Rəqsanə Babayeva,

”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

İnsan bəzən özünü dünyanın ən gurultulu yerində belə tənha hiss edir. Ətrafında minlərlə insan danışır, küçələr səslə dolur, ekranlar işıq saçır, sosial şəbəkələrdə hamı gülümsəyir, amma insanın içində elə bir səssizlik yaranır ki, o səssizlik zamanla hayqırtıya çevrilir. Mənim içimdə də susmayan bir hayqırtı var. Elə bir səsdir ki, gecələr yata bilməyəndə beynimin divarlarına çırpılır, gündüz insanların içində gülümsəməyə çalışanda belə gözlərimin arxasında yaşayır. Bu hayqırtı bəzən sual olur, bəzən üsyan, bəzən dua, bəzən isə sadəcə anlaşılmaq istəyi.

Mən bu dünyanın saxtakarlığından yorulmuşam. İnsanların bir-birinə baxıb gülümsəyərək içində nifrət daşımasından, sevgini dillərində yaşadıb qəlblərində öldürməsindən, dürüstlükdən danışıb hər fürsətdə maska taxmasından yorulmuşam. Mən həmişə səmimi həyat axtarmışam. Elə bir həyat ki, insan özünü gizlətməsin. Göz yaşını gizlətməsin. Qırıldığını gizlətməsin. “Mən yaxşıyam” deyib içində parçalanmasın.

Amma yaşadığım dünya ilə yaşamaq istədiyim dünya bir-birinə çox uzaqdır. Mən ruhumun içində başqa bir dünya daşıyıram. O dünyada insanlar bir-birini yaralamadan danışır. O dünyada sevgi qarşılıq gözləmədən verilir. O dünyada insanın dəyəri geyindiyi paltarla, qazandığı pulla, tanıdığı insanlarla ölçülmür. O dünyada bir insanın yorğun baxışları belə anlaşılır.

Bəzən küçədə insanlara baxıram. Hamı harasa tələsir. Hamı nəyisə çatdırmağa çalışır. Amma heç kim öz ruhuna çatmır. Heç kim içindəki boşluğun qarşısında dayanmır. İnsanlar qorxur. Özləri ilə üz-üzə qalmaqdan qorxurlar. Çünki insan öz içində gizlətdiyi həqiqətlə qarşılaşanda bütün saxta dayaqları çökür.

Mən dəfələrlə özümlə üz-üzə qalmışam. Gecənin ən səssiz saatlarında tavana baxaraq düşünmüşəm: “Niyə mən?” Bu sual təkcə ağrının sualı deyil. Bu, anlam axtarışıdır. İnsan niyə doğulur? Niyə sevir? Niyə itirir? Niyə qırılır? Niyə bəzi insanların həyatı başdan sona mübarizədir?

Mənim içimdəki üsyan Allaha qarşı nifrət deyil. Əksinə, Allahı görmək istəyidir. Mən Onunla danışmaq istəyirəm. Soruşmaq istəyirəm: “Məni niyə belə yaratdın? Niyə ruhuma bu qədər həssaslıq verdin? Niyə məni hər kəsin görmədiyini görən biri etdin? Niyə insanların içindəki saxtalığı hiss edəcək qədər dərin qəlb verdin?”

Bəzən düşünürəm ki, həssas insanlar bu dünyanın ən ağır yükünü daşıyır. Çünki onlar yalnız öz ağrılarını yaşamırlar. Başqalarının da ağrısını hiss edirlər. Bir insanın gözündə gizlətdiyi kədəri anlayırlar. Bir cümlənin arxasında gizlənən yorğunluğu hiss edirlər. Və bu hiss etmə qabiliyyəti zamanla insanı yorur.

Mən çox insan gördüm. Gülən insanlar gördüm, amma gözlərində qaranlıq vardı. “Xoşbəxtəm” deyən insanlar gördüm, amma gecələr tək qalanda içlərində dağılmış şəhərlər yaşayırdı. İnsanlar özlərini gizlətməyi öyrəniblər. Çünki bu dünya zəif görünən insanı bağışlamır.

Mən isə gizlənmək istəmirəm. Mən həqiqi olmaq istəyirəm. Qırılmışamsa, qırılmışam demək istəyirəm. Yorulmuşamsa, yoruldum demək istəyirəm. Ağlayıramsa, utanmadan ağlamaq istəyirəm. Çünki insanın ən böyük faciəsi hisslərini öldürməsidir.

Bu əsrdə insanlar duyğularını itirirlər. Texnologiya inkişaf etdikcə insan ruhu geriyə gedir. Bir mesajla sevgilər başlayır, bir “görüldü” ilə münasibətlər bitir. İnsanlar bir-birini dinləmir. Sadəcə cavab vermək üçün gözləyirlər. Həqiqətən dinləyən insan tapmaq isə möcüzəyə çevrilib.

Mən bəzən sadəcə danışmaq istəyirəm. Heç kim qarşı çıxmadan. Heç kim məni dəyişdirməyə çalışmadan. Sadəcə dinləsin. İnsan bəzən məsləhət istəmir. Sadəcə ruhunun eşidilməsini istəyir.

Ən ağır tənhalıq insanın anlaşılmamasıdır. Sənin içində qopan fırtınaları heç kimin görməməsidir. İnsanlar bəzən “hər şey keçəcək” deyirlər. Amma bəzi ağrılar keçmir. Sadəcə insan o ağrıyla yaşamağı öyrənir.

Mənim ruhumda da keçməyən yaralar var. Uşaqlıqdan gələn susqunluqlar, cavabsız qalan suallar, yarım qalan sevgilər, içimdə boğduğum qışqırıqlar… İnsan böyüdükcə yalnız yaşı artmır. İçində daşıdığı yük də artır.

Hər insanın görünməyən bir savaş meydanı var. Kimi ailəsi ilə savaşır, kimi yoxsulluqla, kimi sevgisizliklə, kimi öz içindəki qaranlıqla. İnsanların çoxu gülümsəyərək yaşayır, amma içində hər gün ölür.

Mən bu dünyada ən çox saxta münasibətlərdən qorxdum. İnsanların bir-birini istifadə etməsindən, sevgini alış-verişə çevirməsindən, dostluğu marağa qurban verməsindən qorxdum. Mən həmişə saf münasibət axtardım. Elə bir insan ki, məni olduğum kimi qəbul etsin. Mən danışanda hökm verməsin. Mən susanda səbəbini hiss etsin.

Bəzən düşünürəm ki, insanın ən böyük ehtiyacı sevilmək deyil, anlaşılmaqdır. Çünki səni anlamayan bir sevgi zamanla yorur. İnsan öz ruhunu gizlətməyə başlayır. Özünü oynayır. Maskalar taxır.

Amma mən maskalarla yaşamaq istəmirəm.

Mən içimdəki bütün qaranlığı, bütün qorxuları, bütün yaraları ilə görünmək istəyirəm. Çünki həqiqi insan olmaq cəsarət tələb edir.

Mən həyatın çətinliklərindən qaçmadım. Əksinə, hər çətinlik məni bir az daha dəyişdirdi. Bəzən düşündüm ki, artıq davam edə bilmərəm. Amma insan qəribə varlıqdır. Ən qırıldığı anda belə ayağa qalxmağa məcbur olur.

Həyat mənə çox şey öyrətdi. İnsanların dəyişdiyini öyrətdi. “Əbədi” deyilən hisslərin belə bitdiyini öyrətdi. Bəzən ən çox güvəndiyin insanın səni yaralaya biləcəyini öyrətdi.

Amma həyat mənə başqa bir şey də öyrətdi: insan nə qədər qırılsa da, içində yenidən sevmək istəyən bir tərəf qalır.

Mən bəzən Allahla səssiz söhbətlər edirəm. Dua kimi deyil, daha çox içimdəki yaraların danışığı kimi. Soruşuram:

“Ey Allah, niyə insanları bu qədər bir-birindən uzaq yaratdın? Niyə hər kəs öz həqiqətini gizlədir? Niyə səmimi insanlar daha çox sınanır?”

Cavab almıram.

Amma bəzən gecənin dərinliyində qəribə bir sakitlik gəlir. Elə bil Allah cavabı sözlə yox, hisslə verir. İnsan tamamilə tək qalmır. Ən qaranlıq gecədə belə içində balaca bir işıq qalır.

Bəlkə də insanı yaşadan elə o işıqdır.

Mən çox yorulmuşam. Ruhən yorulmuşam. İnsanların dəyişməsindən, münasibətlərin səthiləşməsindən, hər şeyin maddiyyata çevrilməsindən yorulmuşam. İndi insanlar bir insanın qəlbinə yox, faydasına baxır.

Halbuki insanın ruhu pula toxunmur. Ruh başqa şeylərlə yaşayır. Bir səmimi baxışla. Bir içdən gələn cümlə ilə. Bir səni həqiqətən dinləyən insanla.

Mənim ən böyük aclığım məhz budur: səmimiyyət.

Mən saxta gülüşlərdən bezmişəm. Sosial şəbəkələrdə nümayiş etdirilən saxta xoşbəxtliklərdən bezmişəm. İnsanlar həyatlarını film səhnəsinə çeviriblər. Hər kəs mükəmməl görünməyə çalışır. Amma heç kim həqiqi olmaq istəmir.

Halbuki insanın ən gözəl tərəfi qüsurlarıdır.

Bir insanın ağlaması, qorxması, yorulması onu zəif etmir. Onu insan edir.

Mən çox vaxt özümü bu dövrə aid hiss etmirəm. Elə bil yanlış zamanda doğulmuşam. Mən ruhların daha təmiz olduğu zamanları xəyal edirəm. İnsanların bir-birinə məktub yazdığı, gözləməyin dəyər olduğu, sevgilərin daha səssiz və daha dərin yaşandığı zamanları.

İndi isə hər şey sürətlidir. Sevgi də, ayrılıq da, unutmaq da.

