Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu günlərdə Prezidentimiz tərəfindən "Tərəqqi" medalına layiq görülənlərdən biri də Vəfa Musayeva olub.

Everest zirvəsinə qalxan ilk azərbaycanlı və eyni zamanda Everest–Lhotse kombinasiyasını tamamlayan ilk azərbaycanlı qadın Vəfa Kahraman (Musayeva) “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına verdiyi açıqlamada “Tərəqqi” medalı ilə təltif olunmasını həyatının ən dəyərli anlarından biri kimi qiymətləndirib.

Alpinist bildirib ki, mükafatı aldığı an ilk olaraq ailəsini və illər boyu ona səssiz, lakin güclü dəstək olan insanları xatırlayıb:

“Həmin an ən birinci ailəmi, mənə səssiz, amma güclü şəkildə dəstək olan insanları xatırladım”.

O qeyd edib ki, 2016-cı ildən başlayaraq Everest ekspedisiyalarını izləyərkən rəsmi qeydiyyat sənədlərində “Azərbaycan qadını” bölməsində uzun illər dəyişməyən mənzərə ilə qarşılaşıb:

“Hər dəfə eyni mənzərəni görürdüm: "Azərbaycan qadını" bölməsində sıfır”.

Bu fakt onun üçün ciddi motivasiyaya çevrilib:

“Və mən qərar verdim ki, bu sıfırı birə çevirim. İlk dəfə Azərbaycan qadınının adını həmin siyahıya yazdırım”.

Bu gün isə artıq Everest zirvəsində həmin göstəricinin dəyişdiyini vurğulayan alpinist deyib:

“Bu gün sevinc hissi ilə deyə bilərəm ki, artıq Everest zirvəsində Azərbaycan qadınının qarşısında 0 yox, ‘ 1 var”.

Vəfa Musayeva ölkə başçısının idmana göstərdiyi diqqəti bildiyini, lakin “Tərəqqi” medalının onun üçün böyük və xoş sürpriz olduğunu bildirib:

“Bu medal keçdiyim yolun ən dəyərli təqdirlərindən biridir”.

Onun sözlərinə görə, bu təltif ona növbəti hədəfləri üçün güclü stimul verib:

“Bu təltif mənə növbəti zirvələrimə, növbəti layihələrimə daha ürəkli, daha əzmli və daha həvəsli addımlamaq üçün motivasiya verdi".

Açıqlamada vurğulanıb ki, alpinist üçün zirvə anlayışı yalnız dağlarla məhdudlaşmır:

“Dağlar bu yolun görünən tərəfidir. Əsl zirvələr insanın düşüncəsində, dünyagörüşündə və ruhunda fəth olunur”.

Azərbaycan müəllimi olduğunu xatırladan Vəfa Kahraman bu nailiyyətin təhsil üçün də önəmli mesaj daşıdığını qeyd edib:

“Müəllim sinif divarları ilə məhdudlaşmır. Müəllim dağlara qalxa, sərhədləri aşa, şagirdlərinə real həyat nümunəsi göstərə bilər.”

Dağa qalxarkən ən çətin anlarda onu geri dönməkdən saxlayan əsas amilin məsuliyyət hissi olduğunu deyən alpinist bildirib:

“Ən çətin anlarda özümə bir sual verirəm: "Əgər indi geri dönsəm, sabah özümə nə deyəcəyəm?”.

O, bu məsuliyyəti bayrağına, ölkəsinə, Azərbaycan qadınına və gənclərə qarşı hiss etdiyini vurğulayıb:

“Mən inanıram ki, bir insanın addımı başqa birinin cəsarətinə çevrilə bilər”.

Ədəbiyyatın həyatında xüsusi yer tutduğunu deyən Vəfa Musayeva dağlardan ilham alaraq uşaqlar və yeniyetmələr üçün hekayələr yazdığını bildirib:

“Bu gün uşaqlar üçün xəyal qurmaq çətindir… belə bir dövrdə onlara ‘arzunun arxasınca getmək mümkündür’ deyən canlı hekayələr gətirmək mənim üçün böyük qürurdur”.

Everestdən sonra məktəblərdə, layihələrdə və konfranslarda fəal çıxış etdiyini deyən alpinist bu dırmanışın yalnız fiziki deyil, mənəvi yol olduğunu vurğulayıb:

“Everest sadəcə fiziki bir dırmanış deyil. Everest mənəvi gücdür”.

Sonda Vəfa Kahraman media nümayəndələrinə və ona dəstək olan hər kəsə təşəkkür edib:

“Bu il mənim üçün möhtəşəm oldu. Bu uğur təkcə mənim deyil, bizim hamımızındır”.

O, həmçinin yaşadığı hisslərin sonradan bir şeirə çevrildiyini qeyd edib.

"Əlbəttə, mənim üçün o an sonra bir şeirə çevrilmişdi:

Gərək Bodhi ağacını seçərdim Budda kimi,

Tam 49 gün əyləşərdim, sakit...

Bəlkə mən də oyanardım,

Tapardım həyatın mənasını — onun kimi...

Amma olmadı,

Mən ki, o deyiləm.

Qədərimə - getmək, dağlara sarılmaq düşdü

Yanımda heç kim olmayanda,

Ayaqlarımın altına nərdivan qoyub

Göylərə qalxmaq, buludlara toxunmaq düşdü...

Ey Yaradan,

Buradayam,

Sənə daha yaxınam,

Everestin ən başındayam

Eşidirsən?.."

Şəkildə: Vəfa Musayeva

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.12.2025)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Azərbaycan dramaturgiyasının ən ünlü isimlərindən biri – Cəfər Cabbarlı.

Daim yeni, daim aktual.

Bu gün onun anım günüdür.

Cəfər Cabbarlı 1899-cu il martın 20-də Bakı quberniyasının 110 km-də yerləşən Xızı kəndində (hazırda rayon mərkəzidir) yoxsul kəndli ailəsində anadan olub. 1928-ci ildən Azərbaycan Dövlət Türk Akademik Dram teatrosunda tərcüməçi və ədəbi hissə müdiri kimi fəaliyyətə başlayıb. 1915-ci ildə Bakı Politexnik Məktəbinin elektro-mexanika şöbəsinə daxil olan yazıçı 1920-ci il mayın 6-da təhsilini başa vuraraq şəhadətnamə və attestat alıb.

 Sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tibb fakültəsinə daxil olub. Lakin o, ərizə yazıb həmin fakültədən çıxıb. 1923-cü ilin sentyabrından Cabbarlı səhnə aləmi və teatr tarixi ilə yaxından tanış olmaq məqsədilə Bakı Türk Teatr Məktəbində mühazirələrə qulaq asmağa başlayıb. 1924–1927-ci illərdə isə C. Cabbarlı Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinin filologiya şöbəsində də təhsil alıb

Cabbarlı ədəbiyyata şeirlə gəlib və ilk mətbu şeirləri 1911-ci ildə "Həqiqəti-Əfkar" qəzetində dərc olunub və 1915-ci il aprel ayının 3-də "Məktəb" jurnalının 6-cı nömrəsində onun "Bahar" adlı şeiri nəşr olunub. "Məktəb" jurnalı tutduğu mövqe və məktəblilər arasında geniş yayılması ilə Cəfər Cabbarlını da özünə cəlb edə bilib. Cəfər Cabbarlının yaradıcılığa başlamasında "Məktəb" jurnalının da müəyyən rolu olub.

