İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Son dövrlər ölkəmizdə dəzgah rəssamlığı daha geniş yayılıbdır, gənc rəssamlar daha çox bu tətbiqi sənət növünə meyl edirlər. Haqqında söz açacağım rəssam isə bu sahənin, necə deyərlər, korifeylərindəndir.

 

Azərbaycanın xalq rəssamı Siruz Mirzəzadə 22 yanvar 1944-cü ildə Bakıda anadan olub. 1966-cı ildə Ə.Əzimzadə adına rəssamlıq məktəbini, 1972-ci ildə Moskva Ali rəssamlıq məktəbini bitirib. 1972-ci ildə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvlüyünə qəbul olunub.

Yaradıcılığa 1970-ci illərdən başlayan rəssam istər monumental-dekorativ, istərsə də dəzgah rəngkarlığı sahələrində fəal işləyir və bu iki fəaliyyət sferaları onun yaradıcılığında vəhdət təşkil edir.

Əməkdar rəssam Sirus Mirzəzadə Azərbaycan rəngkarlıq məktəbinin tanınmış nümayəndəsi kimi müasir təsviri sənətin zənginləşməsində xüsusi payı və xidmətləri olan rəssamlardandır. S.Mirzəzadə öz yaradıcılığında ənənə ilə müasirliyin, milli bədii təfəkkürlə beynəlmiləl bədii düşüncə tərzinin maraqlı sintezini yaradıb.

Uzunmüddətli bədii fəaliyyəti dövründə təkrarsız üsluba malik rəssam çoxsaylı əsərlər yaradıb, 1972-ci ildən etibarən respublika, ümumittifaq və beynəlxalq sərgilərdə mütəmadi olaraq iştirak edərək bir çox mükafatlara layiq görülüb.

1987-ci ildə Bakıda və Moskvada, 1995-ci ildə Fransada və Türkiyədə fərdi sərgiləri keçirilib. 1996-cı ildə "Humay" mükafatına, 2002-ci ildə isə Azərbaycanın əməkdar rəssamı fəxri adına layiq görülüb. 27 may 2018-ci ildə Azərbaycanın xalq rəssamı fəxri adına layiq görülüb.

Əsərləri Azərbaycan, Rusiya, İran, Türkiyə, Almaniya, Niderland, Norveç, Fransa, Kuba, Rumıniya, Bolqarıstan, Macarıstan, Suriya, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Böyük Britaniya, ABŞ və İtaliyada nümayiş etdirilib. Onun əsərləri muzeylərdə və şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır. Hazırda Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olur.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

 

 

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Sizə kimdən deyim, bu gün doğum günü – 60 illik yubileyi olan Sərvər Əliyevdən. O Sərvər Əliyevdən ki, həm cəbhədə vuruşub, həm aktyor kimi, həm rejissor kimi uğurlar qazanıb.

 

Sərvər Əliyev 22 yanvar 1966-cı ildə Naxçıvanın Sədərək rayonunun Sədərək kəndində anadan olub. 1972-ci ildə Sədərək kənd orta məktəbinə gedib. 1980–1982-ci illərdə təhsilini Ordubad internat məktəbində davam etdirərək tamamlayıb.

İnternat məktəbində təhsil aldığı illərdə məktəbin nəzdindəki dram dərnəyində fəal çıxış edib. 1982-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun "Dram və kino aktyoru" fakültəsinə daxil olub.  Görkəmli rejissor və pedaqoq Nəsir Sadıqzadənin kursunda təhsil alıb.

İnstitutun 1-ci kursunda oxuyarkən kurs rəhbəri ona heç bir rol vermir. 2-ci kursun ortasında kurs tamaşasındakı əsas rolu ifa edən tələbə xəstələndiyindən Nəsir Sadıqzadə Nazim Hikmətin "Qəribə adam" tamaşasındakı Nəcəf bəy obrazını Sərvər Əliyevə həvalə edib.

Onun ifası müəlliminin çox xoşuna gəlir. Son kursda oxuyarkən Stratiyevin "Avtobus" tamaşasında baş rolu – Ağıllı obrazını Nəsir müəllim Sərvər Əliyevə verib. Onun bu işi də olduqca uğurlu alınıb və imtahan komissiyasının üzvləri Sərvərin səhnə üçün doğulduqlarını vurğulayıblar.

Sərvər Əliyevin İnstitutu bitirdiyi illər müharibə dövrünə təsadüf edib. 1990-cı ildə o, Sədərək rayonuna döyüşə yollanıb. 1993-cü ilə qədər müəyyən fasilələrlə cəbhəyə gedib qayıdıb. Həmin illər ərzində Asif Ağayevin təşkil etdiyi "Meydan" teatrında da fəaliyyət göstərib.

Sərvər Əliyev 1993-cü ilin noyabr ayında mərhum rejissorumuz Hüseynağa Atakişiyevin rəhbərlik etdiyi Dövlət Gənclər Teatrında aktyor ştatına qəbul olunub və teatrın fəaliyyətinin son gününə qədər bu sənət ocağında çalışıb. Burada bir sıra maraqlı və yaddaqalan obrazlar ifa edib.

 

Sərvər Əliyev sonralar Gənc Tamaşaçılar Teatrında fəaliyyətini davam etdirərək orada H. Cavidin "Şeyx Sənan" faciəsində Şeyx Sədra, S. S. Axundov və A. Şaiqin "Qaraca qız" tamaşasında Piri baba, Hamsonun "Viktoriya" əsərində Mülkədar obrazlarını ifa edib. Ayrıca bir sıra tamaşalarda da ikinci rejissor kimi fəaliyyət göstərib.

 

Filmoqrafiya

- Salur Qazanın evi talandığı boy (film, 2001)

- Bir anın həqiqəti (film, 2003)

- Cavid ömrü (film, 2007)

- Böhtan (film, 2008)

- Cavad xan (film, 2009)

- Vəsiyyət (film, 2011)

- Həyat varsa (serial, 2012)

- Məhkumlar (serial, 2012)

 

2014–2017-ci illərdə Ağdam Dövlət Dram Teatrının baş rejissoru olub. 2017-ci ildə İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrına baş rejissor vəzifəsinə təyin olunub. 30 dekabr 2015-ci ildə Azərbaycanın əməkdar artisti fəxri adına, 8 dəfə Prezident mükafatına layiq görülüb.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

 

 

 

Bölgə aktyorları.

Diqqətdən və reklamdan uzaqdırlar.

Serial aktyorları.

Diqqət mərkəzinəddirlər və daim gündəmdədirlər.

Bəzən aktyor bu iki ampluada birdən olur. Elə Niftulla Əsgərov kimi. Bölgə onu tanıda bilməzdi. Amma komediya, teleseriallar tanıtdı...

 

Niftulla Əsgərov 5 iyul 1959-cu ildə Lənkəran rayonunun Girdəni kəndində anadan olub. 1995-ci ildən Lənkəran Dövlət Dram Teatrının aktyoru kimi çalışıb. Teatrda S. M. Qənizadənin "Xor-xor" əsərində Seyfulla, İ. Məlikzadənin "Gəl qohum olaq"ında Camal, H. Abbaszadənin "Həzi Aslanov"unda Bekişvilli, Ü. Hacıbəyovun "Olanlardan-keçənlərdən"ində Atamoğlan əmi və s. obrazlara səhnə həyatı verib.

Paralel olaraq "My name is İntiqam", "My name is İntiqam 2", "Bayram axşamı", "Bığ əhvalatı", "Vəziyyət rusca", "Elçilik" və başqa filmlərdə, "Bizim Əhməd haradadır?", "Xalxın evi" və s. seriallarında aktyor kimi çəkilib.

