Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

26 aprel tarixində Misra Book Cafe-də Gənc Yazarlar İttifaqının 20 üzvünün qələmə aldığı “Hər qələmdən bir həyat” adlı antologiyanın təqdimat mərasimi keçirilib.

Tədbir Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin səsləndirilməsi ilə başlayıb. Ardınca aparıcı, jurnalist və yazar Nuray Rəşid tədbiri açıq elan edib.

Rəsmi hissədə ilk söz Gənc Yazarlar İttifaqının sədri, yazar Səbinə Dənizə verilib. O, çıxışında ittifaqın fəaliyyəti barədə ətraflı məlumat verərək, təşkilat daxilində yaradılmış ədəbi klublardan bəhs edib. Səbinə Dəniz bildirib ki, təqdim olunan antologiya GYİ-nin ilk ədəbi layihəsidir və bu təşəbbüs gələcəkdə yeni layihələrin əsasını qoyacaq.

Daha sonra söz GYİ ilə əməkdaşlıq edən “Portuqa” nəşriyyatının naşiri, yazar Akşin Xəyala verilib. O, antologiyanın çap prosesi haqqında məlumat verərək, Gənc Yazarlar İttifaqı ilə əməkdaşlığın gələcəkdə daha geniş və əhəmiyyətli layihələrlə davam etdiriləcəyini vurğulayıb.

Çıxışlardan sonra tədbirin bədii hissəsi başlayıb. Bir çox müsabiqələrin qalibi olan qiraətçi və şair Qorxmaz Mahmudov özünün, eləcə də Eltun Səfərlinin, Bəsti Alıyevanın (Kölgə) və Rəşid Nəsirzadənin şeirlərini səsləndirib.

Bədii hissənin sonunda tədbirə rəng qatmaq məqsədilə Gənc Yazarlar İttifaqının şeir və nəsr yazan üzvləri arasında 10 dəqiqəlik müsabiqə təşkil olunub. Qonaqların münsif heyəti kimi iştirak etdiyi yarışmada səsvermənin nəticələrinə əsasən Qorxmaz Mahmudov qalib elan edilib.

Tədbirin yekununda GYİ üzvü Ədilə Əliyeva ittifaq adından çıxış edərək sədr Səbinə Dənizə hədiyyələr təqdim edib. Səbinə Dəniz də öz növbəsində üzvlərə xatirə hədiyyələri verib.

Tədbirdə bookbloggerlər də iştirak edib, həmçinin GYİ üzvlərinin müəllifi olduğu kitablardan ibarət satış stendi qurulub.

Sonda xatirə şəkilləri çəkilərək tədbir başa çatıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.04.2026)

Nail Zeyniyev,

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

"Peşmanlıq Nəğmələri"ndən öncə yazdığım, hər misrası qəlbimin sancısı ilə yoğrulan göz ağrım — "Mən Qəribə Adamam" kitabımdakı həmin şeirlə yenidən qarşınızdayam.

Biz çox vaxt elə bilirik ki, yetimlik yalnız valideyn itkisidir. Amma mən bu şeiri yazanda anlamışam ki, insanı dünyaya bağlayan, ona keçmişin və gələcəyin qoxusunu eyni anda verən o ulu çinar gedəndə, ruhumuzun bir tərəfi əbədi kimsəsizliyə məhkum olurmuş. Ətrafındakı bütün doğmaların canyananlığı belə, o bir nəfərin yoxluğunu ört-basdır edə bilmir. "Səndən yetim qalmışam" demək, əslində bir uşaqlığın, bir saflığın və bir arxa dayağın rəsmən bitməsinin elanıdır.

Bu gün əlimizdəki o "ağıllı" telefonlarla hər kəsə çata bilərik, amma heç bir mesaj bizi artıq o əlçatılmaz diyara — babamızın dizinin dibinə aparmır. Yazıb-yazıb sildiyimiz hər cümlə, əslində cavabsız qalacağını bildiyimiz bir duadır. Sınmış tarın simi kimi sızıldayan bu duyğular, səmimiyyəti sözdə yox, sükutda axtaranlar üçündür.

Gözüm hələ də yoldadır... Çünki mən o "qəribə adamam" ki, hələ də ən böyük təsəllini o gün gələndə məni qapıda qarşılayacaq olan ruhun ümidində tapıram.

Yenə gözüm yol çəkir,

Ömrün bahar çağında.

Asılıb xatirələr

Qəlbimin otağında.

Əlimdə telefonum,

Sənə mesaj yazıram.

"Gələrsənmi?" soruşub,

Yazıb-yazıb pozuram.

Dindirən yoxdur daha

Sınmış tarın simini.

"Darıxmışam," deyirəm;

Səmimiyəm, səmimi.

Anam da var, atam da,

Səndən yetim qalmışam.

Yuxu haram gözümə,

Xəyallara dalmışam.

Sən mənimçün əvəzsiz,

Əlçatılmaz diyarsan.

Get, gələcəm yanına,

Məni qarşılayarsan...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Qılman İlkinin ulu babası XVII əsrdə Dağıstandan - Teymurxanşuradan gəlib. Ulu babası kəndirbazlar dəstəsində meydan qızışdıran olub. Mərdəkana gəliblərmiş, bir dəfə kəndirbazı əvəz eləyəndə qıçı sınıb, qərara alıb ki, daha Dağıstana qayıtmasın, qalsın Mərdəkanda.

Babası İsabala xarrat olub. Ailə altı qardaş, iki bacıdan ibarət imiş. Qılman İlkinin böyük qardaşı Qurban Musayev də yazıçı olub, pyesləri səhnədə oynanılıb...

Musayev Qılman İsabala oğlu (Qılman İlkin) 28 aprel 1914-cü ildə Bakı qəzasının Mərdəkan kəndində anadan olub. O, ibtidai təhsilini Zeynalabdin Tağıyevin Mərdəkanda açdığı Bağbançılıq məktəbində alıb. Bu məktəbdə ona Feyzulla Qasımzadə və Cəfər Rəmzi dərs deyiblər.

