Rəqsanə Babayeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

İnsan ruhunun ən incə qatlarına toxunan hisslərdən biri qəm deyilmi? Sakit, səssiz, bəzən görünməz, bəzən isə bütün varlığını bürüyən bir duman kimi… Qəm, yalnız ağrı deyil; o, həm də yaddaşdır, itki hissidir, bəzən isə dərin düşüncənin, insanın özünə dönüşünün başlanğıcıdır. Amma elə anlar da var ki, bu qəm artıq səni tutub saxlayır, addım atmağa qoymur, nəfəsini daraldır. Həmin anlarda insanın içindən bir səs gəlir: “Belə qəmli dayanma…”

Bu sadə cümlə, əslində, böyük bir çağırışdır. O, insanın özünə etdiyi bir müraciət də ola bilər, sevdiyinə dediyi bir təsəlli də, yaxud həyatın özünün bizə verdiyi bir işarə… Çünki həyat, nə qədər ağır olsa da, axmaqdan vaz keçmir. O, daim hərəkətdədir. Qəm isə insanı dayandırır. Bəlkə də bu səbəbdən, “qəmli dayanma” deyilir — çünki dayanmaq, bəzən ən böyük təhlükədir.

Qəmli dayanmaq nə deməkdir? Bu, yalnız göz yaşları içində susmaq deyil. Bəzən insan gülür, danışır, işinə gedir, amma içində dayanıb qalır. O, keçmişin bir anında ilişib qalır, itirdiyi bir insanda, deyə bilmədiyi bir sözdə, yaxud baş tutmayan bir arzuda donub qalır. Bu donmuşluq, zaman keçdikcə daha da ağırlaşır. İnsan irəli getdiyini zənn edir, amma əslində, ruhu bir yerdə qalıb.

Hər birimizin həyatında belə anlar olub. Bəlkə bir ayrılıq, bəlkə bir uğursuzluq, bəlkə də sadəcə izah edə bilmədiyimiz bir boşluq hissi… İnsan bu hisslərdən qaça bilmir. Çünki qəm, insan olmağın bir parçasıdır. Amma bu hissin içində itmək, onun əsirinə çevrilmək başqa bir məsələdir.

Qəmli dayanmaq, insanın özünə qarşı ədalətsizliyidir. Çünki hər bir insan, yaşamaq, sevinmək, yenidən başlamaq haqqına malikdir. Amma bəzən biz özümüzü bağışlamırıq. Keçmişdə etdiyimiz səhvlərə görə özümüzü cəzalandırırıq. Sanki həyat bizə ikinci şans verməməlidir. Sanki biz yalnız bir dəfə xoşbəxt ola bilərik. Bu düşüncə, insanı qəmə bağlayan ən güclü zəncirlərdən biridir.

Amma həqiqət başqa cürdür. Həyat, hər gün yenidən başlayır. Günəş hər səhər doğur, gecə hər axşam qaranlığa qərq olur, amma sabah yenə işıq gəlir. Təbiət belə dayanmazkən, insan niyə dayansın? Bəlkə də bu sualın cavabı, insanın qorxularında gizlidir.

İnsan dəyişməkdən qorxur. Çünki dəyişmək, bilinməzliyə doğru addım atmaq deməkdir. Qəm isə tanışdır. O, ağrı versə də, tanışdır. İnsan bəzən tanış ağrını, bilinməz xoşbəxtlikdən üstün tutur. Bu isə onu qəmli dayanmağa məcbur edir.

“Belə qəmli dayanma” demək, əslində, “qorxma” deməkdir. Qorxma dəyişməkdən, qorxma irəli getməkdən, qorxma yenidən sevməkdən… Çünki həyat, qorxanları yox, cəsarət edənləri mükafatlandırır.

Qəmli dayanmağın başqa bir tərəfi də ümiddir. Bəzən insan qəm içində olanda, ümidini itirir. O, düşünür ki, artıq heç nə dəyişməyəcək. Hər şey olduğu kimi qalacaq. Bu düşüncə, insanı daha da dərin bir qaranlığa aparır. Halbuki ümid, ən qaranlıq anlarda belə mövcuddur. Sadəcə, onu görmək üçün bir az işıq lazımdır.

Bu işıq bəzən bir söz ola bilər, bəzən bir insan, bəzən isə sadəcə bir xatirə… İnsan qəm içində olanda, yaxşı şeyləri xatırlamaq çətinləşir. Amma onlar yox olmur. Onlar sadəcə kölgədə qalır. Həmin kölgəni aradan qaldırmaq isə insanın öz əlindədir.

