İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Ailə estafeti...

İncəsənətdə bu xüsusən nəzərə çarpır. Eləcə də incəsənətin əsas sahələrindən olan musiqidə. Bəzən bütöv ailə dinastiyaları illərlə musiqinin müxtəlif janrlarında parlayırlar.

Necə ki Manafzadə lər ailəsi parlamaqdadır.

Turan Manafzadə 1991-ci il may ayının 25-də Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. Pianist İslam Manafovun qızı olan Turan Manafzadə ilk musiqi təhsilinə 6 yaşında Abşeron Uşaq Musiqi Məktəbində başlayıb. 2003-cü ildə qardaşı Abuzər Manafzadə ilə Mimar Sinan İncəsənət Universitetinin Dövlət Konservatoriyasına qəbul olub.

Turan Manafzadə bu günə qədər Avstriya, Almaniya, Rumıniya, Şimali Kipr Türk Respublikası, Azərbaycan, Türkiyə və Özbəkistanda konsertlər verib. 2012-ci ildə Avstriyanın Zalsburq şəhərində hər il təşkil edilən Beynəlxalq Yay Musiqi Akademiyasının seçim mərhələlərini keçərək Dimitri Başkirovla əməkdaşlıq fürsətini qazanıb.

2012-ci ildə Memar Sinan Gözəl Sənətlər Universiteti Dövlət Konservatoriyasında professor Nurferi Onurun fortepiano sinfini bitirən Turan Manafzadə, Həsən Uçarsu ilə birlikdə bəstəkarlıq üzərində çalışıb. 2013-cü ildə Tamara Poddubnaya və Boris Petruşanskinin ustalıq dərslərinə qatılıb.

O, böyük qardaşı Abuzər Manafzadə ilə birlikdə 2013-cü ilin aprel ayında 2 həftə ərzində 18 konsert proqramı ilə Azərbaycan turnesini təşkil edib. 2014-cü ildə Memar Sinan Gözəl Sənətlər Universitetinin orkestr dirijorluq şöbəsinə daxil olub, Antonio Pirolli və Naci Özgüç’dən təhsil almış və 2019-cu ildə oradan məzun olub.

2015-ci ilin fevral ayında qardaşı Abuzər Manafzadə və atası İslam Manafov ilə birlikdə Avropa Azərbaycan Cəmiyyətinin İstanbulda təşkil etdiyi "Xocalı Soyqırımını Anma Mərasimi"ndə ailəsi ilə birgə anım konserti verib. 2017-ci ilin 28 may günü Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyi günü münasibətilə Azərbaycan Respublikasının Baş Konsulluğunun təşkilatçılığı ilə qonaqlara piano konserti verib.

O, həm də 2017-ci ilin iyul ayında "Beynəlxalq 3-cü İpəkyolu Musiqi Konfransı" çərçivəsində qonaq dirijor olaraq İpək Yolu Orkestrinin rəhbəri kimi Şimali Kipr Türk Respublikasında konsertlər verib, bu konsertlərdə Qara Qarayev, Xatirə Əhmədli Cəfər və Həsən Uçarsunun əsərlərinin dirijorluğunu edib.

2017-ci ilin avqust ayında isə İzmirdə qatılmış olduğu dirijor Rengim Gökmenin rəhbərliyi altında keçirilən ustalıq dərslərində 35 nəfərin içərisindən Karşıyaka kamera orkestrini (KODA) idarə etmək üçün seçilən 6 şəxsdən biri olaraq konsert verib. 2018-ci ilin may ayında İstanbul Dövlət Opera ve Balet qurumunda bəstəkar G. F. Handel in "Apollo ve Dafne" əsərinin dirijorluğunu edib. Eyni il Diasporla İş Üzrə Dövlət Komitəsi işbirliyi ilə Amsterdamda "Xocalı Anım Konserti" təşkil edib

2019-cu ilin yanvar ayında dirijor kimi dəvət aldığı Vyananın "Muth" konsert salonunda Abuzar Manafzadə ilə birlikdə "Yeni il" konserti və 2019-cu ilin sentyabrında Vyanadakı Azərbaycan Mədəniyyət Evində ailəsi ilə birlikdə fortepiano konserti edib. Manafzadə, 2018 və 2019-cu illərdə Azərbaycan Respublikasının Ankara Səfirliyinin himayəsi altında müxtəlif konsertlər verib.

2019-cu ilin noyabr ayında ailəsi ilə birgə TANAP açılış mərasimində Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Respublikası Prezidenti Recep Tayyip Erdoğana xüsusi piano konserti verib. Eyni il dirijor kimi Bakıda konsertlər vermək üçün dəvət alıb və Abuzar Manafzadənin bəstələdiyi, dünyada balaban musiqi aləti üçün bəstələnən ilk Balaban Konsertinin Bakıdakı ilk səsləndirməsinin dirijorluğunu da edib

2019-cu il oktyabr ayında başladığı "Biznes Master" (MBA) təhsilini "Dijital Dönüşümün Sənət və Sənətçi Fəaliyyətlərinə Etkisi: Covid-19 Üzərinə Bir Araşdırma" mövzusunda 2021-ci ilin fevral ayında uğurla müdafiə edərək məzun olub. 2020-ci il dekabr ayında Dünya Türk İş Konseyinin (DTİK) dəvəti ilə Avropa Parlamentində Mədəniyyət Elçisi olaraq xüsusi bir dostluq konserti gərçəkləşdirib.

Turan Manafzadə 14 illik müəlliməliyinin yanında hal-hazırda musiqi sənətində aktiv bir sənətçi olaraq dijital və fiziki konsertləri ilə fəaliyyətini davam etdirir. Türkiyə Respublikasının 100-cü ildönümü münasibətilə marş yazıb və bu marş qısa müddət ərzində çox bəyənilib. Ağdamın "Qarabağ" və İstanbulun "Qalatasaray" futbol klubunun sadiq azarkeşidir. Tennis və üzgüçülük həvəskarıdır.

2004-cü ildə İstanbulda keçirilən "Galleria" piano yarışmasında Mansion mükafatını, 2008-ci ildə Edirnə Rotari klubunun təşkil etdiyi "Beynəlxalq Piano Müsabiqəsi"-ndə 2-ci yeri qazanıb və qatıldığı digər piano yarışlarında müxtəlif dərəcələr və mükafatlar əldə edib. 2023-cü ildə Nizami Gəncəvinin 880 illiyi münasibətilə "Nizami Gəncəvi medalı" ilə təltif olunub.

"Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülüb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.05.2026)

Aynur İsmayılova,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Modern qadın olmaq dövrümüzün ən çox müzakirə olunan mövzularından birinə çevrilib. Bu mövzunu müzakirə edənlərin əksəriyyəti isə qarşı cinsin nümayəndələridir...

Amma qəribədir ki, elə bəzi qadınlar da bu düşüncədədir. Məsələ burasındadır ki, modern qadın anlayışı çox zaman qadının özü tərəfindən deyil, cəmiyyət tərəfindən müəyyən edilir. “Halbuki, bir zamanlar Həsən bəy Zərdabi, Mirzə Fətəli Axundzadə, Cəlil Məmmədquluzadə kimi ziyalılar qadının savadlanması və cəmiyyətdə yer alması üçün mübarizə aparırdı.” İndi onlar görməsə belə, mübarizə apardıqları qadın öz sözünü deyə bilən, seçim edən, həyatını qura bilən bir gücə çevrilib. Amma təəssüf ki, bu gücə hələ də sərhəd çəkilir, qəlblərə salınır. Qadın nə qədər irəli getməyə çalışsa da, cəmiyyət onu bir addım geri çəkməyə çalışır. Çünki qadın hələ də bəzilərinin gözündə yalnız mətbəxdə çalışan, uşaqlara baxan, söz haqqı istəyəndə susdurulan görünməz bir kölgədir.

