Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bu dəfə məşhur filimdəki “sehirli xalata” bürünüb sizi keçmişə aparmaq istəyirəm. Yox, yox, narahat olmayın, Babəkin Bəzz qalasına, Şah İsmayıl babamızın Çaldıran döyüşünə getmirik. Sovet dövrünə baş çəkəcəyik...

 Təqvimdə 1975-ci il- elə indiki kimi may ayıdır. “Simsiz radio”da bir qız dillənir: “İndi də günorta konsertinə başlayırıq. Oxuyur Yaqub Məmmədov. Onu müşayiət edirlər...”

...Xatırladınızmı? O vaxtlar radioda günorta konsertləri belə başlayardı və biz gənclər də yaşlılara qoşulub, bəzən bu konsertləri dinləməli olurduq. Xanəndənin səsi evə yayılar, yaşlıların zövqünü oxşayardı...

Bəli, Azərbaycan xanəndəsi, Azərbaycan SSR xalq artisti, rəhmətlik Yaqub Məmmədovu nəzərdə tuturam. O, 5 may 1930-cu ildə Ağcabədi rayonunda anadan olub. Böyüyüb boya-başa çatandan sonra pambıq tarlasında suçu işləyirdi. Tez-tez mahnılar oxuyub pambıqçıları ruhlandırardı. Bir gün xəbər çıxır ki, mədəniyyət evinə Bakıdan Ağcabədiyə komissiya gəlib, səsi yaxşı olan yeniyetmələri axtarırlar. Bir təhər Yaqubu dilə tuturlar ki, o da həmin sınaq müsabiqəsində iştirak etsin. Əvvəlcə getmək istəmir, elə ki, eşidir ki, Xan Şuşinski də onların arasındadır, onu radiodan dinləyib tanıdığı üçün gedir. Növbə Yaquba çatanda Xanın ifa tərzi ilə bir segah oxuyur. Səsi Xanın xoşuna gəlir, amma üstünü vurmur. Sən demə, Şövkət Ələkbərova da münsiflər heyətində imiş. Heyrətindən ayağa qalxıb Yaqubu alqışlayır və xoş sözlər söyləyir. Xanın susub heç nə deməməsi isə onu çox narahat edir. Düşünür ki, yəqin ustadın xoşu gəlməyib. Nə isə, müsabiqə sona çatandan sonra xanəndələr Bakıya qayıdır. Üstündən bir müddət keçir. Bir gün flarmoniyanın bağında heyranları Xan Şuşinskiyə sual verirlər ki, Xan əmi, görəsən yer üzünə bir də sənin kimi oxuyan gələcəkmi? Xan isə cavabında: "Gələcək yox, gəlib. Mənim kimi oxuyan oğlan Ağcabədidə pambıq suvarır, gedin, onu tutub Bakıya gətirin."- söyləyir.

Yaqub Bakıya gələndən sonra rus dilini anlayıb danışa bilmədiyi üçün nə operaya gedə, nə də flarmoniyada işləyə bilir. Deyilənlərə görə, o, bu dili bilmədiyindən ilk illər Bakıda çox darıxırmış. Sonradan yavaş-yavaş paytaxt mühitinə alışa bilib. Əlibaba Məmmədov müsahibələrinin birində deyir ki, Yaqub Məmmədovun səsi o qədər gözəldir ki, mikrafondan adamları söysə belə onlara ləzzət edərdi...

...Qarabağ torpağında boya-başa çatan Yaqub Məmmədov peşəkar musiqi təhsilini Azərbaycan Dövlət Musiqi Məktəbində alıb. Görkəmli xanəndə Seyid Şuşinskidən və eləcə də xanəndə Mütəllim Mütəllimovdan muğam dəsgahları, xanəndəlik sənətinin sirlərini öyrənib. Yüksək ifaçılıq mədəniyyətinə malik xanəndə gözəl səsi, təkraredilməz oxuma tərzi ilə həmişə diqqəti cəlb edib. Muğam dəstgahlarının gözəl bilicisi olmaqla yanaşı, həm də Azərbaycan poeziyasını dərindən bilirdi...

O, Bakı toylarında ən arzuolunan xanəndələrdən biri olub. Hətta bu kəndlərdə onu doğulduğu Ağcabədidəki hərmyerlilərindən də çox istəyirdilər. Yeganə xanəndədir ki, muğamın sözlərini bəzən səhv oxusa da, Bakı kəndlərində çox sevilib. Böyük sənətkar 2002-ci ildə 72 yaşında ikən dünyasını dəyişib...

O, uzun illər Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti kimi müxtəlif konsertlərdə çıxış edib. İfasında qrammafon vallarına yazılan muğam dəstgahları o vaxt bütün Yaxın və Orta Şərqdə yayılıb. Eyni zamanda, yeni gələn nəsil onun yaradıcılığından bəhrələnməkdədir...

Ustad tarzən Vamiq Məmmədəliyevin xatirələrindən birində yazılır: "Yaqub Məmmədov vara-pula yıxılan adam deyildi, çox gözütox, yumşaq adam idi. Onunla neçə il musiqi meydanlarında oldum, amma bir dəfə də olsun ondan "mən" sözü eşitmədim. Bəzən elə olurdu ki, kasıb insanlar Yaqubu toya aparmaq istəyirdilər, amma imkanları çatmırdı. Yaqub bunu biləndə mənə deyirdi ki, nə danışırsan, millətin hamısı bizimdir, gedək o toya. Və ən qəribəsi də odur ki, həmin kasıb toyu, varlı toyundan da yaxşı keçirdi...”

...Təqvimdə 2026-cı ildir. Bu gün - mayın 5-də böyük sənətkarın 96 illiyi tamam olur. Ruhu şad olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Gözümü açandan yerə dğçənmiş, divara vurulmuş xalçalar görmüşəm. Bunlar nənəmin əl işləri idi, gözəlliyi və mükəmməlliyi ilə seçilirdi, naxış və ilmələrinə görə Təbriz xalçaları sayılırdı. Elə o vaxtdan bu sənətə böyük sevgi və sayqı bəsləyirəm...

Azərbaycanlıların mənəvi dünyasını, gözəllik duyumunu, fəlsəfi baxışlarını sirli naxışlarda yaşadan xalça sənətimizin qədim tarixi var. Ölkəmizdə yüz illərdir xalça toxunsa da, 10 ildir ki, “Azərxalça” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin yaradıldığı gün münasibətilə mayın 5-i “Xalçaçı Günü” kimi qeyd olunur.

Xalçaçılar öz peşə bayramlarını əlamətdar bir dövrdə - milli dəyərlərimizin hamisi, Ulu Öndər Heydər Əliyevin doğum günü ərəfəsində qeyd edirlər. Belə bir tarixi günün təsis edilməsi Ümummilli Liderimizin bizə bəxş etdiyi müstəqilliyimizin bəhrəsidir. Əgər müstəqil Azərbaycan olmasa idi, nə milli sənət növümüz olan xalçaçılıq belə geniş yayılardı, nə də Xalçaçı Günü qeyd olunardı.

Ulu Öndərin yolunu uğurla davam etdirən Prezident İlham Əliyev xalçaçılığın inkişafına da böyük diqqət və qayğı göstərir. Ölkə rəhbərinin müvafiq sərəncamları ilə “Azərxalça” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin yaradılması, “Xalçaçı Günü” peşə bayramının təsis edilməsi, respublikamızın şəhər və rayonlarında xalça istehsalı emalatxanalarının tikilib istifadəyə verilməsi bu sənəti yaşadanlara göstərilən böyük dövlət qayğısının parlaq təzahürüdür.

Azərbaycanda xalçaçılıq sənətinin ölkə iqtisadiyyatındakı rolunu yüksək dəyərləndirən Prezident İlham Əliyevin diqqət və qayğısı ilə 2016-2020-ci illərdə “Azərxalça” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin 20-dən çox filialı yaradılaraq fəaliyyətə başlayıb.

Milli mədəniyyətimizin inkişafında böyük rolu olan Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyeva da xalçaçılığın yaşadılmasına öz dəyərli töhfələrini verir. Xalçaçıların problemlərinin aradan qaldırılmasında, onların fəaliyyət imkanlarının genişləndirilməsində, nailiyyətlərinin beynəlxalq miqyasda təbliğində Mehriban xanımın xidmətləri misilsizdir. Onun təşəbbüsü ilə Keniyanın Nayrobi şəhərində keçirilən UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs üzrə Hökumətlərarası Komitəsinin V sessiyasında Azərbaycan xalçaçılıq sənəti UNESCO-nun Bəşəriyyətin Qeyri-Maddi İrsin nümunələri siyahısına daxil edilib. Bu, bir reallıqdır ki, dünyanın heç bir ölkəsində xalçaçılığa belə diqqət göstərilmir. Azərbaycanda xalçaçılığın inkişafı böyük bir tarixi dövrə hesablanıb. Bu dövrdə isə bizim yaxşı xalça mütəxəssislərimiz yetişəcək, insanlar xalçaçılığın sirlərinə yiyələnəcək, beləliklə, xalçaçılıq yaşadılacaq. Onunla birlikdə Azərbaycanın tarixi, mədəniyyəti də yaşadılaraq gələcək nəsillərə ötürüləcək.

“Azərxalça”nın istehsalı olan məhsullar xalçaçı-rəssamlar tərəfindən hazırlanmış çeşnilər əsasında toxunur. Dünyada ilk dəfə olaraq məhz Azərbaycanda qədim və orijinal xalçaların əsasında yeni çeşnilərin elektron variantı hazırlanıb. Bu çeşnilər Bakı, Qarabağ, Naxçıvan, İrəvan, Təbriz, Şirvan, Quba, Gəncə, Qazax-Borçalı qrupları üzrə kataloqlaşdırılıb. Dünya muzeylərində və kolleksiyalarda saxlanılan nadir Azərbaycan xalça və xalça məmulatları əsasında çeşnilərin hazırlanmasına daha çox üstünlük verilir.

"Azərbaycan Respublikasında xalça sənətinin qorunmasına və inkişaf etdirilməsinə dair 2018-2022-ci illər üçün Dövlət Proqramı"nda xalçalarımızın ölkə brendi olaraq dünya bazarına ixrac olunması qarşıya qoyulan əsas vəzifələrdən biridir.

"Azerbaijan carpet" ("Azərbaycan xalçası") brendinin yaradılması, inkişaf etdirilməsi və xarici bazarlarda təşviqinin icrası İqtisadiyyat Nazirliyinə və "Azərxalça" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə tapşırılmışdı. Artıq "Azərbaycan xalçası" brendi yaradılıb. İndi dünya bazarına ixrac olunan milli naxışlı xalçalarımız "Azərbaycan xalçası" brendi adı ilə satılır. Azərbaycan xalçalarının ixracı üçün ABŞ, Rusiya, Yaponiya, İsveç kimi ölkələrin şirkətləri ilə əlaqələr qurulub. 2019-cu ildə İsveçdə fəaliyyət göstərən "NGK-AZE" şirkəti Azərbaycan xalçalarının bu ölkəyə idxalı üçün "Azərxalça"ya müraciət edib. Təklif dəyərləndirilib, Stokholmun "Vikjö" ticarət mərkəzində açılan mağazada Azərbaycan xalçalarının Bakı, Qarabağ, Quba, Şirvan və Gəncə qrupları üzrə müxtəlifölçülü xalçalar satışa çıxarılıb.

Bir nüansı da qeyd etmək lazımdır ki, hər il İçərişəhərdə Beynəlxalq Xalça Festivalı təşkil olunur. Festivalın əsas məqsədi Azərbaycan xalçaçılıq sənətini dünya müstəvisində tanıtmaq, onun zəngin irsini və gələcək inkişaf perspektivlərini nümayiş etdirmək, dünya xalçaçılarının təcrübə və bacarıqlarından bəhrələnməkdir. Bu səbəbdən festivalın proqramı zəngin və rəngarəngliyi ilə bütün yaş qruplarından olan qonaqların maraqlarına xitab edir. Festival çərçivəsində ziyarətçiləri sehrli əyləncə proqramında rəngarəng konsertlər silsiləsi, açıq hava kinoteatrı və yerli brendlərlə sənətkarların iştirak etdiyi müxtəlif yarmarkalar nümayiş olunur.