 Gənc Cabbarlı hələ uşaq yaşlarından insanların ağır vəziyyətini, cəmiyyətin yoxsullara və varlılara bölündüyünü görüb, ağır, məşəqqətli həyat içərisində yaşamasını müşahidə edib və bütün bunları qələmə almağa, onlara öz münasibətini bildirməyə çalışıb. Ayrı-ayrı ailələrin ağır vəziyyəti onu düşündürüb. O, düşündüklərini "Boranlı qış gecəsi", "Bayram saxlayanlara", "Dilənçi" və "Novruz bayramına hazırlaşan müsəlmana töhfə" kimi şeirlərində əks etdirib

"Hürriyyəti-nisvançılara protesto", "Arvadlar deyirlər", "Kişilər deyirlər", "Qızlardan kişilərə protesto" və başqa şeirlərində şair vaxtilə dəb halını alan qadın azadlığı məsələsinin yarımçıq həll edildiyindən, qadınların hələ də ibtidai hüquqlardan məhrum olduğundan bəhs edib. Cabbarlı ilk şeir, hekayə və dramlarını 1915–1916-cı illərdə yazıb.1915–1920-ci illər Cəfər Cabbarlının təkcə tələbəlik illəri deyil, ədəbiyyata, sənətə gəldiyi dövr idi.

O, bir-birinin ardınca "Vəfalı Səriyyə, yaxud göz yaşları içində gülüş", "Solğun çiçəklər", "Nəsrəddin şah", "Trablis müharibəsi" və ya "Ulduz", "Ədirnə fəthi", "Bakı müharibəsi", "Aydın" kimi əsərləri qələmə alıb, lirik və satirik şeirlərlə, bir sıra hekayələrlə müxtəlif mətbuat orqanlarında çıxışlar edib. İlk hekayələrindən olan "Aslan və Fərhad"ın üzərində 15 iyul 1916-cı il tarixi var. "Mənsur və Sitarə" hekayəsinin əlyazma nüsxəsi və həmçinin "Sitarə" adlı opera 1915-ci ilin axırları və ya 1916-cı ilin ortalarında yazılıb

"Nəsrəddin şah" C. Cabbarlının ilk tarixi pyesidir. Ədibin əlyazmaları içərisində "Nəsrəddin şah" pyesinin variantlarının ən köhnəsi təxminən 1916-cı ilə aiddir. Əsərdə Cabbarlı İranda hökm sürən şah despotizmi (Qacarlar) fonunda zəhmətkeş kəndlilərin ağır həyatını, xanların azğınlığını, mütərəqqi İran gənclərinin azadlıq uğrunda mübarizəsini göstərib. Cəfər Cabbarlı Azərbaycanda ilk dəfə olaraq tarixi dram janrını milli-azadlıq ideyaları ilə, geniş xalq kütlələrinin şah mütləqiyyətinə qarşı çıxışı ilə zənginləşdirib

Cabbarlı 1917-ci ildə Osmanlı tarixinə dair "Trablis müharibəsi" və ya "Ulduz" və "Ədirnə fəthi" pyeslərini yazıb. Hər iki əsərin mövzusu türklərin yadellilərə qarşı apardığı rəşadətli mübarizələrdən götürülüb. Obraz və mövzu yaxınlığını nəzərə alaraq "Ədirnə fəthi" pyesini "Trablis müharibəsi" pyesinin davamı hesab etmək olar. Bu əsərlər türk məişətini, türk qəhrəmanlığını və şücaətini təbliğ etdiyi üçün hələ yazıldığı gündən vulqar və sovet tənqidi tərəfindən "pantürkist", "panislamist" təmayüllü əsərlər kimi qarşılanmış, az sonra tamamilə səhnədən çıxarılıb.

"Trablis müharibəsi" və "Ədirnə fəthi" əsərlərini müəllif ömrünün gənclik çağında (18 yaşında), yaradıcılığının ilkin mərhələsində yazıb. Cəfər Cabbarlı Bakı Politexnik məktəbinin tələbəsi olmasına baxmayaraq, Osmanlı tarixinin Balkan müharibələri (1911–1913) dövrünü mətbuat məlumatları əsasında izləyib, bəhrələndiyi tarixi faktlara yaradıcı münasibət bəsləyərək, problemlərin və xarakterlərin ziddiyyətli məqamlarını üz-üzə qoyaraq bu səhnə əsərlərini yaradıb. "Trablis müharibəsi"ndə hadisələr 1911–1912-ci illər İtaliya-Osmanlı müharibəsi fonunda cərəyan edib.

"Ədirnə fəthi" faciəsini gənc Cabbarlı 1917-ci il oktyabrın 17-də bitirib, əsər ilk dəfə elə həmin il, dekabrın 15-də Abbas Mirzə Şərifzadənin təqdimatında nümayiş etdirilib. Cəfər Cabbarlı "Trablis müharibəsi" və "Ədirnə fəthi" əsərlərinin ilk tamaşasından sonra verilən ziyafətdə çıxış edərək türk xalqının qədimliyindən, zəngin mədəniyyət və döyüş ənənələrinə malik olmağından söhbət açıb.

"Ədirnə fəthi"ni bu mövzuya həsr etdiyini, "Trablis müharibəsi"ndə Nuru Paşanın hərbi xadim və şəxsiyyət kimi bədii obrazını təsvir etməklə yanaşı, generalın Bakının xilası uğrundakı zəfər yürüşündən bəhs olunacaq yeni əsərini yazacağına söz verib. Cəfər Cabbarlının alovlu nitqi Nuru Paşanı heyran qoyub.

Mükafatları

Cəfər Cabbarlı Ümumazərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət heyətinin  iclasının 25 aprel 1933-cü il tarixli, 32 nömrəli Protokolu ilə "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adına layiq görülüb.

Böyük ədib 31 dekabr 1934-cü ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.12.2025)

Əkbər Qoşalı, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

Yəqin hər ölkənin, xalqın özünəxas həmrəylik bayramı vardır; Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik Günü - iş elə gətirib, təqvim ilinin son ayının son gününə düşür və bu bayram həm də təzə ilin gəlişi ilə, yeni başlanğıcla assosiasiya olunur. Buna təsadüf, təvafüq və ya bir başqa ifadə ilə dəyərləndirmə edənlərin hərəsinin öz əsası, düşüncəsi, fikri ola bilər, olsun; üç onillikdən artıq müddətdə bayram edilən və gələcəkdə də bayram ediləcək bu günün tarixinə sayğımızı əskilmətdən artıq xarakterləşməsini, sabitləşməsini və yeni həmrəyliklərə vəsilə olmasını qürurla vurğulayırıq.

Həmrəylik anlayışı bizimçün tribunadan səslənən bir çağırış, bayram günlərində xatırlanan bir ideya deyil, əlbəttə. Tarix göstərdi ki, xalqın taleyini dəyişən məqamda həmrəylik əməl, davranış və iradə kimi meydana çıxmalı, başqa sözlə,

idealdan işə, işdən qoruyucu və ucaldıcı iradəyə keçməlidir. Azərbaycan xalqı bu sınaqdan 5 il öncə, başabaş 44 günün içində bir daha və alnıaçıq, üzüağ, başıdik çıxdı.

2020-ci ilin payızı, milli psixologiyanın yenidən formalaşdığı fövqəladə zaman idi. Cəbhədə əsgər döyüşürdü, arxada xalq möhkəm dayanmışdı. Paytaxtdan ucqar kəndlərə, ölkə içindən dünyanın dörd bir yanına qədər vahid mövqe vardı: dövlətin yanında olmaq! Azərbaycan dövlətinin yanında olmaq haqqın, ədalətin, əsalətin yanında olmaqdı. Bu, klassik anlamda həmrəylikdən daha təsirli və üstün – yüksək tarixi məsuliyyətin paylaşılması idi.

