Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Yaxın Şərqdə artan gərginlik, ABŞ-Çin münasibətlərində müşahidə olunan yeni mərhələ və Ukrayna müharibəsinin yaratdığı geosiyasi nəticələr beynəlxalq münasibətlər sistemində ciddi dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir. Dünyada formalaşan yeni siyasi düzən, böyük güclər arasındakı rəqabət və qlobal iqtisadi maraqlar hazırda ən çox müzakirə olunan məsələlər sırasındadır.

Politoloq Azad Məsiyev mövzu ilə bağlı “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalına açıqlama verib. O qeyd edib ki, ABŞ-nin  bir strategiyası var:

“Kimin hakimiyyətdə olmasının fərqi olmayaraq, istər Respublikaçılar hakimiyyətdə olsun, istərsə də Demokratlar Partiyası hakimiyyətdə olsun, bu strategiyanı həyata keçirmək üçün taktiki gedişlər həyata keçirirlər. Strategiya nədən ibarətdir? ABŞ birqütblü dünya yaratmaq və həmin birqütblü dünyanı idarə etmək istəyir. Yəni ABŞ üçün təhlükə yaradacaq amillər aradan qalxmalıdır.

ABŞ-ın üç təhlükə mənbəyi var. Onlardan biri Rusiyadır -hərbi gücünü görə, ikincisi Çin - iqtisadi gücünə görə, üçüncüsü isə Avropanın pul vahidi olan avro- maliyyə gücünə görə. Bu strategiyanı qorumaq və ABŞ üçün təhlükə yaradan bu amilləri aradan qaldırmaq üçün hakimiyyətdə olan siyasi partiyalar taktiki gedişlərdə fərqli addımlar atırlar. İstər Ukrayna münaqişəsi, istərsə də İranda aparılan hərbi əməliyyatlar bu strategiyanın tərkib hissəsidir. ABŞ-nin  dərin dövlətinin ortaya qoyduğu strategiyanı həyata keçirmək üçün taktiki gedişlər həyata keçirilməkdədir. Əvvəlcə Ukrayna münaqişəsi yaradıldı. Ukrayna münaqişəsini yaratmaqla Rusiyanı Avropa ilə qarşıdurmaya gətirdilər. İndi isə növbə Çindədir. Bildiyiniz kimi, Çin iqtisadi gücünə görə ABŞ üçün təhlükədir. ABŞ prezidentinin Çinə səfəri taktiki xarakter daşıyır. Yəni İranda aparılan hərbi əməliyyatın fiaskoya uğraması Tramp administrasiyasına siyasi baxımdan ciddi ziyan vurur.

Artıq Trampın ABŞ-də imici, reytinqi 30 faizə düşüb. Qarşıdan Konqresə aralıq seçkiləri gəlir. Bu seçkilərdə demokratlar mütləq qələbə qazanarlarsa, onda Trampın impiçment məsələsi gündəmə gələ bilər. Çünki Tramp İran əməliyyatında həm ABŞ-ın siyasi imicinə böyük zərbə vurub, həm də ABŞ-də iqtisadi geriləmələr var. Hörmüz boğazı ilə əlaqədar dünyada iqtisadi xaos yaranır. Enerji qaynaqlarına görə dünyada xaos yaranır. Bu xaos da bu və ya digər formada ABŞ-yə ziyan vurur. Artıq ABŞ-də yanacağın qiyməti sürətlə qalxmaqdadır. Bu baxımdan ABŞ-də Trampın reytinqi sürətlə düşür, beynəlxalq aləmdə də ABŞ-nin  imicinə böyük zərbə dəyir. Çünki Trampın siyasətinin nəticəsində NATO blokunda ciddi parçalanmalar yaranır, Avropa ilə ABŞ arasında ciddi fikir ayrılığı yaranır. Bir-birlərini ittiham edirlər”.

Politoloqun sözlərinə görə, Trampın Çinə səfəri də İran əməliyyatında yeni şərait, yeni situasiya yaratmaq məqsədi daşıyır:

“Çünki ABŞ çalışır ki, İranı hansısa bir sənədə imza atdırsın və bunu da ABŞ-də qələbə kimi təqdim etsin. Çünki İranla Çin arasında strateji əməkdaşlıq var. İran öz enerjisinin, neftinin 80 faizini Çinə satır. Bu baxımdan Hörmüz boğazında baş verən hadisələr də ciddi narahatlıq yaradır. Çünki Çinin müdafiə naziri bəyan etmişdir ki, hərbi gəmilərini Hörmüz boğazına göndərəcək. Mülki gəmiləri müşahidə etmək üçün belə bir addım atılarsa, Hörmüz boğazında yeni bir gərgin ocaq yarana bilər. Ümumilikdə Tramp Çinə səfər etməklə taktiki baxımdan bir addım atır və bu, kəşfiyyat xarakterli səfərdir. Təbii ki, Rusiya Prezidentinin də Çinə səfəri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki Ukrayna münaqişəsi ilə əlaqədar Rusiyanın Avropa ilə əlaqələri kəsilir. Rusiya iqtisadi resurslarını, xüsusilə də neft-qaz sahəsində iqtisadi əlaqələrini Çinlə gücləndirməkdədir. Rusiya ilə Çin strateji baxımdan eyni mövqedən çıxış edirlər. Çünki ABŞ həm Çini, həm də Rusiyanı düşmən elan edir. Bu, rəsmi mövqedir. Hətta xatırlatmaq yerinə düşər ki, Tramp hakimiyyətə gələn ərəfədə bəyan etmişdi ki, Çin məhsullarına əlavə dəyər vergisi tətbiq ediləcək. Hətta Avropa dövlətlərinə, Avropa Birliyinə də müraciət etmişdi ki, Çinə qarşı bu cür aqressiv davranışlar etsinlər. Məqsəd odur ki, Rusiya ilə Çin ABŞ-yə qarşı müttəfiqdirlər və eyni mövqedən çıxış edirlər.

Ümumilikdə ABŞ-nin istəyindən asılı olmayaraq dünya yenidən qütbləşir, çoxqütblü sistemə keçir. ABŞ bunu qəbul etməsə də, belə olacaq. Çünki birqütblü dünya dünyada xaos yaradır, beynəlxalq hüququ ikinci plana keçirir və açıq şəkildə ABŞ öz jandarm rolunu oynayır. Hansı dövlət xoşuna gəlmirsə, ona sanksiya tətbiq edir. Hansı dövlət xoşuna gəlmirsə, oranı işğal edir”.

A.Məsiyev həmçinin qeyd edib ki, Venesuelaya günün-günorta çağı müdaxilə edildi, İraqda aparılan əməliyyatlar, “Ərəb baharı” adı altında ayrı-ayrı dövlətlər işğal edildi, Ukraynada demokratiya ideyası altında müdaxilə olundu:

“İranda uranın zənginləşdirilməsini bəhanə edərək hərbi əməliyyat həyata keçirildi. İndi də Tayvanla Çini qarşı-qarşıya gətirmək istəyirlər. Yəni Amerika öz məqsədlərinə çatmaq üçün dünyada xaos yaradır.