Qadın çərçivəyə sığdırılan yox, seçim haqqı olan varlıqdır. Bu gün modern qadın – iş, ev, ailə üçbucağının mərkəzində tarazlığı qoruya bilən bir gücə çevrilib. Artıq bu güc daha çox görülməli, daha çox qəbul edilməlidir. Çünki qadının seçimi azad olduqca, cəmiyyət də inkişaf edir. Modern qadın artıq susan yox, danışan, seçim edən və dəyişdirəndir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.05.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bir gün məşhur ingilis detektiv yazıçısı Artur Konan Doyl Parisə gəir. Qatar stansiyasında bir taksi sürücüsü qətiyyətli bir tərzdə yaxınlaşaraq sakitcə onun çamadanını götürüb baqaj yerinə qoyur. Yalnız sükan arxasına keçəndən sonra ondan soruşur:

- Sizi hara aparım, müsyö Kanon Doyl?

- Siz məni tanıyırsınız?

- Birinci dəfə görürəm- deyə sürücü cavab verir.

- Bəs haradan bildiniz ki, mən kiməm?

- Sizin təsvir etdiyiniz deduktiv metodla - deyə sürücü fəxrlə deyir. İlk öncə qəzetlərdən oxumuşdum ki, məşhur detektiv yazıçı Artur Konan Doyl artıq 2 həftədən çoxdur ki, Fransanın Rivera şəhərində istirahət edir. İkincisi gördüm ki, siz Marseldən gələn qatardan düşdüz. Sonra müşahidə etdim ki, siz günəşdən qaralmısınız. Bu ancaq Aralıq dənizi sahilində 10 gün dincələn adamda ola bilər. Bundan əlavə sizin sag əlinizin orta barmagında ləkəsi getməyən mürəkkəbin ləkəsi var. Bundan bir qənaətə gəldim ki, siz yazıçısınız. Sizin hərəkətlərinizdən görünür ki, siz həkimsiniz, amma geyiminizdə Londonlulara məxsus üst geyiminiz var. Beləliklə, bütün bunları müşahidə etdikdən sonra öz-özümə qərara gəldim ki, siz məşhur xəfiyyəçi Şerlok Holmsu yaradan Konan Doylsuz.

Bunu eşidən yazıçı şoka düşür:

- Əgər siz belə xırda detallardan belə nəticə çıxarmagı bacarırsınızsa, elə siz Şerlok Holmssunuz - deyə yazıçı həyacanlı şəkildə deyir.

- Hə bu belədir, - birdən sürücü duruxur. Sonra günahkar halda deyir:

- Mən başqa bir xırda detalı da müşahidə etdim.

- Nəyi?

- Sizin çamadanıza yapışdırılan etiketi. Orada böyük hərflərlə sizin adınız və soyadınız yazılmışdı...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.05.2026)

Şərəf Cəlilli,

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru

“Ədəbiyyat və incəsənət”

İmam Hüseyn məqbrəsində dəfn olunan iki türk – azərbaycanlıdan biri

Adı Milli dövlətçilik tariximizə qızıl hərflərlə həkk olunan,varlıqları ilə Sərkərdə-xaqan ərlərinin, oğullarının sarayını zinətləndirən qüdrətli xatunlarımız çox olub. Tomris, Sara xatun, Səlcuq Şahbəyim, Möminə xatun, Əleykə Könüldaş, Şahsaray, Tutu Bikə,  Bəyim xanım və daha kimlər, kimlər. Tək bir xatun var ki, o bu dünyaya Səfəvi sülaləsinin diplomatı, sərkərdəsi,  Şahigiranı, Əfşərların Şahbanusu, Gürcü taxtının varisinin hicran, Nadir şah Əfşarın kədər yuxusu kimi tarixdə qalan Raziyə sultan. Səfəvilər sülaləsinin 22-ci və sonuncu Şahbanusu olan Raziyə bəyim Şah Sultan Hüseynin 11 qızından üçüncüsü olaraq  1700-cü ildə paytaxt İsfahanda dünyaya gəldi. Saray tərbiyəsindən əlavə mükəmməl təhsil alan Raziyə bəyim bacarıqlı və istedadlı sultan olaraq yetişdirildi. Dövlət işləri ilə yaxından tanış olan  Sultan hələ gənc yaşlarından bir çox qərarların alınmasında yaxından iştirak etdi.  Bu səbəbdən də atası  Sultan Hüseyn onun diplomatik gücünə arxalanıb Gürcüstan taxtının varisi ilə evlənməsinə qərar verdi.  Raziyə bəyim bu təklifi   anlayışla qarşıladı.

Hottakinin Səfəvilər üzərində qələbəsi, paytaxt İsfahana doğru irəliləməsi Raziyə bəyimi narahat etdi

Şərqdə Əfqanlar və bəluclarla müharibə aparan dövlət üçün  bu diplomatik izdivac zamanın tələbi idi. Bununla yanaşı, Raziyyə bəyimin nənəsi,  Sultan Hüseynin anası Gürcü knyazının qızı olduğundan Səfəvilər Gürcüstan taxtına iddialı idilər. Lakin tarixi mənbələr sübut edir ki,  Raziyə bəyim üçün Gürcü şahzadəsi ilə evlilik sadəcə “Sözləşmə” mərhələsində qaldı. 1722-ci il Martın 8-də Əfqan lideri Minüveys xan Hottakinin Səfəvilər üzərində qələbəsi, paytaxt İsfahana doğru irəliləməsi Raziyə bəyimi narahat etdi. O, təcili olaraq Gürcüstandan Gəncəyə gəldi.  Bir neçə gün Gəncədə qalıb əhali arasında təşvişi yatırmaqla məşğul oldu. Sonra Astaraya, oradan da Güneyə doğru hərəkət etdi.  Və martın sonunda Mazandaran şəhərinə çatdı. Bu arada əfqanlara satılan hakimlər onun arabasını mühasirəyə alaraq həbs etdilər. Raziyə bəyim meydanda edam ediləcəkdi ki, Qacarların nüfuzlu sərkərdəsi Fətəli xan Qacar onu hakimlərin əlindən alaraq edamdan xilas etdi.  Bundan sonra  İsfahana çatan Raziyə bəyim qardaşı II Şah Təhmasibi oradan qaçıraraq Qəzvinə göndərdi.

Sərkərdəlikdən Şahigirana

Bu təhlükəli zaman kəsiyində Fətəli xan Qacarın vasitəsilə Raziyə bəyim Sərkərdə Nadirqulu xan Əfşarla tanış oldu.  Sultan Hüseynin təslim olması və ailə üzvlərinin öldürülməsi Raziyə sultanı sarsıtdı. O bütün gücünü səfərbər edib ön sırada Sərkərdə olaraq dayandı.

