Aynur İsmayılova,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

“Oxucularımızın yaradıcılığı” rubrikasında növbəti təqdim etdiyimiz şeir Gültac Əliyevanındır. “Şah edən də, mat edən də — sən…” adlanır.

Sən ki əzabların qadınısan —

sənə xoşdur məni yandıraraq şam etmək,

yoxluğunla ram etmək…

Belə yazır Gültac Əliyeva. Pis yazmır, deyilmi?

Xoş mütaliələr.

Qadın var — varlığı ilə şah edər,

qadın var — yoxluğu ilə mat edər.

Salam, məni yoxluğu ilə mat edən qadın…

Bir bilsən —

qaranlığın sabaha,

Ayın Günəşə,

səhranın suya olan həsrəti

mənim sənə olan həsrətimin yanında

necə də cılızlaşır.

Bəlkə son qoyasan bu mənasız inadına,

qayıdasan yanıma?

Bax —

otağın tüstüsü,

yatağın süsü,

içimin pası,

qəlbimin səsi

qarışıb bir-birinə…

Yoxsan, dünya yerindədir.

Gəl gör ki, mən necə dayana bilirəm —

dörd divarın, yerin və göyün arasında…

Ehh, nəysə…

yenə danışdım boş-boş.

Sən ki əzabların qadınısan —

sənə xoşdur məni yandıraraq şam etmək,

yoxluğunla ram etmək…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.04.2026)

Aygül Bağırova,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Elmin nurunu insan taleyinə çevirən, analığın ucalığını dövlətçilik ruhu ilə birləşdirən böyük Azərbaycan qadınının əbədiyaşar xatirəsinə

Zaman elə şəxsiyyətlər yetişdirir ki, onların ömrü tərcümeyi-hal çərçivəsinə sığmır, taleyi bir xalqın mənəvi salnaməsinə çevrilir. Akademik Zərifə xanım Əliyeva da həmin uca zirvələrdə dayanan, adı çəkilən an qəlblərdə ehtiram, minnətdarlıq və nur oyadan böyük Azərbaycan qadınıdır. Onun ömür yolu elmin yüksəkliyi, analığın müqəddəsliyi, qadın ləyaqətinin ucalığı və Vətən sevgisinin bütöv bir vəhdəti kimi yaşayır. Zərifə xanım oftalmologiya sahəsində ilk qadın akademik kimi Azərbaycan tibb elminə mühüm töhfələr verib, uzunmüddətli araşdırmaları, yeni müalicə metodları və profilaktik yanaşmaları ilə böyük məktəb formalaşdırıb, yüksəkixtisaslı həkim və alim nəslinin yetişməsinə böyük əmək sərf edib.

Onun haqqında düşünərkən ilk yada düşən məqam gözlərə nur bəxş edən həkim obrazıdır. Zərifə xanım üçün həkimlik peşəsi peşədən uca mənəvi missiya idi. Traxoma ilə mübarizədə göstərdiyi elmi və praktik fəaliyyət, regionlara gedib xəstəlik ocaqlarını araşdırması, həkimlərlə və əhali ilə maarifləndirici iş aparması, təklif etdiyi müalicə metodunun qısa zamanda geniş tətbiq tapması nəticəsində respublikada bu xəstəliyin aradan qalxması onun xidmətlərinin miqyasını aydın göstərir. Elmi fəaliyyətinin əsas istiqamətləri də geniş və çoxşaxəli idi: görmə orqanının peşə patologiyası, traxoma, virus mənşəli göz xəstəlikləri, diabet zamanı göz problemləri, qlaukoma, terapevtik oftalmologiya və başqa mühüm sahələr. Onun təşəbbüsü ilə 1979-cu ildə ilk ixtisaslaşmış laboratoriyanın yaradılması da Azərbaycan oftalmologiyası üçün mühüm mərhələ idi.

