Harun Soltanov, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Dayan bir dəqiqə. Nəfəs al. Əlindəki telefonu yerə qoyma, sadəcə bir anlıq gözlərini yum. İçində nə var? Hansı səslər eşidilir? Hansı ağrılar, hansı sevinclər, hansı unudulmuş xatirələr? Aç gözlərini. Davam edək.

 

Bax! Hər səhər oyanırsan. İşıq pəncərədən süzülür, ya da süzülmür. Bəzən günəşli səhər, bəzən boz, yağışlı, bəzən elə bir səhər ki, oyanmaq istəmirsən. Amma oyanırsan. Çünki məcbursan. Çünki həyat davam edir. Çünki səni gözləyənlər var, ya da yoxdur. Amma yenə də oyanmalısan.

Sən kimsən?

Adın nədir? Harada doğulmusan? Neçə yaşın var? Bunların heç birinin əhəmiyyəti yoxdur. Əhəmiyyətli olan tək şey odur ki, sən varsan. Və bu varlığın özü bir möcüzədir, eyni zamanda bir lənətdir.

Bu məqalə heç nədən danışmayacaq. Hər şeydən danışacaq. Sənin içindəki hər şeydən. O qaranlıq guşələrdən, işıqlı xatirələrdən, heç kimə demədiyin sirlərdən, özünə belə etiraf edə bilmədiyin qorxulardan. Bu məqalə sənin hekayəndir. Hamımızın hekayəsidir.

Yalnızlıq nədir? Bilirsən. Hamımız bilirik. O hissdir ki, izdihamın içində belə tək olduğunu hiss edirsən. Dostların var, ailən var, sevdiyin insan var, amma içində bir yerdə elə bir dərinlik var ki, ora heç kim girmir. Orada sən təksən. Həmişə tək. Gecələr yata bilmirsən. Tavanın boşluğuna baxırsan. Düşüncələr bir-birinin ardınca gəlir. Keçmiş, gələcək, peşmanlıqlar, ümidlər. Hamısı bir anda. Başını yastığa qoyursan, amma beynin işləyir, işləyir, işləyir. Səhərə kimi. Səhər olur. Yenə oyanırsan. Yenə eyni. Yalnızlıq insanın özü ilə qarşılaşmasıdır. O qarşılaşmada ya güclənirsən, ya da dağılırsan. Çoxları dağılır. Çoxları qaçır bu qarşılaşmadan. Televizor, telefon, iş, insanlar, səs-küy, nə olursa olsun, təklikdən qaçmaq üçün hər şeyə sığınırlar. Amma qaça bilməzsən. Təklik səni tapacaq. Gec ya tez. Yalnızlıq eyni zamanda azadlıqdır. Heç kim yoxdur, heç kim səndən bir şey gözləmir, heç kim səni mühakimə etmir. Sən sadəcə sənsən. O anlarda nə etdiyin, kim olduğunu göstərir. Tək qalanda nə edirsən? Oxuyursan? Düşünürsən? Ağlayırsan? Uzanıb boşluğa baxırsan? Bu, sənin kim olduğundur.

  Bəs ağrı? Bu sözü eşidəndə nə hiss edirsən? Hansı ağrı gəlir yadına? Uşaqlıqda yıxılıb dizini soyduğun gün? Sevgilindən ayrıldığın o axşam? Birini itirdiyin o an? Yoxsa elə bir ağrı ki, adı yox, haradasa için dərinliklərində gizlənib, nə vaxtsa çıxacaq deyə qorxursan? Ağrı insanın ən sadiq yoldaşıdır. Doğulanda başlayır. O ilk nəfəs, o ilk ağlama hamısı ağrıdandır. Sonra böyüyürsən, ağrı da böyüyür səninlə. Fərqli formalara girir. Bəzən fiziki olur, bəzən ruhi. Bəzən elə qarışır ki, ayırd edə bilmirsən bədəninmi ağrıyır, ruhunmu. Ağrı insana ən çox şey öyrədən şeydir. Sevinci unudursan, xoşbəxt anları unudursan, amma ağrını unutmaq olmur. O, yaddaşına yazılır, beyninə həkk olunur. Nə vaxtsa bənzər bir an gələndə, o ağrı yenidən oyanır. Səni qorumaq istəyir əslində. "Dayan" deyir, "getmə, yenə olacaq". Amma bəzən dayanmaq olmur. Getməlisən. Və yenə ağrıyacaq. Bəzi insanlar ağrıdan qaçır. Hamısından. Narkotik, alkoqol, alış-veriş, yemək, cinsi əlaqə, nə olursa. Hər şey ağrını unutdurmaq üçündür. Amma ağrı qaçanın ardınca gedir. Daha da güclənir. Çünki üzləşməyən ağrı böyüyür. Kökəlir. Nə vaxtsa çıxıb qarşına dayanacaq və o zaman qaça bilməyəcəksən. Ağrı ilə üzləşmək ən böyük cəsarətdir. Oturub ağrının gözünə baxmaq, "mən səni tanıyıram" demək, "sən mənim bir parçamsan" deyə bilmək. O zaman ağrı gücünü itirir. Hələ də var, amma səni idarə etmir. Sən onu idarə edirsən.

 Və sonra sevgi gəlir. Necə gəlir, bilmirsən. Bir gün baxırsan ki, ürəyində bir istilik var. Kimsə var. O kimsə olmadan əvvəlki həyatını xatırlamaq istəmirsən. O girib həyatına, hər şey dəyişib. Sevgi nədir? Bunu heç kim dəqiq bilmir. Filosoflar yüz illərdir danışır, şairlər yazır, bəstəkarlar musiqilər bəstələyir. Hələ də tam izah edə bilməyib heç kim. Çünki sevgi izah edilmir. Yaşanır. Sevgi o demək deyil ki, hər şey gözəldir. Əksinə, çətindir. İnsanın ən çətin şeyi sevməkdir. Çünki sevəndə qorxursan. İtirmək qorxusu. Aldanmaq qorxusu. Sevdiyin insanın səni yarı yolda qoyması qorxusu. Bu qorxularla yaşamaq çətindir. Amma sevən insan bu qorxulara rəğmən sevməyə davam edir. Səhər oyananda onun üzünü görmək istəyir. Günü onunla keçirmək istəyir. Axşam yatanda onun nəfəsini eşitmək istəyir. Bu sadə şeylər, bu adi anlar, sevginin özüdür. Sevgi həm də fədakarlıqdır. Özündən keçməkdir. Sevdiyin insan üçün gecəni gündüzə vurmaq, öz rahatlığından imtina etmək, onun xoşbəxtliyi üçün hər şeyə razı olmaq. Amma bu fədakarlıq məcburiyyətdən deyil, könüldən olmalıdır. "Məcbur" sözü sevginin içinə girəndə, sevgi ölür. Sevgi eyni zamanda ağrıdır. Çünki sevdiyin insan səni ən çox incidə biləcək insandır. Sənin ən zəif nöqtəni bilir, ora vura bilər. Və bəzən vurur. İstəmədən, ya da bilərəkdən. Və o ağrı başqa heç bir ağrıya bənzəmir. Çünki sevgiylə gəlir.

Buna baxmayaraq, insanlar sevməyə davam edir. Əsrlərdir sevir, min illərdir sevir. Ayrılıqlar olur, ölümlər olur, xəyanətlər olur, amma sevgi heç vaxt bitmir. Bir insan gedir, başqası gəlir. Sevgi qalır. Çünki sevgi insanın özüdür. İnsanı insan edən şeydir. Sevmədən yaşamaq olar, amma yaşadığını hiss etmək olmur. Sevmək, həqiqətən yaşamaqdır.

