İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Komediya, satira onun daxilindən gəlirdi. Ona görə də hansı janra müraciət edirdisə, gülüşə münasibətini mütlqə ortaya qoyurdu.

Bu gün onun anəm günüdür...

Əhməd Anatollu 7 noyabr 1894-cü ildə Bakıda, əslən Maştağalı olan şair Muxtar Bisavadın ailəsində doğulub. Səhnəyə ilk dəfə 1912-ci ildə Hüseyn Ərəblinskinin "Səfa" mədəni-maarif cəmiyyətinin teatr truppasında hazırladığı "Qaçaq Kərəm" (Vano Mçedaşvili) tamaşasında çıxıb. "Nicat" truppasında, "Zülfüqar bəy və Üzeyir Hacıbəyov qardaşlarının müdiriyyəti" teatr dəstəsinin tamaşalarında oynayıb.

Dövrünün qabaqcıl aktyorları ilə Orta Asiya ölkələrinin böyük şəhərlərinə, İdil çayı (Volqa) boyundakı türkdilli şəhərlərə, İrana, Rəştə, Ənzəliyə, Tehrana qastrol səfərlərinə çıxıb. Əhməd Səfərov milli estrada teatrı janrında fəaliyyət göstərən ilk sənətkarlardan biridir. "Anatollu" onun səhnə təxəllüsüdür. 1922–1925-ci illərdə Bakı Türk Azad Tənqid və Təbliğ Teatrında, 1923–1924-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında aktyor işləyib.

1926-cı ildə Tiflis Dövlət Türk Dram Teatrının kollektivinə qəbul olunub, 1927-ci ildə Bakıya qayıdaraq Azərbaycan Dövlət Estradasında, Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında fəaliyyət göstərib. 1939–1949-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında, 1949-cu ildən təqaüdə çıxana qədər isə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında işləyib.

Kitabları

- Kupletlər

- Şapalaq: türk səhnəsinin aktyoru Əhməd Anatolinin yazdığı kupletlər

- Çuvalduz (kupletlər)

- Öz aramızda qalsın

- Əlli il Azərbaycan səhnəsində

İfa etdiyi əsas rollar

1. Romanovların son günləri - İkinci Nikolay

2. 1881-ci il - Boqdanoviç

3. Anamın kitabı - Qənbər

4. Paris Notrdam kilsəsi- Olivye

5. Qızıl trenlər - Mironov

6. Hücum - Uspenski

7. Dağılan tifaq - Cavad

8. Müsibəti-Fəxrəddin - Məhərrəm

9. Ölülər - Şeyx Əhməd

10. Anamın kitabı - Zaman

11. Şeyx Sənan - Keşiş

12. Qaçaq Kərəm - Xaço

13. Əlli yaşında cavan - Orduxan bəy

14. Toy kimindir? - Qoşun

Təltif və mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- "Şərəf nişanı" ordeni

- "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı

- "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı

Səhnəciklər və intermediyalar

                LAY-LAY

                       1

Laylay dedim, yatasan, gül yastığa batasan,

Ali məktəb bitirib, şan-şöhrətə çatasan.

Laylay, laylay, a laylay, atam, qardaşım, laylay.

                       2

Laylay dedim yatasan, on beş yaşa çatasan,

Alverlə məşğul olub, elmin daşın atasan.

Laylay, laylay, a laylay, lay-lay, daşbaşım, laylay.

                       1

Laylay dedim, gül oğlum, bağçamızda gül oğlum,

Hər kəsin məqamını, öz yerini bil, oğlum.

Laylay, laylay, a laylay, laylay gül bağım, laylay.

                       2

Laylay dedim, gül oğlum, hörmət etmək bil, oğlum.

Müdirin paltosunu, çəkməsini sil, oğlum.

Laylay, laylay, a laylay, laylay, yaltağım, laylay.

              AT ÇÖLƏ

                     1.

Bir əmrnamə almışıq rəisin imzası ilə,

İdarənin müdirinə əmr eləyir, yazır belə:

                     2.

Müftə maaş alanları yoxlayıb ixtisar elə,

Tənbəli, oğru-əyrini, tut qulağından, at çölə.

                     1.

Tez ol, kağız-qələm götür, deyim, sən al siyahıya,

İdarədən düşməlidir neçə fəal siyahıya.

                     2.

Birinci öz müavinin Qüdrəti sal siyahıya,

Vəzifəni alar ələ, tut qulağından, at çölə.

Əhməd Anatollu 7 aprel 1973-cü ildə Bakıda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

Səhnəcik və intermediyalar “Əhməd Anatollu. Əlli il Azərbaycan səhnəsində” kitabından götürülmüşdür.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.04.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Xəbər verdiyimiz kimi, martın 27-də Rusiya prezidenti Vladimir Putin videokonfrans vasitəsilə Dərbənddə yenidən təmir edilmiş Azərbaycan Dövlət Musiqili Dram Teatrının açılışında iştirak edib. O, teatrın yenilənmiş binasının regionun mədəni həyatı üçün önəmli olduğunu vurğulayıb və zəngin mədəni mühitin yalnız paytaxtlarda deyil, bütün bölgələrdə əlçatan olmasının vacibliyini qeyd edib. İnsanlar üçün maraqlı görünən bu açılış, mədəniyyətimizin inkişafının açıq nümunəsidir. Görəsən, Rusiya prezidentinin bu jestinin pərdəarxası məqamları vardırmı?

Mövzu ilə bağlı politoloq Tofiq Abbasov "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalına  müsahibə verib.

-Tofiq bəy, Dərbənddə Azərbaycan dram teatrının bərpası və açılışı "yumşaq güc" nümunəsi sayılırmı?

