İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Yaşı nəsil danışır ki, onun “Köç” romanı çıxanda çox ciddi ictimai-siyasi rezonans doğurmuşdu, hətta Xalq çairi Bəxtiyar Vahabzadə demişdi ki, Azərbaycan dilinin gözəlliyini bu romanda tam görmək olar. Şair hətta “bu romanı oxuduqdan sonra öz yazdıqlarım mənə bəsit göründü” kimi bir etiraf da etmişdi...

Mövlud Süleymanlı 1943-cü il mart ayının 18-də Qərbi Azərbaycanda - Ermənistan SSR-nin Kalinino rayonunun Qızıl Şəfəq kəndində (keçmiş adı "Cücəkənd") doğulub. Atası Süleyman Məhəmməd oğlu 1942-ci ilin axırlarında İkinci Dünya müharibəsinə gedib, 1945-ci ilin aprel ayının 23-də Berlin uğrunda döyüşlərdə həlak olub. Anası Bağdagül Mahmud qızı bədahətən şeirlər deyib.

 Mövlud Süleymanlı Qızıl Şəfəq kənd 7 illik məktəbindən sonra qonşu İlməzli kənd orta məktəbinin X sinfini (1960) bitirib. 1962-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinə daxil olub, 1967-ci ildə oranı bitirib.Ədəbiyyata ötən əsrin 70-ci illərində gələn Mövlud Süleymanlı yaradıcılığa lirik şeirlərlə başlayıb.

Onun "Əllərim" adlı ilk şeiri 1964-cü ildə "Azərbaycan gəncləri" qəzetində çap olunub. Ədibin "Bir ünvan" adlı şeir kitabı da çap olunub. M. Süleymanlının yaradıcılığını səciyyələndirən başlıca amillər ondan ibarətdir ki, əsərlərində məxsus olduğu xalqın tarixi, etnoqrafiyası, mənəvi-əxlaqi dəyərləri, vətənpərvərlik hisləri ön plandadır.

Mövlud Süleymanlının ilk nəsr kitabı yetmişinci illərin sonları çapdan çıxıb. 1970-ci illərin ikinci yarısında ədibin bir-birinin ardınca hekayə və povestləri dərc edilib. "Qar", "Yanğın", "Şanapipik", "Şeytan", "Dəyirman" hekayələrindən ibarət 1979-cu ildə "Ayın aydınlığında" kitabı işıq üzü görüb. Bu hekayələr Mövlud Süleymanlını xalqa cəmiyyət problemlərini zamanında görüb əks etdirən gözəl bir nasir kimi tanıdıb.

"Şanapipik", "Duzsuzluq", "Ot" yazıçının müharibə mövzusuna həsr etdiyi hekayələri sırasındadır. Ədib 1980-ci illərdən başlayaraq daha çox roman janrına müraciət edib. "Köç", "Ceviz qurdu" "Səs" romanları çağdaş Azərbaycan romançılığının inkşafında bir pillədir. "Köç"(1980) xalqın milli keçmişindən, sovet hakimiyyətinin gəlişinə qədərki taleyindən söhbət açıb.

 Romanda təbliğ olunan başlıca ideya Azərbaycan xalqının birliyi ideyasıdır. Mövlud Süleymanlının bir sıra hekayələrində və "Köç" romanında Azərbaycan nəsri üçün yeni olan mifik təfəkkür tərzi, türk etnoqrafiyası və folklorunun ən qədim çalarları diqqəti cəlb edir.

Xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadə "M. Süleymanlıya açıq məktub"unda yazırdı: "Köç" xalqımızın yüz illərdən bəri keçib gəldiyi yolların tarixi, adət və ənənələrini qoruyub saxladığı köçəri ruhunun bədii etnoqrafiyasıdır.”

"Ceviz qurdu" — 1930-cu illərin represiyalarından 80-ci illərə qədərki fasiləli tarixin xalqın həyatında buraxdığı izlərdən, milli insana vurduğu sağalmaz yaralardan bəhs edir. Müəllif roman boyu ceviz qurdunun cevizə daraşıb, onu tamam məhv etməsini təkcə ziyanvericilərə qarşı mübarizəni təsvir üçün qabartmayıb. Burada həmçinin geniş planda cəmiyyət ziyanvericilərinin insanların mənəvi dünyasına daraşmasını, onu getdikcə məhv etməsini göstərmək üçündür.

"Səs" sovet cəmiyyətinin son durumunu əks etdirən sosial romandır. Ümumilikdə yazıçı "Səs" və "Ceviz qurdu" romanlarında cəmiyyətin düçar olduğu mənəvi bəlaların necə fəsadlar törətdiyini əks etdirib. Hadisələr həm ailə-məişət çərçivəsində, həm ictimai münasibətlərdə, həm də ayrı-ayrı fərdlərin düşüncələrində cərəyan edib. Hər iki romanda rəmzi-metaforik obrazlar diqqəti cəlb edib.