2014-cü ildə teatrın inkişafında xidmətlərinə görə Mədəniyyət Nazirliyinin "Fəxri mədəniyyət işçisi" döş nişanı ilə təltif olunub. 2018-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülüb

2024-cü il yanvar ayının 22-də uzun sürən xəstəlikdən sonra dünyasını dəyişib. Lənkəranın Girdəni kəndinin qəbiristanlığında dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

 Səxavət Məmmədov 1953-cü il oktyabr ayının 23-də Ağdam rayonunun Abdal-Gülablı kəndində anadan olmuşdur.

Səxavətin səsi "Segah"a yatımlı idi, ruhu "Segah"a bağlı idi. Oxuduğu mahnıların əksəriyyəti məhz "Segah" ladındadır. "Ay Bəri Bax", "Uca Dağlar", "Yar Bizə Qonaq Gələcək", "Ay Çiçək", "Sarı Bülbül", "Sona Bülbüllər" və s.

1971-ci ildə Asəf Zeynallı adına Musiqi Texnikumununa daxil olan Səxavət ustad xanəndə, xalq artisti Hacıbaba Hüseynovdan muğamın sirlərini öyrənir. 1976-cı ildə "Hümayun" xalq çalğı ansamblının solisti olur. 1983-88-ci illərdə Dövlət İncəsənət İnstitutunda təhsil alan Səxavət Məmmədov Azərbaycan muğamını bir çox ölkələrdə təmsil edir. Yaratdığı “Qarabağ” instrumental ansamblı isə xanəndənin şah əsərlərindən biri kimi bu gün də yaşayır.

 

“Qarabağ” instrumental ansamblı Qarabağ hadisələrinin ilk illərində yarandı. Səxavət "Qarabağ"la təkcə Qarabağı deyil, SSRİ-ni, Avropa ölkələrini gəzib dolanır, muğamımızla yanaşı, Azərbaycan həqiqətlərini də dünyaya çatdırırdı.

Səxavət Məmmədov bənzərsiz səsə malik idi. Xanəndə 1991-ci il sentyabrın 30-da indiki Şirvan rayonundan qayıdarkən avtomobil qəzasına uğrayaraq dünyasını dəyişdi. Müharibə vəziyyətinə görə Səxavət Məmmədovun qəbri üzərinə qoyulmaq üçün Bakıda sifariş edilən məzar daşı kənddə gedən gərgin döyüşlər səbəbindən ünvanına çatdırıla bilmədi. Daha sonra isə kənd işğal olundu. Səxavət Məmmədovun üzərində şəkli, doğum və ölüm tarixi həkk olunmuş başdaşı Bakıdakı evinin həyətində qalıb.

 

Səxavətlə bağlı xatirələr

Asəf Zeynallı adına musiqi texnikumunda təhsil alır. Orda ustad xanəndə, xalq artisti Hacıbaba Hüseynovdan muğamı mükəmməl səviyyədə öyrənir. Bu ərəfələrdə Səxavəti əsgər aparırlar. Üstündən bir xeyli vaxt keçir, jurnalistlər Hacıbaba Hüseynovdan “ən yaxşı tələbəniz kimdir” deyə soruşanda məşhur xanəndə deyir: “Ən yaxşı tələbəm əsgərlikdədir”.

Nikaraquada konsert verirmiş. Buzlu su da içib. Oxuyanda əcnəbilər dəhşətə gəliblər və gəlib boğazını yoxlayıblar ki, doğrudan da səs burdan çıxırmı. Onlara elə gəlibmiş ki, o səs aparatdan çıxır.

“Bəxt üzüyü” filmindəki qeyri-adi səsi hər kəsi heyrətə gətirir.

Əfrasiyab Bədəlbəylinin bəstələdiyi “Azad bir quşdum” mahnısını elə oxuyub ki, sanki onu elə özü yaradıb. Mahnı həm də onun ölümünə yazılıb elə bil: “Azad bir quşdum, yuvamdan uçdum, torpağa düşdüm bu gənc yaşımda”.

Dostu, ustad tarzən Möhlət Müslümov danışır ki, Səxavət toyunda “bəyhamamı”na bizə gəlmişdi. Yedik-içdik, Səxavət mənə dedi ki, o tarı gətir çal, eynimiz açılsın. Mən tar çaldım, o, oxudu. Necə bizə ruh gəldisə, toyu unutduq. Sən demə, gəlini gətiriblər, toy qurtarıb, evdə hamı bəyi axtarır. Qohum-əqrəba axtarış elan edib. Səxavətin atasının birdən ağlına gəlib ki, oğlu bizdə olacaq.

Konsertləri həmişə maraqla qarşılanırdı. 5-10 saat fasiləsiz oxuyurdu, yorulmurdu. Bir toyda, məclisdə ona dəfələrlə “Mirzə Hüseyn segahı” oxudurdular, Səxavətsə hamısını fərqli oxuyurdu.

Özü kasıb ailədən olsa da imkansız adamlara əl tutmağı sevərdi. Üstəlik, ilboyu qazandığı pulu qohum-əqrəbaya, kasıb-kusuba paylayırdı. Bir dəfə isə toydan gələndə qazandığı pulların hamısını maşının pəncərəsindən ehtiyacı olan adamlara paylayıb.

Yuxuda görübmüş ki, Abdal-Gülablıdakı evlərinin həyətində çadır qurulub, qarşıda da qəbiristanlıq görünür. Kənddəki evləri qəbiristanlığın yaxınlığında idi. Yuxudan durub və deyib: “Mən öləcəm”. Bu yuxudan bir ay sonra vəfat edib.

 Səxavət Məmmədov Azadlıq meydanındakı müstəqillik uğrunda hərəkata qoşulub, orda olan insanlara xeyli yardım edib. Oğlu Bəxtiyarı da qucağına alıb meydanda olanlara qazanlarla yemək aparıb. Bundan başqa o, Qarabağ müharibəsi başlanan gündən cəbhə xəttində döyüşən əsgərlərə mütəmadi silah-sursat yardımı göstərib. Qarabağ hadisələrinin ilk illərində “Qarabağ” instrumental ansamblını yaradıb. O, bu ansambl sayəsində ölkələri gəzir və Qarabağ həqiqətlərini dünyaya çatdırırdı.

Deyilənə görə, onu düşmən ermənilər də sənətkar kimi çox sevirlərmiş. Cəbhə bölgəsində yerləşən Abdal-Gülablı kəndində dəfni zamanı erməni tərəfi güllə atmayıb, ailə üzvlərinin və kənd adamlarının Səxavətin qəbrini ziyarət etməsinə şərait yaradıb.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

 

 

 

Nigar Xanəliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Həyat bəzən işıqla kölgənin rəqsi kimi olur. İşıq sənə həyatı, sevgini göstərir, kölgə isə səni qoruyur, gizləyir və ən qaranlıq anlarında belə yanında dayanır. Mən sənin kölgən olacam — səninlə bərabər hər addımda, hər nəfəsdə, hər susqunluqda.

Bir zamanlar uzaq bir kənddə, səhərləri günəşlə bəzənən və axşamları ay işığında boğulan bir qəsəbədə Nazlı və Sənan adlı iki ruh bir-birinə bağlanmışdı. Onların sevgisi adi bir bağlılıq deyil, həyatın özünə bir çağırış idi. Nazlı gülüşü ilə insanları ovsunlayır, Sənan isə sakitliyi ilə ona sığınacaq olurdu.

 Bir gün Nazlı Sənandan soruşdu: – Niyə həmişə sakit dayanıb məni izləyirsən?

Sənan bir an düşündü və dedi: – Çünki mən sənin kölgənəm. Sən irəlilədikcə mən də irəliləyirəm. Sən dayandıqda mən də dayanırım. Amma sən heç vaxt məni görə bilməzsən — mən səni izləyərkən yalnız səni işıqda saxlamağa çalışıram.