-Dərbənd bölgəsində Azərbaycan dram teatrının yenidən istifadəyə verilməsi, onun binasının bərpa edilməsi, ora investisiyanın ayrılması "yumşaq güc"ün  təzahürüdür. Çünki bəzi məsələlərin həllində sərt güc, ümumiyyətlə, güc vasitəsi, görürsən ki, aciz olur. Ancaq yumşaq gücün qurduğu konfiqurasiyalar daha işlək, daha etibarlı olur. Çünki onlar ilk növbədə insanlar arasında ünsiyyət platformasını formalaşdırır, təmasları yüngülləşdirir. Digər tərəfdən də insanlar anlayırlar ki, maddi maraqlar bir araya gələndə eqoistlik tüğyan etməyə başlayır. Ancaq maddi maraq olmadıqda elm, sənət, incəsənət sahəsində mübadilənin olması insanları eyni səviyyədə zənginləşdirir. Və ona görə də bu prosess ikitərəfli münasibətlər üçün həqiqətən də çox vacibdir.

-Bəs, bu teatr açılışı Azərbaycan mədəniyyəti üçün nə mesaj verir?

-Birincisi, burada əsas göstərici ondan ibarətdir ki, Azərbaycanlılara Rusiyada aftokton millət kimi baxmalıdırlar. Yəni, biz Azərbaycanlılar olaraq, həm də indiki Rusiya Federasiyasının yerli əhalisi kimi təşəkkül tapmışıq. Biz diaspora deyilik, biz icma, gəlmə deyilik.  İkincisi, bir daha göstərdik ki, Rusiyanın cənubunda, Dağıstan bölgəsində, Qafqaz bölgəsində Azərbaycan mədəniyyətinin xüsusi yeri var, onun dəsti-xətti var və istənilən halda orada yaşayan Azərbaycanlılar həm də Rusiya xalqlarının  tərkibində olaraq  mədəni inkişafda yaxından iştirak edirlər.  Onların özünə məxsus dəyərlər və ənənələr toplusu var. Nəhayət, onlar quruculuq işlərində həddən artıq fəaldırlar. Yəni, söhbət mədəni, sivilizasiya quruculuğundan gedir. Odur ki, bizim qonşularımız, xüsusilə də ermənilər, bir çox halda "Azərbaycanlılar gəlmədilər" demələri-əbəsdir. Bunların hər birinin arxasında heç bir maddi ya mədəni sübutu olmayan fikirlərdir.  Bir daha göstərdik ki, Azərbaycanlıların özünə məxsus mədəniyyəti, oturuşmuş mədəniyyəti var. Və bu mədəniyyət də qonşular tərəfindən, istər şimaldan, istər cənubdan, bütün sahələrdən, bütün siqnatarın hamısından dəyərləndirilir və özünə məxsus sabitləşdirici rol oynayır.

Son illər ərzində, xüsusilə də o 2024-cü ildə, 2025-ci  təyyarə qəzasından sonra da Azərbaycanlılarla bağlı qara PR mexanizmləri işə salındı. Bu heç də Rusiya cəmiyyəti üçün başucalığı gətirən göstərici deyil. Çünki azərbaycanlılar istənilən yerdə, əgər yaşayır və  fəaliyyət göstərilirsə, onlar yerli camaatlarla həmişə dil tapırlar.   Bizim bəzi qonşulardan fərqli olaraq azərbaycanlılar iddialar irəli sürmürlər. Onların başqa  millətlərin malına, varidatına göz dikmələri yoxdur. Azərbaycanlılar sadəcə mübadilə vasitəsilə   çalışırlar ki, özünəməxsus sabitlik situasiyasını formalaşdırsınlar.

Bu baxımdan elə hesab edirəm ki, Rusiyada bir qədər xoşa gəlməz hadisələr baş verdi. Xüsusilə də Azərbaycan dövlətinin rəhbəri, prezidentimiz İlham Əliyevin tələblərindən sonra araşdırma aparılmalı idi, kompensasiyalar verilməli idi, günahkarlar cəzalandırılmalı idi. Bunlar öz yerində, ancaq bunlara rəğmən Rusiya tərəfi sanki real situasiyanı qeyri-obyektiv şəkildə dəyərləndirərək çalışdılar. Hətta Azərbaycanlıları borclu çıxarsınlar. Azərbaycanlıların bu prosesdə heç bir günahı yox idi. Təəssüf ki, belə bir nəticə alındı, ancaq buna baxmayaraq,  qonşuluq siyasəti, ümumi yaşama prinsipləri bir şeyi hamıdan tələb edir ki, insanlar daha çox birləşdirici dəyərlərə köklənsinlər, yəni bir-birlərində nifrət, düşmən hissini yaratmasınlar.  Çalışsınlar ki, indiki  dövrdə bir qədər tədbirli olsunlar,  bizim müasirlərimiz inciməsinlər, onların qayğıları artmasın və nəhayət həm proseslərdən zövq alsınlar, həm də rifaha da bu öz müsbət təsirlərini göstərsin.  Bu sir deyil ki, Rusiyada Azərbaycanı sevməyən siyasi qüvvələr var, onların bəzi nümayəndələri, hətta hakimiyyət orqanları, seçkili orqanlarla təmsil olunurlar, daim Azərbaycana qara yaxmalar göndərirlər, çalışırlar bizim xalqımızın obrazını korlasınlar. Lakin  bunlar əbəs yerədir. Çünki azərbaycanlıların quruculuq imkanları, potensialı hamıya bəllidir və biz öz ənənələrimizdən geri çəkilməyəcəyik.  Dərbənd Teatrına Rusiya prezidenti Vladimir Putinin diqqəti,  mədəni dairələrinin bu məsələyə münasibəti, açılış mərasimində ürəklə, sevinc ilə iştirak etmələri son dərəcə yaxşı bir göstərici,  ümidverici anlayışdır. Çalışmaq lazımdır ki, Azərbaycanla Rusiya arasında münasibətlər korlanmasın, onların tərkibində sağlam münasibət olsun və insanlar birgə yaşayış məsələlərində də elə layihələri, elə proqramları həyata keçirsinlər ki, ondan bütün tərəflər iştirakçılar fayda əldə etsinlər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.04.2026)

Gültac Əliyeva,

həvəskar yazar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Adını “Günəşim” deyə qeyd etmişdim… mənim üçün sevgi də belə idi — isti və hərarətli. Yoxluğunun xəyali belə üşüdərdi ruhumu, qaynar qanım donardı damarlarımda. Mənə bir gün belə sevəcəyimi desələr, əsla inanmazdım… axı mən yad idim sevgiyə.

