İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

"Anam həmişə Qarabağa gedəndə məni babamgilin yanına qoyurdu. Babam onun getməsini istəmirdi. Hər dəfə, "Sonuncu dəfə gedirəm", - deyə hamını razı salırdı. Həmin vaxt babam təkidlə, "Bu sonuncu dəfədir", - deyib razılaşdı. Anam da söz verib getdi, bu, həqiqətən də sonuncu gedişi oldu". Ceyhun Əsgərov

Bu gün ilk şəhid qadın Salatın Əsgərovanın anım günüdür. Salatın Əsgərovanın16 dekabr 1961-ci ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. 1979-cu ildə Bakı şəhərində Mikayıl Müşfiq adına 18 saylı orta məktəbi əla qiymətlərlə başa vurub. O, həmin il Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutuna daxil olub. Onun müəlliməsi Firəngiz Həşimovanın sözlərinə görə, Salatın Əsgərova uşaqlıqdan öz möhkəm iradəsi ilə seçilib.

1984-cü ildə geofizikaixtisası üzrə mühəndisdiplomualanSalatın Əsgərovajurnalistikasahəsinə böyükmaraqgöstərib. Nəticədə 1984-cü ildə müqavilə ilə "Bakı" qəzetində, 4 il sonra isə "Molodyoj Azerbaydjana" qəzetində işləməyə başlayıb.

Onun toxunduğu məsələlər Azərbaycan torpaqlarının bütövlüyü ilə bağlı olub. O, tez-tez cəbhə xəttinə gedər, qaynar nöqtələrdən operativ materiallar hazırlayıb. Ailəsi, iş yoldaşları ondan bərk nigaran olublar. Dəfələrlə onun döyüş bölgəsinə getməyinin qarşısını almağa çalışsalar da, heç nəyə nail ola bilməyiblər. Onun boğazında zob xəstəliyi olub. Bu xəstəlikdən Salatın Əsgərova yaman əziyyət çəkib.

Yaxın adamları və iş yoldaşları tez-tez ona cərrahiyyə əməliyyatını məsləhət görsədə, Əsgərova əməliyyat zamanı ölüm riskindən qorub.  Lakin, atası Əziz Əsgərovun məsləhətindən sonra, cərrahiyyə əməliyyatının aparılmasına razılıq verib. 1992-ci il 16 yanvarda əməliyyatın vaxtını təyin etsələr də, ezamiyyətdən sonra xəstəxanaya tələsməyib.

Salatın Əsgərova 1991-ci il yanvarın 8-dən 9-na keçən gecə Bakıdan Qarabağa Oleq Larionovun yanına getmək qərarına gəlib. Batalyon komandiri polkovnik-leytenant Oleq Larionov sibirli olub. O, 5 il batalyona rəhbərlik edib, həmin batalyon 1990-cı ilin yazında Qazaxın Bağanis Ayrım kəndini ermənilərin hücumlarından qoruyub.

Buna görə də, ermənilər Larionovun başına pul mükafatı qoyublar. O, həm də Qazaxda Salatın Əsgərovanı ölümdən xilas edib. Salatın Əsgərova Oleqlə görüşüb. 1991-ci il yanvarın 9-u onlar daha bir neçə hərbçi ilə birgə eyni avtomobildə hərəkət edərkən ermənilərin pusqusuna düşüblər.

Yevlax-Laçın yolunun 141-ci km-də Qaladərəsi kəndi yaxınlığında, Salatın Əsgərovanın olduğu avtomobil atəşə tutulub. İki istiqamətdən açılan atəş nəticəsində avtomobilə 113 güllə tuş gəlib. Avtomobildə olan mayor İqor İvanov yerindəcə vəfat edib. Polkovnik-leytenant Oleq Larionov isə ermənilərə avtomatdan atəş açmağa imkan tapıb. O, beş güllə yarası almasına baxmayaraq, maşından yerə düşə bilib, yolu keçib ermənilərdən xeyli uzaqlaşaraq, gülləsi bitənə qədər onlarla döyüşüb.

 Sonda o yerə yıxılıb və ermənilər ona yaxınlaşıb güllələyiblər. Daha sonra erməni silahlıları maşının qapısını açıb, yaralı Salatın Əsgərovanı dayanmadan güllələyiblər və güllələrdən biri onun gicgahına dəyib. Salatın Əsgərovanın oğlu Ceyhun Əsgərov anasının şəhid edildiyini belə xatırlayır:

"Yanvarın 9-da bu xəbər gələndə mənə deməmişdilər. Əlimə qəzet keçdi, üzərində anamın şəkli var idi. Bunu görüb, "Ana axı hələ gəlməyib, məqaləsi niyə çıxıb?" - deyə səbəbini soruşdum. Bir müddət sonra artıq məsələnin nə yerdə olduğunu anladım".

9 yanvar 1991 (29 yaşında) vəfat edib Salatın Əsgərova. Bakı şəhərində Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilib. Ölümündən sonra Beynəlxalq Jurnalistlər İttifaqı Konfederasiyasının laureatı adına layiq görülüb.

Salatın Əsgərovanın yaxınlığında həlak olduğu kənd Salatınkənd adlanır. Onun Bakıda yaşadığı binada xatirə lövhəsi vurulub. Bakıda küçələrdən biri, Bakı buxtasında gəzinti gəmisi və Qadınlar İctimai Birliyinin təsis etdiyi mükafatı onun adını daşıyır. Nəbi Xəzri Salatın Əsgərova haqqında elegiya-poeması yazıb.

Filmoqrafiya

2016-cı ildə Salatın Əsgərovaya həsr olunan qısametrajlı "Vətən üçün gedirəm" filminin təqdimatı keçirilib.

Təltif və mükafatları

Salatın Əsgərova 6 noyabr 1992-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Əbülfəz Elçibəyin 294 saylı fərmanı ilə ölümündən sonra Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülüb.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.01.2026)

Heyran Zöhrabova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Payız kövrəldəndi, bahar coşduran,

Məni sərt eləyən qış da gözəldir.