Bu xaosun fonunda da istəklərini diktə edir. Buna qarşı çıxmaq, dünyada bu cür ədalətsizliyin qarşısını almaq üçün mütləq şəkildə dünya yenidən  qütbləşməli, yeni güc mərkəzləri formalaşmalıdır. Çin və Rusiya bu proseslərdə fərqli rol oynayacaq. Çünki artıq istər Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatında, istərsə də BRICS təşkilatında ciddi əməkdaşlıq var. Ümumiyyətlə, Birləşmiş Ştatların aqressiv siyasətinin  qarşısını almaq üçün mütləq şəkildə iki məsələ həyata keçirilməlidir. Birinci, alternativ dünya valyutası buraxmaqdır. Yəni istər BRICS təşkilatı çərçivəsində, istər Şanxay Təşkilatı fonunda alternativ yeni dünya valyutası meydana gəlməlidir. Eyni zamanda həmin təşkilatların nəzarətində beynəlxalq maliyyə ödəniş sistemi yaratmaq lazımdır. Çünki Amerikanın gücü öz valyutası və eyni zamanda beynəlxalq ödəniş sistemi- SWIFT deyilən sistemdir. Ona nəzarət etməklə ayrı-ayrı dövlətlərə sanksiyalar tətbiq edir, ayrı-ayrı şirkətlərə sanksiyalar tətbiq edir, hətta ayrı-ayrı şəxslərə belə sanksiyalar tətbiq etmək gücünə malikdir.

Bu baxımdan Amerikanın həm dollarının təsirindən uzaqlaşmaq, həm də bu cür ödəniş sisteminin qarşısını almaq üçün mütləq şəkildə Rusiya və Çin yeni bir sistem yaratmalıdır. Yeni alternativ dünya valyutasını dövriyyəyə buraxmalıdırlar. Eyni zamanda beynəlxalq ödəniş sistemi qurulmalıdır. Əgər bu iki məsələni həyata keçirə bilsələr, onda Amerika imperatorluğu çökə bilər, Amerika imperatorluğuna qarşı güc nümayiş etdirilə bilər.

Bunu da ABŞ yaxşı anlayır. Ona görə də dollara rəqib olan dünya valyutasının qarşısını almaq üçün addımlar atır. Hətta Avropanın pul vahidi olan avro da Amerika imperatorluğu üçün təhlükədir. Bu baxımdan Avropanın pul vahidi olan avronu dünya valyutası kimi dövriyyədən çıxarmaq üçün mütləq şəkildə Avropa iqtisadiyyatı çökməlidir. Avropa iqtisadiyyatının çökməsi üçün isə mütləq şəkildə onu Rusiya ilə hərbi münaqişəyə cəlb etmək lazımdır ki, bu gün Ukrayna müstəvisində Avropa ilə Rusiya arasında savaş gedir. Bu savaş uzunmüddətli fazaya keçməlidir ki, Avropa iqtisadiyyatı çöksün. Avropa iqtisadiyyatı çökərsə, onun pul vahidi olan avro dünya valyutası kimi dəyərdən düşə bilər və dollara təhlükə yarada bilməz.

Çünki Amerikanın gücü tankda, topda, raketdə deyil. Amerikanın gücü onun pul vahidi olan dollardadır. Dollara alternativ valyuta dövriyyəyə girərsə, onda Amerika imperatorluğu zəifləyə və çökə bilər.

Bu baxımdan Rusiya və Çin strateji məqsədlərini, əməkdaşlıqlarını bunun üzərində quracaqlar. Yəni ortaq valyuta buraxmaq, ortaq ödəniş sistemi yaratmaq. Bunu da birlik təşkilatı çərçivəsində, hansısa yeni ittifaq, yeni güc mərkəzi formalaşdırmaqla həyata keçirmək olar”.

Müsahibimiz hesab edir ki, Rusiya və Çin yaxşı anlayır ki, Birləşmiş Ştatlar öz imperatorluğunu gücləndirmək üçün bu iki dövləti zəiflətmək istəyir.Bu baxımdan onların tarixi əməkdaşlığına tarixi zərurət yaranır. Ona görə də Rusiya Prezidentinin bu səfəri iki dövlət arasında iqtisadi, siyasi və hərbi münasibətlərin gücləndirilməsinə hesablanıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

Nadir arxiv sənədləri və artefaktlar ilk dəfə tək məkanda

19 May 2026-cı il tarixində, UNESCO-nun himayəsi altında Astanada "Qızıl Orda Çöl Sivilizasiyasının Modeli Kimi: Tarix, Arxeologiya, Mədəniyyət və Kimlik" Beynəlxalq Simpoziumunun açılış mərasimi keçirilib. Simpozium çərçivəsində. Qızıl Orda tarixinə aid nadir arxeoloji artefaktları, əlyazmaları və beynəlxalq arxiv sənədlərini ilk dəfə vahid məkanda toplayan sərgi açılıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondundan verilən məlumata görə, tədbirin rəsmi açılış mərasimində Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev salamlama nitqi ilə çıxış edib. Tədbir iştirakçılarını və beynəlxalq təşkilatların nümayəndələrini salamlayan Qazaxıstanın Dövlət Başçısı, Qızıl Ordanın Şərqlə Qərbi birləşdirən böyük bir siyasi quruluş və danılmaz tarixi fakt olduğunu vurğulayaraq, bu irsin dərindən öyrənilməsinin aktuallığını heç vaxt itirməyəcəyini qeyd edib. Prezident, həmçinin Qazaxıstanın təşəbbüslərini dəstəklədiyinə görə UNESCO rəhbərliyinə minnətdarlığını bildirib.

Qazaxıstan Prezidenti həmçinin əminliyini bildirib ki, hazırkı unikal simpoziumun keçirilməsi ümumdünya tarixi-mədəni irsinin sistemli şəkildə öyrənilməsinə yeni təkan verəcək. Bu ali məqsədə çatmaqda iştirak edən alim və ekspertlərin mühüm töhfəsini xüsusi vurğulayıb.

Fəxri spikerlər arasında – UNESCO-nun Dünya İrs Mərkəzinin direktoru Lazar Elundu Assomo; Qırğız Respublikasının Dövlət katibi Arslan Koyçiyev; Tatarıstan Respublikasının mədəniyyət naziri İrada Ayupova;  “La France s’engage” Fondunun prezidenti Odre Azule; Monqolustan Elmlər Akademiyasının prezidenti Demberel Sodnosambuu; Özbəkistan Respublikası Elmlər Akademiyasının prezidenti Şavkat Ayupov yer alıblar.

Simpozium çərçivəsində keçirilən “Qızıl Ordanın maddi-mənəvi mədəni irsi: artefaktlar, yazılı və şifahi mənbələr, İpək Yolu boyu qarşılıqlı əlaqələr” adlı ikinci hissəsində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti, professor Aktotı Raimkulova geniş məruzə ilə çıxış edib.

Professor Aktotı Raimkulova çıxışında Fondun Türk dünyasının zəngin mədəni irsinin qorunması, bərpası və beynəlxalq müstəvidə təbliği istiqamətində həyata keçirdiyi irimiqyaslı fəaliyyətlərə toxunub.

Xanım Aktotı Raimkulova son iki il ərzində Fond tərəfindən müasir rəqəmsallaşdırmadan tutmuş unikal elmi-tədqiqat layihələrinə, bərpa və sənədləşdirmə işlərindən akademik mübadilələrə qədər ümumilikdə 140-dan çox layihənin uğurla icra olunduğunu diqqətə çatdırıb.

Fondun prezidenti təşkilatın müasir dövrün çağırışlarına uyğun olaraq tarixi irsin qorunmasında qlobal trendləri, qabaqcıl texnoloji həlləri və rəqəmsal innovasiyaları tətbiq etdiyini, mədəni diplomatiyanın gücləndirilməsi istiqamətində fəaliyyətini tamamilə yeni müstəvidə davam etdirdiyini bəyan edib.

