma bunun üçün yalnız kitabların olması kifayət deyil. Oxumağın mənasını yenidən qurmaq lazımdır. İnsan oxumağı fayda ilə yox, anlayışla, təcrübə ilə, özünü dərk etmə ilə əlaqələndirmədikcə bu dəyişmə yarımçıq qalacaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.04.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 Respublika və beynəlxalq müsabiqələr laureatı, Akademik vokal ifaçısı Altun Süleymanov "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalına elmi yazısını təqdim edib.

Onun yazısında  XX əsr Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin formalaşmasında mühüm rol oynamış iki görkəmli sənətkar – bəstəkar, musiqişünas və pedaqoq Üzeyir Hacıbəyli ilə vokal ifaçılığının banilərindən biri olan Bülbülün sənət əlaqələri tədqiq olunur. Xüsusi diqqəti isə onların yaradıcılıq münasibətlərinin zirvəsi sayılan “Koroğlu” operasında Bülbülün sənətkar təcəssümünün təhlilinə yönəldibdir.

ALTUN SÜLEYMANOV,

ÜZEYİR BƏYİN VƏ BÜLBÜLÜN “KOROĞLU”SU

Üzeyir Hacıbəyli Azərbaycan milli musiqisinin elmi əsaslarını formalaşdırmaqla yanaşı, Avropa musiqi ənənələrini yerli melodik strukturlarla sintez edərək milli opera janrının əsasını qoymuşdur. O, “Leyli və Məcnun” operası ilə bu istiqamətdə ilk addımı atmış, sonralar isə musiqi folklorunun sistemləşdirilməsi, notlaşdırılması və tədris sisteminə inteqrasiyası sahəsində elmi və praktik fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.

Bülbül isə klassik Avropa vokal texnikasını yəni, belcanto texnikasını Azərbaycan muğamı və xalq musiqisinin intonasiyaları ilə sintez edərək milli vokal məktəbinin əsasını qoymuşdur. Onun vokal sənətindəki fəaliyyətində həm texniki kamillik, həm də emosional dərinlik bir araya gəlmişdir.

 Hər iki sənətkarın elmi-praktiki fəaliyyətlərinin kulminasiya nöqtələrindən biri “Koroğlu” operası idi. Bülbülün Koroğlu partiyasını ifa etmə üslubu təkcə səhnə uğuru deyil, həm də milli vokal məktəbinin öyrədilməsi baxımından canlı vəsaitdir. Onun ifasına əsaslanaraq bir sıra pedaqoji prinsiplər formalaşdırmaq mümkündür:

Nəfəs texnikası – Geniş frazalarda uzun legatolara imk​an verən dərin diafraqmatik nəfəs, qəhrəmanlıq emosiyasını “boğmadan” ötürür. Tələbələrə əvvəlcə mətnsiz vokalizlərlə (a, o, u) uzun frazalar üzərində nəfəsi bölmədən oxuma təlimi tövsiyə olunur. Diksiya və artikulyasiya – Konsonantların aydınlığı qəhrəman obrazının bariton-dramatik rəngini gücləndirir. Bülbül səsləri “çənə sıxmadan” formalaşdırır, belcanto plastikasını ləhcə çalarları ilə uzlaşdırır. Müqayisəli aspektə isə digər ifaçılar – Niyazi Məmmədov (1940-50-ci illər), Müslüm Maqomayev (1960-cı illər) partiyanı müvafiq olaraq liriko-spinto, dramatik-liriko və qəhrəman yanaşmaları ilə səsləndiriblər. Maqomayevin versiyasında legato daha italyan üslubludur. Bu müqayisə göstərir ki, Bülbülün qoyduğu təməl prinsiplər—səsin qəhrəmanlıq parıltısı ilə muğam elastikliyini birləşdirmək—müxtəlif dövrlərdə fərqli prioritetlərlə yenidən şərh olunsa da, hələ də mətnin aparıcı estetik ölçüsünü təşkil edir.

 Üzeyir Hacıbəyli bu operada muğam (xüsusilə “Segah”, “Şur”, “Bayatı-Şiraz”) və aşıq musiqisi elementlərini simfonik kontekstə daxil edərək, həm musiqi dili, həm də obrazlar sistemində milli kimliyin daşıyıcısı olan bir sənət nümunəsi yaratmışdır. Koroğlu obrazı həm saz ifaçısı, həm döyüşçü, həm də xalqın səsi olaraq təqdim edilir. Operanın kulminasiyalarından biri olan “Ey Vətən” ariyası Bülbülün ifasında milli musiqi tariximizin zirvələrindən biri kimi qəbul olunur. Bu ariyada yalnız qəhrəmanın vətən sevgisi deyil, bütövlükdə bir xalqın azadlıq idealları və mənəvi dirənişi əks olunur.