İnsanlar bir-birinin həyatından bir mesaj qədər tez çıxır.

Bu sürət ruhumu yorur.

Mən dayanmaq istəyirəm. Dərin nəfəs almaq istəyirəm. Özümü hiss etmək istəyirəm. İnsanların içində itib getmək yox, öz ruhuma yaxınlaşmaq istəyirəm.

Bəzən düşünürəm ki, insan niyə bu qədər ağrı yaşayır? Niyə həyat bu qədər ağırdır? Niyə bəzi insanlar rahat yaşayarkən, bəzi insanlar hər gün ruhuyla savaşır?

Bəlkə də həyatın cavabı yoxdur.

Bəlkə də insan cavab tapmaq üçün yox, yaşamaq üçün göndərilib.

Amma yenə də içimdə susmayan suallar var.

Mən Allahı görmək istəyirəm.

Bu istək qorxudan deyil. Sadəcə anlamaq ehtiyacındandır. İnsan bəzən yaradıldığı səbəbi bilmək istəyir. Çünki səbəbsiz ağrı insanı dəli edir.

Əgər bütün bu çətinliklərin bir mənası varsa, niyə onu görə bilmirik?

Əgər hər yaranın bir hikməti varsa, niyə insan o yaranın içində boğulur?

Mən bilirəm ki, bu sualları milyonlarla insan verib. Amma hər insan öz ağrısını ilk dəfə yaşayırmış kimi hiss edir.

İnsan ağrıda tək qalır.

Ən yaxınındakı insanlar belə sənin içində nə qopduğunu tam anlaya bilmir.

Ona görə də insan bəzən yad birinin onu anlamasını istəyir. Çünki tanımadığın insan bəzən səni ən yaxınlarından daha yaxşı dinləyir.

Mən həyatım boyunca içimdəki üsyanı boğmağa çalışdım. “Güclü ol” dedilər. “Keçəcək” dedilər. “Şükür et” dedilər.

Mən isə bəzən sadəcə ağlamaq istəyirdim.

İnsan hər zaman güclü ola bilməz.

Güclü görünmək məcburiyyəti insanı içdən çürüdür.

Mənim içimdə qırılmış bir uşaq yaşayır. O uşaq hələ də soruşur:

“Niyə insanlar dəyişir?”

“Niyə sevənlər gedir?”

“Niyə ən çox yaxşı niyyətli insanlar inciyir?”

O uşağın suallarına cavab verə bilmirəm.

Çünki mən də bilmirəm.

Bəlkə də böyümək cavab tapmaq deyil. Sadəcə cavabsızlıqlarla yaşamağı öyrənməkdir.

İnsan yaşadıqca anlayır ki, həyat ağ və qara deyil. Hər kəsin içində həm işıq, həm qaranlıq var. Ən yaxşı insanların belə içində yorğunluq yaşayır. Ən sərt görünən insanların belə gizli yaraları olur.

Biz bir-birimizin görünən tərəfini yaşayırıq. Amma görünməyən tərəf daha böyükdür.

Bir insanın susması bəzən saatlarla danışmaqdan daha çox şey deyir.

Mənim də susduğum çox şey var.

Danışsam, bəlkə də heç kim tam anlaya bilməz.

Çünki bəzi hisslərin dili yoxdur.

İnsan bəzən sadəcə hiss edir.

İçində ağır bir daş daşıyırmış kimi yaşayır.

Gülür, danışır, yaşayır, amma ruhu yorğun olur.

Mən ruhən yorğun insanlardanam.

Amma buna baxmayaraq, içimdə hələ də ölməyən bir şey var.

Ümid.

Çox qəribədir… İnsan ən qaranlıq anda belə tam ümidsiz olmur.

Bəlkə də Allah insanın içinə balaca bir işıq qoyub ki, tam qaranlığa çevrilməsin.

Mən hələ də bir gün həqiqətən anlaşılacağıma inanmaq istəyirəm.

Bir gün heç kimə özümü izah etmədən qəbul ediləcəyimə inanmaq istəyirəm.

Bir gün içimdəki bütün hayqırtıların sakitləşəcəyinə inanmaq istəyirəm.

Bəlkə o gün heç vaxt gəlməyəcək.

Amma insanı yaşadan bəzən gəlməyəcək bir günü gözləməkdir.

Həyat keşməkeşlidir. İnsan bəzən öz yolunda itib qalır. Hər şey üst-üstə gəlir. İnsan özünü çıxılmaz küçədə hiss edir.

Amma qəribədir… ən çətin anlarda belə insan içində davam etmək gücü tapır.

Mən də hər dəfə yıxıldıqdan sonra ayağa qalxdım.

Bəzən məcburiyyətdən.

Bəzən ümiddən.

Bəzən isə sadəcə başqa yol olmadığı üçün.

İnsan yaşamağa davam edir.

Çünki həyat dayanmağa icazə vermir.

Amma mən istəyərdim ki, insanlar bir-birinə qarşı bir az daha mərhəmətli olsun.

Çünki hər insan görünməyən bir savaş verir.

Küçədə yanından keçdiyin biri bəlkə də həmin gün yaşamaqla ölmək arasında mübarizə aparır.

Bir insanın bir cümləsi başqa bir insanı həyata qaytara bilər.

Və ya tamamilə sındıra bilər.

Biz sözlərin gücünü unuduruq.

Bir insanı dinləmək belə bəzən onu xilas etməkdir.

Mənim ən böyük istəyim budur: məni dəyişdirməyə çalışmadan dinləyən bir insan.

Sadəcə dinləsin.

Mən danışım.

İçimdə illərlə yığılan bütün yorğunluqları, qorxuları, üsyanları danışım.

Və o insan mənə “sən dəlisən” deməsin.

“Səni anlayıram” desin.

Çünki insanın ən böyük ehtiyacı məhz budur.

Anlaşılmaq.

Mən bilirəm ki, dünya dəyişməyəcək. İnsanlar yenə saxta olacaq. Yenə qıracaqlar. Yenə gedəcəklər.

Amma buna baxmayaraq, mən içimdəki səmimiyyəti öldürmək istəmirəm.

Çünki insan bu dünyada hər şeyini itirsə də, ruhunu itirməməlidir.

Əgər mən də bu dünyanın saxtalığına çevrilsəm, onda bütün bu ağrıların nə mənası qalar?

Mən qırılmış ola bilərəm.

Yorğun ola bilərəm.

Üsyankar ola bilərəm.

Amma hələ də həqiqi qalmaq istəyirəm.

Və bəlkə də insanın ən böyük mübarizəsi budur:

Bu qədər qaranlığın içində işığını qorumaq.

İçimdə susmayan bir hayqırtı var.

O hayqırtı bəzən uşaqlığımın yarasıdır.

Bəzən gələcəyimin qorxusu.

Bəzən sevgisizlik.

Bəzən anlaşılmamaq.

Bəzən isə sadəcə insan olmaq ağırlığı.

Amma bütün bunlara baxmayaraq, mən hələ də yaşamaq istəyirəm.

Çünki həyat yalnız ağrıdan ibarət deyil.

Bəzən bir səhər günəşi, bir yağış qoxusu, bir səmimi baxış insanın içində yenidən yaşamaq hissi oyadır.

Bəlkə də həyatın mənası böyük cavablarda deyil.

Bəlkə də kiçik hisslərdədir.

Bir insanın səni həqiqətən anlamasında.

Bir gecə dua edərkən içinin sakitləşməsində.

Bir mahnının yarana toxunmasında.

Bir cümlənin səni xilas etməsində.

Mən hələ də suallar verirəm.

Hələ də niyə deyirəm.

Hələ də bəzən gecələr içimdə qopan fırtınalarla mübarizə aparıram.

Amma artıq anlayıram ki, insanın bütün suallarına cavab tapması mümkün deyil.

Bəzən yaşamaq cavabsızlıqlarla barışmaqdır.

Və bəlkə də Allah insanı cavablarla yox, axtarışlarla böyüdür.

Mənim içimdə susmayan bir hayqırtı var.

Amma o hayqırtının içində hələ də ölməyən bir dua da var:

Bir gün insanlığın yenidən səmimiyyəti xatırlaması üçün.

Bir gün insanların bir-birini dinləməyi öyrənməsi üçün.

Bir gün ruhların saxtalıqdan yorulmaması üçün.

Və bir gün mənim də içimdəki bütün qırılmış parçaların sakitləşməsi üçün.

Bəlkə o gün uzaqdadır.

Bəlkə heç gəlməyəcək.

Amma insan ümid etdiyi müddətdə tam məğlub olmur.

Mən də bütün yorğunluqlarıma, bütün qırılmışlıqlarıma, bütün suallarıma baxmayaraq hələ də içimdə balaca bir ümid daşıyıram.

Çünki insanın içində ümid öldüyü an, ruh da susur.

Mən isə hələ susmamışam.

İçimdə hələ də susmayan bir hayqırtı var.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

O filarmoniyanın tərkibində bəstəkar, əməkdar incəsənət xadimi Ağası Məşədibəyovun rəhbərlik etdiyi xalq çalğı alətləri ansamblında tarzən kimi fəaliyyətə başladı, tezliklə tarı dilləndirən ən gözəl sənətkarlardan biri oldu...

Zamiq Əliyevdən danışıram.

Zamiq Balarza oğlu Əliyev 1950-ci il, may ayının 25-də Bakı şəhərində anadan olub. 1957-ci ildə Bakıda 132 saylı orta məktəbə gedv. Məktəbi bitirdikdən sonra, 1968–72-ci illərdə M.A.Əliyev adına İncəsənət İnstitutunda ali təhsil alıb. 1970-ci ildə hələ institutda təhsil alarkən o, Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasına tarzən

Xalq çalğı alətləri ansamblında tarzən kimi fəaliyyətə başladığı dövrdə Hacı Məmmədov, Əliağa Quliyev, Sərvər İbrahimov, Həbib Bayramov, Habil Əliyev, xanandələr Xan Şuşinski, Yaqub Məmmədov, Əbülfət Əliyev, Şövkət Ələkbərova, Sara Qədimova, Teymur Mustafayev, Sabir Mirzəyev, Niyaməddin Musayev, Zaur Rzayev kimi sənətkarları müşayət edib.