Anım günündə Zərifə xanımı xatırlamaq təkcə böyük bir alimi yad etmək anlamı daşımır. Bu gün həm də Azərbaycan qadınının hansı ucalığa yüksəldiyini düşünmək günüdür. O, elmdə zirvə idi, ailədə mənəvi dayaq idi, cəmiyyətdə nəciblik meyarı idi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətində ailə mühitinin mühüm rolundan bəhs edən fikirlərində Zərifə xanımın ailədə yüksək mənəvi mühit yaratdığını xüsusi vurğulaması bu müqəddəs missiyanın dərinliyini açır. Həmin ailə mühitində böyüyən, milli dövlətçilik düşüncəsini, iradəni, məsuliyyəti, Vətən sevgisini öz varlığında daşıyan övladın sonradan qalib Azərbaycanın Liderinə çevrilməsi bir ananın tərbiyə qüdrətinin parlaq təcəssümünə çevrilir.

Zərifə xanımın böyüklüyü onun ad-sanında yox, insanlara münasibətində idi. Sənədlərdə də vurğulanır ki, o, xeyirxah, insanpərvər, ləyaqətli, qayğıkeş ana, vəfalı ömür-gün yoldaşı, yüksək mədəniyyət və elm sahibi kimi yadda qalıb. Həyatının gərgin elmi ritmi içində qadın incəliyini, zərifliyini, ailə məsuliyyətini, mənəvi saflığını bir an belə itirməməsi onun şəxsiyyət bütövlüyünü daha da ucaldır. Onun haqqında söylənən fikirlərdən aydın görünür ki, Zərifə xanım bir obraz, bir simvol, bir ideal kimi yaşayır. Azərbaycan qadınının mənəvi dəyərləri, anaların şəfqəti, ziyalının təmkinli ucalığı bu adda birləşir.

Bu böyük ömür həm də beynəlxalq nüfuz qazanan alim ömrüdür. O, 150-yə yaxın elmi əsərin, 12 monoqrafiyanın müəllifi idi, onlarca elmlər doktoru və fəlsəfə doktorunun elmi rəhbəri olmuşdu, beynəlxalq qurultaylarda, simpoziumlarda Azərbaycan elmini layiqincə təmsil etmişdi. 1981-ci ildə SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının akademik M.İ.Averbax adına mükafatına layiq görülməsi, həmin mükafatı alan ilk qadın alim kimi tarixə düşməsi, 1983-cü ildə akademik seçilməsi onun elmi sanbalının ən parlaq göstəricilərindəndir. Bu faktların hər biri göstərir ki, Zərifə xanımın adı təkcə Azərbaycan tibb tarixində yox, bütövlükdə elm tarixində işıqlı bir səhifədir.

Bir xalqın yaddaşında əbədi yaşayan insanlar var. Onlar torpaqdan getsələr də, mənəviyyatdan ayrılmırlar. Zərifə xanım Əliyeva da həmin uca insanlardandır. Onun haqqında yazılan hər sətirdə nur var, xatırlanan hər xatirədə bir istilik var, adı səslənən hər məqamda bir ana nəfəsi duyulur. O, gözlərə işıq verən həkim idi, ürəklərə təmkin verən insan idi, ailəyə mənəvi bütövlük gətirən xanım idi, cəmiyyətə örnək olan ziyalı idi. Belə ömürlər millətin yaddaşında tarix kimi yaşamır, vicdan kimi yaşayır.

Bu gün Zərifə xanımın anım günündə onun xatirəsi önündə baş əyərkən insan bir daha anlayır ki, böyük ömürlərin əsl qüdrəti yaşadıqları illərin sayında deyil, xalqın ruhunda buraxdıqları izdədir. Zərifə xanım Əliyeva həmin izlərdən biri kimi yox, ən parlaq izlərdən biri kimi yaşayır. O iz Azərbaycan qadınının alnında nur, Azərbaycan elminin tarixində şərəf, Azərbaycan ailə dəyərlərində bütövlük, Azərbaycan dövlətçilik salnaməsində mənəvi dayaq kimi yaşayır.