Bəzən bir insanın həyatına başqa bir insan daxil olur və hər şey dəyişir. O insan, sənə “belə qəmli dayanma” deyə bilər. Bu söz, sadə görünsə də, insanın içində böyük bir təsir yarada bilər. Çünki bəzən biz özümüzə deyə bilmədiyimizi, başqasından eşitdikdə daha dərindən anlayırıq.

Amma hər zaman belə bir insan olmur. Bəzən insan bu yolu tək getməli olur. Bu zaman isə o səs, insanın öz içindən gəlməlidir. Özünə deməlidir: “Dayanma. Bu hal keçəcək. Sən daha güclüsən.”

İnsan güclüdür. Bunu unutmaq asandır, amma bu həqiqətdir. İnsan, ən ağır itkilərdən sonra belə ayağa qalxa bilir. O, yenidən sevə bilir, yenidən gülə bilir, yenidən yaşaya bilir. Bu, insanın ən böyük gücüdür.

Qəm isə bu gücü gizlədir. O, insanı zəif kimi göstərir. Amma əslində, qəm yaşayan insan, hiss edən insandır. Hiss etmək isə zəiflik deyil. Bu, insan olmağın ən gözəl tərəfidir.

Bəzən insanlar qəmli olanlara “güclü ol” deyirlər. Amma güclü olmaq, qəm hiss etməmək demək deyil. Güclü olmaq, o hissi qəbul edib, onun içində boğulmamaqdır. Güclü olmaq, ağladıqdan sonra yenidən ayağa qalxmaqdır.

“Belə qəmli dayanma” demək, həm də bir dəvətdir. Həyata, hərəkətə, dəyişməyə bir dəvət… Bu dəvəti qəbul etmək isə insanın öz seçimidir. Heç kim səni zorla xoşbəxt edə bilməz. Amma sən özün, bu yolda ilk addımı ata bilərsən.

Bu addım bəzən çox kiçik olur. Bəlkə sadəcə bir gəzinti, bəlkə bir dostla söhbət, bəlkə də uzun zamandır etmədiyin bir işi yenidən etmək… Bu kiçik addımlar, zamanla böyük dəyişikliklərə səbəb olur.

İnsan bəzən düşünür ki, dəyişmək üçün böyük bir səbəb lazımdır. Amma əslində, dəyişiklik kiçik şeylərlə başlayır. Hər gün bir az daha yaxşı olmaq, bir az daha irəli getmək… Bu, zamanla insanın həyatını tamamilə dəyişə bilər.

Qəmli dayanmağın ən təhlükəli tərəfi, onun alışqanlığa çevrilməsidir. İnsan qəmə öyrəşir. O, bu halı normal qəbul etməyə başlayır. Bu isə artıq bir siqnaldır — dəyişmək vaxtıdır.

Çünki həyat, yalnız yaşamaq üçün deyil, hiss etmək, öyrənmək, böyümək üçündür. Qəm isə bu prosesin bir hissəsidir, amma hamısı deyil. O, keçməlidir ki, insan yeni hisslərə yer aça bilsin.

Hər bir qəmli an, əslində, bir dərsdir. O, insana nəyin vacib olduğunu, nəyin olmadığını öyrədir. O, insanı daha dərin, daha anlayışlı edir. Amma bu dərsi alıb, yolda qalmaq yox, davam etmək lazımdır.

“Belə qəmli dayanma” — bu cümlə, bəlkə də həyatın ən sadə, amma ən dərin mesajlarından biridir. O, bizə xatırladır ki, həyat davam edir. Nə olursa olsun, zaman dayanmaz. Və sən də dayanmamalısan.

Bəlkə də bu sözləri oxuyan biri, hazırda qəm içindədir. Bəlkə o, çıxış yolu görmür. Amma unutma: hər qaranlığın bir sonu var. Hər gecənin bir səhəri… Sən sadəcə bir az daha davam etməlisən.

Bəzən ən böyük cəsarət, davam etməkdir. Heç nə dəyişmirmiş kimi görünsə də, davam etmək… Bu, insanı qurtaran ən böyük gücdür.

Sonda isə, bu sadə cümləni bir daha xatırlayaq: “Belə qəmli dayanma…” Bu, bir əmr deyil. Bu, bir xahişdir. Özünə etdiyin bir xahiş… Yaşamaq üçün, sevmək üçün, ümid etmək üçün…

Çünki sən buna layiqsən. Hər insan kimi.

Və həyat, səni gözləyir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.04.2026)

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Bu gün sizə qardaş Türkiyənin dəyərli yazıçılarından biri olan Aylin Altın xanımla olan müsahibəmizi təqdim edirik. Bu söhbət oxucularımıza Aylin Altının düşüncə dünyasını və yaradıcılıq prosesini daha yaxından tanımaq imkanı verir. Müsahibəni diqqətlə oxumağınızı tövsiyə edirik.