Simpozium və sərgi Qızıl Orda irsinin obyektiv və elmi metodologiyalarla yenidən qiymətləndirilməsi, həmçinin unikal arxiv materiallarının ilk dəfə qlobal arenaya çıxarılması baxımından mühüm platforma rolunu oynayıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

Famil Hacısoy,

“Bakı şəhəri 5 saylı ümumtəhsil internat tipli xüsusi məktəb”in müəllimi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Azərbaycan ədəbiyyatı özünün hər mərhələsində insan duyğusunun, təbiət gözəlliyinin, bəşəriliyin, milliliyin və mənəvi dəyərlərin ifadə vasitəsi olub. Müasir dövrdə bu ənənəni davam etdirən, dövri mətbuatda müxtəlif vaxtlarda dərc olunmuş, ənənəvi mediada və sosial şəbəkə platformalarında paylaşılmış ədəbiyyat nümunələrindən bizə tanış olan istedadlı yazarlardan biri də şair, jurnalist və yazıçı Pünhan Şükürdür.

Hər yazılan əsəri ürəklərə həkk etməyi bacarmaq, onu gələcək nəslin malı etmək heç də asan deyil. Yaradıcı insanlar ürəklərdə, tarixin yaddaşında qalmaq istəyirlərsə gərəkdir ki, sanballı əsərləri ilə oxucular qarşısına çıxsınlar. Buna isə nə dərəcədə nail olurlarsa onların əsərləri göstərir. Uzun müddət yaddaşlarda qalmaq, insanların ürəklərini fəth etmək üçünsə hər bir yaradıcı şəxs öz üzərində daim gərgin işləməlidir. Pünhan Şükür də sözə dəyər verən, ona məsuliyyətlə yanaşmağı bacaran belə zəhmətkeş yazarlardandır. Onun yaradıcılığında humanist düşüncə, dərin fəlsəfi baxış, müasirlik, milli folklor, tolirantlıq, sevgi və təbiət motivləri, həmçinin insan ömrü və zaman anlayışına poetik münasibət mühüm yer tutur. Ümumiyyətlə, onun çoxşaxəli və çoxcəhətli yaradıcılığı ilə tanış olduqca ənənəvi şərq nəsri ilə qərb nəsrinin sintezinin şahidi olursan. Onun şeirlərində və hekayələrində həm ənənəvi poeziyaya məxsus lirika, bədii bənzətmə, qafiyələnmə də var, eyni zamanda qərb ədəbiyyatındakı kimi, bütün qəliblərdən kənar sərbəstlik də. Mahir qələm ustasının istər nəsr, istər nəzm əsərində qarşılaşdığımız bədii fiqurlar - xalq danışıq dilindən götürülmüş ibarələr, məcazlar bolluğu, ifadə zənginliyi müəllifin sözün işlətmə məqamını zərgər dəqiqliyi ilə tuta bilmək bacarığının olmasını bizə  tərəddüd etmədən deməyə imkan verir. O, yeri gəldikcə fikrini gücləndirməkdən ötürü folklordan - dastanlardan, əfsanələrdən, rəvayətlərdən məqamında ustalıqla istifadə edir. Bu isə oxucuların poetik zövqünü oxşaması deməkdir...

 Sözün gücünə güvənib, onun böyüklüyünə baş əyən bu sənətkarın yaradıcılıq dünyasından olan bu yaxınlarda işıq üzü görən, oxucuların ixtiyarına verilmiş işğaldan azad edilmiş Kəlbəcər rayonunda yerləşən qədim alban kilsəsinin tarixindən bəhs edən “Xudavəng əfsanəsi” povesti ilə tanışlıqdan sonra belə qənaətə gəlmək olur ki, həyati məsələləri, milli folklorun, xalq təfəkkürünün işığını, milli mənəvi dəyərlərin klassik və müasir ənənələrə uyğun inkişafını və bu istiqamətdə yaranan problemləri, xalq həyatının real görüntüsünü nəsr dilində aydın, qabarıq surətdə vermək mümkündür. Əsəri oxuduqca məlum olur ki, müəllif dövrün ictimai-siyasi, ədəbi-mədəni mühitini öyrənməklə, tədqiq etməklə özü də zirvələrə ucalıb, əsl şəxsiyyət kimi müdrikləşib. Ədib “Mənə Şəhrizadın nağılını de” kitabında yer almış “Robot Sofiyannın əri” hekayəsindəki multikultural xətti davam etdirərək bu povestdə də xristian-müsəlman münasibətlərinə toxunmaqla ölkəmizdə mövcud beynəlmiləlçiliyi və talirantlığı bir daha oxucuların nəzərinə çatdırır. Doğrudur, müəllif povestdə bir tərəfdən, imperialist və şovinist maraqları, digər tərəfdən, əksinə, milli təəssübkeşliyini qabarıq şəkildə təsvir edir. Bununla da ümumbəşərililiyə xidmət göstərmiş olmuşdur.

Dərin duyum və incə deyim bacarığı, iti müşahidə qabiliyyəti olan müəllif bu əsərində bəzi məqamlarda obrazlı ifadələrdən ədəbi priom kimi istifadə edir. Diqqətli və ayıq oxucunu intizarda saxlamağı bacarmaqla onu düşünməyə məcbur edir. Belə ki, şair və yazıçı Pünhan Şükür bir əfsanənin işığına doğru gedə-gedə bəzi incə məqamlara toxunur.   O, bizə görə, bu işıqda xristianlığın müsəlman dünyasını parçalamasına cəhdini hazırki şəraitdə təhlükəsizlik və sülh parametrlərin Azərbaycan təcrübə-göstəricilərini ümumtürk kontekstində göstərə bilməsinə yüksək müşahidə və deyim qabiliyyətinin sayəsində nail olur.

Yuxarıda dediyimiz kimi dilimizin incəliklərinə yetərincə bələd olduğundan Pünhan Şükürün”Xudavəng əfsanəsi” əsərində də dil mədəniyyəti yüksək səviyyədədir. Bu yüksəklik, ucalıq xalq dilinə təmasla, ədəbi dilimizin normalarına hörmətlə və qüvvətli emosional-obrazlı düşüncə faktları ilə çulğalaşır. Məhz bu keyfiyyətlər onun bədii dilini həm məzmunca kəsərli, həm ədəbilik, həm də bədiilik baxımdan mühüm bir örnəyə çevirir. Bunu təsdiq Edən digər üstün cəhətlərdən birisəəsərdə qarşılaşdığımız obrazların real və inandırıcı olması, danışıq dilinin şiriniliyi, məzmun dolğunluğu, obrazlı deyimlərlə, bədii ifadə və təsvir vasitələrinin yerli-yerində işlədilməsi müəllifin kamil sənətkar, mahir qələm ustası olduğunu göstərən amillərdəndir. Kitabı nəzərdən keçirdikcə orada insanın içini çulğalayan qədim tarixə malik bir yurd həsrətinin, sönüb tükənməyən vətən yanğısının olduğunu görürsən. Kitabda oxucunu mübariz olmağa, vətən uğrunda gözqırpmadan candan keçməyə hazır olmağa, dədə-baba yurdunun hər qarışının qədrini bilməyə, onu göz bəbəyi kimi qorumağa çağırış var. İnsanın insana olan münasibəti - təmiz sevgi, bulaq suyutək saf və ülvi məhəbbət, İnsana məxsus təbii və səmimi hisslərin təzahürü, saf vətən, torpaq, millət sevgisinin, yurd həsrətinin öz əksini burda tapması bizi inandırır ki, bu kitab oxucular tərəfindən rəğbətlə qarşılanacaq ki, buda Belə ədəbi nümunələrin oxucularının gələcəkdə də daha çox olmasına səbəb olacaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

Mina Rəşid,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

44 günlük şanlı Vətən Müharibəsindən və doğma torpaqlara böyük qayıdışımızdan sonra hər kəs yurduna bacardığı qədər daha çox öz töhfəsini verməyə can atır. Elman müəllim də bir rejissor, sənət adamı kimi Vətənə xidmət yolunda həmişə əlindən gələni edib. Elə bu gün də həmin işləri davam etdirir.

