BİR DAHA ƏFV FƏRMANI BARƏDƏ

Fariz Əhmədov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Naxçıvan təmsilçisi

Bir neçə ay bundan öncə məhkumlar haqqında bir yazı yazmışdım:

“Onlar gün saymır, bir gün azadlığa oyanmaq ümidi ilə yuxuya gedirlər.” Bəli, o gün bu gündür.

Xatırlayaq, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin amnistiya elan olunması təşəbbüsü əsasında ötən ilin sonu - dekabrın 19-da Milli Məclis tərəfindən qəbul edilən Amnistiya aktının icrasına 3-4 gündən sonra başlanıldı. Minlərlə məhbus cəzasının tamamlanmamış hissəsindən azad olundu. Bunu düşünmək sevindiricidirsə, gör hiss etmək və yaşamaq nə qədər gözəldir.

Bu təşəbbüslə ümumilikdə 20 min nəfər dövlətin humanizm siyasətindən faydalana bildi. Təkcə 20 min yox, nəzərə alsaq ki, onları evlərində qarşılayan ailə üzvləri, doğmaları, dost-tanışları var, onda bu rəqəmin miqyası daha da böyüyərək yüz minlərlə insanı əhatə edir. Bu da göstərir ki, verilən qərar təkcə məhbusun deyil, bütöv ailələrin taleyini işıqlandırır.

Onlar illərdi gün üzünə yox, azadlığa həsrət idi. Bəlkə də heç nə üçün gün saymayan bu insanlar ölkə başçısının amnistiya elan olunması təşəbbüsü ilə azadlığa qovuşdular.

Ömürlük? Deyə bilmərik. Ümidin səngidiyi, sözün yaddan çıxdığı bu məkana qayıtmağı yenidən düşünmək, yəqin ki, ağılsızlıq olardı. Həyatın dayandığı, xəyalların insan beynini diddiyi bu yeri arzulamaq isə dəhşətdir.

Düşünün, cəzaçəkmə müəssisəsində vaxtın bitməsini gözlədiyin halda anidən qərar verilir və sən cəzanın bitməmiş hissəsindən islah olunmuş hesab edilirsən. Mən buna yenidən həyat vermək kimi baxıram. Yəni cəmiyyətə yenidən bir insan qaytarılır. O insan özü də anlayır ki, həbsxanadan kənarda günlər bir-birinə bənzəmir. Saatlar Nuh əyyamından qalmış kimi paslanmayıb. Fəsillər rəngarəngdir. Orada insan yaşadığının yox, həm də nəfəs aldığının fərqinə varır.

Bəzi məhkumlar üçün islah evi bir oyanış, bir diriliş, yenidən özünü tapmaq yoludur. Bəziləri üçün isə sadəcə həyatda qalmaq uğrunda mübarizədir. Onlar burada nə qədər “yaxşı” olduqlarını desələr də, susqunluqlarında tamam başqa bir həqiqət danışır. Bu həqiqətin adı vicdan əzabıdır. Çünki bu divarlar azadlıq üçün bağlı, həqiqət üçün isə açıqdır.

Kim bilir, bəlkə də onların içində min bir peşmançılıq hissi var. Gün işığı pəncərələrinə toxunmadığı üçün azadlığın nə olduğunu çoxdan unudublar. Elə düşünürlər ki, onları heç kəs xatırlamır, heç kəs can yandırmır və hər kəsin yadından çıxıblar. Elə hiss edirlər ki, peşmançılıqlarını görən də, duyan da yoxdur.

İçəridə günlər bir-birinə o qədər bənzəyir ki, sevdiklərini yalnız xatirələrindəki üzlərdən tanıyırlar. Elə evdəkilər də dustaqla bərabər dustaqlaşır, demək olar. Özlərinə vurulan zərbəni dolayısı ilə canlı mərmi kimi onlara tuşlayırlar.

Ümidin bitdiyi yerdən başlayır bəzən həyat. Bir sözlə, bir imza ilə, bir təşəbbüslə. Ölkə başçsının verdiyi bu təşəbbüs imkan verdi ki, azadlığı dadan məhkumlar ayaqlarının, əllərinin, gözlərinin qədrini bilsinlər. Özlərini pis və zərərli vərdişlərdən uzaq tutsunlar. Daima ətraflarında  bir nəfər olsun. Onları bir baxışla, bir sözlə dayandıra biləcək biri.

Unutmayaq: azadlıq sahib olmaq yox, onu qoruya bilməkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.01.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəzən insanlarla münasibətlərin ən maraqlı tərəfi ondadır ki, biri sənə çox dəyər verdikdə, onu itirməkdən qorxursan. İnsanlar rahat olduqda təşviş hiss etmirlər, amma hiss edirlər ki, enerjiləri və diqqətləri qiymətləndirilir.

Eyni zamanda, maraqlıdır ki, insanlar çox vaxt onları incidən, yaralayan insanlara qarşı daha güclü hisslər bəsləyirlər. Buna görə də bəzən münasibətlər gözlənilməz yollarla inkişaf edir və bağlanma daha dərin olur. İnsan öyrəşir, alışır və enerjisini payladıqca qarşı tərəfin diqqətini də axtarmağa başlayır.

Amma o getdikdə, boşluğu dərindən hiss edir, itkinin ağırlığı altında qalır və bununla da münasibətin enerjisi daha da əhəmiyyətli görünür.

Bu barədə “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalına açıqlama verən Psixoloq Sevinc Həbibova vurğulayıb ki, insanlar bir araya gəlmək üçün ilk növbədə Allahı sevməlidirlər: "Hansı münasibətdə birinci Allah varsa, o sevgi qalib gələcək".

Psixoloq, bir nümunə ilə məsələni psixoloji cəhətdən izah edib:

"Tutaq ki, bir insan hər gün yazır: “Salam, sabahın xeyir”. Bunu sabah da edir, digər günlər də edir. Bu zaman da qarşı tərəf artıq ona öyrəşir. Öyrəşəndə isə şüuraltına yerləşdirir. Elə ki, bir gün mesaj gəlməsə, qarşı tərəf boşluq hiss edir. İnsan arxasıyca düşdükcə, yəni, bir insana çox dəyər verəndə, sevəndə, qayğı göstərəndə depo dolmuş olur. Depo dolanda da o insan qarşı tərəfə artıq heç nə vermək istəmir. Çünki qayğı ilə bəslənib, itirmə qorxusu yoxdur.  Amma insan ona verilən  qayğı qəfil kəsiləndə artıq o enerjini axtarır. İnsanlar bir-birinin yanında olarkən deyirlər: “O insanda nəsə var, sanki məni özünə  çəkir”. Bu enerjidir və hamımıza aiddir. İnsanlar rahat olduqda təşvişə düşmür."