Ürəyin daşdımı, demə, ay insan,

Duymağı bacarsan, daş da gözəldir.

Bir gözəl çıxanda çəmənə, düzə,

Fikir ver yanağa, nəzər sal üzə.

Gözəllik baxarmı əyriyə, düzə,

Demə ki, əyridi, qaş da gözəldir.

Zəlimxan, olmasın nə ah, nə aman,

Ağrıdan ağlamaq yamandır, yaman.

Sevincin qəlbini dolduran zaman,

Yanaqdan süzülən yaş da gözəldir!

Yazılı və şifahi ədəbiyyatın vəhdətindən yaranan bənzərsiz bir poeziya dünyası.

Bu gün çağdaş Azərbaycan poeziyasının seçilən simalarından biri, xalq şairi, ictimai xadim Zəlimxan Yaqubun anım günüdür.

Zəlimxan Yaqub 21 yanvar 1950-ci ildə Gürcüstanın Bolnisi rayonunun Kəpənəkçi kəndində anadan olub. Orta məktəbi həmin kənddə bitirdikdən sonra şair Bakı Dövlət Universitetinin Kitabxanaçılıq fakültəsində təhsil alıb.

1973-1978-ci illərdə "Azərkitab" sistemində, "Kitab pasajı" adlı kitab dükanında satıcı, baş satıcı, şöbə müdiri, 1975-1985-ci illərdə Azərbaycan Könüllü Kitabsevərlər Cəmiyyətində təbliğat şöbəsində redaktor, şöbə müdiri, 1987-1994-cü illlərdə "Yazıçı" nəşriyyatında poeziya şöbəsində redaktor, şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb.

1995-2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin deputatı olub, 2008-ci il avqust ayının 29-da Azərbaycan aşıqlarının V qurultayında Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin sədri seçilib.

Zəlimxan Yaqub ədəbi fəaliyyətinə 1966-cı ildə “Qələbə bayrağı” adlı Bolinisi rayon qəzetində dərc olunan “Şota Rustaveli” adlı şeiri ilə başlayıb.

Müxtəlif dillərə tərcümə edilmiş 40-a qədər şeir kitabının müəllifidir.

Zəlimxan Yaqub uzun müddət böyrək çatışmazlığından əziyyət çəkib. O, 2016-cı il yanvarın 9-da dünyasını dəyişib və Bakıda - Birinci Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

Ruhu şad olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.01.2026)

Nail Zeyniyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”

"Traduttore, traditore" - italyan atalar sözüdür. Tərcüməçi satqındır. Bu fikir əsrlərdir müzakirə edilir və hələ də birmənalı cavab yoxdur. Tərcümə orijinala sadiqlikdir, yoxsa yeni əsər yaratmaqdır?

Klassik baxış: tərcümə orijinaldan aşağıdır

Ənənəvi ədəbiyyatşünaslıqda tərcümə ikinci dərəcəli fenomen hesab olunub. Orijinal əsər yaradıcılıqdır, tərcümə isə sadəcə bir dildən digərinə köçürməkdir.

Bu yanaşma uzun müddət dominant idi. Tərcüməçi görünməz qalmalı idi, öz təbiətini, üslubunu gətirməməli idi. Onun vəzifəsi mexaniki köçürmək idi - söz-sözünə, dəqiq, sədaqətlə.

Amma praktika göstərdi ki, bu mümkün deyil. Çünki dillər fərqlidir - qrammatik strukturlar, leksik imkanlar, mədəni kontekstlər. Söz-sözünə tərcümə adətən oxunmayan, qeyri-təbii mətn verir.

Müasir baxışda tərcümə yeni yaradıcılıqdır. XX əsrdən başlayaraq tərcüməyə münasibət dəyişdi. Tərcümə sənəti ayrıca sahə kimi tanındı. Tərcüməçi yaradıcı şəxsiyyət kimi qəbul olundu. Çünki tərcümə sadəcə sözləri dəyişmək deyil. O, bir mədəniyyəti başqa mədəniyyətə köçürməkdir. Bir düşüncə tərzini başqa düşüncə tərzinə uyğunlaşdırmaqdır. Bu isə böyük yaradıcılıq tələb edir.

Borxes deyirdi: "Orijinal tərcüməyə sadiq deyil, tərcümə orijinala sadiqdir." Bu paradoksal fikir əslində dəqiq ifadədir yaxşı tərcümə orijinaldan daha yaxşı ola bilər. Tərcümənin 2 növü var. Ədəbi tərcümədə iki əsas yanaşma var:

Literal tərcümə - söz-sözünə, dəqiq, forma əsaslı. Burada məqsəd orijinalın strukturunu, sözlərini maksimum saxlamaqdır. Amma nəticə çox vaxt oxunmaz olur. Məsələn, Şekspir-in "To be or not to be" ifadəsi literal tərcümədə "Olmaq yoxsa olmamaq" olur. Düzdür, amma poetikliyi itir.

Azad tərcümə isə məna əsaslı, uyğunlaşdırıcı, oxucu orientli. Burada məqsəd orijinalın ruhunu, təsirini, emosional yükünü çatdırmaqdır. Forma dəyişə bilər.

Eyni ifadə azad tərcümədə "Yaşamaq ya ölmək" ola bilər. Daha poetik, daha təsirli, amma orijinaldan uzaq. Nəsr tərcümə etmək nisbəttən asandır. Amma poeziya - bu, ən çətin sahədir. Çünki şeirdə forma məzmun qədər vacibdir.

Ritm, vəzn, qafiyə, səs ahəngi, söz oyunları bunları başqa dilə köçürmək demək olar ki, mümkün deyil. Bir dildə qafiyələnən sözlər başqa dildə qafiyələnmir. Bir dildə ahəngdar səslənən struktur başqa dildə ahəngsizdir.