Qılman İlkin Tağıyevin məktəbini bitirəndən sonra vaxtilə "Rüşdiyyə" məktəbi adlandırılan 18 nömrəli orta məktəbdə təhsilini davam etdirib. Mərdəkan-Bakı yolu, arada xeyli məsafə olduğundan hər gün Mərdəkandan piyada Suraxanıya, oradan elektrik qatarına minib məktəbə gəlirmiş. Düz beş il beləcə piyada yol gəlib. Sonralar piyada yol getməyi çox sevib.

1929-cu ildə, orta məktəbi qurtarmağına bir il qalmış 15 yaşında ikən Xaçmaz rayonunun Əhmədoba kəndinə müəllim göndəriblər.

1926–1929-cu illərdə şəhər pedaqoji texnikumunda və 1932–1936-cı illərdə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun dil-ədəbiyyat fakültəsində oxuyub. Qılman İlkin əmək fəaliyyətinə Xaçmaz rayonunun Əhmədoba kəndində məktəb müəllimi olaraq başlayıb.

1931–1932-ci illərdə "Gənc işçi" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi olmuş, burada əsərləri çap olunub, 1938-ci ildən "Uşaqgəncnəşr"də məsləhətçi, baş redaktor və direktor vəzifələrində çalışıb. Azərbaycan Dövlət Universitetində müəllim işləyən yazıçı Böyük Vətən müharibəsində iştirak edib, müharibə illərində Sovet Ordusu tərkibində Qafqaz cəbhəsində və İranda hərbi qəzetlərdə müxbir işləyib, Təbrizdə nəşr olunan "Vətən yolunda" adlı əsgər qəzetinin redaksiyasında çalışıb.

Müharibədən qayıtdıqdan sonra Qılman İlkin Nizami Gəncəvi yubileyi komitəsində elmi katib və Azərbaycan Dövlət Universitetində baş müəllim vəzifələrini tutub, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə üzv qəbul olunub. Qılman İlkin ədəbi yaradıcılığa 1943-cü ildə "Yaralı şahin" adlı hekayəsi ilə başlayıb.

İnstitutdaIII-IVkurslaradərsdeyəndə gecə-gündüzoxuyurmuş ki, tələbələrinyanındapərtolmasın. İsmayıl Şıxlı, Böyükağa Qasımzadə, Tələt Əyyubov, Əziz Mirəhmədov, Zeynal Cabbarzadə Qılman İlkinin tələbələri olub.

Azərbaycanda ədəbi prosesin təşkilatçısı, jurnal redaktoru, nəşriyyat rəhbəri kimi çoxtərəfli fəaliyyət yazıçı 1960–1963-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatının baş redaktoru, 1963–1967-ci illərdə "Azərbaycan" jurnalının baş redaktoru, 1967–1971-ci illərdə isə yenidən Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında direktor vəzifələrində işləyib 1974-cü ildən fərdi təqaüdə çıxıb.

Onun Nəcəf bəy Vəzirovun uşaqlıq illərinə həsr etdiyi "Həyat yollarında" adlı povesti 1947-ci ildə çapdan çıxıb. Bundan əlavə, onun yaradıcılığında "Qalada üsyan" (1959), "Şimal küləyi" (1962), "Hədiyyə" (1969), "Dağlı məhəlləsi" (1978), "Dəniz qapısı" (1984), "Madam Qədri" (1988), "Bakı və bakılılar" (1998) əsərləri də yer alır. 1994–2000-ci illərdə "Sən Bakını tanıyırsanmı?", "Tovuz lələyi" kitabları kütləvi tirajla nəşr olunub.

Onun "Qalada üsyan" romanı əsasında "Azərbaycanfilm"də "Yenilməz batalyon" filmi çəkilmişdir. O, eyni zamanda "Kölgələr sürünür" filminin ssenarisini də yazıb. Yazıçı "Cərrahlar", "Tayqa nağılı", "Əsgər müharibədən qayıdırdı", "Geriyə yol yoxdur", "Çətin döngələr", "Baba və nəvə", "Həyat sınaqları", "Qarışqa şıllaq atdı" pyeslərinin, "Şimal küləyi" (1962) povestinin, silsilə hekayələrin müəllifidir.

Bu əsərlərin əksəriyyəti uzun müddət televiziyada nümayiş olunub, "Təzə şagird" pyesi isə tamaşaya qoyulub. Yaradıcılığı boyu 50-dən çox kitabı çap olunan müəllifin bu nəşrlərdə dörd romanı yer alır. Digər kitabları isə, əsasən, povest və hekayələrdən ibarətdir.

Mükafatları

1. "Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçısı" fəxri adı

2. "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

3. Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı

4. "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

5. 2-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni

6. "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı

7. "21 Azər" medalı

8. "Humay" milli mükafatı

9. Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurasının

10. Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı

11. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

12. "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı

Onun ən çox bəyəndiyi, sevdiyi şair Mikayıl Müşfiq olub. Müşfiq tez-tez onun işlədiyi "Gənc işçi" redaksiyasına gəlirmiş. Qılman İlkin Müşfiq haqqında danışanda hər zaman kövərələrmiş. Müşfiqlə bağlı xatirələrinin birində deyir:

“Müşfiq üç barmağını büküb şeir oxuyurdu. Heç kim Müşfiq kimi şeir oxuya bilməzdi. Səsinin cazibəsi hamını heyran edirdi. Onu alqışlara qərq edirdilər. Süleyman Rüstəm də çox tanınırdı, çünki proletar şairiydi, əsasən ictimai-siyasi məzmunlu şeirlər oxuyurdu. Amma Müşfiq məhəbbətdən, gözəllikdən şeir oxuyurdu, uşaq kimi xasiyyəti vardı, gözlərinə baxanda ürəyini görərdin.