Bəs yaxşı bu nə vaxta qədər davam edəcək? Nə vaxta qədər susacaqsan? Nə vaxta qədər dözəcəksən? Nə vaxta qədər başqalarının sənin üçün çəkdiyi sərhədlər içində yaşayacaqsan? Üsyan gəlir. İçində bir şey partlayır. Artıq dözə bilmirsən. Dayan deyirsən, bəsdir. Mən də varam. Mənim də sözüm var. Mənim də seçimlərim var. Mən də öz həyatımı yaşamaq istəyirəm. Bu üsyan bəzən böyük olur. Küçələrə çıxırsan, səsini qaldırırsan, haqsızlığa qarşı durursan. Bəzən kiçik olur. Sadəcə "yox" deməkdir kiməsə. İlk dəfə. Ömründə ilk dəfə "yox" deyirsən və için rahatlayır.

Üsyan etmək qorxuludur. Çünki nə olacağını bilmirsən. Qarşı tərəf nə edəcək, bilmirsən. Tək qalacaqsan, bilmirsən. Amma üsyan etməyəndə daha çox qorxursan. Özündən qorxursan. Öz səssizliyindən, öz boyun əyməyindən, öz itaətindən. Tarix üsyanlarla doludur. Bəziləri qalib gəlib, bəziləri uduzub. Amma ən vacibi odur ki, üsyan edənlər özlərinə sadiq qalıblar. Susmayıblar. Əyilməyiblər. Və bu, hər şeydən dəyərlidir. Sən nə vaxt üsyan edəcəksən? Nəyə qarşı? Nə üçün? Bu sualları özünə verməlisən. Çünki gün gələcək, susmaq mümkün olmayacaq. Və o gün gələndə hazır olmalısan.

 Nifrət. Bu sözü demək belə ağırdır. Amma var. İçimizdə var. İnkar etmək olmur. Nifrət edirsən. Kiməsə, nəyəsə, bəzən özünə. Nifrət elə bir hissdir ki, için yandırır, gecələr yata bilmirsən, daima düşünürsən o insanı, o hadisəni, o anı. Nifrət səni yeyir. İçindən çürüdür. Nifrət çox vaxt sevginin o biri üzüdür. Çox sevdiyin insan sənə xəyanət edəndə, nifrətə çevrilir sevgin. Ya da çox gözlədiyin bir şey olmayanda, için nifrətlə dolar. Nifrət məyusluqdan doğar, aldanmaqdan doğar, haqsızlıqdan doğar. Amma nifrət ən çox zərər verən şeydir. Nifrət etdiyin insan bunu bilmir belə. O öz həyatını yaşayır, xoşbəxtdir, ya da deyil, fərqi yox. Sən isə için-için yanırsan. Nifrət sənə heç nə qazandırmır. Əksinə, səndən hər şeyi alır. Rahatlığını, yuxunu, sevincini. Nifrətdən qurtulmaq çox çətindir. Bəzən qurtulmaq mümkün olmur. Amma ən azından onunla yaşamağı öyrənmək olar. Onu idarə etməyi. Ona qapılmamağı. Nifrət edirsənsə, bil ki, sən də insansan. Bu hiss səni günahlandırmaz. Əsas olan, nifrətin səni idarə etməsinə icazə verməməkdir.

Bütün bunların içində isə bir işıq var. Azadlıq. Azadlıq nədir? İstədiyini etmək? Yox. İstəmədiyini etməməkdir azadlıq. Seçim edə bilməkdir. Və ən önəmlisi, seçimlərinin məsuliyyətini daşıya bilməkdir. Sən azadsan. Bunu bilirsənmi? Nə qədər sıxışdırılmış, nə qədər məhdudlaşdırılmış hiss etsən də, azadsan. Çünki düşünə bilirsən. Seçə bilirsən. Bəlkə dəyişə bilməzsən şərtləri, amma dəyişə bilərsən münasibətini. Və bu, azadlıqdır. İnsan azadlığa məhkumdur. Doğulursan və azadsan. İstəsən də, istəməsən də. Bu azadlıq ağırdır bəzən. Çünki məsuliyyət gətirir. Seçimlərinin nəticələrini özün daşıyacaqsan. Kimsə gəlib səni xilas etməyəcək. Məhbus da azaddır. Düşüncələrində, ümidlərində, seçimlərində. O da seçə bilər ümid etməyi, ya da ümidsizliyi. O da seçə bilər nifrət etməyi, ya da bağışlamağı. Azadlıq qorxuludur. Çünki bilirsən ki, heç bir bəhanən qalmır. Heç kimi günahlandıra bilməzsən. Öz seçimlərin, öz həyatın, öz nəticələrin. Amma azadlıq eyni zamanda ən böyük lütfdür. Öz həyatının sahibi olmaqdır. Öz hekayənin qəhrəmanı olmaq.

Və nəhayət, ölüm.

Hamımızın qaçılmaz sonu. Nə qədər qaçsan da, nə qədər unutmağa çalışsan da, gələcək. Bir gün. Nə vaxt, harda, necə bilmirik. Amma bilirik ki, gələcək. Ölüm həyata məna verən yeganə şeydir. Sonsuza qədər yaşasaydıq, heç nəyin dəyəri olmazdı. Hər şeyi təxirə salardıq, hər şeyi sabaha qoyardıq. Ölüm olduğu üçün bu gün dəyərlidir. Bu an dəyərlidir. İndi dediyin söz, indi etdiyin hərəkət. Ölüm qorxusu ən böyük qorxudur. Hamısının içində ən dərini. Gecələr yata bilmirsən bəzən, düşünürsən. O qaranlıq, o sonsuzluq, o heçlik. Nə olacaq? Heç nə olmayacaq. Sən olmayacaqsan. Amma bəlkə də ən böyük azadlıq ölümdür. Çünki ölüm olduğu üçün həyatın dəyərini bilirsən. Çünki ölüm olduğu üçün sevməyin mənası var. Çünki ölüm olduğu üçün hər anın qədrini bilirsən. Ölənlərin ardından ağlayırıq. Özümüz üçün ağlayırıq əslində. Onsuz qaldığımız üçün. Onunla birlikdə özümüzdən bir parçanın da öldüyü üçün. Xatirələr qalır. O xatirələrlə yaşayırıq. Onlar da bir gün öləcək, bizimlə birlikdə. Ölümə meydan oxumaq olmur. Onu məğlub etmək olmur. Amma onu unutmaq olar. Yaşamaqla. Sevməklə. Gülməklə. Həyatı doldurmaqla elə doldurmaq ki, ölümə yer qalmasın.

 Bütün bunların içində ən vacib şey anlardır. O anlar ki, heç vaxt unutmayacaqsan. Uşaqlıqda yay günü, ananın bişirdiyi yeməyin iyi. Sevgilinin əlinin istiliyi. Dostunla gecə yarısı etdiyin söhbət. Uşağının ilk gülüşü. Babanın son sözləri. Bu anlar həyatın özüdür. Böyük hadisələr deyil, planlar deyil, gələcək deyil. Bu anlardır. İndi, bu dəqiqə, bu saniyə. Nəfəs alırsan. Ürəyin döyünür. Canlısan. Bəzən elə qaçırıq ki, anları görmürük. Gələcəyə o qədər fokuslanırıq ki, indini unuduruq. Nə vaxtsa xoşbəxt olacağıq deyə gözləyirik, amma xoşbəxtlik indidir. Bu andadır. İçdiyin çayda, baxdığın göydə, yanındakı insanda. Anları yaşamaq bacarığı ən böyük bacarıqdır. Bunu heç kim öyrədə bilməz. Özün öyrənməlisən. Dayanmağı, baxmağı, hiss etməyi. Tələsməməyi. İndidə olmağı.