Nazlı gülümsədi, amma bu sözlərin dərinliyini o zaman tam anlamadı. Həyat axıb gedirdi, Sənan hər zaman onun yanında idi. Nazlı uğur qazanır, arzu etdiyi zirvələrə qalxırdı. Lakin hər yüksəliş öz kölgəsini də gətirirdi. Bir gün həyatın sərt küləkləri onu yıxdı. İnsanların gözündə parlayan ulduz artıq sönməyə başlamışdı.

Nazlı bu dəfə Sənandan uzaqlaşmaq istədi. – Mən artıq işığımı itirmişəm, – dedi. – Kölgəm belə mənimlə qalmaq istəməz.

Sənan isə ona yaxınlaşıb sakitcə cavab verdi: – İşıq yoxdursa, kölgə qaranlığa qarışar. Amma bil ki, mən yenə də buradayam. Sənin ən qaranlıq anlarında belə mən sənin yanındayam. Kölgə olmaq təkcə işığa aid deyil, o həm də səni sığınacaqda saxlamaq üçündür.

Nazlı bu sözlərdən təsirləndi. O, başa düşdü ki, həyat təkcə parıltı və uğurdan ibarət deyil. Sevgi, sədaqət və birlik — bunlar ən dəyərli şeylərdir.

İllər sonra Nazlı öz gücünü bərpa etdi, həyatda yenidən öz yerini tapdı. Amma bu dəfə hər şeyi təkbaşına etmədiyini bilirdi. Sənan həmişə onun yanındaydı, bir kölgə kimi — sükutla, amma daim möhkəm bir dayaqla.

Bir gün Nazlı Sənana dedi: – Sən mənə öyrətdin ki, kölgələr qorxulu deyil. Onlar bizim qoruyucularımızdır. Mən bilirəm, sən həmişə yanımda olacaqsan.

Sənan gülümsədi və bir addım geri çəkilərək dedi: – Hər işığın bir kölgəsi var, Nazlı. Mən hər zaman kölgən olacam sənin, çünki səninlə olmaq — mənim həyatımın işığıdır.

Həyatın rəngləri dəyişsə də, işıq və kölgə bir-birindən ayrılmazdır. Nazlı və Sənanın hekayəsi də bunu xatırladır: Sevgi təkcə aydınlıqda deyil, qaranlıqda da bir olmaqdır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

 

 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı tənqidçi, ədəbiyyatşünas Nərgiz Cabbarlının “İntihar etmiş yazıçılar” silsiləsindən Karin Boyeyə həsr edilmiş yazısını təqdim edir.

 

Dövrünün ən avtoritar tənqidçilərindən biri – Xaqar Olsson yazırdı: ”Karin Boyenin poeziyasını qaranquş adlandırmaq olar. Çünki onun şeiri qartal gücünə malik deyil. Axı qaranquşun qanadları qartal gücünə sahib ola bilməz. Amma bununla belə, Boye poeziyası deyingən qarğalar sıyahisına da aid deyil. Çünki yüksəkdə və gözəl uçur. Onun qanadlarında oynayan küləyin səsi bizim müasir İsveçrə poeziyasında eşitməyə öyrəşdiyimiz səslərdən fərqlidir. Bu, nədirsə, cəlb edir, həyəcanlandırır və yandırır. Bu, həqiqi poeziyadır. Siz burada kiçik hisslərə və əyləncələrə, sadə xoşbəxtliyə can atan riyakar estetiki görə bilməyəcəksiniz. Siz həqiqətə illüziyasız baxmağı bacaran təmiz bir qəlbi görə biləcəksiniz. O qəlbi ki, ağrı-acının qaçılmazlığı və xoşbəxtliyin faniliyindən keçir. Amma bundan qaçmaq üçün bir sığınacaq yeri də axtarmır, əksinə, özünü daima yüksəklikdə ola biləcək uçuş üçün hazırlayır”.

 

Bu dəfə Karin Boye haqqında danışacağıq. Amma əvvəlcədən diqqətimi çəkən bir xüsusiyyəti sizin də nəzərinizə çatdırmaq istəyirəm. Kənardan elə görünə bilər ki, bu yazıçıları yalnız bir fakt – könüllü intihar faktı birləşdirir. Amma həyatlarına nəzər saldıqda, yaradıcılıqlarındakı ovqata kökləndikdə görürsən ki, onlar arasında dəhşətli dərəcədə oxşar ömür yaşayanlar və eyni həyat hadisələrindən eyni tərzdə keçənlər var. Haqqında danışacağım Karin Boye isə həyat faktları və şeirinin ruhu ilə  mənə Marina Svetayevanı xatırlatdı. Demək olar ki, eyni dövrün şairləri olan bu insanları xarici görkəmlərində olan oxşarlıqdan əlavə bir xüsusiyyətləri – öz cinslərindən olanlara - qadınlara sevgi münasibətləri də birləşdirir. Onların hər ikisi təbiətin qanunlarına uyğun sevməyi bacarmadılar... Yəni hər ikisi qadın sevgisi ilə yaşadı...

 

Əvvəlcə onu deyim ki, İsveçrə şairəsi və nasiri Karin Boye 1900-cü ildə anadan olub. Gimnaziyada oxuduğu illərdə yazmağa başlayıb. 1922-ci ildə ilk şeirlər kitabı “Buludlar” dərc olunub. Lakin ona şöhrəti ikinci və üçüncü kitabları gətirib. Daha dəqiq desək, “Gizlədilən torpaq” (1924) və “Ocaqlar” (1927). Nəsr əsəri, antiutopik roman “Kallokain”in (1940) gətirdiyi uğuru isə bir qədər sonra şairin başqa bir “uğuru” – intiharı kölgədə qoydu. Bu kitabının dərcindən cəmi bir il sonra – 23 fevral 1941-ci ildə Karin Boye intihar etdi. 

***

Karin Boye öz dövründə kifayət qədər populyarlıq qazanmışdı. Hətta dövrünün ən tanınmış tənqidçilərindən biri olan Xaqar Olsson – yuxarıda qeyd etdiyim kimi – onun haqqında yüksək fikirlər yazırdı: “Siz onun timsalında kiçik hiss və həyəcanlar, sadə, balaca xoşbəxtliklər haqqında da danışmağa çalışan riyakar estetiki görə bilməzsiniz. Əksinə, siz öz “mən”inin faciəli ölümünü yaşamış, bu dəhşətdən keçə bilmiş fədakar bir ruhun şahidi olacaqsınız. Həm də görəcəksiniz ki, bu vəziyyətdə belə onun sahibi özünə acımır, böyük və dəhşətli reallıqlardan güc əldə etməyə çalışır”.

İstənilən yaradıcı insanın həyatında olan axtarışlar özünü tapmağa çalışan Karin Boyedə də olub. Məsələn, gimnaziya illərində Şərq fəlsəfəsinə maraq göstərən şair bir müddət buddizmə aludəçilik edib. Lakin dini axtarışları onu sonra xristianlığa gətirib çıxarıb. Amma Boyenin bu marağı da uzunmüddətli olmayıb. Hər halda, şairin buddizm və xristianlıqla bərabər, eyni maraqla yanaşdığı sosializm, freydizm haqqında da danışmaq olar.

Ən çox sevdiyi müəlliflərin sırasında Kiplinq, Nitsşe və Ueltmenin adını çəkən Karin Boye Skandinaviya poeziyasından da yararlandığını gizlətmirdi. Bütün istedadlı qadın şairlərin şeirlərində olduğu kimi, Karen Boyenin poeziyasında da kövrəklik, həzinlik, incəlik vardı:

 

Səslər çoxdur, lap çox,

Səninki yağışa bənzəyir.

Damcı kimi süzüldüyünü,

Gecənin səssizliyinə səs verdiyini eşidirəm.

Əvvəl gur, sonra asta gəlir səsin...