Nizaminin "Leyli və Məcnun"u rus dilinə tərcümə edəndə orijinalın bütün poetik gücü itirilir. Çünki fars şeirinin vəzni, qafiyə sistemi, metafora quruluşu rusca ilə üst-üstə düşmür. Tarixdə tərcümənin orijinaldan daha məşhur olduğu hallar var. "Rubaiyyat" - Ömər Xəyyamın rübailəri. Orijinal farsca, amma Edward FitzGeraldın ingilis tərcüməsi dünyada daha məşhurdur. FitzGerald sadəcə tərcümə etməyib, yenidən yaradıb. Nəticə orijinaldan fərqlidir, amma öz başına əsərdir. "İliada" və "Odisseya" Homerosun yunan əsərləri. Dünyanın hər dilində tərcüməsi var və hər tərcümə fərqlidir. Hansı düzgündür? Heç biri və hamısı. Tərcüməçi iki mədəniyyət, iki dil, iki oxucu auditoriyası arasında bir vasitəçidir. O, bir tərəfdə müəllifə sadiq qalmalı, digər tərəfdə oxucunu düşünməlidir. Əgər yalnız müəllif düşünsə, tərcümə oxunmaz olar. Əgər yalnız oxucu düşünsə, orijinal məna itər. Balans tapmaq gərəkdir. Tərcüməçi həm dilçi, həm mədəniyyətşünas, həm psixoloq, həm sənətkar olmalıdır. O, orijinalı dəqiq başa düşməli, məqsədi anlamalı, hədəf oxucunu tanımalı, yeni mətn yarada bilməlidir. Tərcümədə ən çətin məsələ mədəni realaliyaların köçürülməsidir. Hər dildə özünəməxsus ifadələr, atalar sözləri, məqamlar var ki, başqa dilə tərcümə olunmur. Azərbaycan atalar sözü: "Ağzı süddən yanan, qatığı üfləyərək içər." Bunu necə tərcümə edək ingilis dilinə? Söz-sözünə tərcümə mənasızdır, çünki ingilis mədəniyyətində belə obraz yoxdur. Tərcüməçi ya izah əlavə etməli, ya oxşar ingilis ifadəsi tapmalı, ya kontekstdən anlaşılacaq şəkildə dəyişdirməlidir. Bəzi nəzəriyyəçilər iddia edir ki, tərcümə prinsipcə mümkün deyil. Çünki hər dil öz dünya modelini yaradır. Bir dildə düşünülən fikir başqa dildə eyni formada düşünülə bilməz. Vitgenşteyn deyirdi: "Dilimin sərhəddi mənim dünyamın sərhəddidir." Deməli, dillər arasında keçid yoxdur, tərcümə xəyaldır. Amma praktika bunu təkzib edir. İnsanlar minlərlə il tərcümə edir və nəticə alır. Mükəmməl deyil, amma mümkündür.

Müasir dövrdə Google Translate, DeepL kimi süni intellekt tərcümə sistemləri var. Onlar saniyələrdə tərcümə edir. Amma nəticə necədir?

Texniki mətnlər, sadə cümlələr üçün kifayətdir. Amma ədəbi mətnlər, poetik ifadələr, metaforalar üçün xeyr, deyil. Çünki tərcümə yaradıcılıqdır və maşın yarada bilmir. Maşın sözü köçürür, amma ruhu, emosiyanı, nüansı çatdıra bilmir. Azərbaycanda da tərcümə ənənəsi güclüdür. Sovet dövründə çox tərcümə olunurdu məhz rus klassikləri, dünya ədəbiyyatı, müasir əsərlər.

Məmməd Araz, Fikrət Qoca, Bəxtiyar Vahabzadə - hamısı tərcüməçi kimi də tanınırdı. Onlar Puşkin, Lermontovun şeirlərini Azərbaycan dilinə elə köçürüblər ki, sanki orijinal Azərbaycan şeiri kimi səslənir. İndi də tərcümə davam edir, amma keyfiyyət sualı var. Çox tərcümə kommersiya məqsədilə, tələm-tələsik, redaktəsiz çıxır. Nəticə oxucu üçün əzabdır. Tərcümə yaradıcılıqdırmı, yoxsa xəyanətmi? Hər ikisidir.

Pis tərcümə xəyanətdir - orijinala, oxucuya, dilə. O, əsəri öldürür, müəllifin məqsədini təhrif edir, oxucunu yanıldır. Yaxşı tərcümə isə yaradıcılıqdır - yeni əsərdir, körpüdür, mədəniyyətlər arası dialoqdur. O, orijinalı dirildir, yeni oxucu tapır, ədəbiyyatı zənginləşdirir. Tərcüməçi nə satqındır, nə qul. O, sənətkardır - öz alətləri, öz məsuliyyəti, öz yaradıcılığı ilə.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.01.2026)

İlhamə Məhəmmədqızı, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Sumqayıt təmsilçisi

Prezident İlham Əliyevin müvafiq Sərəncamı ilə 2026-cı ilin “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan edilməsi təsadüfi deyil. Bu qərar müasir Azərbaycan dövlətinin inkişaf fəlsəfəsinin, estetik düşüncəsinin və gələcəyə hesablanmış strateji baxışının bariz ifadəsidir. Çünki bu gün ölkəmizdə şəhərsalma və memarlıq yalnız tikinti prosesi deyil, milli kimliyin, tarixlə müasirliyin vəhdətidir.

Doğrudan da, Azərbaycan memarlıq inciləri ilə zəngin bir diyardır. Qədim Şərq memarlığının izlərini daşıyan abidələrlə yanaşı, son illər ərzində həyata keçirilən müasir layihələr şəhərlərimizə yeni nəfəs, yeni sima bəxş edib. Bakıdan bölgələrədək ucalan müasir binalar, sosial və mədəni obyektlər ölkənin hərtərəfli inkişafının göstəricisidir.

Xüsusilə azad olunmuş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur ərazilərində aparılan genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri diqqət çəkir. Bu torpaqlarda “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” konsepsiyaları əsasında inşa edilən yaşayış məntəqələri müasir texnologiyaların tətbiqi ilə gələcəyin modelini formalaşdırır. Qarabağ artıq təkcə tarixi yaddaşın deyil, həm də innovativ şəhərsalmanın rəmzinə çevrilməkdədir.