 1. Salam Aylin xanım. İlk olaraq özünüz haqqında qısa məlumat verməyinizi xahiş edərdik.

Salam, Habil bəy,

Mən Aylin Altın, 1978-ci il təvəllüdlü, Türkiyənin İstanbul şəhərində yaşayan bir yazıçıyam. Elektron jurnal olan “Varyasyon Kalemler” dərgisində idarə heyətinin sədri və qurucu sədr kimi fəaliyyət göstərirəm. Evliyəm, 24 yaşında əkiz oğullarım var.

Yazıçılıq mənim üçün həyatın içindən gələn duyğuları – xüsusilə qadınların yaşadıqlarını, ağrılarını, güclərini və yenidən ayağa qalxma hekayələrini qələmə almaq deməkdir. Yazmaq mənim üçün sadəcə bir hobbi deyil, eyni zamanda daxili səsimi ifadə etməyin ən güclü yollarından biridir.

 2. İlk əsərinizi nə zaman yazdınız və mövzusu nə idi?

İlk yazılarım illər əvvəl, duyğularımı içimdə saxlaya bilmədiyim bir dövrdə ortaya çıxdı. Amma bunu kitab şəklində 23 oktyabr 2025-ci ildə ilk kitabım kimi nəşr etdirdim. Mövzularım daha çox real həyatdan, yaşanmış hekayələrdən ilham alır. Xüsusilə qadınların yaşadığı sevgi, xəyanət və mübarizələrə diqqət yetirdim.

 3. Sizi yazmağa ən çox ruhlandıran mövzular hansılardır?

Məni ən çox insan ruhu ilhamlandırır. Xüsusilə qadınların daxili dünyası, susduqları, amma içlərində fırtınalar qopan duyğular… Sevgi, itki, tənhalıq və yenidən doğuluş yazılarımın əsasını təşkil edir.

 4. Kitablarınız haqqında məlumat verə bilərsinizmi?

İlk kitabım “Yaralı Yürekler Güncesi” adını daşıyır. Bu kitab real həyatdan ilhamlanmış qısa hekayələrdən ibarətdir. İçərisində sevgi, xəyanət, ailə bağları, uşaqlıq travmaları və qadınların daxili dünyası yer alır. Hər bir hekayə bir yaraya toxunarkən, eyni zamanda ümid də daşıyır, deyə bilərəm.

 5. Əsərlərinizdə oxucuya vermək istədiyiniz əsas mesaj nədir?

Ən önəmli mesajım budur: Nə qədər qırılmış olsaq da, yenidən ayağa qalxa bilərik. Heç bir qadın tək deyil və hər qaranlıq gecənin bir sabahı var. Oxucularımın hekayələrdə özlərini tapmalarını və tək olmadıqlarını hiss etmələrini istəyirəm. İnanıram ki, mütləq hansısa bir hekayədə özlərindən bir duyğu tapacaqlar.

 6. Hansı yazıçılar yaradıcılığınıza daha çox təsir göstərib?

Mən daha çox həyatın özündən qidalanan biriyəm. Duyğusu güclü, insan ruhuna toxunan yazarlar hər zaman diqqətimi cəlb edib. Lakin ən böyük ilham mənbəyim yaşadıqlarım və müşahidələrim olub. Sevdiyim yazıçılardan da ilham almışam, təbii ki — xüsusilə Ayşe Kulin heyranı olan biriyəm.

7. Türkiyədə oxucuların kitaba olan marağını necə qiymətləndirirsiniz? Bu sizi qane edirmi?

Türkiyədə kitaba maraq var, lakin daha çox olmasının gərəkdiyini düşünürəm. Oxuyan cəmiyyət həm fərdi, həm də ictimai olaraq inkişaf edir. Bu səbəbdən oxu vərdişinin daha çox təşviq olunmasına inanıram.

İnsanlar ekranlardan bir qədər uzaqlaşıb kitablar vasitəsilə öz daxili dünyalarını kəşf edə bilərlər.

8. Azərbaycan ədəbiyyatını izləyirsinizmi? Ümumilikdə necə dəyərləndirirsiniz?

Bəli, Azərbaycan ədəbiyyatını izləyirəm. Duyğusu dərin, ifadə tərzi güclü və köklü bir ədəbiyyat olduğunu düşünürəm. Həm klassik, həm də müasir əsərlərdə insan ruhuna toxunan çox dəyərli nümunələr var. Bu, təkcə kitablarla deyil, musiqi ilə də insan ruhuna toxunur.