Filarmoniyada işlədiyi dövrdə Azərbaycanın əksər rayonlarında qatrol səfərlərində iştirak edib. İnstitutu bitirdikdən və 1972–73-cü illərdə hərbi xidməti başa vurduqdan sonra yenidən Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında çalışmağa başlayıb. 1974-cü ildən etibarən Əməkdar İncəsənət Xadimi Gülarə Əliyevanın rəhbərlik etdiyi "Dan Ulduzu" instrumental ansamblında tarzən kimi dəvət olunub.

İlk dəfə "Dan Ulduzu" ansamblının müşayəti ilə Emin Sabitoğlunun "Bu gecə" mahnısnı lentə yazdırıb. Bu kollektivin tərkibində bir neçə xarici dövlətlərdə, Suriya, Livan, Əlcəzair, İsveç, İspaniya və s. qastrol səfərlərində olub. 1979-cu ildə Zeynəb Xanlarovanın xalq çalğı ansamblının yaradıcısı olduğu kollektivin konsertmeysteri daha sonra isə uzun illər musiqi rəhbəri kimi çalışıb.

Bu illər ərzində 50-dən çox xarici dövlətdə, Sovet Sosialist Respublikalarında, Azərbaycanın rayonlarında xalq musiqisi və muğamlarını təbliği ilə məşğul olub. ABŞ, Kanada, Hollandiya, Əfqanıstan, İspaniya, İordaniya, Yəmən, Tunis, Danimarka, Türkiyə, İraq və bir çox başqa xarici ölkələrdə qastrol səfərlərində olub.

1991-ci ildə Zamiq Əliyev Ağaxan Abdullayev və Ədalət Vəzirovla birlikdə Zülfü Adıgözəlov adına muğam üçlüyü tərkibində fəaliyyətə başlayıb. 1992-ci ildə muğam üçlüyü ABŞ, Kanada, İranda konsertlər verib. Mədəniyyət Nazirliyinin xətti ilə 15 günlük İran səfərinin müddəti sonradan bir ay da uzadılıb. Bu qərarın ardından musiqiçilərinin təkidi ilə Təbrizdə, Əhərdə, Ərdəbildə və bir çox şəhərlərdə konsertlər verib.

Respublikanın müstəqilliyindən sonra Təbrizdə konsert verən ilk ifaçılar məhz bu muğam üçlüyü olub. Bundan əlavə olaraq o illərdə Fransa, Belçika, Hollandiya, Almaniya və bir çox ölkələrdə layiqincə milli musiqimizi təbliğ edib. 1992-ci ildən əksər dövlət tədbirlərində Zamiq Əliyev Ədalət Vəzirovla birlikdə xanəndələri müşayət edib. 1993-cü ildə Ədalət Vəzirovla birgə qərara gəlindi ki, gənc bir ifaçını xalqımıza təqdim etsinlər.

Bu, hal-hazırda respublikanın xalq artisti Simarə İmanova olub. İlk olaraq ümummilli lider Heydər Əliyevin qarşısında dövlət tədbirində Simarə İmanovanın iştirakını Zamiq Əliyev keçmiş mədəniyyət naziri Polad Bülbüloğluna təklif edib. İlk ifadan sonra Heydər Əliyevin rəsmi səfərlərdə olduğu müddətdə məhz bu üçlük iştirak edib. Zamiq Əliyevin müəllifi olduğu mahnıların ilk ifaçısı öz yetirməsi olan Simarə İmanova olub.

Bunlardan ən populyar olan "Yar bu gecə" mahnısı indiyənədək məşhurluğunu itirməyib. Zamiq Əliyev Bəxtiyar Vahabzadə, Zəlimxan Yaqub, Famil Mehdi, Adil Mürşüdoğlu, Tağı Sadiq, Qənirə Paşayeva, Adil Babayev, Vahid Əziz kimi bir çox şairlərin sözlərinə mahnılar yazıb. 1995-ci ildə Məhəmməd Füzulinin 500 illik yubileyi ilə əlaqədar İraqın Bağdad şəhərində təşkil olunan dövlət tədbirlərində musiqiçi kimi iştirak edib.

1997-ci ildə yetirməsi Simarə İmanova və kamança ifaçısı Ədalət Vəzirov ilə birlikdə Səmərqənddə birinci "Şərq Təranələri" festivalında "Qran-Pri" mükafatına layiq görülüb. Onlar "Şərq bülbülü" muğam üçlüyü adı altında Fransa, Belçika, Hollandiya, Cənubi Koreyada dəfələrlə böyük festivallarda iştirak edib. 1998-ci ildə ABŞ-nin Vaşinqton şəhərində Dünya Azərbaycanlıların konqresində ifaçı kimi iştirak edib.

Zamiq Əliyev 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin sərəncamı ilə "Əməkdar Artist", 2007-ci ildə isə "Xalq Artisti" adlarına layiq görülüb. Zamiq Əliyev 2003-cü ildə Həcc ziyarətində olub. O, Lider televiziyasında 2005–2011-ci illərdə "Qızıl səslər", "İncilər", 2019-cu ildən 2020-ci ilədək "İnstrumental aləm" verlişlərinin müəllifi, aparıcısı və redaktoru olub.

Zamiq Əliyev 2008-ci ildə Heydər Əliyevin 85 illiyinə həsr olunan "Heydər Əliyev-85. Səhnəarxası görüşlər" adlı kitabını yazıb. Daha sonra 90 illiyi münasibətilə daha geniş formatda və azərbaycan, rus, ingilis dillərində həmin kitab işıq üzü görmüşdür. Kitab dünyanın 50-dən çox ölkəsinə göndərilib. 2010-cu ildə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sərəncamı ilə Beynəlxalq Muğam Mərkəzində Z.Əliyevin 60-illik yubileyi, yaradıcılığının isə 40-illiyi təntənəli şəkildə qeyd olunub.

2022-ci ildə Azərbaycan Televiziyası tərəfindən çəkilən "Musiqili ömrün fəsilləri" filmi Zamiq Əliyevin həyat və yaradıcılığına həsr olunub. Filmdə xalq artistləri Əlibaba Məmmədov, Habil Əliyev Eldar Mansurov, Mənsum İbrahimov, Firəngiz Əlizadə, akademik Dilqəm Tağıyev kimi şəxslərin Zamiq Əliyev barədə fikirləri yer alıb.

Zamiq Əliyev 1998-ci ildən pedaqoji fəaliyyətə başlayıb

O, İncəsənət Universitenin Xalq çalğı alətləri ifaçılığı kaferdasında 2000-ci ildə baş müəllim, müəyyən müddət kafedra müdiri, 2005-ci ildə dosent, 2013-cü ildən isə professor kimi fəaliyyət göstərir. Profesosor diplomu isə 2013-cü ildə Ali Attestasiya Komissiyasının Prezidenti Arif Mehdiyev tərəfindən təqdim olunub. Zamiq Əliyev 2005-ci ildə dövrün Təhsil naziri Misir Mərdanov tərəfindən "Azərbaycan Respublikası qabaqcıl təhsil işçisi" döş nişanı və Fəxri Fərmanı ilə təltif olunub.

Müəllifi olduğu mahnılar

- Özüm Biləcəyəm (ifa: Aygün Bayramova)

- Elin Mehriban Qızı (ifa: Aygün Bayramova)

- Vurulmuşam (ifa: Mələkxanım Əyyubova)

- Niyə Təkəm Mən (ifa: Nazpəri Dostəliyeva)

- Gözəl (ifa: Güllü Muradova)

- Yada Salarsan Məni (ifa: Mələkxanım Əyyubova)

- Gül Bir Az (ifa: Nuriyyə Hüseynova)

Albomlar

- Zamiq Əliyev

- Azərbaycan muğamları

- Ay, bəri bax

- De, hardasan

- Tarım mənim

- Zamiq Əliyevin mahnıları

Filmoqrafiya

- Sehrli xalat (film, 1964)

- Dərviş Parisi partladır (film, 1976)

- Salam, Zeynəb! (film, 1982)

- Bakı bağları. Türkan (film, 2007)

- Yaqub Məmmədov

- Musiqili ömrün fəsilləri (film, 2022)

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Ailə estafeti...

İncəsənətdə bu xüsusən nəzərə çarpır. Eləcə də incəsənətin əsas sahələrindən olan musiqidə. Bəzən bütöv ailə dinastiyaları illərlə musiqinin müxtəlif janrlarında parlayırlar.

Necə ki Manafzadə lər ailəsi parlamaqdadır.

Turan Manafzadə 1991-ci il may ayının 25-də Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. Pianist İslam Manafovun qızı olan Turan Manafzadə ilk musiqi təhsilinə 6 yaşında Abşeron Uşaq Musiqi Məktəbində başlayıb. 2003-cü ildə qardaşı Abuzər Manafzadə ilə Mimar Sinan İncəsənət Universitetinin Dövlət Konservatoriyasına qəbul olub.

Turan Manafzadə bu günə qədər Avstriya, Almaniya, Rumıniya, Şimali Kipr Türk Respublikası, Azərbaycan, Türkiyə və Özbəkistanda konsertlər verib. 2012-ci ildə Avstriyanın Zalsburq şəhərində hər il təşkil edilən Beynəlxalq Yay Musiqi Akademiyasının seçim mərhələlərini keçərək Dimitri Başkirovla əməkdaşlıq fürsətini qazanıb.