Festivala baş çəkən hər bir kəslə “Azərxalça” ASC-nin ölkənin müxtəlif istiqamətlərində fəaliyyət göstərən 14 emalatxanasından dəvət olunmuş 28 toxucu qadın, emal prosesinin gözəlliyini nümayiş etdirən geniş emal komandası və yaradıcı qrupun üzvləri xalçaçılıq sirlərini bölüşür, ustad dərslərinə qonaq olurlar.

Bu gün də, təbii ki, festival keçiriləcəkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Harun Soltanov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Bəzi hekayələr qəhrəmanla başlamaz, əzizim. Onlar səssizliklə başlayır içdən gələn, amma heç vaxt tam səslənməyən bir ağırlıqla. İnsan bir gün oyanır və anlayır ki, yaşadığı həyatın içində özü yoxdur. Sadəcə vərdişlər var, təkrarlar var, üzə taxılmış ifadələr var. Və ən pisi, bütün bunların fərqində olmaq var.

Bu, dramatik bir çöküş deyil. Heç bir böyük hadisə baş verməyib. Heç kim səni dağıtmayıb. Hər şey daha sakit, daha təhlükəli şəkildə olub. Tədricən, asta-asta, aram-aram. İnsan özündən yavaş-yavaş uzaqlaşa bilərmiş. Hər gün bir az daha az hiss edərək, bir az daha çox susaraq, bir az daha çox "normal" görünərək. Və sonra bir an gəlir, sən artıq özünü izləyən adama çevrilirsən.

 Mənim problemim odur ki, mən özümü tanıyıram. İnsan üçün bundan daha təhlükəli bir şey yoxdur. Çünki bilmədiyini düzəldə bilərsən, amma bildiyini görməzlikdən gəlmək, bu artıq şüurlu çürüməkdir.

 Mən iki nəfər deyiləm. Mən daha pisiyəm, mən eyni anda həm hakiməm, həm də müttəhim. Özümü mühakimə edirəm, özümə hökm oxuyuram, sonra da cəzanı yenə özüm çəkirəm. Ədalət var, amma mərhəmət yoxdur. İçimdəki sistem qəribə işləyir dostum. Səhv edirəm, anlayıram, nifrət edirəm, yenə edirəm.

 İnsanlar deyir ki, həyat çətindir. Məncə yox. Həyat sadəcə baş verir. Çətin olan insanın öz beynidir. Mənim beynim isə sanki mənə qarşı işləyən bir mexanizmdir. Mən sakit qalmaq istəyəndə o daha çox danışır. Unutmaq istəyəndə xatırladır. Dayanmaq istəyəndə sürətləndirir. Mən öz bədənimdə kirayəçiyəm kimi hiss edirəm.

 Mən çox düşünürəm deyirlər. Yox. Mən düşünmürəm, mən parçalanıram. Hər fikir məni iki yerə bölür. Biri o fikri qəbul edən, digəri isə onu inkar edən. Və bu ikisi arasında qalan mən, heç bir tərəfə aid olmayan bir kölgəyə çevrilirəm. Sonda qərar yox, sadəcə yorğunluq qalır.

Çox siqaret çəkdiyimi deyirlər. Siqaret çəkəndə məsələ nikotin deyil. Məsələ odur ki, o alov bir anlıq içimdəki xaosu yandırıb külə çevirirmiş kimi hiss etdirir. Tüstü qalxır və mən özümü sanki yoxa çıxan bir şey kimi izləyirəm. Gülməli tərəfi? Mən bilirəm də bu, məni öldürür. Xatırlatmayın, xahiş edirəm. Amma bəlkə də məsələ budur. Bu, yavaş və səssiz bir intihardır, cəmiyyət tərəfindən qəbul olunan.

 Mən həyatımı düzəltmək istəyirəm. Hər gün istəyirəm. Hər səhər içimdə kiçik bir inqilab başlayır. "Bu gün fərqli olacaq" . Amma axşam gələndə həmin inqilabın cəsədini görürəm. Qan yoxdur, qışqırıq yoxdur.. sadəcə sükut var. Mən öz ümidlərimi səssizcə basdıran adamam. Ən pisi isə budur ki, mən problemin harada olduğunu bilirəm. Problem iş deyil, pul deyil, insanlar deyil. Problem mənəm. Mən özümə mane oluram. Mən özümü yarımçıq saxlayan qüvvəyəm. İnsanlar xarici düşmənlərlə mübarizə aparır, mən isə daxili sabotajın ustasıyam.

 Bəzən düşünürəm.. Əgər kimsə mənim həyatımı yaşasaydı, çoxdan çıxıb gedərdi. Amma mən gedə bilmirəm. Çünki qaçdığım yer yenə mən olacam. Bu, həbsxanadır, amma divarları yoxdur. Qapısı açıqdır, amma çıxış yoxdur.

Mən dərin deyiləm dostum. Mən sadəcə səthi yaşaya bilməyəcək qədər batmışam. Hər şeyin altını görmək lənətdir. İnsanlar xoşbəxtdir, çünki hər şeyi sual etmirlər. Mən isə hər şeyi sual edirəm və cavablar məni qane etmir. Bəlkə də problem suallarda deyil, sual verənin özündədir.

 Ən ironiyalı tərəfi isə budur. Mən bütün bunları anlayıram. Yəni bu bir faciə deyil, bu şüurlu bir çöküşdür. Mən yıxıldığımı hiss edirəm, amma qalxmaq üçün hərəkət etmirəm. Sanki özümü izləyirəm, necə tədricən sıradan çıxdığımı izləyirəm. Başa düşürsən?!

 Və sonda o sual yenə gəlir. Həmişə gəlir. Qaçmaq olmur.

Əgər mən öz həyatımı kənardan izləsəydim, mənə hörmət edərdimmi? Təbii ki, yox.

Amma daha betəri var. Mən yenə də eyni həyatla davam edərdim...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

O, sözlərinə ən çoxmahnı bəstələnən şairlərdəndir. Onunyüzlərlə şeirinəğməyə çevrilib. Məsələn, ən məşhurlarının adlarını çəkək: Tofiq Quliyevin “Mehribanlıq səadətdir”, Emin Sabitoğlunun “Payız gəldi”, Polad Bülüloğlunun “Gəl ey səhər” mahnıları...

Əlbəttə ki, düz tapdınız, söhbət Azərbaycan Respublikasının Xalq şairi Fikrət Qocadan gedir.

Mərhum şair 1935-ci il avqustun 25-də Ağdaş rayonunun Kotanarx kəndində anadan olub. Əsərləri 1956-cı ildən mətbuatda çap edilir. Azərbaycan Radio və Televiziya Verilişləri Komitəsində, "Azərbaycan gəncləri" qəzetində, "Azərbaycan" jurnalında fəaliyyət göstərib, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin beynəlxalq əlaqələr üzrə məsul katibi olub. 1987-ci ildən "Qobustan" incəsənət toplusunun baş redaktoru, 1998-ci ildən dünyadan köçənədək Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin birinci katibi olub.

Çap etdirdiyi şeir kitablarında Vətən məhəbbəti, vətənpərvərlik duyğuları, insan və zaman haqqında düşüncələri öz əksini tapıb. Dünyanın bir çox ölkəsində yaradıcılıq səfərlərində olub, həmin ölkələrə gedən milli azadlıq hərəkatlarına şeirlər həsr edib, o cümlədən Kubanın azadlıq mübarizi Ernesto Çe Gevara ("Ünvansız məktublar"), Qvineya-Bisaunun azadlıq hərəkatı xadimi Amilkar Kabral ("Amilkar Kabral"), Filippinin milli qəhrəmanı Xose Risal ("Xose Risal"), vyetnamlı gənc Li Vi Tom ("Li Vi Tom") və b. haqqında poemalar yazıb.

1990-cı illərdə yazdığı "Oddan keçənlər", "İnsan səviyyəsi", "Adi həqiqətlər" və s. poemalarında Azərbaycanda gedən azadlıq mübarizəsindən bəhs olunur. Onun bir sıra nəsr əsərləri də var. "Ölüm ayrılıq deyil" (1990), "Hələlik, — qiyamətədək" (2000) povestlərində 1990-cı ilin 20 Yanvar hadisələri əksini tapıb. Mixail Lermontov, Taras Şevçenko, Eduard Mejelaytis, İ. Volker, X. Risal, İ. Taufer və b.-ndan tərcümələri var. Əsərləri bir sıra xarici dillərə tərcümə olunub.

Şeirlərinə musiqi bəstələnib. ("Anacan dostum evlənir", "Könlüm", "Günay", "Gəl ey səhər", "Çiçək tapa bilmədim", "Gecə yaman uzundur", "Payız gəldi" və s.). Gənclərin qəhrəmanlıq və fədakarlığından bəhs edən "Təkərlər geri fırlanır", "Yaralı çiçəklər" və "Rəssam düşünür" poemalarına görə 1968-ci ildə Azərbaycan komsomolu mükafatına, 1990-cı illər yaradıcılığına görə "Humay" mükafatına (1998) layiq görülüb. Azərbaycan Respublikasının "Şöhrət" ordeni, "Şərəf"ordeni, "İstiqlal" ordeni ilə təltif olunub. Azərbaycan Dövlət Mükafatına layiq görülüb.

Kitabları

1. Qağayı

2. Hamıya borcluyam

3. Yatmadığım gecələrdə

4. Günlərin bir günü

5. Gül ömrü

6. İnsan xasiyyəti

7. Ömürdən səhifələr

8. Mavi dünyanın adamları

9. Taleyin ağır taleyi

Filmoqrafiya

- Uşaqlığın son gecəsi

- Mürafiə vəkillərinin hekayəti

- Qayınana

- Romeo mənim qonşumdur

- Qonşu qonşu olsa...

Mükafatları

1. Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi

2. "Humay" mükafatı

3. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

4. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu

Fikrət Qoca iki dəfə ailəli olub. İlk evliliyindən Yalçın və Pərvanə adlı övladları doğulub. Sonra atasının dostunun qızı Raya ilə tanış olur. Raya xanım şairdən on beş yaş kiçik olsa da, valideynlərin razılığı ilə ona ərə gedir.

Raya xanımın sözlərinə görə, Fikrət Qocanın əvvəlki həyat yoldaşından ayrılmasına səbəb o deyil:

“Övladı danmaq olmaz. Ona görə də mən həmişə Fikrətin uşaqlarına öz övladım kimi baxmışam. Çox şeylər danışırlar. Guya evli olduğu vaxtlarda məndən xoşu gəlib, bəziləri deyirdi, Rayaya görə ailəsindən ayrılıb. Amma biz Fikrət həyat yoldaşından ayrılandan 7 il sonra ailə qurmuşuq. Onda heç Fikrət Qocanı yaxşı tanımırdım. Övladlarına qarşı isə həmişə yaxşı olmağa çalışmışam. Çünki Allahdan qorxmaq lazımdır. Mənim də övladlarım var. Nə tökərsən aşına, o da çıxar qaşığına...”

Fikrət Qocanın hazırda ABŞ-də yaşayan qızı Günay xanımın da bəstəkarlıq qabiliyyəti var. O, atasının sözlərinə ondan çox mahnı bəstələyib. Mahnıların hamısı Fikrət Qocanın sözlərinə bəstələnmiş mahnılar kitabında yer alıb.

1990-cı illərdə yazdığı "Oddan keçənlər", "İnsan səviyyəsi", "Adi həqiqətlər" poemaları Azərbaycanda gedən azadlıq mübarizəsi haqqındadır. "Ölüm ayrılıq deyil", "Hələlik-qiyamətədək" povestləri isə 1990-cı ilin 20 Yanvar hadisələrini əks etdirir.

Fikrət Qoca müsahibələrinin birində yaradıcılığı haqqında deyir:

“Bəlkə də, yazılacaq “şah əsər” mənimlə birgə qəbirə gedəcək. Şeir yazmaq qızdırma xəstəliyi kimidir. İnsanı darıxdırır, oturmağa, yazmağa məcbur edir. Hətta yer yoxdursa belə, masanın altında yazırsan. Necə ki, uşaq böyüyür, gəzənə qədər onunla məşğul olursan, elə ki ayaq tutub yeriyir, müstəqil olur, artıq bir o qədər narahat olmursan: Deyirsən, Allah, özün qoru! Tapşırırsan taleyə. Yaradıcılıq da elədir. Nə qədər ki, mənim canımdan çıxmayıb, düşünürəm ki, o, mənim “şah əsərimdir”.

Filippinli cavan şair Xose Risal, kubalı Ernesto Çe Qevara və bir çox ölkələrin milli azadlıq liderləri haqqında poemalar yazıb. Şair Kubada olanda Çe Qevaranın bacısı və bacısı oğlu hava limanının hotelində Fikrət Qocayla görüşüblər.