Bu inkişaf dalğası ölkənin sənaye mərkəzlərindən biri olan Sumqayıt şəhərini də əhatə edib. Son on ildə cənab Prezidentin tapşırıq və tövsiyələri əsasında Sumqayıtda genişmiqyaslı quruculuq işləri aparılıb. Şəhərin siması əsaslı şəkildə dəyişib, yeni inzibati, sosial və mədəni obyektlər inşa olunaraq istifadəyə verilib.

Müasir memarlıq üslubunda tikilmiş Heydər Əliyev Mərkəzi, şahmat və musiqi məktəbləri şəhərin mədəni həyatına xüsusi rəng qatır. Bir qədər aralıda ucalan Yeni Azərbaycan Partiyası Sumqayıt şəhər təşkilatının inzibati binası bu memarlıq xəttini tamamlayaraq vahid bir ansambl təsiri yaradır. Bu tikililər təkcə funksional obyektlər deyil, həm də şəhərin estetik görünüşünü zənginləşdirən memarlıq nümunələridir.

Bununla yanaşı, Sumqayıtda müasir üslubda Dəmir Yolu Vağzalı, yeni məktəb binaları, 2 nömrəli şəhər xəstəxanası, Bayraq Muzeyi, Muğam Mərkəzi, Mehdi Hüseynzadə adına stadion və s. inşa edilib. Xüsusilə “ASAN xidmət” Mərkəzinin yeni binası orijinal memarlıq üslubu ilə diqqət çəkir. Sanki Xəzərin sahilində lövbər salmış bir gəmidir. Dənizkənarı bulvar ərazisində aparılan abadlıq və tikinti işləri isə Sumqayıtı əsl istirahət və gəzinti məkanına çevirib.

Şəhər icra hakimiyyətinin başçısı Zakir Fərəcov bildirib ki, cari ildə şəhərdə quruculuq işləri daha geniş vüsət alacaq. Bu məqsədlə yeni layihələr hazırlanır. Dördüncü və on altıncı məhəllələrdə tikinti prosesləri davam etdiriləcək. Köhnə fin tipli evlər sökülərək onların yerində müasir standartlara cavab verən yaşayış massivləri salınacaqdır. Bu isə sakinlərin həyat şəraitinin daha da yaxşılaşdırılmasına və şəhərimizin gözəlləşməsinə xidmət edəcəkdir.

Bütün bunlar bir daha göstərir ki, Sumqayıt sürətlə yenilənən, inkişaf edən, müasir şəhərsalma prinsipləri əsasında qurulan bir məkana çevrilir. Bir sözlə, 2026-cı ilin “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan edilməsi bu inkişafın yeni mərhələsinin başlanğıcı kimi tarixə yazılacaqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün görkəmli teatr və kino aktyoru, Azərbaycan mədəniyyətinin parlaq simalarından biri, uzun illərdir ölkəmizdə tamaşaçıların sevimlisinə çevrilən, səhnədə və ekranda unudulmaz obrazlar canlandıran aktyor və ssenarist İlham Namiq Kamalın doğum günüdür

"Martın 10-da Azərbaycan peşəkar milli teatrının 150 illik yubileyini qeyd edəcəyik. Prezident İlham Əliyevin “Azərbaycan peşəkar milli teatrının 150 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında” Sərəncamı teatr ictimaiyyətinə deyərdim ki, ən böyük bayram hədiyyəsi oldu. Bu 150 illik yubileydə mənim də yarım əsrlik payım olduğundan özümü xoşbəxt hesab edirəm"

Bufikirləribu günlərdə mediayaaçıqlamasındaXalqartisti, “Şöhrət” ordenliprofessor İlhamNamiqKamaldeyib.

“Xatirələrməninə az, nə də çox, düzyarıməsrəvvələ, peşəkarmilliteatrın 100 illikyubileyikeçiriləndövrə apardı. O vaxt mənim 25 yaşım vardı və Milli Dram Teatrında çalışırdım. Bu əlamətdar yubiley tədbiri ilə bağı Azərbaycan SSR KP MK-nın birinci katibi Heydər Əliyev Sərəncam imzalamışdı. Yubiley tədbiri 1974-cü il may ayının 31-də çox böyük təntənə ilə qeyd olundu. Yubiley tədbirində Azərbaycan SSR KP MK-nın Birinci katibi Heydər Əliyev çıxış etdi. Elə həmin gün SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı “Lenin” ordeni ilə təltif olundu, kollektivin böyük bir qismi müxtəlif fəxri adlara layiq görüldü. Yarım əsrlik bir müddət keçməsinə baxmayaraq, bu günə qədər milli teatrın 100 illik yubiley tədbiri və tədbirdə Heydər Əliyevin mükəmməl çıxışı xatirələrdədir. Yubiley tədbirindən sonra, bir çox teatrlar maraqlı tamaşalarla tamaşaçılara sevinc bəxş etdilər. Bütün bunlar Ulu Öndərin danılmaz xidmətləri hesab olunmalıdır” - deyə Xalq artisti bildirib.

İndi isə onun həyatı və əmək fəaliyyəti ilə tanış olaq.

İlham Namiq Kamal oğlu Əhmədov əslən Şamaxıdandır. 9 yanvar 1949-cu ildə Bakıda doğulub. Buradakı 31 saylı orta məktəbi 1966-cı ildə bitirərək Mirzəağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsinə daxil olub. SSRİ xalq artisti Adil İsgəndərovun və Azərbaycan artisti Rza Təhmasibin kursunda təhsil alıb. Tələbə vaxtı fransız ədibi Jan-Batist Molyerin "Jorj Danden" satirik komediyasının tamaşasında baş qəhrəman rolunu uğurla oynayıb.