Düşün.. Həyatın boyu yaşadığın anların neçəsini xatırlayırsan? Minlərlə gün, on minlərlə saat, milyonlarla dəqiqə. Neçəsi qalıb yaddaşında? O qədər az. O qədər dəyərli. Bu an da bir gün xatirə olacaq. Bu mətni oxuduğun an. Bəlkə heç vaxt unutmayacaqsan. Bəlkə illər sonra yadına düşəcək ki "Hə, o vaxt bir oğlanın belə bir məqaləsini oxumuşdum, içim titrəmişdi." Bil ki, bu an dəyərlidir.

Və bütün bunların mərkəzində sən varsan. Sən. Bu qədər sadə, bu qədər mürəkkəb. Sən özünün ən böyük sirrisən. Bütün ömrün boyu tanımağa çalışırsan özünü, amma heç vaxt tam tanıya bilmirsən. Hər gün yeni bir tərəfini kəşf edirsən. Bəzən yaxşı, bəzən pis, bəzən heç gözləmədiyin. Özünü tanımaq ən çətin işdir. Çünki eyni anda həm tanıyan, həm tanınansan. Eyni anda həm sual, həm cavab. Eyni anda həm axtaran, həm tapılan. İçində nə var? Dürüst ol. Qorxuların, arzuların, peşmanlıqların, ümidlərin. Hamısı bir yerdə. Bəzən bir-birinə qarışır, ayırd edə bilmirsən nəyin nə olduğunu. Özünlə üzləşmək ən çətin üzləşmədir. Çünki qaça bilməzsən. Özündən qaça bilməzsən. Hara getsən, özün də gedirsən. Özünlə birlikdə. Özünü sevmək ən çətin sevgidir. Çünki sən özünü ən yaxşı tanıyırsan. Bütün çirkin tərəflərini, bütün zəifliklərini, bütün səhvlərini bilirsən. Və bütün bunlara rəğmən özünü sevə bilmək, ən böyük cəsarətdir. Özünü qəbul etmək. Olduğun kimi. Dəyişdirmək istədiklərinlə, dəyişdirə bilmədiklərinlə. Keçmişinlə, gələcəyinlə. Qorxularınla, cəsarətlərinlə. Hamınla. Olduğun kimi. Sən kifayətsən. Bilməlisən. Nə əskik, nə artıq. Sadəcə sən. Və bu, kifayətdir.

Həyat davam edir. Bütün ağrılara, bütün itkilərə, bütün sevinclərə, bütün anlara baxmayaraq, həyat davam edir. Sən durmusan, yaşayırsan. Nəfəs alırsan. Sabah da olacaq. O biri gün də. Nə olacaq? Bilmirsən. Heç kim bilmir. Sürprizlərlə doludur həyat. Bəzən yaxşı, bəzən pis. Bəzən elə şeylər olur ki, heç gözləmirsən. Bəzən elə itkilər olur ki, ölmək istəyirsən. Bəzən elə sevinclər olur ki, ölməyə dəyməz deyirsən. Davam etmək ən böyük cəsarətdir. Hər şey bitəndə, ümid qalmayanda, qaranlıq hər yeri bürüyəndə, yenə də davam etmək. Səhər oyanıb yenə qalxmaq. Yenə çay dəmləmək. Yenə işə getmək. Yenə gülümsəmək. Yenə sevmək. Yenə ümid etmək. Davam etmək inadkarlıqdır. Həyata inad. Ölümə inad. Qaranlığa inad. "Mən hələ bitmədim" deməkdir. "Mən hələ varam" deməkdir. "Mən hələ yaşayıram" deməkdir. Və ən əsası, davam etmək seçimdir. Seçirsən. Hər gün. Hər səhər oyananda seçirsən. Yaşamağı seçirsən. Mübarizəni seçirsən. Ümidi seçirsən.

Bu mətni oxudun. Axıra qədər. Niyə? Nə axtarırdın burada? Özünü? Cavab? Təsəlli? Yoxsa sadəcə vaxt keçirmək? Fərqi yoxdur. Önəmli olan, bu an. İndi. Bu sözləri oxuduğun an. Nə hiss edirsən? İçində nə dəyişdi? Bir şey dəyişdimi? Bu məqalənin heç bir mesajı yoxdur. Heç bir dərs vermir. Sadəcə göstərir sənə özünü. Güzgüdür. Baxırsan, özünü görürsən. Bəyənirsən, ya bəyənmirsən, sənin seçimindir. Həyat davam edəcək. Sabah oyanacaqsan. Yenə eyni. Yenə fərqli. Kim bilir.

Amma bil ki, sən tək deyilsən. Bütün bu hisslər, bütün bu düşüncələr, bütün bu ağrılar, sevinclər, qorxular, ümidlər – hamısını başqaları da yaşayır. Milyonlarla insan. Əsrlərdir. Bəşəriyyətin ortaq hissləridir bunlar. Sən də bu böyük axının bir parçasısan.

Sən də bu hekayənin bir parçasısan. Baş qəhrəmanısan. Öz hekayənin baş qəhrəmanı. İndi nə edəcəksən?

Bu sualın cavabı səndədir. Həmişə səndə idi. Həmişə səndə olacaq.Seçim sənindir. Həmişə sənindir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.02.2026)

 

Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Mil-Muğan Regional Mədəniyyət İdarəsinin tabeliyində fəaliyyət göstərən Mil-Muğan Regional Mədəniyyət İdarəsi, İmişli rayon Mədəniyyət Mərkəzi və İmişli şəhər incəsənət məktəbinin birgə təşkilatçılığı ilə Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin yaradılmasının 34-cü ildönümü münasibətilə “Qələbəyə aparan qanadlar” adlı tədbir keçirilib.

 

Rayon ərazisində yerləşən “N” saylı hərbi hissədə təşkil olunan görüşdə hərbçilər, mədəniyyət işçiləri və yaradıcı kollektivlər iştirak ediblər. Tədbirin əsas məqsədi gənc əsgərlərdə vətənpərvərlik ruhunun yüksəldilməsi, ordumuza mənəvi dəstəyin gücləndirilməsi və milli-mənəvi dəyərlərin təbliği olub.

 

Şəhidlərin xatirəsi ehtiramla anılıb

Tədbir Vətən uğrunda canlarından keçmiş şəhidlərin əziz xatirəsinin bir dəqiqəlik sükutla yad edilməsi ilə başlayıb. Bu anlarda iştirakçılar Azərbaycan torpaqlarının müdafiəsi uğrunda göstərilən qəhrəmanlıq nümunələrini dərin hörmət və minnətdarlıqla xatırlayıblar.

 

Komandir çıxışı: “Siz xalqımızın qürurusunuz”

Hərbi hissənin komandiri çıxış edərək şəxsi heyəti Hərbi Hava Qüvvələri Günü münasibətilə təbrik edib. O, əsgər və zabitlərə göstərdikləri fədakarlığa görə təşəkkürünü bildirərək, onların vətənə sədaqətlə xidmət etmələrinin xalqımız üçün böyük qürur mənbəyi olduğunu vurğulayıb.

Komandir çıxışında hərbçilərə xidmətlərini şərəf və ləyaqətlə yerinə yetirməyi, hər zaman ayıq-sayıq olmağı və ailələrinə sağlam-salamat qayıtmağı arzulayıb.

 

Mədəniyyət işçilərindən əsgərlərə mənəvi dəstək

Tədbir çərçivəsində mədəniyyət işçiləri və incəsənət məktəbinin şagirdləri tərəfindən hazırlanmış rəngarəng ədəbi-bədii proqram təqdim olunub. Vətənə, orduya və qəhrəmanlığa həsr olunmuş şeirlər, vətənpərvərlik ruhlu mahnılar və musiqi nömrələri əsgərlər tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanıb.