Eşidirəm...

        Sonra da azalır,

 

titrəyərək,

ürkəkcəsinə

gecənin sükutunda əriyir...

Eşidirəm ....

Başqa səslərdən seçilir səsin

–       Mən tək onu eşidirəm...

Asta-asta, damcı-damcı

üstümə tökülür – yağış kimi...

Məni susmağa vadar edir.

Səsimi içimə salıram.

Səsin – yağan yağışım...

Pıçıldayan səsinlə doludur yaddaşım...

Səni narahat etməməkçün,

Səsini eşitməkçün,

otdan da səssiz olacam...

Səssiz olacam və

elə yerdə duracam,

gözləyəcəm ki,

səsini eşidim...

Səslər çoxdur,

Onların arasında səsini eşidirəm,

Ancaq səsini...

Səsin

mənimçün səslənir,

Gecələr yağan yağış kimi...

        (Bu məqalədəki şeirlərin tərcüməsi Nərgiz Cabbarlınındır - red.)

Amma bu yaradıcılıq təkcə kövrək hisslərin, gözəl duyğuların incə ifadəsindən ibarət deyil. Məsələn, bir çox qələm sahibləri kimi fəlsəfə və psixoanalitika ilə maraqlanmağın, başqa sözlə desək, Freydizmin Boyenin yaradıcılığına böyük təsiri olub. Yazmağa ilk başladığı dövrlərdə Freydin yaradıcılığı ilə tanış olan yazıçı üçün bu, yeni yaradıcılıq imkanları verirdi. Bir tərəfdən psixoanaliz, bir çox sənətkarlarda olduğu kimi, Karen Boyeyə də yeni mövzular tapmağa, yeni və özünəməxsus obrazlar yaratmağa, məsələlərə tamamilə fərqli rakurslardan baxmağa, həmçinin də şəxsi psixoloji problemlərini həll etməyə kömək edirdi. Lakin digər tərəfdən (bu da bir çox yazıçılarda olduğu kimidir) psixoanaliz həm də ruhi gərginliyi artırmağa, daha da qəlizləşdirməyə, insanın mənəvi əzablarını çoxaltmağa qadirdir. Və bu, danılmaz həqiqətdir.

Freydizm və psixoanaliz onun yaradıcılığında olduğu kimi, həyatında da təzadlı rol oynayıb.

 

Tumurcuqlar yazda – çatlamaq istəyəndə ağrıyırlar,

Yaman ağrıyırlar,

azadlığa can atdıqlarından...

Bahar ürkəkdir – həm də bundan...

Ruhumuz ağrıyanda biz də rəngimizi itiririk,

itiririk ağrıdan...

Qışın qapıda dayanıb

qoruduğu şeylər

yazda partlamaq istəyir,

çıxmaq istəyir azadlığa.

Azadlıqsa hamını ağrıdır...

Ona can atan tumurcuğu

çatlamağı da Ağrıdır.

Özünü də, həyatı da,

Yaşadığı qaranlıq zindanı da ağrıdır...

 

Kiçik tumurcuqdan danışan şairin tumurcuğun üzərinə köçürdüyü proseslər, əslində, insan psixologiyasının, təfəkkürünün özündə tətbiq etdiyi və yaşadığı şeylərdir. Məgər ruhu əzab çəkən insan (istər şair olsun, istərsə də digəri) təkcə özünə, mənəviyyatınamı əzab verir? Onun azadlıq istəyi – ruhunda gedən sıxıntılardan, təzadlardan qurtulmaq arzusu yalnız özünəmi aiddir? Bundan ətraf əziyyət çəkmirmi? Əbəttə ki, çəkir... İçindən – mənindəki ağrılardan qurtulmaq istəyi insanın yaşadığı “qaranlıq zindan”ı – cəmiyyəti də, ətrafını da incidir. Eynilə tumurcuqda olduğu kimi...

Bədii yaradıcılıqda müəllifin şəxsiyyətini axtarmaq dünya ədəbi tənqidi və ədəbiyyatşünaslığında artıq keçilmiş etap və mənasız mərhələ adlandırılır (Nortap Fray). Lakin hələ də çoxlarının yanaşmasına görə, yaradıcılıq şəxsiyyəti başa düşmək üçün açar rolunu oynayır. Şəxsən mən buna əminəm. Məsələn, Karin Boyenin – intihar etmiş yazıçının yaradıcılığında uçuruma atılan damcı haqqında maraqlı bir nümunə var:

 

Damcı üçün

olduğu yerdən qopmaq da ağır,

Ağız açan uçurumun üzərindən sallanmaq da...

Budaqdan yapışıb aşağıya doğru sürünmək də pis,

Dibsizliyə yuvarlanmaq anının titrəyişini yaşamaq da...

Ən çətini, ən ağırı isə qərara gəlməkdir.

Qərara gəlmək:

Atılmaqmı, yoxsa sürünmək?!

Uçuruma yıxılmaq – qorxulu,

Yerində donub qalmaqsa çətin...

Ağırdır

iki hissin arasında çabalamaq,

Çırpınmaq – arasında iki niyyətin:

Aşağı can atmaqmı, yoxsa qalmaq?!

...Amma bir gün,

daha dözməyə gücü çatmayanda

qəfəsdən çıxmağa can atırmış kimi,

sonuncu qorxu hissi də canından çıxacaq...

o zaman budaqdan qopan damcı

heçlik, bilinməzlik qarşısında

yaşadığı qorxunu da,

aşağı uçuşan dəhşətini də unudacaq.

Və... atılacaq...

Atılacaq!..

Bax o zaman,

Məhz o zaman içim

İnam və əfsunlu rahatlıqla dolacaq...

 

Məgər bu şeir yazıldığı anın və zamanın ovqatını özündə yaşatmırmı, əks etdirmirmi? Əlbəttə ki, etdirir... Bu, təkcə bir damcının aşağı – heçliyə və dibsizliyə uçuşunun təsviri deyil. Bu, bir insan ruhunun o Uçuş anında yaşaya biləcəklərinin canlandırılmasıdır. Ümumiyyətlə, Karen Boyenin poeziyasında istifadə etdiyi simvolik obrazlar şairin (həm də insanın) daxilini, düşüncələrini açmaq üçün hər zaman vasitə rolunu oynayıb.

Karen Boye ilə bağlı məni düşündürən suallardan biri də “Məhəbbət üçbucağı onun intiharına səbəb olubmu?!” sualıdır... Hansı məhəbbət üçbucağından söz gedir?! İzah edim...

Karen Boyenin həyatında ən vacib amil siyasət, ədəbiyyat yox, məhəbbət hesab edilir. Onunla bağlı fikirlər sırasında “Boyenin intiharı öz həyat dramının sonu və yekunudur” fikrinə isə daha tez-tez rast gəlinir. Şairin həyatı həm də bütünlükdə daimi və faciəli sevgi axtarışından ibarət olub. Ehtiraslı və ondan qurban tələb edən bir sevgi axtarışı...

Yaradıcı insanları başa düşmək həmişə çətin olur. Xüsusilə də yuxarıda qeyd etdiyim kimi, onlar sevgilərində normadan, təbiət qanunlarından kənara çıxarlarsa...

Boye haqqında yazan Xarri Martinson şairin bu hərəkətini “həyatın qanunlarına, mövcudluğa və yaşamın gözəl olmamasına etiraz” adlandırırdı.