İndi düşünürəm də, bəlkə də məhz bu səbəbdən yazın yağışını, qışın qarını, payızın xəzənini sevmirdim. Mən bir tək “Günəşi” sevirdim. Həqiqət də budur ki, sevgi toxunan qəlbdə nifrətə yer qalmırdı…

Hələ bir səhər yuxudan oyanıb mənə zillənən o yuxulu gözlərində ruhumun necə qamaşdığını hiss etmişdim… nurunu saçmışdı gözlərin üzərimə.

O an mənim yaşadığım həyatın kulminasiya nöqtəsi idi. Heç o qədər xoşbəxt olmamışdım mən… O an və o anın xəyali idi məni bu “soyuq” dünyada isidən.

İçimdə bir yer Günəşi gözləyən… gəlməyəcəyini bilə-bilə ümidini itirməyən səhər kimi həsrətdir sənə…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.04.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Tarixdə “Drakula” adı daha çox vampir əfsanəsi ilə tanınsa da, bu ad real bir hökmdara məxsusdur. Vlad III Drakula XV əsrdə yaşamış, sərt üsulları ilə qorxu yaradan və eyni zamanda fərqli cür qiymətləndirilən mübahisəli tarixi şəxsiyyətdir. Onun həyatı siyasi çəkişmələr, müharibələr və qanlı hadisələrlə yadda qalıb.

Mənşəyi və uşaqlıq illəri

Vlad 1431-ci ildə Transylvania bölgəsində doğulmuşdu. O, Vlad II Dracul adlı zadəganın oğlu idi. “Drakula” sözü “Drakulun oğlu” mənasını verir. Atası “Əjdaha Ordeni”nin üzvü olduğuna görə “Drakul” ləqəbi ilə tanınırdı.

Uşaqlıq illəri çətin keçmişdi. Siyasi razılaşma nəticəsində Vlad və qardaşı Osmanlı sarayına girov göndərildi. Bu dövr onun xarakterinin sərtləşməsində mühüm rol oynadı. Gənc yaşlarında hakimiyyət, xəyanət və güc mübarizəsi ilə tanış oldu.

Hakimiyyət uğrunda mübarizə

Vlad ilk dəfə 1448-ci ildə Wallachia taxtına çıxdı, lakin hakimiyyəti uzun sürmədi. 1456-cı ildə yenidən hakimiyyətə qayıtdı və ölkəni sərt üsullarla idarə etməyə başladı. Daxildə boyarların təsirini azaltmaq üçün amansız tədbirlər gördü və mərkəzləşmiş hakimiyyət qurmağa çalışdı.

Osmanlılarla qarşıdurmanın səbəbləri

Vladın hakimiyyəti dövründə Osmanlı dövləti ilə münasibətlər gərginləşdi. Wallachia Osmanlıya bağlı knyazlıq idi və xərac ödəməli idi. Vlad hakimiyyətə gəldikdən sonra bu öhdəliyi yerinə yetirməkdən imtina etdi. Bu addım açıq itaətsizlik kimi qəbul olundu və münasibətlər kəskinləşdi.

Gəncliyində Osmanlı sarayında girov saxlanılması da onun münasibətinə təsir etmişdi. O, bu dövrdə Osmanlı idarəçiliyini tanısa da, özünü məcbur edilmiş hesab edirdi və sonradan müstəqillik uğrunda daha sərt mövqe tutdu.

Rəvayətə görə Osmanlı elçiləri saraya daxil olanda papaqlarını çıxarmadılar. Səbəb kimi “adətimiz belədir” dedilər. Vlad isə onların papaqlarını başlarına mismarlatmağı əmr etdi. Bu hadisə diplomatik münasibətləri daha da gərginləşdirdi və onun sərt xarakterinin nümunəsi kimi yadda qaldı.

Açıq müharibə və psixoloji savaş

1461–1462-ci illərdə Vlad Dunay boyunca Osmanlı sərhədlərinə hücumlar təşkil etdi. Bu basqınlar artıq açıq qarşıdurmanın başlanğıcı idi. Osmanlı sultanı Mehmed II Vladı cəzalandırmaq üçün böyük ordu ilə yürüş etdi.

Osmanlı ordusu Wallachia ərazisinə daxil olanda minlərlə qazığa keçirilmiş cəsədlərlə qarşılaşdı. Bu “qazıqlar meşəsi” düşməni qorxutmaq üçün düşünülmüş psixoloji taktika idi. Vlad bu üsulla sayca üstün olan ordunu ruhdan salmağa çalışırdı.

1462-ci ildə o, Osmanlı düşərgəsinə gecə hücumu etdi. Məqsəd birbaşa sultanı öldürmək idi. Sultanı tapa bilməsə də, hücum Osmanlı ordusunda qarışıqlıq yaratdı və Vladın cəsarəti haqqında rəvayətlər yayılmağa başladı.

“Qazığa keçirən” ləqəbi

Vlad tarixə ən çox düşmənlərini qazığa keçirməsi ilə düşüb. Bu üsul həm cəza, həm də qorxutma vasitəsi idi. Onun düşmənlərinin cəsədlərini yol kənarlarında nümayiş etdirməsi haqqında çoxsaylı rəvayətlər yayılmışdı. Bu səbəbdən o, “Çəpələyən” və ya “Qazığa keçirən” kimi tanınmağa başladı.