9. Gələcək planlarınız haqqında məlumat verə bilərsinizmi?

Hazırda ikinci kitabım üzərində çalışıram. Bu kitabda da yenə insan ruhuna toxunan, lakin daha dərin və fərqli hekayələr yer alacaq. Yazmağa davam etmək və daha geniş oxucu kütləsinə çatmaq ən böyük hədəfimdir.

Ürəyimdə olanları qələmə almaq mənə yaxşı təsir edir. Tamamilə başqa bir dünyada, hekayənin içində olmaq mənə xüsusi bir hiss verir, deyə bilərəm.

10. Bu sahədə fəaliyyət göstərmək istəyən gənclərə hansı tövsiyələriniz var?

Ən önəmli tövsiyəm budur: Özünüz olun və qorxmayın. Yazmaq ürək işidir. Başqalarına bənzəməyə çalışmadan, öz duyğularınızı səmimiyyətlə ifadə edin. Və ən önəmlisi, heç vaxt vaz keçməyin — heç bir şey üçün gec deyil. Nəfəs aldığımız müddətcə, arzularımız uğrunda mübarizə aparmaq insana verilən ən böyük ümiddir.

O xəyallara qovuşmaq onların öz əlindədir. Bu, təkcə kitab yazmaq üçün deyil — xəyal olmadan uğur da olmaz.

AZƏRBAYCANdakı bütün canlara TÜRKİYƏDƏN qucaq dolusu sevgilər.

Bu mənalı müsahibə üçün təşəkkür edirəm. Ədəbiyyatın insanları bir-birinə yaxınlaşdıran ən güclü körpülərdən biri olduğuna inanıram. Azərbaycanlı oxuculara sevgi və salamlarımı çatdırır, sözlərin qəlblərə toxunduğu daha çox gözəl görüşlərdə yenidən bir araya gəlməyi arzulayıram.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.04.2026)

Heyran Zöhrabova,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Mən nə şah, mən nə sultan, nə yaraşıq, nə ziynət,

Nə əfsanə, nə mələk, nə saray, nə səltənət,

Nə qədim əsrləri yada salıb ağlayan,

Nə ömrünü qəzələ, mərsiyəyə bağlayan,

Nə dövrün hakiminə şeir yazıb pul alan,

Nə cəlladlar önündə həyat üçün alçalan,

Nə peymana, nə saqi, nə sərab şairiyəm,

Azadlığın carçısı inqilab şairiyəm. 

Mən əyilib hakimin əllərindən öpmədim,

Şeirimi çiçək kimi ayaqlara səpmədim.

Nə aciz bir bəndəyəm, nə satılmış bir qulam,

Nə saray məddahıyam dərgahlardan qovulam.

Mən ellərin oğluyam, ellər böyütmüş məni.

Şeirim eldən alıbdır bu ilhamı, qüvvəni.

Mən nə şam, nə pərvanə, nə rubab şairiyəm,

Azadlığın carçısı inqilab şairiyəm. 

Mənim könül dəftərim bənzəyir gülüstana,

Onda yer verilməmiş qarlı qışa, tufana,

Bir bahar ətri vardır hər şeirimdə, sözümdə,

Baharın həsrətilə yaşayıram özüm də.

Mən əl açıb göylərdən diləmədim azadlıq,

Mənim arxalandığım onlardan daha artıq.

Ölkələr həsrət çəkən afitab şairiyəm,

Azadlığın carçısı inqilab şairiyəm.

Bu gün cənub həsrətli xalq şairi, özünün təbirincə desək inqilab şairi Balaş Azəroğlunun anım günüdür.

Balaş Allahbaxış oğlu Abizadə.1921-ci il noyabr ayının 11-də Bakı şəhərində anadan olub. İlk orta təhsilin də burada alıb. Şairin  "Dnepr" adlı ilk mətbu şeiri də 1937-ci ildə Bakıda çap olunub.

1937-ci ildə əslən cənublu olduğu üçün o da, ailəsi ilə birgə Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil şəhərinə sürgün edilib. Burada fars ibtidai məktəbində təhsil alıb. i1941-ci ildə İranda Milli azadlıq hərəkatına qoşulub və onun ən fəal üzvlərindən biri olub. 1942-ci ildə İran Xalq Partiyasına daxil olaraq 1943-cü ildə Azərbaycan zidd faşist cəmiyyətinin  Ərdəbil vilayəti şöbəsinə sədr seçilib. Və bu cəmiyyətin mətbu orqanı olan "Yumruq" qəzetinin redaktoru olub. Azərbaycan demokratik firqəsi Ərdəbil vilayət komitəsinin şöbə müdiri, "Cövdət" qəzetinin redaktoru, Şairlər məclisinin Ərdəbil şöbəsinin rəhbəri olub.