Romanlar

"Köç"

"Ceviz qurdu"

"Günah duası"

"Səs"

"Erməni adındakı hərflər

Povestlər

"Şanapipik"

"Duzsuzluq"

"Yel Əhmədin bəyliyi"

"Şeytan"

"Dəyirman"

Hekayələr

"Yamacda bir kənd"

"Yüz günümdən biri"

"Armud ağacının nağılı"

"Bərəkət"

"Füşkürək"

"Yallı gecəsi"

Mövlud Süleymanlı 1968-ci ildə Аzərbaycan Dövlət Radiosuna işə qəbul edilib, əvvəlcə "Gənclik", sonra "Ədəbiyyat və İncəsənət" baş redaksiyasında redaktor kimi çalışıb. O, 1992-ci ilin sonlarında Azərbaycan Dövlət Tele-Radio Şirkətinin Radio üzrə sədr müavini vəzifəsinə gətirilib, 17 il bu vəzifədə çalışıb. Burada ilk işi "Xalq yaradıcılığı" redaksiyasında baş redaktorluq olub. Redaksiyada onun rəhbərliyi ilə folklor, etnoqrafiya yönündə yeni "Sizə hardan deyim?", "Təbriz gözəlləməsi", "Şirvan gözəlləməsi", "Yurd yeri" və s. kimi verilişlər hazırlanıb. Radionun qızıl fonduna daxil olmuş, həftəlik yayımlanan "Bulaq" verilişinin, 1969-cu ilin oktyabrında ilk müəllif nömrəsini yazıb.

Verilişin uzun illər Azərbaycan folklorunun, etnoqrafiyasının, dilinin, məişətinin təbliğində əhəmiyyətli rol oynadığı əsas götürülərək 1974-cü ildə Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının "Qızıl qələm" mükafatına layiq görülüb. 1972-ci ildə Tele-Radio Verilişləri komitəsindən Moskvaya ixtisasartırma kurslarına göndərilib. 1974-cü ildə Cəfər Cabbarlı adına Azərbaycanfilm kinostudiyasına ssenarist kimi qəbul edilib

Bunlarla yanaşı, ədib kinostudiya, 1976–1980-ci illərdə Yazıçılar İttifaqının orqanı olan "Ulduz" jurnalında nəsr şöbəsinin müdiri, 1980–1988-ci illərdə "Azərbaycan" jurnalında nəsr şöbəsində rəhbər kimi fəaliyyət göstərib.

Ssenarisi əsasında "Bəyin oğurlanması" və Moskva Dövlət Kinematoqrafiya Komitəsinin sifarişilə "Çətirimiz buludlardır" bədii televiziya filmləri çəkilib. 1976-cı ildə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqına işə dəvət edilib. 1974-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Prezident təqaüdçüsüdür. Mövlud Süleymanlının 1992–1993-cü illərdə baş redaktorluğu ilə "Oğuz eli" adlı müstəqil qəzet nəşr olunub.

Azərbaycan Dövlət Radiosunda onun rəhbərliyi ilə "Respublika", "Dan yeri", 'Dünəndən bu günə", "Bizdən sonra", "Sarıtel", "Xeyrə qənşər", "Bulaq başı", "Mövqe", "Axtarış", "Dövran", "Qürbətdə qalan Vətən", "Parlament saatı", "Gündoğandan gün batana", "Eşidirsizmi?", "Qonaq eldən gələr", "Var səsimlə", "Çiyin çiyinə" və s. verilişlər efirə çıxıb

Mükafatları

- Şöhrət ordeni

- Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının "Qızıl qələm" mükafatı

- Moskvada rus dilində nəşr edilmiş ilk kitabına ("Çoban İbrahim və velosiped") görə Maksim Qorki adına Ümumittifaq ədəbi müsabiqə

- Kənd həyatına həsr edilmiş ən yaxşı əsərə görə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının "Qızıl sünbül" ədəbi mükafatı

- Bədii-sənədli publisistika sahəsində nailiyyətlərinə görə "Araz" ali ədəbi mükafatı

- "Köç" romanına görə "İlin ən yaxşı əsərinə görə" mükafatı laureatı

- ANASAM Ödül bəlgəsi (Türkiyə)

- "Anadolu ədəbiyyatı" toplantısının "Takdir" mükafatı

- 27 iyul 2023-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafında böyük xidmətlərinə görə "Şərəf" ordeni ilə təltif edilib

Tərcümə edilmiş kitabları

Ruscayа:

- "Çoban İbrahim və velosiped" (Povest və hekayələr. Tərcümə edən: T. Kolyaqina. Moskva, 1982)

- "Köç" (Roman. Tərcümə edən: T. Kolyaqina. Moskva, 1986)

Türkiyə türkcəsinə:

- "Köç" (çevirən S. Altaylı. 1990). Bu əsər "Ötüken" Yayın Evi tərəfindən dəfələrlə (1992, 1994, 1995, 1996) təkrar-təkrar yayımlanıb

- "Söz içində söz". Tehranda 2003-cü ildə əski əlifba ilə nəşr edilib.

- 2004-cü ildə "Üç roman" adı altında romanları "Azərbaycan" nəşriyyaında.

- 2006-cı ildə "Söz içində söz" adlı çox unikal kitabı "Ağrıdağ" nəşriyyatında.

Filmoqrafiya

- Ağstafa şərabçıları

- Bəyin oğurlanması

- Bəylik dərsi

- Çətirimiz buludlardır

- Dad

- Deportasiya

Mövlud Süleymanlı 21 fevral 2024-cü ildə vəfat edib. Ömrünün son günlərini yaşadığı Şamaxı rayonunun Kərkənc kəndində dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu küləkli fevral gününə həm də Azərbaycanın tanınmış qəzəlxan-şairi  Ələmdar Quliyevin (Ələmdar Mahir) anım günü təsadüf edir. 