Zərifə xanımın xatirəsi qarşısında ehtiramla dayanarkən qəlbdən gələn bir duyğu bütün sözləri qabaqlayır: belə insanlar bir xalqın ömrünə Tanrının bəxş etdiyi mənəvi sərvətdir. Onun nurlu xatirəsi hər zaman xalqımızın yaddaşında yaşayacaq, adı hörmətlə, sevgi və minnətdarlıqla anılacaq. Çünki bu adın içində həm elm var, həm şəfqət var, həm analıq var, həm də Vətənə sədaqətlə yoğrulmuş böyük bir ömür var.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.04.2026)

Xanım Aydın,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Dünya haqqında ən böyük yanlışlıq onu “özümüzünkü” hesab etməyimizdir. Məmməd Araz bu məşhur şeirində məhz bu yanlışlığın üzərinə gedir – sakit, amma sarsıdıcı bir qətiyyətlə. Onun misralarında nə pafos var, nə də təsəlli; burada insanın özünə qurduğu illüziyanın tədricən dağıdılması var.

Şeir taleyin obrazı ilə açılır. “Bir taleyin oyununda cütlənmiş zərik” deyərkən şair insanları eyni oyunun içində olan varlıqlar kimi təqdim edir. Amma bu birlik zahiridir: “Yüz il qoşa atılsaq da qoşa düşmərik.” Eyni zaman, eyni məkan, eyni taleyi paylaşan insanlar belə, eyni nəticəyə çata bilmir. Burada həyatın ədalətsizliyi yox, onun anlaşılmaz mexanizmi önə çıxır. İnsan bu oyunda həm iştirakçıdır, həm də nəticədən xəbərsiz bir fiqur.

Sonra baxış genişlənir. “Bir zərrənin işığına milyonlar şərik” misrası insanın özünü böyük saydığı dünyanı birdən-birə kiçildir. Zərrə – ən kiçik varlıq birdən milyonların diqqət mərkəzinə çevrilir. Bu, həm kosmik miqyasın hissidir, həm də insanın öz əhəmiyyətini şişirtməsinin incə tənqididir. Və elə bu nöqtədə hökm gəlir: “Dünya sənin, dünya mənim, dünya heç kimin.” Bu təkrar sıradan, adi bir poetik vasitə deyil; bu, şeirin nəfəsidir, onun ritmik yaddaşıdır.

İkinci bənddə həyat hərəkətə gəlir. “Sevda fırfıran” obrazı dünyanı sabit yox, fırlanan, dəyişən bir sistem kimi təqdim edir. İnsan bu hərəkətin içində ya sürüklənir, ya da ona uyğunlaşmağa çalışır. “Bir ümidin ətəyindən tutub da fırlan” – bu, həm ümidsizlikdən çıxış yolu, həm də çıxılmazlığın etirafıdır. Çünki burada ümid də sabit deyil, o da hərəkətin bir hissəsidir. Yıxılan və duran səslər isə həyatın əbədi ritmini pıçıldayır.

Üçüncü bənddə dünya artıq bir bazardır. “Bu get-gəllər bazarına dəvədi dünya” misrasında iki fərqli məna üst-üstə düşür: bazar – keçiciliyin, alverin, dəyişkənliyin məkanıdır; dəvə isə yük daşıyan, bu hərəkəti davam etdirən varlıqdır. Dünya həm bu bazarın özüdür, həm də onun yükünü çəkən qüvvə. İnsan isə bu bazarda gah alıcı, gah satıcı, gah da sadəcə tamaşaçıdır. Amma heç vaxt sahib deyil.

“Əbədiyə qəh-qəh çəkər əbədi dünya” misrası xüsusi bir ironiya ilə səslənir. Dünya əbədidir, amma bu əbədilik insan üçün deyil. Sanki dünya insanın bütün iddialarına gülür. Bu gülüş təkəbbürə qarşı yönəlmiş səssiz bir etirazdır.

Dördüncü bənddə şair zamanın dərin qatlarına enir. Araz çayı və Həkəri çayı burada minilliklərin şahidi, canlı tarixdir. İnsan həyatı ötəridir, amma bu axar dəyişmir. Gündüzlər və gecələr eyni ritmlə təkrarlanır. Səhər günəş doğur, axşam qürub edir və bu hər gün eyni alqoritmlər təkrarlanır. Bu təkrar insanın faniliyini daha da kəskin göstərir: dəyişən bizik, dəyişməz sandığımız dünya deyil.