1946-cı ildə Təbrizdə Milli Hökumət qurulanda ona Azərbaycan Dövlət Radio Verilişləri Komitəsinin sədr müavini vəzifəsi verilib, həmçinin o, İran Azərbaycanı Milli Məclisinin deputatı, Yazıçılar və şairlər cəmiyyətinin idarə heyətinin üzvü seçilib.

İlk şeir kitabları da 1943 -1945-ci illərdə Ərdəbildə, Təbrizdə çap olunub

Lakin Milli Hökumət elə qundaqdaca boğulduqdan sonra  Balaş Azəroğlu da bir çox həmkarı kimi Bakıya gəlib, 1947-1952-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil alıb. Eyni zamanda Cənubi Azərbaycan yazıçılar cəmiyyətinin sədri vəzifəsində çalışıb.

1948 - 1953-cü illərdə Azərbaycan qəzeti redaksiyasında ədəbi-bədii şöbənin müdiri, 1953 -1956-cı illərdə məsul redaktor, 1956-1958-ci illərdə ADF MK-da təbliğat şöbəsinin müdiri, 1958-1959-cu illərdə Azərbaycan Ali partiya məktəbində xüsusi fakultənin dekanı işləyib. 1959-1963-cü illərdə ADF MK-nın sədr müavini seçilib.

O, 1963-1982-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyası Nizami adına ədəbiyyat İnstitutunun orta əsrlər ədəbiyyat şöbəsinin baş elmi işçisi vəzifəsində işləyib. 1966-cı ildə filologiya elmləri namizədi elmi adını alıb və 1981–1991-ci illərdə  Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının katibi vəzifəsində çalışıb

1991-ci ildə  Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin İdarə Heyətinin Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı üzrə baş müşaviri təyin olunub, həmçinin Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Ağsaqqallar Şurasının üzvü seçilib.

O, İran Xalq partiyasının və ADF MK-nın üzvü, SSRİ-də yaşayan iranlı siyasi mühacirlər cəmiyyəti Azərbaycan şöbəsi rəyasət heyətinin üzvü olub və bununla yanaşı, Azərbaycan SSR Yazıçılar İttifaqının plenum üzvü və katibi seçilib. 

Çoxcildlik "Azərbaycan ədəbiyyatı"nın müəlliflərindən biri olub.

Ədəbi və ictimai fəaliyyətinə görə Balaş Azəroğlu  “Şərəf nişanı”, “Xalqlar dostluğu” ordenləri ilə, “21 Azər”, “Firdovsi” və digər medallarla, iki dəfə 

1960-1971- ci illərdə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı ilə, 17 mart 1997-ci ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.

1981-ci ildə Azərbaycanın “Xalq şairi” adına layiq görülüb, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü olub. Şair 2011-ci il aprel ayının 24-də Bakıda vəfat edib. 

Şairin qırxdan çox kitabı çap olunub, əsərləri SSRİ və xarici ölkə xalqlarının dillərinə tərcümə olunub.

"Sinəm Savalan dağıdır", "Mənim köksümdə ürək dayananda, ürək vurmayanda köksümün altında vətən döyunür" söyləyən Balaş Azəroğlunun yaradıcılığının əsas motivini vətən, parçalanmış Azərbaycan, intizar təşkil edirdi.

Müasirləri onu novator, poeziyası ilə insanları ayağa qaldıran, mübarizəyə və gələcəyə səsləyən şair adlandırırdılar.

Balaş Azəroğlu ömür yolunu özü kimi cənub həsrətiylə yaşayan, elə özü kimi inqilabçı şair olan Mədinə Gülgünlə birləşdirib. O sadəcə vətəninə deyil ömür gün yoldaşına qarşı da çox sadiq olub. Mədinə xanım dünyadan köçəndən sonra da evdə onun səliqə səhmanını qoruyub saxlayıb. Yaşadığı bina qəzalı olduğu və bütün qonşuları köçüb getdiyi halda o buradan köçüb getmək istəməyib.

Balaş Azəroğlu gəncliyində çox ağır bir xəstəlik keçirib, hətta həkimlər onun öləcəyini deyiblərmiş. Lakin, Mədinə xanım öz ömür gün yoldaşı üçün bir quş tək çırpınaraq ölkənin ən yüksək səviyyəli insanlarıyla əlaqə saxlayaraq lazım olan dərmanları tapıb. Sonralar Balaş Azəroğlu həmişə Mədinə olmasaydı mən cavan yaşda dünyadan köçərdim söyləyib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.04.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Aşıq Ələsgərin, Aşıq Alının vətəni Göyçə. Səndən daha neçə-neçə sənətkar, ustad aşıq yetişib...