Prosesin mərkəzində isə heç şübhəsiz, siyasi iradə dayanırdı. Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyev milli iradəni toparlayan güclü lider kimi çıxış etdi. Onun beynəlxalq mediaya – elə bil istintaq aparırmış kimi davranan “silahlanmış jurnalistlər”ə verdiyi müsahibələr, diplomatik ritorikası, qəti və soyuqqanlı mövqeyi göstərdi ki, müharibə yalnız cəbhədə aparılmır. İnformasiya, hüquq və diplomatiya cəbhələrində də vahid xətt var idi. Qardaş Türkiyənin istiqlal savaşında Mustafa Kamal Paşanın dediyi kəlam kimi – xətti müdafiə yoxdu, səthi müdafiə vardı – həm düşmən öncəbhədən uzaqlara raketlər atırdı həm də hərb meydanından savayı digər əməli fəaliyyət sahələri üzrə də savaş gedirdi: diplomatik, ideoloji-siyasi, mətbu və s… Bizim işimiz haqq işiydi; bizim işimiz müdafiədən keçmişdi, əks-hücumdaydıq; bizim qalib gəlməkdən başqa yolumuz yoxuydu!

Dövlət-xalq birliyinin ideoloji kökü isə təsadüfi deyildi. Harada yaşamasından, hansı statusu daşımasından asılı olmayaraq, hər bir azərbaycanlının arxasında güclü dövlətin dayandığını bilməsi böyük nemətdi. Bax, Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü də məhz bu siyasi-mənəvi xəttin məhsulu - bir rəmzi, tarixlərin bir günə sıxlaşması, təzahür və təcallasıdır.

44 günlük savaş göstərdi ki, diaspor anlayışı artıq folklor səviyyəsindən çıxıb təsir mexanizminə çevrilib. Avropa paytaxtlarında, Amerikada, Türkiyədə, Asiyada yaşayan soydaşlarımız informasiya savaşında öncəbhəyə keçdi. Ermənistanın illərlə qurduğu miflər, lobbi şəbəkələri məhz bu həmrəyliyin qarşısında dağılmağa başladı. Bu, illərlə formalaşdırılmış dövlət-diaspor modelinin bir sonucu idi.

Bəli, zaman göstərdi ki, bu birlik, savaş bitən kimi dağılmadı. Əksinə, 2025-ci il Azərbaycan diplomatiyası həmrəyliyin beynəlxalq sistemə çevrilmiş forması kimi tarixə düşür. Azərbaycanın bölgədə təşəbbüskar aktora çevrilməsi, yeni geosiyasi gerçəkliklərin diktə olunması, Türk dünyası ilə münasibətlərin strateji müstəviyə daşınması – bütün bunlar təsadüf sayıla bilərmi? – Əsla, yox!

Savaş qalibi Azərbaycan bu gün diplomatik gündəm formalaşdıran ölkə kimi qəbul olunur. Bölgəsəl layihələr, enerji və daşımaçılıq xəritələri, humanitar platformlar, beynəlxalq tədbirlər – bunların hamısında Azərbaycanın mötəbər imzası var. Və bu imza artıq müzakirə edilmir, qəbul olunur.

Özəlliklə diaspor siyasətinin yeni mərhələsi diqqətəlayiqdir. Dünya Azərbaycanlılarının Qurultaylarının Zəfər konsepti ilə davam etdirilməsi, Şuşanın bu prosesin rəmzinə çevrilməsi göstərdi ki, həmrəylik artıq nostalji olmaqdan çıxıb, strateji resursa dönüşüb. Bu resurs beynəlxalq müstəvidə sonuc verir.

Beləliklə, toplumumuzda həmrəylik artıq, gələcək planların əsas şərtidir. 44 gün bunu sübut etdi, 2025-ci il isə bu sübutu beynəlxalq miqyasda təsdiqlədi.

Bu gün həmrəylik haqqında danışmaq asandır. Çətin olan onu tarixə yazmaqdır. Azərbaycan xalqı isə bunu tarixdə bacarıb, bu gün bacarır, gələcəkdə də bacaracaqdır! 5 il, 2 il öncəki kimi – sözlə yox, əməli ilə!

DÖVLƏTİMİZ ZAVAL GÖRMƏSİN!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.12.2025)

Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Yola saldığımız 2025-ci ilin ümumi mədəni trendlərinə nəzər salsaq, üç cəhəti qabarıq şəkildə görə bilərik:

-mədəniyyətin dialoq dili kimi rolunun güclənməsi;

-ənənə ilə texnologiyanın birləşməsi;

-kimlik, ekologiya və sosial məsuliyyətə diqqətin artması.

İlin sonu adəti üzrə dünyanın aparıcı mediaları ilin əsas mədəniyyət hadisələrinin reytinqlərini hazırlayıb təqdim edirlər. Onlardan ümumi nəticə çıxarsaq, onda 2025-ci ilin TOP-10 mədəni hadisəsi olaraq aşağıdakıları göstərə bilərik:

1. Eurovision Song Contest 2025 (Bazel, İsveçrə)
“Avroviziya” dünyanın ən böyük musiqi televiziya şousu olaraq qalır. 2025-ci ildə müsabiqə yenidən təkcə musiqi yarışması deyil, həm də Avropanın mədəni-siyasi güzgüsünə çevrildi, milyonlarla tamaşaçını bir araya gətirdi və geniş müzakirələrə səbəb oldu.

2. Edinburgh Festival Fringe (Şotlandiya)
Dünyanın ən böyük canlı incəsənət festivalıdır. 2025-ci ildə tamaşaların və iştirakçı ölkələrin sayına görə rekord qıraraq, müasir teatrın, stand-apın və performans sənətinin əsas laboratoriyası statusunu bir daha təsdiqlədi.

3. Venesiya Karnavalı(İtaliya)
Avropanın ən qədim mədəni bayramlarından biridir. 2025-ci ildə karnaval tarixi yaddaş və maskanın kimlik simvolu olması mövzusuna həsr olundu və bu, tədbirə fəlsəfi dərinlik qazandırdı.

4. Rio-de-Janeyro Karnavalı (Braziliya)
Dünyanın ən möhtəşəm xalq bayramıdır. 2025-ci ildə o, eyni zamanda sosial manifestlər meydanına çevrildi — samba məktəbləri ekologiya, bərabərsizlik və Braziliyanın mədəni kökləri mövzularını gündəmə gətirdilər.

5. Kochi–Muziris Biennalesi (Hindistan)
Avropa və ABŞ-dan kənarda keçirilən ən nüfuzlu müasir incəsənət biennallərindən biridir. 2025-ci ildə diqqət postkolonial incəsənətə və Qlobal Cənubun səsinə yönəldildi.

6. Les Rencontres d’Arles (Fransa)
Dünyanın əsas fotoqrafiya festivalıdır. 2025-ci ildə yerli xalqlara, sənədli fotoqrafiyaya və süni intellekt dövründə vizual həqiqətin yenidən düşünülməsinə fokuslanması ilə əlamətdar oldu.

7. Coldplay – Music of the Spheres World Tour (final mərhələsi)
Musiqi tarixinin ən uğurlu dünya turlarından biridir. 2025-ci ildə bu tur yeni konsert etikası — ekoloji məsuliyyət, texnologiya və qlobal birlik — simvoluna çevrildi.