Şeirin son bəndi isə bütün bu düşüncələrin zirvəsidir. “Mən özümlə oynadığım şahmata güldüm” deyən şair artıq həqiqəti dərk etmiş insandır. O anlayır ki, həyat bir oyundur və bu oyunda insan həm oyunçu, həm də fiqurdur. Bu, faciə deyil – bu, dərk anıdır. Və bu dərk gülüşlə tamamlanır. Çünki insan yalnız həqiqəti gördükdə öz illüziyalarına gülə bilir.

Beləcə, şeir insanı sakitcə bir həqiqətlə üz-üzə qoyur: dünya nə sənin, nə mənimdir. O, sadəcə var və biz onun içindən keçirik. Ötəri varlıq, kirayənişin, qonaq kimi... Qısa bir müddət üçün ona toxunur, onu “özümüzünkü” sayır, sonra isə gedirik. Dünya isə qalır – eyni sakitliklə, eyni laqeydliklə.

Və bəlkə də bu şeirin ən böyük gücü ondadır ki, o, bu həqiqəti nə qışqırır, nə də gizlədir. Sadəcə deyir. Təkrar-təkrar, yorulmadan:

“Dünya sənin,
Dünya mənim,
Dünya heç kimin...”

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.04.2026)

Şərəf Cəlilli,

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Kantın təbirincə desək, İsa peyğəmbərin doğulduğu dövrdə haylar “qaraçılar kimi” süləngi həyat tərzi keçirir və ay ilahəsi Anahidə inanmaqla bütpərəst inancına sahib idilər. Bizim eranın ilk əsrində hayların tək Tanrıya bağlı olması barədə isə ciddi dəlil-sübut yoxdur.

Qurani-Kərimdə Allahın sevimli peyğəmbərlərindən biri kimi xatırlanan İsa peyğəmbərin doğuluşu hadisəsində diqqət çəkən bir məqam var: Bu, İncildə müxtəlif yazı variantlarında qeyd olunan, İsa doğularkən Şərq ölkəsindən gəlmiş və onun qarşısında səcdə edən üç müdrik şəxs barədə məlumatlardır.

Rəvayətə görə, həmin müdrik insanlar İsanın doğuluşunu öncədən ulduzlarla müəyyən edərək, xristianlıqda Vifleyəm ulduzu kimi tanınan səma cisminin hərəkətini təqib edib olduqca uzun məsafə qət edərək İsanın doğulduğu yerə gəlib çıxıblar. Yüz illər boyu xristian dünyası bu məsələyə xüsusi diqqət yetirib. İsanın doğulduğu yerə gəlib çıxan bu müdrik şəxslərin İsanın şəninə hədiyyələr gətirməsi ayrıca bayram kimi qeyd olunub. Avropa ölkələrində yanvarın ilk həftəsində bu hadisə bayram şəklində bu gün də qeyd edilir. Polşada isə yüz minlərlə insan küçələrə çıxaraq kütləvi şəkildə bayramlaşırlar.

Bu günə kimi xristian tarixşünaslığında həmin şəxslərin kimlikləri barədə dəqiq söz söylənilməsə də, aparılan araşdırmalar diqqəti cəlb edir. Bəzi xristian tarixçiləri onları Şərqin üç hökmdarı kimi, digərləri isə Babil və ya Persiya adlandırdıqları İran ərazisindən gələn münəccimlər kimi göstərməyə çalışır.

Peyğəmbərin doğulacağı xəbərinə sevinən müdrik şəxslər bütpərəstlikdən və atəşpərəstlikdən uzaq, tək Tanrıya bağlı insanlar idilər

Bəs İsa peyğəmbəri doğulduğu yerdə ziyarət edərək qarşısında səcdə edən bu üç böyük müdrik, inanc sahibləri kimlərdir? Geniş yayılmış düşüncəyə görə İsa peyğənbər miladi təqvimlə eramızın birinci ilinin başlanmasına bir həftə qalmış, dekabr ayının 24-də Fələstin torpaqlarında, Nazaretdə, digər fərziyə görə isə Beyt-i Ləhəmdə doğulub.