Müşfiq "Gənc işçi" qəzetinə ona görə tez-tez gəlirdi ki, sevdiyi qız - Dilbər hər gün Darülmüəllimatdan çıxıb üzüaşağı gəlirdi. Müşfiq onun gəldiyini görüb EA-nın önündə onu qarşılayırdı. Dilbər doğrudan da çox gözəl idi. Elə gözəl idi ki, dönüb arxasınca bir də baxırdın. Müşfiq onu çox sevirdi, həm də qısqanırdı. Müşfiqin çılğınlığı, emosionallığı barədə çox yazıblar.

Nöqsanları görən gözü yox idi. Bir dəfə, APİ-də oxuyanda bizi onun dərs dediyi məktəbə-praktikaya aparmışdılar. Dərs zamanı küləyin təsirilə pəncərə açıldı. Müşfiq şagirdlərinin birinə dedi ki: "Get, bağla pəncərəni, Sovet hökumətinin düzəltdiyi pəncərə bundan artıq olmaz ki".

Qılman İlkinuzunbir ömüryaşayıb, 6 noyabr 2009-cuildə Bakı şəhərində ürək çatışmazlığındanvəfatedibvə IIFəxrixiyabandadəfnolunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Xalqın içərisindən çıxan bu sənətkar özünün bütün mənalı həyatını klassik Azərbaycan musiqisinin inkişafına həsr edib. Ömrünün 60 ilini xalqdan öyrəndiyi və topladığı 500-dən artıq mahnını işləyib Azərbaycanın xanəndəlik sənətini yaratmağa həsr edən müğənni Zaqafqaziyada ən yaxşı xalq ifaçısı şöhrətini qazanıb.

Söhbətimiz XIX əsrin II yarısında yetişən və musiqi tariximizdə ən görkəmli rol oynayan sənətkarlardan biri - Azərbaycan SSR xalq artisti Cabbar Qaryağdıoğlu barədədir.

Ötən ayın 31-i onun doğum günü barədə yazı paylaşmışdım. Bu günsə artıq anım günüdür...

Cabbar Qaryağdıoğlu 31 mart 1861-ci ildə Şuşada "Seyidli" məhəlləsində anadan olub. Atası Məşədi İsmayıl kişi boyaqçı olub. Bu sənəti Cabbara da öyrətmək istəyib. Lakin oğlunun gözəl səsi, anadangəlmə istedadı Cabbarı başqa bir sahəyə istiqamətləndirib. Cabbargilin evi şəhərin ən səfalı yeri olan Cıdır düzünə yaxın idi. Uşaqlıqdan məhəllə uşaqları ilə "Qayabaşında", "Qırxpilləkəndə", "Ağzıyastı kahada" quzu otaran Cabbar saatlarla "Dəlikdaşın" üstündə oturaraq zümzümə edərdi.

Sonralar bu zümzümələr XIX əsrin ən böyük xanəndəsinin yetişməsinə səbəb olub. Cabbar Qaryağdıoğlunu Azərbaycan xalq musiqisinin canlı tarixi, ensiklopediyası adlandırıblar. Onun oxuduğu muğam və xalq mahnıları indi də Azərbaycanın musiqi xəzinəsinin ən qiymətli inciləridir. Şərqin vokal sənəti tarixində, geniş xalq kütlələri arasında Cabbar Qaryağdıoğlu ilə müqayisə edilə biləcək ikinci bir müğənni yoxdur. Onun adı dünya vokal sənətinin bir sıra görkəmli sənətkarlarının adları ilə yanaşı çəkilir.

Cabbar Qaryağdıoğlunun səsi güclü dramatik-tenor tipli səs olub. O, bu güclü və əzəmətli səsi ilə son dərəcə lirik-minor ruhlu muğam sayılan "Segah"ı olduqca həzin və yumşaq, eyni zamanda, yanıqlı səsləndirməklə adamda elə təsəvvür yaradıb ki, muğamı dramatik tenor yox, lirik tenor oxuyub. Onun köhnə qrammafon vallarını səsləndirdikdə adam o dəqiqə hiss edib ki, belə bir qüdrətli səs, temperamentli üsullar, müxtəlif formalı çətin zəngulələr vuran yalnız Cabbar Qaryağdıoğlu ola bilər.

O, major muğamları oxumaqda da mahir olub. Vokal ustalığı ilə nəinki dinləyicini heyran qoyub, eyni zamanda təsiredici ifaçılıq məharəti ilə dinləyicini fikrindən ayırır, kədərini, qəmini unutdurub. Cabbar ilk musiqi təhsilini Şuşada Xarrat Qulunun məktəbində alıb. O, on yaşında ikən şəhərdəki məktəbə daxil olur, üəllimi Mirzəli Zeynalabdin oğlundan musiqi elmini və fars dilini öyrənib.

16 yaşında ilk dəfə müəllimi ilə getdiyi toyda tarzən Cavadbəyin müşayiəti ilə "Kürdü-Şahnaz" oxuyub, zil və təravətli səsi ilə təkcə dinləyiciləri deyil, musiqiçiləri də məftun edib. Qoca xanəndə Hacı Hüsü onun alnından öpüb, "Gələcəkdə bizim yerimizi bu cavan xanəndə tutacaqdır" deyib. Bu hadisədən sonra məşhur tarzən Sadıq Əsəd oğlu (Sadıqcan) Cabbarı rəhbərlik etdiyi sazəndələr dəstəsinə qəbul edib.

Şuşadakı ilk Şərq konsertindən sonra Azərbaycanın digər şəhərlərində, xüsusilə də Bakıda XX əsrin ilk illərindən başlayaraq Şərq konsertləri verilib. 1902-ci ilin yanvarında "Kaspi" qəzeti belə bir məlumat verib: "Yanvarın 11-də, cümə günü Hacı Zeynalabdin Tağıyevin teatrında məşhur Qarabağ aşığı Nəcəfqulunun və xanəndələrdən Qaryağdıoğlu Cabbarın, Bakılı Seyidin, Şəkili Ələsgərin və Keçəçi Məhəmmədin iştirakı ilə Bakıda birinci Şərq konserti olacaqdır".