 Bülbül bu musiqi parçalarını sadəcə səsləndirməmiş, onları həyatlandırmışdır. Koroğlunun daxili aləmi ilə sənətkarın mənəvi dünyası birləşərək, estetik bütövlük yaratmışdır.

Bu obrazın Bülbül tərəfindən ifası dövrün mətbuatında da yüksək dəyərləndirilmiş, “Bülbül Koroğlunu oxumadı – onu yaşadı” fikri ilə yadda qalmışdır. Onun ifası həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq miqyasda maraqla qarşılanmışdır.

Qeyd etmək lazımdır ki, “Koroğlu” operası təkcə musiqi deyil, həm də siyasi və ideoloji baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyırdı. Sovet dövründə türk xalqları arasında ilk qəhrəmanlıq operası kimi qəbul edilən bu əsər, milli özünüdərk və mədəni müqavimətin simvoluna çevrilmişdir.

Nəticə etibarilə, Üzeyir Hacıbəyli ilə Bülbülün sənət əlaqələri təkcə yaradıcı əməkdaşlıq çərçivəsində deyil, həm də milli musiqi kimliyinin formalaşması və inkişafı baxımından fundamental əhəmiyyət kəsb edir. Onların birgə fəaliyyəti Azərbaycan vokal ifaçılığında həm texniki, həm də ideya-estetik baxımdan yeni mərhələnin əsasını qoymuşdur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Görkəmli muğam ustadlarının ifasından çox sayda muğam və təsniflərin ilk dəfə nota alınması Ramiz Zöhrabovun səyləri nəticəsində gerçəkləşib. Alimin tədqiqatları, eləcə də Azərbaycan bəstəkarlarının yaradıcılığını əhatə edir. Ramiz Zöhrabovun Azərbaycan musiqişünaslığının uğuru sayılan araşdırmaları xarici ölkələrdə nəşr olunaraq müxtəlif alimlər tərəfindən mötəbər mənbə kimi qəbul edilib.

Ramiz Zöhrabov 1939-cu il may ayının 2-də Bakı şəhərində anadan olub. O, 1947–1958-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası nəzdindəki orta ixtisas musiqi məktəbində təhsil alıb və 1958–1960-cı illərdə Konservatoriyanın ifaçılıq fakültəsinin simli alətlər şöbəsində oxuyub, 1965-ci ildə isə Konservatoriyanı musiqişünaslıq ixtisası üzrə bitirib.

Əmək fəaliyyətinə 1965-ci ildə Gəncə şəhərindəki Qəmbər Hüseynli adına orta ixtisas musiqi məktəbində musiqi tarixi və nəzəriyyəsi üzrə müəllim kimi başlayan Ramiz Zöhrabov 1966–1968-ci illərdə Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında xalq musiqisi üzrə redaktor vəzifəsində işləyib.

O, 1968–1969-cu illərdə Bakı şəhər 16 saylı musiqi məktəbində musiqi nəzəriyyəsindən dərslər aparıb, 1969-cu ildən etibarən indiki Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasında Azərbaycan xalq musiqisinin tarixi və nəzəriyyəsi kafedrasının müəllimi, baş müəllimi, dosenti və professoru, 1989-cu ildən isə həmin kafedranın müdiri olub.

1990-cı ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının İdarə Heyətinin katibi seçilən Ramiz Zöhrabov 2012-ci ilədək həmin vəzifədə çalışaraq, ölkəmizdə musiqişünaslığın inkişafına dəyərli töhfələr verib. Professor Ramiz Zöhrabovun elmi fəaliyyəti Azərbaycanın zəngin musiqi irsinin tədqiqi və təbliği ilə sıx bağlıdır. Alimin Azərbaycan muğamlarına, o cümlədən təsniflərə, zərb-muğamlarına və dəsgahlara həsr etdiyi 200-dən artıq elmi əsər və kitab mütəxəssislər tərəfindən yüksək qiymətləndirilib.

Ramiz Zöhrabov ölkəmizdə və onun hüdudlarından kənarda beynəlxalq simpoziumlarda, konfranslarda muğam sənətinə dair dərin məzmunlu çıxışları ilə Azərbaycanın musiqi mədəniyyətini layiqincə təmsil edib. Milli mədəni nailiyyətləri müxtəlif səviyyələrdə daim tanıtmağa çalışan alim uzun illər ərzində apardığı silsilə radio və televiziya verilişləri ilə musiqisevərlərin rəğbətini qazanıb.

Yarım əsrə yaxın bir müddətdə pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olan Ramiz Zöhrabov respublikada musiqişünas alimlərin bir neçə nəslinin yetişdirilməsi üçün böyük əmək sərf edib. Alimin rəhbərliyi ilə sənətşünaslıq sahəsində bir çox fəlsəfə və elmlər doktorları hazırlanıb.