Qeyd etdiyimiz kimi bu gün də, Avropada İsa peyğəmbərə iman gətirən üç müdrik şəxsin şərəfinə bayram qeyd etmək ənənəsi var. Bu bayram hər il yanvar ayının 6-da təşkil edilir. Adı xristian dünyasında hörmətlə çəkilən həmin üç şəxsin İsa peyğəmbərin  doğulmasında  təxminən 10-12 gün sonra onun saxlanıldığı yerə gəldiyi ehtimal olunur.

Erməni haylar İsa peyğəmbərin doğuluşundan 350 il sonra xristianlığı qəbul etmişlər

Onların gəldiyi coğrafiyaya dair bu günə kimi bir çox səthi fərziyyələr, yanlış iddialar irəli sürülüb. Hətta xristian dünyasının bəzi dairələri erməni – hay Qriqorian kilsəsi vasitəsilə həmin üç müdrik şəxsinin etnik mənşəcə erməni olduqlarını təbliğ etməkdədirlər.

Lakin xristian tarixi ilə bağlı ciddi tədqiqatçılar isə sübut edirlər ki, bu iddia əsassızdır, çünki erməni haylar İsa peyğəmbərin doğuluşundan 350 il sonra xristianlığı qəbul etmişlər. Onların xaç suyuna çəkilməsi hadisəsi isə Qafqaz, tarixi Azərbaycan torpaqları və indiki İran İslam Respublikasının tərkibində olan Güney Azərbaycan ərazilərindən kənarda baş vermişdir.

Tək Tanrı inancını təbliğ edəcək Peyğəmbərin doğulacağı xəbərinə sevinən müdrik şəxslər isə bütpərəstlikdən və atəşpərəstlikdən uzaq, tək Tanrıya bağlı insanlar idilər. Tarixi mənbələr də sübut edir ki, haqqında söhbət açacağımız bu üç müdrik şəxs Avropa və Qərb tarixşünaslığında Persiya, yəni müasir İran ərazisi ilə əlaqələndirilir.

Persiya dedikdə, Avropalıların ağlına bir qayda olaraq yalnız Perslər, yəni Farslar gəlir. Tarixi faktlardan da bəllidir ki, bizim eradan əvvəlki Perslər 12 zodiak və onların simvolları haqqında məlumatlı deyildilər. Onlar yalnız özlərinin istifadə etdiyi 30 aylıq təqvim yaratmışdılar. Üstəlik, miladdan əvvəlki dövrdə Perslər tək tanrıya etiqad etmirdilər. Əhəmənilərin ilk dövründə qədim Babil bütlərinə –  tanrıçalarına inanan Perslər, tək Tanrıya  tapınan Zərdüştün işıq təlimini ölümündən sonra təhrif edərək atəşpərəstlik dini yaratmış və bunu Pers dini inancı kimi qəbul etmişdilər.

İsa peyğəmbərin ilk səhabələri sayılan bu insanlar Matvey İncilində Maqus, yəni “Maq” kimi qeyd olunmuşlar

Bu qeydlərdən sonra İsa Peyğəmbərin doğuluşunu öncədən ulduzlara əsaslanaraq görmək üçün yola çıxan müdriklərin kimliyinə dair gerçəklərə işıq salmaq mümkündür. Öncə qeyd etmək lazımdır ki, bu müdriklər astronomiya və astroloji məlumat bazasından xəbərdar idilər. İsa peyğəmbərin doğulacağını dəqiqliklə hesablayan müdriklər 12 illik günəş və 12 bürclük ay təqvimlərinə bələd idilər. Həmçinin, günəş sisteminə daxil olan Jupiterin hərəkətini izləyərək baş verəcək prosesləri qabaqcadan fəhm edə bilirdilər.

Haqqında söhbət gedən bu üç müdrik İsa peyğəmbərin doğulacağı yerə doğru ulduzların hərəkət trajektoriyasını izləyərək yola çıxmış və kifayət qədər uzun bir məsafə qət etmişdilər. Təsadüfi deyil ki, İsa peyğəmbərin ilk səhabələri sayılan bu insanlar Matvey İncilində Maqus, yəni “Maq” kimi qeyd olunmuşlar. Xristian dini ədəbiyyatına görə, İsa peyğəmbərin ilk səhabələri olan bu üç müdrikin adları Melikyor, Kaspar və Baltazar olmuşdur. Onların cəsədləri Almaniyanın Köln şəhərində, onların şərəfinə tikilmiş məşhur məbəddə dəfn edilmişdir.