Qəzəl, meyxana həvəskarları yəqin ki, dərhal onu tanıdılar. 

Füzulişünas-alim Ələmdar Mahir 26 may 1950-ci ildə Bakının Nardaran kəndində gözünü dünyaya açmışdır. Ağlı söz kəsəndən İslam dini ehkamlarını, klassik şərq poeziyasını, muğam və əruz elmlərini bütün incəlikləri ilə bilən müdrik ağsaqqalların söhbətlərini dinləmiş, onların ağzından çıxan hikmət incilərini bir-bir, dönə-dönə yığıb öz yaddaş ipinə düzmüşdür.

Abşeronun müxtəlif kəndlərində yaşayan aqil adamların adını eşitdikcə onların sorağına düşmüş, axtarıb tapmış, səbir və dözümlə onlardan da öyrənməyə səy etmişdir. Fitri istedada malik gənc Ələmdarın öyrənmək, əxz etmək yolunda əlindən tutan bir Allah vergisi də vardır: bu da onun inanmaz dərəcədə iti hafizəyə, yaddaşa malik olmasıdır.

Bu səbəbdəndir ki, Ə. Mahir istər din və şəriət məsələlərində, istər klassik Azərbaycan poeziyası sahəsində canlı bir ensiklopediyanı xatırladır.

1993-cü ildə dini şeirlər müsabiqəsində birinci yer tutmuşdur və Allahşükür Paşazadə tərəfindən Məkkə ziyarəti ilə mükafatlandırılmışdır. Həmin ilin sentyabr ayında keçirilən qəzəl müsabiqəsində də birinci yeri tutmuş və Əliağa Vahid adına baş mükafatı almışdır. “De gəlsin” verlişinin 2001 və 2002-ci il mövsümlərində və başqa meyxana yarışlarında münsif qismində iştirak etmişdir.

Kitabları 

1. Səadət intizarında 

2. Mənim tanıdığım Füzuli

3. Külliyyat (Əsərləri) 

4. Söz və musiqi beşiyi

Azərbaycanın tanınmış qəzəlxan-şairi  Ələmdar Quliyevin 21 fevral 2014-cü ildə vəfat etmişdir.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.02.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Ramazan ayı başlayıb və milyonlarla müsəlman oruc tutaraq ibadətlərini yerinə yetirir. Lakin gündəlik həyatın sürətli ritmi, diqqətsizlik və vərdişlər bəzən orucu tutanlara qeyri-adi suallar doğurur. Məsələn, bəzən insanlar yemək yeyir, su içir, hətta oruc tutduqlarını unudurlar.

İslam alimlərinin izahına görə, bu hallarda oruc pozulmur. Əsas şərt niyyətin olmasıdır: əgər insan bilmədən yemək və içibsə, onun məqsədi orucu pozmaq deyildi. Yəni təsadüfən baş verən hərəkətlər orucu pozmur və insan ibadətini davam etdirə bilər.

Əksinə, əgər bir şəxs bilərəkdən yeyir və içirsə, bu zaman oruc pozulur və günah məsuliyyəti yaranır. Bilmədən baş verən hallarda isə vicdan rahatlığı ilə orucu davam etdirmək mümkündür.

Bu səbəbdən, Ramazan ayında diqqət vacib olsa da, unudulmuş və ya təsadüfi hallar insanın ibadətinə mane olmur. Əsas niyyət və səmimiyyət, ibadətin ruhunu qoruyan əsas amillərdəndir.

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalına açıqlama verən ilahiyyatçı Ağa Hacıbəyli bildirib ki, insan sözü “nisyan” sözündən, yəni “unutmaq” sözündən törəyib:

"Əslində oruc kimi ibadətlər bizi öz xilqətimizi, insanlığımızı, gəldiyimiz və gedəcəyimiz yeri, rəbbimizi unutmamağa dəvət edir. Qeyd edək ki, ibadətlər insan əxlaqını gözəlləşdirir, amma əsas hədəf Allahı unutmamaqdır. Əlbəttə, biz insanıq və zaman-zaman oruc tutarkən fikrimiz gedib-gəlir. Amma hər ibadətin düzəliş forması var.

Oruc ibadətində də əgər insan bilmədən su içsə, çərəz yeyibsə və ya çörək yesə və sonra yadına düşsə ki, “mən oruc tutduğum halda su içdim, yemək yedim”, əgər yediyi ağzında qalıbsa onu kənarlaşdırır, yox əgər artıq boğazından keçibsə, tövbə edir. Lakin oruc davam edir. Allah buyurur ki, siz oruc tutarkən bilmədən sizi yedizdirən Allahdır. Yəni belə bir hal kimin başına gələrsə, o, orucunu pozmasın və davam etsin".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.02.2026)

Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Sabirabad Rayon Mədəniyyət Mərkəzində Mil-Muğan Regional Mədəniyyət İdarəsi və Mil-Muğan Regional Təhsil İdarəsinin birgə təşkilatçılığı ilə Beynəlxalq Ana Dili Gününə həsr olunmuş ədəbi-bədii tədbir keçirilib. Tədbir Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, Xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadənin 100 illik yubileyi münasibətilə ölkə miqyasında davam edən silsilə layihələrin tərkib hissəsi kimi reallaşdırılıb.