Konsertin birinci şöbəsində artıq bütün Qafqazda bir xanəndə kimi məşhur olan Cabbar Qaryağdıoğlu "Mahur" oxuyub. "Kaspi" qəzeti yazır: "Cabbar "Mahur"u çox gözəl oxudu, tamaşaçılar onu uzun müddət mahir bir xanəndə kimi alqışladılar". Mütəxəssislərin fikrincə, sonralar da "Mahur"u Cabbar Qaryağdıoğlu kimi misilsiz məharətlə oxuyan ikinci bir xanəndə olmayıb. Qocaman xanəndəmiz Xan Şuşinski deyib:

"Mahur Cabbar ilə getdi". 1902-ci il yanvarın 23-də tamaşaçıların xahişi ilə yenə də Tağıyev teatrının binasında ikinci Şərq konserti olub. Cabbar Qaryağdıoğlu "Heyratı" oxumaqla dinləyicilərə dərin təsir bağışlayıb. 1903-cü il yanvarın 27-də həmin teatrın binasında üçüncü Şərq konserti təşkil edilib. Bu konsertə hazırlıq daha yaxşı olub. Küçələrə afişalar vurulmuş, konsertə gələnlər üçün proqramlar nəşr olunub. Konsert əvvəlkilərə nisbətən daha geniş, rəngarəng və maraqlı olub

Cabbar Qaryağdıoğlu tarzən Mirzə Fərəc Rzayevin və kamançaçı Məşədi Qulunun müşayiəti ilə "Bayatı-Qacar" muğamını məharətlə ifa edib. Konsertdə olmuş bir rus jurnalisti yazıb: "Əgər mən antreprenyor olsaydım, heç fikirləşmədən dünənki ifaçıları Peterburqa aparardım. Onlar orada müvəffəqiyyətlər qazanardılar. Onları dinləməyə gələr, dinlər və ağlardılar…". Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Cabbar Qaryağdıoğlunun həmin konsertlərdə istifadə etdiyi qaval hazırda Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyindədir.

Qoz ağacı və balıq dərisindən hazırlanan bu qavalı tarzən Qurban Pirimovun qızı Tamara xanım 1967-ci ildə Muzeyə hədiyyə edib. Cabbar Qaryağdıoğlu 1905-ci ildə Gəncə şəhərində məşhur xanəndə İslam Abdullayevin vasitəsilə tanış olduğu tarzən Qurban Pirimov və kamançaçı Saşa Oqanezaşvilidən ibarət ikinci bir musiqi üçlüyü yaradıb. Xanəndə "Heyratı"nı qrammafon valına 1906-cı ildə yazdırıb. Eyni zamanda onun ifasında olan "Ovşarı" muğamı da yüksək ifaçılıq məharətindən və onun səsinin qeyri-adi gücündən xəbər verib.

Təsadüfü deyildir ki, Cabbar Qaryağdıoğludan sonra bu günə qədər bu muğamı hələ heç kəs oxumağa cürət etməyib. Doğrudur, Cabbar Qaryağdıoğludan əvvəl bizim musiqi tariximizdə Şahqulu, Mirzəhüseyn, Hacı Hüsü, Məşədi İsi, Səttar, Mirzə Məmmədhəsən, Əbdülbaqi, Bülbülcan kimi klassik xanəndələrimiz olub. Lakin onların heç biri xalq musiqisini Cabbar Qaryağdıoğlu qədər dərindən bilməyiblər

Azərbaycanda opera sənətinin meydana gəlməsində də onun rolu böyükdür. Opera səhnəmizin ilk aktyoru məhz Qaryağdıoğlu olub. Cabbar Qaryağdıoğlu dəfələrlə İran şahlarının, Türkiyə sultanlarının məclislərinə dəvət olunub, öz gözəl ifası ilə onları məftun edib. O, yaradıcı sənətkar olub. Bir muğamı 2–3 saat, bəzən isə böyük məclislərdə 4 saat belə oxuyub. O, həm böyük sənətkar, həm də qayğıkeş müəllim olub. O, şagirdlərinin qayğısına qalar, onlara səslərini qorumağı tövsiyə edib:

 "Səs və gözəllik Allah vergisidir. Gərək onların qədrini biləsən. Birinci növbədə səsini qorumalısan. Yeməyinə, yatmağına fikir verməlisən. Xanəndə çox yeməməlidir. Qarınqululuq oxumağın düşmənidir. Gündə ən azı 10 saat yatmalıdır". Klassik ədəbiyyatı gözəl bilirdi və deyirdi ki, əruzu bilməyəndən xanəndə olmaz.

Cabbar Qaryağdıoğlunun tələbələrindən Xan Şuşinski həmişə fərəhlə qeyd edərdi ki, xanəndə olmağım üçün unudulmaz müəllimim Cabbar Qaryağdıoğluna minnətdaram. Seyid Şuşinski, Bülbül, Davud Səfiyarov, Zülfü Adıgözəlov, Xan Şuşinski, Cahan Talışinskaya, Yavər Kələntərli, Mütəllim Mütəllimov kimi görkəmli muğam ustaları məhz Cabbar Qaryağdıoğlunun tələbələri olublar.

Cabbar Qaryağdıoğlunun böyük sənəti və zəngin səsi dünyanın bir çox bəstəkarlarının, musiqişünas və mədəniyyət xadimlərinin diqqət mərkəzində olub. Akademik Boris Astafyev, professor Yevgeni Braudo, bəstəkarlardan M. İppolitov, Vladimir Kor Georgixubov, Reynqold Qlier və başqaları Cabbar Qaryağdıoğlu sənətinin vokal ustalığını yüksək qiymətləndiriblər.