Xristian tarixçilərindən bəziləri həmin üç şəxsdən birinin qara dərili, Efiopiya mənşəli olduğunu ehtimal etsələr də, xristianların ciddi qəbul etdiyi “İsaya” kitabında da bu şəxslərin gəldiyi yer Midiya kimi qeyd olunur. Tarixşünaslıqda Midyə dedikdə qədim Azərbaycan torpaqlarında mövcud olmuş Manna dövlətindən sonra qurulan Midiya dövləti nəzərdə tutulur.

Mağlar qədim Azərbaycan əhalisinin tək Tanrı inancının yayılmasına xidmət edən boylardan biri idi

İsa Peyğəmbərin doğulduğu dövrdə Fələstin torpaqlarından şərqdə yerləşən ilk qüdrətli dövlət Ərsaklar dövləti idi. Parfiya adlandırılan bu dövlətin mərkəzi vilayətlərindən biri isə Atropatena, yəni Azərbaycan olmuşdur. Bu fakt İsa peyğəmbərin ziyarətinə gedən müdriklərinfarslarla heç bir əlaqəsi olmadığını sübut edir. Madaya - Midiya ölkəsində ilahi hikmətləri bilən tək Tanrıya bağlıolan maqlar İsa peyğəmbərin gəlişini öncədən müəyyən etmiş və ona iman gətirmək üçün nümayəndələrini Fələstin torpaqlarına göndərmişdilər.

İsa peyğəmbərin ziyarətinə gedən mağlar tək Tanrıya bağlı türk kökənli azərbaycanlılardı

Bu faktlara istinad edərək deyə bilərik ki, İsa peyğəmbərin ziyarətinə gedən mağlar tək Tanrıya bağlı türk kökənli azərbaycanlılardır. Miladdan əvvəlki minillikdə Azərbaycanda yaşayan xalqın inancı İbrahim peyğəmbərin Tövhiddininə əsaslanırdı və bu dinin təbliğinə xidmət edən şəxslər “Qamlar” deyə xatırlanırdı. Maqlar isə qədim Azərbaycan əhalisinin tək tanrı inancının yayılmasına xidmət edən boylardan biri idi.

Qədim Maday – Midiya ölkəsinin paytaxtı olan müasir Həmədan şəhəri eramızdan əvvəl Ekbatan adlanırdı və tək Tanrıya bağlı Qamların-Şamanların dini mərkəzi də məhz bu şəhərdə yerləşirdi. Tarixi mənbələrə istinad edərək onu da qeyd edə bilərik ki,  Mağların Perslərə - Farslara heç bir aidiyatı yoxdur. Bunu sübut edən digər bir fakt da mövcuddur: Belə ki, yahudi dini ədəbiyyatlarında Perslərin on illər boyu maqlara qarşı kütləvi qətl və soyqırım həyata keçirməsi barədə məlumatlar yer alır. Hətta Pers hökmdarı Koroşun, Babil yəhudilərinin istəyi ilə ildə bir günü “Qam öldürmə günü” elan etdiyi və həmin günü səhərdən axşama qədər hər kəsin maqlardan kim əlinə keçərsə onu öldürmək hüququ olduğu tarixdə məlumdur.

Haqqında söhbət açdığımız mağlar ərəb tarixşünaslığında yanlış olaraq atəşpərəst dininin kahinləri ilə qarışdırılır və məcusi adlandırılır. Tarixdən və dini ədəbiyyatlardan bəllidir ki, atəşpərəstlik dininin kahinləri möbid, möbidi və möbədan adlanırdı və məcusi deyilən mağlar isə heç bir halda atəşpərəst deyildilər. Bunu İslam tarixşünaslığında Həzrət Əlinin məcusilərə də ilahi kitab verilməsi barədə dediyi fikirlər də sübut edir.