Psixoloq qeyd edir ki, enerji bitən kimi, ilgi itən kimi insanlar qarşı tərəfi axtarmağa başlayır.  Bu “Qaçan qovalanır” prinsipidir.

Sevinc Həbibova, həmçinin,  Nizami Gəncəvinin cümləsini  xatırladaraq maraqlı şəkildə fikrini izah edib:

“Əgər insan öz nəfsinə hakim çıxarsa, o bütün dünyaya qalib gələr”. Burada nəfsi işə salırlar və qarşı tərəf deyir: “Mən onu istəyirəm, olmasa, nə edəcəyəm?” Amma insan hər şeyə öyrəşir. Oğlanla, qız danışırlarsa və onlar "istəmək" olmayanda belə bağlantıya öyrəşirlər. Bəzən bağlılıq daha güclü və effektiv olur. Bir müddətdən sonra insanlar unudur. Məsələn, seansa gələn biri 3-4 aydan sonra deyir: “Mən xatırlamıram”. Bu fikir hər kəsə aid deyil. İnsanlar var ki, ciddi qərarlıdır, nə istədiyini bilir, hara getdiyini bilir. Amma bugünkü gündə insanlar elə bil ki, həmişə varmış kimi davranır. Düşünürlər: “Bu adam məni istəyirsə, mən lap yaxşısına layiqəm. Ona görə də ən yaxşısını tapmalıyam”. Amma həqiqətdə “ən yaxşı” deyə bir şey yoxdur.

Bəzən biri deyir: “O məni çox istəyir, məni gətirir, aparır, mənə hədiyyələr alır, pis və yaxşı günlərdə yanımdadır. Amma məni başqa adam da istəyir”. Baxın, görün nə qədər qarışıq duyğular var. Əgər onun həqiqətən istəyi varsa, o hər zaman istədiyini seçəcək".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Qarabağ sanki möcüzə diyarıdır. Doğulanda artıq səs tembrindən körpənin gələcəkdə gözəl xanəndə olacağını bəlli etdirir. Suyundandımı, havasındandımı, bilən yoxdur.

Sabir Novruzov 22 iyul 1944-cü ildə Ağcabədidə dünyaya gəlib. Xan Şuşinskini, Seyid Şuşinskini, Yaqub Məmmədovu, Zülfü Adıgözəlovu özünün müəllimləri sayıb. Aqibətindən danışan S. Novruzov bu sənətə bağlanmağının səbəbi barədə bunları deyib:

"Orta məktəbdə oxuyarkən "Pionerlər evi"nə gedərdim. Qarmon dərsi almışam. O gözəl günlər indi də yadımdan çıxmır. Toylarda Əlif kişiyə, Yaqub Məmmədova qulaq kəsilirdim, daim öyrənirdim. Zahid Novruzov vardı, o da gözəl oxuyan idi.

1956-cı ildə bizi Bakıya gətirdilər, "Neftçilər klubu"nda çıxış etdik. Oxuyan zaman bir nəfər səhnəyə çıxdı, dedi ki, bu oğlanın gələcəyi var. "Qarabağ şikəstəsi" oxuyanda heyrətləndilər, apardılar səsimi fondda yazdılar. Yadımdadır, 1957-ci il idi, Şuşadakı istirahət evində gizlində oxuyurdum. Sən demə, direktor mənə göz qoyurmuş, oxuyan kimi məni apardı kluba. Sonra bildim ki, bu, məşhur tarzən Qurban Pirimovdur. Dedi ki, Qurban əmi, bir uşaq gətirmişəm, buna qulaq as.

Ağsaç kişiydi, soruşdu ki, oğlum, nə oxuyacaqsan? Dedim "Bəyənmir məni"ni oxuyacağam. Dedi xalq mahnılarından nə bilirsən? "Bəh-bəh", "Arazbarı" oxudum, bəyəndi. O zaman Şuşanın ən gözəl, dinc vaxtları idi. Oxuyandan sonra həlim səslə dedi ki, canım, sən mənə Cabbarı xatırlatdın. İnanın ki, artıq söz danışmıram. Dedi həddi-büluğa çatanda oxuma, bir az gözlə.

Elə həmin axşam Qurban əmi məni Şuşadakı şeir-sənət məclislərindən birinə apardı. Seyid əmini başında ağ papaqla gözəl xatırlayıram. Cürət edib ona yaxın gedə bilməzdim. Soruşdu ay Qurban, bu uşaq kimdir? Dedi ağa, yaxşı səsi var. Onun "Çahargah"ı indi də qulaqlarımdadır".

Sabir Novruzov belə sənətkarlardan görüb-götürdüyünə görə özünü xoşbəxt sayıb: "O zamanlar radio vardı, gecə-gündüz ona qulaq asardıq. İndiki gənclər televizorun qabağından çəkilmirlər, özü də ruhumuza yad olan verilişlərə daha çox baxırlar. Zülfü əminin mahnıları ruhuma keçib. Tanınmış xanəndələrin plastinkalarına qulaq asmaqdan doymazdım. O vaxtlar indiki kimi maqnitofon yox idi. Xan Şuşinskini, Seyid Şuşinskini, Cabbar Qaryağdıoğlunu, Yaqub Məmmədovu, Zülfü Adıgözəlovu müəllimlərim hesab edirəm.

Mən peşəkar musiqi təhsili almamışam. Amma musiqiyə bu dərəcədə bağlanmağım görünür ki, aqibətdən imiş. Radionun "Qızıl Fondu"nda, televiziyada xeyli ifalarım qorunur. 1956-cı ildə televiziya açılan zaman orada canlı oxumuşam. Keçmiş SSRİ-nin çox yerlərində qastrollarda olmuşam. Səsim əvvəlki kimi yerindədir. Azərbaycanda dövlət səviyyəsində muğama qayğı var. Bu, məni çox sevindirir. Heç bir oxuyanı qınamaq fikrində deyiləm. Mən istəyirəm ki, qədimlərimizdən gələn ənənə itməsin.

Gərək xanəndə həmişə öz halında qalsın. Xanəndə halında israrlı olarsa, toydakılar onun inadının qarşısında dura bilməz. Xalq mahnılarımızdan, muğamlarımızdan əbədi hansı qüdrət var? Muğam bir auditoriya, xanəndə bir müəllim rolundadır burada, o, sözün həqiqi mənasında dərs deməlidir. Muğamlarımız insanı ruhən, mənən təmizləyir, həyata, yaşamağa-yaratmağa inamını artırır. Bu, bəşər tarixin də tayı-bərabəri olmayan ilahi bir musiqidir".