Həbs, qayıdış və ölüm

1462-ci ildə Vlad Macarıstanda həbs edildi və bir neçə il saxlanıldı. Daha sonra azad olundu və 1476-cı ildə yenidən hakimiyyətə qayıtdı. Lakin bu hakimiyyət qısa sürdü. Həmin il döyüş zamanı öldürüldü. Onun başının kəsilərək düşmənlərinə göndərildiyi barədə məlumatlar da mövcuddur.

Vampir əfsanəsinin yaranması

XIX əsrdə irland yazıçısı Bram Stoker 1897-ci ildə yazdığı Dracula romanında bu addan istifadə etdi. Beləliklə, Vladın adı vampir əfsanəsi ilə bütün dünyaya yayıldı. Lakin romandakı obraz real Vladın həyatı ilə tam uyğun deyil, daha çox bədii uydurmadır.

Beləliklə,

Vlad Drakula tarixdə həm qorxu, həm də güc simvolu kimi qalıb. Osmanlılarla qarşıdurması, sərt idarəçiliyi və amansız üsulları onun adını tarixə yazdı. Zaman keçdikcə bu tarixi şəxsiyyət əfsanəvi obrazla birləşdi və Drakula adı həm real hökmdar, həm də mifoloji simvol kimi yaşamağa davam etdi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.04.2026)

NailZeyniyev,

"Ədəbiyyatvə incəsənət" portalının Ədəbiyyat şöbəsi

“Kitab insanı dəyişdirir” fikri çox eşidilir. Demək olar ki, mübahisəsiz qəbul olunub. Amma bir az diqqətlə baxanda görünür ki, bu fikir daha çox arzuya söykənir, reallığa yox.

İnsanın baxışı əsasən erkən yaşlarda formalaşır. Ailə, mühit, ilk yaşantılar bu prosesdə əsas rol oynayır. Sonradan oxunan kitablar isə çox vaxt bu əsasın üzərinə əlavə olunur. Onu kökündən dəyişmir, daha çox genişləndirir. İnsan oxuduğunu yeni fikir kimi qəbul etdiyini düşünür, amma əslində çox vaxt artıq inandığını başqa sözlərlə yenidən görür.

Bu halın sadə izahı var. İnsan öz fikrinə uyğun olanı daha rahat qəbul edir. Əks düşüncə isə narahatlıq yaradır və çox vaxt kənara itələnir. Kitab seçimi də çox vaxt belə işləyir. Adam özünə yaxın yazan müəllifləri oxuyur. Nəticədə kitab onu dəyişdirmir, sadəcə öz fikrini daha səliqəli şəkildə ifadə etməyə kömək edir.

Amma bu hər zaman belə deyil. Bəzi kitablar həqiqətən təsir edir. Onların fərqi ondadır ki, oxucunu alışdığı çərçivədən çıxarır. Gözlədiyi fikirləri yox, gözləmədiyi həqiqətləri göstərir. Belə kitabları oxumaq asan olmur. Çünki insan özünü sual altına qoymalı olur. Bu isə hər kəsin qəbul etdiyi bir vəziyyət deyil.

Bizdə də oxumağa yanaşma bir az fərqlidir. Uzun illər kitab daha çox müəyyən fikirləri möhkəmləndirmək üçün istifadə olunub. Bu vərdiş hələ də tam yox olmayıb. İnsanlar çox vaxt öz düşüncəsinə uyğun kitabları seçir və bununla kifayətlənir.

Əslində oxumaq tək başına kifayət etmir. Oxuduğun üzərində düşünmək lazımdır. Onu öz həyatınla müqayisə etmək, bəzən ona etiraz etmək lazımdır. Bu olmadıqda oxumaq sadəcə məlumat toplamaq kimi qalır. Məlumat isə insanı dəyişdirmir, yalnız bildiyini artırır.

Dəyişiklik çox vaxt başqa cür yaranır. İnsan əvvəlcə nəsə yaşayır, sonra o yaşantını izah edən bir mətnlə qarşılaşır. O an kitab sadəcə söz olmur, mənaya çevrilir. Oxucu özünü orada tapır və bu tapıntı təsir edir.

Bəzən bir əsəri oxuyanda insan özünü görür. Bu, dəyişmənin başlanğıcı ola bilər. Amma bunun baş verməsi üçün oxucunun buna açıq olması lazımdır. Yoxsa ən güclü mətn belə təsirsiz qala bilər.

Oxumağın təsiri çox vaxt ya şişirdilir, ya da kiçildilir. Bəziləri kitabı hər şeyi dəyişən vasitə kimi görür, bəziləri isə onu boş vaxt məşğuliyyəti sayır. Əslində isə məsələ ortadadır. Kitab dəyişdirə bilər, amma bunu hər dəfə etmir.

Sonda sual yenə qalır: əgər kitab çox vaxt dəyişdirmirsə, niyə oxuyuruq? Çünki bəzən dəyişdirir. Həmin nadir an üçün oxuyuruq. Bir kitab çıxır, insana toxunur və onu əvvəlkindən fərqli edir. Bu bir dəfə baş versə belə, oxumağa dəyər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.04.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Səyahətimiz cənubadır. Gözəl mənzərəli, dörd bir tərəfdən yaşıl örtüklü  Talış dağları, onun qoynunda özünə yer edinmiş Sim kəndi.

Mərkəzdən 40 km uzaqlıqda yerləşir. Yolları bərbad vəziyyətdə olduğu üçün uzun müddət gözdən uzaq bir bölgə olub. Lakin yollar sahmana salındıqdan sonra isə bu gözəl yerləri görmək üçün gələn turistlərin sayı get-gedə artıb.

Azərbaycanın ən qədim yerlərindən biridir. Sımdəki qayalar, qayaüstü təsvirlər Qobustanı xatırladır. Turizm üçün qiymətli məkan olan bu kənddə 25 və 30 metr hündürlükdə olan iki şəlalə, bundan əlavə 100-ə qədər də bulaq mövcuddur. Lakin abidələr diqqətinizə çatdırdıqlarımla yekunlaşmır. Burada köhnə qəbirstanlıq, ağacdan inşa edilən məscid, yerli əhəmiyyətli Damğalı daşlar, nizə tutmuş atlının təsviri olan qəbir daşı kimi abidələr də vardır.