Səfəvilərin taxt-tacını qorumaq üçün səngərlərə sipər olan Raziyə Sultan qardaşı II Şah Təhmasib taxta çıxan zaman sərkərdə Nadirqulu xan  Əfşarla evləndirdi.  Və ona  Şahigiran titulu verilərək Səltənətin naibəsi elan etdi.  Bu Raziyə Sultanın taleyində ikinci Şahbanu titulu idi. O, birincini Gürcüstanda, ikincini İsfahanda qazanmışdı. Baxmayaraq ki, hər iki titul ona  sonsuz kədər yaşatmışdı. Səfəvilərin iflasa doğru irəliləməsi Səltənət naibəsi kimi ona ağır gəlirdi.

Muğan düzündə çağırılan Qurultay...

Belə bir çətin dönəmdə – 1732-ci ildə taqətdən düşən, sərhədləri kiçilən, səltənətdə baş verən çəkişmələr Nadirqulu xan Əfşara imkan verdi ki, o, II Şah Təhmasibi devirib, yerinə onun kiçik oğlu Abbası taxta çıxartsın. Vəziyyəti belə görən Raziyə Sultan səltənətin əldən getdiyini anlayaraq tarixi səhvə yol verib bunu Nadir xanın xəyanəti kimi qəbul edir.  Bu səbəbdən də onlar bir müddət ayrı yaşayır. Bu zaman Raziyə Sultan Nadirqulu xandan olan iki oğlunu – Hüseyn Mirzə və San Mirzəni gizlədir. Lakin 1736-cı ildə Muğan düzündə, Çayqovuşanda çağırılan qurultay hər şeyi dəyişir. Əfşarlar sülaləsinin hakimiyyətə gəlişi Nadirqulu xanın Şah olaraq elan edilməsi ilə Raziyə Sultanın nikahı təzələnir. Bunun bir səbəbi vardı: Nadir şah Əfşar Səfəvi dövlətinin qalmasını tələb edən qüvvələrin üsyanının qarşısını almaq üçün bundan münasib fakt tapa bilmirdi. Nadir Şahın Səfəvilər İmperiyası qarşısındakı xidmətlərini unudub övladlarını atasından gizləməyə belə cəsarət edən Raziyə Sultanı Əfşarların Şahbanusu elan etməkdən belə çəkinməmişdi. Baxmayaraq ki, Raziyə Sultan düşüncəsiz addımı və qərarı ilə sərkərdə, ər və ata kimi onun qüruruna toxunmuşdu. Nadir şah Əfşarın bütün  cəhdlərinə baxmayaraq  Raziyə Sultan Səfəvilər İmperiyasının tarixdən silinməsini, onun əsasında Əfşarlar İmperiyasının qurulmasını qəbul etmirdi.

Qisası qiyamətə qoymayan Şahbanu

Nadir Şahın Hindistana səfəri zamanı xəbər yayılır ki, Nadir Şah Hindistanda tüğyan edən ağır xəstəlikdən dünyasını dəyişib.  Bu xəbər Səfəvilərin yenidən hakimiyyətə gələcəyi düşüncəsini gücləndirir. Təhlükəni anlayan Nadir Şahın oğlu Rzaqulu xan həbsdə olan II Şah Təhmasibi, oğlu İsmayıl Mirzəni və sonuncu III Şah Abbası qətlə yetirmək barədə əmr verir. Bu hadisələr Raziyə Sultanı dərindən sarsıdır və onu intiqama səsləyir. Onun ilk qisası Nadir Şahın qardaşı  İbrahim xanı Şirvan üsyanında cəllad vasitəsilə qətl etdirmək olur. İkinci qisası isə öz övladlarından ayırmadığı Rzaqulu xanın xəyanətini bağışlamaması və Nadir Şahın əli ilə öz oğlunu dünya işığından məhrum etməsiylə bağlı olur.  Dərbəndin qala divarlarının qarşısında baş verən bu hadisə Nadir Şah Əfşarın sinəsində əbədi kədər oyuğu açır. Az sonra Raziyə Sultan Rzaqulu xanın müəmmalı şəkildə öldürülməsinə nail olur.  Bunun ardınca Nadir Şahın ən yaxın və güvəndiyi sərkədələrini bir-bir aradan götürür. Bu dəhşətli qisaslardan qorxuya düşən Raziyə Sultan Şahın qəzəbindən qorunmaq üçün övladını yenidən gizlədir. Lakin 1743-cü ildə Nadir şah Əfşar Əfşarların Baş xatununu – Şahbanusunu saraydan sürgün edir.  Bundan sonra Əfşarlar İmperiyasında üsyanlar baş qaldırır. Şahın düşmənləri ilə bir araya gələn Raziyə Sultan ona qarşı sui-qəsd planı hazırlayır. Və nəhayət, 1747-ci ildə Əfşarlar İmperiyasının qurucusunun qətlinə nail olur.

İmam Hüseyn türbəsində dəfn edilən iki türk, azərbaycanlıdan biri

Bütün varlığı, əzəməti və qüdrəti ilə fətih dastanı yaradan şahları, padşahları xatırladan Nadir şah Əfşarın qətlindən, kədərli sonluğundan sonra İmperiyada qarşıdurmalar artır. Hər bölgə ayrılıb öz xanlığını qurmağa başlayır. Belə bir ərəfədə Əfşarların və Səfəvilərin düşüncəli sərkərdələri qardaş qırğınına, parçalanmaya son qoymaq üçün Süleyman şah Səfəvinin qız nəvəsini, Şah Sultan Hüseynin bacısı oğlunu II Süleyman şah Səfəvi adıyla hakimiyyətə gətirirlər. Lakin bir il sonra onu taxtdan endiriblər.  1750-ci ildə isə Sultan Hüseynin digər qızı Məryəm Sultanın oğlu İsmayıl Mirzəni III Şah İsmayıl adı ilə taxta çıxarırlar. Daha dəhşətlisi, kədərlisi isə odur ki, üç gün sonra onu da devirib, Abadan bölgəsindəki qalaya həbs ediblər. Hakimiyyət isə Kərim xan Zənd və Şahigiran Raziyə Sultan tərəfindən birlikdə idarə olunur. 1773-cü ildə III Şah İsmayıl həbsxanada vəfat etdikdən sonra Zəndlər və Qacarlar arasında hakimiyyət uğrunda mübarizə başlayır. Bu dövrdə artıq  Raziyə Sultan yaşlaşmış, yorulmuş və siyasətdən geri çəkilmişdi. O, bütün varidatını götürüb Kərbəla ziyarətinə yollanmağı qərara almışdı.  Bu qərarından sonra o, Kərbəla müqəddəsliyinə qovuşmuş, burada  Əhli-beyt adına bir sıra hücrələrin inşasını həyata keçirmiş, xeyriyyə cəmiyyətlərinə yardımda bulunmuşdur. 1775-ci ildə, 75 yaşında Kərbəlada İmam Hüseyn məqbərəsində  dünyaya vida nəğməsi oxuyaraq Mövlana Məhəmməd Füzulinin məzarının ucunda torpaq müqəddəsliyinə qovuşmuşdur.