Səsləndirilən əsərlər iştirakçılarda qürur, birlik və milli həmrəylik hisslərini daha da gücləndirib. Səhnədə səslənən hər bir söz, ifa olunan hər bir musiqi parçası ordumuzun qüdrətinə olan inamın ifadəsinə çevrilib.

 

Milli ruhun və mənəvi birliyin təntənəsi

“Qələbəyə aparan qanadlar” adlı görüş bir daha göstərib ki, mədəniyyət və ordu bir-birini tamamlayan, xalqın mənəvi gücünü artıran əsas sütunlardır. Bu cür tədbirlər gənc nəslin vətənə bağlılıq ruhunda formalaşmasında, milli dəyərlərə hörmət hissinin gücləndirilməsində mühüm rol oynayır.

Tədbirin sonunda iştirakçılar belə görüşlərin davamlı keçirilməsinin əhəmiyyətini vurğulayaraq, mədəniyyət xadimlərinə və təşkilatçılara təşəkkürlərini bildiriblər.

Qeyd edək ki, bu kimi tədbirlər Azərbaycan Ordusunun döyüş ruhunun yüksəldilməsinə, əsgərlərin mənəvi-psixoloji hazırlığının möhkəmləndirilməsinə və xalq–ordu birliyinin daha da güclənməsinə xidmət edir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.02.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

İnsanlar tez-tez şikayət edirlər: “Küçə heyvanlarının əlindən bayıra çıxa bilmirik, bizə mane olurlar”.

Doğrudanmı? Yoxsa məsələ tam əksinədir, biz onların yaşamasına mane oluruq?

 

Küçədə rastımıza çıxan hər it, hər pişik kiminsə vecsizliyi, kiminsə qorxusu, kiminsə mərhəmətsizliyinin nəticəsidir. Onlar bu şəhərin sakini olmağı seçməyiblər. Onları küçəyə çıxaran nə aclıqdır, nə də öz istəkləri- onları küçəyə çıxaran insanların məsuliyyətsizliyidir.

Yadımdadır, illər əvvəl qapımızın yanından bir küçə iti keçmişdi. Bir dəfə ona yemək verdim, başını sığalladım. O gündən sonra hər səhər qapımızın qarşısında məni gözləyirdi. Üşüməsin deyə üstünü örtürdüm, dərsə gedəndə arxamca qaçırdı. Səssiz, sakit, sadəcə varlığı ilə insana güvənən bir canlı idi.

Bir gün arxamca qaçarkən bunu görən tanımadığım bir kişi itin üstünə daş atdı. Guya mənə “kömək etdi”. Ertəsi gün isə qapının qarşısında yalnız üstünü örtüyüm adyal qalmışdı. İtin özü yox idi. Axşama qədər gözlədim, narahat oldum. Sonra öyrəndim ki, qonşular onu “aparıblar, uzaqlaşdırıblar”. Hara, necə- bilmirəm. Amma sanki məni sevən, mənə alışan birini itirdim.

İndi sual verirəm: o it kimə mane olurdu? Mənəmi? Yoxsa onu daşlayan, yoxa çıxaran insanlara?

Küçə heyvanlarını təpiklə itələyən, daşlayan, öldürən, maşının altına salan, “quduzdur” deyib iynə vurduraraq həyatına son qoyan kimdir? Bunları edən də heyvanlardırmı? Yoxsa bunlar bizim cəmiyyətin susaraq razılaşdığı qəddarlıq nümunələridir?

Bir pişiyi ayağı ilə itələmək, bir iti qorxutmaq, sadəcə “narahat edir” deyə bir canlının həyatını yarımçıq qoymaq — bu nə cəsarətdir, nə də güc. Bu, yalnız vicdanın yoxluğudur.

 

 

Onlar canlı deyilmi? Acı hiss etmirlərmi? Qorxmurlar? Sevmirlərmi?

Əslində, küçə heyvanları bəzi insanların dilsiz, amma ən saf və ən gözəl versiyasıdır. Onlar xəyanət etmir, unutmaz, yarı yolda qoymaz. İt qədər sadiq ola bilməyən insanlar onlardan narahat olur. Çünki sədaqət, mərhəmət və səssiz sevgi güzgü kimidir- kimdə yoxdursa, onu narahat edir.

Bu şəhərdə problem küçə heyvanları deyil. Problem onların gözlərinə baxanda utanmayan insanlardır. Problemi həll etmək istəyiriksə, daş atmaqla yox, məsuliyyət götürməklə başlamalıyıq. Çünki küçələr heyvanlardan təmizlənəndə yox, vicdanlardan mərhəmət silinəndə təhlükəli olur.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Ədəbiyyatımızda qruplaşmalar var, ancaq bunlar rəhbər şəxslərin ətraflarındakı qruplaşmalardır, regionçuluq, dostbazlıq, dəstəbazlıq qruplaşmalarıdır. Rasim Qaraca bütün bunlardan uzaqdadır. Çünki o, bu qüvvələrin hamısına alternativdir. O, müstəqil ədəbi hərəkatın və alternativ ədəbiyyat nəşriyyatının qurucularından biridir.

 

 Rasim Qaraca 18 fevral 1960-cı ilde anadan olub. Orta təhsilini doğma Şirvan şəhərində başa vurduqdan sonra Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsində təhsil alıb. Universitet illərindən etibarən mətbuatda fəaliyyətə başlayıb, müxtəlif qəzet və jurnallarda xəbər yazarı, reportyor və köşə yazarı kimi çalışıb.

1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılması və Azərbaycanın müstəqillik qazanmasından sonra Qaraca jurnalistikadan uzaqlaşaraq sərbəst ədəbi fəaliyyətə başlayıb. O, ölkədə ilk müstəqil ədəbi birliklərdən biri olan “Baca” ədəbiyyat dərnəyini yaradıb (Azad Yaşar və İsmayıl Bayramoğlu ilə birlikdə) və dərnəyin mətbuat orqanı “Yaşıl söz” adlı ədəbi qəzeti nəşr edib.

 Bu illər Azərbaycan ədəbiyyatında dövlət nəzarətindən kənar ədəbi təşəbbüslərin başlanğıcı kimi xarakterizə olunur. 2000-ci ildə Rusiyada bir neçə il yaşadıqdan sonra Bakıya qayıdan Rasim Qaraca “Azad Yazarlar Ocağı” (AYO) adlı yeni ədəbi qurumun əsasını qoyub. Bu birlik 2000-ci illərin əvvəllərində müstəqil ədəbiyyatın inkişafında və yeni nəsil yazarların formalaşmasında mühüm rol oynayıb.

Elə həmin dövrdə Qaraca tərəfindən təsis edilən “Alatoran” ədəbiyyat jurnalı ədəbi polemika, eksperimental yazı formaları və sərbəst fikrin təbliği ilə seçilib. “Alatoran” ətrafında formalaşan gənc yazıçılar sonradan çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının önəmli adlarına çevriliblər. Hazırda Rasim Qaraca “Alatoran” nəşriyyatının rəhbəridir. Nəşriyyat fəaliyyətə başladığı dövrdən bu yana 500-dən artıq kitab nəşr edib.

 

 Bu nəşrlər arasında həm çağdaş Azərbaycan yazarlarının, həm də dünya ədəbiyyatının tərcümə nümunələri yer alır. “Alatoran” nəşriyyatı müasir Azərbaycan nəşriyyat bazarında alternativ, qeyri-kommersiya yönümlü, intellektual ədəbiyyatın əsas platformalarından biri sayılır. Rasim Qaraca yaradıcılığında sovet dövründən qalma ideoloji ədəbiyyat modellərinə qarşı çıxır.