 Onu institutun tədris teatrının aktyor truppasına qəbul ediblər. Bu kollektivdə Mirzə Cavad ("Aydın", Cəfər Cabbarlı), Şvester ("Meteor" Fridrix Dürrenmatt), Lomov ("Elçilik", Anton Çexov), Rekrutçu ("Sahildə Bir Ev", Stefan Sveyq), Baş katib ("Sehirli Kreslo", Friteş Korinti), Molla Səbzəli ("Üləma Məclisi" Mirzə Ələkbər Sabirin şerləri əsasında) rollarını oynayıb.

O, 1971-ci il noyabrın 25-dən 1972-ci il fevral ayının 2-dək Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktyor truppasında olub. Fevral ayının 3-dən Akademik Milli Dram Teatrında aktyor işləyib. 20 mart 1989-cu ildə istedadlı gənc rejissor Hüseynağa Atakişiyevin təşkil etdiyi Gənclər Teatrında aktyorluğa başlayıb. Bu kollektiv 26 yanvar 1993-cü ildən Azərbaycan Dövlət Gənclər Teatrı kimi fəaliyyət göstərir. İlham Namiq Kamal bu gənc kollektivin səhnəsində dörd il çalışıb.

Burada Stanislav Stratiyevin "Çarəsiz sərnişinlər" (Məsuliyyətsiz), Rəhman Əlizadənin "Dadaşbala əməliyyatı" (Dadaşbala), İsi Məlikzadənin "Sultanqulu Körpüsü" (Sultanqulu), Robber Tomanın "Arvadımın Qatili" (Daniel), Vaqif Səmədoğlunun "Dağ Tikirik" (Kələntər), Georgi Xuqayevin "Arvadımın Əri Özüməm" (Kazbek) pyeslərinin səhnə təsfirində, "Gül, Sevin, Gül" (müxtəlif sifət-maskalar) şoutamaşasında baş rolları ifa edib.

Dövlət Gənclər Teatrında işləməklə yanaşı, eyni zamanda 1989–1991-ci illərdə paralel olaraq Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında aktyorluq edib. Bu teatrda dramaturq Georgi Xuqayevin və bəstəkar Eldar Mansurovun "Sevgilimin Anası və yaxud Evlənmə Əhvalatı" (Albadam), Cahangir Aslanoğlu və Həsənağa Qurbanovun "Qarğa, Məndə Qoz var" (Adil, Farmazov, Aşıq, Professor və Əyyaş), rus bölməsində Eduardo de Filippov və Fərəc Qarayevin "Fulimeno Marturano" (Dominesko Soriano) musiqili komediyalarında oynayıb.

1993-cü il iyun ayının 14-də bu truppadan çıxıb və özünün "İlham" Miniatür Teatrını yaradıb. Direktor və bədii rəhbər olduğu bu teatrda həm quruluşçu rejissor, həm də aktyor kimi çalışıb. Teatrda hazırlanan bütün tamaşalara quruluş verir və onların əksəriyyətində baş rollarda oynayır. 1995-ci ildən Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində dərs deyir, "Estrada sənəti" kafedrasının müdiridir.

25 iyun 2013-cü ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib. 10 mart 2014-cü ildə Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təsis etdiyi "Sənətkar" medalına layiq görülüb. Aktyor Cəfər Namiq Kamalın qardaşıdır. 13 dekabr 2023-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin 100 illiyi münasibətilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu ilə təltif edilib. 1982-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti, 2002-ci ildə Xalq artisti fəxri adları ilə təltif olunub. 2000-ci ildə "Qızıl Dərviş” mükafatına layiq görülüb. Prezident mükafatçısıdır.

Filmoqrafiya

- Xatirələr sahili (film, 1972)

- Qızıl qaz (film, 1972)

- Ağasadıq Gəraybəyli (film, 1974)

- Bağçada Rahat Yer (1978)

- Mehmanxana sahibəsi (film, 1978)

- Qayınana (film, 1978)

- Qəribə adam (film, 1979)

- Üzeyir ömrü (film, 1981)

- Evləri köndələn yar (film, 1982)

- Musiqi müəllimi (film, 1983)

- Kişilər (film, 1979)

- Göz həkimi

- Bəyin oğurlanması (film, 1985)

- Qəm pəncərəsi (film, 1986)

- Sehrli çıraq (film, 1987)

- 777 №-li iş (film, 1992)

- Nekroloq (film, 2001)

- Güllələnmə təxirə salınır!... (film, 2002)

- Adam ol! (film, 2005)

- Evləri göydələn yar (film, 2010)

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

“Milli teatr tariximizdə Şeyx Sənanı incə lirizmlə oynayan ilk aktyor Ülvi Rəcəb olub” - Sənətşünas İlham Rəhimli

1937-ci ilin 9 yanvarında - öz doğum günündə "Vətən xaini" damğası ilə həbs edilən, 1 il sonra Bakıda güllələnən, yalnız 1956-cı ildə bəraət alan aktyor, əməkdar artist Ülvi Rəcəbin bu gün doğum günüdür.

Ülvi Şaşıqzadə (Ülvi Rəcəb) 1903-cü ilin 9 yanvarında Batumi yaxınlığındakı Canivri kəndində anadan olub. Ülvi Rəcəb xalası Səbriyyə ilə İstanbula gedib. O, İstanbulda üç ay yayı qaldıqdan sonra evlərinə qayıdıb, təhsilə başlamalı idi. Lakin Birinci Dünya müharibəsi başlayıb və o, geri qayıda bilməyib.

 Buna baxmayaraq, Ülvi Rəcəb xalasının maddi dəstəyi ilə təhsil həyatına başlayıb. Lakin bir il keçmiş xalasının pulu qurtarıb və Ülvi Rəcəb təhsilini ataraq işləyib, özünü dolandırmalı olur. Bütün bunlarla yanaşı, xalası xəstələnib və dünyasını dəyişib. Müharibə qurtardıqdan sonra ailəsi Ülvini tapıb ona pul göndərə bilir. Qısa vaxtdan sonra isə o, Batumiyə qayıdıb.