2012-ci ildə Memar Sinan Gözəl Sənətlər Universiteti Dövlət Konservatoriyasında professor Nurferi Onurun fortepiano sinfini bitirən Turan Manafzadə, Həsən Uçarsu ilə birlikdə bəstəkarlıq üzərində çalışıb. 2013-cü ildə Tamara Poddubnaya və Boris Petruşanskinin ustalıq dərslərinə qatılıb.

O, böyük qardaşı Abuzər Manafzadə ilə birlikdə 2013-cü ilin aprel ayında 2 həftə ərzində 18 konsert proqramı ilə Azərbaycan turnesini təşkil edib. 2014-cü ildə Memar Sinan Gözəl Sənətlər Universitetinin orkestr dirijorluq şöbəsinə daxil olub, Antonio Pirolli və Naci Özgüç’dən təhsil almış və 2019-cu ildə oradan məzun olub.

2015-ci ilin fevral ayında qardaşı Abuzər Manafzadə və atası İslam Manafov ilə birlikdə Avropa Azərbaycan Cəmiyyətinin İstanbulda təşkil etdiyi "Xocalı Soyqırımını Anma Mərasimi"ndə ailəsi ilə birgə anım konserti verib. 2017-ci ilin 28 may günü Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyi günü münasibətilə Azərbaycan Respublikasının Baş Konsulluğunun təşkilatçılığı ilə qonaqlara piano konserti verib.

O, həm də 2017-ci ilin iyul ayında "Beynəlxalq 3-cü İpəkyolu Musiqi Konfransı" çərçivəsində qonaq dirijor olaraq İpək Yolu Orkestrinin rəhbəri kimi Şimali Kipr Türk Respublikasında konsertlər verib, bu konsertlərdə Qara Qarayev, Xatirə Əhmədli Cəfər və Həsən Uçarsunun əsərlərinin dirijorluğunu edib.

2017-ci ilin avqust ayında isə İzmirdə qatılmış olduğu dirijor Rengim Gökmenin rəhbərliyi altında keçirilən ustalıq dərslərində 35 nəfərin içərisindən Karşıyaka kamera orkestrini (KODA) idarə etmək üçün seçilən 6 şəxsdən biri olaraq konsert verib. 2018-ci ilin may ayında İstanbul Dövlət Opera ve Balet qurumunda bəstəkar G. F. Handel in "Apollo ve Dafne" əsərinin dirijorluğunu edib. Eyni il Diasporla İş Üzrə Dövlət Komitəsi işbirliyi ilə Amsterdamda "Xocalı Anım Konserti" təşkil edib

2019-cu ilin yanvar ayında dirijor kimi dəvət aldığı Vyananın "Muth" konsert salonunda Abuzar Manafzadə ilə birlikdə "Yeni il" konserti və 2019-cu ilin sentyabrında Vyanadakı Azərbaycan Mədəniyyət Evində ailəsi ilə birlikdə fortepiano konserti edib. Manafzadə, 2018 və 2019-cu illərdə Azərbaycan Respublikasının Ankara Səfirliyinin himayəsi altında müxtəlif konsertlər verib.

2019-cu ilin noyabr ayında ailəsi ilə birgə TANAP açılış mərasimində Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Respublikası Prezidenti Recep Tayyip Erdoğana xüsusi piano konserti verib. Eyni il dirijor kimi Bakıda konsertlər vermək üçün dəvət alıb və Abuzar Manafzadənin bəstələdiyi, dünyada balaban musiqi aləti üçün bəstələnən ilk Balaban Konsertinin Bakıdakı ilk səsləndirməsinin dirijorluğunu da edib

2019-cu il oktyabr ayında başladığı "Biznes Master" (MBA) təhsilini "Dijital Dönüşümün Sənət və Sənətçi Fəaliyyətlərinə Etkisi: Covid-19 Üzərinə Bir Araşdırma" mövzusunda 2021-ci ilin fevral ayında uğurla müdafiə edərək məzun olub. 2020-ci il dekabr ayında Dünya Türk İş Konseyinin (DTİK) dəvəti ilə Avropa Parlamentində Mədəniyyət Elçisi olaraq xüsusi bir dostluq konserti gərçəkləşdirib.

Turan Manafzadə 14 illik müəlliməliyinin yanında hal-hazırda musiqi sənətində aktiv bir sənətçi olaraq dijital və fiziki konsertləri ilə fəaliyyətini davam etdirir. Türkiyə Respublikasının 100-cü ildönümü münasibətilə marş yazıb və bu marş qısa müddət ərzində çox bəyənilib. Ağdamın "Qarabağ" və İstanbulun "Qalatasaray" futbol klubunun sadiq azarkeşidir. Tennis və üzgüçülük həvəskarıdır.

2004-cü ildə İstanbulda keçirilən "Galleria" piano yarışmasında Mansion mükafatını, 2008-ci ildə Edirnə Rotari klubunun təşkil etdiyi "Beynəlxalq Piano Müsabiqəsi"-ndə 2-ci yeri qazanıb və qatıldığı digər piano yarışlarında müxtəlif dərəcələr və mükafatlar əldə edib. 2023-cü ildə Nizami Gəncəvinin 880 illiyi münasibətilə "Nizami Gəncəvi medalı" ilə təltif olunub.

"Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülüb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.05.2026)

Aynur İsmayılova,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Modern qadın olmaq dövrümüzün ən çox müzakirə olunan mövzularından birinə çevrilib. Bu mövzunu müzakirə edənlərin əksəriyyəti isə qarşı cinsin nümayəndələridir...

Amma qəribədir ki, elə bəzi qadınlar da bu düşüncədədir. Məsələ burasındadır ki, modern qadın anlayışı çox zaman qadının özü tərəfindən deyil, cəmiyyət tərəfindən müəyyən edilir. “Halbuki, bir zamanlar Həsən bəy Zərdabi, Mirzə Fətəli Axundzadə, Cəlil Məmmədquluzadə kimi ziyalılar qadının savadlanması və cəmiyyətdə yer alması üçün mübarizə aparırdı.” İndi onlar görməsə belə, mübarizə apardıqları qadın öz sözünü deyə bilən, seçim edən, həyatını qura bilən bir gücə çevrilib. Amma təəssüf ki, bu gücə hələ də sərhəd çəkilir, qəlblərə salınır. Qadın nə qədər irəli getməyə çalışsa da, cəmiyyət onu bir addım geri çəkməyə çalışır. Çünki qadın hələ də bəzilərinin gözündə yalnız mətbəxdə çalışan, uşaqlara baxan, söz haqqı istəyəndə susdurulan görünməz bir kölgədir.

Qadın çərçivəyə sığdırılan yox, seçim haqqı olan varlıqdır. Bu gün modern qadın – iş, ev, ailə üçbucağının mərkəzində tarazlığı qoruya bilən bir gücə çevrilib. Artıq bu güc daha çox görülməli, daha çox qəbul edilməlidir. Çünki qadının seçimi azad olduqca, cəmiyyət də inkişaf edir. Modern qadın artıq susan yox, danışan, seçim edən və dəyişdirəndir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.05.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bir gün məşhur ingilis detektiv yazıçısı Artur Konan Doyl Parisə gəir. Qatar stansiyasında bir taksi sürücüsü qətiyyətli bir tərzdə yaxınlaşaraq sakitcə onun çamadanını götürüb baqaj yerinə qoyur. Yalnız sükan arxasına keçəndən sonra ondan soruşur:

- Sizi hara aparım, müsyö Kanon Doyl?

- Siz məni tanıyırsınız?

- Birinci dəfə görürəm- deyə sürücü cavab verir.

- Bəs haradan bildiniz ki, mən kiməm?

- Sizin təsvir etdiyiniz deduktiv metodla - deyə sürücü fəxrlə deyir. İlk öncə qəzetlərdən oxumuşdum ki, məşhur detektiv yazıçı Artur Konan Doyl artıq 2 həftədən çoxdur ki, Fransanın Rivera şəhərində istirahət edir. İkincisi gördüm ki, siz Marseldən gələn qatardan düşdüz. Sonra müşahidə etdim ki, siz günəşdən qaralmısınız. Bu ancaq Aralıq dənizi sahilində 10 gün dincələn adamda ola bilər. Bundan əlavə sizin sag əlinizin orta barmagında ləkəsi getməyən mürəkkəbin ləkəsi var. Bundan bir qənaətə gəldim ki, siz yazıçısınız. Sizin hərəkətlərinizdən görünür ki, siz həkimsiniz, amma geyiminizdə Londonlulara məxsus üst geyiminiz var. Beləliklə, bütün bunları müşahidə etdikdən sonra öz-özümə qərara gəldim ki, siz məşhur xəfiyyəçi Şerlok Holmsu yaradan Konan Doylsuz.

Bunu eşidən yazıçı şoka düşür:

- Əgər siz belə xırda detallardan belə nəticə çıxarmagı bacarırsınızsa, elə siz Şerlok Holmssunuz - deyə yazıçı həyacanlı şəkildə deyir.

- Hə bu belədir, - birdən sürücü duruxur. Sonra günahkar halda deyir:

- Mən başqa bir xırda detalı da müşahidə etdim.

- Nəyi?