8. Kann Kino Festivalı 2025
Müəllif kinosunun əsas vitrini. 2025-ci ildə Kannlar sosial, siyasi və eksperimental kinoya yönələn tendensi təsdiqlədi və dünyaya yeni rejissor adları qazandırdı.

9. PhotoVogue Festival (Milan, İtaliya)
Moda, fotoqrafiya və sosial məsuliyyətin kəsişməsində keçirilən festivaldır. 2025-ci ilin əsas mövzuları — təbiət, dayanıqlılıq və dəyişən dünyada insan bədəni oldu.

10. Holi — Rənglər Festivalı (Hindistan, Nepal)
Qədim bir bayramdır və qlobal mədəni hadisəyə çevrilib. 2025-ci ildə o, sevincin, yenilənmənin və sülhün rəmzi kimi dünyada milyonlarla insanı yenidən birləşdirdi.

Şəkildə: Les Rencontres d’Arles (Fransa)

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.12.2025)

Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Dekabrın 30-da İmişli rayonunda “31 Dekabr – Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü” və Yeni il münasibətilə şəhid, qazi övladları və xüsusi qayğıya ehtiyacı olan uşaqlar üçün əyləncəli bayram proqramı təşkil olunub.

Bayram şənliyində İmişli Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Elçin Rzayev, YAP İmişli rayon təşkilatının sədri Səfa Ağayev, rayonun hüquq-mühafizə orqanlarının rəhbərləri, ictimaiyyət nümayəndələri, şəhid və qazi ailələri, eləcə də xüsusi qayğıya ehtiyacı olan uşaqlar iştirak ediblər.

Tədbirin açılışında çıxış edən İmişli Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Elçin Rzayev iştirakçıları Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü və qarşıdan gələn Yeni il münasibətilə səmimi-qəlbdən təbrik edib, yeni ilin ölkəmiz və xalqımız üçün xeyirli və uğurlu olmasını arzulayıb. O bildirib ki, Ulu Öndər Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə təsis olunan Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü milli birliyin və həmrəyliyin möhkəmlənməsində mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

İcra başçısı çıxışında 2025-ci ilin ölkəmizdə “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan olunmasının hüquqi dövlət quruculuğu və milli suverenliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində atılan ardıcıl addımların məntiqi davamı olduğunu qeyd edib. O, həmçinin ölkə üzrə həyata keçirilən sosial-iqtisadi islahatların, regionların inkişafına yönəlmiş layihələrin, eləcə də İmişli rayonunda aparılan abadlıq-quruculuq işlərinin əhalinin rifahının yüksəldilməsinə xidmət etdiyini vurğulayıb. Prezident cənab İlham Əliyev tərəfindən 2026-cı ilin “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan olunmasının da ölkəmizin davamlı inkişafına yeni töhfələr verəcəyinə əminlik ifadə olunub.

Bayram proqramı musiqili-əyləncəli hissə ilə davam edib. Uşaqlar şən musiqi sədaları altında rəqs edib, şeirlər və mahnılar səsləndirib, nağıl qəhrəmanları ilə maraqlı və unudulmaz anlar yaşayıblar. Tədbir iştirakçılarına xoş ovqat bəxş edən proqram uşaqların sevincinə sevinc qatıb.

Şəhid və qazi ailələri, eləcə də xüsusi qayğıya ehtiyacı olan uşaqların valideynləri onlara göstərilən diqqət və qayğıya görə minnətdarlıqlarını bildiriblər. Bayram şənliyi uşaqlar üçün əsl bayram ab-havası yaradaraq həmrəylik və birlik dəyərlərinin təcəssümü kimi yadda qalıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.12.2025)

Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

İlin son günü

Hər kəs məhz bu son gündə oturub bütün ilinə yekun vurur, gələn ilə planlar qurur. 2025-ci il heç də uğurlu il olmadı dünya xalqları üçün. Bütün dünyanın aktivinə deyil, passivinə yazıldı bu il. Müharibələr, təbii fəlakətlər dünyanı ağuşuna aldı.

2025-ci ildə dünyada iqtisadiyyatlar bir qədər də çökdü, insanların güzəranı bir qədər də pisləşdi. Təsadüfi deyil ki, hamı ümidlərini yeni – 2026-cı ilə bağlayır. Allah hamımızın köməyi olsun!

Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik günü

34 ilə yaxın tarixə malik olan Həmrəylik Gününü azərbaycanlılara Heydər Əliyev ərməğan edib. Hələ Heydər Əliyev Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məslisinin sədri olarkən 31 dekabr tarixinin Dünya Azərbaycanlılarının Həm­rəylik Günü kimi qeyd edilməsi təşəbbüsünü irəli sürmüşdü. 1991-ci ilin dekabr ayında Muxtar Respublikanın Ali Məclisinin bu barədə qəbul etdiyi qərar çox keçmədən bütün Azərbaycan üzrə keçərli oldu və ümumilikdə dünya azərbaycanlılarını əhatə etdi.

Dünya azərbaycanlılarının birlik və həmrəyliyinə ciddi diqqət yetirən Heydər Əliyevin bu sahədə atmış olduğu daha bir mühüm addım 2001-ci ilin noyabr ayında Bakıda Dünya Azərbaycanlılarının Birinci Qurultayının keçirilməsi oldu. Bu qurultay bir tərəfdən Azərbaycan dövlətinin xaricdə yaşayan soydaşlarımıza diqqət və qayğısının göstəricisi idisə, digər tərəfdən soydaşlarımızda onların arxasında güclü bir Azərbaycan dövlətinin dayandığı əminliyinin, güvəninin yaranması idi. Artıq soydaşlarımızla iş, onların birlik və bərabərliyi, həmrəyliyi istiqamətində aparılan siyasət çoxşaxəli xarakter daşıyır. Dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyinə töhvə verən qurum kimi Azərbaycan Respublikasının Diasporla iş üzrə Dövlət Komitəsinin ortaya qoyduğu əməyi də mütləq qeyd etməliyik. Və bu prosesdə dövlətlə yanaşı, qeyri-dövlət təşkilatları da xüsusi fəallıq nümayiş etdirirlər. Bu baxımdan Heydər Əliyev Fondunun çoxşaxəli və uğurlu fəaliyyətini xüsusi qeyd etmək yerinə düşər. Fondun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın təşəbbüsü ilə həyata keçirilən “Xocalıya ədalət” kampaniyası da xaricdə yaşayan soydaşlarımızın birlik və bərabərliyi, həmrəyliyi istiqamətində atılan mühüm addımlardan biri hesab edilə bilər. Dünyanın dörd bir yanında yaşayan soydaşlarımızın məhz bu kampaniya çərçivəsində birlik və həmrəylik nümayiş etdirməsinin nəticəsidir ki, bu gün dünyanın bir sıra ölkələrinin qanunverici orqanlarında ermənilərin Xocalıda törətdikləri vəhşiliklər soyqırım kimi tanınıb.

Yaşasın dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi!

On iki üzüm günü

İspandilli ölkələrin çox maraqlı bir bayramları var, demək, onlar günorta saat on ikidən başlayaraq on iki saat ərzində hər saatın tamamında bir müxtəlif növ üzüm dadırlar, nəticədə, yeni il onlara ən faydalı, ən qədim və ən dadlı meyvənin timsalında uğur gətirir. İlk dəfə İspaniyada qeyd edilən bayram sonradan Cənubi və Mərkəzi Amerikanın bütün ispandilli ölkələrinə siyarət edib.