Detallara varaq: Karin uzun müddət sevdiyi iki qadının arasında çırpınıb. Onlardan biri alman emiqrantı Marqo Xanel idi. Onunla Boye bir ailənin üzvü kimi yaşayıb. Bu qadın Boyeni həm qısqanclığı, həm də vampirizmi ilə incidib. Marqo Boyedən on iki yaş cavan idi. Onun xəstəliyi və köməksizliyi isə Karində analıq hisslərini oyadırdı. Amma yazıçının ürəyində başqa birinə – Anita Nathorsta qarşı da sevgi vardı, daha doğrusu, bu qadına əsl məhəbbət duyan Boye nə edəcəyini bilmirdi. Bu çaşğınlığa səbəb həm də Anitaya olan məhəbbətinin platonikliyi və ümidsizliyi ilə bağlıydı. Anita Karinə yalnız dost münasibəti göstərir və heç nə vəd etmirdi. Bir sözlə, Marqonun qarşısında günahkarlıq hiss edən və Anitanın gözləri önündə əridiyini, söndüyünü görən Boye aprel günlərinin birində evdən çıxır və geri qayıtmır. Onu bir neçə gün sonra meşədə tapırlar. Bir şüşə yuxu dərmanı qəbul edən və nəm torpağın üstündə can verən şairin ölümü başqa bir ölümə də səbəb olur. Belə ki təsəlli tapa bilməyən Marqo özünü qazla boğub öldürür. Anita isə üç ay sonra xərçəngdən dünyasını dəyişir.

Amma qəribədir ki, təbiətin qanunlarına uyğun sevməyi bacarmayan bu qadının – Karin Boyenin yazdığı sözlər məhəbbət haqqında deyilmiş ən dəyərli fikirlərdən biri kimi hər yerdə sitat gətirilir: “Mən inanıram ki, sevən insan sevgisinə görə qurban verdiyi qədər də qazanmış olur. Əlbəttə, sevdiyi adamdan yox, sevginin özündən”.

Boye XX əsr İsveçrə poeziyasında parlaq iz buraxıb. Onun bir çox müəlliflərə – Qulnar Ekelyofa,  Harri Martinsona, Artur Lundkvistə təsir etdiyi qeyd edilir.

Karinin yaradıcılığında həm yaşadığı “məhəbbət üçbucağı”, həm də ümumiyyətlə, eynicinsli məhəbbət mövzusu əhəmiyyətli yer tutub. Lakin o, qeyri-adi duyğularından da səmimiyyətlə söz açırdı. İstənilən məsələdən olduğu kimi...

 

Allah bizə daşdan ağır ruh verib

Bu daşla dəniz kənarındayıq.

Dalğaların rəqs etdiyi, köpüklərin oynadığı

Qağayıların günəş işığında yandığı yerdə...

Biz dənizə daş atmağa başlayırıq,

əylənirik...

Daşlarla daha nə etmək olar ki?

 

Onun sağlığında dərc olunan kitabı “Ağacların xatirinə” (1935) adlanır. Əvvəlki şeirlərinə nisbətən burada faciəli mövzular daha çoxdur. Boye bu kitabda reallıqla çulğalaşma, qarşı-qarşıya gəlmə, gözəllik və qorxu, bir də özünü bütün bunlara qurban vermək bacarığının təsvirinə can atıb...

 

        Bu gecə yuxuda qılınc gördüm, döyüş gördüm...

Bir də gördüm ki, çiyin-çiyinə verib

döyüşürük səninlə...

Bu gecə...

Qan da girmişdi yuxuma,

Ölüm də qonaq gəlmişdi...

Sonra da gördüm ki,

Ölümcül yaralanıb

Yanındaca yerə yıxılıram.

Sənsə öldüyümü belə görmürsən,

Görə bilmirsən...

Döyüşə-döyüşə uzaqlaşır,

yanımdan yox olur,

itirsən...

...Od da girmişdi yuxuma,

Bir də qızılgüllər...

Hə... bir də gözəl ölümüm.

Görürsənmi, nələr, nələr

Girmişdi yuxuma,

Nə böyük gözəlliklər...

 

Karin Boyenin həyatında və yaradıcılığında siyasətin də müəyyən izi olub. Belə ki, bu şair həm də antifaşist idi. Və yaradıcılığı yalnız gözəl hisslərin və ölümün gözəl təsvirindən ibarət deyildi. Onun çox məşhur olan əsəri – “Kallokain” antifaşist ruhda yazılmışdır. Həm də fantastik əsər idi...

Karin Boye nasistlərin uydurduğu və qurmağa çalışdığı cəmiyyətin inkişaf sxemini sona qədər təsvir edənlərdən biri olub. Onu gələcək daha çox narahat edirdi. Buna görə də Boyenin ən məhşur fantastik əsəri “Kallokain”də zaman hadisələrin baş verdiyi dövrdən min il sonraya aparılır. Hadisələr “İmperiya” adlanan dövlətdə cərəyan edir. Həmin dövlətdə faşizm qələbə çalıb. Karin Boyenin təsvir etdiyinə görə, “İmperiya”nın rəhbərləri cəmiyyətdə bir sıra dəyişikliklər ediblər. Məsələn, hadisələr onların təyinatı ilə yaradılmış “polis qulaqları”, “polis gözləri”nin nəzarətindədir. Amma bununla belə, bu rəhbərlər insan şəxsiyyətini tamamilə məhv etməyə müəssər olmayıblar. Halbuki imperiya yaradılandan onların can atdığı əsas məsələ budur. Əsas məqsəd isə insanı şəxsiyyət kimi məhv etmək, onun “mən”inə sahib olmaqdır. Bunun üçün hakimiyyətin köməyinə kimyaçı alimin ixtira etdiyi və öz familiyası ilə adlandırdığı “Kallokain” peraparatı gəlir. Məhz bu dərmanın köməkliyi ilə insanlar qorxduqlarına, utandıqlarına görə hamıdan gizlədikləri sirri danışmağa başlayırlar. Daha doğrusu, buna istəmədən vadar olurlar. Amma dərman, hələ ki, insan şəxsiyyətini tamamilə parçalamaq gücündə deyil. Romanda hadisələr onunla yekunlaşır ki, həmin kimyaçı alim iki imperiya arasında gedən müharibədə əsir düşür və öz araşdırmasını yeni sahiblərinin xeyrinə davam etdirməyə başlayır. Yəni nəticə etibarilə insanlığın başı üstündə yeni bir “Kallokain” qorxusu var.

 Əgər romanda Boyenin yaratdığı şəxsiyyət strukturuna nəzər salsaq (həmin şəxsiyyət imperiya insanının ümumiləşdirilmiş obrazıdır), o zaman bədiilik və məntiqin birləşdiyini görə bilərik. Romanda məntiqi çıxarış var: faşizm məhv edilmir, susdurulsa belə, istənilən vaxt onun yenidən dirilmə və dünyanı yenidən çulğalama qorxusu var.

 Əsər, qeyd etdiyimiz kimi, fantastik əsərdir. Amma onu müxtəlif cür adlandıranlar var. Məsələn, Ernst Henri onu sürrealist ədəbiyyat nümunəsi hesab edir. Halbuki burada fantastikanın xüsusiyyətləri daha çoxdur. Kallokain insanları ölüm qorxusu qarşısında, öləcəklərini bildikləri halda belə danışmağa vadar edir. Bir çoxlarının sərsəmləmə hesab etdiyi Hitlerin “minillik reyx” ideyası burada konkret cizgilər əldə etməyə başlayır. Karin Boyenin dövründə “həqiqət eleksiri” adlandırılan pentatol cəmiyyətə məlum deyildi. Ona görə də kallakain kimi bir dərmanın mümkünlüyü və böyük insan kütləsini öz təsiri altında saxlaya bilməsi fantastik elementdir. Amma o dövr üçün fantastik görünən eleksir sonralar reallaşdı. Fantastikanın əsas xüsusiyyəti də bundan ibarətdir.