1918-ci ildə Hüseyn Ərəblinski olmaqla "Tağıyev teatrının truppası" Batumda qastrolda imiş. Qastrol tamaşaları Dəmir Teatrın və "Artistlər cəmiyyəti"nin səhnəsində gedib. Ülvi baş rolu Ərəblinskinin ifa etdiyi "Otello" tamaşasına baxdıqdan sonra həyatını teatra bağlamaq qərarına gəlib. O, Azərbaycandan gəlmiş aktyorlarla yaxından tanış olub.

Onların göstərdikləri bir heçə tamaşada epizod rolları oynayıb. Gənc teatr həvəskarı hətta "Arşın mal alan" operettasında, xəstələnən aktyorun əvəzinə, Soltan bəy rolunda səhnəyə çıxıb. Lakin gənc aktyorun teatrla maraqlanması atasının xoşuna gəlməyib. O, ata-anasından gizlin həvəskarlarla tamaşa hazırlanmasında iştirak edib.

1919-cu ildə Ülvi Rəcəb artıq aktyor kimi tanınıb. Onun teatr şöhrəti oğlunun aktyor olmasını istəməyən atasının qulağına çatıb. Bərk qəzəblənən Rəcəb Şaşıqzadə oğlunu evdən qovub. Bu hadisə aktyora çox ağır təsir edib, lakin o, teatrdan imtina etməyib və teatr tamaşaları göstərilən binada yaşayıb. 1919-cu ilin ortalarında aktyorun 80 yaşlı atası dünyasını dəyişib.

1920-ci ilin əvvəllərində Batum teatrı Ülvini daimi işə dəvət edib. Ülvi Rəcəb çoxlu və müxtəlif rollar ifa etmək istəyib. Lakin repertuarın yekrəngliyi və teatr rəhbərliyinin təşəbbüssüzlüyü aktyorda narazılıq yaradıb. Elə buna görə də aktyor yaşadığı şəhəri tərk etməli olub.

Batum teatrının aktyoru kimi o, 1922-ci ildə həmin teatr kollektivi ilə Tiflisdə qastrol səfərində olub. Rustaveli teatrında cəmi iki tamaşa oynayan kollektiv qastrol pis təşkil olunduğuna görə səfəri yarımçıq saxlayıb, geri qayıtmaq məcburiyyətində qalıblar. Lakin Ülvi Rəcəb teatrla üzülüşüb Tiflisdə qalıb. Ertəsi gün o, Tiflis-Azərbaycan Teatrının müdiriyyətinə ərizə verib, truppaya qəbul edilməsini xahiş edib.

Aktyorun xahişi təmin olunub və onu truppaya qəbul ediblər. Beləliklə, 1922-ci ildə aktyor həmişəlik Tiflisə köçüb. O, burada Tiflis Azərbaycan Teatrının yaradıcılarından İbrahim İsfahanlı ilə tanış olub. "Ölülər" (Cəlil Məmmədquluzadə), "Dağılan tifaq" (Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), "Aydın" (Cəfər Cabbarlı) tamaşalarında çıxış edib.

1924-cü ilin yayında Tiflis Azərbaycan Teatrının baş rejissoru Aleksandr Tuqanov hökumətin dəvətilə Bakıya, Milli Dram Teatrına çağırılıb.  Ülvi Rəcəbin istedad və yaradıcılıq imkanlarına böyük ümid bəsləyən Tuqanov onu da Bakıya dəvət edib. Ülvi 1925-ci ildən Milli Dram Teatrında işləməyə başlayıb. Tezliklə Ülvi Rəcəb teatrın aparıcı aktyoru Abbasmirzə Şərifzadə ilə dublyor olub.

Ülvi Rəcəb janrından və xarakterindən asılı olmayaraq həm faciə, dramatik, həm mürəkkəb psixoloji personajları, həm də lirik qəhrəmanları məharətlə yaradıb. O, 1925-ci ildən 1937-ci ilə qədər Bakıda Milli Dram Teatrının səhnəsində müxtəlif obrazları böyük ustalıqla canlandırıb.

Teatr mütəxəssisləri çoxşaxəli yaradıcılığa malik olan Ülvi Rəcəbin ifa etdiyi rolları "Dramatik surətlər", "Lirik-psixoloji", "Məhəbbət aşiqləri", "Qəhrəman obrazları", "Faciə qəhrəmanları" və s. kimi təsnifatlandırıblar.

Konstantin Trenyovun "Düşmənlər" əsərindəki Mixail Yarovay obrazı, Hüseyn Cavidin "Səyavuş" əsərindəki Səyavuş obrazı, Aleksandr Korneyçukun "Polad Qartal" əsərindəki Polad Qartal obrazı, Cəfər Cabbarlının "Yaşar" əsərindəki Yaşar obrazı aktyorun ifa etdiyi qəhrəman obrazlarıdır.

Həmçinin Vilyam Şekspirin "Hamlet" və "Otello" əsərlərində Hamlet və Otello, Hüseyn Cavidin "Knyaz"ında Anton, Mirzə Cəlil Məmmədquluzadənin "Ölülər"ində İsgəndər, Cəfər Cabbarlının "Od gəlini"ndə Elxan obrazı aktyorun yaratdığı faciə qəhrəmanlarıdır.

Ülvi Rəcəbin Bakıda, Akademik Teatrda oynadığı ilk böyük rol Hamlet olur. O, bu rolu 1926-1927-ci ilin teatr mövsümündə oynayıb. Aktyor Hamlet rolunu həm Aleksandr Tuqanovun (1926-cı il), həm də Sergey Mayorovun (1933-cü il) quruluşlarında oynayıb. Həmin rolu Abbasmirzə Şərifzadə kimi təcrübəli aktyor da ifa edib.