Maraqlıdır, biz də cənub, üzüm ölkəsiyik, bizdə də on iki növ üzüm tapıb dadmaq olarmı? Özümüzün çox dadlı üzüm növlərimiz var. Mən son vaxtlar qəhətə çıxmış məşhur ağ və qara şanı növünün və ağadayı növünün adını çəkə bilərəm, mədrəsə, dərbəndi, təbrizi və bayanşirə növlərini də tanıyıram. Neçə oldu? 7. 5-ni də gəlin xarici növlərdən seçək. Şardone, rislinq, kaberne-sovinyon, pino-nuar... 12-cini gətirə bilmədim. Özünüz internetdən tapın.

Orijinal bayramlar

Bu gün dünyanın müxtəlif ölkələrində olduqca orijinal bayramlar qeyd edilir. Fasiləsizlik günü. İlin son günündə hər dəqiqənin qədrini bilmək tövsiyə olunur. Hər dəqiqəni fasiləsiz, doya-doya yaşamaq lazımdır yəni. Yemanji bayramı. Bu, braziliyalılara xas olan bayramdır, bu ölkədə spiritizm hələ də güclüdür, mövhumata çox inanırlar braziliyalılar. Onlar hər il dekabrın 31-də dəniz sahillərinə gəlib sahil boyu ağ çiçəklər düzür, şamlar yandırırlar, “Balıqların anası” Yemanjinin ruhunu çağırırlar. Mövhumata görə, Yemanji ruzi-bərəkət və xoşbəxtlik gətirir. Şotlandlar – viski ölkəsinin sakinləri Hogmanau gününü qeyd edirlər. Hər bir kəs əlinə məşəl alıb yürüş edir, məşəllərlə əylənmək də aktual olur. Onları atıb-tutanlar, atıb altından keçənlər, ardıcıl yandırıb söndürənlər öz ustalıqlarını nümayış etdirirlər. Və bütün bu ayinlər “viski selində çimməklə” həyata keçirilir. Polyaklarda isə bu gün Silvester günü qeyd olunur, onlar da rəngbərəng maskalarda, atəşfəşanlıq edə-edə yeyib-içir, çalıb-oynayır, mifik obraz olan Silvesterdən uğurlu yeni il arzulayırlar.

Düşündünüz ki, yəqin Amerikada da nəsə orijinal bir bayram qeyd olunacaq ayın 31-də? Xeyir, qərblilər adətlərinə xilaf çıxmadan növbəti mətbəx bayramı keçirəcəklər. Bu dəfə Milli Şampan şərabı gününü.

Pəncərə vergisi

İngilislərinsə bu günlə bağlı heç də xoş olmayan xatirəsi var. 1695-ci ilin 31 dekabrında İngiltərə Krallığında pəncərə vergisi tətbiq etməyə başlayıblar. Hər cür vergi boyunduruğu altında qalmış əhaliyə indi də pəncərə vergisi tətbiq edilməsi özbaşınalığın son həddi olub. Sən pəncərədən küşəyə boylandınsa, zəhmət çək, vergi ver. Məmurlar əllərində siyahı camaatın üstünə tökülüşüblər.

Boşuna pul itirmək istəməyən sadə insanlar qorxudan pəncərəyə yaxın durmasalar belə bunu məmurlara sübut edə bilmirdilər, “baxmısan” hökmü ilə pul ödəməyə məcbur edilirdilər. Naəlac qalan insanlar pəncərələrini kərpiclə hörməyə başladılar, yalnız bu yolla bu ədalətsiz vergidən yayınmaq mümkün oldu. Şəhərlər öz gözəlliklərini itirdilər, ölkəyə başdan-başa pəncərəsiz evlərlə zülmət çökdü.

Xalqa çox zülüm vermək də bir şey deyil.

Qısaca doğum günü olanlar barədə də söz açmaq istəyirəm.

Niyazi Səmədov. 1971-ci ildə professor elmi rütbəsini alan Niyazı Səmədov 1972-ci ildə Hindistan Beynəlxalq Zoologiya Akademiyasının həqiqi üzvü, 1979-cu ildə SSRİ EA Ümumittifaq Entomologiya Cəmiyyətinin fəxri üzvü, 1980-ci ildə Azərbaycan SSR EA-nın müxbir üzvü seçilib. Niyazi Səmədovun Azərbaycan entomologiya, torpaq zoologiyası, biosenologiya və bitki mühafizəsinə dair aparılan elmi tədqiqat işlərinin təşkili və inkişafı sahəsində, həmçinin elmi kadrların hazırlanmasında böyük xidmətləri olub. Niyazi Səmədov tərəfindən Azərbaycanda 26 fəsiləyə mənsub 2900-dən çox böcək növü aşkar edilib, o, bunların da 30-unu zərərverici kimi ilk dəfə təsdiq edib. O, Azərbaycan Ensiklopedyası və Qırmızı Kitablarının müəlliflərindən biridir. Onun 8 əsəri Avstriya, İngiltərə, Almaniya, Fransa və Çexoslovakiyada çap olunub, rəhbərliyi altında yeddi elmlər doktoru, 40 fəlsəfə doktoru dissertasiyası müdafiə edilib. 1980-ci ildə “Əməkdar elm xadimi” fəxri adına, 1982- ci ildə “Şərəf nişanı” ordeni və səkkiz medalla təltif edilən Niyazi Səmədov 1989-cu il may ayının 23-də Bakıda vəfat edib, ruhu şad olsun.

Ələkbər  Süleymanov. 1962-ci ildə “Azərneft” Birliyinin rəisi, 1965-ci ildə Azərbaycan neft və qazçıxarma nazirinin birinci müavini, 1972-ci ildən “Xəzərdənizneft” Birliyinin, 1976-cı ildən 1978-ci ilə qədər “Xəzərdəniz neftqazsənaye” Ümumittifaq İstehsalat Birliyinin baş direktoru, 1980-ci ildən ömrünün sonu­nadək “Dənizneftqazlayihə” İnstitutunun direktor müavini işləmiş Ələkbər Süleymanov “Neft və qaz yataqlarının işlənməsi və istismarı” ixtisası üzrə professor elmi rütbəsini daşıyıb. O, Xəzər dənizinin neft, qaz və qaz-kondensat yataqlarının işlənməsinin nəzəriyyə və təcrübəsinə böyük töhfələr verib, onun sayəsində çoxlaylı dəniz yataqlarının çoxlu məhsuldar horizontları, ayrı-ayrı tektonik sahə və blokları aşkar edilib. Onun iştirakı ilə həm quruda, həm də dənizdə bir çox böyük neftqaz yataqları – Günəşli, QumDəniz, Bahar, Sanqaçal-dəniz-Xara-Zirə, BullaDəniz, Qarabağlı, Kürsəngə, Muradxanlı, Cənub-1, Cənub-2 və s. açılıb. 1994-cü ildə “Əsrin müqaviləsi”nin hazırlanmasında və həyata keçirilməsində əməyi olub.

Görkəmli neftçi və alim “Şərəf nişanı” ordeninə, “Azərbaycan Respublikası Dövlət Mükafatı”na layiq görülüb, bir sıra medallarla təltif olunub. Ələkbər Süleymanov 2000-ci il iyulun 27-də vəfat edib, ruhu şad olsun.