Tanıyanlar xatırlayır ki, şairin səsi batıq idi, nə dediyini çətinliklə eşitmək olurdu. O, ağciyər xəstəliyinə tutulubmuş. Heydər Əliyevin yardımı sayəsində yenidən həyata qayıdıbmış. Onun ağciyərinin yarısı götürüblərmiş və elə o vaxtdan şairin səsi batıbmış.

Fikrət Qoca 5 may 2021-ci ildə  vəfat edib.

Və bu gün vəfatının tam 5 illiyidir.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

MeltemDemirkıran / İstanbul

Tərcümə və Azərbaycandilinə uyğunlaşdırma: Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi (İKÇÜ) tərəfindən “mədəni irs” şüarı ilə bu il ikinci dəfə təşkil olunan İKÇÜ Film Festivalı 20–25 aprel tarixlərində keçirilən zəngin proqramdan sonra mükafatlandırma mərasimi ilə yekunlaşdı.

İzmir şəhərinin ən genişmiqyaslı kino tədbirlərindən biri olan festival çərçivəsində 85 film nümayiş olundu. Filmlər İKÇÜ Çiğli Kampusu, İzmir Mədəniyyət və İncəsənət Fabriki, Rəsm və Heykəl Muzeyi, İstinye Park Rəng kinoteatrları və UrlaDam daxil olmaqla 5 qapalı zalda və 2 açıq hava məkanında tamaşaçılara təqdim edildi. Festivalın rəhbərliyini rektor müavini Prof. Dr. Yasin Bulduklu, bədii rəhbərliyini Prof. Dr. Cenk Demirkıran, koordinatorluğunu Dr. müəllim Halit Kartal, direktorluğunu isə Burak Taylan Yılmaz həyata keçirib.

İddiamız – İzmirin festivalına çevrilmək

Açılış nitqində festivalın davamlılığına diqqət çəkən Prof. Dr. Yasin Bulduklu bildirib:

“İzmir tarix boyu mədəni müxtəlifliyin və bədii yaradıcılığın mərkəzi olub. Biz də bu festival vasitəsilə şəhərin mədəni dinamizmini kinonun universal dili ilə birləşdirməyi hədəfləyirik. Şəhərin yaddaşında toplanmış hekayələri böyük ekrana daşımaqla urban yaddaşı canlandırmağı önəmli hesab edirik.”

Akademik təhsil və sektorun görüşü

Açılışdan sonra Nasipse Olur filminin nümayişi keçirilib. Festivalın bədii rəhbəri Prof. Dr. Cenk Demirkıran filmdə rol alan Hakan Bulut ilə söhbət edib. Bulut aktyorluğun yalnız texniki bacarıq deyil, eyni zamanda ciddi intellektual zənginlik tələb etdiyini vurğulayıb.

Aktyor və İKÇÜ qısametrajlı bədii film münsiflər heyətinin üzvü Evliya Alkan isə festivalların yaradıcılar üçün mühüm motivasiya mənbəyi olduğunu qeyd edərək bildirib:

“İKÇÜ Film Festivalının birincisində filmim nümayiş olunmuşdu, buna görə mənim üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Daha da böyüyəcəyinə inanıram və onun bir parçası olmaqdan qürur duyuram.”

Münsiflərdən tam qiymət: geniş perspektiv

Qısametrajlı sənədli film münsiflər heyətinin üzvü Dos. Dr. Mesut Aytekin festivalın inkişafını yüksək qiymətləndirərək bildirib:

“İlk festivalda da iştirak etmişdim və o da olduqca orijinal idi. Bu il isə daha geniş perspektiv və müxtəlif məkanlarda təşkil olunduğunu gördük. Seçimlərə baxdıqda yarışmadan kənar uzun və qısa metrajlı xüsusi proqramların da yer aldığını müşahidə etdik. Akademiklərdən, prodüserlərdən və rejissorlardan ibarət çox zəngin bir münsif heyəti var idi.”

Aktyor Evliya Aykan da festivalların yaradıcı mühit üçün əhəmiyyətini vurğulayaraq İKÇÜ Film Festivalının gələcəyinə inandığını bildirib.

Mükafatlar sahiblərini tapdı

32 filmin finala qaldığı müsabiqə proqramında qaliblər belə müəyyənləşdi:

Tələbə filmi: Mert Kartal – Beyaz Karlar Altında

Ən yaxşı sənədli film: Yalçın Çiftçi – Pirlerin Düğünü

Münsiflər xüsusi mükafatı: Ali Rıza Avcı – Katran

Animasiya və süni intellekt: Erkan Ceylan – Otobüsler

Münsiflər xüsusi mükafatı: Didem Tütüncü – Zamanın Eşiği

Qısa bədii film: Deniz Koloş – Ölüm Bizi Ayırana Dek

Münsiflər xüsusi mükafatı: Mehmet Oğuz Yıldırım – Kudret

Sinema – yaddaşın daşıyıcısı

Mükafatlandırma mərasimində çıxış edən Prof. Dr. Cenk Demirkıran bildirib:

“Anadolu insanlıq tarixi üçün möhtəşəm bir açıq hava muzeyidir. Kino yalnız görüntü sənəti deyil, zamanın ruhunu yaddaşa yazan güclü vasitədir. Anadolu və Trakiyanın zəngin mədəni irsini qorumaq və gələcək nəsillərə ötürmək məqsədilə bu seçkiləri etdik.”

Festival 23 Aprel Uşaq Filmləri proqramı, plastik makiyaj ustad dərsləri, arxiv söhbətləri və TRT xüsusi bölmələri ilə İzmir şəhərinin mədəni həyatında diqqətəlayiq iz buraxaraq başa çatdı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Gəncədə bəy ailəsində dünyaya gəlib. Ağır təbiətli olub, ancaq həmişə qeyri-adi, özünəməxsus zarafatları ilə insanlara xoş ovqat bəxş etməyi sevib. Zabitəli insan olub. Onunla təmas yaratmaq o qədər də asan olmayıb, ancaq dostları, yaxınları deyirdilər ki, Adil İskəndərov yaxınlaşdınsa, ondan aralanmaq da müşkül işə çevrilib. "Köhnə kişilər"in təbiəti var olub onda.

Elə kinoda rol seçəndə də, görünür təbiətindəki bu ştrixləri nəzərə alıb. Adil İskəndərov Teatr Texnikumu və A. V. Lunaçarski adına Moskva Dövlət Teatr Sənəti İnstitutunda təhsil alıb, Moskvadakı Bədaye Teatrında rejissorluq təcrübəsi keçib. 1936-cı ildə Akademik Dövlət Teatrına qədəm basan Adil İsgəndərov çox keçmədi bu sənət məbədinə baş rejissor, sonra isə direktor seçilib və 25 ilə yaxın bir dövrdə bu teatrda öz məktəbini yaradıb.

Heç təsadüfi deyildi ki, o vaxtlar bu sənət ocağını "Adil İsgəndərov teatrı" adlandırırdılar. Rejissor debütü olan "Polad qartal" (1936) tamaşası sənət adamlarında, tamaşaçılarda əsil heyrət doğurub. Aydın hiss olunurdu ki, teatra əsil sənətkar gəlib. Ona görə də bir-birinin ardınca Adil İsgəndərov "Platon Kreçet", "Həyat", "Vaqif" tamaşalarına quruluş verib. "Vaqif" milli teatr tariximizdə ən uğurlu tamaşalardan olub.

Tamaşa Bakının mədəni mühitində yeni bir oyanış yaradıb. Adil İsgəndərovun sənətə gəlişi ilə ölkəmizin teatr həyatında yeni coşğun bir mühit formalaşmağa başlayıb. Hər şeydə yenilik var olub. Dekorasiyalar da, aktyor oyunu da, ümumi kompozisiya quruluşu da klassik ənənələrin yeni formada təqdimatı kimi çox maraqlı bir mənzərə yaradıb.

Adil İsgəndərovun tamaşaları öz orijinallığı, monumentallığı ilə fərqlənib. "Xanlar", "Fərhad və Şirin", "Aydın", "1905-ci ildə", "Dumanlı Təbriz", "Şərqim səhəri", "Otello", "Türkiyədə" və s. əsərləri tamaşaya qoyan bu istedadlı rejissor səhnəyə həmişə yeni nəfəs, yeni ruh gətirib. Adil müəlliminin tamaşaları həmişə teatrsevərlərin ürəyincə olub. Adil İsgəndərovun rejissor kimi başlıca xüsusiyyətlərindən biri də tamaşalara aktyor seçmək məharəti olub.

Adicə görüşdən aktyorun obraza uyğun gəlib-gəlmədiyini müəyyən edə bilib. 1966-cı ilə qədər Adil İsgəndərov kinoda aktyor kimi işləyib. İlk dəfə Hüseyn Seyidzadə Adil İsgəndərova "O olmasın, bu olsun" filmində qoçu rolunu verib. Əslində bu çox kiçik, epizodik bir roldur və filmdə biz onu bircə dəfə görürük. Bazar səhnəsində onun görünməsi ilə filmə xüsusi bir ovqat gəlir. Onun aktyor ifaçılığında bir bütövlük var.

1958-ci ildə "Uzaq sahillərdə" (rej. Tofiq Tağızadə) filmində sahibkar Rosselininin rolunu necə böyük istedadla yaradıb. Bu obraz da o qədər böyük deyil, ancaq nədənsə tamaşaçı bu epizodu həmişə səbirsizliklə gözləyib. "Qara daşlar", "Məhəbbət dastanı" filmlərində də onun ifa etdiyi qəhrəmanlar öz milli koloriti ilə tamaşaçı diqqətindən yayınmayıb. Kinostudiyaya rəhbər təyin edildiyi ilk ildə Ə. İbrahimovun "26 Bakı komissarı" filmndə çəkilib. Ancaq kinoda aktyor kimi onun ən uğurlu işi "Axırıncı aşırım" filmində yavratdığı Kərbalayı İsmayıl olub.

Filmoqrafiya

1. O olmasın, bu olsun

2. Qara daşlar

3. Bir məhəllədən iki nəfər

4. Uzaq sahillərdə

5. Leyli və Məcnun

6. Əmək və qızılgül

7. Əhməd haradadır?

8. Romeo mənim qonşumdur

9. Zəncirlənmiş adam

10. İyirmialtılar

11. Qanun naminə

12. Axırıncı aşırım

Təltif və mükafatları

- "SSRİ xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

- "Stalin" mükafatı (2-ci dərəcə)

- "Lenin" ordeni

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

- Gürcüstan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı

- Dram teatrları arasında keçirilən festivalın diploma.

Rejissor 18 sentyabr 1978-ci ildə Bakıda ürək çatışmazlığından vəfat edib.

Bu günsə onun doğum günü, anadan olmasının 116-cı ildönümüdür.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

O, görkəmli kinorejissorOqtayMirqasımovunqızı, AMEA-nınilkprezidenti, tibbelmləridoktoruMir ƏsədullaMirqasımovunnəvəsi, Azərbaycanheykəltaraşı, AzərbaycanSSRxalqrəssamı MirələsgərMirqasımovunqardaşı qızıdır. Belə bir nəslin nümayəndəsi olmaq, əlbət ki öz sözünü deyib.

Ayan Oqtay qızı Mirqasımova (Ayan Mirqasım) 5 may 1969-cu ildə Bakıda anadan olub. Bakı Xoreoqrafiya Məktəbini bitirib (1986). Moskvada ÜDKİ-nin kino və teatr aktyorluğu ixtisasında (Aleksey Vladimiroviç Batalovun sinfində) təhsil alıb (1986–1990). 1991-ci ildən S.Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında işləyir. Teatrda aktrisalıqla yanaşı xoreoqrafiya quruluşlarını da verir. Xarici film istehsalçılarının filmlərində də çəkilib: "Kiçik" (1993, Özbəkfilm, rej: Rano Kubayeva) və "Yelləncək" (2005, NTV, Rusiya, serial, rejissor: Vyaşeslav Nikiforov) filmlərində yer alıb.