Ölkəmizdə Heydər Əliyev Fondu tərəfindən həyata keçirilən genişmiqyaslı mədəni proqramlarda, o cümlədən muğam müsabiqələrində musiqişünas kimi yaxından iştirak edən Ramiz Zöhrabovun muğam aləminin sirlərinin tamaşaçılara dəqiqliklə çatdırılması və insanların estetik zövqünün inkişaf etdirilməsində mühüm xidmətləri vardır.

Ramiz Zöhrabovun Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin zənginləşdirilməsi sahəsində çoxillik səmərəli fəaliyyəti yüksək qiymətləndirilib. O, 1990-cı ildə "Əməkdar incəsənət xadimi" və 2008-ci ildə "Xalq artisti" fəxri adlarını almış, 2009-cu ildə isə müstəqil Azərbaycan Respublikasının ali mükafatlarından olan "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.

Fəxri adları və mükafatları

- Sənətşünaslıq namizədi (1974)

- Dosent (1979)

- Azərbaycan Respublikasının Əməkdar incəsənət xadimi (1990)

- Professor (1992)

- Sənətşünaslıq doktoru (1994)

- "Humay" mükafatı (1997)

- Azərbaycan Respublikasının Xalq Artisti

- Şöhrət ordeni

Kitabları

- Muğam. Monoqrafiya. B., "Azərnəşr", 1991

- Azərbaycan təsnifləri. Təbriz, Enteşarate Məhran, 1991;

- Hacı Xanməmmədov. Broşür. B., "Şur", 1992;

- Rauf Hacıyev. Broşür. B., "Şur", 1993;

- Bəstəkarlarımız haqqında söz. B., "Şur", 1995;

- Ramiz Mustafayev. Broşür. B., "Ergün", 1995;

- Bəstəkarlarımızın portreti. B., "Gənclik", 1997;

- "Çahargah" muğam-dəstgahının nəzəri əsasları. B., "Şur", 2000;

Məqalələri

- Skripkaçalan və müğənni /R. Adıgözəlov – 50/, "Ədəbiyyat və incəsənət", 16.11.1990;

- Yaradıcılıq axtarış deməkdir /T. Bakıxanov – 60/, "Ədəbiyyat və incəsənət", 21.12.1990;

- Müəllifini yaşadan əsərlər /Ağası Məşədibəyov – 80/, "Mədəniyyət" qəzeti, 09.01.1992;

- Sevimli pedaqoq, mahir tədqiqatçı /Z. Qafarova – 50/, "Mədəniyyət", 08.01.1993;

- Nizami mövzusuna yeni müraciət /T. Bakıxanovun "Xeyir və Şər" baleti haqqında/, "İncəsənət" qəzeti, 13.07.1993;

- Görkəmli bəstəkar və müəllim /S. Ələsgərov/, "İncəsənət", 12.04.1994;

- Dəstgahda avaz. /12 muğam sistemi haqqında/. Təbriz, "Azadlıq beşiyi" qəzeti /fars dil./, 26. 10. 1997;

- "Rast" ailəsindən olan muğamlar. Təbriz, "Azadlıq əsri" qəzeti /fars dil./, № 31, 1998;

Filmoqrafiya

- Musiqişünas (film, 2001)

- Muğam (veriliş, 2007)

- Muğamat var olan yerdə... (film, 2009)

- Xalq təranələri (film)

Sənətkar 2017-ci il aprelin 24-də ömrünün 78-ci ilində vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

İdmanla rəqs əslində eynimənşəlidirlər. Elxan Qasımovun fəaliyyəti buna əyani sübutdur. Orta məktəbin 4-5-ci siniflərindən pionerlər evində rəqs dərnəyinə gedib, basketbolla, voleybolla məşğul olub. Naxçıvanın gənclərdən ibarət voleybol komandasında çıxış edib. Bakıda rəqqas kimi festival laureatı olub...

Elxan Məmməd oğlu Qasımov 24 aprel 1945-ci ildə Naxçıvanda anadan olub. İl yarım Naxçıvan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblında peşəkar rəqqas, solist olan Elxan M.A.Əliyev adına ADİİ-nun aktyorluq (1962–1966), Leninqrad DTMKİ-nun rejissorluq fakültəsində (1973–1978) təhsil alıb. "Əhməd haradadır" filmindən "sürücü Əhməd" kimi tanınan Elxan Qasımov 1969-cu ildən "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında işləyib. Bədii, sənədli filmlərin, "Mozalan" süjetlərinin müəllifidir.

Azərbaycan kino sənətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə 18 dekabr 2000-ci ildə Azərbaycanın əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb. 2023-cü ilin may ayında səhhətində problemlər yaranıb. 29 may 2023-cü ildə aorta anevrizmasının partlaması səbəbi ilə vəfat edib.  Xırdalan qəbiristanlığında dəfn olunub.