20 fevral 2026-cı il tarixində təşkil olunan tədbirin əsas hissəsində şairin “Özümüzü kəsən qılınc” əsəri səhnələşdirilərək tamaşaçılara təqdim edilib. Beynəlxalq Ana Dili Günü ərəfəsində nümayiş olunan tamaşa ana dilinə, milli kimliyə və tarixi yaddaşa ehtiramın bədii ifadəsi kimi maraqla qarşılanıb.

Tədbirdə Sabirabad Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısının birinci müavini Həsən Həsənov, YAP Sabirabad rayon təşkilatının sədri Varis Rüstəmov, Mil-Muğan Regional Mədəniyyət İdarəsinin rəisi Nadir Quliyev, Mil-Muğan Regional Təhsil İdarəsinin Tədrisin keyfiyyəti sektorunun müdiri Cavid Məmmədli, eləcə də rayonun idarə və təşkilat rəhbərləri, müəllimlər, şagirdlər və ictimaiyyət nümayəndələri iştirak ediblər.

Səhnə əsəri Beyləqan rayonu Birinci Şahsevən kəndi Gəray Əsədov adına 1 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbinin IX–XI sinif şagirdlərinin ifasında nümayiş olunub. Tamaşanın

bədii rəhbəri məktəbin Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi Rəqsanə Ağalıyeva,quruluş və səhnə həlli Beyləqan Rayon Mədəniyyət Mərkəzinin “Gənclik” Xalq Teatrının əməkdaşlarına məxsusdur.

Şagirdlərin məsuliyyət və həvəslə çıxışı tamaşaya xüsusi canlılıq qatıb. Onların obrazları dərindən duyaraq təqdim etməsi əsərin ideya yükünü daha aydın şəkildə tamaşaçıya çatdırıb. “Özümüzü kəsən qılınc” səhnədə yalnız ədəbi-bədii nümunə kimi deyil, həm də tarixdən gələn bir dərs və bu günə ünvanlanan mənəvi çağırış kimi səslənib.

Səhnə həllində ana dili milli kimliyin və mənəvi bütövlüyün əsas dayağı kimi təqdim olunub. Dilin sadəcə ünsiyyət vasitəsi deyil, eyni zamanda tarixi yaddaşın və milli şüurun daşıyıcısı olması ideyası tamaşanın əsas xəttini təşkil edib. Rejissor işi, səhnə tərtibatı, musiqi müşayiəti və kostyum seçimi əsərin məzmununu tamamlayaraq bütöv və təsirli bədii kompozisiya yaradıb.

Tamaşadan sonra çıxış edən qonaqlar əsərin yüksək səviyyədə səhnələşdirildiyini vurğulayaraq gənc ifaçıları təbrik ediblər. Qeyd olunub ki, bu cür ədəbi-bədii tədbirlər ana dilinin qorunması və təbliği, milli-mənəvi dəyərlərin yaşadılması və gənclərin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, tədbirin təşkilinə və yaradılan şəraitə görə Sabirabad Rayon Mədəniyyət Mərkəzinin rəhbərliyinə təşəkkür ifadə olunub.

Sonda şagirdlər regional təhsil idarəsi tərəfindən fəxri fərman və hədiyyələrlə təltif ediliblər.

Beləliklə, “Özümüzü kəsən qılınc” tamaşası bir daha nümayiş etdirdi ki, ana dilinə ehtiram milli yaddaşa və mənəvi dəyərlərə ehtiram deməkdir. Yubiley tədbirləri çərçivəsində təqdim olunan bu səhnə işi böyük şairin ideyalarının yeni nəslin düşüncəsində yaşamasına və cəmiyyətə sənət vasitəsilə çatdırılmasına xidmət edən əlamətdar mədəniyyət hadisəsi kimi yadda qaldı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.02.2026)

20 fevral 2026-cı il tarixində Azərbaycan Prezidentinin Vaşinqton səfəri zamanı baş vermiş məlum insidentlə bağlı Vəhdət partiyası rəsmi bəyanat yayıb. "Ədəbiyyat və incəsənət" portalı xəbər verir ki, Bəyanatda deyilir:

“İlham Əliyevin Sülh Şurasının ilk iclasında iştirak məqsədilə Birləşmiş Ştatlara  səfəri çərçivəsində fevralın 19-da Vaşinqton şəhərində yerləşən Waldorf Astoria Washington DC mehmanxanasının qarşısında bir qrup etirazçı təxribat xarakterli hərəkətlər törədib.

Prezident korteji mehmanxanaya yaxınlaşarkən etirazçılar mühafizə olunan əraziyə zorla daxil olmağa cəhd göstəriblər. Prezidentin avtomobilinə yönəlik hücum xarakterli hərəkətlər ediblər. Azərbaycan rəhbərliyinə qarşı nalayiq ifadələr işlədiblər.

Azərbaycanın ABŞ-dəki səfirliyinin insidentlə bağlı yaydığı bəyanatda vurğulanıb ki, dövlət başçısının mühafizə edilən nəqliyyat vasitəsinin hərəkətinə maneçilik törədilməsi və ya fiziki müdaxilə ciddi təhlükəsizlik təhdidi yaradıb və bu halda Prezidentin Təhlükəsizlik Xidməti dərhal müdaxilə etməyə borcludur. Təhlükəsizlik tədbirlərinin yalnız standart əməliyyat prosedurlarına uyğun şəkildə həyata keçirildiyi bildirilib.