Muğamatda insan ömrünün bütün mərhələləri musiqinin ecazkar diliylə ifadə olunur. Xanəndə inanırdı ki, oxuyurdu: "Mən muğam ifaçılığında özünəməxsusluğu, bənzərsizliyi əsas sayıram. Məsələn, "Mirzə Hüseyn Segahı"nı dəfələrlə tamamilə fərqli şəkildə oxumuşam. İnsanın səsi, nəfəsi başqasınkına qətiyyən oxşamır. Gərək insanın böyüklüyünü muğamatda ifadə etməyi bacarasan.

Muğamat başdan-ayağa sirrdir, sehrdir. Xan əmi heç yadımdan çıxmır. 1976-cı ildə Filarmoniyada məşq edirdik. Dedi ki, Sabir, bala, məşqdən sonra məni gözləyərsən, sənə sözüm var. O zaman onun mənə dediyi söz indiki kimi qulaqlarımdadır. Dedi ki, oğlum, bəxtinə belə səs düşüb, aqibətinə xəyanət eləmə. Mən onun məsləhətinə əməl etdim, səsimi qorudum. Dilimə içki vurmuram, soyuqdan-istidən qoruyuram. Gərək səs bulaq kimi çağlaya, heç vaxt qurumaya, boğulmaya".

Xanəndənin muğam oxuyarkən hansı şairlərin qəzəllərindən və necə istifadə etməsi məsələsi son dərəcə vacib amildir. Görürsən, hazırda bəzi xanəndələrin repertuarında daha çox Əliağa Vahiddən oxumaq dəbdədir. Amma Füzulidən oxuyanlar çox olsa da, nədənsə Nəsimidən oxuyanlar azdır. Füzuli ilahi aşiqlik rəmzidir, Nəsimidə insana sevgi aşiqliklə, cəngavərliklə birləşir. S. Novruzov daha çox Füzulidən, Nəbatidən, Sabirdən, Vahiddən və başqalarından oxuyub: 

"Əruz vəznində yazılanları oxumaq həmişə ürəyimcə olub. Əkrəm Cəfər kimi tanınmış əruzşünasla söhbətlərimizi yaxşı xatırlayıram. Orta məktəb illərində həmişə Seyid Əzim Şirvaninin kitabı qoltuğumda olardı. Xalqımız çox incə qəlblidir. Bu, onun həyatın, mədəniyyətin bütün sahələrində dediyi böyük sözlə bağlıdır".

Xanəndə Güney Azərbaycanda da konsertlər verib:

"Tehranda Yaqub Məmmədovla verdiyimiz konsertlər indi də xatirimdən çıxmır. Təbrizdə toyda iştirak etmişəm, orada həmçinin ustad şairimiz Şəhriyarın oğlu ilə tanış olmuşam, xeyli söhbətləşmişəm. Güneydə yaşayan soydaşlarımız Azərbaycan milli musiqisinin, muğamlarımızın vurğunudurlar.

Orada Savalan adlı tanınmış şairlə görüşdüm, şairlər məclisində iştirak etdim. Orada gözəl səsi olan xanəndələrimiz var. Belə məqamları görəndə çox sevindim. Ana sazımızın Güney Azərbaycanda bu gün də əvvəlki möhtəşəmliyi ilə yaşaması məni həddən artıq sevindirdi".

Muğamat bütün Şərqdə geniş yayılıb. Bu, danılmazdır ki, muğamları ən yaxşı şəkildə Azərbaycan türkləri qoruyub, saxlayıblar. Təbiidir ki, farslarda da muğamat gözəl ifadə olunur, hər birinin özünəməxsus xüsusiyyətləri mövcuddur: "Azərbaycanda muğam ifaçılığının zəngin ənənələri var. Bəli, digər tərəfdən də hər bir xalq muğama öz ruhunun tələbinə uyğun yanaşır. Elə muğamlar var ki, İranda çox, bizdə isə az oxunur. Məsələn, "Humayun", "Orta Mahur", "Bayatı-Qacar" bu qəbildəndir".

Qarabağdan olan xanəndələr etiraf edirlər ki, indi əvvəlki dövrlərdəki kimi səslər yoxdur. Bunun da səbəbini o torpaqlarda doğulan uşaqların didərginliyində görürlər. Sabir müəllim deyirdi ki, bu amillər danılmazdır:

"Hərçəndi ki, yurd itirmək ağır dərddir, bu, heç bir sözə, ifadəyə sığmır; amma mən inanıram ki, bütün itkilərimizə baxmayaraq heç vaxt bu səslər xalqımızdan əskik olmayacaq. Çünki bu xalqın halında o imkan var. Uşaq həmin səsi ananın bətnindəcə alır, doğulandan sonra anasının laylasını eşidir, deməli, xalqın ruhu yaşayır, ölmür. Səs ölmür, itmir, həmişəlikdir. Necə oldu ki, Seyiddən, Xandan sonra bu qədər yeni səslər əmələ gəldi? Bu o deməkdir ki, nə qədər dünya durur, muğamat xalqımızın ruhunda qalacaq".

Sənətkar 2007-ci ildə əməkdar artist fəxri adına layiq görülüb.

7 yanvar 2009-cu ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.01.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Yeni ilin ilk günlərində onun növbəti doğum günü onsuz qeyd edildi...

Bəzi insanlar var ki, onların doğum günü sadəcə təqvim hadisəsi deyil. Bu günlər tarix üçün işarəyə çevrilir. Polad Həşimovun doğum günü də məhz belə günlərdəndir — bir generalın yox, bir xalq duruşunun dünyaya gəldiyi gündür.

General-mayor Polad Həşimov 2 yanvar 1975-ci ildə Qəbələ rayonunda anadan olmuşdu. Qədim dövlətçilik ənənələri, sərt dağ relyefi və dözümlü insanları ilə tanınan bu diyar əsrlər boyu Azərbaycanın müqavimət və ləyaqət ruhunu qoruyub saxlayıb. Qəbələnin torpağı rahatlığı yox, məsuliyyəti sevib. Elə bu torpaq da Polad Həşimov kimi dik duran, təhlükədən yayınmayan, səngəri kabinetdən üstün tutan bir xarakter yetişdirdi.

Onu fərqli edən təkcə rütbəsi deyildi. Onu fərqli edən əsgərlə general arasındakı məsafəni aradan qaldırması idi. Polad Həşimov üçün əsgər tabelikdə olan deyil, emanət idi. O, general anlayışını əmr verən yox, önə keçən, nümunə göstərən komandan kimi qəbul edirdi.

Cəbhə bölgələrinin birində gənc bir əsgərin verdiyi sadə sual bu xarakteri tam açır: — Cənab general, siz niyə həmişə ön xətdəsiniz?

Polad Həşimov isə tərəddüd etmədən cavab verir: — Əsgər güllənin qabağındadırsa, general arxada dura bilməz. Əsgər qorxursa, deməli, komandan yerində deyil.