Tamilla Musayeva. Azərbaycanda xalq təhsilinin inkişaf tarixinin elmi cəhətdən əsaslandırıl­mış dövrləşdirilməsi, onun əsas mər­hələlərinin müəyyən edilməsi, xalq təhsilinin yaranmasının spesifik xüsu­siyyətlərinin təhlili, xalqımızın keç­diyi tarixi yolun xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi ilə Tamilla Musayeva Azərbay­can tarixşünaslığına dəyərli töhfə verib. O, həm də Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasında nəşr olunmuş bir sıra məqalələrin müəllifidir, üçcildlik “Azərbaycan tarixi” kitabının müəllif­lərindən biridir, 2003- cü ildə nəşr olunmuş “Ermənilərin Azərbaycan torpaqlarında törətdikləri əməllər barədə tarixi həqiqətlər” adlı əhəmiyyətli əsərin tərtibçi redaktoru və müəlliflərindən biridir.

Professor Tamilla Musayeva 1984-cü ildə “İnqilab və Azərbaycanda xalq təhsili” monoqrafiyasına görə Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı adına layiq görülüb, 2005-ci ildə “Əməkdar elm xadimi” fəxri adını alıb. O, 2019-cu il yanvar ayının 24-də vəfat edib, ruhu şad olsun.

Ağalar Abbasbəyli. M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Univer- sitetinin tələbəsi və aspirantı olmuş, 1980-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş, 1988-ci ildə tarix və beynəlxalq münasibətlər istiqamətləri üzrə professor elmi rütbəsini almış alimimiz 1974-1976-cı illərdə xarici ölkələrdə Sovet səfirliyində müşavir, 1981-1988- ci illərdə Azərbaycan KP Bakı şəhər Partiya Komitəsinin katibi, Azərbaycan KP Təşviqat Komissiyasının sədr əvəzi vəzifələrində çalışıb, 1987-1988-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Təhsil naziri olub, uzun müddət SSRİ Sülh Fondunun sədr müavini və Azərbaycan Respublikası Sülh Fondunun sədri olub, 550 məqalənin, 42 monoqrafiyanın, 55 dərslik və dərs vəsaitinin müəllifidir. 32 elmlər namizədi, 10 elmlər doktoru yetişdirib, o cümlədən Azərbaycan Respublikasında ilk dəfə siyasi elmlər istiqamətində 10 siyasi elmlər namizədi və 3 elmlər doktorunun elmi rəhbəri və məsləhətçisi olub, Beynəlxalq müna­sibətlər ixtisası üzrə 50 nəfər magistrin ərsəyə gəlməsində mühüm rol oynayıb. 1991-ci ildən BDU-nun Beynəlxalq münasibətlər kafedrasına rəhbərlik edir.

Qəti qərarlar günü

Və ən nəhayət, sonda təqvimə salınan daha bir bayram barədə söz açmaq istəyirəm. Bu gün həm də Qəti qərarlar günü qeyd olunur. Yeni il gəlir, həyatını dəyişmək üçün bu gün qəti qərar qəbul etməlisən. Yeni ili yeni əhval-ruhiyyədə, yeni ideyalarla, işgüzarlıqla başlamalısan. Uğur düstürü yalnız budur.

Hər kəsin ömründə 2026-cı ilin xoşbəxtliyə doğru dəyişikliklər ili olması arzusu ilə. Yeni iliniz mübarək!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.12.2025)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Onun dəzgah qrafikasında yaratdığı linoqravür silsilələrinə və dəzgah rəsmlərinə heyran olmamaq mümkün deyil. Bu rəsmlər vaxtında çox məşhur olub, sərgi salonlarını dolaşıb. İndi də muzeylərdə və şəxsi kolleksiyalarda yer alır...

Rasim Babayev 31 dekabr 1927-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1945–1949-cu illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikumunda təhsil alıb. Daha sonra təhsilini 1949–1956-cı illərdə V.İ.Surikov adına Moskva Rəssamlıq İnstitutunda davam etdirib.

Rasim Babayev Azərbaycan rəngkarlığının və qrafikasının inkişafında müstəsna xidmətləri olan rəssamdır. Müxtəlif janr və mövzularda, xüsusən boyakarlıq və dəzgah qrafikası janrlarında sahəsində yaratdığı rəsm əsərləri ilə tanınıb

Sənətkarın dəzgah qrafikasında yaratdığı linoqravür silsilələrinə və dəzgah rəsmlərinə "Sumqayıt", "Daşkəsən", "Abşeron", "Ağaclar", "Neft çənləri" (1958), "Neftin doldurulması" (1958), "Qız" (1958), "Qara şəhər" (1958), "Daşkəsən yollarında" (1961), "Fəhlənin portreti" (1962), "Almaniyada" (1963), "Qobustan" (1964), "Xınalıq" (1964), "Dəvələr" (1966), "Hamamlar" (1969), "Qaçaq Nəbi" (1969), "Köhnə Bakı" (1970), "Narlar" (1970), "Kənd" (1970), "Qədim qəbiristanlıq" (1970), "Rəssam Ə.Rzaquliyev" (1970) və başqa əsərlərini daxildir.

Habelə rəssam "Ölüm Düşərgəsi", "Qardaş Xatirəsi", "Dağlar", "Yer" və "Göy", "Mənim bağım" kimi boyakarlıq əsərlərinin və "Qız", "Rəssam S.Bəhlulzadə" portretlərinin müəllifidir. Rasim Babayev 1980-ci illərin sonu 1990-cı illərdə baş vermiş hadisələrlə bağlı tablolaların müəllifidir. O, 20 Yanvar faciəsini əks etdirən "Qanlı general" tablosunu yaratmışdır. Həmçinin "Müharibə olmasın", "Berlin-63", "Ölüm düşərgəsi", "Qardaş xatirəsi" və s. əsərləri də müharibə əleyhinə çəkilib.

Rasim Babayevin bir sıra əsərləri sovetlər dövründə geniş işıqlandırılmayıb. Həmin əsərlərlərə nümunə olaraq "Torpaq" (1963), "Sahil" (1965), "Yol" (1966), "Yaxın Şərq" (1967), "Ailə" (1971), "Səyyah" (1974), "Ordu" (1978), "Qapı" (1982), "Qadın" (1983), "Müharibə" (1983), "Novruz" (1983), "Qadın və div" (1986), "Faciə" (1987), "Adəm və Həvva" (1988), "Yüklü dəvə" (1992), "Bəla" (1997), "Gecə" (2003), "Divlər" (2004) və s. əsərləri qeyd etmək olar.

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı" fəxri adı (1964)

- "Azərbaycan SSR xalq rəssamı" fəxri adı (7 may 1988)

- 1990-cı il üzrə Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı (1991) — 1988–1989-cu illərdə yaratdığı silsilə rəsm əsərlərinə görə

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 11 iyun 2002.

Rasim Babayev 22 aprel 2007-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.12.2025)

Ötən gün Yeni Azərbaycan Partiyası (YAP) Sumqayıt şəhər təşkilatının təşkilatçılığı ilə Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Ədəbiyyat Fondunun Azərbaycan Respublikası Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə həyata keçirdiyi “İrəvanda xal qalmadı” – kitab və 3 dildə e-kitabla daxili və xarici platformalarda təbliğat layihəsi çərçivəsində yazıçı Varisin müəllifi olduğu “İrəvanda xal qalmadı” kitabının ilk təqdimat mərasimi keçirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı YAP Sumqayıt şəhər təşkilatına istinadən xəbər verir ki, tədbirdə əvvəlcə Ulu Öndər Heydər Əliyevin, ölkəmizin ərazi bütövlüyü və suverenliyi uğrunda canlarını qurban vermiş şəhidlərin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib. Sonra Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni səsləndirilib.