Melikyarın yarı, Kasparın Kaspisi, Baltazarın zoru və zəri çox mətləblərə işarədir

Bütün bu faktlar sübut edir ki, həqiqətən də, Ekbatan Qamları yeni Tanrı Elçisinin – İsa peyğəmbərin gəlişindən xəbərdar olduqları zaman özlərinin təmsilçisi olan üç müdrik şəxsi qızıl və qiymətli hədiyyələrlə dolu sandıqlarla Fələstinə göndərmişlər. Həmin şəxslər İsa Peyğəmbərin doğumundan təxminən 10 gün sonra onun və anası Həzrət Məryəmin qaldığı yerə gəlib çıxmış, körpə İsanın qədəminə səcdə etmiş və gətirdikləri hədiyyələri Həzrət Məryəmə təqdim etmişlər.

Fələstində həmin dövrdə hökmdarlıq edən Kral Herodun adamları Şərq ölkəsindən gələn bu naməlum adamlar barədə ona xəbər çatdırmış və Kral həmin şəxsləri ələ keçirməyi əmr etmişdir. Bəzi xristian ədəbiyyatlarında isə həmin şəxslərin əvvəl Qüdsə gəldiyi və “Yahudilərin kralı olaraq doğulan körpə hardadır? Şərqdə onun ulduzunun doğduğunu gördük və ona səcdə etməyə gəlmişik” dediyi qeyd olunur. Oda qeyd olunur ki, bu kəlmələr “Qüdsdə və Kral sarayında böyük narahatlıq yaratmışdır”.

Qeyd olunan bu faktlar bir daha sübut edir ki, şərəfinə Köln kafedralı tikilən İsa peyğəmbərin ilk səhabəsi – Melikyar, Kaspar və Baltazar həqiqətən də sivilizasiyaların, mədəniyyətlərin, dinlərin dialoq və tolerantlıq ünvanı olan Odlar Yurdu Azərbaycanın bağrından qopmuşlar. Bu faktı sübut edən digər bir amil isə üç səhabənin adlarında mühafizə olunan bir yaddaşımızla bağlıdır. Melikyarın yarı, Kasparın Kaspisi, Baltazarın zoru və zəri çox mətləblərə işarədir. Mövlana Cəlaləddin Rumi deyirdi: “Bizi bilənlər bilir, bilməyənlər də bildiyi qədər bilir!”

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.04.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

1968-ci ildə seçilən Ekvatorial Qvineyanın ilk prezidenti Fransisko Masias Nqema Afrikanın ən qəddar diktatorlarından biri hesab olunur. Prezident seçiləndən sonra o, daxili terrora başlayır və demək olar ki, ölkənin dağılmasına səbəb olur.

Prezident olduğu 10 il ərzində ölkə iqtidisadiyyatı tamamilə çökür. Bütün ziyalılar ölkəni tərk edir. Ölkənin 300 000 əhalisindən 125 000 nəfəri ölkədən qaçır, 80 000 nəfəri isə öldürülür.  Bu gözəl “cənnət ölkədən” qaçanların qarşısını almaq üçün o, xaricə aparan bütün yolları minalayır. Qayıqlarla çayı keçib, başqa ölkəyə qaçmasınlar deyə, bütün balıqçı qayıqlarını məhv etdirir. Dövlətin bütün valyuta ehtiyatlarını isə bir zaman doğulduğu doğma kəndinə aparır və orada gizlətdir. Bu ehtiyatların bəziləri isə çürüyərək, yararsız hala düşür.

 Xalq arasında cadugər hesab edildiyi üçün uzun müddət heç kim ona qarşı çıxa bilmir. Lakin 1979-cu ildə qardaşı oğlunun rəhbərlik etdiyi hərbçilər nəhayət çevriliş etmək qərarına gəlirlər. Lakin iki çamadan valyuta ilə cəngəlliyə qaçan diktatoru dərhal tuta bilmirlər. İki həftədən sonra Masias Nqemanı həbs edilir və 80 000 insanın qətlində ittiham edilərək ölüm cəzasına məhkum edilir. Amma  ölkədə xurafat və mövhumata inanmaq səbəbindən, heç kim bu edamın iştirakçısı olmaq istəmir.  Buna görə də onu güllələmək  üçün Mərakeş əsgərlərindən ibarət bir tağım gətirilməli olurlar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.04.2026)