Elman Rəhman oğlu Ağamalıyev 1966-cı ildə Neftçala rayonunun Bankə qəsəbəsində böyük, sadə bir ailədə dünyaya gəlib. Uşaq yaşlarından incəsənətə həvəsi onu Mədəniyyət mərkəzindəki həvəskar rəqs ansamblına aparıb. Elə yeniyetmə yaşlarından da müxtəlif tədbirlərdə kiçik rollarla çıxış etməyə başlayıb. Sonra hərbi xidmətə yollanıb. Xidmətini layiqincə başa vurub qayıtdıqdan sonra doğma rayonda “Bahar” adlı mahnı və rəqs ansamblının bir neçə il solisti olub. Müxtəlif ölkələrdə qastrol səfərlərində iştirak edib. Daha sonra Kalininqrad şəhərində teatr məktəbinə daxil olub. Ancaq sovetlər birliyinin dağılması ilə baş verən proseslər onun təhsilini yarımçıq qoyub. Vətənə qayıdan Elman müəllim bundan sonra şəhid ailələri ilə görüşməyə və onlarla bağlı filmlər çəkməyə başlayıb.

Elman müəllim Aprel döyüşlərinin iştirakçısı və 2017-ci il dekabrın 13-də cəbhənin Füzuli bölgəsində erməni silahlı qüvvələrinin təxribatının qarşısını alarkən şəhidlik zirvəsinə ucalmış Fizuli Süleyman oğlu Salahov, Aprel şəhidləri Əlizaman Fərrux oğlu İslamov, Rəvan İsmayıl oğlu Nurayev, Qarabağ müharibəsi qazisi, tibb bacısı Rüxsarə Cumayevaya həsr edilmiş filmlər kimi 10-dan çox ekran işinə imza atıb.

Qeyd edək ki, Elman Ağamalıyevin özünün də doğmalarından, ailə şəcərəsindən dörd nəfər şəhidi var. Qardaşı oğlu şəhid Rövşən Baloğlan oğlu Ağamalıyev haqqında illər sonra film çəkib. Qeyd edək ki, Rövşən 1993-cü ildə 16 yaşında Ağdamın Mərzili kəndində şəhid olub.

Əmisi nəvəsi İbrahim Möhsün oğlu Mənəfov 2018-ci ildə Ermənistan silahlı birləşmələri tərəfindən atəşkəs rejiminin kobud şəkildə pozulması nəticəsində şəhadətə ucalıb. 23 yaşlı İbrahim Mənəfov hərbi xidmətə ali məktəbi bitirdikdən sonra yollanmışdı.

Bibisi nəvəsi Natiq İltifat oğlu Məmmədov İkinci Qarabağ müharibəsində Füzuli, Zəngilan, Laçın və Qubadlı istiqamətlərində rəşadətlə vuruşaraq şəhadətə ucalıb və 4 medalla təltif edilib.

Bir qohumu - Rafail Rüfət oğlu Fətullayev isə 2022-ci il sentyabrın 12-də antiterror əməliyyatı zamanı qəhrəmancasına şəhadətə ucalıb. Rəfail döyüşdə göstərdiyi şücaətə görə “Vətən uğrunda” medalı və III dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə tətif edilib. 

Elman müəllim hazırda tanınmış bəstəkar Məzahir Səmədoğlunun rəhbərlik etdiyi studiada könüllü olaraq çalışır. Burada  uşaqlar üçün “Şirin yuxular” verilişində operator olmaqla yanaşı, həm də o personajlardan birini - Tural adlı kuklanı səsləndirir. Onu da bildirək ki, Elman Ağamalıyev bir aktyor kimi “Ata ocağı”, “Nazlı taksi”, “Vaxtsız sevgi”, “Bal ayı”, “Satılmış ruhlar”, “Çarəsiz” kimi seriallarda, həmçinin Azərbaycan televiziyasının layihələri əsasında çəkilmiş bir neçə bədii filmdə epizodik rolları məharətlə oynayıb.

Elman müəllim deyir ki, işindən danışmağı yox, iş görməyi üstün tutub həmişə: “Bu günədək başqalarına özüm sual vermişəm. Amma indi baxıram ki, suallara cavab vermək nə qədər çətin imiş... Torpaqlarımızın işğaldan azad olunması ən böyük  arzum idi. Sonra da gedib azad Şuşada torpağı öpmək... Şükür, Allah mənə onu da qismət elədi. Demək olar ki, azad edilmiş rayonlarımızın hamısında olmuşam. Bircə Kəlbəcər qalıb, inşallah, tezliklə onu da görmək nəsibim olar. Çox xoşbəxtəm ki, torpaqlarımız azad edildi, xalqımız Zəfər qazandı. Dünyanın ən gözəl bayrağı olan üçrəngli bayrağımız Şuşada, Qarabağda qürurla dalğalanır indi...”

Elman müəllim bir sənət adamı kimi çox kövrək insandı. Deyir ki, Prezidentimiz torpaqlarımızın azadlığı ilə bağlı xəbərləri deyəndə ağlamışam. Bəzən də sevincimdən durub rəqs etmişəm. Allah şəhidlərimizə rəhmət eləsin, qazilərimizə can sağlığı versin. Şəhidlərimizlə bağlı çəkiliş etməyi, nəsə bir iş görməyi özümə borc bilirəm: “Arzum budur ki, dünyanın heç yerində müharibə olmasın. Televiziyadan, radio dalğalarından heç vaxt şəhid xəbərini eşitməyək. Vətən, Qarabağ adına yeni layihələrimiz uğurlu olsun. Nə qədər ömrüm var, Allah şərəflə yaşamağı qismət eləsin. Hamı kimi, mənim də nəvələrim xoşbəxt olsunlar...”

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bir gün padşah gəzintiyə çıxmaq və eyni zamanda dünyanın dörd bir yanından gətirtdiyi cins atlarını hamıya nümayiş etdirmək qərarına gəlir. Atlar faytona qoşulur və kənd-kənd gəzərək hər kəsin heyranlığına səbəb olurdu. Atlar o qədər gözəl və güclü idilər ki, hamı onlara dörd gözlə baxırdı.

​Fayton meşənin içərisindən keçən çaya çatdıqda, atlar gənc və güclü olmalarına baxmayaraq, faytonu çəkməkdə çətinlik çəkməyə başlayırlar.

Elə bu zaman uzaqdan sürətlə gələn, üzəri odunla dolu bir kəndli arabası görünür. Kəndlinin bir cüt arıq və çəlimsiz atı, arabalarını gəldikləri sürətlə də çaydan keçirib aparırlar.

​Çəlimsiz atların bu gücünə heyrətlə baxan padşah sərkərdələrinə tapşırır: "O kəndlini atları ilə birlikdə hüzuruma gətirin!".

Belə də olur. Kəndli öz arıq atları ilə birlikdə padşahın qarşısına çıxır. Padşah əvvəl öz əzəmətli atlarına, sonra kəndlinin çəlimsiz heyvanlarına baxıb sual verir:

​— Ey qoca, bəlkə sən bu sirrin mahiyyətini mənə açıqlayasan?

​Qoca cavab verir:

— Şah sağ olsun, o nə sirdir ki, mən bilim, amma siz bilməyəsiniz?

​Şah soruşur:

— Necə olur ki, mənim bir ətək pul xərclədiyim cins atlarımın bacarmadığını sənin bu biri özün kimi qoca, digəri gənc və arıq olan atların bacarır?