Bu gün əkinçilik, maldarlıq və meyvəçilik kimi təsərrüfat sahələri sımlıların məşğuliyyətidir. Sım kəndi Pəlikəş kənd inzibati ərazi dairəsininin və Pəlikəş bələdiyyəsinin tərkibindədir.

Bu kənd sanki açıq təbiət muzeyidir. Talış sıra dağlarının ətəyində yerləşdiyindən kənddə öz mənbəyini dağlardan götürən dörd şəlalənin olması isə ona xüsusi çalar verir.

Kənd sakinlərinin tarixi peşələrindən biri də dəmirçilikdir. Azərbaycanda “kürük” sistemi ilə işləyən yeganə dəmirçilik sistemi də məhz burada yerləşir. Kəndin yolu üzərində yerləşən su anbarında (Ojakəran kəndi) mükəmməl gözəlliyə malik mənzərənin seyrinə çıxa bilərsiniz. Və qədim Ağ Körpü də maraqlı məkanlardan biridir. 

Yurdumuzun səfalı kəndində yerləşən abidələrdən biri də zümrüd donlu yaşıllıqlar arasındakı talada var olan böyük hamar daşdır. Bu daş stola bənzəyir. Bir rəvayətə görə  İsmayıl şah bu daşın ətrafında vəzir-vəkilləri ilə məşvərət edərmiş.

Bu kəndin interneti, yolu, ictimai iaşə obyektləri turizm standartlarına uyğun deyil. Turizmin inkişaf etdirilməsi üçün ilk öncə ora yolun çəkilməsi, daha sonra sürətli internetlə təmin edilməsi, turistlik məkanların tikilməsi vacibdir. Burada qalmağa yer yoxdur, insanlar səhər gedir, axşam geri qayıtmaq məcburiyyətində qalır.

Sımda ümumiyyətlə 2000-ə yaxın təbii bulaq var. Bu, dünyanın heç bir yerində.yoxdur

Tarixin izləri dediklərimlə qurtarmır. Burada Şah qalası, bir də həbsxana mövcuddur. Sımın mərkəzində yerləşirlər. Qalanın izləri durur.

Bir sözlə, Astaranın Sım kəndinin timsalında dağlıq kəndləri füsunkar gözəlliklərə və ecazkar mənzərələrə şahidlik edirlər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.04.2026)

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi,

Beyləqan rayon Mədəniyyət Mərkəzinin rejissoru, "Gənclik" xalq teatrının rəhbəri, "Haberdili.com"un Azərbaycan təmsilçisi

Qafqaz coğrafiyası tarix boyu müxtəlif xalqların, dillərin və mədəniyyətlərin qovuşduğu nadir mədəni məkanlardan biri olmuşdur. Bu bölgədə formalaşmış mədəni irsin mühüm qatlarından biri şifahi ədəbiyyatdır. Şifahi ədəbiyyat yalnız estetik ifadə vasitəsi deyil, həm də xalqın dünyagörüşünü, mənəvi dəyərlərini, tarixi yaddaşını və sosial münasibətlər sistemini özündə yaşadan canlı yaddaş formasıdır. Nəsildən-nəslə söz vasitəsilə ötürülən dastanlar, nağıllar, rəvayətlər və atalar sözləri cəmiyyətin mənəvi təcrübəsini qoruyub saxlayan bir məktəb rolunu oynamışdır.

Qafqaz xalqları arasında bu ənənənin ən parlaq və ən möhtəşəm nümunələrindən biri şübhəsiz ki, Kitabi Dədə Qorqud dastanıdır. Bu abidə yalnız Azərbaycan və ya türk dünyasının deyil, bütövlükdə Qafqaz mədəniyyətinin şifahi irsində xüsusi yer tutur. Dastan qəhrəmanlıq ruhunu, ailə dəyərlərini, mənəvi kodeksi və qədim türk toplumunun sosial quruluşunu poetik şəkildə əks etdirir.

Bu məqalədə “Kitabi Dədə Qorqud” dastanının şifahi ədəbiyyat kontekstində əhəmiyyəti, Qafqaz mədəniyyətindəki rolu və onun müasir dövr üçün daşıdığı mənəvi-mədəni mesajlar araşdırılacaqdır. Məqsəd dastanın yalnız ədəbi abidə kimi deyil, həm də tarixi yaddaş və mənəvi tərbiyə mənbəyi kimi dəyərləndirilməsidir.

Şifahi ədəbiyyatın mahiyyəti və Qafqaz mədəniyyətində yeri

Şifahi ədəbiyyat yazılı mədəniyyətin formalaşmasından əvvəl mövcud olan və uzun müddət xalqın kollektiv yaddaşı vasitəsilə qorunan ədəbi formadır. Bu ədəbiyyatın əsas xüsusiyyəti onun canlı olmasıdır. Şifahi söz yazılı mətn kimi donuq deyil; o, söyləyənin səsi, jesti və duyğusu ilə birlikdə yenidən doğulur.

Qafqaz mədəniyyətində şifahi ədəbiyyat yalnız bədii yaradıcılıq deyil, həm də sosial institut rolunu oynayırdı. Toylarda, məclislərdə, köç yollarında, qış gecələrində söylənən dastanlar insanların həyatına mənəvi istiqamət verirdi. Bu ənənədə dastançılar və ozanlar xüsusi mövqeyə malik idilər. Onlar yalnız sənətkar deyil, həm də xalqın yaddaşını qoruyan mənəvi daşıyıcılar sayılırdı.