Bu qısa dialoq onun həyat fəlsəfəsini izah etməyə kifayətdir. O, rütbəni üstünlük yox, məsuliyyət sayırdı. Elə buna görə də əsgərin qəlbində yer tapmışdı, elə buna görə də xalq onu “general” yox, öz Poladı kimi sevirdi.

Polad Həşimovun şəhadəti Azərbaycan cəmiyyətində adi bir itki kimi qarşılanmadı. Bu, vicdanı oyadan, cəmiyyəti silkələyən bir sarsıntı oldu. Xalq ayağa qalxdı, çünki itirilən təkcə bir hərbçi deyildi — dürüstlük, ədalət və məsuliyyət simvolu idi. Bu hadisə publisistik mənada cəmiyyətə ünvanlanan sərt bir sual idi: Belə insanları niyə yalnız itirəndən sonra anlayırıq?

Amma Polad Həşimovun adı faciə kimi yox, tarixi dönüş nöqtəsi kimi yadda qaldı. Onun şəhadəti milli birliyin, orduya inamın və Vətən anlayışının daha dərindən dərk olunmasına təkan verdi. O, ölümlə yox, yaşadığı kimi — ləyaqətlə tarixdə yer aldı.

Bu gün Polad Həşimovun doğum gününü qeyd edərkən bir generalı xatırlamırıq. Biz torpağa bağlılığı, əsgərə hörməti, Vətən qarşısında məsuliyyəti xatırlayırıq. Çünki Polad Həşimov artıq bir ad deyil — bir ölçüdür. Vətənə sədaqətin ölçüsü.

Və bu ölçü heç vaxt dəyişməyəcək. Ruhun şad olsun, General.

Sən getmədin —

sən tarixdə qaldın.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin MiG-29 qırıcı təyyarəsinin pilotu, polkovnik-leytenant, Vətənə sədaqəti və peşəkarlığı ilə yadda qalan zabit Rəşad Atakişiyevin doğum günüdür.

“Rəşad Atakişiyevin şərəfli xidmət yolu, vətənpərvərliyi və peşəkarlığı gənc pilotlar üçün nümunədir. Onun xatirəsi Azərbaycan xalqının qəlbində əbədi qalacaq.” General-mayor Həsən Əlövsədov (HHQ komandanı)

Rəşad Atakişiyevin 1985-ci il yanvar ayının 7-də Şəmkir rayonunun Pravda (hazırkı Qılıncbəyli) kəndində anadan olub. Ailədə üç qardaş olublar. O, ilk təhsilini Şəmkir rayonunun Şöhrət Hüseynov adına Qılıncbəyli kənd tam orta məktəbində, daha sonra Samux rayonunun Alabaşlı kənd orta məktəbində alıb.

Oxuduğu müddətdə təlim-tərbiyəsi, bilik və bacarığı ilə seçilib. Orta məktəbi yüksək qiymətlərlə bitirən Rəşad, ali təhsil almaq arzusu ilə 2002-ci ildə Azərbaycan Ali Hərbi Təyyarəçilik məktəbinə üz tutub. O, 2006-cı ildə Azərbaycan Ali Hərbi Təyyarəçilik Məktəbini "Uçuş Mühəndisi" ixtisasına yiyələnərək yüksək nəticələrlə başa vurub.

İkinci kursda oxuyan zaman ilk dəfə ixtisaslaşma tətbiq olunub və aviasiyaya sənəd vermiş 200 nəfər arasında Rəşad da olub. Seçilmiş 35 nəfərlə birgə təhsil alan Atakişiyev diplom alan cəmi 5 nəfərdən biri olmağı bacarıb. O, 2001-ci ildən pilot kimi fəaliyyətə başlayıb, əldə etdiyi bilik və bacarıqları sayəsində polkovnik-leytenant rütbəsinə qədər yüksəlib.

Aprel döyüşlərinin qəhrəman iştirakçılarından biridir. Qısa zaman ərzində təcrübəli pilotlar sırasına və hərbi hissə komandirinin müavini vəzifəsinə yüksələn Rəşad Atakişiyev 2018-ci ilin oktyabrında Real TV-də yayımlanan "Şahinlər" filmində iştirak edərək, havada ən çətin, təhlükəli manevrlərin öhdəsindən gəlib.

 Həmçinin Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi ilə bağlı keçirilən paradda səmada bacarıqlarını göstərib. Ayrıca Azərbaycan və Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin "Turaz Qartalı" devizi altında keçirilən birgə taktiki-uçuş təlimlərində iştirak edib.

2019-cu il, Bakı vaxtı ilə iyul ayının 24-ü saat 22.00 radələrində plana uyğun olaraq gecə vaxtı təlim-məşq uçuşları keçirən Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus MiQ-29 təyyarəsi ilə qəflətən rabitə əlaqəsi kəsilib və aviasiya vasitəsi radarlardan itib. Təyyarə Xəzər dənizinə düşüb. Qəza nəticəsində təyyarənin pilotu, polkovnik-leytenant Rəşad Atakişiyev itkin düşüb.

Təyyarənin axtarış ərazisinin təxmini sahəsi 600 kvadrat kilometr, dərinliyi 40 metrə qədər olub. Təyyarə və pilotun axtarışları üçün Türkiyə və Rusiyadan mütəxəssis və avadanlıqlar cəlb olunub. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin avqustun 19-da verdiyi məlumata görə təyyarənin qara qutusu, 20 avqust tarixində isə pilotun nəşi tapılıb.

21 avqust tarixində Rəşad Atakişiyevin nəşi ikinci Fəxri xiyabanda dəfn edilib. 07.05.2021-ci ildə Hərbi Pilot Polkovnik Leytenant Rəşad Atakişiyevə Şəhid statusu verilib.

“Rəşad uşaqkən deyərdi ki, gecələr quşlar uçmaz... Böyüyəndə pilot oldu, o da quşlar kimi səmanın əngəlliklərində uçdu. Quşlar gecələr uçmaz deyirkən, o, bir dəfə gecə uçuşuna çıxdı. Elə bu uçuş da onun üçün sonuncu oldu.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.01.2026)

 Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin qüdrətinin artırılması, eləcə də türk dövlətləri ilə hərbi əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi günün tələbi, zamanın diktəsidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, bunu Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri, polkovnik Cəlil Xəlilov bildirib.