Bu gün Azərbaycanın musiqi tarixində Cabbar Qaryağdıoğlunun adı böyük məhəbbətlə çəkilir. Onun sənətinin sirləri gənc xanəndələrə öyrədilir. Onun "Şahnaz"ı, "Qatar"ı, "Heyratı"sı musiqi xəzinəmizin ən qiymətli inciləridir. Cabbar Qaryağdıoğlu Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının ilk təşkilatçılarından biri olub.

Şuşada 1906-cı ildə "Leyli və Məcnun" tamaşasını səhnəyə qoyublar. Məcnun rolunu Cabbar Qaryağdıoğlu oynayıb. Deyirdilər o, başına quş yuvası qoyub. Yuvanın içində bülbül olub. Cabbar Qaryağdıoğlu Leylinin qəbri üstündə hönkürəndə bülbül uçub gedib.

1934-cü il mayın 30-da Tiflisdə Cənubi Qafqaz xalqlarının incəsənət olimpiadasında 74 yaşlı Cabbar Qaryağdıoğlu qeyri-adi sənətkarlıq və saflığı ilə fərqlənən ən yaxşı çıxışına görə birinci yerə layiq görülüb və Zaqafqaziya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin birinci dərəcəli Fəxri fərmanı ilə təltif edilib.

1936-cı il martın 31-də M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Dövlət Dram Teatrının binasında Cabbar Qaryağdıoğlunun anadan olmasının 75 illiyi təntənəli surətdə qeyd edilib. Ona Azərbaycan SSR xalq artisti adı verilməsi haqqında Azərbaycan Xalq Komissarları Şurasının qərarı oxunub, yubilyara 1500 manat pul mükafatı, piano, patefon, qızıl saat və s. qiymətli hədiyyələr verilmiş və şəxsi təqaüd təyin edilib.

1938-ci ildə isə Cabbar Qaryağdıoğlu uzun illər səmərəli yaradıcılıq fəaliyyətinə və musiqi mədəniyyətimizin inkişafındakı ölməz xidmətlərinə görə "Şərəf nişanı ordeni" ilə təltif edilib.

Cabbar Qaryağdıoğlunun fonovalikə köçürülən 50 xalq mahnısı 1938-ci ildə Azərbaycan musiqisini öyrənən elmi tədqiqat kabineti tərəfindən "Azərbaycan xalq nəğmələri" başlığı altında ayrıca kitab şəklində çap edilib.

1965-ci ildə Moskvada nəşr olunmuş "Pesnya i muzıka Azerbaydjana" kitabında deyilir ki, Cabbar Qaryağdıoğlu 1906-cı ildə Varşavada konsert verib. Bu konsertdən toplanan pul vəsaiti Zaqafqaziya müsəlman tələbələrinə paylanıb. Bu müdrik xanəndə xeyriyyəçi kimi də tanınıb.

Cabbar Qaryağdıoğlunun şairliyi də vardı. Bəstəkar kimi mahnılar da qoşurdu. O, bir dəfə Irəvanda bir toy məclisində oxuyub. Məclisin qızğın vaxtında toy sahibi, daha doğrusu, qız atası xanəndədən xahiş edib ki, gəlini tərifləyən bir mahnı oxusun. Cabbar əmi də o dəqiqə elə oradaca "İrəvanda xal qalmadı" adlı mahnı bəstələyib oxuyub. Toy sahibi çox razı qalıb. Məclis xanəndəni alqışlayıb…

XX yüzilin əvvəllərinədək Azərbaycan xanəndələri farsdilli şeirlərlə muğam melodiyalarını ifa etmək ənənəsinə riayət ediblər. Bu ənənəyə görkəmli Azərbaycan xanəndəsi Cabbar Qaryağdıoğlu son qoyub. Onunla başlayaraq, muğamların Azərbaycan dilində ifası Azərbaycanda, eləcə də Azərbaycan muğamlarının çox geniş populyarlığa malik olduğu bütün Güney Qafqazda ənənəyə çevrilib.

Filmoqrafiya

- Neft və milyonlar səltənətində - Xanəndə

- Məhəmməd Füzuli

- Məclisi üns

- Muğamat var olan yerdə...

Xanəndə 28 aprel 1944-cü ildə Bakıda vəfat edib. Çəmbərəkənd qəbiristanlığında dəfn olunub. SSRİ Nazirlər Soveti tərəfindən 1948-ci ildə Cabbar Qaryağdıoğlu və digər vəfat edən mədəniyyət xadimlərinin məzarları fəxri xiyabana köçürülməsi barədə qərar qəbul olunub. Siyahıda olan şəxsiyyətlərdən təkcə Cabbar Qaryağdıoğlunun məzarı Fəxri xiyabana köçürülməyib. Hazırda məzarı Yasamal qəbirstanlığında yerləşir.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Birdən-birə 3 kult filmində əsas rollarda çəkilmək sizə asan gəlməsin. Məhluqə Sadıqova dalbadal “Onun bəlalı sevgisi”, “Yeddi oğul istərəm” və “Yenilməz batalyon” kimi Azərbaycanın 3 kino incisinə çəkilibdir...

Azərbaycan SSR Xalq artisti Məhluqə Sadıqova 28 aprel 1917-ci ildə Şuşa şəhərində doğulub. Beş il buradakı 1 saylı qız məktəbində oxuyub. 1930-cu ildə ailəsi Bakıya köçüb və Məhluqə xanım 6 saylı Sovet məktəbində yeddinci sinifi bitirib. O, 1936-cı ildə Bakı Tibb Texnikumunun diş texniki fakültəsini qurtarıb. Tibb təhsili alanda rəqs və dram dərnəklərində məşğul olub.

 Məhluqə Sadıqova 1936-cı il sentyabr ayının 27-də Akademik Milli Dram Teatrının truppasına götürülüb. Aktrisa 54 il bu teatrda çalışıb. 1992-ci ildə yenicə yaradılan Bakı Bələdiyyə Teatrında aktrisalıq edib. Üslub və forma, məzmun və mahiyyət, estetik dəyər və psixoloji tutum baxımından bütün janrlarda hazırlanan tamaşalarda iştirak edib.