Bu baxımdan Dədə Qorqud obrazı şifahi ənənənin simvoluna çevrilmişdir. Dədə Qorqud yalnız dastanın personajı deyil, həm də ozan müdrikliyinin rəmzidir. O, qəhrəmanlara ad verir, onları xeyir-dua ilə yola salır və cəmiyyətin mənəvi qaydalarını söz vasitəsilə ifadə edir.

“Kitabi Dədə Qorqud” dastanının yaranma mühiti

“Kitabi Dədə Qorqud” dastanı oğuz tayfalarının həyatını əks etdirən qədim epik abidədir. Dastanın əsas süjet xətti köçəri həyat tərzi, qəhrəmanlıq mübarizəsi və ailə-tayfa münasibətləri üzərində qurulmuşdur.

Tarixi mənbələrə görə dastanın yazıya alınmış variantları XV–XVI əsrlərə aid olsa da, onun şifahi forması çox daha qədim dövrlərə gedib çıxır. Dastanın dili, obrazları və motivləri göstərir ki, bu əsər əsrlər boyu ozanların yaddaşında formalaşaraq tədricən zənginləşmişdir.

Dastanda təsvir olunan həyat tərzi qədim oğuz cəmiyyətinin sosial strukturu haqqında mühüm məlumatlar verir. Burada ailə, igidlik, sədaqət və vətən sevgisi kimi dəyərlər əsas ideya xəttini təşkil edir. Bu xüsusiyyətlər dastanı sadəcə qəhrəmanlıq hekayəsi deyil, həm də mənəvi kodeksə çevirir.

Qəhrəmanlıq ideyası və mənəvi dəyərlər

Dastanın ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri qəhrəmanlıq ideyasının mənəvi ölçülərlə təqdim edilməsidir. Burada igidlik yalnız fiziki güc kimi deyil, həm də mənəvi məsuliyyət kimi təqdim olunur.

Dastandakı qəhrəmanlar – Basat, Qazan xan, Beyrək kimi obrazlar yalnız döyüş meydanında deyil, həm də ailə və cəmiyyət qarşısında məsuliyyətləri ilə seçilirlər. Onların davranışlarında ədalət, mərdlik və sədaqət əsas prinsip kimi təqdim edilir.

Bu baxımdan dastan gənc nəsil üçün bir tərbiyə məktəbi rolunu oynayır. Qəhrəmanların hərəkətləri oxucuya və ya dinləyiciyə müəyyən mənəvi mesajlar ötürür. Məsələn, ailəyə sədaqət, sözə hörmət və böyüklərə ehtiram kimi dəyərlər dastanın əsas ideyaları arasında yer alır.

Dil və poetik üslub

“Kitabi Dədə Qorqud” dastanının ən diqqət çəkən xüsusiyyətlərindən biri onun dilidir. Dastanın dili sadə, lakin son dərəcə poetik və təsirli ifadələrlə zəngindir. Burada metaforalar, təkrarlar və ritmik ifadələr geniş istifadə olunur.

Şifahi ədəbiyyat üçün xarakterik olan bu poetik formalar mətnin yadda qalmasını asanlaşdırırdı. Ozanlar dastanı söyləyərkən müəyyən ritmik strukturlardan istifadə edir, beləliklə mətn həm musiqili, həm də emosional təsir gücü qazanırdı.

Dastanın dilində qədim türk dünyagörüşünü əks etdirən çoxlu ifadələr mövcuddur. Bu ifadələr yalnız bədii təsvir vasitəsi deyil, həm də tarixi və mədəni informasiyanın daşıyıcısıdır.

Qafqaz mədəniyyətinə təsiri

“Kitabi Dədə Qorqud” dastanı Qafqaz mədəniyyətinin müxtəlif sahələrinə təsir göstərmişdir. Ədəbiyyat, teatr, musiqi və hətta müasir kino sənətində bu dastanın motivlərinə tez-tez rast gəlinir.

Dastanın qəhrəmanlıq və mənəvi dəyərlərə əsaslanan ideyaları Qafqaz xalqlarının kollektiv yaddaşında xüsusi yer tutur. Bu abidə yalnız bir xalqın deyil, bütöv bir regionun mədəni yaddaşının parçası kimi qəbul edilir.

Eyni zamanda dastanın motivləri müasir ədəbiyyatda və dramaturgiyada yeni interpretasiyalar üçün zəngin material təqdim edir. Müasir müəlliflər bu motivlərdən istifadə edərək qədim ideyaları yeni bədii formalarla təqdim edirlər.

Müasir dövrdə dastanın əhəmiyyəti

Qloballaşma dövründə milli və regional mədəniyyətlərin qorunması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan “Kitabi Dədə Qorqud” kimi epik abidələr yalnız ədəbi irs deyil, həm də mədəni identikliyin qorunması vasitəsidir.

Dastanın ideyaları – ədalət, sədaqət, ailə dəyərləri və cəmiyyətə məsuliyyət – müasir insan üçün də aktualdır. Bu dəyərlər cəmiyyətin mənəvi sabitliyinin qorunmasında mühüm rol oynayır.

Təhsil sistemində dastanın öyrənilməsi gənc nəsildə tarixi yaddaşın və mədəni kimliyin formalaşmasına kömək edir. Bu səbəbdən dastan yalnız ədəbiyyat dərsi kimi deyil, həm də mənəvi tərbiyə vasitəsi kimi əhəmiyyətlidir.

“Kitabi Dədə Qorqud” dastanı Qafqaz mədəniyyətində şifahi ədəbiyyatın gücünü nümayiş etdirən nadir abidələrdən biridir. Bu əsər yalnız qədim oğuz cəmiyyətinin həyatını təsvir etmir, həm də xalqın mənəvi dəyərlər sistemini poetik şəkildə ifadə edir.

Şifahi ənənə vasitəsilə əsrlər boyu qorunaraq günümüzə gəlib çatan bu dastan kollektiv yaddaşın gücünü göstərir. O, sözün yalnız bədii ifadə vasitəsi deyil, həm də mədəni və tarixi yaddaşın qoruyucusu olduğunu sübut edir.