Təqdimat mərasimində çıxış edən YAP Sumqayıt şəhər təşkilatının sədri Ramiz Hüseynov bildirib ki, bu cür ədəbi layihələr milli yaddaşın qorunması, tarixi həqiqətlərin cəmiyyətə çatdırılması və ideoloji mövqenin möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. O vurğulayıb ki, Qərbi Azərbaycan mövzusu müdrik liderimiz İlham Əliyevin bu gün apardığı dövlət siyasətinin və milli ideologiyanın mühüm istiqamətlərindən biridir və Varisin əsəri bu baxımdan aktual və dəyərli mənbədir.

Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının birinci müavini Teymur Səmədov çıxışında qeyd edib ki, “İrəvanda xal qalmadı” kitabı yalnız ədəbi əsər kimi deyil, eyni zamanda tarixi yaddaşın qorunmasına xidmət edən ictimai-siyasi məzmunlu nəşr kimi böyük əhəmiyyət daşıyır. O bildirib ki, Qərbi Azərbaycandan deportasiya olunmuş soydaşlarımızın taleyinin ədəbiyyat vasitəsilə gündəmdə saxlanılması gələcək nəsillərin milli kimlik şüurunun formalaşmasında mühüm rol oynayır.

Çıxış edənlər professor Astan Bayramov, professor Avtandel Ağbabalı, Ramiz İsmayılov və Elvin Əlizadə kitabın ideya məzmunundan, tarixi faktlara söykənən bədii-publisistik üslubundan və milli yaddaşın möhkəmləndirilməsində oynadığı roldan bəhs ediblər. Qeyd olunub ki, Varis əsərdə bir xalqın doğma yurd yerlərindən zorla didərgin salınmasının mənəvi və tarixi ağrılarını dolğun şəkildə əks etdirib. Bildirilib ki, kitabın üç dildə elektron formatda hazırlanması onun beynəlxalq auditoriyaya çıxış imkanlarını genişləndirir, Azərbaycan həqiqətlərinin xarici platformalarda yayılmasına və obyektiv beynəlxalq ictimai rəyin formalaşmasına xidmət edir. Bu da müasir informasiya müharibəsi şəraitində mədəniyyət və ədəbiyyatın strateji rolunu bir daha nümayiş etdirir.

Tədbirdə kitabın müəllifi, yazıçı Varis də çıxış edərək “İrəvanda xal qalmadı” əsərinin ərsəyə gəlmə səbəbləri, ideya qaynaqları və əsas məqsədi barədə ətraflı məlumat verib. O bildirib ki, kitab Qərbi Azərbaycandan deportasiya olunmuş azərbaycanlıların taleyinə, itirilmiş yurd yerlərinə və tarixi yaddaşın bərpası zərurətinə həsr olunub. Yazıçı vurğulayıb ki, əsərin yazılmasında əsas niyyət tarixi faktları bədii-publisistik üslubda təqdim etməklə milli yaddaşı diri saxlamaq və bu həqiqətləri gələcək nəsillərə ötürməkdir. Varis qeyd edib ki, “İrəvanda xal qalmadı” təkcə keçmişin təsviri deyil, eyni zamanda Azərbaycan xalqının haqlı tarixi mövqeyinin ədəbi ifadəsidir. Müəllif kitabın üç dildə elektron formatda hazırlanmasını Azərbaycan həqiqətlərinin beynəlxalq auditoriyaya çatdırılması baxımından mühüm addım kimi dəyərləndirib və layihəyə meydan açan Azərbaycan Respublikası Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinə təşəkkürünü bildirib.

Tədbirin yekununda kitabın müəllifi tərəfindən iştirakçılara “İrəvanda xal qalmadı” kitabının imzalanmış nüsxələri təqdim olunub və xatirə şəkilləri çəkdirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.12.2025)

Hafiz Ataxanlı, “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

Şair kimi yox,

Şeir kimi ölmək istəyirəm.

                   Vaqif Səmədoğlu.

Bədii qiraət ustası, əməkdar müəllim, ADMİU-nın professoru Nadir Hüseynovun xatirəsinə elegiya.

O, bədii qiraəti elm kimi əxz edib elm kimi öyrətdi. İfa üslubu, mövzu seçimi, şeiri yaşama tərzi ilə məktəb, canlı əfsanə oldu. O səsini şeirin hər bəndinin yox, hər misrasının məna yükünə, hadisənin, təsvir obyektinin ovqatına uyğun qurur, hər sözün etimoloji ayrıntısını fərqli çalarda verirdi.

Onda poetik nümunənin rəngini vizual effektlə deyil də, səs çalarının bərqində çatdırmaq istedadı vardı.

O, görünməyən sözü görünən səsə çevirməyi bacarırdı.

Onun söylədiyi şeir az qala dil açıb adamla danışırdı, sənin əlindən tutub yaranma faktının baş verdiyi hücrəyə aparırdı.

O, poeziyanın dramaturji yükünü unikal səs tembrinin notu üzərində mükəmməl paylaşırdı.

Zərgər dəqiqliyi ilə.

Onun ifası bəzi qiraətçilərin aludə olduğu yersiz qışqırtılardan, intonasiya zədələrindən, saxta pafoslardan, patetik cırmaqlaşmalardan çox-çox uzaqdı.

Onun bədii qiraəti təbii dağ çeşməsiydi, səmanın  duruluğuydu, gözü dincəldən, ruhu toxtadan ağ pəmbə buluddu, Şəhid valideyninin qürura bələnmiş kövrəkliyiydi, əzəmətlə dalğalanan Bayrağımızın çırpıntısıydı, insanlıq fəlsəfəsiydi.

O səs-milli səs idi. Dədə-Qorqud ocağından köz götürən, ulu dağlarda, ana çaylarda arınan, bərkiyən, mətinləşən Azərbaycan kişisinin səsi!

O – tanınmış jurnalist Etibar Cəbrayıloğlunun sözünə qüvvət, nadir sənətkar, nadir qüvvət, Nadir Hüseynov bədii qiraətdə boş-boşuna döşünə döyənlər üçün fakt idi. Təkzibolunmaz fakt!

Kriteriyaların əsir düşdüyü, zövqlərin bəsitləşdiyi, istedad yiyələrinin düşmən gözündə göründüyü, cingənə dingişlərin güxgü qarşısına keçib həvə dişlərini ağartdığı bir vaxtda Nadir Hüseynovun çıxışı sənət örnəyi, klassik məktəb göstəricisi idi.

Nadir Hüseynovun insani fəzilətləri ilə pedaqoq ustalığı sənətkarlığını tamamlayırdı. Əməkdar artist, ADMİU-nun dekanı Nofəl Vəliyev həmin gün sosial şəbəkədə mərhumun  xarakterini rövnəqləndirən bir cizgidən söz açmışdı:

“Hər müəllimə nəsib olmur, tələbələri ardınca bu qədər ağlasınlar”.

Dəfn günü vəfat gününə qədər dərs dediyi tələbələr mərhumla ailəvi dostluq edən Rəhim Qədirova yaxınlaşıb “icazə verin, cənazə bizim çiynimizdə getsin” dedilər.

Nadir müəllim mərd adam idi, heç kimə əyilmədi, sonacan sözünün ağası oldu. Məddahlar, riyakarlar gözünün düşməniydi. Yalançıya qan düşməni kimi baxırdı. Nəfsi tox insandı. Haqqın yanında yer alardı, əks tərəf əziz-giramisi olsa belə.