Filmoqrafiya

1. 777 №-li iş

2. Aşıq Ələsgər

3. Əhməd haradadır?

4. Əlavə təsir

5. O qızı tapın

6. Gözlə məni

7. İnsan məskən salır

8. Axırıncı aşırım

9. Köhnə bərə

10. Ay çox, il çox

Vasif Ayan yazır:

“Elxan Qasımovla tanışlığım 2007-ci ilə təsadüf edir. O zaman o, bir neçə dəfə Space Tv-də "Bizim Kino" verlişinin qonağı olmuşdu. Hətta yadımdadır, onunla görüşmək üçün Kinostudiyaya getmişdim. Məni görən kimi çöhrəsinə təbəssüm qondu, görüşmək üçün əlini uzatdı, əlindəki telefon yerə düşdü.

Telefon balaca "nokia"lardan olduğudan bir neçə hissəyə bölündü. Tez aktyora telefonun hissəciklərini toplamaqda kömək etməyə başladım. O dedi: "Bax, Vasif, səni görcək telefonum da özünü itirdi."

Telefonun hissələrini birləşdirdik, yenidən qaydasına düşdü.

Elxan Qasımovla mütəmadi olaraq "Dövlət Film Fond"unda, digər məkanlarda tədbirlərdə də rastlaşırdıq. Həmişə də ağac kimi yanında bitirdim ki, sənətkar yorğun olarsa əlimdən tutsun, qoluma girsin.

Yadımdadır illər öncə dostum, böyük sənətkar Yaşar Nuri xəstə olanda da belə edirdim. Həmişə onun yanında olmağa çalışırdım. Rüstəm İbrahimbəyovun dəfnində, anım günündə, eləcə də digər sənətkarların dəfn və xatirə günlərində də Elxan Qasımovun nitqinin dəfələrlə şahidi olmuşuq. Deməli, aprel ayında, kinorejissor Eldar Quliyevin vəfatının ildönümündə Elxan Qasımov mənə zəng elədi:

“Hardasan Vasif?” Dedim, “Elxan müəllim, Ayanı hazırlığa qoymuşam, ancaq indi boşam, nə olub ki?” Dedi, “Sən mənim gənc dostumsan, həm də kino adamısan, səhifəndə mədəniyyəti işıqlandırırsan. İşin yoxdursa dur gəl Fəxri Xiyabana, Eldar Quliyevi ziyarət edirik. Sənin belə yerlərdə olmağın vacibdir. Bizləri təbliğ edən sənsən. Yaxındasansa gəlim səni götürüm?” Dedim, “Elxan müəllim, o nə söz, böyük məmuniyyətlə. Yox, mən elə ora yaxınam, özüm gələcəm, narahat olmayın.” Elxan Qasımov dedi “yaxşı, gəl, orda görüşərik”. Təsəvvür edin, o qədər diqqətimdən çıxıb ki, elə bilirəm Eldar Quliyevin məzarı I Fəxri Xiyabandadır. Bütün məzarları ziyarət etmişəm. Saata baxıram, düşünürəm ki, nə əcəb Elxan müəllimgil hələ gəlməyiblər. Gəlib mühafizədən, xadimələrdən Eldar Quliyevin məzarıının yerini soruşuram.

Onlar da deyir: “burda yoxdur, bəlkə sənə o biri Xiyaban deyiblər?”. Qəfil barmağımı dişlədim, tez, qaça-qaçla özümü çatdırdım, o biri xiyabana, Yaşar Nuri və digərləri olan məzarlığa. Qapıda iki mühafizəçi kişi vardı, başqa heç kəs. Onlara sənət adamlarnın bura, Eldar Quliyevi ziyarətə gəldiklərini soruşuram. Mühafizəçi böyük təəccüblə mənə baxır və bura heç kimin gəlmədiyini söyləyir.

Dəhşət yorğun idim. Artıq Ayanı götürmə saatı da yaxınlaşırdı. Başa düşdüm ki, yenə səhv etmişəm. “Qurd Qapısı” məzarlğını Elxan müəllim nəzərdə tuturmuş. Tez Elxan Qasımova zəng etdim. Dedim, “Elxan müəllim, siz o biri xiyabandasız?” Dedi: “Bəs sən hardasan ki, Vasif?” Dedim, “Səhv gəlmişəm, Yaşar Nuri olan xiyabandayam”. Dedi: “Yox, Qurd Qapısına gəlməli idin. İndi Ordasansa gözlə, gəlirəm səninn dalınca. Gəlib ordan götürəcəm səni. Gəlirəm…”