Aşıq Novruz 24 aprel 1929-cu ildə Göyçə mahalının Daşkənd kəndində anadan olmuşdur. O, Daşkəndli məşhur şair Məmmədhüseynin nəticəsidir. Hələ uşaqlıqdan saza-sözə çox böyük marağı olan Novruzun ustadı böyük qardaşı Aşıq Abbasəli olmuşdur.

Ailəsi ilə birlikdə 1941-ci ildə Gədəbəy rayonuna köçmüş və bir müddət burada yaşadıqdan sonra Şəmkirin Dağ Tatarı kəndinə köçmüşdür. 1953-cü ildə ata-baba yurdu olan Göyçə mahalından həmkəndliləri və qohumları departasiya olunduqdan sonra 1954-cü ildə o da Bərdə rayonunun Yeni Daşkənd kəndinə köçmüşdür.

1955-ci ildə ailə həyatı quran Aşıq Novruz dörd oğul və dörd qız atası olmuşdur. 1956-cı ildən ömrünün axırına qədər Bərdə rayonunda Mədəniyyət Evinin üzvü olmuşdur.

Dəfələrlə radio və teliviziyada çıxışlar etmişdir. Bu gün də onun lent yazılarından Azərbaycan Dövlət Televiziyasının qızıl fondunda saxlanılır. 1985-ci ildə belə çəkilişlərin birində Aşıq Novruz xalq şairi Xəlil Rza Uluturk ilə görüşmüşdür. Aşıq Novruzun saz çalıb-oxuması Xəlil Rzanın könlünü çox oxşadığına görə elə oradaca "Aşıq Novruz" rədifli qoşmanı yazıb ona həsr etmişdir.

1986-cı ildən 1992-ci ilə qədər Bərdə şəhər 1 saylı "Musiqi Məktəbi"ndə dərs keçmişdir.

Uzun müddət saz çalıb oxumuş həm ifaçı aşıq kimi, həm yaradıcı aşıq kimi və həm də sazın düzəldilib-hazırlanmasının mahir sənətkarı kimi də tanınmışdır. 

Tədqiqatçı Araz Yaquboğlu Aşıq Novruzun sazbəndliyi haqqında yazır: — Sazın hazırlanmasını Aşıq Novruz əla bacarırdı. O bu sənəti fitri istedadı sayəsində öyrənmişdi. Onun düzəltdiyi sazlar bu gün də Bərdə, Tərtər, Yevlax, Ağcabədi və Gəncədə istifadə olunmaqdadır. Düzəltdiyi sazlara müştərinin istəyinə əsasən xüsusi zövqlə naxışlar da vurardı. O saz və taziyanə (mizrab) üçün materialı özü axtarar, yaxşı material tapardı. Sazı hazırlayarkən çanağı üçün tut ağacından, qolu üçün qoz ağacından, taziyanə üçün isə köhnə gilas ağacının qabığından istifadə edərdi. Novruz kişi sazı kiçik oğlu İnqilabla birlikdə düzəldərdi. Bunda həm də məqsəd onun da bu sənəti öyrənməsi idi. İnqilab da bu sənəti yaxşı mənimsəsə də Novruz kişinin vəfatından sonra demək olar ki, bu sənəti davam etdirmir.

3 noyabr 2000-ci ildə Bərdə rayonunun Yeni Daşkənd kəndində vəfat etmiş və kənd qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.04.2026)

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

Bu gün Azərbaycan teatr və kino aktyoru, Azərbaycan SSR və  SSRİ xalq artisti İsmayıl Osman oğlu Osmanlının anadan olduğu gündür.

İsmayıl Osmanlı 24 (11) aprel 1902-ci ildə Nuxada (Şəki) kasıb ailədə doğulub. Mükəmməl təhsil görməyib. On bir yaşından yetim qalan İsmayıl Şəki ipək fabrikində, dabbaqxanada işləyib. 1920-ci ildə rayondakı fəhlə-kəndli klubunun dram dərnəyinə üzv yazılıb. 1921-ci ildən Nuxa və Gəncə dram dərnəklərinin tamaşalarında rollar oynayıb. Teatra gəlməyini sonralar özü belə xatırlayırdı: “Cavanlıqda nədənsə həmişə darıxırdım, həmişə narahat idim. Məni ovunduran, mənə təsəlli verə bilən bir iş axtarırdım. Ancaq onun nə olduğunu dərk edə bilmirdim. Bir dəfə Nuxada kulübün yanından keçirdim. Gördüm çalıb-oynayırlar. Orda Mahmud adlı bir oğlan var idi. O məni apardı kluba. Rəhbərimiz rejissor, artist, həm də müəllim Baxşəli Axundov idi. O vaxtdan, yəni 1921-ci ildən mənim teatr həyatım başlandı”.