"Apofiqey — 99" teatr mükafatı tamaşaçı rəğbəti nominasiyası, I Beynəlxalq Madrid Kinofestivalında "ən yaxşı qadın rolu" mükafatı, XII Beynəlxalq Daşkənd Kinofestivalının "qızıl zanbaq", MDB və Baltrikyanı ölkələrin Açıq Kinofestivalının "Qorqipiya" mükafatı laureatı, "Humay" mükafatçısıdır. Azərbaycan kino sənətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə 18 dekabr 2000-ci ildə Azərbaycanın əməkdar artisti, 31 iyul 2017-ci ildə Azərbaycanın xalq artisti fəxri adlarına layiq görülüb

13 dəfə Prezident Mükafatına layiq görülüb.

Filmoqrafiya

- İnsanlar, atlar, təkərlər (film, 1979) — rol: Uşaq

- Təkcə adanı özünlə apara bilməzsən... (film, 1980) — rol: Nailə

- Ötən ilin son gecəsi (film, 1983) — rol: Dilarə

- Avqust gələndə (film, 1984) — rol: Nailə

- Araqarışdıran (film, 1987) — rol: Rəna

- Özgə vaxt (film, 1996) — rol: Leyla

- Otel otağı (film, 1998) — rol: Rəna

- Nə gözəldir bu dünya... (film, 1999) — rol: Səbinə

- Yuxu (film, 2001) — rol: Bahar

- Ovsunçu (film, 2002) — rol: Mədinə

Samirə Əşrəfin aktrisayla müsahibəsinin bəzi məqamlarına diqqət edək.

– Bizim çox korifey aktyorlarımız olub ki, onlar pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmaqdan qaçıblar. Buna artıq, əlavə iş kimi baxıblar. Siz pedaqoji fəailyyətlə məşğulsunuz. Universitetdə dərs deyirsiniz. Müəllimlik sənəti aktyora nə verir və ondan nələri alır?

– Bu bir az xarakterə bağlı məsələdir. Aktyorlar bir az özlərinə arxayın olmalı, güvənməlidir. Elə məşhur aktyorlar, solistlər var ki, onlar narsistdirlər. Buna görə də bu adamlar müəllim kimi işləyə bilmirlər. Onlara uşaqlarla ünsiyyət qurmaq çətindir. Mən universitetdə atamın yanında assisent kimi işləyərək müəllimliyi öyrənmişəm. Dörd il onun yanında oturub müşahidələr etmişəm, təcrübə qazanmışam. Onda mənim aktyor olmaq fikrim yox idi.

– Neçə yaşınız vardı?

– 33 yaşım vardı. Aradan on yeddi il keçib. Məni ştata da götürməmişdilər. Sadəcə atama kömək edirdim. Zaman keçdikcə, gördüm ki, məndə alınır. Sonra mənə kurs da verdilər, tələbələrlə ünsiyyət gözəl alındı, imtahanlar yaxşı keçdi. Tələbələrlə dərs maraqlı prosesdir.

– Nəyi maraqlıdır?

– Mənə nə keçilmişdisə, nə öyrənmişdimsə, hamısı yadıma düşdü. Stanislavski məktəbini yenidən oxudum. Birinci, ikinci kursda oxuduğum kitablara yenidən qayıtdım. Aktyorluq peşəsinə yeni baxışla yanaşdım. Kənardan bu peşəni izləməyə başladım. Yeni kəşflər etdim. Özüm də yeni şeylər yaratmağa başladım. Elə kurs var ki, onlar üçün klassik əsərlər vacibdir. Bəziləri isə baxıram ki, müasirliyə, modernliyə can atırlar.

– Evinizdə çoxlu kitablar var. Kimləri oxuyursunuz?

– Mənim anam da, bacım da filoluqdular. Bacım uşaqlıqdan kitab oxuyurdu. Mən isə yox. Musiqi, xoreqrafiya üzrə daha çox vaxt keçirirdim. Amma dördüncü sinifdən sonra anam mənə təsir etməyə başladı. İlk oxuduğum kitab da Aleksandr Dümanın “Üç muşketyor” romanı olub. O roman xoşuma gəldi, anama dedim, bəs sonra nə oxuyum? Sonra artıq Bayron, Balzak, rus yazıçılarının əsərləri gəldi.

 Əsas mütaliə dövrü altıncı sinifdən başladı. Teymurçin müəllimin həyat yoldaşı Səlimə xanım mənim ədəbiyyat müəllimim olmuşdu. O, da məni çox yaxşı istiqamətləndirdi. VQİK-də oxuyan zaman filmlərə baxmağa başladım. O zaman artıq filmlər əsasında çəkilən əsərləri oxumağa başladım. Cek Londonun, Heminqueyin əsərlərini oxuduğumu xatırlayıram.

– Ən çox sevdiyiniz əsər hansıdır?

– Heminqueyin “Qoca və dəniz” əsəri ən sevdiyim əsərdi. Amerika ədəbiyyatını da çox sevirəm. Rus Dram Teatrına gələndə, artıq rus ədəbiyyatı ilə tanış oldum. “Hərb və sülh” filminə baxdım, əsərini sonra oxudum. Müəyyən yaş dövründən sonra artıq fəlsəfi əsərlərə meyl etdim. Bu kimik, bu dünyaya niyə gəlmişik, niyə yaşayırıq kimi sualları əsərlərdə, yazıçıların, şairlərin əsərlərində axtarmağa başladım. Nəsimini oxudum. “Məndə sığar iki cahan, mən bu cahana sığmazam” qəzəlinin mahiyyətini anlamağa çalışdım. Cəlaləddin Rumi haqqında bir kitab oxudum, o da çox təsir etmişdi mənə. Onun sufiliyə keçidinin üç mərhələsi (şəriət, həqiqət, məhəbbət) ilə tanış oldum. Nəsimi də böyük sufi olub. Amma dünyagörüşünə, fikirlərinə görə onu bağışlamadılar.

– İnsan nə zaman xoşbəxtliyini itirir?

– Ümid tükənəndə, inam itəndə, məhəbbət yox olanda xoşbəxtlik də bitir. Bəzi adamlar deyir ki, xəyanət məni bədbəxt etdi. Xəyanət nədir ki? İsa peyğəmbəri ən yaxın dostu, tələbəsi satır. Özü də öpüşlə satır. Və yaxud da Habil və Qabil rəvayəti xəyanətin göstəricisidir. Ona görə də ümid, sədaqət, sevgi insan həyatı üçün xoşbəxtlikdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

O qanlı günlər hara,

Bugünkü günlər hara.

Gözəl qız, yaxşı vaxtda

Başladın gül açmağa;

Bu gün sənin yurdunda

Nə qul vardır, nə ağa

Sən bu sərbəst göylərin sərbəstcə ulduzusan,

Qayğısız bir ölkənin qayğı bilməz qızısan.

Sərbəstdir alnındaki qıvırcıq tellərin də,

Sərbəstdir sənin kimi gün görmüş ellərin də,

Eləysə bir indi coş, səsin düşsün dağlara.

Sən kimdən çəkinirsən?

Qız hara, susmaq hara?

İstiqlal şairi Əhməd Cavad ilk gəlişində qırmızı teror hakimiyyətinin – Lenin bolşevizminin əsl mahiyyətini bilməyərək bu qəlib şeirlər yazmışdısa da, sonradan həqiqəti anlamış, Azərbaycanın işğal edilməsini duyunca bir istiqlalçı şairə çevrilçmiş, tariximizdə bolşevizmi yamanlayan ən böyük yaradıcı şəxsiyyət olmuşdur.

Əhməd Cavad (Cavad Məhəmmədəli oğlu Axundzadə) 1892-ci il may ayının 5-də Gəncə qəzasının Şəmkir dairəsi Seyfəli kəndi Mehrili tirəsində ruhani ailəsində anadan olub. Əhməd Cavadın ailə mənsubiyyəti bir tərəfdən İranla, Cənubi Azərbaycanla, digər tərəfdən Gürcüstanla əlaqəlidir. Şairin atası-Şəmkir mahalında öz savadı ilə seçilən Axund Məhəmmədəlinin özü də Gəncəbasar bölgəsində ruhani ailəsində boya-başa çatıb.

 Əhməd Cavad ilk təhsilini üç il kənddə molla yanında alıb, ərəb və fars dillərini dərindən öyrənib. Bu, onun Şəmkirdə aldığı ilk və sonuncu təhsil olub. O, artıq yeddi yaşında olarkən Qurani-Kərimi oxuyub və bir çox surələri əzbərdən deyib. Lakin atasının vəfatından sonra anası Yaxşı xanım Cavadı da götürüb Gəncəyə - əvvəlki ərindən olan uşaqlarının yanına gedib.

Əhməd Cavadın Gəncəyə ilk gəlişi 1906-cı ilə təsadüf edir. Bu tarixə şairin ilk şeirlərindən biri olan, tərcümeyi-hal xarakteri daşıyan, 1908-ci il sentyabrın 9-da yazılan "Gəldim Gəncəyə" şeirində rast gəlinir. Şairin anası xalça sexində işə düzəlib, Zərrabi küçəsində, keçmişdə Əli Rzayevin mülki kimi tanınan binada mənzil kirayələyib və oğlu Cavadla burada yaşayıb.

Şəhər bazarında dəmirçi işləyən Əhməd Cavadın ögey qardaşları Məsim və Qulu bu ailənin yaxın qohumu olan Hüseyn kişinin köməkliyi ilə Əhməd Cavadı 1906-cı ildə Şah Abbas məscidi nəzdindəki Yelizavetpol (Gəncə) Müsəlman-Ruhani Seminariyasına oxumağa qoyublar. Seminariyada əla qiymətlərlə oxuduğuna görə "Xeyriyyə" cəmiyyəti tərəfindən ona hər ay yeddi dinar qızıl pul məbləğində təqaüd verilib.

Orada ona Abdulla Sur, Hüseyn Cavid, İdris Axundzadə (Mikayıl Müşfiqin həyat yoldaşı Dilbər Axundzadənin əmisi) kimi tanınmış ziyalılar dərs deyiblər. Türkiyədən Gəncəyə gəlmiş Savad Cavad adlı müəllim Cavadın inkişafında böyük rol oynayıb. Şeirin qayda-qanunlarını demək olar ki, ona S. Cavad öyrədib.

Öz qələm təcrübələrinə hələ seminarist ikən başlayan Ə. Cavad ilk şeirlərilə bəzi müəllimlərinin diqqətini cəlb edib. Belə ki, 1910-cu ildə Cavadın müəllimi A. Tofiqin dostu A. Şaiqə göndərdiyi məktubda o yazıırdı:

"Tələbələrimin içində Cavad adlı gənc bir şair var. Mənə oxuduğu ilk mənzumələri gələcəyə böyük ümdilər verir. Lisanı sadə və gözəldir."

Professor Cəlal Qasımov tədqiqatlarında göstərir ki, A. Sur tələbəsi gənc yazar Ə. Cavadı təkcə öz şair dostları arasında deyil, daha geniş dairədə təbliğ edərək, görkəmli şərqşünas alim, dostu Qordlevskiyə də ünvanladığı məktubların birində Ə.Cavadın yaradıcılığına böyük ümidlər bəslədiyini və qürur duyduğunu bildirib. Ə. Cavad seminariyada altı il təhsil alır və 1912-ci ildə təhsilini başa vurub

1912-ci il mayın 27-də Ə. Cavada təqdim olunan şəhadətnamədə göstərilir ki, C. Axundzadə seminariyanı 10 fəndən: "İlahiyyat", "Quranın oxunması", "Rus dili", "Tatar (Azərb.)dili", "Ərəb dili", "Fars dili", "Tarix", "Coğrafiya", "Təbiət tarixi" və "Gigiyena" fənlərindən əla qiymətlərlə bitirib. Üç fəndən- "Həndəsə", "Cəbr" və "Riyaziyyat"dan dörd tam yarım alıb.

Filologiya elmləri namizədi N. Qəhrəmanov bir məqaləsində göstərir ki, Ə. Cavad "İranda təhsil alıb". ("Şair və tərcüməçi", "Ədəbiyyat və incəsənət", 20 sentyabr, 1985-ci il). Lakin başqa mənbələrdə bunu təsdiq edən bir fakt yoxdur. Şair 1913-cü ildə Gəncədə Qafqaz Şeyxülislamı Məhəmməd Pişnamazzadəyə imtahan verərək "şərəfli türk və fars dilləri müəllimi" adını alıb. Gəncədə ilk rəsmi müəllim kimi 1 nömrəli Qız məktəbində pedaqoji fəaliyyətə başlayıb.