2010-cu ildən Nadir Hüseynovla dostluq edən iş adamı yana-yana deyirdi:

-Heyf, Nadir kimi oğul bir də dünyaya gəlməz. Heç vaxt heç kimin qarşısında gözü kölgəli olmadı. Ağrılarını belə, gizlətdi. Kişi kimi yaşadı, kişi kimi getdi.

Rejissor dostumuz Nadir Diridağlı sosial şəbəkədə üzüntülərini “abrına qısılıb yaşayan adam, mərd adam” təyini ilə ovundururdu.

Uzun müddət peşəkarlığı, obyektivliyi, sənət yanğısı qiymətləndirilmədi. Amma kimsənin qapısını döymədi, kimsəyə ağız açıb demədi ki, niyə mənim haqqımda təqdimat yazmırsınız?

Nə yaxşı ki, bir neçə il öncə universitetin yubileyində rəhbərliyin təşəbbüsü ilə Nadir müəllimə də “Əməkdar müəllim” fəxri adı verildi. 

Nadir Hüseynov ağır təbiətli, ləngər yerişli, zabitəli adam idi. Eyni zamanda qayğıkeşliyi və mehribançılığı ilə könüllərdə taxt qurdu.

-Müəllim-tələbə münasibətlərini dostluğa çevirən nadir müəllimlərdən idi əzizimiz Nadir müəllim, - Fərmayıl Gəncədən zəng vurmuşdu, - könül rahatlığı ilə onunla dərdləşmək olurdu.

Fərmayılın sözünə qüvvət, birlikdə hansısa məclisə düşəndə məni tələbəsi kimi yox, yaxın dostu olaraq təqdim edirdi.

...Dekabrın 17-də Nadir müəllimin tələbəsi olmasa da, alicənablığına, ağayanalığına, mərdliyinə görə xətrini əziz tutan Etibar Bənnayev zəng vurdu, ehtiyatla, çəkinə-çəkinə dilləndi:

-Xəbərin var?

Tərslikdən həmin gün sosial şəbəkəyə nəzər yetirməmişdim. Baxdım. Özümü toplayıb Rəhimə zəng vurdum. Məşğul idi. Sən demə, Rəhim Mahirlə birlikdə Xırdalanda təşkil olunacaq dəfnin təşkilati işləri ilə məşğul imiş.

ADMİU-nun müəllimi, rejissor dostum İqbal Məmmədəliyevdən ümumi vəziyyəti öyrəndim.

Aytən xəbəri eşidən kimi Nadir Müəllimə “Müəllim, qurban olum, açın telefonu, yazın ki, feyk xəbərdir” mesajını göndərib. Bir neçə dəqiqə də oturub möcüzə gözləyib.

Sonra da məni yığır, ağlaya-ağlaya özünü qınayır:

-Mehriban demişdi axı, kamera və montaj mənlikdir, Hafizlə sən bir ssenari planı tutun. Nadir müəllimlə könül söhbəti edin, sənədli film işləyək. Niyə tələsmədik?! Niyə müəllimi tələsdirmədik?!

Şəkidən Elxan, Goranboydan Həmayə, Şamaxıdan Ərəstun, Xatirə, AzTV-dən Gülüş zəng vurur, Tümen vilayətindən Aslan mesaj yazır. Zəif ümid közərtisi ilə “bu, nə xəbərdir?” sualını verirlər.

Boğazım quruyur, udqunuram, qəhərdən boğuluram. “Başımız sağ olsun, Allah rəhmət eləsin” yazmaqdan başqa çarəm qalmır.

Ta indən belə zəngləşəndə Nadir Müəllimin qayğı dolu “qardaş, necəsən, evdə-eşikdə vəziyyət necədir? Nəvə necədir?” sualını eşitməyəcəyəm.

Ta oturub çay içə-içə ədəbi-bədii zövqlərin aşağı düşməsindən, tvlərdə bəzi aparıcıların ana dilimizi zəlil günə qoymasından, mənəvi deqradasiyadan, yana-yana danışa bilməyəcəyik.

Heydər məscidində keçirilən məclisə gedərkən Sumqayıtdan Zaur adlı bir nəfərlə rastlaşdım. Oğlumun toyunu aparıb, 20 il qabaq, - dedi – amma onun insanlığı sayəsində dost olduq. Bu gün onun məclisində iştirak etməyimi özümə borc bildim. Böyük zak dolur, boşalır, yenə dolur. Müxtəlif sosial kateqoriyalı insanlar, sənət adamları məclisdə iştirak edir.

Professor İlham Rəhimli “Nadir peşəkar tədris metodikası qurmuşdu” deyir. Əməkdar artist İlqar Cahangir kövrəlir, sonra pıçıldayır:

-Nadir Hüseynov şəxsiyyət idi, ləyaqət simvoluydu.

Xanımlar üçün ayrılmış zalda Universitetin rektoru Ceyran xanım, Gülşad müəllimə, Mehriban Zəki çıxış edirlər. Çıxışlarda Nadir Hüseynovun müəllim yanğısı, mərdliyi, əyilməzliyi vurğulanır.

Tanınmış parodiya ustası İlham Əziz Nadir müəllimin qonaqları təmkinlə qarşılayıb – yola salan oğlanları Elnura və Cəbrayıla yaxınlaşır.

-Atanız şərəfli bir ömür yaşadı. Məclisə baxın. Onu tanıyan hər kim varsa, özünə müqəddəs borc bilib gəlməyi. Nadir müəllimin yandırdığı halal ocağı qoruyun.

... Gur təblə yazılmış şeir ustad qiraətçi repertuarında əbədiyyət qazanır, bəxş etdiyi bədii-estetik zövq, mənəvi-ruhi tamın assosasiyası heç vaxt unudulmur.

...Və əməkdar müəllim, ADMİU-nun professoru, bədii qiraət ustası, böyük insan Nadir Hüseynov şeir kimi ömür yaşadı...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.12.2025)

Nigar Həsənzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün ekspress sorğumuzu məndən əvvəl cavablandıran əməkdaşımız Aynurdan fərqli olaraq mən illərin qovuşuğuna xeyli skeptik baxıram.

İllər də günlər kimi bir-birini əvəz edir, tarixə qovuşur. Bizə isə "kaş"lar, "bəlkə"lər, "heç"lər qalır.

Düşünürəm ki, illər qovuşduqca hər 5-10 ildən bir insan həyatında çox möhkəm izlər qoyur. Ya gətirdikləri ilə, ya da apardığları ilə. Bəzən bəzi tarixə qovuşan illərin də özünü unudulmaz etməsi bununla bağlıdır. Məsələn,2 019, 2020 çoxunun dilindən düşmür. Çünki o illər çoxumuzdan çox şey aparıb.

 İnsanlar da illərə bənzəyir. Tarixə qovuşur. Bir neçə il öncə yeni ilə bir girdiyin elə kəslər olur ki, elə bir neçə il öncədə də qalırlar. Çox qəribə deyilmi?! Birlikdə hər hansı ili, məsələn, 2022-ni qarşıladığın insanla indi tamamilə yadsan.

Gedən heç nə, heç kəs qayıtmır. Eləcə də illər. Və neçə il öncə deyinərək bitsin dediyin nələr üçünsə, burnunun ucu göynəyəndə anlayırsan ki, etmək istəyib etmədiklərin, istəməyərək etdiklərin - hər biri tarixə qovuşub, günlərlə, aylarla, illərlə birgə.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.12.2025)