- Sizin çamadanıza yapışdırılan etiketi. Orada böyük hərflərlə sizin adınız və soyadınız yazılmışdı...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.05.2026)

Şərəf Cəlilli,

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru

“Ədəbiyyat və incəsənət”

İmam Hüseyn məqbrəsində dəfn olunan iki türk – azərbaycanlıdan biri

Adı Milli dövlətçilik tariximizə qızıl hərflərlə həkk olunan,varlıqları ilə Sərkərdə-xaqan ərlərinin, oğullarının sarayını zinətləndirən qüdrətli xatunlarımız çox olub. Tomris, Sara xatun, Səlcuq Şahbəyim, Möminə xatun, Əleykə Könüldaş, Şahsaray, Tutu Bikə,  Bəyim xanım və daha kimlər, kimlər. Tək bir xatun var ki, o bu dünyaya Səfəvi sülaləsinin diplomatı, sərkərdəsi,  Şahigiranı, Əfşərların Şahbanusu, Gürcü taxtının varisinin hicran, Nadir şah Əfşarın kədər yuxusu kimi tarixdə qalan Raziyə sultan. Səfəvilər sülaləsinin 22-ci və sonuncu Şahbanusu olan Raziyə bəyim Şah Sultan Hüseynin 11 qızından üçüncüsü olaraq  1700-cü ildə paytaxt İsfahanda dünyaya gəldi. Saray tərbiyəsindən əlavə mükəmməl təhsil alan Raziyə bəyim bacarıqlı və istedadlı sultan olaraq yetişdirildi. Dövlət işləri ilə yaxından tanış olan  Sultan hələ gənc yaşlarından bir çox qərarların alınmasında yaxından iştirak etdi.  Bu səbəbdən də atası  Sultan Hüseyn onun diplomatik gücünə arxalanıb Gürcüstan taxtının varisi ilə evlənməsinə qərar verdi.  Raziyə bəyim bu təklifi   anlayışla qarşıladı.

Hottakinin Səfəvilər üzərində qələbəsi, paytaxt İsfahana doğru irəliləməsi Raziyə bəyimi narahat etdi

Şərqdə Əfqanlar və bəluclarla müharibə aparan dövlət üçün  bu diplomatik izdivac zamanın tələbi idi. Bununla yanaşı, Raziyyə bəyimin nənəsi,  Sultan Hüseynin anası Gürcü knyazının qızı olduğundan Səfəvilər Gürcüstan taxtına iddialı idilər. Lakin tarixi mənbələr sübut edir ki,  Raziyə bəyim üçün Gürcü şahzadəsi ilə evlilik sadəcə “Sözləşmə” mərhələsində qaldı. 1722-ci il Martın 8-də Əfqan lideri Minüveys xan Hottakinin Səfəvilər üzərində qələbəsi, paytaxt İsfahana doğru irəliləməsi Raziyə bəyimi narahat etdi. O, təcili olaraq Gürcüstandan Gəncəyə gəldi.  Bir neçə gün Gəncədə qalıb əhali arasında təşvişi yatırmaqla məşğul oldu. Sonra Astaraya, oradan da Güneyə doğru hərəkət etdi.  Və martın sonunda Mazandaran şəhərinə çatdı. Bu arada əfqanlara satılan hakimlər onun arabasını mühasirəyə alaraq həbs etdilər. Raziyə bəyim meydanda edam ediləcəkdi ki, Qacarların nüfuzlu sərkərdəsi Fətəli xan Qacar onu hakimlərin əlindən alaraq edamdan xilas etdi.  Bundan sonra  İsfahana çatan Raziyə bəyim qardaşı II Şah Təhmasibi oradan qaçıraraq Qəzvinə göndərdi.

Sərkərdəlikdən Şahigirana

Bu təhlükəli zaman kəsiyində Fətəli xan Qacarın vasitəsilə Raziyə bəyim Sərkərdə Nadirqulu xan Əfşarla tanış oldu.  Sultan Hüseynin təslim olması və ailə üzvlərinin öldürülməsi Raziyə sultanı sarsıtdı. O bütün gücünü səfərbər edib ön sırada Sərkərdə olaraq dayandı.

Səfəvilərin taxt-tacını qorumaq üçün səngərlərə sipər olan Raziyə Sultan qardaşı II Şah Təhmasib taxta çıxan zaman sərkərdə Nadirqulu xan  Əfşarla evləndirdi.  Və ona  Şahigiran titulu verilərək Səltənətin naibəsi elan etdi.  Bu Raziyə Sultanın taleyində ikinci Şahbanu titulu idi. O, birincini Gürcüstanda, ikincini İsfahanda qazanmışdı. Baxmayaraq ki, hər iki titul ona  sonsuz kədər yaşatmışdı. Səfəvilərin iflasa doğru irəliləməsi Səltənət naibəsi kimi ona ağır gəlirdi.

Muğan düzündə çağırılan Qurultay...

Belə bir çətin dönəmdə – 1732-ci ildə taqətdən düşən, sərhədləri kiçilən, səltənətdə baş verən çəkişmələr Nadirqulu xan Əfşara imkan verdi ki, o, II Şah Təhmasibi devirib, yerinə onun kiçik oğlu Abbası taxta çıxartsın. Vəziyyəti belə görən Raziyə Sultan səltənətin əldən getdiyini anlayaraq tarixi səhvə yol verib bunu Nadir xanın xəyanəti kimi qəbul edir.  Bu səbəbdən də onlar bir müddət ayrı yaşayır. Bu zaman Raziyə Sultan Nadirqulu xandan olan iki oğlunu – Hüseyn Mirzə və San Mirzəni gizlədir. Lakin 1736-cı ildə Muğan düzündə, Çayqovuşanda çağırılan qurultay hər şeyi dəyişir. Əfşarlar sülaləsinin hakimiyyətə gəlişi Nadirqulu xanın Şah olaraq elan edilməsi ilə Raziyə Sultanın nikahı təzələnir. Bunun bir səbəbi vardı: Nadir şah Əfşar Səfəvi dövlətinin qalmasını tələb edən qüvvələrin üsyanının qarşısını almaq üçün bundan münasib fakt tapa bilmirdi. Nadir Şahın Səfəvilər İmperiyası qarşısındakı xidmətlərini unudub övladlarını atasından gizləməyə belə cəsarət edən Raziyə Sultanı Əfşarların Şahbanusu elan etməkdən belə çəkinməmişdi. Baxmayaraq ki, Raziyə Sultan düşüncəsiz addımı və qərarı ilə sərkərdə, ər və ata kimi onun qüruruna toxunmuşdu. Nadir şah Əfşarın bütün  cəhdlərinə baxmayaraq  Raziyə Sultan Səfəvilər İmperiyasının tarixdən silinməsini, onun əsasında Əfşarlar İmperiyasının qurulmasını qəbul etmirdi.

Qisası qiyamətə qoymayan Şahbanu

Nadir Şahın Hindistana səfəri zamanı xəbər yayılır ki, Nadir Şah Hindistanda tüğyan edən ağır xəstəlikdən dünyasını dəyişib.  Bu xəbər Səfəvilərin yenidən hakimiyyətə gələcəyi düşüncəsini gücləndirir. Təhlükəni anlayan Nadir Şahın oğlu Rzaqulu xan həbsdə olan II Şah Təhmasibi, oğlu İsmayıl Mirzəni və sonuncu III Şah Abbası qətlə yetirmək barədə əmr verir. Bu hadisələr Raziyə Sultanı dərindən sarsıdır və onu intiqama səsləyir. Onun ilk qisası Nadir Şahın qardaşı  İbrahim xanı Şirvan üsyanında cəllad vasitəsilə qətl etdirmək olur. İkinci qisası isə öz övladlarından ayırmadığı Rzaqulu xanın xəyanətini bağışlamaması və Nadir Şahın əli ilə öz oğlunu dünya işığından məhrum etməsiylə bağlı olur.  Dərbəndin qala divarlarının qarşısında baş verən bu hadisə Nadir Şah Əfşarın sinəsində əbədi kədər oyuğu açır. Az sonra Raziyə Sultan Rzaqulu xanın müəmmalı şəkildə öldürülməsinə nail olur.  Bunun ardınca Nadir Şahın ən yaxın və güvəndiyi sərkədələrini bir-bir aradan götürür. Bu dəhşətli qisaslardan qorxuya düşən Raziyə Sultan Şahın qəzəbindən qorunmaq üçün övladını yenidən gizlədir. Lakin 1743-cü ildə Nadir şah Əfşar Əfşarların Baş xatununu – Şahbanusunu saraydan sürgün edir.  Bundan sonra Əfşarlar İmperiyasında üsyanlar baş qaldırır. Şahın düşmənləri ilə bir araya gələn Raziyə Sultan ona qarşı sui-qəsd planı hazırlayır. Və nəhayət, 1747-ci ildə Əfşarlar İmperiyasının qurucusunun qətlinə nail olur.

İmam Hüseyn türbəsində dəfn edilən iki türk, azərbaycanlıdan biri

Bütün varlığı, əzəməti və qüdrəti ilə fətih dastanı yaradan şahları, padşahları xatırladan Nadir şah Əfşarın qətlindən, kədərli sonluğundan sonra İmperiyada qarşıdurmalar artır. Hər bölgə ayrılıb öz xanlığını qurmağa başlayır. Belə bir ərəfədə Əfşarların və Səfəvilərin düşüncəli sərkərdələri qardaş qırğınına, parçalanmaya son qoymaq üçün Süleyman şah Səfəvinin qız nəvəsini, Şah Sultan Hüseynin bacısı oğlunu II Süleyman şah Səfəvi adıyla hakimiyyətə gətirirlər. Lakin bir il sonra onu taxtdan endiriblər.  1750-ci ildə isə Sultan Hüseynin digər qızı Məryəm Sultanın oğlu İsmayıl Mirzəni III Şah İsmayıl adı ilə taxta çıxarırlar. Daha dəhşətlisi, kədərlisi isə odur ki, üç gün sonra onu da devirib, Abadan bölgəsindəki qalaya həbs ediblər. Hakimiyyət isə Kərim xan Zənd və Şahigiran Raziyə Sultan tərəfindən birlikdə idarə olunur. 1773-cü ildə III Şah İsmayıl həbsxanada vəfat etdikdən sonra Zəndlər və Qacarlar arasında hakimiyyət uğrunda mübarizə başlayır. Bu dövrdə artıq  Raziyə Sultan yaşlaşmış, yorulmuş və siyasətdən geri çəkilmişdi. O, bütün varidatını götürüb Kərbəla ziyarətinə yollanmağı qərara almışdı.  Bu qərarından sonra o, Kərbəla müqəddəsliyinə qovuşmuş, burada  Əhli-beyt adına bir sıra hücrələrin inşasını həyata keçirmiş, xeyriyyə cəmiyyətlərinə yardımda bulunmuşdur. 1775-ci ildə, 75 yaşında Kərbəlada İmam Hüseyn məqbərəsində  dünyaya vida nəğməsi oxuyaraq Mövlana Məhəmməd Füzulinin məzarının ucunda torpaq müqəddəsliyinə qovuşmuşdur.