Müasir dövrdə bu irsin öyrənilməsi və qorunması yalnız ədəbiyyatşünaslıq üçün deyil, həm də mədəni kimliyin davamlılığı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki hər bir xalqın gələcəyini müəyyən edən amillərdən biri onun keçmişini necə xatırlaması və bu yaddaşı necə yaşatmasıdır.

“Kitabi Dədə Qorqud” dastanı məhz bu yaddaşın canlı ifadəsi kimi Qafqaz mədəniyyətində öz möhtəşəm yerini qorumaqda davam edir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.04.2026)

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Natəvan klubunda “Hasanzadeh Events” qrupunun rəhbəri Şəfəq Həsənzadənin təşkilatçılığı ilə yazıçı-publisist, M.Ş.Vazeh adına Mərkəzi Kitabxananın Fəxri oxucusu Zöhrə Əsgərovanın 75 illiyinə həsr olunmuş yubiley gecəsi keçirildi. 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, Ş.Həsənzadə tədbiri açaraq xoş, səmimi sözlərlə yubilyarı təbrik etdi. AYB-nin baş müşaviri Rauf Aslanov yubilyara gələcək yaradıcılığında uğurlar dilədi. Tədbirdə Yasamal rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin direktoru, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Lətifə Məmmədova, yazıçı-publisist, politoloq Reyhan Mirzəzadə, Suraxanı rayon Ağasaqqallar Şurasının sədri Vəli Qaraçaylı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin “Bədii tərcümə, ədəbi əlaqələr mərkəzinin” sədri, publisist Əsəd Cahangir, yazıçı  Səidə İkiqai, şair, yazıçı Sevinc Ağa Xəlilqızı və b. çıxış etdilər. Hər bir çıxışçı  Zöhrə xanımla tanışlığını, onun  kitablarının oxucusu olduğunu bildirdi.

Tədbirdə Zöhrə Əsgərovanın uşaqlar üçün yazdığı kitablar təqdim olundu. “Hasanzadeh Events” qrupunun  üzə çıxardığı, onlara dəstək olduğu  istedadlı uşaqların iştirakı tədbiri daha da maraqlı etdi.

Tədbirdə Z.Əsgərovanın uşaq  kitablarının oxucuları – məktəblilərlə  maraqlı sorğu-sual, kitablar haqqında təəssüratlar səslənmişdir. Onların valideynləri ilə yanaşı müəllimlərdən Fəridə Acalova, Rəqsanə  Yunusova, 45 №-li  uşaq bağçasının müəllimi Aynurə xanım iştirak etmişlər. Onlar tədbirin səmərəli  keçməsi üçün şagirdləri yazıçının kitabları ilə tanış etmiş və oxumuşlar. Tədbir olduqca maraqlı fikir mübadilələri ilə yadda qalmışdır.   

Tədbirdə peşakar vokalla məşğul olan Leopold və Mstislav Rostropoviçlər adına 21 nömrəli onbirillik Musiqi Məktəbinin şagirdi Raul Həmidov “Sole-mio” ariyasını ifa etmişdir. Nağıllar və hekayələr tədbirdə öz ikinci həyatını yaşadılar.

Tədbirin əsas qəhrəmanı yazıçı-publisit Zöhrə Əsgərova  bu görüşdən çox məmnun qaldığını bildirdi. Hər bir uşağın qəlbində yuva quran arzuların qanad açdığı bir görüşə  bənzəyirdi. Yazıçının tədbir iştirakçılarına müraciəti: “Şəfəq xanıma dərin minnətdarlığımı bildirirəm. Bu günün özəllyi odur ki, uşaq kitablarımın oxucuları əziz uşaqlarla nağıllar, hekayələr dünyasına qovuşduq. Onların sualları, fikirləri yazıçı üçün çox vacibdir. Bu istedadlı uşaqların mənəvi yüksəlişində, təbliğində Şəfəq xanımın rolu böyükdür. Gələcək nəslin sağlam köklər üzərində tərbiyələnməsi istiqamətində Şəfəq  xanım böyük həvəslə, məhəbbətlə çalışır. Mən bunun canlı şahidiyəm. Mən uşaqlarla keçirdiyim bu gözəl, unudulmaz saatları ömrüm boyu şirin bir xatirə kimi heç vaxt unuda bilmərəm. Nə yaxşı ki, 75 illik yubileyimə bu möhtəşəm, maraqlı tədbir böyük sevinc rəngləri qatdı. Sanki bir ailə kimi tədbirə toplanmışıq. Bu  gözəlliyi, enerjini Şəfəq xanım  yarada bilmişdir. Görüşdə mən də uşaqlaşmış, onların saf,  məhəbbət dolu dünyasına qovuşmuşdum. Bu tədbir nəinki kitab  bayramı, öz Vətəninə, mədəniyyətinə, milli köklərinə  bağlı insanların bir-biri ilə yaxın, səmimi ünsiyyətidir”.

Yubilyar-yazıçı tədbirdə iştirak edən uşaqlara öz avtoqrafı ilə “Burdan mələk ötüb...”, “Baba niyə küsdü?” kitablarını hədiyyə etdi və qeyd etdi ki, cənnət qoxulu  uşaqlar bizi daha mərhəmətli, məhəbbətli olmağı öyrədir. Əslində dünyanın bütün uşaqları məhəbbət dilində danışır. Belə bir deyim var: “Dünyanı uşaqlara verə bilmiriksə, qəlbimizi verək”.

Tədbirin əsas məqsədi uşaqların kitablarla dostluğunu daha da möhkəmləndirmək, tərbiyəvi əhəmiyyətli nağıl və hekayələrin müsbət baş qəhrəmanlarından  örnək almağı bacarmağı onlara aşılamaq idi. Uşaq kitabları təkcə uşaqlara deyil, həmçinin  onların ailə üzvləri üçün də nəzərdə tutulub. A.P.Çexovun fikridir: “İnsanı yaxşı tanımaq üçün onun uşaqlığını öyrənmək lazımdır”.