Polkovnik qeyd edib ki, Prezident İlham Əliyevin yerli televiziya kanallarına verdiyi müsahibədə səsləndirdiyi fikirlər sadəcə dövlətimizin deyil, bütün Türk dünyasının gələcək təhlükəsizliyi baxımından mühüm amil və istiqamətləri əhatə edir: “Dövlətimizin başçısı yerli televiziyalara müsahibəsində daha güclü olmağın, ordunun döyüş hazırlığını, peşəkarlığını artırmağın son dərəcə zəruri olduğunu vurğuladı. Prezident qeyd etdi ki, dünyada baş verən proseslər güc faktorunun həlledici rol oynadığını, dövlətlərarası münasibətlərin “kim güclüdürsə, o da haqlıdır” prinsipi ilə idarə edildiyini göstərir. Həqiqətən də, bu gün müasir dünyada baş verən proseslər sübut edir ki, artıq beynəlxalq hüquq heç bir dövlətin təhlükəsizliyini təmin etməyə, hər hansı təcavüzün qarşısını almağa, yaxud təcavüzkarı cəzalandırmağa qadir deyil. Bu gün təhlükəsizliyin yeganə təminatçısı hərbi gücdür. Məhz buna görə də, dövlətimizin başçısı Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin gücünü mütəmadi şəkildə artırmağa, Ordumuzun texniki təchizatını, peşəkarlığını yüksəltməyə xüsusi diqqət göstərir”.

Cəlil Xəlilov vurğulayıb ki, bu il ölkəmizdə təhlükəsizlik və müdafiə xərcləri ötən illə müqayisədə 4 faiz artırılıb. “Bu, xalqımızın və dövlətimizin təhlükəsizliyinə necə böyük diqqət və məsuliyyətlə yanaşıldığını, ölkəmizin gələcək təhdid və təhlükələrdən qorunması üçün atılan addımların uzaqgörənliyini göstərir. Dövlətimizin başçısının çıxışında əksini tapan mühüm məsələlərdən biri də milli hərbi sənayenin inkişafı, eləcə də müştərək hərbi müəssisələrin yaradılması oldu. Çünki yerli hərbi sənayenin inkişafı təhlükəsizliyin təminatının mühüm şərtlərindən biridir və ölkəmiz bu sahədə də prinsipial addımlar atır”, - deyə o vurğulayıb.

Təşkilat sədri Prezident İlham Əliyevin verdiyi müsahibədə Azərbaycanın digər türk dövlətləri ilə hərbi əməkdaşlığı genişləndirmək istəyinə diqqət çəkərək deyib: “Müsahibədə türk dövlətləri ilə hərbi əməkdaşlığı genişləndirməyin, birgə hərbi təlimlər keçirilməyin vacibliyi çox düzgün olaraq qeyd edildi. Dövlətimizin başçısı bunun Türk dünyasının təhlükəsizliyinin təmini baxımından vacib olduğunu vurğulayaraq bildirdi ki, əgər bütün tərəflərin razılığı olarsa, elə bu il birgə hərbi təlimlərin keçirilməsi baş tutacaq. Bir məqamı da qeyd edək ki, türk dövlətlərinin birgə hərbi təlimlər keçirməsi, hərbi əməkdaşlığı genişləndirməsi yalnız Azərbaycan və Türkiyənin deyil, bütün Türk dünyasının marağına uyğundur. Bu, Türk dünyasının təhlükəsizliklə bağlı problemlərə vahid strategiyadan yanaşmasına və bir-birlərinin təhlükəsizliyi ilə bağlı təhdidlərə biganə qalmayacağına əsas verir. Bu baxımdan, türk dövlətləri arasında hərbi əməkdaşlığın genişləndirilməsi bütün Türk dünyasının təhlükəsizliyi baxımından həyati əhəmiyyət kəsb edir. Ümid etməyə dəyər ki, türk dövlətləri Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin irəli sürdüyü həmin təklifi dəstəkləyəcək və bu sahədə əməli addımlar atmaqla dünyaya Türk dünyasının hərbi əməkdaşlıq məsələsində də həmrəy olduğunu nümayiş etdirəcək”.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)

İmran Verdiyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Vartaşen rayonu Oğuz rayonu adlandırılmışdır.  İndi Oğuz keçmiş Vartaşen rayonunun və onun mərkəzi Vartaşen şəhərinin hazırkı adıdır. Oğuz şəhər və rayonunun adı qüdrətli bir oğuz tayfasının adı olduğu üçün  etnotoponimdir.

Bizcə, Vartaşendən sonra Oğuz adı rayon üçün ən uğurlu seçimdir. Çünki bütün Azərbaycan ərazisi kimi bu rayon da oğuzların  dosdoğmaca yurdudur. Onlar burada nə köçəri-gəlmədirlər, nə də ötüb-gedəndirlər. Dədə-baba kurqanları da, öz qəbirləri də buralarda yerləşir. (R.Orucoğlu).  

Tarix üzrə fəlsəfə doktoru Z.Ə.Cavadova özünün “Şimal-qərbi Azərbaycanın əhali tarixi və tarixi demoqrafiyası” əsərində haqlı olaraq yazırdı ki, “Şimal-Qərbi Azərbaycan oguz-turk tayfalarının…yaşadığı ən qədim insan məskənlərindən biridir. Yurdumuzun tarix salnaməsi olan “Kitabi-Dədə-Qorqud”la səsləşən toponimlər bu bölgənin zəngin və qədim tarixindən xəbər verir...Bu gün Dədə Qorqud qəhrəmanlarının dilindən qopan şirin oğuz türkcəsini kim öz qulaqları ilə eşitmək istəyirsə, Şimal-Qərbi Azərbaycana gəlsin, Şəkinin, qədim Taraqayın (Qaxın) dağ kəndlərinə - Baş Köynüyə, İlisuya, Sarıbaşa getsin, Zaqatalanın, Balakənin muğal kəndlərinə baş vursun, Oğuz, Qəbələ camaatı ilə görüşsün! Bu yerlərin istiqanlı camaatının minillərlə qoruyub saxladığı qədim türk məişəti ilə canlı təmasa girsin!” Hələ vaxtı ilə “Kitabi-Dədə-Qorqud” dastanının ilk tədqiqatçılarından V.Bartold da yazırdı ki, “Qorqudun adı ilə bağlı bu epik silsilə çətin ki, Qafqaz mühitindən kənarda yaradıla bilərdi”.  

Rayon ərazisində dəniz səviyyəsindən 1150 və 1160 metr yüksəkdə olan Baş Daşağıl və Filfilli kəndlərinin şimalında yaşı bilinməyən, tədqiq olunmamış, əhalinin hələ də “oğuz (uğuz) qəbirləri” adlandırdığı qəbirlər, ərazidə müəyyən olunmuş kurqanlar, daş və qutu məzarlar, Dədə Qorqud qəhrəmanlarının adı ilə səsləşən Daşüzə yaxın bölgədəki Qazan xan qalası, Oğuz şəhərinin cənubundakı Bayan kəndi, onun yaxınlığındakı Bayandur (Baydar) talası, Oğuz şəhərinin yaxınlığındakı qədim qala, Baş Daşağıl (bəlkə də Baş Dışağıl) kəndindən yüksəkdəki Qazanın ağılı və Qazanuçan yaylaqları, Daşüz silsiləsi, Xalxal kəndinin şimalında Böyük Qafqazın cənub yamacında olan Xızovuz dağı; Oğuz boylarından “Qarabölük”lərlə, dastan qəhrəmanları  Qarabudaq və Qaragünə ilə əlaqəli olması ehtimal edilən Qarabaldır və Qarabulaq kənd adları; rayon ərazisindən toplanmış “Daşüz haqqında”, “Uğuz baba”, “Oğuz xan dayanan yer” və digər rəvayətlər (toplayıcı Y.Rzayev) də bunu sübut edir. Zənnimizcə, bunlar rayonun qədim oğuzların tarixi-coğrafi arealına daxil olduğunu sübut etmək üçün yetərlidir. 