Şair poeziya ilə ilk dəfə Gəncədə təhsil illərində maraqlanıb, 1910-cu ildən başlayaraq lirik şeirlər və tənqidi məqalələrlə müxtəlif qəzet və jurnallarda çıxış edib. Bu ərəfədə onun qələmə aldığı nümunələr, əsasən, ərəb-fars sözləri ilə zəngin qəzəl və qitələrdən ibarətdir. Əruz vəznindən şair yalnız yaradıcılığının ilk dövrlərində istifadə edib.

"Utan", "Müəllim" şeirləri onun ilk qələm təcrübələrindəndir. Ə. Cavadın arxivində "Fələk dil kabab…" adlı 34 səhifəlik bir əlyazması saxlanılır. Bu şeirlər toplusunun əksəriyyətini şair mədrəsədə oxuduğu illərdə qələmə alıb. Onların çoxu ərəb-fars sözləri, tərkibləri ilə doludur. Bu şeirlər klassik rübai, qəzəl formalarında yazılıb. Onların arasında nisbətən xalq dili, aşıq yaradıcılığına əsaslanan nümunələr də var.

 Ədəbiyyata bu səpkili şeirlərlə gələn Ə. Cavadın bir neçə ildən sonra şeir dili sadələşib. 1913-cü ildə qələmə aldığı "Dilimiz" şeiri buna misaldır. Şair həmin şeirdə dilin saflığının qorunması ilə bağlı məsələlərə toxunub, ona özünün aydın münasibətini bildirib. Dili yad ünsürlərlə, yabancı sözlərlə süni surətdə dolduranlara qarşı çıxıb.

Baxaq dilimizə nələr görünür:

Oxuyub-anlamaq yazmaqdan gücdür.

Yazan düşünmədən yazsa da belə,

Oxucu beş-on gün gərək düşünə,

Ki, anlasın bu söz ərəbmi, farsmı?

Şair bütün vəznlərdən, şeir formalarından daha artıq qoşmaya və bayatıya üstünlük verib. Ə. Cavadın yaradıcılığında realist səpkili əsərlərinə də təsadüf olunur. Belə ki, romantik üslubla, realist üslub paralel şəkildə inkişaf etdirilib. "Yazım gəl!","Yuxuma gəlmişdin", "Sevgi candan ayrılmaz" və s. adlı şeirləri, eləcə də aşıq şeirlərinə nəzirə kimi qoşduğu şərqilərdən "Səhər-səhər", "Olmaz" bayatıları, oxşamaları daha çox diqqəti cəlb edib.

1912-ci ildə Ə. Cavad Gəncə mədrəsəsində öz təhsilini qurtaran dövrdə müəllimi Abdulla Sur dünyasını dəyişib. Onun dəfni mərasimində olan çıxışlar həmin ilin may ayının 17-də "İqbal" qəzetində dərc edilib. Dərc olunan şeirlərin sırasında Əhməd Cavadın müəlliminə həsr etdiyi şeir də vardı. Bu barədə H. Cavid "İqbal" qəzetində yazıb:

"... gənc və nəcib şairimiz Cavad Əfəndi həzin və ahəngdar bir tərz ilə yazmış olduğu gözəl və yanıqlı şeirini söyləməyə başladı.       "

H. Cavid Ə. Cavadın 26 misralıq bu şeirini bötüvlükdə məqaləsində çap etdirib. Həmin şeir nəzərə alınmazsa, şairin məlum olan ilk mətbu əsəri 1913-cü ildə həftəlik ictimai-siyasi və elmi-ədəbi "Şəlalə" jurnalının 18-ci nömrəsində çap olunan "Müdhiş düşüncələrim" adlı şeiridir. Həmin jurnalın redaktoru X. Səbribəyzadə adı çəkilən şeiri kəskin şəkildə tənqid edib. Ə. Cavad da "Şəlalə" mühərriri Səbribəyzadəyə cavab" adlı məqaləsini bütövlükdə "İqbal" qəzetinin 1913, 19–20 tarixli nömrəsində dərc etdirib.

 Ə. Cavadın inqilabdan qabaq dövrü mətbuatda dərc olunan yazılarında insanlar dostluğa, qardaşlığa və birliyə çağırılıb. Məsələn, 1911-ci ildə onun yazdığı "Bir-birimizi sevəlim" adlı məqaləsi "Məktəb" jurnalında dərc olunub. Şairin "Məktəb" jurnalında çap etdirdiyi uşaq şeirləri də diqqətəlayiqdir.

Əhməd Cavadın "Qoşma" adlı ilk şeirlər kitabı 1916-cı ildə Bakıda, "Açıq söz" mətbəəsində nəşr olunub. Kitabın çapı zamanı şair Batumda olub. Burada toplanan şeirlər müəllifin ayrı-ayrı qəzet və jurnallarda dərc edilən əsərləridir. Şeirlər əvvəlcədən o qədər hüsn-rəğbət qazanıb ki, onları bir toplu şəklində doktor Xosrov bəy Sultanovun şəxsində "Cəmiyyəti-Xeyriyyə" nəşr etdirib.

Cavad bu hadisədən bir il sonra xəbər tutub, Bakıya göndərdiyi "Təşəkkür" adlı məktubu Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin redaktə etdiyi "Açıq söz" qəzetinin 1917-ci il 24 may nömrəsində dərc edilib. Məktubda deyilir:

" “Qoşma” adı altında şeirlərimin kitabça şəklində çap olunmasına mənəvi və maddi yardımları toxunan Bakı müsəlman cəmiyyəti-xeyriyyə nümayəndəsi doktor X.Sultanova mübarək qəzetiniz vasitəsilə ürəkdən təşəkkürümü təqdim etməyinizi rica edirəm."

Kitabda şairin yaradıcılığının təqribən on ilini əhatə edən dövr haqqında aydın təsəvvür yaranır. Şair yaradılığının ilk illərindən azyaşlı və məktəbyaşlı uşaqlar üçün gözəl əsərlər yazıb. "Balalarıma" adlı şeiri də məhz uşaqlara xitabən yazılıb və "Qoşma" adlı şeirlər kitabında nəşr olunub. Bu kitabda şairin əsasən 1912–1916-cı illərdə qoşduğu qoşmalar toplanıb. "Qoşma" Türkiyədə də rəğbətlə qarşılanıb. Şair Azərbaycan Maarif işləri ittifaqına yazdığı ərizədə bildirirdi:

"1916-cı ildə "Qoşma" adlı 1-ci şeirlər məcmuəm çıxdı. Şeirdə intixab etdiyim üsul gərək Azərbaycanda, arzusa, bəlkə Türk ölkələrində bir yenilik olaraq tələkki edildi.         "

Bu əsərlərin bir yeniliyi də onların bir hissəsinin elə qoşma şəklində olması, sadə xalq dilində yazılması idi.

Əhməd Cavadın həyatının və yaradıcılığının ən parlaq və məhsuldar dövrü Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması, inkişafı illərinə təsadüf edib. Həmin dövrdə şair əsasən Gəncədə və Bakıda çalışmış, şeir və publisistik yaradıcılığını davam və inkişaf etdirib. O, pedaqoji fəaliyyətinin inkişafına xüsusi fikir vermiş, əsasən müəllimlik edib və siyasi fəaliyyətdə bulunub.

Əhməd Cavadın 1918–1920-ci illər yaradıcılığı, əsasən azadlıq mövzusuna, ilk Azərbaycan Cümhuriyyətinin nailiyyətlərinə həsr edilib. "Ey əskər" (1918, Bakı), "İngilis" (1918, Bakı), "Bismillah" (1918, Bakı), "Röyasını görmüşdüm" (1919, Hacıkənd), "Qalx", "Şəhidlərə" (1919, Gəncə), "Bən kiməm" (1919, Gəncə), "Aşiqin dərdi", "Nədən yarandın", "Gəlmə", "Dağlar", "Marş" (1918, 14 avqust), "Türk ordusuna" (1918, Gəncə) adlı şeirlər məhz həmin dövrün məhsuludur.

Şairin 1918-ci ildə qələmə aldığı şeirlərdən biri də "Bismillah" adlanır. "Bismillah" şeiri 1918-ci ildə, sentyabr ayının 15-də Bakının Qafqaz İslam Ordusu tərəfindən ruslardan və erməni daşnaq qüvvələrindən, həmçinin ingilis əsgərlərindən tam azad edilməsi münasibətilə yazılıb.

Həmin şeirdə müəllif xilaskar türk ordusunun Azərbaycana gəlişini alqışlayırdı. Şair o zaman Azərbaycan uğrunda döyüşlərdə həlak olmuş türk əsgərlərinə Bakıda şəhidlər abidəsinin təməlqoyma mərasimində "Qalx" şeirini oxuyub.

Qalx, qalx sarmaşıqlı məzar altından

Gəlmiş ziyarətə, qızlar, gəlinlər.

Ey karvan keçidi, yollar üstündə

Hər gələn yolçuya yol soran əsgər.

Əhməd Cavad 1918-ci il oktyabr ayının 5-də Hacıkənddə olarkən "Röyasını görmüşdüm" şeirini yazır. Həmin şeirdə şair yeni quruluşu dəstəkləyir. Şairin "Marş" adlı şeiri ("Gənclər yurdu", 1918, 14 avqust) o dövrün əhval-ruhiyyəsini əks etdirir. Bu şeirin mayasında azadlıq bayrağının tərənnümü durur. Şairin 1918-ci ildə yazdığı şeirlərdən biri də "İngilis" adlanır.

Bu altı bəndlik şeirdə Azərbaycan xalqının ingilislərin gəlməsinə olan münasibəti əks edilib. Şair "Gəlmə" adlı şeirində də yadellilərə münasibətini bildirib. "İngilis" şeirinin əksinə olaraq şair "Ey əskər" adlı şeirində türk ordusuna məhəbbətini ifadə edib. Türk ordusunun gəlməsi Azərbaycan xalqını qırğından xilas etmək məqsədi daşıyıb. Bu şeir Bakının fateh əskərlərinə ithaf edilib. "Dağlar" şeirində isə Dağıstan və türk xalqlarının tarixi öz parlaq əksini tapıb.

 Bu şeir 1920-ci il aprelin 1-də, yəni Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutuna 27 gün qalmış çap olunub. Əhməd Cavadın yaradıcılığında 1918–1920-ci illər milli özünüdərkin yüksək mərhələsidir. Vətənin azadlığı, müstəqilliyi, üçrəngli ay-ulduzlu bayraq, səkkiz guşəli gerbin milli rəmz kimi mənalandırılması, türkçülük ideyalarının təbliği onun ideallarının ifadəsi idi. "Azərbaycan bayrağı" adlı şeirində bu ideya özünün dolğun ifadəsini tapıb:

Türküstan elləri öpüb alnını

Söyləyir dərdini sana bayrağım.

Üç rəngli əksini Quzğun dənizi

Ərməğan yollasın yara, bayrağım.

Əhməd Cavadın bayraq mövzusuna həsr olunan bir sıra şeirləri vardır. O, öz şeirlərində dəfələrlə "Bir dəfə yüksələn bayraq, bir daha enməz" misrasını müxtəlif məqamlarda işlətmişdir. "Azərbaycan bayrağına", "Qardaş"(1919, noyabr) "Yarandın", "Al bayrağa" (Bakı, 24 iyul, 1919) və s. şeirləri buna misaldır. Şairin "Al bayrağa" adlı şeirində 1919-cu ilin yayında Azərbaycandakı millət və din qardaşlarının köməyinə qoşmuş Türkiyənin bayrağından bəhs açılır.

Əhməd Cavadın "Dalğa" adlı ikinci şeirlər kitabı 1919-cu ildə nəşr olunmuşdur. Şair bu kitaba "Bir-iki söz" adlı giriş yazıb:

"Bu kitabça say hesabilə ikinci kitabçadır. “Qoşma”nın qazandığı hüsni-təvəccöh bunu da təb etdirirdi. İçərisində yeni parçalar olduğu kimi, pək əskiləri də vardır. Quruluşu tarix etibarilə deyildir. Verilən izahatlar yoldaşlardan bir qisminin israrı üzərinədir."

"Dalğa"da şairin əsasən müstəqillik ayları ərzində və müstəqillik ərəfəsindəki illərdə yazdığı milli-azadlıq hərəkatı ilə bağlı şeirləri toplanmışdır.[6] AXC dövrü poeziyasının ən bariz nümunəsi kimi tədqiqatçıların üz tutduqları Ə. Cavadın "Dalğa" kitabı idi. Toplu "Azərbaycan bayrağına" şeiri ilə başlayır. Şeir 1919-cu ilin 10 aprelində yazılıb. Ə. Cavadın özü bu şeiri çox sevmiş və milli istiqlal mövzusunda yazdığı şeirlər içərisində fərqləndirib:

"İngilislərin Bakıya gəlişindən sonra birinci dəfə Bakıya getdiyim vaxt, 10 aprel 1919-da Parlament binası üzərində dalğalanan Milli Bayrağa söylənmişdir.