​Qoca təbəssümlə deyir:

— Şah sağ olsun, sizin atlarınızın hər biri bir-birindən gözəl, güclü və gəncdir. Görünür, onları tapıb gətirənə qədər xeyli xərciniz çıxıb. Amma mənim bu iki arıq atım, üzərlərində nə qədər ağır yük olsa da, sürətlərini azaltmır, hətta çayı keçəndə belə çətinlik çəkmirlər. Bunun tək bir səbəbi var, şahım: Doğmalıq. Bu çəlimsiz atlar ana-baladır. Ana at bütün gücü ilə çalışır ki, balasına yük düşməsin. Bala at da var gücü ilə cəhd edir ki, anası əziyyət çəkməsin. Hər iki at bütün məsuliyyəti öz üzərinə götürür ki, digəri yorulmasın. Sizin atlarınız nə qədər gözəl və güclü olsalar da, aralarında doğmalıq yoxdur. Ona görə də, digərinin nə qədər əziyyət çəkməyi heç birinin vecinə deyil...

Yadların ən güclü birliyi, doğmaların ən zəif fədakarlığına çata bilməz.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Şeir saatı rubrikasında sizləri Esmira Abdullayevanın şeirləri ilə başbaşa buraxırıq.

RƏSSAM

Rəssamı sənsən,

Üzümdəki naxışın.

Bir fırçanın sehridir,

Gözlərimdə baxışın.

Sonsuz rəngin içində,

Eşqin gizli izləri.

Sus! Nə olar, danışma.

Gəl, sirr saxla sözləri.

Bir rəsm çək, əzizim,

Min sayrışan ulduzlar.

Sənə olan sevgimdən,

Əriyər bütün buzlar.

Bu dünyanın rəngini,

Nə yer, nə göy, nə də ay,

Səndən başqa heç kimsə,

Verə bilməz, mənə pay.

ZƏRDAB

Qəhərim ilan olub,

Sarılıb vicdanıma.

Boynu bükük gümanlar,

Hopub mənim canıma.

Ürək asılı qalıb,

Yalançı, lal dilimdən.

Döyünməyə utanır,

Öz doğmaca evindən.

Bəzən gerçəyi bilib,

Lal edirsən özünü.

Bəzənsə kor olaraq,

Çeynəyirsən gözünü.

Nə edim kor eynəyi?

Daş yoxdur sındırmağa.

Məcburam səhnə olub,

Bu filmi oynamağa.

Ruhum tel tək incəlib

Xəyanətkar canımda.

Hansı zərdab təmizlər,

Nankorluğu qanımdan?!

DÜNYA BELƏ İMİŞ

Bir bəxtsiz quş kimi ağaca qondu,

Yaralı qanadı əsdi yenə də.

Üzündə gülüşü gizlətdi hər gün,

Qəlbi dərd içində susdu yenə də.

Gecələr yorğunluq çökəndə ona,

Divarlar eşidər qəlbin səsini.

Gündüzlər xoşbəxt tək görünən insan,

Tək qalanda yaşar öz kədərini.

Bir isti kəlməyə həsrət qaldığı,

Günləri gizlətdi saxta gülüşdə.

Heç kim duymadı ki, o sakit adam,

Hər gecə səssizcə sönər içində.

Üzündə təbəssüm, gözündə kədər,

Hamı onu gülən insan sanardı.

Bir qəlbin içində qopan fırtına,

Səssiz baxışında gizli qalardı.

Bir gün yorulanda bu ağır yükdən,

Yenə də dinməyib susacaq bəlkə.

Çünki bəzi insanlar ağlamağı da,

Öyrənə bilmirlər özgə önündə.

Dünya belə imiş, öyrəndi sonra,

Gülən hər üzün qəlbi gülməzmiş.

Bəzən şən görünən insanın belə,

İçində bir ömür qəm gizlənərmiş.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

 (Nəşr olunmuş bir yeni kitabın təqdimatı)

İlqar İsmayılzadə,
fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, "Həməşəra" mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, AJB, AYB və TYB-nin üzvü, teoloq, araşdırmaçı, tərcüməçi, yazıçı-publisist.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Son günlər nəşr olunmuş yeni kitabım Odlar Yurdu Azərbaycan tarixində bir ilk imza sayılan bədii əsər, əslində isə ədəbi məcmuə və antalogiyadır. Bu kitab milli kimlik, türkçülük, Turan və turançılıq məfkurəsi ilə bağlı maraqlı məlumatlarla yanaşı, şairlər diyarı olan doğma Cəlilabad ədəbi mühitinin nümayəndələrindən bir qrup şairin uyğun mövzuda qələmə aldıqları bir-birindən qürurlu və dərinmənalı şeirlərin toplusudur.

Ümumi məlumat:
Kitabın adı: "Turan ellərinin söz çələngi" (Ədəbi məcmuə)
Müəllif: İlqar İsmayılzadə
Nəşrə hazırlayan: "Həməşəra" mətbu orqanı
Naşir: "Elm və təhsil" nəşriyyatı, Bakı
Nəşr olunduğu il: 2026
Səhifə sayı: 104 səhifə.

Kitab barədə:
Milli kimlik, türkçülük, Turan və turançılıq məfkurəsi mövzusunda qələmə alınaraq tərtib edilmiş və nəfis şəkildə işıq üzü görmüş həmin kitab Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Turan Yazarlar Birliyinin sədri, Turan Xalq şairi, "Turan Ödülü" və "Həməşəra" Fəxri Diplomu laureatı, ədəbiyyatşünas, ədəbi təhlilçi və tənqidçi, türkoloq, aşıq, yazıçı-şair Ustad Niftalı Göyçəli, Əmək veteranı və Əmək zərbəçisi, "Həməşəra" və "Dədə Qorqud" Fəxri Diplomları laureatı, təqaüdçü pedaqoq Hacı Paşa Rüstəmov və "Musavat" Partiyasının Cəlilabad Rayon Təşkilatının sədri, tarix müəllimi, qazi atası, "Həməşəra" Fəxri Diplomu laureatı Azər Əsgər müəllimin rəyləri ilə başlamış, müəllifin ön sözü ilə davam etmişdir.
Bunun ardınca kitabın içindəkilər aşağıda göstərilən iki əsas fəsildə hazırlanmış və təqdim edilmişdir:
Birinci fəsil: Türk kimliyi və turançiliq: kökdən məfkurəyə;
İkinci fəsil: Turan ellərinin söz çələngi.
İlk fəsildə milli kimlik, Türk, Turan, turançılıq məfkurəsi, Türklərin ilk inanc sesitemi, Turan ideyasının yaranma tarixi və Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) barədə zəruri və maraqlı bilgilər, ikinci fəsildə isə yalnız Cəlilabad ədəbi mühitinə aid olan 20-dən çox şairin türkçülük, Turan və turançılıq məfkurəsi mövzusunda qələmə aldıqları şeir və poeziya nümunələri təqdim edilmişdir. Burada şeirləri təqdim edilmiş şairlər arasında Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və Turan Yazarlar Birliyinin üzvləri olan ustad şairlərlə yanaşı, orta yaşlı və gənc şairlərimiz də yer almışdır...
Kitab mövzusu və yazılış üslubuna görə təkcə Cəlilabad rayonu və ölkənin Cənub bölgəsi deyil, bütün respublika səviyyəsində ilk imza olaraq səciyyələndirilə bilər. Məlumat üçün qeyd etmək lazımdır ki, bu ədəbi məcmuə indiyədək işıq üzü görmüş sayca 54-cü kitabımdır.