Tədbirdə uşaqlar çox fəallıq göstərdilər, yazıçının hekayələrini müzakirə etdilər, müəllifə çoxsaylı suallar verdilər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.04.2026)

Xaçmazda fəaliyyət göstərən Murad Qudyalçaylı adına “Ulduzlar” Ədəbi Məclisi növbəti dəfə bir araya gəlib. Bu dəfə səhər naharında. 

Azərbaycan Yazıçılar Birliyi (AYB) Quba bölməsinin rəhbəri, bayraqdar şair Ramiz Qusarçaylı, həmçinin Orta Asiya və Güney Qafqaz Söz Azadlığı Şəbəkəsinin (CASCFEN) sədri, Əməkdar jurnalist Nadir Azərinin və Bayraqdar Media-nın baş redaktoru Azər Həsrətin də qatıldığı Məclis yenə də özünün təmtərağı, ruh yüksəkliyi ilə diqqət çəkib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Ədəbi Məclisdən verilən məlumata görə, Məclisin baş katibi, AYB və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, şair Aqşin Dadaşoğlu açılış nitqində ötən müddət ərzində görülən işlər haqqında qısa məlumat verib. O, özəlliklə də “Ulduzlar”ın üzvlərinin media fəallığını qeyd edib.

Süfrə arxasında söhbətlərdə Ramiz Qusarçaylı, Nadir Azəri və digərləri “Ulduzlar”ın son dövrlərdə sürətlə irəli çıxmasını xüsusi vurğulayıblar. Bildirilib ki, Xaçmaz kimi ucqar bir rayonda ədəbiyyat sahəsində bu qədər fəallıq nəinki Bakıda, ümumiyyətlə Azərbaycanın hər yerində, hətta ölkədən kənarda da diqqət çəkməyə başlayıb.

Eyni zamanda Ramiz Qusarçaylı keçirilməsi nəzərdə tutulan ədəbi yarışmayla bağlı ilkin məlumatları paylaşıb. O, qeyd edib ki, bölgə yazarlarının fəallığını daha da artırmaq, həmçinin yeni yazarları motivə etmək üçün belə yarışmalar vacibdir.

Nadir Azəri isə bildirib ki, rəhbərlik etdiyi qurum “Ulduzlar”ın bəzi üzvlərini öz sıralarına qəbul edib. O, deyib ki, CASCFEN hər zamankı kimi fəaliyyətini daha geniş təşkil etməkdə qərarlıdır. Bu baxımdan Aqşin Dadaşoğlunun quruma üzv qəbul edilməklə bərabər Quba-Xaçmaz bölgəsi üzrə təmsilçi təyin edilməsi də qərara alınıb.

Nadir Azəri daha sonra Aqşin Dadaşoğlu başda olmaqla CASCFEN-in yeni üzvlərinə vəsiqələrini təqdim edib.

Məclisin gedişində Ramiz Qusarçaylı AYB sədri, Xalq yazıçısı Anarla telefon əlaqəsi yaradıb, o da məsafədən Məclisə qoşulub. Anar “Ulduzlar”, eləcə də Şimal bölgəsində ədəbiyyat sahəsində görülən işlərlə bağlı xoş sözlər deyib, Məclis iştirakçılarına xoş diləklərini çatdırıb.

Məclisdə tarda canlı ifalar dinlənilib, şairlər öz şeirlərini səsləndiriblər. Eyni zamanda rəssam, şair Firudin Həvəskarın yeni çapdan çıxmış iki kitabı da təqdim edilib. Qərara alınıb ki, kitabların ayrıca təqdimatı keçirilsin.

Məclisdə şairlər Məmməd Qədir, Sabir Nemət, Cümşüd Aydəmir, Mövlan Şahid, İbrahim Ağçaylı, Səxavət Ənvəroğlu, Firudin Həvəskar, Gözəl Azay, Rübabə Mustafa, Səməd Asifoğlu, Kənan Rahi öz şeirlərini səsləndirib, fikir mübadiləsi aparıblar.

Ustad şair Ramiz Qusarçaylı və Aqşin Dadaşoğlunun da şeirləri böyük şövqlə qarşılanıb.

Toplantıda çıxış edən Xaçmazdakı Heydər Əliyev Mərkəzinin direktoru Könül Əskərova dövlətin ədəbiyyata və ədəbiyyat adamlarına diqqətini vurğulayaraq başçılıq etdiyi qurumun da hər zaman bu siyasətə sadiq olduğunu deyib.

Pedaqoq, qiraətçi Nəzakət Əliyevanın təqdim etdiyi şeirlər isə bir başqa həvəslə dinlənilib.

Müşfiq Sabiroğlu və İbrahim Ağçaylının tar ifaları da Məclisə əlavə rəng qatıb.

Tədbirdə iştirak edən Əməkdar jurnalist Azər Həsrət çıxışında “Ulduzlar”ın özəlliklə media sahəsində çox irəli çıxdığını vurğulayıb. O, bildirib ki, gənclərin, yetişməkdə olan nəslin tərbiyəsində belə məclislərin yeri olduqca önəmlidir. Bu baxımdan dövlət siyasətinin gerçəkləşməsində “Ulduzlar”ın əvəzsiz rolunu qeyd edən çıxışçı belə fəaliyyətləri daha da genişləndirməyin, artıq daha geniş auditoriyalara çıxmağın vacib olduğunu deyib.

Sonda qeyd edək ki, CASCFEN sədri Nadir Azəri aprelin 1-də 5 yaşı tamam olmuş Bayraqdar Media-nın kiçik yubileyi ilə bağlı baş redaktor Azər Həsrətə rəhbərlik etdiyi qurumun diplomunu da təqdim edib.

Məclis ənənəvi xatirə şəkli çəkdirməklə yekunlaşıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.04.2026)