Taxtı viran, gözyaşı giryan – Şahigiran

Tarixi mənbələrə, təskirə və cünklərə istinad edərək deyə bilərik ki, Raziyə Sultan zamanının məşhur şairlərindən olmuş, rübai və qəzəlləri ilə ustad xanəndələrin ifasında yer almışdır.  “Xatirələrim” adlı memuarında isə Səfəvilər İmperiyasını xilas etmək üçün bütün gücünü, qüdrətini səfərbər edən, Əfşarlar İmperiyasının qurucusu kimi dünya fatehlərinin sırasında yer alan Nadir şah Əfşara olan gileyindən söz açmışdır. Səfəvilərin kişi soyunu kəsməsini ona bağışlamadığını, sevgisini nifrətə çevirdiyini ağrı ilə ifadə etmişdir. Onun qüruruna toxunan əsas məqamım isə Nadir şahın oğlu Rzaqulu xanın Şah II Təhmasibi və oğullarını öldürməzdən əvvəl Nadir şahın çoxdan belə bir planının olmasını dilə gətirməsi və bununla bağlı yazılı fərmanı Raziyə sultana təqdim etməsi olub ki, bu fərmanın yalan-gerçək olması barədə  hələ bir dəlil-sübut olmadığı kimi, onun hansı şəraitdə və kim tərəfindən yazıldığı barədə də məlumat yoxdur!

Əfşarlar İmperiyasının Şahbanusu Raziyə sultan Səfəvilər sarayında bəyim olaraq doğuldu, Şahigiran kimi səltənətdə yer aldı. Səfəvilərin qisasını qiyamətə qoymayan sərkərdə kimi xatırlansa da, milli dövlətçilik tariximizə Nadir şah Əfşarın qatili kimi yazıldı. Adam gərək özəl və gözəl doğulmasın, gözəl alın yazısı ilə dünyaya gəlmiş olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.05.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Xətai rayonu ərazisində yerləşən Heydər Əliyev adına istirahət parkının amfiteatr səhnəsi cümə günü bir ayrı növraqda idi. Burada ənənəvi Kəlağayı Festivalı keçirilirdi. Bu dəfə üçüncüsü.

Festival Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili (Ombudsman) Aparatı, Bakı Şəhəri Mədəniyyət Baş İdarəsi, Xətai Rayon İcra Hakimiyyəti, Qərbi Azərbaycan İcmasının Bakı şəhəri Xətai rayonu üzrə nümayəndəliyi, Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi İctimai Birliyi və Kəlağayı Ev Muzeyinin birgə təşkilatçılığı ilə baş tutmuşdu.

Qeyd edim ki, Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi İctimai Birliyinin təşəbbüsü ilə artıq ənənəyə çevrilən festivalın əsas məqsədi Azərbaycan xalq tətbiqi sənətinin nadir incilərindən olan milli kəlağayı sənətinin təbliği, qorunması, yaşadılması və gələcək nəsillərə ötürülməsidir. Bu il festival ölkədə elan olunmuş “Şəhərsalma və Memarlıq İli” çərçivəsində təşkil olunaraq milli irsin şəhər mədəniyyəti və şəhərsalma mühiti ilə vəhdətini nümayiş etdirirdi.

Siz bir rəngarəngliyi görəydiniz: Festival çərçivəsində qədim kəlağayı nümunələri, milli baş geyimləri və zəngin eksponatlardan ibarət sərgi təşkil olunmuşdu. Ziyarətçilər həmçinin sənətkar Güllü Eldar Tomarlının dekorativ-tətbiqi sənətə aid əl işləri və rəssam Gülnarə Məmmədovanın rəsm əsərləri ilə tanış olurdular. Tədbirdə eyni zamanda Qərbi Azərbaycan guşəsində xalçaçılıq, kəlağayı nümunələri və milli şirniyyatlar nümayiş etdirilirdi.

Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili (Ombudsman) Səbinə Əliyevanın layihə rəhbəri olduğu “Susmayan həqiqətlər: deportasiya, soyqırımı, etnik təmizləmə” mövzusunda təşkil olunmuş sərginin tərkib hissəsi olan Qərbi Azərbaycanlıların geyim mədəniyyətini,  kəlağayı  ənələrini əks etdirən fotolar, arxiv sənədlərindən ibarət bölməsi Ombudsman Aparatının əməkdaşı, Qərbi Azərbaycan İcmasının Qadınlar Şurasının üzvü, Qarakilsə rayonu Şəki kənd İcmasının sədri, şair-publisist  Azadə Novruzova tərəfindən təqdim edildi.

Festival iştirakçıları üçün İsmayıllı və Basqal ustalarının istehsal etdiyi müxtəlif çeşidli kəlağayıların sərgisi və satışı da təşkil olunmuşdu. Bu, iştirakçılara milli sənət nümunələrini yaxından tanımaq və əldə etmək imkanı yaradırdı.

Tədbirin rəsmi hissəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda canlarından keçmiş şəhidlərin xatirəsi anılıb, dövlət himni səsləndirildi.

Tədbirdə Xətai Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Rafiq Quluyev, Qərbi Azərbaycan İcmasının sədri, millət vəkili Əziz Ələkbərli, millət vəkilləri Əli Hüseynli, Vüqar Rəhimzadə, YAP Xətai rayon təşkilatının sədri Ramil Mirzəyev, t Azadə Novruzova, rayon ağsaqqalları, şəhid ailələri, qazilər və ictimaiyyət nümayəndələri iştirak edirdilər.

Rəsmi hissədən sonra tədbir zəngin konsert proqramı ilə davam etdi. Festivalın bədii hissəsində aşıq sənəti, muğam, xalq musiqisi, poeziya və milli rəqs nümunələri təqdim olundu. Proqramda aşıqlardan əməkdar mədəniyyət işçisi Zülfiyyə İbadova, Gözəl Kəlbəcərli, Ramin Qarayev, Məhsəti Cabbarova, Rəvanə Lerikli, Xanım Göyçəli, Xəqani Zeynalabdinov, bəstəkar müğənni Arif Mehmandost, Fəridə Mirişova, Leyla Vəlayeva, Səma rəqs qrupu, Zəhraxanım Əzimova və Nənə Qızlar folklor ansamblı çıxış etdilər. Bundan əlavə, Xətai rayonu 316 saylı bağçanın uşaqları təqdim etdiyi rəqs nömrələri tədbir iştirakçıları tərəfindən maraqla qarşılandı.

Xatırladım ki, III Kəlağayı Festivalının əsas məqsədi milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, Azərbaycan mədəniyyətinin zənginliyinin təbliği və milli sənət nümunələrinin müasir dövrdə yaşadılmasının əhəmiyyətinin ictimaiyyətə çatdırılması idi. Festival bir daha göstərdi ki, kəlağayı yalnız milli geyim elementi deyil, həm də xalqımızın tarixi yaddaşını, estetik düşüncəsini və mədəni kimliyini özündə yaşadan dəyərli irs nümunəsidir.

Xanımlarımız başlarına min illik mədəni-irsi yaddaş kodlarımızı daşıyan kəlağayı örtsünlər. Əsl gözəllik bu deyilmi?

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.05.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Cannes Film Festival – dünya kinosunun ən ünlü hadisəsi başa çatdı. Fransa Rivyerasında keçirilən 79-cu festival bu il həm siyasi mövzuların üstünlüyü, həm də müəllif kinosunun yenidən ön plana çıxması ilə yadda qaldı. Festivalın əsas mükafatı – “Qızıl Palma budağı” rumıniyalı rejissor Cristian Mungiunun “Fjord” filminə təqdim olundu. Bu, rejissorun karyerasında ikinci “Palme d’Or” oldu.