 Onun hekayə, roman və şeirlərində ekzistensial motivlər, absurd düşüncə, şəxsi azadlıq, mənəvi dirəniş və post-totalitar cəmiyyətin insanı kimi mövzular mühüm yer tutur. Qaraca ənənəvi nəsr formalarından imtina edərək ədəbi eksperimentlər, hibrid janrlar və ironik-fəlsəfi dil ilə fərqlənir.

Rasim Qaracanın 15 kitabı nəşr olunub. Onların arasında şeir topluları, hekayə kitabları və romanlar yer alır. Əsərləri rus, türk, ingilis və digər dillərə tərcümə edilib. Əsərlərinin mövzusu əsasən müstəqillik dövrü insanının psixoloji vəziyyəti, sosial təbəddülatlar və azadlıq anlayışının fərdi təcrübədəki əksi ilə bağlıdır. Rasim Qaraca müstəqillik dövrü Azərbaycan ədəbiyyatında “alternativ ədəbi düşüncənin” simalarından biri sayılır.

Onun təşkilatçısı olduğu “Baca”, “Alatoran” və “Azad Yazarlar Ocağı” kimi qurumlar azad düşüncəli yazıçıların formalaşmasında və yeni ədəbi nəslin yetişməsində mühüm rol oynayıb. Qaracanın fəaliyyəti həm də senzura sonrası ədəbiyyatın, müstəqil nəşriyyat hərəkatının və postmodern ədəbiyyatın Azərbaycanda təşəkkülündə dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir.

Alternativ ədəbi hərəkatın təşəbbüskarı, 2000-ci illər Azərbaycan ədəbiyyatının “post-sovet dönüş” mərhələsində əsas fiqurlardan biri, Eksperimental nəsr və modernist poetikanın təmsilçisidir.

O, müsahibələrinin birində deyir: “Ədəbi prosesin lider yazıçıya ehtiyacı var. Lider dedikdə mən yalnız yaxşı yazan müəllifi yox, həm də ədəbi prosesi yönləndirən, estetik dəyərləri formalaşdıran, yaşıdlarını ruhlandıran, cəmiyyətlə ədəbiyyat arasında körpü rolunu oynayan şəxsi nəzərdə tuturam. Ədəbi prosesin indiki durğun dövründə yalnız istedadlı və təşəbbüskar, lider özəlliyi olan bir yazıçı ədəbi həyatı silkələyə bilər.

Yeni ədəbi dəyərləri təqdim edən, ədəbi cəsarət göstərən, tabu mövzulara toxunan, ədəbi birlik yaradan, müzakirə mühiti yaradan, gənc yazıçıları ətrafına toplayan belə bir insanın olmasına ehtiyac var. Park Nəşriyyatında və ya “Kruq ədəbiyyatı” deyilən qrupda lider axtarışlarını hiss edirəm. Hələlik heç kim cəsarət edib önə çıxmaq istəmir. Amma yaxşı bir lider tapılarsa, proses alovlana bilər.”

 

Kitabları

 

- Ölüm haqqında günəş (şeirlər)

- R hərfi olmayan aylar (şeirlər)

- Əyri evin qadını (hekayələr)

- Siz ey ordakılar (şeirlər)

- Gemiler Balıkların Bulutları (şeirlər)

- 11 gecə (roman)

- Azərbaycan Arqo Deyimləri

- Alatoranda yazılanlar

- Zürafəsiz dünya (şeirlər)

- Zülmətdə alatoran (avtobioqrafik roman)

- Mənim həyatımı yaz (hekayələr)

- Tənha qurbağanın səsi

- Sənin toxunduğun hər şey (hekayələr).

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

"Bakı Azərbaycanın ürəyi, Şuşa isə onun ruhudur" - Azərbaycan Xalq rəssamı Əşrəf Heybətov nahaqdan belə deməyib. Onun milli koloritli, isti rənglərlə dolu, çılğın rəsmləri var ki, onlarda Bakı və Şuşa tərənnüm edilibdir...

Bu gün ünlü rəssamın anadan olmasının 75 illiyidir.

 

Əşrəf Heybətov 18 fevral 1951-ci ildə Bakıda anadan olub. 1979-cu ildə Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirib. Azərbaycanın xalq rəssamı, RDA beynəlxalq təşkilatının, YUNESKO-nun Beynəlxalq Rəssamlar Federasiyasının üzvü, Almaniyada "Bakı" Mədəniyyət Cəmiyyətinin sədridir. Rusiya Federasiyası Rəssamlıq Akademiyasının həqiqi üzvü, Azərbaycan Respublikasının Xalq rəssamıdır.

1991-ci ildən YUNESKO Rəssamlar Federasiyasının üzvü, Avropada Azərbaycan Mədəni Xadimləri Assosiasiyasının sədri, Beynəlxalq "Sülh səfiri", Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının fəxri üzvü, "Dünya xalqları incəsənəti" Beynəlxalq Assosiasiyasının mükafatı laureatıdır. Bundan başqa, Rusiya Federasiyası Rəssamlar İttifaqının və Rusiya Şərqşünaslıq Cəmiyyətinin üzvüdür.

"Azərbaycan-Almaniya" Dostluq Cəmiyyəti İdarə Heyətində təmsil olunur. Çingiz Aytmatov adına Beynəlxalq Fondun Avropa ölkələri üzrə Kuratoru, Almaniya Rəssamlar Birliyi, Beynəlxalq PDA ("Platforma, Dialoq, Avrasiya") təşkilatının, Qərbi Avropa Elm və Mədəniyyət Akademiyasının üzvüdür. Hal-hazırda Almaniyanın Koblents şəhərində yaşayır.

2006-cı il martın 13-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi sahəsində fəaliyyətinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub. 27 may 2018-ci ildə Azərbaycanın xalq rəssamı fəxri adına layiq görülüb.

Onun işlərinin əsas mövzusu Azərbaycan və bu diyarın xalqıdır. Əslən içərişəhərli olan Əşrəf Heybətov öz əsərlərinin çoxunda Bakının bu qədim hissəsindəki doğma dar küçələri təsvir edib, lakin son vaxtlar ümumtürk miqyaslı mövzular onu daha çox maraqlandırır. Rəssam emosional hisslərini belə ifadə edib:

2023-cü ildə "Bizim Şuşa" adlı albomu işıq üzü görəndə söyləyibdir "Bakı Azərbaycanın ürəyi, Şuşa isə onun ruhudur" kəlmələrini. Öz məramını isə belə izah edib: “Məqsədim Vətənimin gözəlliyini vəsf etməkdir”.

Deyir, hər rəssamın öz üslubu, dəst-xətti var. Bu üslub illərlə formalaşır və bunun üçün axtarışa çıxmaq, çox çalışmaq, dayanmadan yaratmaq lazımdır. Mənim yaradıcılığımın əsas qayəsi insan və dünyanın harmoniyasıdır. Elə bir harmoniya ki, insan bu dünyanın bir hissəsi kimi ona uyğun yaşaya bilsin. Hazırda elə mürəkkəb, hətta çətin bir dövrdə yaşayırıq ki, bu dövr bizdən cavab tələb edən suallar doğurur.

Biz sənət adamları da əsərlərimizdə bu suallara cavab tapmağa çalışırıq. İncəsənət aləminə yaxından bələd olan insanlar bilirlər ki, mənim yaradıcılığımda doğma Azərbaycan və Türk dünyası əsas yer tutur. Amma elə əsərlərim də var ki, onları konkret suallara cavab vermək üçün çəkmişəm: Biz kimik? Haradan gəlmişik? Haraya gedirik? Niyə dünyada çox vaxt şər xeyirə qalib gəlir? Axı niyə tarix boyu baş verən qanlı müharibələr insanlara dərs olmur?