Karin Boye, əslində, cəmiyyətin faşizmə münasibətini göstərmək üçün bu priyomdan istifadə etmişdi. Yəni insanlar əzaba düçar olsalar da, ölümə getdiklərini bilsələr də, düşündüklərini söyləyirlər və məlum olur ki, faşizm haqqında hamı eyni fikirdədir. İstintaqda sorğu-suala tutan Rissenin fikirlərinə nəzər salın: “Qəribə deyil ki, həyatda hər şey, hətta həqiqət belə, məcburiyyətə düçar edildikdə öz qiymətini itirir. Yox, siz bunu başa düşməzsiniz. Çünki bunu dərk etməyiniz dilənçi, hər şeydən məhrum biri olmağınızı təsdiq edər. Buna kim dözə bilər ki”.

 Hitlerin Avropada müharibəyə başladığı ərəfədə Boyenin bu əsərinin meydana çıxması təsadüfi deyildi. Həmin dövrdə Skandinaviya ölkələrində də dünyəvi faşizmin “beşinci kaloniyası” başını qaldırmışdı. Və dövrün ən tanınmış qəzetlərindən biri “Nyu daqlet Allexanda” yazırdı: “Yazıçı bu əsərdə 1940-cı ilin mənəvi atmosferini dəqiqliklə təsvir edib”.

Gördüyünüz kimi, intihara səbəb axtarmadım. Amma göstərilən səbəblər, vasitələr indiyə qədər haqqında yazdığım yazıçıların səbəb və vasitələrinə nə qədər də oxşardır. Sveyq, Paveze və Vulfun həyatında olan müharibə amili, Svetayevanın qeyri-adi məhəbbəti, Yeseninin, Sveyqin öz ardınca apardığı (təbii ki, o dünyaya) sevgililəri... Və ən nəhayət, çoxlarının istifadə etdiyi yuxu dərmanı...

Amma bir xüsusiyyəti qeyd etməsəm, olmaz. Həqiqətin dərkindən və kamilliyə çatmaq məqamından danışıram. Bax o məqamda insanda qorxu hissi qalmır. Amma həmin məqam dəhşətlər önündə qorxu hissini yox etsə də, özü daha çox qorxuludur. Çünki dünyaya gəlişin və gedişin mənasız olduğunu bilmək və bunu ruhunda yaşa(t)maq yalnız bir addıma – intihara vadar edə bilər...

 

Kamilliyə çatmış böyük insanı

Dünyada heç bir şey sındıra bilməz.

Çünki nə xoşbəxtlik var bu dünyada,

Nə də ki bədbəxtlik eynimə gəlməz.

Yalnız həyat vardır, bir də ki, ölüm.

Bax sən bunu başa düşdüyün zaman

Küləyin ardınca qaçmayacaqsan.

Bax sən bunu başa düşdüyün zaman

Daha qasırğadan qorxmayacaqsan...

Elə o zaman gəl mənim yanıma,

Gəl, kömək elə ki, mən də dərk edim.

Söylə: nə xoşbəxtlik var bu həyatda.

Nə də ki bədbəxtlik, söylə, qoy bilim.

Yalnız həyat vardır, bir də ki, ölüm...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

 

 

 

 

 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan Poeziyası Antologiyası layihəsində Təbriz təmsilçimiz Əli Çağlanın növbəti təqdim etdiyi şair Təbrizdə yaşayan Mehdi Qəmsizdir

 

Mehdi Qəmsiz

Təbriz

 

YETİMXANA

 

Səhər saat yeddi, səslər ucalır,

Görəsən buraya gələn anadır?

Neçə ildir yolun gördüm burada,

Burası susduğum yetimxanadır.

 

Pəncərələr güdür yolunu hər gün,

Şüşələr ağlayır, dərdlilər kimi.

Ay ana hardasan? Bura gəlsənə,

Görəsən yetimdən yetim sevgimi.

 

Yuxuna dalıram hər yatdığımda,

Düzdür görməmişəm heç zaman səni.

Mənim röyadakı surətinlə gəl, -

Gör necə canladır hər zaman məni...

 

Qısırlar gəlirlər uşaq almağa,

Gedirəm qabağa alsınlar məni.

Burda tək başıma qalmaqdansa, ah!

Öz ürəklərinə salsınlar məni...

 

Pillələr əzbərdi dərdlərimizi,

Ağlayıb qaçardım, gülüb qaçardım.

Gahdan pozğunlaşıb, gahdan oturub,

Yaranış köksünə biçaq saçardım.

 

Mən yazıq deyiləm, belə baxmayın,

Sözümə hər yanıt candır, canadır.

Sevgimə, zövqümə baxsanız, bura –

Hələlik susduğum yetimxanadır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

 

 

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portralının Qarabağ təmsilçisi

 

“Ağdam ziyalıları” rubrikasında haqqında söhbət açacağım növbəti ziyalı mərhum Vaqif Zeynalovdur.

 

Zeynalov Vaqif Abdulla oğlu 1 aprel 1956 cı ildə Ağdam rayon Xındırıstan kənd ərazi nümayəndəliyinin Birinci Yüzbaşılı kəndində anadan olmuşdur. O,1 sentyabr 1962 ci ildə 1ci sinfə qəbul edilmişdir və 1970 ci ildə Paşabəyli kənd 8-illik məktəbini “Fərqlənmə” şəhadətnaməsi ilə bitirmişdir.

1970-1974 cü illərdə Məşədi Əzizbəyov adına Şuşa Beynəlmiləl Pedaqoji Məktəbinə qəbul olmuş və həmin məktəbi müvəffəqiyyətlə bitirmişdir və 1974-1975 ci illərdə təyinatla Zərdab rayonunun Otmanoba kənd 8 illik məktəbinə ixtisası üzrə müəllim təyin edilmişdir.

O,1975-1977-ci illərdə keçmiş sovet ordusunda həqiqiq hərbi xidmətini yerinə yetirmişdir, 1978-1983 cü illərdə V.İ.Lenin adına Qırmızı əmək Bayrağı ordenli Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutuna daxil olmuş və coğrafiya ixtisası üzrə tam kursu bitirmişdir.

Zeynalov Vaqif Abdulla oğlu 1983 cü ildə Ağdam rayon Paşabəyli kənd orta məktəbinə ixtisası üzrə müəllim təyin edilmiş, sonra həmin məktəbdə təşkilati işlər üzrə direktor müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir və 1990-cı ildə yaşadığı kəndlə məktəb arasında məsafənin uzaq olmasına görə kiçik yaşlı uşaqlar çətinlik çəkməsin deyə rayon təhsil şöbəsində Birinci Yüzbaşılı kəndində İbtidai məktəbin açılması haqqında təklif vermişdir. 1991-ci ildə Vaqif müəllimin təklifi qəbul olunmuş və Birinci Yüzbaşılı kənd  ibtidai məktəbi yaradılaraq, həmin məktəbə direktor vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Vaqif müəllimin rəhbərliyi ilə Birinci Yüzbaşılı ibtidai məktəbi 2002-ci ildən ümumi orta, 2008-ci ildən tam orta məktəb kimi fəaliyyət göstərmişdir.

O, 1999-cu ildən 2014-cü ilədək fəal ziyalı kimi seçkilərdə iştirak etmiş, ardıcıl olaraq üç dəfə Xındırıstan kənd bələdiyyəsinə üzv seçilmişdir.

Vaqif müəllim həm də gözəl ailə başçısı olmuşdur. Onun həyat yoldaşı Zeynalova Umleyla Şahlar qızı Ali təhsilli müəllimədir və 30 ilə yaxın Birinci Yüzbaşılı kənd uşaq bağçası-körpələr evinin müdiri vəzifəsində işləmişdir. Ali təhsilli üç övladı var.

Vaqif Zeynalov müəllimlik fəaliyyəti ilə yanaşı yaşadığı ərazidə abadlıq quruculuq işlərinin görülməsində fəal iştirak etmişdir. O, kənddə icma yaradaraq xarici şirkətlərin dəstəyi ilə işıq transfarmatorunun qurulması, kəndarası yolların təmir olunması, xeyir-şər evinin tikilməsi, kənd uşaq bağçasının əsaslı təmirinə nail olmuşdur.