Əfsus ki filmi görməmişəm və fikir bildirə bilməyəcəyəm. Yalnız fraqmentlər görmüşəm, amma bu kiçik fraqmentlər belə rejissor, operator və aktyor işinin mükəmməlliyindən xəbər verir.

Əlbət ki, filmi tezliklə görmək ümidindəyəm.

“Fjord” – festivalın əsas qalibi

Norveçdə yaşayan rumın ailəsinin hekayəsini danışan “Fjord” sosial və mədəni ziddiyyətlərə toxunan psixoloji dramdır. Film ailə münasibətləri, dini konservatizm və Avropa cəmiyyətində dəyərlər toqquşmasını araşdırır. Münsiflər heyətinin sədri, məşhur koreyalı rejissor Park Chan-vook filmin “empatiya və insanlıq hissini güclü şəkildə çatdırdığını” bildirib.

“Fjord”un qələbəsi həm də müasir Avropa müəllif kinosunun yenidən yüksəlişi kimi qiymətləndirilir. Film artıq ABŞ distribütoru tərəfindən alınıb və gələcək mükafat mövsümünün əsas favoritlərindən hesab olunur.

Müharibə, siyasi gərginlik və cəmiyyət böhranı

Bu il Kann festivalında təqdim olunan filmlərin böyük hissəsi müharibə, siyasi parçalanma və sosial travmalar mövzularına həsr olunmuşdu. Xüsusilə rusiyalı rejissor Andrey Zvyagintsevin “Minotaur” filmi böyük maraq doğurdu və festivalın ikinci ən nüfuzlu mükafatı olan “Grand Prix”ə layiq görüldü. Rejissor çıxışında Ukraynadakı müharibənin dayandırılmasına çağırış edib.

Münsiflər heyəti həmçinin alman rejissor Valeska Grisebachin “The Dreamed Adventure” filmini “Jury Prize” ilə mükafatlandırıb. Film mühacirət, yaddaş və identiklik problemlərini poetik dillə təqdim edir.

Rejissorluq və aktyor mükafatları

Ən yaxşı rejissor mükafatı iki layihə arasında bölüşdürülüb. Mükafatı polşalı rejissor Paweł Pawlikowski (“Fatherland”) və ispan yaradıcı dueti Javier Calvo – Javier Ambrossi (“The Black Ball”) qazanıblar.

Ən yaxşı qadın roluna görə mükafat Virginie Efira və Tao Okamoto arasında bölünüb. Kişi roluna görə isə Valentin Campagne və Emmanuel Macchia qalib elan ediliblər.

Hollivudun zəif iştirakı

Tənqidçilərin fikrincə, builki festival əvvəlki illərlə müqayisədə daha az “ulduz parıltısı” ilə keçib. Böyük Hollivud studiyalarının festivalda zəif təmsil olunması Kannın daha çox müstəqil və müəllif kinosuna yönəlməsinə səbəb olub. The Guardian builki festivalı “adi Kann ili” adlandıraraq bir sıra məşhur rejissorların gözləntiləri tam doğrultmadığını yazıb.

Bununla belə, festival yenə də dünya kinosunun əsas platformalarından biri statusunu qorudu. Bu il müsabiqədə Pedro Almodóvar, Asghar Farhadi, Hirokazu Kore-eda kimi tanınmış müəlliflər iştirak edirdilər.

Fəxri mükafatlar və xüsusi məqamlar

Festival çərçivəsində Barbra Streisand, Peter Jackson və John Travolta fəxri “Qızıl Palma budağı” ilə təltif olunublar. Barbra Streisand səhhətindəki problem səbəbindən mərasimə qatıla bilməyib.

Əsas müsabiqə proqramı

• “Qızıl Palma budağı” (Palme d’Or) — Fjord, rejissor Cristian Mungiu
• Grand Prix — Minotaur, rejissor Andrey Zvyagintsev
• Münsiflər heyətinin mükafatı (Jury Prize) — The Dreamed Adventure, rejissor Valeska Grisebach
• Ən yaxşı rejissor — Javier Calvo və Javier Ambrossi (“The Black Ball”), həmçinin Paweł Pawlikowski (“Fatherland”)
• Ən yaxşı qadın rolu — Virginie Efira və Tao Okamoto — “All of a Sudden”
• Ən yaxşı kişi rolu — Emmanuel Macchia və Valentin Campagne — “Coward”
• Ən yaxşı ssenari — Emmanuel Marre — “A Man of His Time”
• “Camera d’Or” (ən yaxşı debüt film) — Ben'imana, rejissor Marie-Clémentine Dusabejambo
• Qısametrajlı film üzrə “Qızıl Palma budağı” — Para Los Contrincantes, rejissor Federico Luis

“Un Certain Regard” proqramı

• Əsas mükafat — Everytime, rejissor Sandra Wollner
• Münsiflər heyətinin mükafatı — Elephants in the Fog, rejissor Abinash Bikram Shah
• Xüsusi mükafat — Iron Boy, rejissor Louis Clichy
• Ən yaxşı kişi rolu — Bradley Fiomona Dembeasset — “Congo Boy”
• Ən yaxşı qadın rolu — Marina de Tavira, Daniela Marín Navarro və Mariangel Villegas — “Forever Your Maternal Animal”

Fəxri mükafatlar

• Fəxri “Qızıl Palma budağı” — Barbra Streisand
• Fəxri “Qızıl Palma budağı” — Peter Jackson

Kann 2026: nəticə

2026-cı il Kann Kino Festivalı göstərdi ki, dünya kinosu bu gün daha çox insanın daxili qorxularına, müharibələrin yaratdığı travmalara və cəmiyyətlərin parçalanmasına fokuslanır. Festivalda kommersiya layihələrindən çox müəllif baxışı, siyasi mövqe və emosional dərinlik ön plana çıxdı.

“Fjord”un qələbəsi isə bir daha sübut etdi ki, Kann hələ də böyük studiyalardan çox, güclü ideyası olan filmləri qiymətləndirən əsas kino platforması olaraq qalır.

Mənbə: The Guardian

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Cəlbedici başlıqla başladım - Sevgilisinə görə bıçaqlanan aktyor. Bu hansı aktyordur? Əlbəttə ki, Xalq artisti Ramiz Novruz.

Bu gün onun ad günüdür. Onun həyat və yaradıcılığı barədə danışacağıq.

Bıçaqlanma səhnəsini hələ bir az sonraya saxlayaq.

Ramiz Novruzov (Ramiz Novruz) 25 may 1955-ci ildə Biləsuvar rayonunun Səmədabad kəndində doğulub. 1974-cü ildə M.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun Dram və kino aktyorluğu fakültəsinə daxil olub. Rejissor Adil İsgəndərovun rəhbərlik etdiyi kursda təhsil alaraq oranı 1978-ci ildə bitirib. Təyinatla H. Ərəblinski adına Sumqayıt Dövlət Dram Teatrına göndərilib.