Mənim üçün incəsənət təkcə forma və rəng deyil. Əsərin arxasında fikir dayanmalıdır. Hər bir əsər ideyadan doğmalıdır. Mənim üçün əsas məsələ düşünmək, sual vermək və bu suallara fırça ilə cavab axtarmaqdır. Ən əsası isə odur ki, mənim yaradıcılığımın ən böyük məqsədi Vətənimin gözəlliyini sənətin dili ilə vəsf etməkdir.

Rəssam uzun illərdir xaricdə yaşayır. Moskvada təhsilini başa vurduqdan sonra ona 1980-ci ildə keçirilən Olimpiadanın bədii tərtibatına rəhbərlik edən məşhur rəssam Zorab Sereteli ilə eyni komandada işləmək qismət olub. Həmin dövrdən etibarən Moskvada qalıb, 15 ilə yaxın orada yaşayıb. 1995-ci ildən isə Almaniyada məskunlaşıb.

Deyir, Avropa, xüsusən də Almaniya təbiəti, memarlığı, muzeyləri və tarixi abidələri ilə sənət adamı üçün əsl canlı ilham mənbəyidir. Hər dəfə Avropada yeni bölgə kəşf etdikcə düşünürəm ki, hələ görmədiyimiz nə qədər gözəlliklər varmış. Amma bütün bunlarla yanaşı, doğma torpaqdan uzaq olmaq insanın içində bir boşluq da yaradır. Mən ən çox Azərbaycanın dağlarının, təbiətinin həsrətini çəkirəm.

Düzdür, fotoşəkillərim, videolarım var, amma o yerlərin aurasını yaşamaq tamamilə fərqli bir hissdir. Azərbaycanın düzənlikləri, dağları, kənd yolları – bunların hər birinin özünəməxsus görkəmi var. Ona görə də çalışıram ki, hər il Vətəni ziyarət edim. Azərbaycana gedəndə mütləq rayonlara da baş çəkirəm. Mənim üçün Azərbaycan dünyada ən gözəl ölkədir. Vətənimizdəki o doğma ruh, o enerji başqa heç yerdə yoxdur. Xaricdə yaşayan hər bir azərbaycanlının ürəyində Vətən sevgisi olmalıdır. Biz Vətəni unutsaq kökümüzü itirərik.

 

Yubileyiniz mübarək, ünıü rəssam. Allah sizdən bu vətən sevgisini heç vaxt əskik etməsin.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.02.2026)

 

 

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Günəşə, Aya, ulduzlara baxınca ağlıma yalnız iki ad gəlir, Kopernik və Tusi. Bu, uşaqlıqdan astronomiyaya olan marağımdan ilgilənir.

Bu gün sizə Tusi barədə danışacağam. Tam 825 il əvvəl dünyaya gəlmiş bu ünlü insanın yubileyidir bu gün.

 

Məhəmməd ibn Həsən ət-Tusi 1201-ci il 18 fevralda (11 camadiyul əvvəl 597-ci il) Tus şəhərində anadan olub. İlk təhsilini atasından alıb, sonra Həmədan və Tus şəhərlərində dövrünün tanınmış alimlərinin – İbn Sina və Bəhmənyar əl-Azərbaycaninin davamçılarının yanında təhsil görüb. Aldığı hərtərəfli və dərin biliklər Məhəmmədi az bir vaxtda elmi mühitdə məşhurlaşdırıb.

 Hələ gənc yaşlarından etibarən o, bir sıra hökmdarların diqqətini cəlb edib. Otuz yaşında ikən Kuhistan ismaililərinin rəhbəri Nasirəddin Möhtəşəm onu sarayına qonaq çağırıb və gənc alimdən əxlaq barədə kitab yazmasını xahiş edib.

1235-ci ildə Nəsirəddin Tusi sonralar ona dünya şöhrəti gətirən və bir çox dillərə tərcümə olunan məşhur "Əxlaq-i Nasiri" əsərini tamamlayıb, lakin bir müddət sonra müəyyən narazılığa görə Tusi həbs olunaraq, ismaililərin əlçatmaz dağ zirvələrində yerləşən Ələmut qalasına aparılıb. O, burada sürgün həyatı keçirib.

 Nəsirəddin Tusi ismaililərin yanında keçirdiyi 12 ildən bir qədər artıq müddətdə dözülməz mənəvi sıxıntılarına baxmayaraq, qaladakı zəngin kitabxanadan istifadə edərək elmi yaradıcılıqla məşğul olub. Alim 1242-ci ildə tamamladığı məşhur "Şərh əl-İşarat" (Əbu Əli ibn Sinanın "İşarələr və qeydlər" adlı fəlsəfi risaləsinə şərh) əsərinin sonunda yazırdı:

"Mən bu kitabın əksər fəsillərini olmazın dərəcədə ağır bir şəraitdə yazdım. Ürək bundan artıq sıxıntı çəkə bilməzdi".

1253-cü ildə Çingiz xanın nəvəsi Hülaku xanın Yaxın Şərqə yürüşü başlayıb. Onun qoşunları 1256-cı ildə fətholunmaz sayılan Ələmut qalasını tutub, İsmaililər dövlətinin hakimiyyətinə son qoyub, Tusini və digər alim məhbusları azad edib. Nəsirəddin Tusi Hülaku xanın şəxsi məsləhətçisi təyin olunub.

 

Hülaku xan dövlətinin mərkəzini 1260-cı ildə Azərbaycana salır. Elxanilər adlanan bu yeni dövlətin başçıları "elxan"lar (el xanları) idi. Hülaku xan öz dövlətinin paytaxtı kimi əvvəlcə Azərbaycanın qədim mədəni mərkəzlərindən olan Marağanı, sonra isə Təbrizi seçir. Elə həmin vaxt Tusi Marağa rəsədxanasının tikintisinə başlayıb.

Nəsirəddin Tusi elmin müxtəlif sahələri ilə dərindən maraqlanıb. Onun qələmindən çıxan yüzdən artıq ciddi əsər elmin astronomiya, riyaziyyat, fizika, tibb, fəlsəfə, etika, məntiq və digər sahələrinə həsr olunub. Bununla belə Nəsrəddin in yaradıcılığından astronomiya və riyaziyyat üzrə tədqiqatlar xüsusi yer tutub

Riyaziyyatçı alimin ən məşhur əsərləri arasında "Şəklül-qita" ("Bütöv çoxtərəfli haqda risalə), "Came'ül-hesab" ("Lövhə və tozun köməyi ilə hesab toplusu"), "Dairənin ölçüsü", "Təhrir Öqlidis" ("Evklid "Başlanğıc"ının təsviri") kimi kitablar xüsusi yer tutub. Dörd hissədən ibarət "Zici-İlxani" ("İlxanilərin astronomik cədvəlləri") əsəri isə alimin adını dünya astronomiya tarixinə salıb.

1594-cü ildə Romada ərəb, sonra isə latın dilinə tərcümədə çap olunan "Evklid "Başlanğıc"ının təsviri" əsəri Tusi ideyalarının Avropada yayılmasında böyük iş görüb. Alimin beş kitabdan ibarət yazdığı "Bütöv dördtərəfli haqqında risalə" də Avropada triqonometriyanın inkişafında əhəmiyyətli rol oynayan əsər kimi məşhurdur. Dünya elmi tarixində ilk dəfə bu əsərdə triqonometriyaya müstəqil elm sahəsi kimi yanaşılıb.

Bu risalə ingilis, rus və fransız dillərinə çevrilmişdir. Nəsirəddinin cəbr sahəsində araşdırmaları içərisində bütün dərəcələrdən kökalma metodu və Binom düsturu daha çox tanınır. Bundan başqa alimin tarixə, minerologiyaya, fizikaya, tibbə, iqtisada, coğrafiyaya, musiqiyə və təbii ki, astronomiyaya dair çoxsaylı əsərləri də diqqətə layiqdir

Bunların arasında "Bağdadın tarixi", "İşığın əks olunması və sınması haqda risalə", "Evklid optikası", "Göy qurşağının öyrənilməsinə dair risalə", "Qiymətli daşlar haqqında kitab", "Tibb qanunları", "Dövlət maliyyəsi haqqında risalə", "Xoşbəxt günlərin seçilməsi" (astrologiya) və başqa əsərlərin adı çəkilə bilər.