İmza: Cavad. "

Sonra da milli hökumətin devrilməsi və bolşevik istilası...

Əhməd Cavad yazılarına və siyasi görüşlərinə görə repressiyaya məruz qaldığı dövrə qədər artıq 3 dəfə həbs olunmuşdu. Şair ilk dəfə 1923-cü ildə həbs olunub, bir neçə ay həbsdə saxlanılıb. Cavad Axundzadənin MTN arxivindəki 1923-cü il, PR – 20942 saylı istintaq işindən aydın olur ki, Azərbaycan Fövqəladə Komissiyasının əməliyyat müvəkkili İvan Makarov 1923-cü il dekabr ayının 1-də Müsavat Partiyasının işləri ilə tanış olur və belə qərara gəlir ki, Cavad Axundzadə 1918-ci ildən Müsavat Partiyasının üzvüdür. Şair Batumda olarkən Gəncə şəhərində yaşayan məktəb yoldaşı Abdulla Ağaəli oğlu ona məktub göndərir və bu məktubdan aydın olur ki, Müsavat Partiyasının Gəncə şəhərində yaradılmasının təşkilində Ə. Cavad yaxından iştirak edib. Bundan başqa o, Quba şəhərində müəllim işləyərkən ətrafına müsavatçılar toplamış, mütəmadi olaraq Bakı müsavatçıları ilə əlaqə saxlamışdır. Həmçinin Əhməd Cavad Axundzadə müsavatçı, Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin silahdaşlarından biri olan Mirzə Bala Məmmədzadənin Türkiyəyə qaçıb getməsini təşkil etmişdir. Bütün bu deyilənləri nəzərə alaraq əməliyyat müvəkkili İvan Makarov təklif etmişdir ki, Ə. Cavad həbs edilsin və Azərbaycan Fövqəladə Komissiyasının (Az. ÇK) kamerasında ciddi nəzarət altında saxlanılsın.

Əhməd Cavad həbs olunanda Türkiyəyə mühacirət etməzdən əvvəl Bakıda həbs edilmiş və bir müddət şairlə bir kamerada yatmış Azərbaycan mühacirlərindən biri Hüseyn Baykara özünün 1975-ci ildə İstanbulda nəşr etdirdiyi "Azərbaycan İstiqlal mübarizəsi tarixi" kitabında qeyd etmişdir:

"Neylim" şeiri gözətçi Nikolayın divara yazılan şeirləri silməsindən sonra yazılmışdı. Ə. Cavad bu şeirin bir bəndinə həmin hadisəni nəzərdə tutaraq yazmışdı:

Barı sən gəl dedim, dinləyib bir az,

Ey vəfalı qələm dərdimi, gəl, yaz…

Gəldi bir çirkin əl, söylədi olmaz,

Dinləyənlər məni gəc duyar, neylim.

Lozanna şəhərində gündəlik nəşr olunan "Dü Lozan" qəzeti 10 may 1924-cü il tarixli (nöm.128) sayında, birinci səhifənin ikinci sütununda "Azərbaycan" sərlövhəli məqalə dərc etmişdi. Məqalənin müəllifi müsyo Broşe islam aləmində təşəkkül edən ilk cümhuriyyət haqqında ümumi məlumat verdikdən sonra bolşevik istilasına məruz qalan azəri vətənpərvərlərinin məruz qaldıqları zülmləri təsvir etmiş və o cümlədən Əhməd Cavadın "Yeni Qafqasiya"da yayılan şeirlərinə görə həbs edildiyini böyük bir nifrətlə oxuculara çatdırmışdı.

Şairin tutulmasında özünü qismən təqsirli bilən Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin rəhbərliyi altında İstanbulda nəşr olunan "Yeni Qafqasiya" məcmuəsi "Əhməd Cavad məhbus imiş" adlı məqaləsində yazmışdı:

Cavadşünas Əli Saləddin bildirmişdir ki, "1923-cü ildə tutulanda, H. Baykara ilə bir kamerada yatanda Əhməd Cavadın adı "güllələnmə" adlı qırmızı siyahıya düşmüşdü". (Ə. Cavad – "Seçilmiş əsərləri", II C., Ic., Bakı, Az. Dövlət Nəşriyyat-Poliqrafiya Birliyi, 1992, səh.22)

Əhməd Cavadın böyük oğlu Niyazi Axundzadə bildirmişdir ki, atasının azad olunması üçün rəsmi sənədlər, müraciətlər heç bir müsbət nəticə verməyib. Şairin azad edilməsində 1920-ci ildə onunla Quba qəzasının Xuluq kəndində bir yerdə işlədiyi zaman yaxın yoldaşlıq və dostluq etdiyi Hüseyn Musayev rol oynamışdır. Belə ki, H. Musayev o zaman Quba Xalq Maarif Şöbəsinin müdiri işləyirmiş. Hadisənin ciddiləşdiyini görüb, M. C. Bağırovun yanına gedərək Cavadın azad olunmasını xahiş edir və istəyinə nail olur. Bundan sonra, Ə. Cavadın istintaq işi ilə tanış olmaq Az. ÇK-nın əməkdaşınatapşırılır. İşlə tanış olduqdan əməkdaş şairin həbsdən buraxılması qərarına gəlir. 1924-cü il, fevralın 2-də Ə. Cavadın azadlığa buraxılması barədə 952 saylı order imzalanır.

"Göy göl" şeiri

Əhməd Cavadın sovet dövründə yazdığı lirik şeirlərdən biri olan "Göy göl" ən çox müzakirələrə və tənqidi fikirlərə səbəb olan əsərlərindən biri olmuşdur. Səkkiz bənddən ibarət olan şeir 1925-ci ildə nəşr olunmuşdur. Məşhur "Göy göl" şeirinə bir qrup həmkarı tərəfindən əks-inqilabi şeir damğası vurulur və bununla da şair yenidən həbsxanaya salınır. Ə. Cavad "Göy göl" şeirinə görə 5–6 ay həbsdə saxlanılır. Damğaya səbəb şairin yazdığı bu misralardır:

Sənin gözəlliyin gəlməz ki saya,
Qoynunda yer vardır yıldıza, aya!
Oldun sən onlara mehriban daya,
Fələk büsatını quralı, Göy göl!

Şairi bu bənddə ulduzdan aydan danışıb müsavatçılara ismarış göndərməkdə ittiham edib şeirin tərcümə variantını Moskvaya göndərirlər. "Göy göl"lə tanış olan Moskva mütəxəssisləri onun yüksək səviyyədə yazıldığını bildirirlər. Beləliklə, şeirdə heç bir bir siyasi səhv tapılmadığından şairi həbsdən azad etmək məcburiyyətində qalırlar.

Əhməd Cavad 1922-ci ildə Bakıda Ali Pedaqoji İnstitutunun ədəbiyyat və tarix fakültəsinə qiyabi daxil olur. O, həmçinin ali məktəbdə təhsil aldığı illərdə müəllimlik fəaliyyəti ilə məşğul olmuş, 1924-cü ildə N. Nərimanov adına Pedaqoji Texnikumda türk dili fənnindən dərs demişdir. Bu zaman respublikada buraxılan ilk dərsliklərin və dərs vəsaitlərinin hazırlanmasında öz bilik və bacarığını əsirgəməmişdir. Daha sonra 1927-ci ildə Əzizbəyov adına Azərbaycan Politexnik Universitetində qeyri-azərbaycanlı tələbələr üçün Azərbaycan dilini tədris etmişdir.

Şairin 1928-ci ildə Türkiyədə müsavatçıların nəşr etdikləri "İstiqlal məcmuəsi"ndə on altı şeiri işıq üzü gördü. İdeoloji sahədə rəhbər orqanlar, "Qızıl qələmlər" cəmiyyəti, onun fəal üzvləri olan "proletar" şairləri, bir sözlə Ə. Cavadın əleyhdarları vaxtaşırı ona qarşı rəsmi və qeyri-rəsmi çıxışlar edirdilər. Belə bir vaxtda Əli Nazim Moskvada çap olunmuş bir məqaləsində ("Peçat i revolyusiya", N 7, 1929-cu il) şairin Türkiyədə bir neçə şeirinin dərc olunması haqqında məlumat yaydı. Əhməd Cavadın həbsi üçün səbəb axtaran bəzi həmkarları bundan yararlanaraq mətbuatda "İstiqlal məcmuəsi"ndə çap olunan şeirlərinə görə onu ittiham etdilər. Bu işdə "Kommunist" və "Bakinski raboçi" qəzetləri xüsusi fəallıq nümayiş etdirirdilər. Beləliklə, iki il ərzində — 1929–1930-cu illərdə davam edən ifşa kampaniyasından sonra Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda dosent işləyən Əhməd Cavad 1930-cu ildə institut Gəncəyə köçürüldüyü zaman Gəncəyə köçmək məcburiyyətində qaldı. Lakin əsil məqsəd şairi Bakı ədəbi- ictimai mühitindən kənarlaşdırmaq idi. Buna baxmayaraq, beş il Gəncədə yaşayıb-yaradan şair özünə qarşı edilən haqsız hücumlardan ruhdan düşməyərək Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun dilçilik kafedrasının rəhbəri vəzifəsində çalışır, orada Azərbaycan dili və ədəbiyyatından dərs deyərək müəllimlik fəaliyyətini davam etdirir, həmçinin Gəncə Dram Teatrında ədəbi hissə müdiri vəzifəsində işləyir. 1933-cü ildə şairə professor adı verilir. Həmin dövrdə rus dili üzrə professor rütbəsinə layiq görülmüş ilk azərbaycanlı məhz Əhməd Cavad olmuşdur.

1937-ci il

1937-ci ilin 4 iyununda şair müəllimi H. Cavid, tələbəsi M. Müşfiq və həmyerlisi V. Xuluflu ilə eyni vaxtda həbs edilib. 1937-ci ilin 5 iyununda başlanan istintaq işi həmin ilin 25 sentyabrında qurtardı.

1937-ci il iyunun 3-də şairin mənzilinə girib axtarış aparırlar. Əhməd Cavadın qalın bir cilddən ibarət olan şəxsi işində evini axtarış zamanı müsadirə olunan əşyalar qeyd olunmuşdur. Həmin əmlak siyahısında Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin, Kautskinin, Buxarinin kitabları, H. Zeynallının, V. Xuluflunun bəzi əsərləri, "Türk sözü" qəzeti, özünün "Dalğa" kitabçası, 3 qeyd dəftərçəsi, 15 müxtəlif məktub, Şükriyyə xanımın qızıl bəzəkləri-yeddi qızıl beşliyi, dostlarının şairə bağışladığı iki ədəd suvenir-xəncəri göstərilir. Əhməd Cavadın 12493/24 nömrəli iş qovluğunda əllə yazılmış protokollar, şahid ifadələri, hökm, arayış, çıxarış, məktub, zəmanət, rus makinasında necə gəldi yazılmış "Göy göl" şeiri saxlanılıb.

1937-ci il sentyabrın 25-də Azərbaycan SSR XDİK DTİ 4-cü şöbəsinin rəisi Sinmanın və İ. P. Klemençiçin hazırladığı və Y. D. Sumbatovun təsdiq etdiyi ittiham aktında Ə. Cavadın məsuliyyətə cəlb edilməsinin zərurəti belə "əsaslandırılır":

Beləliklə, SSRİ Ali Məhkəməsinin Hərbi Kollegiyasının Səyyar Sessiyası müttəhimi Azərbaycan cinayət məcəlləsinin 69, 70 və 73-cü maddələri ilə ittiham edərək oktyabrın 11-də işə başladı. Məhkəmənin sədri İ. O. Matuleviç, üzvləri İ. M. Zaryanov və C. K. Jiqur idi. İclasda hərbi yuris A. F. Kostyuşko və SSRİ prokurorunun baş köməkçisi N. S. Rovski (Rozovski) iştirak edirdi.Protokolda deyilir:

1937-ci ildə şairə qarşı irəli sürülən saxta ittihama əsasən oktyabrın 12-də hökm oxundu. 12 oktyabrda başlanan məhkəmə cəmi 15 dəqiqə davam etdi və oktyabrın 12-dən 13-nə keçən gecə şairi güllələdilər.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Rüstəm MƏLİKOV,

 “Ana Kürüm” qəzetinin təsisçisi və redaktoru, Salyan.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Vaxtı ilə çənub  bölgəsinin həyatında mühüm rol oynamış, adına nəğmələr, şerlər  qoşulmuş,  ötən əsrin bənzərsiz hadisələrinə şahidlik etmiş, Salyanın  keçmişinin simvolu kimi  tarixə qovuşan körpümüzün bu may ayında 80 yaşı tamam olur.