Taxtı viran, gözyaşı giryan – Şahigiran

Tarixi mənbələrə, təskirə və cünklərə istinad edərək deyə bilərik ki, Raziyə Sultan zamanının məşhur şairlərindən olmuş, rübai və qəzəlləri ilə ustad xanəndələrin ifasında yer almışdır.  “Xatirələrim” adlı memuarında isə Səfəvilər İmperiyasını xilas etmək üçün bütün gücünü, qüdrətini səfərbər edən, Əfşarlar İmperiyasının qurucusu kimi dünya fatehlərinin sırasında yer alan Nadir şah Əfşara olan gileyindən söz açmışdır. Səfəvilərin kişi soyunu kəsməsini ona bağışlamadığını, sevgisini nifrətə çevirdiyini ağrı ilə ifadə etmişdir. Onun qüruruna toxunan əsas məqamım isə Nadir şahın oğlu Rzaqulu xanın Şah II Təhmasibi və oğullarını öldürməzdən əvvəl Nadir şahın çoxdan belə bir planının olmasını dilə gətirməsi və bununla bağlı yazılı fərmanı Raziyə sultana təqdim etməsi olub ki, bu fərmanın yalan-gerçək olması barədə  hələ bir dəlil-sübut olmadığı kimi, onun hansı şəraitdə və kim tərəfindən yazıldığı barədə də məlumat yoxdur!

Əfşarlar İmperiyasının Şahbanusu Raziyə sultan Səfəvilər sarayında bəyim olaraq doğuldu, Şahigiran kimi səltənətdə yer aldı. Səfəvilərin qisasını qiyamətə qoymayan sərkərdə kimi xatırlansa da, milli dövlətçilik tariximizə Nadir şah Əfşarın qatili kimi yazıldı. Adam gərək özəl və gözəl doğulmasın, gözəl alın yazısı ilə dünyaya gəlmiş olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.05.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Xətai rayonu ərazisində yerləşən Heydər Əliyev adına istirahət parkının amfiteatr səhnəsi cümə günü bir ayrı növraqda idi. Burada ənənəvi Kəlağayı Festivalı keçirilirdi. Bu dəfə üçüncüsü.

Festival Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili (Ombudsman) Aparatı, Bakı Şəhəri Mədəniyyət Baş İdarəsi, Xətai Rayon İcra Hakimiyyəti, Qərbi Azərbaycan İcmasının Bakı şəhəri Xətai rayonu üzrə nümayəndəliyi, Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi İctimai Birliyi və Kəlağayı Ev Muzeyinin birgə təşkilatçılığı ilə baş tutmuşdu.

Qeyd edim ki, Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi İctimai Birliyinin təşəbbüsü ilə artıq ənənəyə çevrilən festivalın əsas məqsədi Azərbaycan xalq tətbiqi sənətinin nadir incilərindən olan milli kəlağayı sənətinin təbliği, qorunması, yaşadılması və gələcək nəsillərə ötürülməsidir. Bu il festival ölkədə elan olunmuş “Şəhərsalma və Memarlıq İli” çərçivəsində təşkil olunaraq milli irsin şəhər mədəniyyəti və şəhərsalma mühiti ilə vəhdətini nümayiş etdirirdi.

Siz bir rəngarəngliyi görəydiniz: Festival çərçivəsində qədim kəlağayı nümunələri, milli baş geyimləri və zəngin eksponatlardan ibarət sərgi təşkil olunmuşdu. Ziyarətçilər həmçinin sənətkar Güllü Eldar Tomarlının dekorativ-tətbiqi sənətə aid əl işləri və rəssam Gülnarə Məmmədovanın rəsm əsərləri ilə tanış olurdular. Tədbirdə eyni zamanda Qərbi Azərbaycan guşəsində xalçaçılıq, kəlağayı nümunələri və milli şirniyyatlar nümayiş etdirilirdi.

Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili (Ombudsman) Səbinə Əliyevanın layihə rəhbəri olduğu “Susmayan həqiqətlər: deportasiya, soyqırımı, etnik təmizləmə” mövzusunda təşkil olunmuş sərginin tərkib hissəsi olan Qərbi Azərbaycanlıların geyim mədəniyyətini,  kəlağayı  ənələrini əks etdirən fotolar, arxiv sənədlərindən ibarət bölməsi Ombudsman Aparatının əməkdaşı, Qərbi Azərbaycan İcmasının Qadınlar Şurasının üzvü, Qarakilsə rayonu Şəki kənd İcmasının sədri, şair-publisist  Azadə Novruzova tərəfindən təqdim edildi.

Festival iştirakçıları üçün İsmayıllı və Basqal ustalarının istehsal etdiyi müxtəlif çeşidli kəlağayıların sərgisi və satışı da təşkil olunmuşdu. Bu, iştirakçılara milli sənət nümunələrini yaxından tanımaq və əldə etmək imkanı yaradırdı.

Tədbirin rəsmi hissəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda canlarından keçmiş şəhidlərin xatirəsi anılıb, dövlət himni səsləndirildi.

Tədbirdə Xətai Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Rafiq Quluyev, Qərbi Azərbaycan İcmasının sədri, millət vəkili Əziz Ələkbərli, millət vəkilləri Əli Hüseynli, Vüqar Rəhimzadə, YAP Xətai rayon təşkilatının sədri Ramil Mirzəyev, t Azadə Novruzova, rayon ağsaqqalları, şəhid ailələri, qazilər və ictimaiyyət nümayəndələri iştirak edirdilər.

Rəsmi hissədən sonra tədbir zəngin konsert proqramı ilə davam etdi. Festivalın bədii hissəsində aşıq sənəti, muğam, xalq musiqisi, poeziya və milli rəqs nümunələri təqdim olundu. Proqramda aşıqlardan əməkdar mədəniyyət işçisi Zülfiyyə İbadova, Gözəl Kəlbəcərli, Ramin Qarayev, Məhsəti Cabbarova, Rəvanə Lerikli, Xanım Göyçəli, Xəqani Zeynalabdinov, bəstəkar müğənni Arif Mehmandost, Fəridə Mirişova, Leyla Vəlayeva, Səma rəqs qrupu, Zəhraxanım Əzimova və Nənə Qızlar folklor ansamblı çıxış etdilər. Bundan əlavə, Xətai rayonu 316 saylı bağçanın uşaqları təqdim etdiyi rəqs nömrələri tədbir iştirakçıları tərəfindən maraqla qarşılandı.

Xatırladım ki, III Kəlağayı Festivalının əsas məqsədi milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, Azərbaycan mədəniyyətinin zənginliyinin təbliği və milli sənət nümunələrinin müasir dövrdə yaşadılmasının əhəmiyyətinin ictimaiyyətə çatdırılması idi. Festival bir daha göstərdi ki, kəlağayı yalnız milli geyim elementi deyil, həm də xalqımızın tarixi yaddaşını, estetik düşüncəsini və mədəni kimliyini özündə yaşadan dəyərli irs nümunəsidir.

Xanımlarımız başlarına min illik mədəni-irsi yaddaş kodlarımızı daşıyan kəlağayı örtsünlər. Əsl gözəllik bu deyilmi?

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.05.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Cannes Film Festival – dünya kinosunun ən ünlü hadisəsi başa çatdı. Fransa Rivyerasında keçirilən 79-cu festival bu il həm siyasi mövzuların üstünlüyü, həm də müəllif kinosunun yenidən ön plana çıxması ilə yadda qaldı. Festivalın əsas mükafatı – “Qızıl Palma budağı” rumıniyalı rejissor Cristian Mungiunun “Fjord” filminə təqdim olundu. Bu, rejissorun karyerasında ikinci “Palme d’Or” oldu.

Əfsus ki filmi görməmişəm və fikir bildirə bilməyəcəyəm. Yalnız fraqmentlər görmüşəm, amma bu kiçik fraqmentlər belə rejissor, operator və aktyor işinin mükəmməlliyindən xəbər verir.

Əlbət ki, filmi tezliklə görmək ümidindəyəm.

“Fjord” – festivalın əsas qalibi

Norveçdə yaşayan rumın ailəsinin hekayəsini danışan “Fjord” sosial və mədəni ziddiyyətlərə toxunan psixoloji dramdır. Film ailə münasibətləri, dini konservatizm və Avropa cəmiyyətində dəyərlər toqquşmasını araşdırır. Münsiflər heyətinin sədri, məşhur koreyalı rejissor Park Chan-vook filmin “empatiya və insanlıq hissini güclü şəkildə çatdırdığını” bildirib.

“Fjord”un qələbəsi həm də müasir Avropa müəllif kinosunun yenidən yüksəlişi kimi qiymətləndirilir. Film artıq ABŞ distribütoru tərəfindən alınıb və gələcək mükafat mövsümünün əsas favoritlərindən hesab olunur.

Müharibə, siyasi gərginlik və cəmiyyət böhranı

Bu il Kann festivalında təqdim olunan filmlərin böyük hissəsi müharibə, siyasi parçalanma və sosial travmalar mövzularına həsr olunmuşdu. Xüsusilə rusiyalı rejissor Andrey Zvyagintsevin “Minotaur” filmi böyük maraq doğurdu və festivalın ikinci ən nüfuzlu mükafatı olan “Grand Prix”ə layiq görüldü. Rejissor çıxışında Ukraynadakı müharibənin dayandırılmasına çağırış edib.