1922-ci ildə Gəncəyə köçüb və 6 il buradakı həvəskarlar teatrında çalışıb. 1928-ci ildə Tiflis Dövlət Azərbaycan Dram Teatrına dəvət alıb. 1929-cu ildə Bakıya gələrək Milli Dram Teatrının truppasına qəbul olunub və həyatının sonuna qədər burada işləyib.

İlk böyük uğuru Cəfər Cabbarlının “1905-ci ildə” pyesinin tamaşasında Bahadur bəy obrazı olub. İsmayıl Osmanlı həmin illərdə Cəfər Cabbarlı ilə bir teatrda çalışırdı. Aktyor və rejissor İsmayıl Hidayətzadə ilə bir səhnəyə çıxdığına görə özünü xoşbəxt sanırdı. Xatirələrində deyirdi ki, o vaxt belə düşünürdüm ki, mənə daha məktəb lazım deyil: “İsmayıl Hidayətzadənin zərgər işi mənə böyük məktəb idi. Rolda başqalaşmaq, dəyişmək üçün onun sənəti mənə bir dərs oldu”.

Onun böyük sənət yoluna qədəm qoyması belə başlayır. Aktyorluq sənətinə olan məhəbbəti onu qısa müddət ərzində tamaşaçılara sevdirib. Sənət dostlarından fərqli olaraq İsmayıl Osmanlının obrazlar qalereyası öz rəngarəngliyi ilə seçilib.

İsmayıl Osmanlı dram və faciə janrında xarakterik obrazların, dramatik pyeslərdə yumorlu surətlərin, həm də komediyalarda məsxərəli və satirik rolların məşhur ifaçısı olub. Əsas rolları bunlardır: Keçəl Aslan, Fon Hols, Şaliko ("Xanlar", "İnsan" və "Vaqif", Səməd Vurğun), Əmrah ("Pəri cadu", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), Şeyx Hadi, Vali, Şakro ("Şeyx Sənan", "Səyavuş" və "Knyaz", Hüseyn Cavid), Munis, Kərim Rəhimli ("Nizami" və "Alov", Mehdi Hüseyn), Əliş ("Qatır Məmməd", Zeynal Xəlil), Nikita Pavloviç ("Qızıl çeşmə", Qurban Musayev), Məşədi Cəfər ("Dağılan tifaq", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), Mirzə Qərənfil, Zakir, Əhməd bəy, Xəlil, Qasım ("Xoşbəxtlər", "Aydınlıq", "Küləklər", "Əliqulu evlənir" və "Nişanlı qız", Sabit Rəhman), Mirzə Heydərqulu, Şəkinski, ("Həyat" və "Kəndçi qızı", Mirzə İbrahimov), Koxa Məmməd ("Qaçaq Nəbi", Süleyman Rüstəm), Məşədi Oruc, Hacı Naib ("Ölülər" və "Dəli yığıncağı", Cəlil Məmmədquluzadə), Xaspolad, Mirzə Cavad ("Oqtay Eloğlu" və "Aydın", Cəfər Cabbarlı), Kefli Bəşir ("Bahar suları", İlyas Əfəndiyev), Cəbi ("Hacı Qəmbər, Nəcəf bəy Vəzirov), Səfər bəy ("Hacı Qara", Mirzə Fətəli Axundzadə), Əşrəf ("Türkiyədə", Nazim Hikmət), İsidor Cakeli ("Darıxma, ana!", Nodar Dumbadze), Aleksandrov ("Canlı meyit", Lev Tolstoy), General Berqoyn ("Şəxsi iş", Aleksandr Şteyn), Baş senator, Feste, Gilderstern ("Otello", "On ikinci gecə" və "Hamlet", Vilyam Şekspir), Krutitski, Tixon və karandışev ("Müdriklər", "Tufan" və "Cehizsiz qız", Aleksandr Ostrovski)

İsmayıl Osmanlı teatrla yanaşı kinoda da müxtəlif səpgili rollar qalereyası yaradıb.O, "Azərbaycanfilm"in istehsal etdiyi "Kəndlilər" (Daxili işlər naziri), "Bir məhəlləli iki oğlan" (Mahmud), "O olmasın, bu olsun" (Rza bəy), "Əsl dost" (Usta Şirəli), "Yenilməz batalyon" (Yusif), "Mən ki gözəl deyildim" (Poçt müdiri), "26-lar" (Şahbazov), "Ulduzlar sonmür" (Hacı Zeynalabdin Tağıyev), "Nəsimi" (Nəimi), "Yeddi oğul istərəm" (Kələntər) və sair filmlərdə çəkilib.