Lakin əsas uğurlarını daha çox xarakterik səhnə surətlərinin ifasında qazanıb. Aydın və səlis diksiyası, ifadəli səhnə danışığı aktrisanın oynadığı rollara dolğunluq və bütövlük gətirib. Qırx ildən çox radionun "Bulaq" folklor-etnoqrafik verilişinin əvəzsiz ifaçılarından biri olub.

Öz oyununda xarakterik ifadə vasitələrinə üstünlük verən Məhluqə Sadıqova Akademik Milli Dram Teatrında Nadya, Pəri, Yaxşı, Gülüş, Turac, Sona ("Oqtay Eloğlu", "Solğun çiçəklər", "Almaz", "Sevil", "Dönüş" və "1905-ci ildə", Cəfər Cabbarlı), Süd ("Göy quş", Moris Meterlink), Qiasinta ("Skapenin kələkləri", Jan Batist Molyer), Sayad, Səlimə, Şamama cadu və Zərnigar ("Pəri cadu", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev) və s.rolları ifa edib.

Filmoqrafiya

1. Afaqın məhəbbəti

2. Bakıda küləklər əsir

3. Əgər bir yerdəyiksə

4. İşarəni dənizdən gözləyin

5. Mücrü

6. Onun bəlalı sevgisi

7. Sehrlənmiş küpə

8. Yeddi oğul istərəm...

9. Yenilməz batalyon

Mükafatları

- "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

Aktrisa 2003-cü il avqust ayının 15-də Bakıda vəfat edib. 19 iyul 2017-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Məhluqə Sadıqovanın 100 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında sərəncam imzalanıb. 17 oktyabr 2017-ci ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında Məhluqə Sadıqovanın 100 illik yubileyi qeyd olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.04.2026)

Rəqsanə Babayeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

İnsan öz doğulduğu günü unuda bilməz.

Çünki o gün onun həyatla ilk razılaşmasıdır.

Mənim isə bu razılaşmam iki tarix arasında qalıb.

Sənədlər deyir: 30 aprel.

Mən isə susmadan deyirəm: 26 aprel.

Bu, sadəcə bir rəqəm fərqi deyil.

Bu, insanın özünü tanıması ilə dünyanın onu tanıması arasındakı fərqdir.

Mən doğulduğum günü bilirəm.

Bunu sübut etməyə ehtiyacım yoxdur.

Çünki bəzi həqiqətlər sübut üçün deyil — yaşamaq üçündür.

Sovet dövründə kimsə bir tarix yazıb.

Bəlkə tələsib, bəlkə vecinə olmayıb, bəlkə də sadəcə “fərqi yoxdur” deyib keçib.

Amma o “fərqi yoxdur” mənim həyatımda illərlə davam edən bir fərqə çevrildi.

İnsan bəzən başqasının etdiyi kiçik bir səhvin içində böyük bir ömür yaşayır.

Mən də yaşadım.

Hər dəfə doğum günü mövzusu açılanda içimdə bir tərəddüd yaranırdı.

Hansını deyim?

Hansını qəbul edim?

Hansında özümü hiss edim?

Çünki insanın doğulduğu gün onun kimliyinin səssiz tərəfidir.

Adını dəyişə bilərsən, yaşadığın yeri dəyişə bilərsən, hətta həyatını da dəyişə bilərsən…

amma doğulduğun günü dəyişə bilməzsən.

Onu ya qəbul edirsən, ya da itirirsən.

Mən itirmək istəmədim.

Ona görə də illərlə içimdə bir arzu yaşatdım:

bir gün sənəddə də mən olum.

Bir gün kağız da mənim bildiyimi desin.

Amma həyat hər arzunu reallaşdırmır.

Bəzilərini sadəcə sənin içində saxlayır.

Mənim həqiqətim də elə oldu — daxilimdə qaldı.

Və sonra…

həyat gəlib bu tarixə öz möhürünü vurdu.

2022-ci ilin 26 aprelində.

O gün mən təkcə bir gün yaşamadım — bir ömür yaşadım.

Bir itki, bir sükut, bir boşluq…

Qardaşımın yoxluğu ilə mənim içimdə bir şey qopdu.

Sanki həyat mənə dedi:

“Bax, bu tarixdən qaça bilməzsən.”

Və mən başa düşdüm…

26 aprel mənim taleyimdir.

Bu gün mənim üçün artıq sadəcə doğum günü deyil.

Bu gün mənim yaddaşımdır.

Bu gün mənim yarım qalan cümləmdir.

Bu gün mənim içimdə yaşayan bir səsdir.

İndi mən sənədlərlə mübarizə aparmıram.

Çünki başa düşmüşəm:

insanı kağız təsdiqləmir.

İnsanı xatirələr təsdiqləyir.

Mənim xatirələrim isə yanılmır.

Mən 26 apreldə doğulmuşam.

Və həyat bunu mənə iki dəfə sübut edib:

bir dəfə varlığım ilə,

bir dəfə itkim ilə.

Bəlkə də insanın əsl doğum günü onun yaddaşında yazılandır.

Qalanı sadəcə qeydiyyatdır.

İndi hər il bu gün gələndə, mən özümlə tək qalıram.

Nə səs-küy var, nə təntənə…

sadəcə bir sakitlik.

O sakitlikdə iki hiss yan-yana dayanır:

“xoş gəldin” və “əlvida”.

Və mən onların arasında dayanıb anlayıram:

Mən iki tarixdə yox,

bir həqiqətdə yaşayıram.

Və o həqiqəti məndən başqa heç kim bu qədər dəqiq bilmir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.04.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Texnologiya insan həyatını asanlaşdırdı. Bir toxunuşla dünyanın o başındakı insanla danışmaq, saniyələr içində xəbər almaq, dost tapmaq mümkün oldu. Amma bu rahatlığın görünməyən bir tərəfi də var: insan heç vaxt bu qədər əlaqədə olub, heç vaxt bu qədər tənha qalmamışdı.