Öz ziyalı nüfuzu ilə rayon ictimayət arasında tanınmışdır.

Zeynalov Vaqif Abdulla oğlu 05 aprel 2014-cü ildə vəfat etmişdir. Vaqif müəllimin əziz xatirəsi onu tanıyanların qəlbində daim yaşayacaqdır. Allah rəhmət eləsin, ruhu şad, məkanı cənnət olsun.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

 

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının media dəstəyi ilə Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun Bakı Şəhəri Üzrə Təhsil İdarəsi ilə birgə keçirdiyi “Bir direktor və bir şagird” adlı layihəsinin məqsədi nümunəvi məktəblərimizi, istedadlı şagirdlərimizi üzə çıxarmaq, onların ədəbiyyata olan marağına diqqət yönəltməkdir.

Hazırda təqdimatda Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 246 nömrəli məktəb-liseydir.

 

 Layihəni təqdim edir: Ülviyyə Əbülfəzqızı

 

DİREKTOR:

Həşimov Elmar Həşim oğlu 03.02.1971-ci ildə Zaqatala rayonu Qımır kəndində anadan olmuşdur. 1977-ci ildə Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 246 nömrəli məktəb-liseyin birinci sinfinə qəbul olmuş, 1987-ci ildə həmin məktəbi bitirmişdir.

1987-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuş, 1992-ci ildə ali təhsilini başa vurmuşdur. 1992-ci ildə Azərbaycan Texniki Universitetinin nəqliyyat fakültəsinə qəbul olmuş, 1996-cı ildə həmin universiteti bitirmişdir.

31.08.1996-cı il tarixindən 15.11.1996-cı il tarixinədək Bakı şəhəri Binəqədi rayonu R.İmanov adına 205 nömrəli tam orta məktəbdə fizika və riyaziyyat müəllimi vəzifəsində çalışmışdır.

02.11.1996-cı il tarixindən 20.06.1998-ci il tarixinədək Azərbaycan Respublikası DİN-in Daxili qoşunlarının 99713 saylı hərbi hissəsində siyasi və sosial işlər üzrə bölmədə şəxsi heyətlə iş üzrə təlimatçı vəzifəsində xidmət etmişdir.

31.08.1998-ci il tarixindən 01.11.2004-cü il tarixinədək Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 205 nömrəli tam orta məktəbdə hərbi rəhbər və riyaziyyat müəllimi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

04.11.2004-cü il tarixindən 02.05.2005-ci il tarixinədək Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 83 nömrəli məktəb-liseydə riyaziyyat müəllimi, eyni zamanda tərbiyə işləri üzrə direktor müavini vəzifəsində çalışmışdır. Pedaqoji fəaliyyəti dövründə bir neçə  seminar, təlim və konfranslarda iştirak etmişdir.

02.05.2005-ci il tarixindən 20.11.2007-ci il tarixinədək Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 135 nömrəli tam orta məktəbdə ali təhsilli riyaziyyat müəllimi və tərbiyə işləri üzrə direktor müavini vəzifəsində işləmişdir.

20.11.2007-ci il tarixindən 17.10.2022-ci il tarixinədək Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 143 nömrəli tam orta məktəbin direktor vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir.

17.10.2022-ci il tarixindən etibarən Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 246 nömrəli məktəb-liseyində direktor vəzifəsində çalışır.

 

ŞAGİRD:

Mən, Məmmədov Abdullah Vüqar oğlu, 14 sentyabr 2012-ci ildə Şəki şəhərində anadan olmuşam. Hal-hazırda 246 saylı məktəbin VIII sinfində təhsil alıram. Keçirilən dərslərə diqqətli və məsuliyyətlə yanaşıram. Texniki fənlərə xüsusi maraq göstərirəm. Respublika fənn olimpiadalarının final mərhələlərində iştirak etmişəm. 2024-cü ildə “American Mathematics Olympiad” yarışmasında III yerə layiq görülmüşəm. Müxtəlif kurslar tərəfindən təşkil olunmuş bilik yarışlarında fəxri fərmanlar qazanmışam.

Dərslərdən əlavə idmanla məşğul oluram. 7 ildir futbola gedirəm. Respublika və regional səviyyəli bir çox turnirlərdə iştirak etmişəm.

Boş vaxtlarımda kitab oxuyur, oyunlar oynayıram.

 

ESSE:

Sağlam bədəndə sağlam ruh və sağlam düşüncə olar

İdmanın insan sağlamlığına və mənalı yaşamasına böyük faydası  var. İdman bizə həyatı nizamlamağı, sağlamlığımıza zərər verən pis vərdişlərdən uzaq olmağı aşılayır. İdmanla məşğul olmaqla biz sağlam və gümrah oluruq, həm də gündəlik göstəricilərimizi- işləri planlı şəkildə həyata keçirməyə vərdiş edirik. İdman həmçinin bizim sosiallaşmağımıza, yeni dostlarla tanış olmağa kömək edir. İnsan yalnız maddi varlıq deyil. İnsanın mənəvi tərəfləri də vardır. Oxuduğumuz kitablar, əldə etdiyimiz biliklərlə yanaşı, məşğul olduğumuz idman növləri də bizim mənəvi ehtiyaclarımızı qarşılayır.

Hər bir idman növünün insanlara münasibətdə öz fəlsəfəsi vardır. İdmanla məşğul olmaq bizdə sağlam rəqabət, qalib gəlmək üçün əzmlə çalışmaq, çətinliklərə sinə gərmək, obyektivlik, dözümlülük, səbir və hörmət kimi mənəvi dəyərlərin formalaşmasına kömək edir. Bir dövlətin gücü, gələcəyi orada yetişən sağlam və savadlı gənclərin çiyinlərindədir.

İdman həmçinin dövlətlərin dünyada tanınması üçün mühüm bir vasitədir. Azərbaycan Respublikasının son onilliklərdə idman ölkəsi imicini qazanması bu missiyanın bariz nümunəsidir. Ölkəmizdə təşkil olunan dünya səviyyəli beynəlxalq yarışlar ölkəmizin dünyaya tanınmasında əvəzsiz rol oynayıb. İdmançılarımızın qazandığı qələbələr nəticəsində üçrəngli bayrağımızın yüksəkdə dalğalanması, himnimizin səslənməsi dünya dövlətləri arasında Azərbaycanın da imzasının olmasının təsdiqidir.

İdman qloballaşan dünyamızda insanların bir çətir altında dilindən, dinindən, cinsindən və ya sosial mənsubiyyətindən asılı olmayaraq bir araya gəlməsinə və yeni bir hədəf uğrunda mübarizəyə səfərbər etməklə, sülh və təhlükəsizliyə töhfə verən çox böyük bir dəyərdir. Tarixdən məlumdur ki, Yunanıstanda Olimpiya oyunları keçirilən zaman müharibələr dayandırılırdı. Biz inanırıq ki, bu gün dünyada öz təsdiqini tapmış sağlam idman prinsipləri, dörd bir tərəfini düşüncə bürümüş dünyamızı sülh və əmin-amanlığa çıxaracaq. Çünki sağlam bədəndə sağlam ruh və sağlam düşüncə olar.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)

Heyran Zöhrabova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Növbəti ekspress-sorğudayıq. Sualımız belədir: “Ən çox kim olmağı sevirik?”

Həyatımız boyu müxtəlif kimliklərə bürünürük. Kimi üçün valideyn – ata və ya ana, kimi üçün bacı və qardaş, kimi üçün həyat yoldaşı, kimi üçün övlad, kimi üçün dost, kimi üçün isə tanış oluruq. Bir çox kimliyimiz olur: yazıçı, müəllim (peşə kimliyi), oxucu, rəhbər, işçi, tələbə. Amma bəs özümüz ən çox kim olmağı sevirik?