Eyni zamanda qeyd olunub ki, United States Secret Service tərəfindən mehmanxana ərazisinin rəsmi təhlükəsizlik perimetrinə daxil olduğu bəyan edilib və Azərbaycan təhlükəsizlik əməkdaşları ev sahibi ölkə ilə sıx koordinasiya şəraitində fəaliyyət göstəriblər.

Səfirlik, təhlükəsizlik tədbirlərinin yanlış təqdim edilməsini və əsaslandırılmamış iddiaların yayılmasını qətiyyətlə rədd edib və mediaya məsuliyyətli davranış çağırışı edib.
Prezidentin təhlükəsizliyi – milli hüququn mütləq tələbidir.
Azərbaycan Respublikasında Prezidentin təhlükəsizliyi xüsusi hüquqi statusa malikdir.
“Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi haqqında” qanun və “Dövlət mühafizə fəaliyyəti haqqında” qanun Prezidentin-həyat və sağlamlığının,mühafizə zonasının toxunulmazlığının, hərəkət trayektoriyasının, rəsmi kortejin təhlükəsizliyinin dövlət tərəfindən tam təmin edilməsini imperativ norma kimi müəyyən edir.
Təhlükəsizlik hüququnda əsas prinsip budur:
Risk yarandığı anda müdaxilə edilir.
Mühafizə perimetrinə zorla daxil olma cəhdi artıq potensial təhlükə kimi qiymətləndirilir və bu halda təhlükəsizlik orqanlarının hərəkətsiz qalması hüquqi pozuntu sayılardı.
Beynəlxalq hüquqi çərçivə və dövlət başçısının xüsusi statusu var.
Dövlət başçısı beynəlxalq hüquqda “xüsusi qorunan şəxs” statusuna malikdir.
United Nations çərçivəsində qəbul edilmiş 1973-cü il Konvensiyası dövlət başçılarına qarşı zor tətbiqini və təhlükə cəhdini beynəlxalq cinayət kimi tanıyır.
Bu norma göstərir ki: Prezidentə fiziki yaxınlaşma və ya müdaxilə cəhdi, mühafizə olunan əraziyə zorla daxilolma, təhlükə ehtimalı yaradan hərəkət yalnız milli hüququn deyil, beynəlxalq hüququn da predmetidir.
Dünya təcrübəsi: sıfır tolerantlıq prinsipi-
Dünya dövlətləri prezident təhlükəsizliyi məsələsində sərt və birmənalı mövqe nümayiş etdirirlər.
ABŞ-də prezident və xarici dövlət başçılarının təhlükəsizliyi federal səviyyədə qorunur. Donald Trump dövründə təhlükə ehtimalı yaradan şəxslər dərhal saxlanılmış və federal ittihamlarla məsuliyyətə cəlb olunmuşdur.
Fransada Emmanuel Macronə qarşı fiziki insident zamanı müdaxilə saniyələr içində həyata keçirilmiş və təxribatçı şəxs həbs edilmişdir.
Türkiyədə Recep Tayyip Erdoğanin xarici səfərləri zamanı təhlükə yaradan şəxslər diplomatik risklərə baxmayaraq dərhal zərərsizləşdirilmişdir.
Bu nümunələr göstərir ki, prezidentin təhlükəsizliyi ifadə azadlığı ilə balanslaşdırılan məsələ deyil — prioritet hüquqi institutdur.
Mövcud insidentdə hüquqi və diplomatik davranış-
Vaşinqtonda baş vermiş hadisə kontekstində: Təhlükəsizlik tədbirləri standart prosedurlara uyğun həyata keçirilib, ev sahibi ölkənin müvafiq qurumları ilə koordinasiya təmin edilib, genişmiqyaslı hüquqi eskalasiya yaradılmayıb; diplomatik münasibətlərə zərər vuracaq addımlar atılmayıb.
Dünya praktikasında bu cür hadisələr çox vaxt sərt cinayət təqibi və uzunmüddətli hüquqi proseslərlə nəticələnir. Mövcud halda isə təhlükəsizlik təmin olunmaqla yanaşı, təmkinli və ölçülü yanaşma nümayiş etdirilib.
Bu, dövlət gücünün nümayişidir — emosional reaksiya deyil.
Dövlət başçısına qarşı təxribat – suverenliyə yönəlmiş aktdır.

Prezident yalnız fərdi siyasi fiqur deyil, konstitusion institutdur.

O, dövlətin beynəlxalq hüquqi subyektliyinin daşıyıcısıdır. Ona qarşı yönəlmiş hər hansı təxribat dövlətin simvoluna yönəlmiş hərəkət kimi qiymətləndirilməlidir.
Demokratiya adı altında təhlükəsizlik perimetrini pozmaq, kortejin hərəkətinə müdaxilə etmək və fiziki yaxınlaşma cəhdi göstərmək hüquqi baxımdan müdafiə oluna bilməz.

Vəhdət Partiyasının mövqeyi:

Vəhdət Partiyası bəyan edir:
1. Prezidentin təhlükəsizliyi hüquqi imperativdir və müzakirə mövzusu deyil.
2. Vaşinqton insidenti beynəlxalq hüquq və təhlükəsizlik normaları çərçivəsində qiymətləndirilməlidir.
3. Təhlükəsizlik tədbirləri standart prosedurlara uyğun həyata keçirilmişdir.
4. Azərbaycan tərəfi daha sərt hüquqi mexanizmlərdən istifadə edə biləcəyi halda təmkin və diplomatik balans nümayiş etdirmişdir.