 Dedim, “Elxan müəllim, yox, xahiş edirəm gəlməyin, narahat olmayın vallah. Artıq uşağın dərsdən çıxma vaxtıdı, gec olacaq. Başqa bir zaman görüşərik yenə”. Sağollaşdıq. Sonra bu haqda ona son görüşümüzdə taksidə danışdım. Dedim, “Elxan müəllim, yadınızdadır Eldar Quliyev söhbəti? Sizin sayənizdə 3 xiyaban gəzdirdiniz mənə, bütün ölülərə rəhmət oxutdurdunuz. Xeyli savab qazandınız, siz də mən də”. Ucadan güldü”.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Film çəkilişləri zamanı oğullarını da özüylə aparırdı. Bir səhnə çəkiləndə böyük oğlu çəkiliş meydançasında kənardan dayanıb diqqətlə ona baxırmış. Anası oynayanda o da rəqs edir. Hər dəfə də oynayıb kadra düşür, hər şeyi korlayırmış. Rejissor məcbur olub bu hissəni hər dəfə yenidən çəkirmiş.

Kiçik oğlum isə çəkiliş zamanı nəzərlərdən yayınıb quyudan su çıxarılan vedrə ilə o qədər su çıxarıbmış ki, axırda vedrə başına dəymiş, huşunu itirmişdi...

Film çəkilişləri onun şəxsi həytını əlindən almışdı...

Aktrisa Məleykə Ağazadə 3 sentyabr 1929-cu ildə Bakıda anadan olub. Kiçik yaşlarından pionerlər evinə və xoreoqrafiya məktəbinə gedib. Kiçik yaşlarından ayrı-ayrı şəhərlərdə solist kimi çıxışlar etməyə başlayıb. 13 yaşında istedadı və çıxışlarına görə "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı ilə təltif olunub.

Məleykə xanım evin tək övladı olub. Anası evdar qadın, atası isə fəhlə işləyib. Aktrisanın özünün dediyinə görə nəsillərində heç kim incəsənətlə məşğul olmayıb. Orta məktəbi bitirən Məleykə Ağazadə daha sonra Asəf Zeynallı adına musiqi məktəbinin opera sinfində oxuyub.  Bəstəkar Süleyman Ələsgərovun tələbəsi olub.

Süleyman Ələsgərov onu əlaçı tələbəsi kimi çox istəyib. Onu hər dəfə görəndə deyirmiş, ay qızım, sənin bir dənə də olsun 4-ün yoxdur, hamısı beşdir.

Bundan sonra Rauf Hacıyevin Dövlət Orkestrində solist kimi fəaliyyət göstərib. 1956-cı ildən 1963-cü ilə qədər Musiqili Komediya Teatrında 40-a yaxın tamaşada oynayıb.

1972-ci ilə qədər filmlərə çəkilib. Məleykə Ağazadənin ən məşhur rolu "Ulduz" filmində yaratdığı Nazik obrazıdır. Onun bu filmdə oynadığı fraqmentlər və söylədiyi ifadələr indiyə qədər sevilir. O, "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif olunub.

Filmoqrafiya

1. Qızmar günəş altında

2. Onu bağışlamaq olarmı?

3. Qəribə əhvalat

4. Ulduz

5. Yaşamaq gözəldir, qardaşım!

6. Var olun, qızlar...

Şəxsi həyatı isə faciələrdən yan ötməyib. Onun haqqında internetdə rastıma çıxan yazıların biri məhz belə adlanır: “Əri teatrdan ayırdı, uşağı yanğına düşdü, dünyadan ağlaya-ağlaya köçdü – Səhnəmizin Nazikinin həyat dramı”.

Aktrisa öz xatirələrində deyirdi: “Asəf Zeynallı musiqi məktəbində oxuyan zaman rəfiqəmin qardaşı rəssam Fərrux Ağazadə ilə tanış oldum. Bacısının ardınca məktəbə gələn gənc rəssam məni görüb vurulmuşdu. Mən də rəssama qarşı laqeyd qalmadım. Bir müddət sonra ailə qurduq. Bu evlilikdən iki oğlumuz dünyaya gəldi. Həyat yoldaşım mənim üçün bu dünayada ən yaxşı rəssam idi. O məni, mən də onu çox istəyirdim. 56 il onunla çox mehriban yaşamışıq.

Ailə qurandan sonra da Rauf Hacıyevin Dövlət Orkestrində solist kimi fəaliyyət göstərdim. 1956-cı ildən 1963-cü ilə qədər Musiqili Komediya Teatrında 40-a yaxın tamaşada müxtəlif rollarda çıxış edərək tamaşaçı rəğbəti qazandım, eyni zamanda “Var olun, qızlar”, “Qızmar günəş altında”, “Onu bağışlamaq olarmı”və s. məşhur filmlərdə bənzərsiz obrazlar yaradıb. Şübhəsiz, mənə ən çox uğur gətirən, məni tamaşaçıya sevdirən rolum “Ulduz” filmindəki Nazilə obrazıdır. Bu filmə dəvət almağına səbəb Azərbaycan Musiqili Komediya Teatrının səhnəsində davamlı olaraq 10 il bir-birindən maraqlı obrazlar yaratmam olub.