 1927-ci ilin aprelində teatr Azərbaycanın, Gürcüstanın qastrola çıxır. Aprelin 28-də teatr Gəncəyə gəlir və burada 7 tamaşa verir. Mayın 8-də isə teatr Ülvi Rəcəbin iştirakı ilə "Hamlet"i göstərir. "Bakinski raboçi" qəzeti bu haqda yazırdı:

"Ağzına qədər tamaşaçı ilə dolmuş salonda əsər çox böyük müvəffəqiyyət qazandı"

("Bakinski raboçi" qəzeti, 12 may 1927-ci il)

Aktyorun kiçik bacısı Nevrestan bu haqda deyib:

"Hamlet" tamaşası qurtardıqdan sonra, Gürcüstanın görkəmli artistləri, tənqidçiləri Ülvinin qrim otağına girib, onun əlini sıxdılar, müvəffəqiyyətinə görə onu təbrik etdilər. Rustaveli teatrının bədii rəhbəri Sandro Axmeteli onu qucaqlayıb öpdü, gördüklərinin onu heyran etdiyini söylədi. Axmeteli Ülviyə Rustaveli teatrına keçməyi təklif etdi. Ancaq Ülvi təşəkkür eləyib dedi ki, bu teatrdan kənarda yaşamağı ağlına belə sığışdıra bilmir.    "

Bununla bərabər Aleksandr Afinogenov "Qorxu" əsərindəki Borodin obrazı, Viktor Hüqonun "Gülən adam" əsərindəki Huinplen obrazı, Adolf D'Enneri və Germonun "İki yetimə" əsərindəki Jak obrazı, Lev Slavinin "İntervensiya" əsərindəki Voronov obrazı, Cabbar Məcnunbəyovun "Yanar dərə" əsərindəki mühəndis Eldəniz obrazı aktyorun yaratdığı dramatik obrazlardır.

Həmçinin Cəfər Cabbarlının "Od gəlini" əsərindəki Aqşin obrazı, Mirzə İbrahimovun "Həyat" əsərindəki Süleyman obrazı, Maksim Qorkinin "Həyatın dibində" əsərindəki Satin obrazı, Anatoli Qlebovun "Zaqmuq" əsərindəki Ninkir Sin obrazı, Cəfər Cabbarlının "Sevil" əsərindəki Balaş obrazı aktyorun yaratdığı mürəkkəb psixoloji personajlardır.

Ülvi Rəcəb truppaya daxil olan kim Denneri və Germonun "İki yetimə" tamaşasındakı Jak rolu üzərində işləməyə başlayıb. Beləliklə,bu rol aktyora çox böyük uğur qazandırıb. M.Qorkinin yaradıcılıq fəaliyyətinin 30 illiyi günlərində teatr "Həyatın dibində" pyesini yeni quruluşda hazırlayıb. Pyes 1927-ci ilin noyabrında tamaşaya qoyulub. Satin rolu Ülviyə tapşırılıb. Ülvi Rəcəbə tapşırılan Satin obrazı ilə aktyor istedadının yeni cəhətlərini nümayiş etdirib.

Teatr Cəfər Cabbarlının "Od gəlini" pyesini 1928-ci il fevralın 16-da tamaşaya qoyub. Bu tamaşada Ülvi ilk dəfə məşhur aktyor Abbas Mirzə Şərifzadə ilə birlikdə çıxış edib. Aktyor eyni zamanda Bakı Türk İşçi Teatrının hazırladığı tamaşalarda da iştirak edib. O, Balaş obrazını 1931-ci ildə Bakı Türk İşçi Teatrında oynayıb. Sevil rolunda onun tərəf müqabili Akademik Teatrın aktrisası Mərziyə Davudova və Gülüş obrazında İşçi Teatrının aktrisası Farma Qədri olublar.

Habelə Vilyam Şekspirin "Romeo və Cülyetta", Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan" faciələrində Romeo və Şeyx Sənan məhəbbət aşiqləri obrazlarını da ifa edib. Mütəxəssislər Ülvi Rəcəbin calandırdığı "Romeo və Cülyetta" haqqında deyib:

"Ülvi Rəcəbin V.Şeksprin "Romeo və Cülyetta" əsərinin tamaşasında yaratdığı Romeosu təkcə Milli Dram Teatrının deyil, geniş mənada milli səhnə sənətimizin ən parlaq baş qəhrəmanı kimi tarixiləşib."

Ülvi Rəcəb otuz beş illik ömründə və MDT-da on üç illik fəaliyyəti dövründə zəngin yaradıcılıq irsi qoyub gedib. O, Azərbaycan aktyorları arasında "psixoloji teatr" sənətinin bünövrəsini qoyan və onun formalaşmasında misilsiz xidmətlər göstərən, yüksək nailiyyətlər qazanan şəxslərdən biridir.

Böyük sənətkar dəvətlə Tiflis teatrında Şeyx Sənan, Yaşar, Yarovay və başqa rollar yaradıb. Abbas Mirzə Şərifzadədən sonra Cavid əsərlərinin qəhrəmanlarını ən yüksək səviyyədə yaradan aktyorlardan biri 23 yaşlı Ülvi Rəcəb olub.

Ülvi Rəcəb teatr sənətindəki xidmətlərinə görə 25 aprel 1933-cü ildə, 30 yaşında "Əməkdar artist" fəxri adına layiq görülüb

"Həyat" tamaşasında oynadığı Süleyman rolu Ülvi Rəcəbin Akademik Teatrda ifa etdiyi son rol olur. "Kommunist" qəzetinin 30 sentyabr 1937-ci il sayında Azərbaycan Dövlət Dram Teatrı haqqında bir məqalə dərc olunur. Lakin məqalənin müəllifi qeyd edilməyib. Orada oxuculara belə bir xəbər verilir:

"Azərbaycan Dövlət Dram Teatrını burjua nasionalistlərinin əlaltılarından təmizlənməli."

Siyahıda Azərbaycan Dövlət Dram Teatrının aktyoru Ülvi Rəcəbin də adı verilib. Onun haqqında belə yazılır:

"Yaradıcılığı bir qəpiyə dəyməyən bu adam... respublikanın əməkdar artisti kimi şərəfli bir ada "nail" olmuşdur. O, xalq düşmənləri R.Axundov, Ə.Triniç, H.Nəzərli ilə sıx əlaqə saxlamış, xarici reksion qəzetlər oxumuş, patifonda xarici plastinkalar çaldırmış, məişətcə pozulmuş, səhnəmizi Osmanlı, ərəb və fars sözləri ilə zibilləməyə çalışmış, gənc kadrların inkişafına mane olmuşdur."