Ensiklopedik alim Nəsirəddin Tusinin bir çox əsərləri dünyanın müxtəlif kitabxanalarında mövcuddur. Bunlara Bakı, Paris, Berlin, Vyana, Oksford, Kembric, Leypsiq, Münhen, Florensiya, Qahirə, İstanbul, Moskva, Sankt-Peterburq, Qazan şəhərlərinin muzey və kitabxanalarında rast gəlmək mümkündür.

Onun əsərlərinin çoxu ərəb dilindədir.

 

Əsas əsərləri:

- Şərhül-İşarat (20 ildə hazırlanmış)

- Şəklül-Qita (Tam dördtərəfli haqqında traktat)

- Zic-Elxani (Elxani astronomik cədvəli)

- Təcridül-Etiqad (Əqidənin təcridi)

- Təcridül-Kəlam (Kəlamın təcridi)

- Təcridül-Məntiq

- Təhriri-Öqlidis (Evklidin şərhi)

- Təhrirül-Məcəsti

 

Tusi 25 iyun 1274-cü ildə (18 zilhiccə 672-ci il) Bağdadda vəfat edib. 1935-ci ildə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı Ayın görünən tərəfindəki kraterə Nəsrəddin Tusinin adını verib. 1981-ci ildə Tusinin anadan olmasının 780 illik yubileyi geniş qeyd olunub, şərəfinə medal təsis edilib, həyatı haqqında qısametrajlı Nəsirəddin Tusi sənədli filmi çəkilib, Nəcəfqulu İsmayılov tərəfindən portreti yaradılıb.

Azərbaycan Respublikasının bir sıra elm, təhsil və mədəni-maarif müəssisəsinə, o cümlədən, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nəsirəddin Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasına, küçələrə (məsələn, Bakı və Naxçıvan şəhərlərindəki Nəsirəddin Tusi küçəsinə), Bakı şəhərindəki Nəsirəddin Tusi adına klinikaya, Bakı şəhəri Yasamal rayon Nəsirəddin Tusi adına 173 saylı məktəbə onun adı verilib.

Bundan əlavə, 1989-cu ildə Tehran Texnologiya Universitetinə Nəsrəddin Tusinin adı verilib. YUNESKO-nun qərarı ilə anadan olmasının 800 illik yubileyi dünya miqyasında qeyd edilib. Bu münasibətlə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin "Nəsirəddin Tusinin anadan olmasının 800 illiyi haqqında" 13 iyun 2000-ci il tarixli Fərmanı ilə yubiley komissiyası yaradılıb.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.02.2026)

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı bu gün və sabah sizlərə Təranə Dəmirin yeni şeirlərini təqdim edəcək.

 

 

BİR DƏ

 

Bir də o sabahlar geri dönərmi,

Bir də açılarmı səhər eləcə?

Bir də yağış-yağış sığallanarmı,

Bir də sevilərmi şəhər eləcə?

 

Üzündən, gözündən nur tökülərmi,

Günəş üzümüzə gülərmi görən?

O dəli sevdalar, dolu sevdalar

Bir də başımıza gələrmi görən?

 

Bir də qayıdarmı o bəxtəvərlik,

Xəyallar quş olub uçarmı bir də?

Sevənlər dənizlə pıçıldaşarmı,

Könlünü sulara açarmı bir də?

 

İpək saçlarımız küləyə dönüb

Gələnə, gedənə naz eləyərmi?

Küskün qəlbimizi ovutmaq üçün

Bir sığal təbəssüm bəs eləyərmi?

 

Dincini alarmı yorğun küçələr,

Bir də sevinərmi daşlar, divarlar.

Təzədən baharı müjdələyərmi

Bu payız adamlar, bu qış adamlar?

 

Bir də o sabahlar geri dönərmi,

Bir açılarmı səhər eləcə?

Bir də yağış-yağış sığallanarmı,

Bir də sevilərmi şəhər eləcə?

 

 

BU QIŞ

 

Yenə töküb qaş-qabağın,

Qaramat yağır üzündən.

Göy geyib, qara bağlayıb,

Hava nə çıxıb özündən.

 

Dilindən də baş açmırıq,

Bir dərdini bilək bunun?

Əlimizdən nə gəlir ki,

Yağış bunun, külək bunun.

 

Küçələr, yollar üşüyür,

Dərə, təpə, dağ darıxır.

Dəniz ləpə-ləpə küsüb,

Ağaclar yarpaq ağlayır.

 

Hərarəti bir dadımlıq,

Günəşi də bir aldanış.

Baxışından buz tökülür

Nə yaman sərt gəlib bu qış.

 

 

MEDAL-MEDAL

 

Medal-medal oynayırıq haçandı,

Sinəmizdə dingildəyir medallar.

Gündə yüz yol əyilirik, qalxırıq,

Əyildikcə cingildəyir medallar.

 

Sürünürük dərə belə, dağ belə,

Medal-medal yolumuzu azırıq.

Həqiqətin nəfəsini kəsirlər,

Biz də durub medal-medal susuruq.

 

Güc tapmırıq keçib gedək bu səddi,

Bizi qoymur göz açmağa medallar.

Medal-medal aldadırlar adamı,

Başımızı medal-medal qatırlar.

 

Alqış-alqış qıfıllanır dilimiz,

Medal-medal əriyirik beləcə.

Kökümüzə balta çalır medallar,

Medal-medal çürüyürük beləcə.

 

Medal-medal yayılırıq kürsüyə,

Sən bizdəki azara bax, azara.

Alan da biz, satan biz, İlahi,

Medal-medal bazara bax, bazara.

 

Medal-medal oynayırıq haçandı,

Sinəmizdə dingildəyir medallar.

Medal-medal əyilirik,qalxırıq,

Əyildikcə cingildəyir medallar.

 

 

BİR ADƏM ÇIXMADI

 

Bir Adəm çıxmadı, Allah

Bu qədər adam içindən.

Dünyanı hərraca qoyan,

Bu alan, satan içindən.

 

Hərə bir hədyan danışdı,

Sən yatdın, şeytan çalışdı,

Toz qopdu, aləm qarışdı,

Töküldü bu dam, içindən.

 

İynəyə, sapa gəlmədik,

Bizdən Biz yapa bilmədik,

Bir həyat tapa bilmədik

Bu qan-qadanın içindən.

 

Səbrimizə hörükləndik,

Yerdən -yerə sürükləndik,

Yavaş-yavaş çilikləndik,

Qırıldı bu cam içindən.

 

Bir Adəm çıxmadı, Allah,

Bu qədər adam içindən.

Dünyanı hərraca qoyan,

Bu alan, satan içindən.

 

 

VAXTIDI

 

Ha döyünür, ürək dilə çatanmır,

Günlər aya, aylar ilə çatanmır,

Min ildi ki, Günəş yerə çatanmır,

"Ulduz"ların parıldayan vaxtıdı.

 

Ümid köhnə, nağıl təzə,söz təzə,

Sevgi təzə, baxış təzə,biz təzə,

Qulaq batır, hamı verib səs-səsə,

Qarğalaraın qarıldayan vaxtıdı.

 

Yola gəlmir düz yolunu azanlar,

Qanun pozur qanunları yazanlar,

Yaman artıb dost quyusun qazanlar,

Yalanların guruıdayan vaxtıdı.