Uşaqlarım azyaşlı olduğu üçün oğlanlarımı da özümlə bərabər çəkilişə aparırdım. Üç ay yay fəslində, qızmar günəş altında Astarada çəkilişlərə davam gətirməli olduq.

Bir dəfə yenə film çəkilişində olan zaman mənə zəng vurub xəbər verdilər ki, evimdə yanğın baş verib, təcili evə gəlməlisən. Evimə çatanda həqiqətən də yanğın baş verdiyini. oğlunun da yanıq zədələri aldığını gördüm. Uşağı həkimlərin köməyi ilə xilas etmək mümkün oldu.

“Onu bağışlamaq olarmı” filminə çəkilən zaman oğlum Çingiz 9 aylıq idi. Gündüzlər tamaşalar olduğundan filmin çəkilişləri gecələr olurdu. Xəstəxanada Sevdanın gözünün əməliyyat olunması səhnəsi çəkilən vaxt evdən zəng gəldi, təcili evə çağırırdılar..Evinə gələndə həyətdə təcili yardım maşınını görüb bərk qorxdum. Məlum oldu ki, oğlumun temperaturu qalxıb, özündə deyil. Həyəcandan nişan üzüyü olan barmağım ilə alnıma döyərək ağlamağa başladım... Uşaq yaxşılaşandan sonra isə elə gecə ikən yenidən çəkilişə qayıtmalı oldum...”

Aktrisa hələ gənclik illərindən teatrdakı işindən ayrılmalı olub. O, bunu ailə vəziyyəti ilə əlaqələndirib deyirmiş: “Uşaqlarım oldu, yoldaşım da həmişə hirsənirdi işimə görə. Uşaqlarıma, ailmə görə 1963-cü ildə teatrdan uzaqlaşdım. Amma kinolarda çəkilirdim...”

Aktrisa 24 aprel 2019-cu ildə şəkər xəstəliyindən vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.04.2026)

Alsu,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

23 Aprel həm Dünya İngilis Dili Günü, həm də "Eyvon şairi" hesab olunan Uilyam Şekspirin doğum və vəfat günüdür. “Hamlet”, “Maqbet”, “Romeo və Cülyetta” kimi ölməz  əsərlərin müəllifinin həyatı olduqca maraqlı, müəmmalı məqamlarla doludur.

1.    8 uşaqlı ailənin ən böyüyü olan Uilyam Şekspir orta təbəqəli bir ailədə böyümüş, atası dəri, yun, o cümlədən əlcək satışı ilə məşğul olmuşdur. Müəllifin doğum və ölüm tarixinin eyni olduğu məsələsi isə olduqca mübahisəlidir. Belə ki, kilsə qeydləri Şekspirin 23 aprel 1616-cı ildə vəfat etdiyini təsdiqləsə də, Şekspirin dəqiq hansı gün doğulduğu barədə heç bir rəsmi doğum şəhadətnaməsi yoxdur (o dövrdə belə bir sənəd yox idi). Lakin kilsə qeydlərində onun 26 aprel 1564-cü ildə vəftiz olunduğu yazılıb. O dövrün ənənəsinə görə, körpələr doğulduqdan təxminən 3 gün sonra vəftiz edilirdi. Bununla da, Şekspirin doğum günü 23 aprel kimi qəbul edilib. Eyni zamanda , aprelin 23-ü İngiltərənin himayədarı olan Müqəddəs Georgi Günüdür (St. George's Day). İngilislər öz ən böyük şairlərinin məhz bu milli gündə doğulub-öldüyünə, bu "mükəmməl təsadüf"ə inanmağı seçirlər. Hər il dünyanın hər yerindən, o cümlədən Şekspirin doğma şəhəri Stratford-apon-Eyvondan insanlar dramaturqun doğum gününü qeyd etmək üçün toplaşır.

2.    Dram, faciə, komediya, tarixi kimi müxtəlif janrlarda 38 pyes müəllifi Şekspir olduqca məhsuldar yaradıcılığa malikdir. Bundan əlavə, o, çoxlu sayda şeirləri, xüsusən də sonetləri ilə tanınır. Təkcə 1609-cu ildə o, 154 sonetini çap etdirib.

3.    Bütün ədəbi dahiliyi ilə yanaşı, Şekspir həm də “fərasətli” biznesmen idi.  Belə ki, vergilərdən yayınan şair eyni zamanda qıtlıq dövründə sonradan baha qiymətə satmaq üçün qanunsuz formada qida ehtiyatı toplamışdı. O, böhran vaxtı taxıl ehtiyatı yığmaq ittihamı ilə məhkəməyə belə verilib.