Dövlət başçısının təhlükəsizliyi siyasi polemika deyil — dövlətçilik məsələsidir.

Vəhdət Partiyası Azərbaycan Respublikasının suverenliyinin, Prezident institutunun və beynəlxalq hüquqa əsaslanan dövlət mövqeyinin yanında olduğunu qətiyyətlə bəyan edir”.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.02.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan Poeziyası Antologiyası layihəsində Təbriz təmsilçimiz Əli Çağlanın növbəti təqdim etdiyi şair ABŞ-da mühacirətdə olan Məhəmmədrza Ləvayidir.

Məhəmmədrza Ləvayi

Çikaqo

ÖZGÜRLÜYƏ DARIXAN VAR

Artıq parklar səndə hava alır Ortadoğuda

Hakimlər insanı ümumi tualetə dönüşdürmüş

Çirkinliklərini insana boşaldıb dincəlirlər.

O zamanlar açıq kitablar idik gənclər əllərində

Bizi də, kitablarımız kimi yığışdırdılar xiyabanlardan.

O zamanlar binalar balıq olub sıçrayardı üstümüzə

Şəhərlər qurudu, balıqlar qurudu, sevgi qurudu.

Mən sürgün edildiyim gün gözlərin yalnız Təbriz idi

İndi isə gözlərində Azərbaycan atışıb-tutuşur bu ayrılığı, bu sevdanı

Eşqimizi zorlaşdıran sınırları hələ də sındıranmıram.

Gözəlim, Çikaqodakı qucağıma yaxınlaş Təbrizdə

Bu fantastik filmə biraz od qoyaq öpüşlərimizlə

Baxan var, axan var, yaxan var

Özgürlüyə darıxan var...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.02.2026)

Könül, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Nədənsə Əliağa Kürçaylı barədə söhbət düşəndə dərhal kövrəlirəm. Qızı, ayüzlü Ülkər düşür yadıma. Atasına bəslədiyi böyük sevgi və ehtiram elə bir apogey nöqtəyə çatmışdı ki, atası vəfat edəndə Ülkər buna dözə bilmədi. Intihar etdi…

Bu gün Əliağa Kürçaylının doğum günüdür.

Şair Əliağa Vəliyev - Kürçaylı 1928-ci il fevral ayının 20-də Salyan qəzasının Kür Qaraqaşlı kəndində doğulmuşdur. Orta məktəbin 9-cu sinfindən təhsilini yarımçıq qoyub 1944–1946-cı illərdə Zaqafqaziya Dəmir Yolu İdarəsinin Salyan şöbəsində mühasib işləməyə başlamışdır. Bakı Dəmir Yolu Texnikumunda birillik mühasiblər kursunda oxuduqdan sonra baş mühasib olmuş, Salyan Dram Teatrında eyni vəzifəyə dəyişilmişdir.

Bu dövrdə onda poeziyaya güclü maraq oyanmışdır. "Sənin gözlərin" adlı ilk şeiri ilə ("Azərbaycan gəncləri", 1946) ədəbiyyata gəlişi uğurlu olmuş, mərkəzi və respublika dövri mətbuatda müntəzəm çıxış etmişdir. Salyan radio qovşağında redaktor işləmiş, gənc yazıçıların I Respublika müşavirəsində iştirak etmişdir.

"Kommunist" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi, "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində şöbə müdiri işləmişdir. Moskvada ali ədəbiyyat kursunun dinləyicisi, "Azərbaycan gəncləri" qəzeti redaksiyasında şöbə müdiri, "Azərbaycan" jurnalı redaksiyasında məsul katib, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı nəşriyyat şöbəsinin rəisi, "Literaturnıy Azerbaydjan" jurnalı redaksiyasında məsul katib, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında redaktor işləmiş, sonra bir müddət yaradıcılıq fəaliyyəti ilə məşğul olmuş, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqında dramaturgiya bölməsinə rəhbərlik etmiş, "Yazıçı" nəşriyyatında  baş redaktor olmuşdur.

Kitabları 

1. Vallah Arifin bağçası. 

2. Salam, gələcək illər. 

3. Səfərə çıxıram.

4. Cavabsız məktublar. 

5. Nargindən əsən külək. 

6. Şeirlər. 

7. Gözəllik. 

8. Əsmər və Zəfər. 

9. Durnalar cənuba uçur. 

10. Ülkər. 

O, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, dramaturq və tərcüməçi idi. 1980-ci il fevralın 11-də ömrünün 51-ci səhifəsində həyata gözlərini yummuşdur. 

Allah rəhmət eləsin!

Amin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.02.2026)

Təranə TuranRəhimli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

İtalyalı ədib Elisa Mascianı Azərbaycan dilinə tərcümə etmişəm və “Ədəbiyyat və incəsənət” oxucularına təqdim edirəm.

Elisa Mascia 13 aprel 1956-cı ildə İtaliyanın Santa Croce di Magliano şəhərində anadan olub və hazırda San Giuliano di Puglia şəhərində yaşayır. Məhsuldar yazıçı, radio aparıcısı,  italyan və ispan dillərində yazıb yaradan şair və ədəbiyyatşünasdır. O, bir çox poeziya müsabiqələrinin münsiflər heyətinin üzvü, fəal jurnalist və mədəniyyət təbliğatçısıdır. Çoxşaxəli qlobal ədəbi fəaliyyəti ilə özünü dünya ədəbiyyatı və mədəniyyətinin aparıcı simalarından biri kimi təsdiqləyib.