 1970-ci ildə Xalq şairi Səməd Vurğunun “Komsomol poeması”nın motivləri əsasında rejissor Tofiq Tağızadənin quruluş verdiyi “Yeddi oğul istərəm” filmində mənfi obraz kimi tanıdığımız Kələntər obrazını da İ.Osmanlı yaradıb. Hətta obrazı o dərəcədə inandırıcı oynayıb ki, nəticədə  tamaşaçı nifrətilə qarşılaşıb.

Aktyor öz xatirələrində bu barədə yazır:

Bir axşam tamaşadan sonra teatrdan çıxıb evə gedirdim. Avtobusa təzə qalxmışdım ki, bir neçə orta yaşlı qadın məni dövrəyə aldı. İlk sözləri:

– “Əlin qurusun! Cəlalı Gəray bəyə necə satdın?” oldu.

Vəziyyətin nə yerdə olduğunu anladım. Artıq, bir neçə dəfə oxşar hadisə ilə qarşılaşdığım üçün özümü təmkinli aparmağa, cavab verməməyə çalışdım.

– Niyə cavab vermirsən, ay kaftar? Necə qıydın gül kimi uşağa?

Vəziyyət get-gedə gərginləşir, başqa sərnişinlər də bu qadınlara havadar çıxırdılar. Hələ yoluma bir neçə dayanacaq qalsa da, avtobus dayanan kimi düşdüm.

Ertəsi gün bu hadisəni teatrda sənət dostlarıma sarsılaraq danışdım. Düzü, adamların məni təhqir edəcəyindən, hətta daşa basacağından ehtiyat edirdim.
Gəray bəy rolunu böyük ustalıqla oynamış Həsanağa Turabov qoluma girib məni sakitləşdirdi:

– İsmayıl əmi, – dedi, – hər aktyora nəsib olmur oynadığı rola görə sevgi qazana bilsin.

– Nə sevgi, ay oğul? Az qala arvadlar məni parçalayacaqdılar.

– Elə aktyorun yaratdığı obraza nifrət, aktyorun özünə sevgidir də. Gör bir necə ustalıqla oynamısan ki, adamlar səni parçalamaq istəyirlər.
Mən də Şəki ləhcəsi ilə zarafata salıb:

– Ha indi saa nə var ki? Düşəydin o arvaddarın əlinə, onda bilərdin sevgi nədir, nifrət nə…” (https://aki.az/ismayil-osmanli)

 İsmayıl Osmanlını tanıyanlar onun sadə olduğu qədər də, olduğu kimi görünən, göründüyü kimi olan biri olduğunu qeyd ediblər. Bəzi hallarda aktyorun müsbət rolları da təzyiqlə qarşılaşıb…

1971-ci ildə yazıçı İsa Hüseynovun ssenarisi əsasında rejissor Əjdər İbrahimov “Ulduzlar sönmür” filminə quruluş verir.

Tarixi-bioqrafik janrda çəkilən film şərq xalqlarının azadlığı uğrunda mübarizə aparan Azərbaycan Xalq Komissarları Sovetinin sədri, SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədri, həkim, yazıçı Nəriman Nərimanovun həyat və çoxsahəli fəaliyyətindən bəhs edir. Bir neçə novelladan ibarət olan filmdə Nəriman Nərimanovun həyatının ən parlaq səhifələri yer alıb.

O, bu filmdə Hacı Zeynalabdin Tağıyev obrazını yaradıb və rol çox uğurlu alınıb. Hətta aktyor Tağıyev obrazını o dərəcədə millətpərəst, xalqını sevən xeyriyyəçi kimi gözəl yaradıb ki, nəticədə də filmin başı bəlalı olub.

Azərbaycan kinosuna böyük dəyər verən siyasi xadim, ulu öndər  Heydər Əliyevin sayəsində filmi xilas etmək mümkün olub. Bakı erməniləri şikayət məktubları yazaraq “Nə üçün millətçi Nərimanovu, milyonçu Tağıyevi gənclərə nümunə kimi təqdim edirsiniz?” deyə etiraz səslərini yüksəltmək istəsələr də, Ulu öndər böyük xeyirxahlıq göstərərək büroda bu məsələni həll etmiş və filmin   kinoteatrlarda nümayiş etdirilməsi ilə bağlı göstəriş vermişdir.

Onun keçdiyi işıqlı ömür yolu sonralar gələn aktyorlar nəslinə də öz müsbət təsirini göstərmişdir.

İ.Osmanlı 1978-ci ildə vəfat edib. Məzarı Fəxri xiyabandadır. Allah rəhmət eləsin.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.04.2026)