Bugünün gəncləri – “Z” nəsli – internetin içində doğulan ilk nəsildir. Onlar üçün telefon sadəcə cihaz deyil; dostdur, gündəlikdir, əyləncədir, məktəbdir, hətta bəzən sığınacaqdır. Günün çox hissəsi ekran qarşısında keçir. Sosial şəbəkələrdə minlərlə izləyici, onlarla yazışma, saysız bəyənmə... Amma bütün bunların arxasında səssiz bir boşluq gizlənir.

Virtual aləmdə insan özünü istədiyi kimi göstərə bilir. Gülümsəyən şəkillər, uğurlu həyat görüntüləri, xoşbəxt anlar paylaşılır. Lakin heç kim gecə otağında tək oturub hiss etdiyi sıxıntını paylaşmır. Nəticədə gənclər başqalarının həyatını ideal görür, öz həyatlarını isə natamam hesab edirlər. Bu müqayisə onları içdən yorur.

Ən acı həqiqət budur ki, sosial şəbəkələr ünsiyyəti artırsa da, münasibətləri dərinləşdirmir. Bir masa arxasında oturan dostların hərəsi bir ekrana baxırsa, orada söhbət yox, səssizlik var. Mesaj çoxalır, amma səmimiyyət azalır. “Necəsən?” sualı yazılır, amma gözə baxıb cavab dinləyən az olur.

“Z” nəslinin problemi texnologiya deyil. Problem texnologiyanın insanın yerini tutmağa başlamasıdır. İnsan toxunuşa, baxışa, real söhbətə, bir yerdə gülməyə ehtiyac duyur. Bunları heç bir tətbiq əvəz edə bilməz.

Bu nəsli qınamaq asandır, anlamaq çətindir. Onlar sürətli dünyanın içində yavaş sevgi axtarırlar. Minlərlə insanın arasında bir nəfər tərəfindən həqiqətən başa düşülmək istəyirlər. Bəzən internetdə saatlarla qalmaqlarının səbəbi əyləncə yox, diqqət aclığıdır.

Çıxış yolu yenə də insandadır. Ailə masasında telefonları kənara qoymaq, dostla üz-üzə söhbət etmək, uşağı dinləmək, gəncə dəyər verdiyini hiss etdirmək... Bunlar sadə görünür, amma ən böyük dərmandır.

Unutmayaq: Wi-Fi insanı şəbəkəyə bağlaya bilər, amma qəlbə bağlayan yalnız sevgidir. Ekran işıq saçır, amma insanın içini yalnız insan isidə bilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.04.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bu dəfə paytaxtın Bakıxanov qəsəbəsində yerləşən Heydər Əliyev Parkında!

Aprelin 25-i və 26-ı günləri insanlara növbəti kitab bayramı yaşatdı - “Oxu Günü – 11 Kitab Festivalı” keçirildi. Və bir festivalın artıq 11-ci dəfə keçirilməsi əsl uzunömürlülük nümayişidir.  

“Azərbaycan Nəşriyyatları Assosiasiyası” İctimai Birliyi, Sabunçu Rayon İcra Hakimiyyəti və Hədəf Şirkətlər Qrupunun birgə təşkilatçılığı ilə reallaşan festival artıq ölkənin ənənəvi və genişmiqyaslı mədəni tədbirlərindən birinə çevrilib.

Təntənəli açılış mərasimi Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin səsləndirilməsi ilə başlayıb. Daha sonra xalqımızın ümummilli lideri Heydər Əliyevin və Vətən uğrunda canlarından keçmiş qəhrəman şəhidlərin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla ehtiramla yad edilib.

 “Atəşgah” milli rəqs qrupunun təqdim etdiyi “Cəngi” rəqsi və Hədəf Liseyinin şagirdlərinin təqdim etdiyi pantomim səhnəcik iştirakçılar tərəfindən böyük maraq və alqışlarla qarşılanıb.

Tədbirin rəsmi hissəsində çıxış edən Azərbaycan Nəşriyyatları Assosiasiyası İctimai Birliyinin İdarə Heyətinin sədri, Hədəf Şirkətlər Qrupunun qurucu direktoru, “Oxu Günü” layihəsinin ideya müəllifi Şəmil Sadiq, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin deputatları Fazil Mustafa,  Ceyhun Məmmədov, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin Azərbaycan dili və ədəbiyyat siyasəti şöbəsinin müdiri Vasif Qurbanzadə, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Ədəbiyyat Fondunun baş direktoru Varis Yolçu və Türk dünyasının tanınmış şairi Rüstəm Behrudi festivalın əhəmiyyətindən, ölkədə kitab mədəniyyətinin inkişafının vacibliyindən və mütaliənin cəmiyyətin intellektual və mənəvi inkişafındakı rolundan danışıblar.

Çıxışlarda vurğulanıb ki, “Oxu Günü” layihəsi təkcə kitab sərgisi deyil, eyni zamanda cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrini bir araya gətirən, oxu mədəniyyətini təşviq edən və gənclərin dünyagörüşünün formalaşmasına xidmət edən mühüm platformadır.

Açılış mərasiminin ən yaddaqalan məqamlarından biri illərdir davam edən və artıq ənənə halını alan “Gəlin birgə oxuyaq!” fləşmobu olub. Fləşmob çərçivəsində festival iştirakçıları eyni anda kitab oxuyaraq mütaliənin birləşdirici gücünü və kitabın cəmiyyət həyatındakı rolunu nümayiş etdiriblər. Tədbirin davamında iştirakçılar oxuduqları kitablarla selfi çəkərək “OxuGünü” və “Gəlinbirgəoxuyaq” həştəqləri ilə sosial şəbəkələrdə paylaşımlar ediblər.

Daha sonra tədbir bədii hissə ilə davam edib. Leyla İzzətovanın ifası və Zinyət Rəhimlinin kanon üzrə instrumental çıxışı iştirakçılar tərəfindən maraqla qarşılanıb.