Bu tarixin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham  Əlyevin sərəncamı ilə icra olunan “Şəhərsalma və Memarlıq “ ilinə təsadüf etməsinin də öz  simvolik mənası vardır. Belə ki, 1946-ci ildə istifadəyə verilmiş bu körpü ölkəmizin mühəndislik tarixində  xüsusi yer tutur. Körpü bu gün  nəqliyyat üçün istifadə olunmasa da vaxtı ilə Salyanın simvollarından olmaqla yaddaşlarda yaşayan bir tarix, Kür çayı üzərində ucalan ilk mühəndislik abidəsi kimi dəyərini  qoruyub saxlamaqdadır.

Tarixi arayış

Azərbaycanın ən böyük su arteriyası olan Kür çayı tarix boyu ölkənin iqtisadi, sosial və coğrafi həyatında mühüm rol oynamışdır. Bu çay yalnız həyat mənbəyi deyil, eyni zamanda uzun illər ərzində bölgələr arasında təbii maneə funksiyasını da yerinə yetirmişdir. Kürün sahilində yerləşən Salyan şəhəri isə qədimdən mühüm ticarət yollarının üzərində qərarlaşıb regionun iqtisadi həyatında xüsusi yer tutmuşdur.

XX əsrin ortalarına qədər Salyan ərazisində Kür çayı üzərindən keçmək üçün  sallar, panton-bərələrdən istifadə edildiyi barədə məlumatlar var idi. Lakin  çay üzərində taxa körpüdən də istifadə edilməsi barədə müsahiblərimiz heç biri xatırlamadı. Salyanlı Nağı dayının xatirələrində qələmə aldığı bir cümlə mənə axtarışlara ipucu verdi.  Körpünün acılışına bir gün qalmış tədbirin ziyafətində istifadə ediləcək ərzaq və digər mal-materiallarının Bakı şəhərindən gətirilməsi üçün ezam olunmuş Nağı Axundov qeyd edir ki, ərzaqları Kür çayı sahilində təşkil edilmiş iki çadıra təhvil verib taxta körpüilə rayon mərkəzinə qayıtdım. Bəli, Taxta Körpü. Sonuncu dəfə 1946-ci ilin may günlərində üzərindən keçilmiş taxta körpü. O insanlardan yəqin ki, həyatda qalan indi yoxdur. Ruhları şad olsun. Xatırlandılar.

Sonralar fərdi axtarışlar nəticəsində əldə etdiyim, AzTV-nin qızıl fondundan  yeni körpü baradə yayımlanmış sujetdə taxta körpü görüntülənir. Şəkili təqdim edirik.

   Yaddaş məlumatları

  Salyan körpüsü qəribə tale yaşamışdır. Tarixi mənbələrə istinad olunmadan, bəlkə də dəqiq məlumatlara əlçatanlıq olmadığına görə yerli yaddaş materiallarına istinadən söylənilən fikirlər, rəylər illər uzunu formalaşmış  və informasiya vasitələrində oturuşmuşdur.

İnşasında alman əsirlərindən işçi qüvvəsi kimi istifadə olunduğunu əsas götürərək körpünün mühəndis ixtisaslı alman Alfred Riskopun layihəsi əsasında tikildiyi barədə fikirlər uzun müddətdir ki, internet resurslarında     vurğulanmaqdadır. 

Deyilənlərdən o da məlum olur ki, körpünün 1946-cı ilin əvvəlində tikintisinə başlanmış və bu iş həmin ilin 9 mayına kimi başa çatdırılmışdır. Yəni cəmi 120-140 günə!

 Uzunluğu  360 metr, eni isə 7.1 metr qeyd edilən və 6 beton özüldən ibarət olan və möhkəm və mürəkkəB dəmir konistruksiyalarla üzlənmiş körpünü  müharibəni yeni bitirmiş  ölkə “əsirlərin “ köməyi ilə  4 aydan bir qədər çox müddətə,  qışın soyuqlu- yağışlı havasında necə inşa etmişdir.  Real görünürmü? Əsla yox!.

Tikintinin  açılışında  körpünün altında alman əsirlərinin saxlanılması və üzərlərindən ağır texnikanın keçirilməsi faktını da təsdiq edən mənbə yoxdur.

  Salyan körpüsünün 80 illik tarixinin ilk səhifələrini kim yazıb? Alman  əsirlərimi, yoxsa, keçmiş SSRİ xalqlarının o, cümlədən azərbaycanlılıların da iştirak etdiyi Uzaq Şərq Körpü Tikinti  İdarəsi? Tikintiyə rəhbərlik edən moyor Frolov kimdir?

Körpü tikintisinə kömək edən Salyanın hansı müəssisələri olub? Nəhayət , körpünün açılışında çıxış edən salyanlılarmız kimdir?

Körpünün açılış lentini kim kəsmişdir? Xalq şairi Səməd Vurğunun körpünün açılışında  çıxış etməsi fikri haradan qaynaqlanır?

Görünür həqiqətin həmişə  zamana ehtiyacı olur...

    50 ilə yaxın insanlara xidmət etmiş, ötən əsrin 90-cı illərindən istismarı dayandırılmış Salyan körpüsü barədə yaddaşlarda yaşayan rəvayətlər və tarixi həqiqətlər çırağında  jurnalist araşdırması apardıq. İlk olaraq yaşlı nəsli dinlədik.

Salyanın tanınmış  ziyalı həkimi, 96 yaşlı Əlisəftər Axundov Salyanda Kür çayı üzərindəki körpünün açılışını böyük bayram təntənəsi kimi xatırlayır. Deyir ki,  həmin vaxta qədər insanlar çay üzərindən pantonlarla quraşdırılmış  bərələr vasitəsi ilə keçirmişlər.

 Uşaqdan böyüyə qədər, kimliyindən aşlı olmayaraq  hamı körpünün açılışı hadisəsini gözləyirdi. Xatırlayıram ki, may ayı idi. Şəhər 2 saylı məktəbdə oxuyurdum. 9-cu sinfi başa vurmağa hazırlaşırdıq. Xəbər gəldi ki, körpü açılır. Müəllimlərimizlə birlikdə çayın sahilinə, bu möhtəşəm hadisənin təntənəsini yaşamağa tələsdik. Həmin gün Kür çayını yeni körpü vasitəsi ilə keçmək taleyimizdə əbədi xatirə kimi qaldı və 80 il əvvəl baş vermiş hadisənin xatırlayanda qəlbimiz yenidən  fərəhlə  döyünür.

Şəhərimizin tanınmış sakini, Azərbaycan polisinin sıralarında qüsursuz xidmət keçmiş  Avtandil Məlikovun da xatirələri canlıdır. 88  yaşlı  veteran deyir ki, təzə körpünün açılışında minlərlə adam iştirak edirdi. Yaşım az olduğuna görə  acılışı ancaq uzaqdan izləyə bildim. Muziqi səsi, alqışları aydın eşidirdim. Gözümüzün qabağında görpüdən keçən maşınlar yanımızdan rayon mərkəzinə, cənub rayonlarına keçib gedirdi. Hamı sevinirdi. Ən çox yadımda qalan isə yolun körpüyə yaxın hissəsində Kür çayı sahilində Tut bağı deyilən ərazidə qonaqlar və iştirakçılar üçün hazırlanmış isti yeməklərin qoxusu idi...

Yerli gəlmişkən rayonun dövlət orqanları bu möhtəşəm tədbirin təşkilinə yüksək səviyyədə hazırlaşmışdılar.  Azərbaycanın dövlət nümayəndələri, SSRİ məkanından gəlmiş generallar, respublikanın tanınmış  əmək qəhrəmanları, şair və yazıçılar, musiqi xadimləri, körpü tikintisində fərqlənənlər  və  rayon zəhmətkeşləri üçün  xüsusi ziyafər təşkil edilmişdi.

Bu barədə məlumatlar həmin dövrdə Rayon İcraiyyə komitəsində məsul vəzifədə çalışmış,  sonralar respublikamızın bir sıra rayonlarında Raykom katibi  və digər yüksək vəzifələrdə işləmiş həmyerlimiz, indi haqq dünyasında uyuyan Nağı Salman oğlu Axundovun xatirələrində də yer almışdır. Bu xatirələr yazıcı publisist, elm adamı, Salyan rayonunun Kərimbəylı kəndində dünyaya gəlmiş Zaman Əsgərlinin “Nağı dayı” publisistik povestində çap olunmuşdur.

Burada deyilir ki, körpünün açılışını təntənəli keçirmək üçün rayon partiya komitəsi xüsusi komissiya təşkil etmişdi. Sədr rayon partiya komitəsinin ikinci katibi  Hümmət Müstafayev idi. Bu münasibətlə veriləcək banket üçün 60 baş qoyun, 8 kisə un... 50 min manat pul yığılıb toplanmışdı. Komissiyanın təşkil etdiyiyi ərzaqdan başqa Xalq Komissarları Şurasının Sərəncamı ilə körpünün acılışına 200 litr rus arağı , 400 litr “Mədrəsə” çaxırı, iki cəllək Zığ pivəsi, 400 qutu “Bəxtiyar” papirosu, 100 kiloqram Xan düyüsü, bir o qədər təzə ağ balıq, 25 kiloqram əla növ kolbasa. 5 kilo kişmiş, 2 kilo seylon çayı ayrılmışdı.

 Mənbədə deyilir ki, 1946-cı ilin pulu ilə ümumi dəyəri 29.500 manat (rubl) olan bu qədər ərzaq məhsulu Nağı Axundovun rəhbərliyi, raykomun təlimatçısı İbrahim Rəhimov və bir zabitin iştirakı ilə  “Sudabeker”   maşını  vasitəsi ilə  Bakı şəhərindən  gətirilərək may ayının 11-də təyinatı üzrə təhvil verilmişdir.

Jurnalist araşdırması

 Salyan körpüsünün  80 illik tarixi ilə bağlı məni narahat edən məsələlərin oxucularımız üçün də maraqlı ola biləcəyini nəzərə alaraq  jurnalist araşdırması aparmağı qərara aldım. İlk növbədə internet resurslarında olan məlumatları öyrəndim. Sonra rayonun ən yaşlı, o günləri gözləri ilə görmüş adamlarıyla görüşdüm, söhbət etdim. Ümumiləşdirmələr apardım. İlk diqqətimi çəkən də  deyilənlərin icərisində ən çox hallanan körpünün açılışında digər qonaqlarla yanaşı xalq şairi Səməd Vurğunun iştirakı və çıxışı barədə olan məlumatlar idi.

İlk gümanım S. Vurğunun fəaliyyətdə olan ev muzeyi oldu. Telefon əlaqəsi saxladım.  Açılşdan bir şəkil və çıxış mətni istədim. Əməkdəşlar bir neçə gün araşdırdıqdan sonra məlumat verdilər ki, şair körpü açılışında iştirak etsə də çıxışı barə bir sənəd yoxdur.  Cavab bizi qane etmədi...

 Yazılı  mənbə olan Zaman Əskərlinin “Nağı dayı” povestində isə  Nağı dayı xatirələrində qeyd edib ki, ziyafətdə ordenli şair Səməd Vurğun şairanə ( o dövrün ab-havasına uyğun)  tost deyib, şer söyləyib...

   Təəssüf ki, həmin  dövrdə Salyan Rayon Partiya  komitəsinin orqanı olmuş “Sosializm yolu” (sonradan, 1965-ci ildən “Qələbə” adı ilə nəşr olunub)  qəzetinin həmin dövr üçün nömrələri də saxlanılmadığına görə tariximizin 80 illik səhifəsi olan körpü barədə dəqiq məlumat əldə edə bilmədik. Lakin ümüdimizi də itirmədik.