 

RƏQSANƏ BABAYEVA

 

Ən çox kim olmağı sevirəm? Bu sual ilk baxışda sadə görünür. İnsan adətən cavabı da hazır sanır: filankəs kimi güclü, filankəs kimi uğurlu, filankəs kimi azad… Amma sualın üzərində bir az dayananda anlayırsan ki, bu, həyat boyu insanın özünə verdiyi ən çətin, ən sarsıdıcı, eyni zamanda ən azadedici suallardan biridir. Çünki bu sual səni başqaları ilə müqayisədən çıxarıb birbaşa öz daxilinə aparır. Mən bu sualın cavabını illər ərzində dəyişə-dəyişə tapmışam. Bu gün isə ürəyim rahatlıqla deyir: ən çox özüm olmağı sevirəm.

Özüm olmaq – bu, sadəcə adım, peşəm, cəmiyyət içindəki rolum deyil. Özüm olmaq daxili aləmimdə baş verən sükutdur, içimdə susaraq danışan səsdir, heç kimə göstərmədiyim, amma hər addımımı müəyyənləşdirən daxili monoloqdur. Bu monoloq bəzən mənə ən sərt tənqidçi, bəzən ən mərhəmətli dost olur. Orada yalan yoxdur. Orada bəzək-düzək, maska, rol oynamaq yoxdur. Orada mən varam – təmiz, saf, dürüst halımda.

İnsan cəmiyyət içində yaşadıqca bu daxili halı qorumağın nə qədər çətin olduğunu anlayır. Çünki bizə lap uşaq yaşlarımızdan öyrədilir ki, hər düşündüyünü demək olmaz, hər hiss etdiyini göstərmək olmaz. Bəzən bu, qorxudan olur. Bəzən hörmətdən. Bəzən isə sadəcə kiminsə xətrinə dəyməmək üçün. Məktəbdə müəllimin, işdə müdirin, ailədə böyüyün, qohum-əqrəbanın, cəmiyyətdə isə görünməz qaydaların qarşısında insan çox zaman öz fikrini boğur. Düşündüyün kimi cavab vermirsən, hiss etdiyin kimi davranmırsan. Sanki içindəki səs yavaş-yavaş kənara itələnir.

Mən də bu mərhələlərdən keçmişəm. Elə anlar olub ki, sözüm boğazımda qalıb, fikrim yarımçıq kəsilib, susmaq danışmaqdan daha təhlükəsiz görünüb. Bəzən birinin vəzifəsindən, bəzən yaşından, bəzən isə cəmiyyətdə tutduğu mövqedən çəkinmişəm. “İndi desəm, nə deyərlər?”, “Bu sözü başa düşərlərmi?”, “Məni səhv anlarlar, ya yox?” – bu suallar daxili monoloqumun önünə keçib. Hər dəfə belə olanda bir az da özümə xəyanət etdiyimi hiss etmişəm.

Əslində insan özünə xəyanəti çox səssiz edir. Bu, bir anda baş vermir. Kiçik güzəştlərlə başlayır. Bu gün susursan, sabah fikrini yumşaldırsan, bir gün də görürsən ki, artıq öz fikrini belə tanımırsan. Çünki başqalarının gözləntiləri sənin daxili həqiqətindən daha yüksək səsə çevrilib. Bu məqamda insan ya özünü tam itirir, ya da bir gün dayanıb soruşur: mən kiməm və kim olmağı sevirəm?

Mən bu sualı özümə verdiyim gün dəyişməyə başladım. Anladım ki, arzuladığım kimi yaşamaq, başqalarının “o nə deyər, bu nə deyər” düşüncəsi ilə xoşbəxtliyimi məhv etməmək üçün əvvəlcə öz daxili səsimə qulaq asmalıyam. Bu o demək deyil ki, hörmətsiz, düşüncəsiz, eqoist olum. Xeyr. Özüm olmaq başqasını incitmək deyil. Özüm olmaq – öz həqiqətimi inkar etməməkdir.

Cəmiyyət çox zaman bizdən uyğunlaşma tələb edir. Uyğunlaşmaq bəzən zəruridir, amma bu uyğunlaşma insanın özünü silməsinə çevriləndə təhlükəli olur. Müdirin qarşısında susmaq, ağsaqqalın sözünə etiraz etməmək, böyüyə hörmət göstərmək – bunlar mədəniyyətin, tərbiyənin bir parçasıdır. Amma bunların hamısı insanın daxili ləyaqətini tapdalayırsa, o zaman artıq problem yaranır. Hörmət susmaqla ölçülməməlidir. Qorxu ilə göstərilən səssizlik hörmət deyil.

Mən zamanla öyrəndim ki, öz fikrini sakit, mədəni, amma dürüst şəkildə ifadə etmək mümkündür. Bəzən qarşı tərəf bunu qəbul etməyəcək, bəzən narazı qalacaq. Amma bu, sənin özün olmamağın üçün səbəb deyil. Çünki insan hər kəsi razı salmaq üçün yaradılmayıb. Hər kəsin xoşuna gəlmək arzusu insanı tükəndirir. Sonda nə onları razı sala bilirsən, nə də özün xoşbəxt olursan.

Özüm olmağı sevməyim, əslində, daxili azadlığı sevməyimdir. Bu azadlıq haradasa tək qalmaq cəsarətidir. Çünki özün olmağa qərar verəndə bəzən tək qalırsan. Səni hamı başa düşmür. Bəziləri səndən uzaqlaşır. Amma bu təkliyin içində qəribə bir rahatlıq var. Çünki artıq özünlə mübarizə aparmırsan. Daxilindəki səs ilə xaricdə göstərdiyin obraz arasında uçurum yoxdur.

Mənim daxili aləmimdəki monoloq çox vaxt sakitdir. O sükutda mən özümü dinləyirəm. Nə istədiyimi, nədən qorxduğumu, nəyə inandığımı orada anlayıram. Özüm olmağı sevdiyim üçün artıq başqalarının həyatını yaşamaq istəmirəm. Başqasının arzusu mənim yolum olmamalıdır. Kiminsə “belə yaşamalısan” dediyi həyat, mənim içimdə boşluq yaradırsa, o həyat mənim deyil.

İnsan xoşbəxtliyi çox vaxt gələcəkdə axtarır: bir gün filan olsam, filan yerə çatsam, filan insan kimi yaşasam… Amma xoşbəxtlik bəzən sadəcə özün olmaqdan keçir. Özünü sübut etməyə çalışmadan, rol oynamadan, maska taxmadan yaşamaqdan. Mən bunu dərk edəndə anladım ki, xoşbəxtlik səs-küylü bir sevinc deyil. Bu, daxildə yaranan sakit bir razılıqdır.

Ən çox kim olmağı sevirəm? Mən özüm olmağı sevirəm. Qorxuları olan, amma onlara əsir olmayan; hörmət edən, amma özünü itirməyən; susmağı bacaran, amma lazım olanda danışmaqdan çəkinməyən bir insan olmağı sevirəm. Mən səhvləri ilə barışan, amma onlardan qaçmayan halımı sevirəm. Çünki özüm olmaq kamil olmaq deyil, dürüst olmaqdır.

Bu esse mənim özümə verdiyim bir etirafdır. Kim olduğumu sevdiyimi, niyə sevdiyimi anlamaq cəhdidir. Bilirəm ki, bu yol bitmir. İnsan hər dövrdə yenidən özünü tanıyır. Amma bir şeyi dəqiq bilirəm: mən başqası olmaq istəmirəm. Mən özüm olmağı sevirəm. Və bu sevgi, bəlkə də, insanın özünə verə biləcəyi ən böyük azadlıqdır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)