Təşəkkür və arzular!
Fürsətdən istifadə edib, bu layihədə iştirak etmiş və ədəbi məcmuədə şeirləri dərc edilmiş dəyərli şairlərimizı ürəkdən təbrik edir, eyni halda ədəbi məcmuənin nəşrində fəstəyi olmuş bütün dəyərli xanımlar və bəylərə, ustad şairlərimizə, həmçinin, bu ədəbi topluya rəy yazmış əziz və dəyərli ustadlarımız və ziyalı simalarımız: Ustad Niftalı Göyçəliyə, ziyalı pedaqoq Hacı Paşa Rüstəmova və ziyalı pedaqoq Azər Əsgərə öz səmimi minnətdarlığımı bildirir, Ulu Tanrıdan onların hər birinə uzun, sağlam və mənalı-məsud ömür, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları diləyirəm!
Bu arada "Elm və təhsil" nəşriyyatının rəhbərliyi və bacarıqlı əməkdaşlarına, xüsusilə də texniki redaktor Rövşanə xanım Nizamiqızına və peşəkar dizayner Zahid bəy Məmmədova göstərdikləri diqqət, peşəkarlıq və səmimiyyətə görə təşəkkürümü bildirir, onların hər birinə işlərində davamlı uğurlar diləyirəm!
Son olaraq bu ədəbi-milli toplunun öz milli kimliyimizə dəyərli bir töhfə olacağına inanır, onun müasir və gələcək nəsillərimiz üçün faydalı bir ədəbi ərməğan olacağına ümid edirəm!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

Şərəf Cəlilli,

filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Hüseynqulu xanın general Sisianova tarixi dərsi – “Həmişə siz birinci başlamısınız…”

Qafqazın parçalanması, Xəzər hövzəsinin bölüşdürülməsi, İstanbulun fəthi I Pyotrdan sonra hər bir Rus çarının da istəyi olub. Onun gerçəkləşməsi üçün ayrı-ayrı dövrlərdə buralara qoşun yeridiblər. Çar cəlladlarının tarixi dərsini isə dörd qüdrətli sərkərdə cəsarətlə verib: Şeyx Şamil, Qubalı Fətəli xan, Gəncəli Cavad xan və Bakı xanı Hüseynqulu xan. Onların hər birinin də “gəlmələrə” verdikləri cavablar rəsmi sənədlərdə, arxiv materiallarında yer alıb. Bakı xanının artıq aforizmə çevrilən “Həmişə siz birinci başlamısınız!” nidasının acısını isə  biz XX yüzildə dəfələrlə yaşamışıq. Bolşevik Rusiyasına qarşı təşkil edilən Gəncə qiyamı, Sarvan döyüşləri, 20 Yanvar dəhşətləri, Xocalı faciəsi zamanı.

General Sisianov Şirvandan Bakı xanı Hüseynqulu xana məktub göndərir ki, rus qoşunları 1804-cü ildə Gəncəni hücumla ələ keçirdiyi kimi, indi qəti şəkildə Bakını tutmaq niyyəti ilə onun üstünə gəlir.

Bakı xanı: “Biz yüksəkdə dayandığımıza görə döyüşdə üstünlüyə malik idik, amma mən atəş açmağı qadağan etdim”

Şamaxı dağlarını çətinliklə aşan Sisianov dəstəsi ilə nəhayət ki, 1806-cı il yanvarın 30-da Bakıya yaxınlaşır. Vəziyyəti belə görən Hüseynqulu xan 1806-cı il fevral ayının 1-də Sisianova belə bir  məzmunda məktub göndərir:

“Mənim Rusiyaya ədavət bəslədiyimi yazdığınız məktuba cavab verirəm ki, mənim ruslarla heç bir düşmənçiliyim yoxdur. General-mayor Zavalişin buraya gələndə əvvəlcə mən ona dostluq münasibəti göstərdim. Ən sadiq adamlarımı — ağa Kərim bəyi və digərlərini onun yanına göndərdim. Lakin o, məni mümkünsüz bir şeyə məcbur edərək üç saata qədər şəhəri boşaltmağı əmr edir. Mən isə buradakı şəraiti nəzərə alaraq buna iki ay vaxt tələb etdim.

Mənim şərtimi general-mayor Zavalişin qəbul etmədi və şəhəri bombalamağa başladı. Mən də məcbur qalıb mümkün olduğu qədər onun bombardmanını dəf etdim. Hamıya məlum idi ki, o, yanlışlığa yol verib.

“Elçilik üçün mənim yanıma zabit göndərirsiniz, ardınca isə toplarınızı şəhərə tuşlamaq əmri verirsiniz”

İndi isə siz məqsədinizi bildirmədən, yaxşı və ya pis niyyətlə buyurub Abşeron çayına (Xəzər dənizi nəzərdə tutulur) gəlmişsiniz. Mənim rəiyyətimin mal-qarasını aparmışsınız. Onların sahibləri yanınıza gələndə isə onları həbs etmiş və bizim mal-qaranı basıb yemişsiniz. Belə hərəkətlər sizə, ələlxüsus Əlahəzrətə yaraşmaz.

O mal-qaranın elə bir əhəmiyyəti yoxdur. Ancaq siz gərək mənim yanıma adam göndərib mənim buna münasibətimi öyrənəydiniz. Ancaq ondan sonra istədiyinizi edə bilərdiniz.

General-mayor Zavalişin mənimlə müharibə aparsa da, yer gəlmişkən, iki ay ərzində su ehtiyatını məndən götürmüş, pullu azuqə almışdır və mənim tərəfimdən buna heç bir qadağa qoyulmamışdı. Biz yüksəkdə dayandığımıza görə döyüşdə üstünlüyə malik idik, amma mən atəş açmağı qadağan etdim.

Elçilik üçün mənim yanıma zabit göndərirsiniz, ardınca isə toplarınızı şəhərə tuşlamaq əmri verirsiniz. Həmişə siz birinci başlamısınız. Nə etmək olar? Allah bilən məsləhətdir.

Əgər siz savaş niyyəti ilə gəlməmisinizsə, amma hərəkətləriniz bunu demir, onda bu barədə məni xəbərsiz buraxmayın.”

Kəlləsi İçərişəhərin qala divarları önündə alınan general

 Çar Rusiyasına qarşı Milli Müqavimət hərəkatının önündə gedən dörd qüdrətli türk, müsəlman, Qafqazlı var ki, onların adı dillərə dastandır. Ordu generalları – Qafqazlılara varmamış bu torpaqların İstiqlal Mücahidləri ilə üz-üzə gəlmişdi. Şeyx Şamilə “Gəlirik!” hədə-qorxusu ilə  xəbər yollayan Çar cəlladlarının aldığı cavab ölümdən betər olmuşdu. “Şeyx Şamil: Qunib hündür bir dağdır, mən onun üzərindəyəm, başımın üstündə Allah, arxamda Xalqdır! Gəlirlər, qoy gəlsinlər!” Qubalı Fətəli xanın cavabı bundan da ağır olmuşdu: “Şimaldan əsən soyuq küləklər, Bizi sarsıtmaz!”  Cavad xanın cavabı isə daha kəskin idi: “ Qala alınsa da, ruhumuz alınmayacaq! Qalaya girərsən, ancaq mənim cənazəmin üstündən keçəndən sonra!”

Şeyx Şamilin də, Qubalı Fətəli xanın da, Gəncəli Cavad xanın da işlətmədiyi bir tarixi kəlam var idi: “Həmişə siz birinci başlamısınız!”

Birinci başlayanların dərsini də elə bu qüdrətli kəlamın sahibi- Bakı xanı Hüseynqulu xan vermişdi. General Sisianovun kəlləsi İşərişəhərin qala divarlarının önündə alınmışdı.