Münsiflər heyəti həmçinin alman rejissor Valeska Grisebachin “The Dreamed Adventure” filmini “Jury Prize” ilə mükafatlandırıb. Film mühacirət, yaddaş və identiklik problemlərini poetik dillə təqdim edir.

Rejissorluq və aktyor mükafatları

Ən yaxşı rejissor mükafatı iki layihə arasında bölüşdürülüb. Mükafatı polşalı rejissor Paweł Pawlikowski (“Fatherland”) və ispan yaradıcı dueti Javier Calvo – Javier Ambrossi (“The Black Ball”) qazanıblar.

Ən yaxşı qadın roluna görə mükafat Virginie Efira və Tao Okamoto arasında bölünüb. Kişi roluna görə isə Valentin Campagne və Emmanuel Macchia qalib elan ediliblər.

Hollivudun zəif iştirakı

Tənqidçilərin fikrincə, builki festival əvvəlki illərlə müqayisədə daha az “ulduz parıltısı” ilə keçib. Böyük Hollivud studiyalarının festivalda zəif təmsil olunması Kannın daha çox müstəqil və müəllif kinosuna yönəlməsinə səbəb olub. The Guardian builki festivalı “adi Kann ili” adlandıraraq bir sıra məşhur rejissorların gözləntiləri tam doğrultmadığını yazıb.

Bununla belə, festival yenə də dünya kinosunun əsas platformalarından biri statusunu qorudu. Bu il müsabiqədə Pedro Almodóvar, Asghar Farhadi, Hirokazu Kore-eda kimi tanınmış müəlliflər iştirak edirdilər.

Fəxri mükafatlar və xüsusi məqamlar

Festival çərçivəsində Barbra Streisand, Peter Jackson və John Travolta fəxri “Qızıl Palma budağı” ilə təltif olunublar. Barbra Streisand səhhətindəki problem səbəbindən mərasimə qatıla bilməyib.

Əsas müsabiqə proqramı

• “Qızıl Palma budağı” (Palme d’Or) — Fjord, rejissor Cristian Mungiu
• Grand Prix — Minotaur, rejissor Andrey Zvyagintsev
• Münsiflər heyətinin mükafatı (Jury Prize) — The Dreamed Adventure, rejissor Valeska Grisebach
• Ən yaxşı rejissor — Javier Calvo və Javier Ambrossi (“The Black Ball”), həmçinin Paweł Pawlikowski (“Fatherland”)
• Ən yaxşı qadın rolu — Virginie Efira və Tao Okamoto — “All of a Sudden”
• Ən yaxşı kişi rolu — Emmanuel Macchia və Valentin Campagne — “Coward”
• Ən yaxşı ssenari — Emmanuel Marre — “A Man of His Time”
• “Camera d’Or” (ən yaxşı debüt film) — Ben'imana, rejissor Marie-Clémentine Dusabejambo
• Qısametrajlı film üzrə “Qızıl Palma budağı” — Para Los Contrincantes, rejissor Federico Luis

“Un Certain Regard” proqramı

• Əsas mükafat — Everytime, rejissor Sandra Wollner
• Münsiflər heyətinin mükafatı — Elephants in the Fog, rejissor Abinash Bikram Shah
• Xüsusi mükafat — Iron Boy, rejissor Louis Clichy
• Ən yaxşı kişi rolu — Bradley Fiomona Dembeasset — “Congo Boy”
• Ən yaxşı qadın rolu — Marina de Tavira, Daniela Marín Navarro və Mariangel Villegas — “Forever Your Maternal Animal”

Fəxri mükafatlar

• Fəxri “Qızıl Palma budağı” — Barbra Streisand
• Fəxri “Qızıl Palma budağı” — Peter Jackson

Kann 2026: nəticə

2026-cı il Kann Kino Festivalı göstərdi ki, dünya kinosu bu gün daha çox insanın daxili qorxularına, müharibələrin yaratdığı travmalara və cəmiyyətlərin parçalanmasına fokuslanır. Festivalda kommersiya layihələrindən çox müəllif baxışı, siyasi mövqe və emosional dərinlik ön plana çıxdı.

“Fjord”un qələbəsi isə bir daha sübut etdi ki, Kann hələ də böyük studiyalardan çox, güclü ideyası olan filmləri qiymətləndirən əsas kino platforması olaraq qalır.

Mənbə: The Guardian

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Cəlbedici başlıqla başladım - Sevgilisinə görə bıçaqlanan aktyor. Bu hansı aktyordur? Əlbəttə ki, Xalq artisti Ramiz Novruz.

Bu gün onun ad günüdür. Onun həyat və yaradıcılığı barədə danışacağıq.

Bıçaqlanma səhnəsini hələ bir az sonraya saxlayaq.

Ramiz Novruzov (Ramiz Novruz) 25 may 1955-ci ildə Biləsuvar rayonunun Səmədabad kəndində doğulub. 1974-cü ildə M.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun Dram və kino aktyorluğu fakültəsinə daxil olub. Rejissor Adil İsgəndərovun rəhbərlik etdiyi kursda təhsil alaraq oranı 1978-ci ildə bitirib. Təyinatla H. Ərəblinski adına Sumqayıt Dövlət Dram Teatrına göndərilib.

Burada Knyaz Zvezdiç ("Maskarad", M. Lermontov), Məsxərəçi ("Muradın kələkləri", T. Kazımov), General Şıxlinski ("Bütün Şərq bilsin", Nəriman Həsənzadə) rollarını ifa edib. O, 1981-ci ildə Azərbaycan Akademik Milli Dram Teatrının truppasına daxil olub. Elə ilk günlərdən kollektivdə hazırlanan tamaşalarda ona irihəcimli və mürəkkəb xarakterli rollar tapşırılıb. O, Akademik Milli Dram Teatrında aşağıdakı rollarda oynayıb:

- Nəvvab və İran şahzadəsi ("Xurşidbanu Natəvan", İlyas Əfəndiyev),

- Mayor Edmund ("Şeyx Xiyabani", İlyas Əfəndiyev),

- Bahadur ("Mahnı dağlarda qaldı", İlyas Əfəndiyev),

- Məhəmməd Suvarlı ("Sevgililərin cəhənnəmdə vüsalı", İlyas Əfəndiyev),

- Cəmil ("Bizim qəribə taleyimiz", İlyas Əfəndiyev),

- Sisyanov və Kərbəlayi Xan ("Hökmdar və qızı", İlyas Əfəndiyev),

- Seyton ("Maqbet" Uilyam Şekspir),

- Edmund ("Kral Lir", Uilyam Şekspir),

- Kreon ("Medeya", J. Anuy),

- İbn Yəmin ("İblis", Hüseyn Cavid)

R. Novruzun yaradıcılığının bir qolunu da kino fəaliyyəti təşkil edir. O, "Nizami" filmində Dərbənd elçisi, "Sizi dünyalar qədər sevirdim" filmində general Həzi Aslanov və s. rollara çəkilib. H. Cavidin "Topal Teymur" (Divanbəy), L. Tolstoyun "Kreyser sonatası" (Musiqi müəllimi), V. Şekspirin "Antoni və Kleopatra" (Antonio), O. Kamalın "Dodaqdan qəlbə" (Kənan bəy), "Yad qızı" (Nihad) və s. maraqlı rollar oynayıb.

Ramiz Novruz həm də bir neçə pyes yazıb və bunlardan ikisi tamaşaya qoyulub. İlk pyesi olan "At ilinin birinci ayı" adlı 20 yanvar hadisələrindən bəhs edən pyes 1992-ci ildə Gəncə teatrında B. Osmanovun rejissorluğu ilə tamaşaya qoyulub. 1992-ci ilin sonunda həmin pyes AzTV-də rejissor B. Osmanovun quruluşunda çəkilib. R. Novruz öz pyesində Murad rolunda oynayıb.

1996-cı ildə yazdığı "Hələ sevirəm deməmişdilər" pyesi B. Osmanovun rejissorluğu ilə Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında 2002-ci ildə tamaşaya qoyulub. Bundan əlavə Eduardo de Filipponun "Silindr" əsərini rus dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə edib və rejissor kimi tamaşaya qoyub, həmçinin bu əsərdə Attillio rolunu ifa edib.

Beynəlxalq Teatr festivallarının mükafatçısıdır.

Şəxsi həyatına gəlincə, çox erkən yaşda aktyor sevib seçdiyi Xoşavaz xanımla nişanlanıb. Həyat yoldaşı kənddə yaşadığından Ramiz bəy universitetdə təhsil aldığı illərdə tez-tez nişanlısının yaşadığı kəndə gedib, onunla görüşə can atıb. Belə günlərin birində kənddə nişanlısı ilə bağlı baş verən davaya qoşulub, hətta bu dava zamanı aktyoru bıçaqlayıblar da.

Təhsilini başa vurandan sonra onlar ailə qurublar. Ramiz Novruz hərbi xidmətə yollanıb. Qızı Şəfəqin bir yaşı olanda, Ramiz müəllim hərbi xidmətdə olub. Sonra onların Cavidan adlı bir oğulları da dünyaya gəlib.

Teatr sənətindəki xidmətlərinə görə Ramiz Novruz 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti və 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti fəxri adlarına layiq görülüb. 5 dəfə Prezident Mükafatına, 9 may 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.

29 oktyabr 2019-cu ildə "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu" ilə təltif edilib.

Filmoqrafiya

1. Alman klinikasına şəxsi səfər – Baba Əliyev

2. At ilinin birinci ayı – Murad

3. Azərbaycan xanlıqları. Naxçıvan və İrəvan xanlıqları. 5-ci film

4. Bakı, məhəbbətim mənim...

5. Beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi – Muxtar

6. Bəyaz həyat – çapıq

7. Cavad xan – Sisianov

8. Cavid ömrü – Mircəfər Bağırov

9. Dəfn edilməmiş ölülər

Oynadığı hər rol aktyorun ürəyincəmi olub?