4.     Şekspir ingilis dili lüğətinə 1700-ə yaxın söz, söz birləşməsi əlavə edib. Bəziləri buna Şekspir ingilis dilini ixtira edib kimi yanaşır. Əslində isə, o, London küçələrində, gündəlik həyatda istifadə olunan sözləri əsərində işlədərək o sözləri bir növ sənədləşdirib. Bu sözlərə “swagger”( özündənrazı); “critic”( tənqidçi), “bedroom”( yataq otağı); “lonely” (tənha); “addiction” ( asılılıq) kimi işlək sözlər daxildir. O cümlədən, “heart of gold” ( ürəyi qızıldan olmaq), “good riddance”( əlvida, xoş getdin) birləşmələri də məhz Şekspirin əsərlərindən məişət ingiliscəsinə keçib.

5.    Şekspirin qəbrində "Bu daşlara toxunmayan adama alqış, sümüklərimi yerindən tərpədənə isə lənət olsun " yazılıb.Belə ki, o dövrdə köhnə qəbirlərin çıxarılıb qəbir yerinin təkrar istifadə edilməsi geniş yayılmışdı. Yazının isə Şekspirin özündən onun məzarını narahat etməmək barədə xəbərdarlıq mesajı olduğuna inanılır.

6.    Şekspirin pyeslərinin böyük əksəriyyəti, təxminən iyirmi beşində hadisələr İngiltərədən kənarda baş verir. Məsələn, “Romeo və Cülyetta” İtaliyada, “Hamlet” Danimarkada, “Otello” Venesiyada cərəyan edir. Amma təəccüblüdür ki, Şekspirin  özünün başqa bir ölkəyə səyahət etməsinə dair heç bir sübut yoxdur. Güman edilir ki, o heç vaxt İngiltərəni tərk etməyib.

7.    Dahi yazıçının həyatında elə bir dövr var ki, tarixçilər bunu “Lost Years” ( İtirilmiş illər) adlandırır. Səbəb isə çox sadədir : heç kim onun həmin vaxt–1587-1592-ci illərdə nə etdiyini bilmir. Bu dövr 1587-ci il onun əkiz övladlarının ( Hamnet və Cudit) vəftiz olunduğu illə başlayır, 1592- ci ildə Londonda məşhur dramaturq kimi tanınması ilə başa çatır. Bəzi fərziyyələrə görə o bu illərdə ya müəllim işləyib, ya da hansısa problemlər ucbatından şəhəri tərk edib.

8.    Dahi sənətkarın ən məşhur, eyni zamanda ən uzun faciəsi olan "Hamlet"in ilk dəfə 1600 və ya 1601-ci ildə Londonun məşhur "Qlobus" (Globe Theatre) teatrında tamaşaya qoyulub. "Hamlet" dünya tarixinin ən çox sitat gətirilən əsərlərindən biridir. Xüsusilə də Hamletin monoloqu zamanı deyilən məşhur "Olmaq, və ya olmamaq — bax, budur sual" (To be, or not to be, that is the question) misrası oxucular tərəfindən əzbər deyilir.

9.     Dahi dramaturqun şirniyyatlarla,  ləziz xörəklərlə arası çox yaxşı olub. Pyeslərində tez-tez dəbdəbəli ziyafətlərə və geniş süfrələrə rast gəlməyimiz təsadüfi deyil. Onun ən sevdiyi desertin isə o dövrün İngiltərəsində çox məşhur olan "marchpane" (badamlı keks, bir növ müasir marzipan) olduğu təxmin edilir. Şekspir bu şirniyyatı o qədər çox sevirdi ki, "The Two Noble Kinsmen" pyesində personajların təmtəraqlı ziyafətdən həzz aldığı səhnədə hətta "marchpane" üçün bir növ resept də qeyd etmişdi. O dövrdə badamlı şirniyyatlar bahalı və lüks qida sayılırdı. Şekspirin əsərlərində bu təamdan bəhs etməsi onun həm də yüksək zövqə sahib olduğunu göstərir.

10. Bəzi müasir araşdırmalarda  Şekspirin dövrünün texnoloji dəyişikliklərindən təsirlənmiş olduğu irəli sürülür. Hətta "Qış nağılı" (The Winter's Tale) əsərindəki personajlardan birinin çap maşınının ixtiraçısı Yohann Qutenberqdən ilhamlandığı deyilir. Lakin bu fikirlər akademik dairələrdə geniş şəkildə qəbul olunmur.

11.Görkəmli şair kart və zər oyunlarını çox sevirdi. (Hətta bir dəfə kart oyununda böyük məbləğdə pul uduzduğundan yaxın dostu, məşhur aktyor Riçard Burbec onu borcdan xilas etmişdi deyə bir iddia belə yayılıb.) Onun oyunlara olan bu həvəsi "Venesiya taciri" kimi pyeslərindəki risk və bəxt mövzularında özünü büruzə verir.