Elisa Mascia "Wiki-Poesia"nın qeydiyyatdan keçmiş üzvü və həmtəsisçisidir, həmçinin  "Wikitia"da rəsmi səhifəsi var. O, nüfuzlu Albap Akademiyasının Kommunikasiyalar və Tədbirlər üzrə Direktoru, İtaliya üzrə Koordinatoru, Beynəlxalq Yazıçılar Paytaxtı Fondunun icraçı üzvü, YUNESKO tərəfindən dəstəklənən Panorama Beynəlxalq Ədəbiyyat Festivalının  əsas təşkilatçılarındandır. O, 2021-ci ildən 2024-cü ilə qədər Festival Koordinatoru və 2025-ci il nəşrinin direktoru olub, Dünya Ölkələrinin Ən Yaxşı Koordinatoru mükafatını alıb. O, həmçinin Panorama Beynəlxalq İncəsənət Festivalının İncəsənət və Heykəltəraşlıq bölməsinin əsas fiquru və 2023 Beynəlxalq Biennial lideridir. Elisa Mascia bir çox ədəbi nəşrlərin redaktoru və görkəmli mədəniyyət səfiri kimi çoxsaylı mükafatlara layiq görülüb.

O, CİESART-ın rəsmi nümayəndəsi  və Mədəniyyət Səfiridir. 2025-ci il üçün Dünya  Qadınları Kateqoriyası mükafatı,  Patricio Vivanco Williams Həmrəylik Ödülü və Fəxri Dra nominasiyası üzrə mükafata layiq görülüb.

Argentinadakı Pacis Nuntii hərəkatı onu sülh təbliğatçısı kimi Universal Sülh Sertifikatı və Bayrağı ilə təltif edib. 2025-ci ilin Segni di Pace Mükafatçısı, İtaliya Gününə həsr olunmuş İtalyan Mükəmməlliyinin Qlobal Laureatıdır. Şeirlərinin müntəzəm dərc olunduğu "Almanar"  mədəniyyət dərgisinin  (İraq)  redaksiya heyətinə üzv seçilib. O, həmçinin Milli Azlıqlar Təşkilatının qurucularındandır.

İspaniyanın "Azahar",  La Luna Sublime kimi məşhur nəşrlərində və Amerikanın "Prodigy" jurnalında əsərləri müntəzəm olaraq dərc olunur. İmzası dövrü mətbuatda ən fəal görünən  Elisa Mascianın təkcə "Alessandria Today" jurnalı və saytında 2000  məqaləsi dərc edilib. Onun Magiche Emozioni dell'Anima bloqunda 1800-dən çox məqaləsi yayınlanlb. 2019-cu ildən Nilavro Nill Shoovronun "OPA Arxivi" dərgisinin  65-dən çox sayında şeirləri yer allb.  Şeir, roman və səhnə əsərlərinə görə dünyanın lider şairləri sırasına daxil edilib. O, Beynəlxalq Ədəbiyyat üzrə Dr. J. Manuel Equiwa Stella Mükafatını və Aziz Mountasir Sülh Səfiri Mükafatını alıb. 2024-cü ilin dekabrında İspaniyanda Doge Sarayında Qızıl Perqament nüfuzlu təltifinə layiq görülüb. Bu, rəsmi olaraq CIESART arxivində sənədləşdirilib. Pietro La Barbera ilə "La Voce del buio" və "Teatro al buio"da iştirakı 2019-cu ildən yaradıcılıq karyerasına ciddi  təsir edib.

2023-cü ilin oktyabrında o, Restream və YouTube platformalarında şair, rəssam, musiqiçi, yazıçı, rəqqasə və heykəltəraşlarla müsahibələri özündə əks etdirən "Alla Riserca della Vera Bellezza" ikidilli İtalyan-İspan proqramını təqdim etməyə başladı.  "Humanity Global Magazine" jurnalının birinci buraxılışdan 13-cü nəşrə qədər ən fəal müəllifidir. Maria Elena Ramirezin "Sülh mümkündür" qlobal layihəsinin başlanğıcından bəri müntəzəm mədəni əməkdaşlıq edir. Elisanın şeir topluları onun dərin bədii həssaslığını əks etdirir.

Əsərləri: "Ay rəndəsi", "Vəhşi külək (Asoke Kumar Mitranın kitabının poetik tərcüməsi),  "Ruhun sehrli hissləri", "Boyalı xəyallar",   "Sevgi melodiyası", "Sonsuzluqla üfüqlər arasında",  "Zehni əlaqə", "Böyük ay" (İtalyan və İspan dillərində), "Qırmızı günəş", "Azadlıq qanadları", "Nəfəs", "Ürəklə",  "Çınqılların mahnısı" (Asoke Kumar Mitranın eyniadlı kitabının tərcüməsi), "Mükəmməl dairə" (Yanvar 2025), "Ruhun yüksəlişi" (İtalyan və Fransız dillərində, Stefano Chiesa tərəfindən tərcümə), "Sülh üçün müsahibələr" (Stefano Chiesa ilə əməkdaşlıqda yazılmışdır), "Ruhun yüksəlişləri" (İtalyan və İngilis dillərində), "Hər şey musiqidir", "Sənə gülləri kim verir?", "Ürəyin səsləri", "Şeirin ruhu",  "Yumşaq barmaqlı şeirlər" (lll cilddə, Kərəm Abdullah ilə birgə yazılmış ədəbi esselər),  Pietro La Barbera ilə birgə "Əsl gözəllik axtarışında"  poetik antologiyası,  "Şərqdən Qərbdən nəfəslər", " Sevgi məktubları", "Roma ilə Bağdad arasında" (ll cilddə, Elisa Mascia - Kərəm Abdullah), BMT Qadınlar Şurası Sədrinin himayəsi ilə,   Kərəm Abdullahın "Sevgi qucağında doğulur" şeir toplusunun italyan dilinə tərcüməsi və s.