Deyim ki yox. Aktyor “Dodaqdan qəlbə” serialındakı roluna çəkilmək istəməyib. Hətta sonralar bu rola görə xəcalət çəkdiyini bildirib. Ancaq serialın rejissoru Lütfi Məmmədbəyov Ramiz Novruzu bu rola çəkməkdə israr edib.

Müsahibələrinin birində aktyor deyib:

“Demişdim ki, bu rol mənə görə deyil. Bunu ya Füzuli Hüseynov, ya da Nurəddin Mehdixanlı oynaya bilər. Onu da bilirdim ki, onlar Bakıda olmadığı üçün rejissor bu rolu mənə təklif etdi. Bir neçə dəfə imtina etdim. O zaman 1 May küçəsində (indiki Dilarə Əliyeva küçəsi) yaşayırdım. Bir də gördüm ki, gəlib qapını döyür. Mən də pəncərədən baxırdım. Bilirdim ki, bu məsələyə görə gəlib, ona görə qapını açmadım.

Bir də gördüm ki, qapının ağzında nəsə kiçik qələm-kağız çıxardı və nəsə yazandan sonra çıxdı getdi. O gedəndən sonra gəlib gördüm ki, qapıya kağız yapışdırıb. Yazıb ki, “Ramiz, ömrümün axırıdır, ola bilsin bu mənim son işimdir. Çəkilməsən, peşman olarsan”. Ondan sonra sındım və gəldim çəkildim. Amma bilirdim ki, mənim rolum deyil”.

Filmə çəkilməsi barədə aktyor müsahibələrinin birində deyib:

“Günlərin birində kinostudiyaya getmişdim. Dublyaja çağırmışdılar. Bir dostum mənə demişdi ki, Həzi Aslanov haqqında film çəkilir, rollar çoxdur, siz də gəlin. Dublyajdan çıxanda bu söz yadıma düşdü. Düşündüm ki, kinostudiyaya həmişə gələn deyiləm. Gəlmişkən elə bir şəkil də çəkdirim. Kinostudiyaya giriş buraxılış vərəqəsi ilə olduğundan tez-tez gedə bilmirdik.

Kinostudiyaya bir yerdə getdiyim dostum Salehə fikrimi bildirdim. O çəkdirmədi. Mən isə çəkdirdim. Salehi qınamalı deyildi. Bizim hər birimizdə belə bir stereotip yaranmışdı ki, onsuz da, baş rola çəkiləcək aktyoru qabaqcadan bilirlər. Sadəcə plan doldurub quş qoymaq xətrinə bizi də çəkirlər ki, beş-altı aktyoru sınadıq. Bir həftə sonra məni kinostudiyaya çağırdılar.

Gördüm Ramiz Fətəliyev (ssenari müəllifi) və Rasim İsmayılov (rejissor) mənim şəkillərimə baxırlar. Ramiz müəllim şəkillərə baxa-baxa söylədi ki, Hamlet Xanızadə deyib ki, Ramiz Novruzov çox istedadlı oğlandır, onu da yoxlayın. Xeyirxah münasibətinə görə Hamlet Xanızadənin ruhuna bu gün də dualar oxuyur, rəhmət diləyirəm. Sınağa iyirmi aktyor çəkildik.

Ələndi, beş-altı nəfər qaldı. Qalan beş-altı aktyordan biri Belarusda yaşayan azərbaycanlı idi. Çəkilişlərdə hiss edirdim ki, rejissorun gözü artıq məni tutub. O birilər təcrübəli aktyorlar idilər. Bilirdilər ki, kamera qarşısında necə dayanmaq lazımdır. Kino qanunlarını bildiklərinə görə, bir az sıxıntılı oynamışdılar. Mən isə bunları bilmədiyimə görə, təbii oynamışdım. Sonra dedilər ki, səni göstərəndə zalda hamı əl çaldı”.

Ramiz Novruz uzun müddət mədə xərçəngi xəstəliyindən əziyyət çəkib və 20 fevral 2023-cü il tarixində vəfat edib. Ümumşəhər qəbiristanlığında dəfn edilib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Yola çıxdıqlarınla yolda tapdıqlarını dəyişərsən — həm yolu itirərsən, həm dostlarını.

İki cür insan vardır — zaman keçdikcə xətalarıyla üzləşən,zaman keçdikcə üzsüzləşən.

         Necip Fazıl Kısakürek

Bu gün böyük türk mütəfəkkiri, şair və yazıçısı Necip Fazıl Kısakürekin həm doğum, həm də anım günüdür.

O, 25 may 1904-cü ildə İstanbulda dünyaya göz açıb. Nəcib Fazilin uşaqlığı məhkəmə rəisi vəzifəsindən təqaüdə çıxan atasına məxsus İstanbulun Çəmbərlidaş məhəlləsindəki evində keçib. İbtidai və orta təhsilini Amerikan və Fransiz kollecləri ilə "Bəhriyyə" məktəbində (Hərbi Dəniz Litseyi) alıb.

Onun litseydəki müəllimləri arasında dövrün məşhur adamlarından olan Yəhya Kamal, Əhməd Həmdi (Aksəki), İbrahim Aşkı kimi söz ustadları var idi. N.F.Qısakürək İstanbul Universitetinin ədəbiyyat fakültəsinin fəlsəfə bölümünü bitirdikdən sonra Fransaya göndərilib Sorbonna universitetinin fəlsəfə fakültəsində təhsil alıb.

Türkiyəyə qayıdandan sonra "Hollandiya", "Osmanlı" və "İş" banklarında müfəttiş və mühasibat şöbəsinin müdiri vəzifələrində işləyib. Sonra "Fransız okulu"nda, "Robert kolleci"ndə, İstanbul İncəsənət Akademiyasında, Ankara Dövlət Konservatoriyasında, Ankara Universitetinin dil və tarix-coğrafiya fakültəsində müəllimlik edib.

Şairliyə 17 yaşında ikən, anasının arzusu ilə başlayıb, ilk şeirlərini "Yeni Məcmuə"də dərc etdirib (1922). "Yeni Məcmuə" və "Yeni həyat " jurnallarında dərc olunan şeirləri ilə ictimaiyyətın diqqətini cəlb etmiş və ona qarşı böyük maraq oyanıb.

Parisdən qayıtdıqdan sonra nəşr etdirdiyi "Hörümçək toru" ("Örümcek Ağı", 1925) və "Səkilər" (bu şeri çox məşhur olduğu üçün ona bəzən "Səkilər şairi" (türkcə "Kaldırımlar şairi") də deyirlər) ("Kaldırımlar", 1928) adlı şeir kitabları onu çox gənc yaşda dünyaya tanıdır. Hələ otuz yaşı tamam olmamış nəşr etdirdiyi "Mən və ötəsi" (1932) kitabı ilə isə bu şöhrəti daha da artır.

Şöhrətinin zirvəsində ikən fəlsəfi axtarışlarını davam etdirib, içində yeni bir dövrün doğum sancısını hiss edən Nəcib Fazıl üçün 1934-cü il həqiqətən də həyatının yeni bir dövrünə başlanğıc olar. Dərbədər həyatının ən tünd rəngiylə yaşadığı günlərdə Bəyoğlu Ağa Məscidində vəz verməkdə olan Abdülhakim Arvasi ilə tanış olar və bir daha ondan qopa bilməz. Nəcib Fazılın az qala bütün həyat fəlsəfəsinin əks olunduğu dram əsərlərini bir-birinin ardınca ədəbiyyatımıza qazandırması da bu dövrə təsadüf edir.

 "Toxum", "Pul", "Bir Adam Yaratmaq", "Rəis bəy" kimi pyesləri böyük əks-sədaya səbəb olur. Bu əsərlərdən "Bir Adam Yaratmaq" türk dramaturgiyasının əsasını təşkil edir. Nəcib Fazılın şairliyi və oyun yazıçılığı qədər əhəmiyyətli istiqaməti, çıxardığı jurnallarla düşüncə həyatımıza qatdığı zənginlik və bu jurnallarda çıxan yazılarla davam etdirdiyi mübarizədir. Həftəlik Ağac jurnalı (1936,17 ədəd) dövrün məşhur ədəbiyyatçılarının toplandığı bir məktəb olub.

Tez-tez bağlanılan və müxtəlif bəhanələrlə yığdırılan Böyük Şərqin çıxmadığı müddətlərdə gündəlik lətifə və müxtəlif yazılarını Yeni İstanbul, Son Məktub, Babıalide Səhər, Bu gün, Milli Qəzet, Hər gün və Tərcüməçi qəzetlərində nümayiş olundu. Böyük Şərqdə çıxan yazılarında öz imzası xaricində Adıdeğmez, Mürid, Əhməd Abdülbaki kimi təxəllüslərdən istifadə edib.

1962-ci ildən etibarən də az qala bütün Anadolu şəhərlərində verdiyi konferanslarla böyük əlaqə yığıb. Başda İdeoloqa Hörgüsü (1959) olmaq üzrə düşüncə əsərləriylə mədəniyyət həyatımıza verdiyi böyük xidmət, digər bütün istiqamətlərini belə geridə buraxacaq üstünlükdədir. 1975-ci ildə onun anadan olmasının 50 illiyi Türkiyə Böyük Millət Məclisində qeyd edilib.

 Nəcib Fazil 1980-ci ildə Mədəniyyət Nazirliyinin "Böyük Mükafat"ına, "İman və İslam atlası" adlı əsərinə görə fikir əsəri kimi "Milli Kültür Vəqfi mükafatı"na (1981), Türkiyə Yazıçılar Birliyinin "Ali Xidmət mükafatı"na (1982) layiq görülüb. Türk Ədəbiyyatı Vəqfi tərəfindən 1980-ci ildə "Sultan-üs Şüara" (Şairlər Sultanı) Fəxri adını alıb. Əsərlərinin bir qismi Azərbaycanda da nəşr edilib.

Ədib 25 may 1983-cü ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.05.2026)