Onun əzəmətini biz bir də ancaq, Şərqin ilk Demokratik Cümhuriyyətini quran,  70 illik əsarətdən sonra Müstəqillik Aktına imza atan, Şuşa qalasında, Xüdafərin körpüsündə Bayrağa dönən zaman yaşadıq!

Qırx damın qırx düyünü

XIX əsrin əvvəlinə qədər Bakının Qala divarlarına qədər uzanan, sonradan Sisianov, indilərdə isə Təbriz Xəlilbəyli adlanan küçədə məşhur Bakı milyonçularına məxsus bir və iki mərtəbəli mülklər, malikanələr yerləşib. Bu əraziyə Bakı əhli “Qırx ev”, “Qırx dam” da deyib. Səbəb ərazinin qırx malikanədən, mülkdən ibarət olması ilə bağlı olub.  Bu Sisianov Bakını fəth etməyə gələnə qədər  belə olub.

 Nəşi Qala divarlarının qabağında ayaq altında qoymaq istədiyi  torpaqda basdırılır

Ötən əsrin əvvəlində  Çar generalı Pavel Sisianov qeyd etdiyimiz kimi Bakı xanlığına hücum edir, və şəhəri mühasirəyə alır. Gərgin danışıqlardan, ağır döyüşlərdən sonra  Sisianovun kəlləsi Hüseynqulu xanın qardaşı oğlu Aslan bəy tərəfindən alınır. “Müjdə tabağına” qoyulub, Qacarlar İmperiyasına Fətəli şah  Qacara göndərilir. Nəşi isə İçərişəhərin Qala divarlarının qabağında ayaq altında qoymaq istədiyi  torpaqda basdırılır.

Keşiş Danilin istəyi, Qafqaz canişini Vorantsov - Daşqovun əmri ilə dəyişən qərar

“Gülüstan” müqaviləsi imzalandıqdan, Bakı xanlığı Çar Rusiyasına ilhaq edildikdən sonra Sisianovun nəşi Qala qapısından aşağıda yerləşən Nikolayevski kilsəsində dəfn edilir.  “Türkmənçay” müqaviləsindən sonra isə onun nəşi kilsənin keşiş Danilin istəyi, Qafqaz canişini Vorantsov – Daşqovun əmri ilə Tiflisə aparılır. Sisianovun haqqlı yerə başının bədənindən ayrıldığı yerdən başlayan küçə onun “şərəfinə” Sisianov adlandırılır.  1846-cı ildə isə general Sisianova Tarixi dərsin verildiyi yerdə digər bir təntənəli mərasim təşkil edilir.  Erməni milyonçu Tomas Ayvazovun sərmayəsi ilə onun şərəfinə  “Abidə Sütunun” açılışı olur.

Komissar Nərimanovun  Tomas Ayvazova kəsdiyi cəza

Şura hökuməti gəldikdən, Azərbaycanda Bolşevik hökuməti qurulduqdan  sonra 1923-cü ilə Mirzə Ələkbər Sabirin heykəlinin ucaldılması ilə bağlı komissar Nəriman Nərimanov tarixi qərar alır. Sisianovun Abidə Sütunu ləğv edilir, abidənin sökülən daşları  Mirzə Ələkbər Sabirin abidəsinin postamentinə - sütununa hörülür. Sisianovun Abidə Sütunun ucaldığı ərazidə Nizami Gəncəvinin abidəsi ucaldılır. Sol tərəfdə isə “Azərnəşirin” möhtəşəm binasının təməli qoyulur. Sisianovun adını daşıyan küçə isə inqilabçı Əli Bayramovun, 1993-cü ildə isə eynən Bakı xanı kimi donunu Şura hökumətinə, Bolşevik Rusiyasına dəyişən Çar Rusiyasının üstünə yeriyən, “Lefertovo gündəliyi” ilə  20 Yanvar dəhşətlərinə gələn yolun “Gülüstan”, “Türkmənçay” ilhaqlarına bağlı olduğunu sübut edən xalq şairi Xəlil Rza Ulutürkün Birinci Qarabağ savaşında şəhid olan Milli Qəhrəman oğlu Xəlil Rza Ulutürkün adına verilir. 

Sisianovun Abidə Sütununu söküb, sütuna hörən millət indi Vətənin ayrılmaz tərkib hissəsini Yenidən Qurur!

“Bu gün Azərbaycan azaddır, müstəqildir, özü-öz taleyinin sahibidir.”  Şuşa qalasında, Xüdafərin körpüsündə dalğalanan Bayrağın əzəməti ilə üstünə gələnlərin dərsini verəcək qədər qüdrətlidir! Hüseynqulu xan Sisianova cavab məktubunda demişdi: “Həmişə siz birinci başlamısınız! Biz yüksəkdə dayandığımıza  görə döyüşdə üstünlüyə malik idik, amma mən atəş açmağı qadağan etdim. Nə etmək olar? Allah bilən məsləhətdir!” Allaha güvənən Bakı xanı Sisianovun kəlləsini “Müjdə tabağında” Bakıdan Təbrizə göndərmişdi.

44 günlük Vətən Müharibəsi, Haqq davası, Müzəffər Ali Baş Komandan, Prezident İlham Əliyevin Bizim işimiz haqq işidir! Biz Zəfər çalacağıq! “Qarabağ Azərbaycandır!”  nidası ilə başladı. Yüzillər boyu üstümüzə gələnlərin dərsi verildi. Sisianovun Abidə Sütununu söküb, abidəyə hörən  millət indi Qarabağda, Şərqi Zəngəzurda daşı-daş üstə qoymayanların üstünə daş tökür – Vətənin bir parçasını-ayrılmaz tərkib hissəsini Yenidən Qurur!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Mütaliə saatı”nda yeni roman təqdim edilir. Bu, gənc yazar Bahar Bəxtiyarqızının “Əslində, mən kiməm?!” romanıdır.

Xoş mütaliələr.

4-CÜ DƏRC

Özümüzü maskaların arasında gizlətməyə meyilliyik

Dördüncü hissə

 Samir yavaş sürətlə yol alırdı. Hava sakit və aydın idi, amma onun beynində fırtına qopurdu. Baş verən hadisələr yenidən düşüncələrini zəbt etmiş, onu qəzəbin dərinliyinə sürükləmişdi. Onun qəzəbli baxışları hərdən sükanın qarşısında kiçik güzgüyə yönəlir, bəzən isə yolun mərkəzinə sancılırdı. Hər nə qədər özünü sakitləşdirməyə çalışsa da, daxili mübarizəsi onu əldən salırdı.

 Birdən, sanki ağlına bir güllə çaxdı. Bütün düşüncələri qaranlıq bir tor kimi gözlərini bürüdü. Samir artıq nə maşını, nə yolu, nə də qarşıda olanları görürdü. Onun ürəyi daha da sürətlə döyünməyə başladı. Bu qaranlıq yalnız bir neçə saniyə davam etsə də, qəflətən sükut pozuldu – bir zərbə və ətrafda əks-səda verən, qırılan şüşə səsləri. Sükanın titrəyişi və ani sarsıntı Samiri reallığa qaytardı. O, qəzadan öncə, əyləci sıxıb maşını saxlamaq istəsə də artıq çox gec idi. Qarşıdan gələn avtomobillə ciddi toqquşma baş vermişdi. Samir qapını açıb maşından düşdü. Ətrafına baxdıqca ürəyi daha da sıxılırdı. Onun maşını ciddi zərər görməmişdi. Özü də yüngül zədələrlə qurtulmuşdu. Digər avtomobil isə tamamilə əzilərək yararsız hala düşmüşdü.

 Digər maşının içərisində isə sükan arasında sıxışmış bir oğlan görünürdü. O, hərəkət edirdi. Ağır yaralandığı aydın görünürdü.