Beləliklə, Ülvi Rəcəb 1937-ci ilin 9 yanvarı "Vətən xaini" damğası ilə həbs edilib və 1938-ci ilin yanvarında Bakıda güllələnib. O, yalnız 1956-cı ildə bəraət alıb.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.01.2026)

ABŞ-nin Kaliforniya ştatında yaşayan azərbaycanlı rejissor və prodüser Sevinc Kərimova vəfat edib. Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsindən məlumat verilib.

Mədəniyyətimizin tanınan simalarından olan Sevinc Kərimova 1980–1990-cı illərdə Azərbaycanda televiziya proqramları ilə yanaşı, kütləvi tədbirlərin rejissoru və prodüseri kimi fəaliyyət göstərib. “Karvan” qrupunun yaradıcısıdır. Fəaliyyətini ABŞ-də davam etdirən soydaşımız “Golden Arts Entertainment Production” şirkətində prodüser kimi işləyib. Həyat yoldaşı, bəstəkar Mikayıl Vəkilovla birlikdə gənc azərbaycanlı musiqiçilərin inkişafına və böyük səhnələrə çıxmasına kömək göstərib. Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin dəstəyi ilə “Bakı Payızı – 35 il sonra” və “Birlikdə” adlı beynəlxalq layihələrin təşkilatçısı olub.

2023-cü ildə keçirilən “Bakı Payızı – 35 il sonra” adlı müsabiqə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin anadan olmasının 100 illik yubileyinə həsr edilib.

“Birlikdə” layihəsi çərçivəsində isə Azərbaycanın tarixi, həqiqətləri və mədəniyyəti haqqında yüksək peşəkarlıqla bədii videoçarx hazırlanaraq müxtəlif tədbirlərdə nümayiş etdirilib. Videoçarxda Azərbaycan Dövlət Xor Kapellası və xaricdə fəaliyyət göstərən Azərbaycan diasporunun rəqs qruplarının da çıxışları yer alıb.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 7 yanvar 2026-cı il tarixli Sərəncamı ilə Sevinc Kərimova xalqlar arasında dostluğun möhkəmləndirilməsi və Azərbaycan diasporunun inkişafındakı xidmətlərinə görə “Tərəqqi” medalına layiq görülüb. Həmçinin 2024-cü ildə “Diaspor fəaliyyətində xidmətə görə” Azərbaycan Respublikasının medalı ilə təltif edilib.

Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsi ABŞ-dəki Azərbaycan icmasının fəal üzvünün, tanınmış mədəniyyət xadimi Sevinc Kərimovanın vəfatından kədərləndiyini bildirir, mərhumun ailəsinə və yaxınlarına dərin hüznlə başsağlığı verir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(09.01.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Dünən Bakı metropolitenində - Nərimanov stansiyasında faciəvi hadisə baş verdi. Belə ki, 20:00 radələrində 50 yaşlarında bir kişi qatar yoluna düşdü və dünyasını dəyişdi…

Qatar yolunda o sərnişin...

Kim bilir, evinə gedirdi, kim bilir, övladını, nəvəsini görməyə tələsirdi. 50 yaşlarında bir kişi… Həyatın orta yolunda dayanmış, hər addımında xatirələrini, sevinclərini, itkilərini daşıyan insan.  Ola bilsin, iş yerindəki günün yorğunluğunu düşünürdü, ya da kiminləsə mübahisə etmişdi.  Ola bilsin, sevdiyi bir insanın üzündəki gülümsəməni, evdəki sakitliyi xəyal edirdi. Hər insanın həyatında kiçik anlar var.  Bu kiçik anlar bəzən bizi həyatın mərkəzinə bağlayan incə tellərdir.

Amma həyat gözlənilməzdir. Bir anlıq diqqətsizlik, bir qısa zaman kəsiyi, bir səhv addım  bəzən geri dönüşü olmayan anlara gətirib çıxarır. Biz, səhərdən axşama kimi işimizlə, planlarımızla, gündəlik qayğılarımızla məşğul olarkən, heç düşünmürük ki, həyat bizi hər an sınaya bilər.Gözlənilməyən anda. Mərhum məgər bilirdi ki, son göz qırpımızıdır bu?

Qatar yolu bəzilərimiz üçün yalnız nəqliyyat vasitəsidir. Amma bir insan üçün, bir ailə üçün, bir toplum üçün bu yol həyatın özü kimi qırılqan olub. Hər addım, hər düşüncə, hər “sabah görüşərik” deyimi qiymətlidir. Bu anlarda itirilən hər dəqiqə, gözlənilməz bir xatirənin, bir sevginin, bir həyatı dəyişdirəcək anın ölçüsüdür.

Biz onun hekayəsini bilməsək də, bu an hamımızı düşünməyə vadar edir: Həyat gözlənilməzdir. Sevgi, qayğı, diqqət- bunlar sadəcə sözlər deyil, hər anın, hər nəfəsin qiymətidir. Bir insanın gülüşünü, bir əl sıxmağı, bir “səni sevirəm” deməyi unuda bilmərik. Çünki həyat həm qırılqandır, həm də möcüzələrlə doludur.

Həyatı qiymətləndirmək, sevdiklərimizi qucaqlamaq, “sabah”ı yalnız zamanla deyil, sevgi ilə yaşamaqdır. Hər günümüz, hər addımımız, hər seçimimiz bir əhvalat, bir hekayə, bir xatirədir. Və bəzən bir insanın həyatının itməsi bizə bunları xatırladır ki, həyatı qiymətləndirmək üçün çox gec olmadan, indi başlamaq lazımdır. Biz yalnız xatırlayırıq. Və hər xatirə bir dərsdir:

Sevdiklərimizi qucaqlayın, sözləri gecikdirməyin, anı yaşayın…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.01.2026)