Demək “Sosializm yolu” qəzeti əlimizdə yoxdursa  onda ölkənin bir nömrəli qəzeti olan “Kommünist “qəzeti  respublika əhəmiyyətli bu tədbirin gedişini çox yəqin ki,  geniş işıqlandırmışdır.

... Bəli !   M.F. Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanası. “Kommunist “ qəzeti 14 may 1946-ci il tarixli 96 –cı sayı qarşımızdadır. Rəsmi mənbələrə istinad edilmiş bir səhifəlik açılış reportajı və nəhayət bütün suallara doğru cavab.

 “Salyan körpüsünün təntənəli açılışı” adlı repotajın başlığının üzərində diqqət çəkən 3 şəkil yerləşdirib. Soldakı şəkilin altında  yazılıb: ”Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sədr müavini, daxili işlər naziri T. Yaqubov yoldaş körpünün açılışında lenti kəsir, (sağda) körpünün açılışı münasibəti ilə  zəhmətkeşlərin çoxadamlı mitinqində adlı-sanlı pambıq ustası, ordenli Qüdrət Səmədov yoldaş çıxış edir.”  Heç bir izaha, şərhə ehtiyac yoxdur. Körpünü  açan da məlumdur və orda çıxış edən salyanlı məşhur əmək adamı da. Maraqlıdır AzTV-nin qızıl fondundan olan repottajda salyanlı müəllimə Səfurə Quluyevanın da çıxış etdiyi fraqment göstərilir.

Bir səhifəlik materialda diqqət çəkən faktları şərhsiz,  dövrün bənzətmələrini isə kiçik redəktə ilə olduğu kimi təqdim edirik:

“Kür qırağında başqa aləm var idi. May ayının 12-də  yaxın kəndlərdən, rayon mərkəzi Salyan şəhərindən adamlar axın-axın bura  yığışırdı. Qırlı yolla şütüyən avtomobillər Bakının adlı-sanlı adamlarını, partiya hökümət nümayəndələrini, qabaqcıl neftçiləri, şairləri, yazıçıları artistləri, xanəndələri, rəqqasələri, məzhəkəçiləri, mətbuat  nümayəndələrini  bura daşıyırdı”.

Salyanın adlı sanlı əmək adamları, neftçilər, MTS işçiləri, ordenli pambıqçılar Qüdrət Səmədov, Güllü Əliyeva və digərləri də burada olublar.

Qəzet məlumat verir  açılışın rəsmi qonaqları Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sədr müavini, daxili işlər naziri T. Yaqubov, Salyan Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi Bağırov, RİK-in sədri Qədirov, şairlər Səməd Vurğun, Süleyman Rüstəm, yazıçı Süleyman Rəhimov, SSRİ Ali Sovetinin deputatı Mütəllimov, podpolkovnik Bryukov, SSRİ Daxili İşlər Nazirinin müavini Lukşt və digər yoldaşlar açılış üçün hazırlanmış kürsüyə yaxınlaşırlar. Dövlət himni səslənir. T. Yaqubov  Azərbaycan Kommünist (bolşeviklər) partiyası Mərkəzi Komitəsi və Nazirlər Soverti adından təbrik söyləyir.

“Azərbaycanın adlı-sanlı pambıqçısı Qüdrət Səmədov xitabət kürsüsünə qalxaraq bu möhtəşəm körpünün tikintisində iştirak edənlərə  minnətdarlığını bildirdi, biz salyanlılar bu böyük hədiyyə əvəzində bütün dövlət tapşırıqlarını qat-qat artıq yerinə yetirəcəyik”-dedi..

Diqqət:Reportajda  körpü inşaatçısı Pyotr İvanovic Tarskinin  çıxışı bizim üçün çox maraqlıdır. Çünkü burada körpünün  120-140 günə tikilməsi barədə fikirlər alt-üst edilir:

-Keçən ilin mart ayını yaxşı xatırlayıram. İnsanlar burada işə cəlb olunanda geniş çayın sahillərində kol-kos, ot və palçıqdan keçmək olmurdu. Güclü külək boş çöllərin torpağını göylərə sovururdu. Biz işə başlayan gündən qarşılaşdığımız böyük qayğı nəticəsində bütün çətinlikləri aradan qaldıra bildik. Nə dəli Kürün coşqun dalğaları, nə sahildən qalxıb çöllərə axan sel, nə uğultulu külək və başqa çətinliklər insan oğlunu orxutmadı... Bakıdan “Leytenant Şimidt”,”Oktyabr” zavodları, Dəniz Tkinti Tresti, Metal Kombinat, Azərbaycan Tikinti Təçhizat idarəsi, Azərbaycan Dəmir Yol İdarəsi, Kür çayı  gəmiçilərinin işçiləri, Salyan rayonun bütün əmək kollektivləri  körpünün çəkilməsinə çox böyük  kömək etdilər. Bu gün böyük baş ucalığı ilə üzümü Azərbayca xalqına və onun rəhbərinə tutub deyirəm: Qarşımıza qoyduğunuz vəzifə yerinə yetirilmişdir. Kürün bu sahilindən o sahilinə yol acıqdır.”

Qəzet  məlumat verir ki, sonra ordenli şair Süleyman Rüstəm çıxış edir və şeir söyləyir. Qeyd olunur ki, T. Yaqubov tərəfindən  körpü çəkilişində fərqlənmiş ən yaxşı inşaatçılara Fəxri Fərmanlar və qiymətli hədiyyələr təqdim olunur. Bu məqsəd üçün 75 min manat pul ayrıldığı elan olunur. Rayon icraiyyə komitəsinin sədri Qədirov 12 nəfərə rayonun  hədiyyələrini təqdim edir.

12 may 1946-ci il tarixdə, günorta saatlarında dövlət himninin sədaları altında körpünün açılşını bildirən lent şəkildən göründüyü kimi Yaqubov tərəfindən  kəsilir. Ilk maşın karvanı körpünü alqış sədaları altında keçir.

Rəsmi açılışdan sonra çayın sahilində  Tut bağı deyilən ərazidə böyük ziyafət verilir. Qəzet ilk badələrin SSRİ-nin birinci şəxsinin, şanlı ordunun, xalq birliyinin sağlığına qaldırıldığını bildir və xalq artistlərindən A. Hacıbəylinin, Sara Qədimovanın çıxış etdiyini qeyd edir.

Məqalədə xalq şairi Səməd Vurğunun  çıxışı barədə qeydə rast gəlmədik. Bu barədə məlumat Nağı Axundovun xatirələridə yer alıb. Çox yəqin ziyafət zamanı ilk sağlığın müəllifi ordenli şair olub.

Beləlikl , 80 il əvvəl  çap olunmuş “Kommunist” qəzeti tarixi həqiqətləri bizə göstərdi.

1. Salyan körpüsü 3 ay deyil, 15-16 ay müddətində  inşa olunub.

2. Körpü  Uzaq Şərq Körpü Tikintisi idarəsi tərəfindən  Azərbaycanın əlaqədar təşkilatlarının, Salyan rayonunun  müəssisələrinin, o cümlədən  Kür gəmiçilik idarəsinin  yaxından dəstəyi ilə inşa edilmişdir.

3.SSRİ məkanının hər yerində  bərpa işlərinin, o cümlədən yeni körpülərin inşasında alman əsirlərindən istifadə olunmuşdur. Həmin dövrdə Salyan rayonundə hərbi düşərgədə saxlanılan alman əsirlərindən Salyan körpüsünün inşasında da istifadə olunmuşdur. Lakin körpünün burada əsir kimi saxlanılan, mühəndis ixtisaslı alman Alfred Riskopun layihəsi əsasında tikildiyi yanlış fikirdir və təsdiqini tapmır.

4.Körpünün açılışında xalq şairi Səməd Vurğun deyil, məşhur salyanlı pambıq ustası Qüdrət Səmədov və müəllimə Səfurə Quliyeva  çıxış etmişdir. 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Aytən Ağasıyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Hər gün maşınla gəzmək yolu aldatmaq idi mənim üçün.. Artıq əvvəlki həyatıma geri dönməyi, normal yürüyüş etməyi iplə çəkirdim. Göy üzünün barışmadığı günlərdə daha da ümidsiz olurdum.. Elə günlər də olurdu ki üzümü göyə tutanda günəşin üzünü yanaqlarımda hiss edirdim ..

Bakının şahmat taxtasını xatırladan ağ qara (yağışlı-günəşli) günlərində hər gün tək istəyim var idi.. "Ağrılarım biraz daha azalsın..."

Qeydiyyatda sıra gözləyirdim. İki həkim söhbət eliyirdi :

-Neçə bacısız ?

-İki bacı, ama atamın üç qızı var

-O necə olur ?

-Anam atamın ən böyük qızıdı..

Fizioterapiya otağında yorulmadan işləyən tibb bacılarının ayağına geyindiyi ağ saboların üzərinə işlənmiş rəngarəng güllər kimi bütün diqqətimi aldı əlimdən bu cümlə...

"Anam atamın ən böyük qızıdır"

Mənə görə ailə qorunması gərəkən bir qalaya bənzəyir, o qaladan Günəşin doğuşunu izlədiyimiz qədər Günəşin batışını da izləyirik..

Ailəni də qala kimi hərdən üst başını təmizləmək lazımdır.. Diqqətsiz qoymaq olmaz. Qalada yad insan nəfəsi duya bilmərsən. Ailə də belədi..

Ailənin nə demək olduğunu ən çox ailəsi olmayanlar bilər bəlkə də. Qonşunun güllü bağçası xoş gələndə sən də o çiçəklərdən istəyirsən, əkirsən, böyüdürsən.

Ailəni isə tək başına böyütmək olmur.. Ana ona bəxş edilənlərlə ailəni quran, ata isə onu "hərami"lərdən qoruyandır.

Bəzi ailələr qarşılıqlı sevgi və sədaqət üzərində qurulur. Bəziləri məcburiyyət və çarəsizlik, bəziləri də mənfəət və mənafe üzərində.

Bir çox ailələrdə ata daha dominant olur.

Ana qadın kimi zərifliyini qoruyub, öz dəyərini sorğulatmayan bir kişi ilə ailə həyatı quranda həm özünə həm də ətrafına daha sevgi dolu olur.

Bəzi ailələrdə isə qadın kişi rolunu üstələnir, kişi isə buna şərait yaradanda qadın rolunda qalır.. bu zaman ana və ata çəki daşları arasında tarazlıq pozulur. Evdə son qərar ananın olanda, övladlarının gözündə ata "qəhrəmanlığı" nı itirir.

Zaman keçdikcə ana hər şeyi özbaşına edərək atanın öhdəliklərini də əlindən alır. Bu zaman isə ata özünə inamını güvənini bacarıqlarını sorğulamağa başlayır..

Müasir dövrdə bu hallara daha çox rast gəlinir.

Bir birini ilk dəfə toy günü görən sonra evlənib xoşbəxt olan insanlar da tanıyıram, illərlə bir birini tanıyıb daha sonra ayrılan ailələr də..

Ailədə sevgidən sonra  hörmət, sədaqət birlik və dözümlülük yoxdursa ayrılıq çalınacaq tək musiqi olur..

Bu gün taksi sürücüsünün altı aylıq nişanlısından ayrıldığını eşitdim. Ama hələ də qıza aldığı iPhone 17 nin kreditini ödəyirdi. Gülərək deyir :

-Üzüm gəlmədi telefonu alım əlindən, indi krediti ödəyirəm

-Hə əlbəttə ki adamın üzü gəlməz istəsin, əslində qızda üz olsaydı  özü qaytarmalı idi

-Nəbilime abi

Bəzən düşünürəm ki, ayrılıq üçün də kredit ödənilir. Kimisi o taksi sürücüsü kimi bir müddət ödəyir, kimisi də bir ömür..

Hətta bəzən faiz də gəlir, ayrılıqlar üçün bədəllər böyüyür..

İndi isə diqqətinizi yuxarıdakı cümləyə çəkmək istəyirəm: "Anam atamın ən böyük qızıdı"

Mənə görə qadının xoşbəxt olduğu ailə daha huzurlu olur. Bir qadın nə qədər güclü olsa da onu yoldaşı kimi sevən, atası kimi qoruyan, dostu kimi dinləyən kişiyə (yara) ehtiyacı olur. O kişi ailəni "həramilər"dən qoruyub öz xoşbəxtliyinin ömrünü uzadanda həyat yaşamaq üçün daha asan olur.

Həyatda hər kəs bir ailənin imzasını daşıyır, bu imza gələcəyi asanlaşdıra da bilər qəlizləşdirə də.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)