Burada Knyaz Zvezdiç ("Maskarad", M. Lermontov), Məsxərəçi ("Muradın kələkləri", T. Kazımov), General Şıxlinski ("Bütün Şərq bilsin", Nəriman Həsənzadə) rollarını ifa edib. O, 1981-ci ildə Azərbaycan Akademik Milli Dram Teatrının truppasına daxil olub. Elə ilk günlərdən kollektivdə hazırlanan tamaşalarda ona irihəcimli və mürəkkəb xarakterli rollar tapşırılıb. O, Akademik Milli Dram Teatrında aşağıdakı rollarda oynayıb:

- Nəvvab və İran şahzadəsi ("Xurşidbanu Natəvan", İlyas Əfəndiyev),

- Mayor Edmund ("Şeyx Xiyabani", İlyas Əfəndiyev),

- Bahadur ("Mahnı dağlarda qaldı", İlyas Əfəndiyev),

- Məhəmməd Suvarlı ("Sevgililərin cəhənnəmdə vüsalı", İlyas Əfəndiyev),

- Cəmil ("Bizim qəribə taleyimiz", İlyas Əfəndiyev),

- Sisyanov və Kərbəlayi Xan ("Hökmdar və qızı", İlyas Əfəndiyev),

- Seyton ("Maqbet" Uilyam Şekspir),

- Edmund ("Kral Lir", Uilyam Şekspir),

- Kreon ("Medeya", J. Anuy),

- İbn Yəmin ("İblis", Hüseyn Cavid)

R. Novruzun yaradıcılığının bir qolunu da kino fəaliyyəti təşkil edir. O, "Nizami" filmində Dərbənd elçisi, "Sizi dünyalar qədər sevirdim" filmində general Həzi Aslanov və s. rollara çəkilib. H. Cavidin "Topal Teymur" (Divanbəy), L. Tolstoyun "Kreyser sonatası" (Musiqi müəllimi), V. Şekspirin "Antoni və Kleopatra" (Antonio), O. Kamalın "Dodaqdan qəlbə" (Kənan bəy), "Yad qızı" (Nihad) və s. maraqlı rollar oynayıb.

Ramiz Novruz həm də bir neçə pyes yazıb və bunlardan ikisi tamaşaya qoyulub. İlk pyesi olan "At ilinin birinci ayı" adlı 20 yanvar hadisələrindən bəhs edən pyes 1992-ci ildə Gəncə teatrında B. Osmanovun rejissorluğu ilə tamaşaya qoyulub. 1992-ci ilin sonunda həmin pyes AzTV-də rejissor B. Osmanovun quruluşunda çəkilib. R. Novruz öz pyesində Murad rolunda oynayıb.

1996-cı ildə yazdığı "Hələ sevirəm deməmişdilər" pyesi B. Osmanovun rejissorluğu ilə Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında 2002-ci ildə tamaşaya qoyulub. Bundan əlavə Eduardo de Filipponun "Silindr" əsərini rus dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə edib və rejissor kimi tamaşaya qoyub, həmçinin bu əsərdə Attillio rolunu ifa edib.

Beynəlxalq Teatr festivallarının mükafatçısıdır.

Şəxsi həyatına gəlincə, çox erkən yaşda aktyor sevib seçdiyi Xoşavaz xanımla nişanlanıb. Həyat yoldaşı kənddə yaşadığından Ramiz bəy universitetdə təhsil aldığı illərdə tez-tez nişanlısının yaşadığı kəndə gedib, onunla görüşə can atıb. Belə günlərin birində kənddə nişanlısı ilə bağlı baş verən davaya qoşulub, hətta bu dava zamanı aktyoru bıçaqlayıblar da.

Təhsilini başa vurandan sonra onlar ailə qurublar. Ramiz Novruz hərbi xidmətə yollanıb. Qızı Şəfəqin bir yaşı olanda, Ramiz müəllim hərbi xidmətdə olub. Sonra onların Cavidan adlı bir oğulları da dünyaya gəlib.

Teatr sənətindəki xidmətlərinə görə Ramiz Novruz 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti və 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti fəxri adlarına layiq görülüb. 5 dəfə Prezident Mükafatına, 9 may 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.

29 oktyabr 2019-cu ildə "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu" ilə təltif edilib.

Filmoqrafiya

1. Alman klinikasına şəxsi səfər – Baba Əliyev

2. At ilinin birinci ayı – Murad

3. Azərbaycan xanlıqları. Naxçıvan və İrəvan xanlıqları. 5-ci film

4. Bakı, məhəbbətim mənim...

5. Beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi – Muxtar

6. Bəyaz həyat – çapıq

7. Cavad xan – Sisianov

8. Cavid ömrü – Mircəfər Bağırov

9. Dəfn edilməmiş ölülər

Oynadığı hər rol aktyorun ürəyincəmi olub?

Deyim ki yox. Aktyor “Dodaqdan qəlbə” serialındakı roluna çəkilmək istəməyib. Hətta sonralar bu rola görə xəcalət çəkdiyini bildirib. Ancaq serialın rejissoru Lütfi Məmmədbəyov Ramiz Novruzu bu rola çəkməkdə israr edib.

Müsahibələrinin birində aktyor deyib:

“Demişdim ki, bu rol mənə görə deyil. Bunu ya Füzuli Hüseynov, ya da Nurəddin Mehdixanlı oynaya bilər. Onu da bilirdim ki, onlar Bakıda olmadığı üçün rejissor bu rolu mənə təklif etdi. Bir neçə dəfə imtina etdim. O zaman 1 May küçəsində (indiki Dilarə Əliyeva küçəsi) yaşayırdım. Bir də gördüm ki, gəlib qapını döyür. Mən də pəncərədən baxırdım. Bilirdim ki, bu məsələyə görə gəlib, ona görə qapını açmadım.

Bir də gördüm ki, qapının ağzında nəsə kiçik qələm-kağız çıxardı və nəsə yazandan sonra çıxdı getdi. O gedəndən sonra gəlib gördüm ki, qapıya kağız yapışdırıb. Yazıb ki, “Ramiz, ömrümün axırıdır, ola bilsin bu mənim son işimdir. Çəkilməsən, peşman olarsan”. Ondan sonra sındım və gəldim çəkildim. Amma bilirdim ki, mənim rolum deyil”.

Filmə çəkilməsi barədə aktyor müsahibələrinin birində deyib:

“Günlərin birində kinostudiyaya getmişdim. Dublyaja çağırmışdılar. Bir dostum mənə demişdi ki, Həzi Aslanov haqqında film çəkilir, rollar çoxdur, siz də gəlin. Dublyajdan çıxanda bu söz yadıma düşdü. Düşündüm ki, kinostudiyaya həmişə gələn deyiləm. Gəlmişkən elə bir şəkil də çəkdirim. Kinostudiyaya giriş buraxılış vərəqəsi ilə olduğundan tez-tez gedə bilmirdik.

Kinostudiyaya bir yerdə getdiyim dostum Salehə fikrimi bildirdim. O çəkdirmədi. Mən isə çəkdirdim. Salehi qınamalı deyildi. Bizim hər birimizdə belə bir stereotip yaranmışdı ki, onsuz da, baş rola çəkiləcək aktyoru qabaqcadan bilirlər. Sadəcə plan doldurub quş qoymaq xətrinə bizi də çəkirlər ki, beş-altı aktyoru sınadıq. Bir həftə sonra məni kinostudiyaya çağırdılar.