Kim olub oğuzlar? Mahmud Kaşğari qeyd edirdi ki, Oğuzlar ən böyük və ən nüfuzlu türk boyu olub. Türkiyə tarixçisi, professor, türkoloq Faruq Sümər "Oğuzlar (Türkmənlər)” əsərində onlar barəsində yazır ki, "Oğuzlar azərbaycanlıların əcdadlarıdır... Oğuzlar Türkiyə türkləri, Azərbaycan türkləri, İran və Türkmənistan türklərinin atalarıdır”. 

Türkoloq B.Tuncay isə qeyd edir: “Türk soy və boyları içərisində genezisi haqqında ən çox mənbə bulunan xalq, şübhəsiz ki, oğuzlardır. Ənənəyə görə oğuzlar 24 tayfaya bölünürlər. Ancaq onların qədim adları çox dəyişmişdir. Ancaq Ön Asiya və Qafqaz oğuzlarının, yəni Azərbaycan və Anadolu türklərinin etnik tərkibi genoloji cəhətdən klassik şəklinə  uyğun gəlir”.

B.Tuncay Oğuzların ən azı Mezolit dövründən ölkəmizdə məskun olduqlarını yazır.

F.Rəşidəddin öz “Oğuznamə”sində Oğuzun soyunu Nuh oğlu Yafəsə bağlayır. Eyni hal Azərbaycandan toplanmış miflərin birində də açıq şəkildə ifadə edilir. Prof. F.Bayat yazır ki, Azərbaycandan toplanmış bir  əfsanədə diqqət çəkən yön, Qorqudun atasının, Nuh peyğəmbərin oğlu Yafəsin oğlu Türk olduğu qeydinin tapılmasıdır. Alimin fikrincə, Qorqudun Nuhun nəvəsi olması, bu mifoloji tipi əcdad kultu ilə bağlayır. (https://bextiyartuncay.wordpress.com/2012/03/11/ oguzlarla-bagli-etnoqonik-mifl%C9%99r-ilk-oguz-yurdu-mahan-%C9%99fsan %C9%99-yoxsa-realliq/)

Araşdırmaçı H.Əliyev “"Oğuz" adının mənşəyinə bir baxış” adlı məqaləsində görkəmli türk alimi F.Sümərin  "Oğuzlar (Türkmənlər)" əsərinə istinadən göstərir ki, "oğuzlar" məfhumu "türklər" (“türkmənlər) sözündən öncə işlənən məfhum olub. F.Sümər adı çəkilən əsərdə qeyd edir ki, XI əsrdən Oğuzlar Yaxın Şərqdəki qonşularından onlar barədə "türk" (türkmən) kəlməsini duymağa başlayıblar.  Oğuzlara XI əsrdə "türkmən" adı verilib ki, bu da təqribən iki əsr sonra hər yerdə "oğuz" adının yerini tutub. (Mahmud Kaşğarinin də qeyd etdiyi kimi, Oğuzlar ən böyük və nüfuzlu türk boyu olub, buna görə də onların "türk" adlandırılmaları təbii idi.) 

Ancaq "oğuz" sözü dastanlarda xatirəsi yaşadılan əcdadlarımızın adı kimi türklər (türkmənlər) arasında uzun müddət işlənib.

"Oğuz" sözünün etimologiyası barədə müxtəlif fikirlər vardır. Məsələn, tədqiqatçılar Oğuz sözünün ağız südü mənasını verən ağuz; çay və dərə mənasını verən “oğuz”; buynuz mənasını verən “ugur”; heyvan mənasında olan “öküz” sözlərindən formalaşdığını, o cümlədən ox-tayfa və qəbilələr; insan, şəxs; doğuşla gələn sübh tanrısı demək, ruh və hər şeyi bilən mənasında hesab edilən “öz/ös” sözlərindən əmələ gələn semantik şaxələnmə olduğunu və s. bildirirlər.   (https://turkishstudies.net/social?mod=tammetin&makaleadi=&makaleurl= 1755958925_4G%C3%B6k%C3%A7eAziz_sos-37-47.pdf& key=22389)

Bəzi fikrləri xüsusi fərqləndirmək istərdik. Belə ki, fikirlərin bir qismində qeyd olunur ki, sözün ilkin forması "qa+z" olmuşdur. Əgər diqqət versək, oğuz mənşəli xalqların adlarında və yer adlarında "qa+z" məfhumuna çox sayda rast gəlinir. Məsələn, qazax, qaqauz, Qazan (şəhər adı kimi) və sair. "Kitabi-Dədə Qorqud"da işlənən şəxs və yer adlarında da bu məfhuma rast gəlinir: Qazan xan, Qazılıq dağı, Qazlıq qoca. Çox güman, "oğuz" sözü özü də məhz bu cür səs-hərf dəyişmələri nəticəsində "qa+z" kəlməsinin bir törəməsi olaraq meydana gəlib.

"Oğuz"u totemlə bağlamaq, tarixin çox qədim dönəmində öküzün - buğanın güc, qüdrət rəmzi kimi müqəddəs sayılması ilə əlaqələndirmək (yəni oğuz sözünün öküz sözündən yaranması) istiqaməti də vardır. Yer kürəsinin məhz öküz buynuzları üstündə dayanması barədə qədim inanc da elə həmin düşüncədən --öküzün qüdrət mənbəyi hesab edilməsindən irəli gəlib. 

Məşhur macar dilçisi Y.Nemet isə "oğuz" sözünü "ok-uz" şəklində, yəni "ok"u - qəbilə, boy, "z" hərfini isə cəm ədatı kimi izah etmişdi. Bu cür təhlil bir daha onu göstərir ki, "oğuz" kəlməsi "ox" sözündən formalaşıb. Ox alətinin silah növü kimi oğuzlara mənsub olması yəqindir. Məhz bu atribut oğuzların ta qədimdən döyüş qabiliyyətli, ilkin ibtidai strateji arsenala sahib olmalarını sübut edir. (https://525.az/news/149246-oguz-adinin-menseyine-bir-baxis-arasdirma).