 

Ömrə-günə balta çalır borc, xərac,

Basabasdı,qovhaqovdu, qaçaqaç,

Meşələrin aslanları acdı, ac,

Tülkülərin nərildəyən vaxtıdı.

 

 

UZANDI

 

Həmişə qaçdım özümdən,

Qaçdıqca yolum uzandı.

Əlimi səmaya açdım,

Açdıqca qolum uzandı.

 

Günahdan günaha batdım,

Batdıqca batdım günaha.

Özümə gücüm çatmadı,

Çatdıqca çatdım günaha.

 

Aldandım Ol yiyəsinə,

Öldüm, ölümdən qayıtdım.

Ocaq çatdım ürəyimdə,

Yandım, külümdən qayıtdım.

 

Heç kimə deyə bilmədim,

İçimdə sözüm qaraldı.

Baxdım ömrümün dalınca,

Baxdıqca gözüm qaraldı.

 

Hər şey özümdə başladı,

Tükəndim,bitdim özümdə.

Əlim heç nəyə yatmadı,

Əl atdım, tutdum özümdən.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.02.2026)

 

 

 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Şəmil Sadiqin olduqca aktual bir mövzuda yazdığı məqaləsini təqdim edir.

 

Əziz gənclər, şifahi nitq nə qədər vacibdirsə, yazı bacarığı da bir insan üçün bir o qədər həyati əhəmiyyət daşıyır. Çünki yazı sadəcə sözlərin kağız üzərinə düzülməsi deyil. Yazı sistemdir. Yazı  plandır. Yazı düşünə bilməkdir. Yazı fikrin məsuliyyətini üzərinə götürməkdir.

Həyatda diqqət etmisinizsə, yazı bacarığı olan insanlar istənilən sahədə daha tez önə çıxırlar. Səbəbi sadədir: onlar düşüncələrini formalaşdıra, ifadə edə və təqdim edə bilirlər. Mən yazı deyəndə qrammatik qaydaları əzbərləməyi nəzərdə tutmuram. Mən yazı deyəndə insanın öz düşüncəsini yazı vasitəsilə ifadə edə bilməsini nəzərdə tuturam.

Bəli, qrammatik və fonetik biliklər vacibdir. Amma bunlar texniki alətlərdir. Eynilə gözəl xəttin olması kimi. Gözəl xətt yazı bacarığı deyil, qrammatikanı bilmək də yazı bacarığının özü deyil. Yazı bacarığı  düşüncəni strukturlaşdırmaq bacarığıdır.

Həyatda bunu tez-tez görürəm. Biri gəlir, saatlarla danışır, ideyalar verir: “Bunu belə edək, onu belə edək.” Deyirəm: “Çox gözəl. Zəhmət olmasa, bunu yaz, baxaq, sonra həyata keçirək.” Gedir. Və bir daha gəlmir. Çünki yaza bilmir. Danışmaq asandır, yazmaq məsuliyyətdir.

Bu problemi illər əvvəl valideynlərlə görüşlərdə də müşahidə etdim. Şikayətə gəlirdilər, uzun-uzadı danışırdılar, mübahisələr yaranırdı. Sonra bir üsul tapdım. Dedim: “Siz deyin, mən yazım.” Yazmağa başlayanda maraqlı bir mənzərə ortaya çıxırdı. On şikayətdən səkkizi yolda yox olurdu. Çünki yazı düşüncəni süzgəcdən keçirir. Yazı insanı öz fikri ilə üz-üzə qoyur.

Bu gün isə vəziyyət daha da ciddidir. Artıq yazı bacarığı olmayan insanlar çatbotlardan belə istifadə edə bilmirlər. Çünki süni intellekt belə düşünə bilən və düşüncəsini ifadə edə bilən insanla işləyir. Yazmağı bacarmayan insan, əslində, düşünməyi bacarmayan insana çevrilir.

Ona görə də əziz müəllimlər, uşaqların yazı bacarığına xüsusi diqqət yetirin. Onlara daha çox yazdırın. Onların düşünməsinə, ifadə etməsinə şərait yaradın. Çünki dərdini ifadə edə bilməyən insan, gec-tez həyatın kənarında qalır.

Əli cibində göstəriş vermək asandır. Amma fikrini yazmaq, məsuliyyətini daşımaq, icraya keçmək – bu, başqa səviyyədir.

Biz danışan yox, düşünən və yazan nəsil yetişdirməliyik. Əks halda, çox danışan, amma heç nə yarada bilməyən bir cəmiyyətlə üz-üzə qalacağıq.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)

 

Varis, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Şair Musa Ələkbərli vəfat etdi. Yox, axtarmayın, siz onun haqqında internetdə elə bir məlumat da tapa bilməyəcəksiniz. Kitab mağazalarında xüsusi tərtibatlı, illüstrasiyalı kitablarına da rast gəlməyəcəksiniz. Çünki o, haqqını ala bilməyənlərdən idi. Bütün ömrünü poeziyaya, şeiriyyata xərclədi, bir vaxtlar xüsusən sevgi şeirləri dillər əzbəri olsa da, çox misrasında Vətən, yurd sevgisi, milli-mənəvi dəyərlər tərənnüm edilsə də qalın divarlı otaqlardakılar onu görməzə gəldilər. Beləcə, yetişdiyi 75 illik yubileyini də sükutla, gözləri yolda keçirəsi oldu. 76-cı baharına isə tam ümidsizliklə qədəm qoydu...

Ağırdır, çox ağırdır, bütün yaradıcılıqları və öz çəkiləri də üstündə Musa Ələkbərlinin bir şeiri qədər gəlməyənlər televizor ekranlarını, radio dalğalarını, qəzet və sayt səhifələrini, tədbir zallarını yağır etdikləri halda bu boyda şair ömrünün bu son illərini haradasa adının bircə kəlmə çəkilməsinin həsrətini çəkdi...

Bir şeirində dediyi kimi...

 

Həmişə belədir, ulu dünyanın,

Ağrısı, acısı mərdə gələcək...

 

Qısaca, yaddaş üçün tərcümeyi-halını vərəqləyək: 

Musa Ələkbərli 1950-ci ilin 25 aprel günü Gədəbəy rayonunun Ataxal kəndində anadan olub. Orta məktəbi Böyük Qaramurad kəndində başa vurub. ADU-nin filologiya fakültəsini bitirib. Sovet dönəmində “Gənclik” nəşriyyatında yeniyetmələr üçün ədəbiyyat redaksiyasının redaktoru vəzifəsində çalışıb.
Ədəbi fəaliyyətə orta məktəbdə oxuyarkən başlayıb. "Pərvanə" ədəbi dərnəyinin rəhbəri olub. Bir neçə tərcümələri var. "Məndən şeir istə", "Ürəyimin işığında", "Bəlkə bir də görüşdük", "Gözlərim yol çəkir", "Aydanım ay işığı", "Gözümdə ağlayan bulud" və s. kitabların müəllifi olub. Bir çox kitaba redaktorluq edib, ön söz yazıb. "Şur" nəşriyyatının direktoru vəzifəsini də daşıyıb.

Vəssalam. Daha heç nə. Burada təltiflər-filanlar görə bilməyəcəksiniz.

Musa Ələkbərlinin ən çox sevdiyim şeirlərindən birinin belə bir bəndi var:

 

Duyğular köhnədir, arzular boyat,

Bu yatan eşqimi harayla, oyat.

Heyif ki, könlünü aldadıb həyat,

Heyif ki, peşiman olub gəlmisən...

 

Elə Musa Ələkbərlinin özünün də könlünü həyat aldatdı. Onun qulağına şairliyin, söz adamının yüksək məqamı barədə dürlü-dürlü sözlər pıçıldadı. O da inandı. Bu məqama yüksəlmək amacında yola çıxdı.

Nə yazıq ki, yoluna daş-kəsək düzdülər...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)