  Pietro La Barbera, Pier Carlo Lava, NilavroNill Shoovro, Writers Edition-ın Quill Compendium, Angela Kosta, Cahangir Namazov, Stefano Chiesa, Taghrid Bou Merhri,  Bouan Merlazili Tarifinin onunla ədəbi müsahibələri sənət görüşləri haqqında dolğun təəssürat yaradır. "Letteraria” jurnalının baş redaktoru, professor Qahtan Mohammad Amin, jurnalist Donia Sahib və tanınmış iraqlı jurnalist Dr. Əli Sahn Əbdül Əzizlə  yaradıcılıq əlaqəsi, Fədaat Xəbər Agentliyi baş redaktoru Hamed Al-Dhibyani (İraq) tərəfindən "Sada Al-Thaqafa" jurnalının baş redaktoru təyin olunması Elisa Mascianın beynəlxalq aləmdə uğurlarındandır. Çoxsaylı italyan və beynəlxalq qəzetlərində nəşrləri ilə Elisa Mascianın ədəbiyyata, mədəniyyətə və humanitar dəyərlərə bağlılığı qlobal auditoriyanı ruhlandırmaqda davam edir.

Bədii miniatürlər:

SURƏTİNİN ƏKSİNİ GÖRÜRƏM

 Suların aynasında ruhunun ləçəklərini dövrəyə alıb başımı əyirəm. Yavaş-yavaş suda yırğalanan lotus çiçəkləri uzaq Şərqdən gələn titrəyişləri izləyir. İşıq parıltıları qaranlığı dəlib keçir. Yağış yağır, ruhum göylərin nuruna bürünür.  Orada dərddən islanan ulduzlar yolumuza işıq salmaq üçün saflaşmağa yol axtarırlar. Qayıdırsan? Həsrət uzundur. Sadiq kölə tək barmaqlarım arasında mənə verdiyin təsbeh, əllərim sinəmdə  çarpaz bir küncdə dayanıram. Səbr və dözüm məni tərk etməz, barlı-bərəkətli, davamlı cücərən toxumları ilə qəlbimin mübarək torpağına bərəkət gətirəcəklər. Diz çöküb döndüyün səhranın dünyaya açılan  genişliyi arasında gəzişərək titrək baxışlarla səni axtarıram...  varlığını arayıram. Geri qayıt, həyat nəğməsi tək şirin, sürahi qədəhlərdə əks olunan süsənlərə baxa- baxa sağlıq demək üçün gözlədiyim ziyafətdə böyük bir bayram olacaq.

BÜTÜN ÇƏTİNLİKLƏRİN QALİBİ

Günəş şüası fərziyyənin qaranlığına girib və ondan xəbərsiz doğub, əsassız düşüncələrin hərisliyi ilə əhatə olunub. Və heç vaxt dözməmək, azalmış işıq və aydınlıq sevgisi üçün məzəmmət edir. Narazı günəş şüası al qırmızı ayın qalıqlarına qarışıb, yer üzünü ikiyə bölən fasilənin şırımlarında arxada qalıb. Bir şırımda, nardan və ləçəkləri şehli qızılgüllərdən yeni qırmızı meyvələr çiçəklənəcəyini kim bilir. İstər qısa, istərsə də uzun müddət gözləməkdən asılı olmayaraq, transsendental mənəviyyatı bütün gözləntilərdən kənarda canlandıran qorxudur.

Əsl sevginin güclü silahı həyatın bütün çətinliklərinə qalib gəlir.

SƏS-KÜYLÜ BİR SƏSSİZLİK

Səhranın sürüşkən dalğalarına minmək üçün sükutla gəldilər;

küləkli fırtınaların müsibətlərinə baş əymədilər,

ayrılıq qorxusu ilə üz-üzə qaldılar və sükutla yenidən doğuş sularını qırdılar.

Onlar sağ qalmağı öyrəndilər və yeddi köynəyin təri ilə dünyanın yazı masaları üzərində qurulmuş körpüləri keçdilər.

Sükutla vəziyyət və ehtimallar cədvəlini alt-üst etdilər.

Onlar sui-qəsd nəzəriyyələrinin salnamələrini dağıtdılar.

Onlar əllərini uzadarkən kömək istəməyən uçurumda olan dünyaya səssizcə baxdılar.

Onların ruhlarının qidası sükutla oxuyub yazmaq, ruhlarının dərkində davam etmək, hər gün fərqli olan döyüş meydanında təslim olmadan, kin və bədxah çəngəllərlə mübarizə aparmaq idi.

Onlar bütün kainatı titrəyən təyyarənin gurultusu ilə qarışan küləkdə getdikcə güclənən yüngül küləyin nəfəsindən yenidən yarandılar və indi səninlə doğulublar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.02.2026)