Ox və yayın türklərdə simvolik mənası vardı. Ox təbəəlik, yay hakimlik sayılırdı. Siyasi baxımdan hər bir asılı boya bir ox verilirdi. Bu oxların birliyi Oğuz elini təşkil edirdi. (“Kitabi-Dədə Qorqud ensiklopediyası”, “Yeni Nəşrlər Evi”, Bakı-2000, II cild, səh: 236). 24 boydan ibarət olan Oğuzların 12 boyu boz oxlar, 12 boyu isə üç oxlar adlanırdı. Oğuzlar oxlar, boylar, soylar birliyi idi.

Oğuzlar hələ e.ə. 330-cu illərdə döyüşkən və müstəqil bir xalq olublar. Bunu çoxsaylı tarixi faktlar da sübut edir. Rayonumuzun belə igid əcdadlarımızın boyunun adını daşıması bütün oğuzlular üçün fəxrdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)

Nail Zeyniyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Şairlik məsələsi ədəbiyyatşünaslıqda əbədi müzakirə mövzusudur. Şair yaradılır, yoxsa formalaşır? Bu sual nəinki ədəbi nəzəriyyə, həm də estetika, psixologiya sahələrini əhatə edir.

Klassik ədəbiyyat nəzəriyyəsində şairlik ilahi ilham və təbiət qabiliyyəti ilə bağlıdır. Antik yunan filosofları "tanrı ilhamı" anlayışını işlədiblər. Şair özü yaratmır, onun vasitəsilə tanrılar danışır - bu fikir uzun müddət dominant olub.

Azərbaycan klassik ədəbiyyatında da oxşar yanaşma var. Nizami öz istedadını Allahın neməti hesab edirdi. Füzuli daxili ilhamdan, təbii qabiliyyətdən bəhs edir. Orta əsr poetikasında şair seçilmiş insandır, onun sözü adi insan sözündən fərqlidir. Sovet ədəbiyyatşünaslığında da şairliyin təbii əsası qəbul edilirdi. "Poeziya qanı", "doğma şair", "təbii istedаd" kimi bu ifadələr ədəbi tənqiddə geniş işlənirdi. XX əsrin ikinci yarısından başlayaraq Qərb universitetlərində "yaradıcı yazı" (creative writing) proqramları yaranıb. Bu proqramlarda şeir yazmaq texniki bacarıq kimi təqdim edilir və mərhələli şəkildə öyrədilir.

Amerika ədəbiyyatşünaslığında şeir yazmağın öyrənilə bilən aspektləri sistematik şəkildə tədqiq olunub: metafora qurma texnikaları, ritmik strukturlar, obrazlar sistemi, leksik seçim, kompozisiya prinsipləri. Bunlar hamısı mənimsənilə bilən biliklərdir. Bir sıra tanınmış şairlər də bu fikri dəstəkləyib. Robert Frost deyirdi: "Poeziya təhsil verilə bilməz, amma öyrənilə bilər." Billy Collins isə şeir yazmağı hər hansı digər sənətlə - musiqi, rəssamlıq - müqayisə edir və məşqin əhəmiyyətini vurğulayır.

İki komponent: bacarıq və duyğu

Realist yanaşma şeirdə iki təbəqəni ayırır: texniki və emosional. Texniki təbəqə öyrənilə bilər - vəzn, qafiyə, ritm, bədii təsvir vasitələri, kompozisiya. Bunlar ədəbiyyat elmi tərəfindən tədqiq olunub və təlim metodları mövcuddur.

Amma şeirin emosional, fəlsəfi dərinliyi başqa məsələdir. Həyatı necə görmək, duyğuları necə ifadə etmək, oxucuda hansı rezonans yaratmaq isə bunlar daha çətin öyrədilən keyfiyyətlərdir. Bu, dünyagörüşü, həyat təcrübəsi, psixoloji dərinlik tələb edir.

Ədəbiyyat tarixi göstərir ki, şairlərin böyük əksəriyyəti inkişaf yolu keçib. İlk əsərlər adətən zəif, təcrübəsiz olur. İllər keçdikcə dil zənginləşir, təsvir vasitələri təkmilləşir, poetik dünyagörüş formalaşır. T.S. Eliot-un erkən şeirləri ilə yetkin dövrü arasında böyük fərq var. Anna Axmatova-nın ilk lirik şeirləri ilə sonrakı fəlsəfi-dramatik əsərləri müqayisəsi bunu aydın göstərir. Brodski-nin gənc yaşlarında yazdıqları ilə Nobel mükafatı aldığı dövrdəki əsərləri - kəskin keyfiyyət fərqi var.Bu inkişaf öyrənmənin, təcrübənin, daimi oxu və yazının nəticəsidir. Şair formalaşmasında ədəbi mühitin rolu böyükdür. Klassik ədəbiyyat oxumaq, müasir poeziya ilə tanış olmaq, ədəbi müzakirələrdə iştirak etmək, tənqidə açıq olmaq - bunlar şairin inkişafında mühüm amildir.

Orta əsrlərdə "üstad-şagird" sistemi bu prinsipi həyata keçirirdi. Gənc şair təcrübəli ustaddan öyrənir, ədəbi ənənəni mənimsəyir, öz səsini tapmağa çalışırdı. Müasir dövrdə yaradıcı yazı proqramları, ədəbi emalatxanalar, seminarlar eyni funksiya daşıyır.

Bəzi mədəniyyətlərdə poeziya yazmaq kütləvi şəkildə öyrədilir və təşviq olunur. Məsələn, Yaponiyada haiku yazmaq mədəniyyətin ayrılmaz hissəsidir, məktəbdə öyrədilir. Ərəb ədəbiyyatında qəsidə yazmaq qaydaları nəsildən-nəslə keçən biliklərdir.

Azərbaycanda sovet dövründə ədəbi emalatxanalar, gənc müəlliflər birlikləri poeziya təhsilinin formaları idi. Çox tanınmış şairlərimiz bu sistemdən keçib.

Ədəbiyyat tarixində heç bir xüsusi təhsil almadan böyük şairlərə çevrilən insanlar var. Emily Dickinson təcrid olunmuş həyat yaşayıb, ədəbi mühitdən uzaq olub, amma Amerika poeziyasının ən böyük adlarından biridir. Varlam Şalamov düşərgədə, ən ağır şəraitdə böyük poeziya yaradıb.

Bu hallar "təbii istedadı" təsdiq edən kimi görünür. Amma diqqətlə baxanda görürük ki, bu şairlər də çox oxuyub, düşünüb, daimi yazıb. Onlarda formal təhsil yox idi, amma özünütəhsil və daxili motivasiya güclü idi.

Şeir yazmaq nə tam yaradılışla bağlıdır, nə də tam öyrənilən bacarıqdır. Bu, hər ikisinin sintezidir. Təbii meyillik, duyğusallıq, dil hissi işi asanlaşdırır və sürətləndirir. Amma texniki bacarıqlar, ədəbi təhsil, daimi təcrübə olmadan nəticə əldə etmək mümkün deyil. Başqa tərəfdən, güclü texniki hazırlıq təbii istedadın tam yerini tuta bilməz. Qayda-qanunları mükəmməl bilən, amma demək istədiyi heç nə olmayan insan, yaxşı şeirlər yaza bilməz.