Oxucularla ilk görüşü Varis keçirib. O, ədəbiyyatdan, kitablardan, ümumən həyat hədəflərinə çatmaqda kitabların rolundan bəhs edib.

Açılış tədbirindən sonra Sabunçu rayon İcra hakimiyyətinin başçısı Adil Vəliyev və digər qonaqlar açılan stendlərə baxıblar.

Qeyd edək ki, 2015-ci ildən keçirilən “Oxu Günü” layihəsi ölkədə kitab mədəniyyətinin inkişafına töhfə verən, gənclərin mütaliəyə marağını artıran, oxucu ilə müəllif arasında canlı ünsiyyət mühiti yaradan və kitabın cəmiyyət həyatındakı rolunu möhkəmləndirən mühüm təşəbbüslərdən biridir.

Festival çərçivəsində 30-dan çox nəşriyyat və kitab mağazası iştirak edir. İki gün davam edən tədbirdə panel müzakirələr, imza günləri, nağıl saatları, bilik yarışları və müxtəlif ədəbi-bədii proqramlar təşkil olunur. Ziyarətçilərə minlərlə adda kitab xüsusi endirimlərlə təqdim edilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Türkiyənin İstanbul şəhərində 23-26 aprel 2026-cı il tarixində “II Beynəlxalq Qalata İşığı Sənət və Ədəbiyyat Günləri” başlıqlı möhtəşəm tədbirlər silsiləsi düzənlənmişdir. Sənət və ədəbiyyat günlərinin təşkilatçısı İstanbul Sənət və Kültür Dərnəyinin Fəxri üzvü Osman Öztürk olmuşdur. Onun sözlərinə görə, hər kəs, birincisi Covid dönəminin şərtləri altında gerçəkləşən “Beynəlxalq Qalata İşığı Sənət və Ədəbiyyat görüşləri”nin ikincisinin bu ilin aprel ayının 23-26-da baş tutmasının sevinci və qüruru içərisindədir.

Qalata İşığı Sənət və Ədəbiyyat Görüşləri İstanbulun tarixi və mədəni mirasını sənətin müxtəlif disiplinləriylə birləşdirməyi qarşıya məqsəd qoyan tədbirlər silsiləsidir. Bu görüşlər İstanbulun tarixi mirasını referans alaraq, dünyanın fərqli ölkələrindən günümüz sənətçilərini və yazarlarını bir araya gətirməyi hədəfləyir.

24 aprel 2026 tarixində “Sanatif Yaklaşımlar” (Sənətsəl yaxınlaşmalar) mərkəzində ilk panel görüşləri keçirildi və izləyicilərin diqqətini cəlb etdi. Bu tədbirdə musiqiçilər, rəssamlar, yazarlar, şairlər və müxtəlif sənət sahibləri iştirak edirdilər. Hər kəs ədəbiyyatın, xüsusilə şeirin ecazkar gücündən bəhs etdi. Çünki görüş şairlərin görüşü idi. Şeirin ən qısa roman, şairin ən cazibədar söz sahibi olduğunu hər çıxışçı fərqli bir tərzdə vurğuladı.

25 aprel 2026 tarixi şənbə günü isə Baxçaşəhər Universitetinin Konservatoriyasında ikinci panel görüşləri baş tutdu. Bu tədbirdə İstanbul Sənət və Kültür Dərnəyinin Fəxri üzvü Osman Öztürkün yunan dilinə çevrilərək yeni çapdan çıxmış “Mavi” kitabının təqdimatı oldu. Kitabı İngilis dilinə Məsud Şenol, Yunan dilinə isə Sofia Skledia çevirmişdir.   

 Konservatoriya Perada keçirilən tədbirdə musiqiçilərin, bəstəkarların müşaiyəti ilə şairlər şeir haqqında özlərinə xas təkrarsız ifadə və metaforalar söylədilər, öz şeirlərini musiqi sədaları altında təqdim etdilər. Bu tədbirlər silsiləsində Azərbaycanı Doç.Dr. Həyat Şəmi təmsil edirdi. Onun şeirləri Türkiyə və yabancı ölkə şairlərinin diqqətini çəkdi. Şeirlərinin ispan, italyan və türk dillərinə tərcümə olunmasının lazımlı olduğunu dilə gətirdilər.  

Şeir və sənət görüşlərinin beynəlxalq olmasının səbəbi xarici ölkələrdən dəvət olunan şair və sənətçilərin iştirak etməsi idi. Belə ki, tədbirə  İspaniyadan şair-yazar, tərcüməçi Elizabetta Bağli, Yunanıstandan Yunan Yazarlar Dərnəyi sədrinin müavini şair-yazar və tərcüməçi Dr. Sofia Skledia, Azərbaycandan Doç.Dr. şair-yazar, tərcüməçi Həyat Şəmi dəvətli idilər. Həmçinin Türkiyədən “Güvənli Məktəb” layihəsinin banisi, şair-yazar Osman Öztürk, “Üç Dəniz” Yazar və Tərcüməçilər Konseyin İdarə Heyətinin üzvü, şair və tərcüməçi Məsud Şenol, “Sanatif Yaklaşımlar”ın banisi, yazar, şair və sənətkar İkrami Özturan və PEN Türkiyə İdarə Heyətinin üzvü, yazar və şair Şenel Gökcə öz şeir və sənət əsərlərini izləyicilərə təqdim etdilər.

Bütün tədbirlər silsiləsinin aparıcısı diksiya və dil müəllimi Məsud Şenol bəy idi və çıxışları iki dildə idarə edirdi. Məsud bəy Türkcədən İngilis dilinə sinxron tərcümələriylə heyrətamiz performans sərgilədi. 

 Üç gün davam edən tədbirlər silsiləsi şair və sənətçilərə verilən iştirak sertifikatları və hədiyyələrlə başa çatdı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)