 Samir qəzəbli düşüncələrinin onu necə faciəli bir nəticəyə gətirib çıxardığını dərk etdi. Əlləri əsə-əsə telefonunu götürüb, Təcili Yardıma zəng etdi.

 Zaman sanki dayanmışdı. Hər saniyə bir əbədi an kimi hiss olunurdu. Yoldan keçən digər maşınlar qəzaya tamaşa edir, bəziləri isə kömək etməyə çalışırdılar. Həmin insanların gözlərindəki dəhşət, maşının altındakı qırılmış şüşələr və yaralı oğlanın zəif nəfəsi Samirin ruhuna bir dağ çəkirdi. O, artıq özünü yox, yalnız yaralı oğlanı düşünürdü. Qəzəbi və unutqanlığı ilə həm özünün, həm də bir başqasının həyatını təhlükəyə atdığını dərk edirdi. Bu an onun həyatında dönüş nöqtəsi olmalı idi – bəlkə də o, daha heç vaxt düşüncələrini belə xaotik buraxmayacaq və hərəkətlərini daha məsuliyyətlə idarə edəcəkdi. Amma indi tək bir şey vacib idi – o oğlanın həyatda qalması...

 Birdən Lalənin sözünü kəsdim:

 - Siz bütün bunları necə öyrəndiniz? Axı siz onlarla deyildiniz?

   - Bütün olanları mənə Elçinin yoldaşı, Gülşən danışdı. Axşam Samiri gözləyirdim, amma o, hələ də gəlməmişdi. Zəng etdim, ancaq telefonu bağlı idi. Səhərə yaxın, Gülşən mənə zəng edib baş verənləri bir-bir izah etdi. Məlum oldu ki, bunları ona da yoldaşı danışıb. Hər nə qədər aramızda soyuqluq olsa da, axı Samir mənim həyat yoldaşımdır. 

   Onun mənə qarşı etdiklərinə görə peşmanlıq hissi keçirdiyini bildirdi. Bu sözlər qəlbimdə sönmüş sevgi qığılcımlarının yenidən alovlanma ehtimalını gücləndirirdi. Elçin qardaşdan onun harada olduğunu öyrəndim. Birlikdə səhər onun yanına getdik. Polislər onu saxlayıb və bölməyə aparıblar. Qəza zamanı vurulan şəxs isə, təəssüf ki, Təcili Yardım maşınında dünyasını dəyişmişdi.

   Polis bölməsində Elçin, polis əməkdaşlarından biri ilə söhbət etməyə başladı. Mən isə kənarda dayanıb diqqətlə qulaq asırdım. Elçin narahat bir səslə soruşdu:

   - Ona bu qəza ilə bağlı nə qədər cəza düşəcək?

   Söhbətdən öyrəndim ki, qarşısındakı Polkovnik Nihad Kərimli idi. O, sakit, lakin aydın şəkildə izah etdi:

   - Azərbaycanda yol qəzası nəticəsində ölüm halları Cinayət Məcəlləsinin müvafiq maddələrinə əsasən qiymətləndirilir. Cəza müddəti qəzanın səbəbindən və ağırlaşdırıcı hallardan asılıdır. Məsələn, Cinayət Məcəlləsinin 263-cü maddəsinə görə, əgər nəqliyyat qaydalarının pozulması ehtiyatsızlıqdan ölümə səbəb olubsa, sürücüyə 5 ildən 10 ilədək azadlıqdan məhrumetmə cəzası verilə bilər. Amma əgər sürücü sərxoş vəziyyətdə olubsa və ya digər  hallar varsa, bu cəza daha da ağırlaşa bilər.

   Polkovnikin dedikləri içimdə böyük bir yük kimi oturdu. Beynimdə çox suallar vardı.

   “Samir, bu yükü necə daşıyacaqsan? Bütün bunlar bizim başımıza necə gəldi?”

   Samiri orada nələrin gözlədiyini düşünmək ürəyimi parçalayırdı. Mən ailəmi geri qazanmaq istəyirdim, amma bunun üçün ən azından Samirin azadlıqdan məhrum edilmə müddətini azaltmağa kömək etməliydim. Bir çıxış yolu tapmağa çalışırdım, amma öz-özümə “Mən nə edə bilərəm?” sualını verəndə cavabsız qalırdım. Buna baxmayaraq, Elçin qardaşdan kömək istədim. O da tanış-bilişdən soraqlanıb bir vəkil tapdı. Vəkil Samirə kömək edəcəyinə söz verdi.

   Məhkəmədən əvvəl Samirlə görüşmək istədim. İçimdə bir ümid, bir arzu vardı. Onu görəndə möhkəm qucaqlamaq, boynuna sarılmaq istəyirdim. Amma Samirin gözlərində kin və nifrəti görəndə ümidlərim puç oldu. Sanki baxışları ilə “Günahkar sənsən” deyirdi. Qollarımı qaldırıb ona tərəf uzatdım, amma o, sərt bir hərəkətlə əlimi aşağı saldı. Əli ilə qarşıdakı stulu işarə edərək oturmağımı istədi. Mən astaca stula əyləşdim. O isə üzbəüz oturaraq soyuq baxışlarla məni süzdü.

   - Sənin burada nə işin var?

   - Necə yəni nə işim var, Samir? Mən bura sənin üçün gəlmişəm! Sənin başına bir şey gələcəyindən necə qorxduğumu bir bilsən…

   Mən nə qədər yumşaq və xoş danışmağa çalışsam, onu inandırmağa çabalasam da, Samirin gözlərindəki qəzəb bir an belə yumşalmırdı.

   - Lalə, mənə ürəyin ağrımasın! Sənin mərhəmətinə ehtiyacım yoxdur, – deyə möhkəmdən qışqıraraq sözünə davam etdi:

   - Yox ol, gözlərimin önündən! Hə, bir də işləmək məsələsini yaddan çıxardığımı düşünmə. Elə bilmə ki, mən burdayamsa sən azad və sərbəst olacaqsan!

   Onun bu sözləri məni sanki yerə çırpdı. Səsi bir an içində otağı bürüdü. Ətrafdakı hər kəs baxışlarını bizə dikmişdi.

   Qışqırıq səsini eşidən Elçin qardaş da, görüş otağına girdi. Mənim düşdüyüm vəziyyət, üzümə hopmuş utanc hissi, göz yaşlarımı saxlamağa imkan vermədi. Əlimlə üzümü tutub ağlaya-ağlaya otağı tərk etdim...

***

Lalənin dediklərinə o qədər diqqətimi yönəltmişdim ki, seansın vaxtının bitdiyini yalnız qapının döyülməsi ilə anladım. Sanki o an olduğum zamandan qopub reallığa qayıtdım. Lalə də qapının döyülməsindən, seansın sona çatdığını anlayıb “Davamını gələn seans danışaram” deyərək ayağa qalxdı. O, sakit addımlarla qapıya tərəf yönəldi, sağollaşdı.

Mən isə yenə düşüncələr içində ilişib qaldım. Görəsən, Lalənin yerində olsaydım, mən nə edərdim? Samirin o davranışlarına necə reaksiya verərdim? Əgər mənim həyat yoldaşım, mənim sənətimə dəyər verməsəydi, hansı qərarı verərdim?

Bu suallar beynimdə dolanıb dayanmırdı. Bir anlıq özümü silkələdim.

“Ay Humay, özünə gəl! Niyə bu qədər düşüncələrə dalırsan?” Amma nə qədər çalışsam da, həm indi, həm də Lalənin illər əvvəl yaşadıqları ilə bağlı danışdıqları fikrimdən çıxmırdı.

(Sabah sizlərə 5-ci hissə tədim ediləcək)

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)