Əsas sual budur: sənin dünyaya deyəcək sözün varmı? Həyat haqqında öz baxışın, duyğuların, müşahidələrin varmı? Əgər varsa və onları başqaları ilə bölüşmək istəyirsənsə, şeir yazmağı öyrənmək mənalıdır. Əgər yoxdursa, heç bir texnika kömək etməyəcək.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəzən musiqi dinləyərkən sadəcə özünü və yaşadıqlarını düşünürsən. Keçmişinə qayıdırsan, xatirələrin içində itib-batırsan. Bir səs səni illər öncəyə aparır, bir söz köhnə yarana toxunur.

Amma elə sənətkarlar olur ki, onları dinləyərkən yalnız mahnını yox, sənətkarın özünü görürsən. Onu göz önündə canlandırırsan. Səsi ilə birgə baxışları, duruşu, hissləri də səninlə danışır. Elə bil səhnədən enməyib, elə bil hələ də oxuyur…

Duy səsimi, qəlbimin ruhu ol

Gəl, nə olar, qorusun bizi Yaradan

Kaş həmişə yanımda sən olasan

İnan, gözləyir zaman, nə qədər düşünür səni ürək

Gəl bir olaq, sevgini sənlə bölək

Bax üzümə həmişə gülərək

Getmə...

Bu misralar oxunarkən, heç kim bilmirdi ki, bir gün biz sənin üçün “kaş həmişə yanımızda olaydın” deyəcəyik.

Bu misraları sən oxuyarkən isə heç düşünməzdin ki, gün gələcək, sənin ifalarını dinləyərək sənə rəhmət diləyəcəyik…

Bu gün Aygün Bəylər xalqımızın sevimlisidir.

Sənətkar dünyasını dəyişə bilər, lakin sənətkar heç zaman ölmür.

O və onun sənəti daim yaşayır — qəlblərdə, qulaqlarda və xalqımızın içində.

Filan-filankəs deyildi Aygün Bəylər…

O, səsi ilə iz buraxan, səhnəyə ruhunu qoyan sənətkar idi.

Bu gün -6 yanvar- Aygün Bəylərin vəfatının ikinci ildönümüdür.

Aygün Bəylərin “Getmə”, “Nə yaxşı sən varsan”, “Özün günahkarsan”, “Bağışlaram səni” və daha neçə-neçə duyğulu ifaları var ki, illər keçsə də, hələ də dinlənilir, hələ də insanın qəlbinə toxunur. Onun səsi bir dövrün hisslərini, ağrılarını, sevgisini özündə daşıyır.

Əməkdar artist Aygün Hümmətovanın (Bəylər) vəfatı Azərbaycan mədəniyyəti üçün böyük itkidir. Şübhəsiz ki, o, əvəzolunmaz səsi, təkrarsız ifası, zəngulələri, eləcə də səhnə mədəniyyəti və geyim tərzi ilə yaddaşlarda qalacaq.

48 yaşında dünyasını dəyişən sənətkarın özündən sonraya təkcə mahnıları yox, həm də 14 yaşlı bir qız övladı qalıb.

Qeyd edək ki, Əməkdar artist uzun müddət xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkirdi.

İkinci il dönümü münasibətilə “Ədəbiyyat və İncəsənət”ə  müsahibə verən Aygün Bəylərin bacısı Zümrüd Hümbətova bacısının sənət yolunda yaşadığı çətinlikləri bizimlə bölüşüb:

“Bizim dahi, unudulmaz sənətkarımız-  bacım sənətə çox az yaşlarında gəlib. Təxminən 12–13 yaşlarında nağara ifaçısı kimi. Buna baxmayaraq, o nağara ifa edəndə sənətdə çox çətinliklər çəkdi. Oxuyarkən belə böyük əziyyətlər gördü. Çünki o vaxt bu sənətdə addım atmaq heç də rahat deyildi.

Çox heyif ki, bu qədər əziyyət 48 yaşında bitdi. Kimi imkan vermədi, kimi ayağının altını qazıdı. Bacımın başına bu sənətlə bağlı çox işlər gəldi.

Amma bacım gedişi ilə möhür vurdu getdi. Yaddaşlarda, ürəklərdə qaldı. Xalqımız onu və onun musiqisini daim yad edir”.

Zümrüd Hümbətova bacısı ilə bağlı xatirələrini bölüşərkən duyğularını gizlətməyib:

“Mən az yaşlarımda, daha sonra isə son zamanlarında Aygünlə daha çox yaxın idim. Çünki hərə öz ailəsini qurdu, başımız qarışdı. Biz də çox əziyyətlər çəkmişik. Atam gənc yaşında dünyasını dəyişib. Aygün bizə ata da olub, ana da, qardaş da. İkinci ildir ki, Aygünü itirmişik. Mən hələ də unuda bilmirəm. Həm bacı kimi yeri çox görünür, həm də onun musiqilərini dinləyəndə, hətta ifa edəndə çox kövrəlirəm, ağlayıram. Bəzən deyirlər ki, bəsdir bu qədər fəryad etmə, artıq iki il keçib. Amma bu mənim üçün çox çətindir”.

Aygün Bəylərin son konserti isə ailəsi üçün xüsusilə yadda qalan olub:

“O konsert o qədər təsirli oldu ki…Pərdə arxasında dayanmışdım. Konsert başlayandan bitənə qədər ancaq ağladım. Nə başlanğıcını, nə də sonunu hiss etdim. Konsert günü səhər tezdən onunla Heydər Əliyev Sarayına getdik. Səhər 9-dan axşama qədər bir yerdə olduq. Məşqlər etdi, danışdıq, güldük. O günlər çox stress keçirirdi. Həmin konsert həm sevincli, həm də kədərli idi. Sevincli idi, çünki arzusuna çatmışdı…"

Zümrüd Hümbətova deyir ki, bacısının həyatı çətinliklərlə dolu olub:

“Aygün çox çətin günlər yaşadı. Taleyi elə də üzünə gülmədi. O, övladı ilə xoşbəxt oldu. Övladı dünyaya gələndə sanki dünyası bir az dəyişdi. Amma yenə də sənətinə canını fəda etdi.

Birinci sinifdən dostlaşdığıolan rəfiqələri hələ də məni tək qoymur. Tez-tez görüşür, Aygün haqqında danışır, məzarını ziyarət edirik. Amma Aygünün arzularının çoxu yarım qaldı”.

Aygün Bəylər getdi…

Amma səsi qaldı.

Mahnıları qaldı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.01.2026)