Gördüm Ramiz Fətəliyev (ssenari müəllifi) və Rasim İsmayılov (rejissor) mənim şəkillərimə baxırlar. Ramiz müəllim şəkillərə baxa-baxa söylədi ki, Hamlet Xanızadə deyib ki, Ramiz Novruzov çox istedadlı oğlandır, onu da yoxlayın. Xeyirxah münasibətinə görə Hamlet Xanızadənin ruhuna bu gün də dualar oxuyur, rəhmət diləyirəm. Sınağa iyirmi aktyor çəkildik.

Ələndi, beş-altı nəfər qaldı. Qalan beş-altı aktyordan biri Belarusda yaşayan azərbaycanlı idi. Çəkilişlərdə hiss edirdim ki, rejissorun gözü artıq məni tutub. O birilər təcrübəli aktyorlar idilər. Bilirdilər ki, kamera qarşısında necə dayanmaq lazımdır. Kino qanunlarını bildiklərinə görə, bir az sıxıntılı oynamışdılar. Mən isə bunları bilmədiyimə görə, təbii oynamışdım. Sonra dedilər ki, səni göstərəndə zalda hamı əl çaldı”.

Ramiz Novruz uzun müddət mədə xərçəngi xəstəliyindən əziyyət çəkib və 20 fevral 2023-cü il tarixində vəfat edib. Ümumşəhər qəbiristanlığında dəfn edilib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Yola çıxdıqlarınla yolda tapdıqlarını dəyişərsən — həm yolu itirərsən, həm dostlarını.

İki cür insan vardır — zaman keçdikcə xətalarıyla üzləşən,zaman keçdikcə üzsüzləşən.

         Necip Fazıl Kısakürek

Bu gün böyük türk mütəfəkkiri, şair və yazıçısı Necip Fazıl Kısakürekin həm doğum, həm də anım günüdür.

O, 25 may 1904-cü ildə İstanbulda dünyaya göz açıb. Nəcib Fazilin uşaqlığı məhkəmə rəisi vəzifəsindən təqaüdə çıxan atasına məxsus İstanbulun Çəmbərlidaş məhəlləsindəki evində keçib. İbtidai və orta təhsilini Amerikan və Fransiz kollecləri ilə "Bəhriyyə" məktəbində (Hərbi Dəniz Litseyi) alıb.

Onun litseydəki müəllimləri arasında dövrün məşhur adamlarından olan Yəhya Kamal, Əhməd Həmdi (Aksəki), İbrahim Aşkı kimi söz ustadları var idi. N.F.Qısakürək İstanbul Universitetinin ədəbiyyat fakültəsinin fəlsəfə bölümünü bitirdikdən sonra Fransaya göndərilib Sorbonna universitetinin fəlsəfə fakültəsində təhsil alıb.

Türkiyəyə qayıdandan sonra "Hollandiya", "Osmanlı" və "İş" banklarında müfəttiş və mühasibat şöbəsinin müdiri vəzifələrində işləyib. Sonra "Fransız okulu"nda, "Robert kolleci"ndə, İstanbul İncəsənət Akademiyasında, Ankara Dövlət Konservatoriyasında, Ankara Universitetinin dil və tarix-coğrafiya fakültəsində müəllimlik edib.

Şairliyə 17 yaşında ikən, anasının arzusu ilə başlayıb, ilk şeirlərini "Yeni Məcmuə"də dərc etdirib (1922). "Yeni Məcmuə" və "Yeni həyat " jurnallarında dərc olunan şeirləri ilə ictimaiyyətın diqqətini cəlb etmiş və ona qarşı böyük maraq oyanıb.

Parisdən qayıtdıqdan sonra nəşr etdirdiyi "Hörümçək toru" ("Örümcek Ağı", 1925) və "Səkilər" (bu şeri çox məşhur olduğu üçün ona bəzən "Səkilər şairi" (türkcə "Kaldırımlar şairi") də deyirlər) ("Kaldırımlar", 1928) adlı şeir kitabları onu çox gənc yaşda dünyaya tanıdır. Hələ otuz yaşı tamam olmamış nəşr etdirdiyi "Mən və ötəsi" (1932) kitabı ilə isə bu şöhrəti daha da artır.

Şöhrətinin zirvəsində ikən fəlsəfi axtarışlarını davam etdirib, içində yeni bir dövrün doğum sancısını hiss edən Nəcib Fazıl üçün 1934-cü il həqiqətən də həyatının yeni bir dövrünə başlanğıc olar. Dərbədər həyatının ən tünd rəngiylə yaşadığı günlərdə Bəyoğlu Ağa Məscidində vəz verməkdə olan Abdülhakim Arvasi ilə tanış olar və bir daha ondan qopa bilməz. Nəcib Fazılın az qala bütün həyat fəlsəfəsinin əks olunduğu dram əsərlərini bir-birinin ardınca ədəbiyyatımıza qazandırması da bu dövrə təsadüf edir.

 "Toxum", "Pul", "Bir Adam Yaratmaq", "Rəis bəy" kimi pyesləri böyük əks-sədaya səbəb olur. Bu əsərlərdən "Bir Adam Yaratmaq" türk dramaturgiyasının əsasını təşkil edir. Nəcib Fazılın şairliyi və oyun yazıçılığı qədər əhəmiyyətli istiqaməti, çıxardığı jurnallarla düşüncə həyatımıza qatdığı zənginlik və bu jurnallarda çıxan yazılarla davam etdirdiyi mübarizədir. Həftəlik Ağac jurnalı (1936,17 ədəd) dövrün məşhur ədəbiyyatçılarının toplandığı bir məktəb olub.

Tez-tez bağlanılan və müxtəlif bəhanələrlə yığdırılan Böyük Şərqin çıxmadığı müddətlərdə gündəlik lətifə və müxtəlif yazılarını Yeni İstanbul, Son Məktub, Babıalide Səhər, Bu gün, Milli Qəzet, Hər gün və Tərcüməçi qəzetlərində nümayiş olundu. Böyük Şərqdə çıxan yazılarında öz imzası xaricində Adıdeğmez, Mürid, Əhməd Abdülbaki kimi təxəllüslərdən istifadə edib.

1962-ci ildən etibarən də az qala bütün Anadolu şəhərlərində verdiyi konferanslarla böyük əlaqə yığıb. Başda İdeoloqa Hörgüsü (1959) olmaq üzrə düşüncə əsərləriylə mədəniyyət həyatımıza verdiyi böyük xidmət, digər bütün istiqamətlərini belə geridə buraxacaq üstünlükdədir. 1975-ci ildə onun anadan olmasının 50 illiyi Türkiyə Böyük Millət Məclisində qeyd edilib.

 Nəcib Fazil 1980-ci ildə Mədəniyyət Nazirliyinin "Böyük Mükafat"ına, "İman və İslam atlası" adlı əsərinə görə fikir əsəri kimi "Milli Kültür Vəqfi mükafatı"na (1981), Türkiyə Yazıçılar Birliyinin "Ali Xidmət mükafatı"na (1982) layiq görülüb. Türk Ədəbiyyatı Vəqfi tərəfindən 1980-ci ildə "Sultan-üs Şüara" (Şairlər Sultanı) Fəxri adını alıb. Əsərlərinin bir qismi Azərbaycanda da nəşr edilib.