12.Şekspirin heyvanlara olan sevgisi əsərlərində onları tez-tez təsvir etməyindən bəllidir. Müəllifin Mistres adında sadiq bir iti var idi ki, bu itə müəllifin  "The Winter's Tale" və "The Two Noble Kinsmen" kimi əsərlərində belə rast gəlinir.

13.Dostları və həmkarları Şekspiri gizli-gizli "bard"  adlandırırdılar. Bu söz fransız mənşəli olub, mənası “şair” deməkdir. Maraqlıdır ki, bu gün bütün dünya onu məhz bu gizli ləqəblə —"Böyük Ozan" , “Eyvon şairi” kimi tanıyır.

14.Musiqi alətində ifa edən,  hətta mahnı belə bəstələdiyi deyilən Şekspir  musiqini çox sevirdi. Bu sevgi onun bir çox pyeslərində, o cümlədən "Yay gecəsinin yuxusu" və "On ikinci gecə" əsərlərində əks olunur. Onun pyeslərində tez-tez Elizabet dövründə İngiltərədə məşhur olan mahnılar və rəqslər yer alır və bir çox alimlər onun İntibah dövrünün musiqisindən ilham aldığına inanırlar.

15.Heç bilirsinizmi, niyə 23 Aprel həm də Beynəlxalq İngilis dili Günüdür? Bu qərar 2010-cu ildə BMT tərəfindən verilib. BMT bu günü "çoxdilliliyi və mədəni müxtəlifliyi qeyd etmək" üçün yaradıb. Bu tarix  isə təsadüfi seçilməyib... Belə ki, “ingilis dilinin atası” sayılan U. Şekspir sadəcə əsərlər yazmır, sanki ingilis dilini yenidən inşa edirdi. Bu gün ingilis dilində istifadə olunan 1700-dən çox sözü və yüzlərlə məşhur ifadəni ilk dəfə yazılı ədəbiyyata məhz o gətirib.

Beləliklə, 23 Apreldə təkcə bir dil deyil, həm də o dili dünya səviyyəsinə qaldıran, onun inkişafında misilsiz xidmətləri olan bir dahinin mirası qeyd edilir. Şekspirin əsərləri ingilis dilinin gözəlliyinin, zənginliyinin, bədiiliyinin və poetikliyinin ən parlaq nümunələrindən biridir. Bəlkə də elə buna görə, əsrlər keçsə də, bu əsərlər aktuallığını qoruyur və geniş oxucu kütlələrinin ürəyinə yol tapmağa davam edir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.04.2026)

Dünən İçərişəhərdə - görkəmli Azərbaycan yazıçısı Mir Cəlalın ev-muzeyində “Ədibin Evi” Ədəbiyyata Dəstək Fondunun təşkil etdiyi Mir Cəlal adına V Hekayə Müsabiqəsinin qalibləri mükafatlandırılıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, mükafatlandırılan 6 nədər 16 finalçı arasından, ümumən isə müsabiqəyə 258 əsər təqdim edən 211 müəllifin arasından seçiliblər.

Mir Cəlal yadigarları Hafiz və Ədibə Paşayevlər, “Ədibin Evi”nin icraçı direktoru Şəfəq Mehrəliyeva, münsiflər heyətinin sədri İntiqam Qasımzadə, münsiflər Nizami Cəfərov, İlham Rəhimli, Rəşad Məcid və Aqşin Yenisey çıxış edərək müsabiqə barədə öz ürək sözlərini söyləyiblər. Daha sonra mükafatçılar elan edilib.

3 nədər 3-cü, 2 nəfər 2-ci və 1 nəfər 1-ci olub.

3-cü yer

 Turan Uğurun “Əbabil Quşu” hekayəsi;

Həmid Piriyevin “Müjdə” hekayəsi;

 Xatirə Nurgülün “Bilalın Qayıdışı” hekayəsi;

2-ci yer

 Elnur Məmmədlinin “Kəkələmə” hekayəsi;

 Ömər Xəyyamın “10410-cu gün” hekayəsi;

1-ci yer

 Sərvanə Dağtumasın “Körpənin intiharı” hekayəsi.

Qalibləri təbrik edən münsiflər heyətinin üzvləri xalq yaradıcılığı ilə klassik bədii üslubun qabaqcıl təcrübələrini ədəbiyyatımızın hekayəçilik ənənələrinə gətirən Mir Cəlalın irsinin gənc yazıçılar tərəfindən davam etdirildiyini təqdirəlayiq hesab ediblər.

Qalib hekayələr geniş oxucu kütləsinə "Azərbaycan" jurnalının növbəti sayında təqdim ediləcək. Finalçıların hekayələri isə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalınada yayımlanacaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.04.2026)