Ədib 25 may 1983-cü ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.05.2026)

Əkbər Qoşalı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

Şəhər – insanın öz zamanını təşkil etmə biçimi, yaddaşını daşlara həkk etmə üsulu, gələcəyə yönəlik mədəni iradəsinin görünən üzüdür. Əslində, insanlıq tarixində şəhərlər sadəcə daşdan, betondan, taxtadan, küçə və meydanlardan ibarət olmayıb. Bax, bu anlamda, Bakıda keçirilən və uğurla başa çatan Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (WUF13) irsi, təcrübəni şəkilləndirməklə yanaşı, özünəxas ismarıclar, çağırışlar daşıyırdı. WUF13 Azərbaycanın dünyaya təqdim etdiyi yeni şəhərsalma düşüncəsinin, yeni inkişaf fəlsəfəsinin və yeni geopolitik mədəniyyət modelinin nümayişi idi.

Prezident İlham Əliyev çıxışında bir məqamı xüsusi vurğuladı: 182 ölkədən 45 mindən artıq iştirakçının Bakıda toplaşması artıq Azərbaycanın qlobal etimad məkanına çevrildiyini göstərir. Əlbəttə, bu rəqəmlər statistik göstəricidən daha artıq anlam daşıyır; çünki XXI yüzildə beynəlxalq tədbirlər artıq sadəcə diplomatik protokol hadisəsi sayılmır; onlar həm də dövlətlərin “yumşaq güc” indeksinin, təhlükəsizlik güvəncəsinin, şəhər idarəçiliyi bacarığının və belə deyək, sivilizasion cazibəsinin göstəricisinə çevrilib.

Dünyanın ən böyük gölü olub, adına göldən üstün yaraşdırma ilə dəniz deyilən Xəzərin qıyısındakı ən böyük və yeganə paytaxt şəhəri Bakıdır; Bakı Asiya ilə Avropanın qovşağında və sanki planetin mərkəzi mövqesində yerləşir. Bakı – gündoğarla günbatarın dərdləşdiyi, anlaşdığı və bir-birini tamamladığı şəhərdir; bu şəhər, qədimliklə çağdaşlığın bir-birini danmadığı, əksinə tamamladığı sivilizasiya körpüsü hüququna malikdir. Bəli, doğrudan da, İçərişəhərin qədim divarlarından çıxıb bir küçə keçəndə insan özünü futuristik şəhər mühitində hiss edir. Bunun təsadüf əsəri olmadığı bəllidir. Bu, Azərbaycan dövlət düşüncəsinin şəhərsalmaya yanaşmasının fəlsəfəsi sayıla bilər: söhbət tarixi qorumaqla bugünü dəyərləndirməkdən, gələcəyi qurmaqdan gedir!

Əslində, çağdaş dünyada urbanizasiya böhranı məhz bu harmoniyanın pozulmasından doğmurmu? Bir çox ölkədə şəhərlər böyüdü, lakin ruhsuzlaşdı; texnologiya artdı, amma insanın şəhərlə mənəvi bağı zəiflədi. Dünyanın ən böyük gölünün yorğun

salmadığı bu böyük şəhər isə başqa model təqdim edir: şəhər həm yaşamalıdır, həm də yaşatmalıdır. Şəhər həm sürət olmalıdır, həm də yaddaş…

Prezident İlham Əliyevin Bakı Formula-1 yarışını şəhərsalma modeli ilə müqayisə etməsi də son dərəcə maraqlı və simvolik idi. Sürət və ehtiyatın paralel qorunması… İnkişaf və irsin tarazlığı… Bu, əslində, çağdaş idarəçiliyin də formuludur. Liderlik irəli getməklə birgə keçmişin yaddaşını sındırmadan gələcəyə yol açmaqdır.

Azərbaycanın şəhərsalma siyasətində ən dramatik və tarixi istiqamət isə, heç şübhəsiz, Qarabağ və Zəngəzurun gündoğarıdır. Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, Ağdamın “Qafqazın Xirosiması” adlandırılması təsadüfi deyildi. Otuz illik işğal bərəkətli torpaqlarla birgə, şəhər yaddaşını, memarlıq kodlarını, mədəni ritmi də dağıtmağa çalışmışdı; ancaq bugün Azərbaycan həmin ərazilərdə bina-bina, körpü-körpü, yol-yol, bağ-bağ… – yeni həyat modeli qurur.

Burada çox önəmli bir məqam vardır: Qarabağda aparılan quruculuq işi postsovet məkanında görünməmiş miqyaslı “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” layihələrinin gerçəkliyə çevrilməsidir. Tunellər, hava limanları, sənaye zonaları, enerji infrastrukturu və s…   – bütün bunlar texniki layihə olmaqdan daha çox, Böyük Qayıdışın memarlıq açıqlaması, anlayışı, çözümü və özüdür.

Əslində, Qarabağda şəhərsalma artıq sırf urbanistika məsələsi olmaqdan çıxıb; bu, milli ləyaqətin bərpası məsələsinə çevrilib. Dağıdılmış şəhəri yenidən qurmaq, tarixi iradənin yenidən ayağa qaldırılmasıdır.

Prezidentin çıxışında diqqət çəkən digər vacib xətt ekologiya və şəhər münasibətləri idi. Bir vaxtlar neft sənayesinin ağır ekoloji yükünü daşıyan Bakı bu gün “Qara şəhər”dən “Ağ şəhər”ə keçidin simvoluna çevrilib. Bunun da sadəcə ad, rəng dəyişikliyi olmadığını, şəhərin yığvalının yenidən yazılması olduğunu bilirik. XXI yüzilin şəhəri yalnız iqtisadi güc üzərində qurula bilməz, bəli. Bəli, şəhər insan nəfəsi, yaşıl məkan, ictimai rahatlıq və ekoloji təhlükəsizlik üzərində yüksəlməlidir.

Son 20 ildə Bakıda yaradılan yüzlərlə park, ictimai məkan, metro xətləri, elektrik avtobusları və mikromobillik sistemləri də bu baxışın praktik ifadəsidir. Çağdaş şəhər avtomobillərə yox, insanlara odaqlanmalıdır.

WUF13-ün Bakıda keçirilməsi bir daha göstərdi ki, Azərbaycan artıq regional çərçivələri aşaraq qlobal gündəlik formalaşdıran ölkələr sırasına daxil olub. Sırağagün enerji təhlükəsizliyi, dünən iqlim diplomatiyası, bu gün urban inkişaf fəlsəfəsi və həmişə humanitariya… Bakı artıq siyasi xəritədə də, ideyalar və gələcək təsəvvürlər xəritəsində də önəmli mərkəzə çevrilməkdədir.

Şəhər – dövlətin görünən ruh gücüdür.

Əgər bir ulus öz şəhərlərini qoruyursa, deməli öz yaddaşını qoruyur.

Əgər bir dövlət dağıdılmış şəhərləri yenidən qurursa, deməli gələcəyini inşa edir.

Əgər bir paytaxt dünyanı özündə birləşdirə bilirsə, deməli artıq o şəhər coğrafiyadan çıxıb taleyə çevrilir… – Sizcə, bütün bu proseslərin ən dərin qatında bu həqiqət, doğru və gerçəkliklər dayanmırmı?

“Bizim Bakı, bizim Ürək” indi məhz belə bir talenin adıdır.

DÖVLƏTİMİZ ZAVAL GÖRMƏSİN!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.05.2026)