Şahanə Müşfiq, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti Təşkilatı TÜRKSOY və “Anadolu” Qəzetinin birgə təşkilatçılığı ilə keçirilən tədbirdə Beynəlxalq TÜRKSOY Teatr Mükafatları sahiblərinə təqdim edilib. Türk Dünyasının müxtəlif coğrafiyalarından teatr sənətkarlarını bir araya gətirən mərasimə çox sayda iştirakçı qatılıb.

Türk Dünyasında teatr sənətinə əmək verən sənətkarları təltif etməyi hədəfə alan mükafatlar bu il 11-ci dəfə təqdim olunub. TÜRKSOY üzvü ölkələrdən müəyyənləşdirilən sənətkarlar səhnə sənətinə verdikləri dəyərli töhfələrə və uğurlu yaradıcılıqlarına görə mükafatlara layiq görülüblər.

Hər il Beynəlxalq Anadolu Teatr Mükafatları çərçivəsində təşkil olunan tədbir Türk Dünyası teatrları arasında bədii qarşılıqlı əlaqələri artırmağı, ortaq mədəni irsi səhnə sənətləri vasitəsilə görünür etməyi və teatr sahəsində əməkdaşlığı təşviq etməyi hədəfləyir.

Bu il Azərbaycandan bu mükafata Əməkdar incəsənət xadimi, professor Əli Əmirli layiq görülüb. O, 2026-cı il Beynəlxalq TÜRKSOY Teatr Mükafatlarının “Ən yaxşı dramaturq” nominasiyası üzrə laureatı olub.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.02.2026)

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

İsmayıl Şıxlı cəbhədən qayıtdıqdan sonra aspiranturaya sənəd verir. Həmin il İsmayıl Şıxlının seçəcəyi ixtisasa cəmi bir yer ayırıblar. Və taleyin işinə bax ki, həmin yerə yazıçı Əzizə Cəfərzadə də namizəddir... Böyük gün gəlib çatır. Hər iki rəqib imtahanda iştirak edir. Həyəcandanmı, yoxsa imtahan qorxusundanmı... imtahan zamanı bir sual İsmayıl Şıxlının yadından çıxır. Bunu hiss edən Əzizə Cəfərzadə cavabı kağıza yazıb ona ötürür. Nəzarətçi müəllim bunu görür və təəccüb içində deyir:

- Əzizə, nə edirsən, axı siz rəqibsiz...

- Bilirəm!

- Bəs nə üçün sualın cavabını ona ötürürsən!?

- Axı o cəbhədən gəlib...

- Nə olsun, Əzizə. Qəribəsən...

Əzizə Cəfərzadə sakit tonda belə cavab verir:

- Həyat qəribədir, müəllim...

Bu hadisənin üzərindən bir neçə həftə keçir. Nəticələr açıqlanır. İsmayıl Şıxlı istədiyi ixtisasa qəbul olur. Ancaq bu xəbər onu sevindirmir. Əksinə, çox məyus olur. Üzülür. Düşünür ki, o, bu nəticəyə layiq deyil. O yer, bu nəticə rəqibinin - Əzizə Cəfərzadənin haqqıdır. Buna görə o, Bakıda qalmır. Rayona qayıdır. Lakin bir neçə gündən sonra ona bir məktub göndərirlər. Məktubdan belə aydın olur ki, aspiranturadakı həmin ixtisasa daha bir yer əlavə olunub. Bu, o deməkdir ki, hər iki namizəd - İsmayıl və Əzizə həmin ixtisasda oxuya bilərlər. Bu xəbəri aldıqdan sonra İsmayıl Şıxlı Əzizə xanıma bir məktub yazır. Aldığı şad xəbəri onunla bölüşür. İmtahan zamanı etdiyi fədakarlığa görə ona təşəkkür edir. Məktubun imza hissəsində isə belə yazılır: "Rəqibin..."

İsmayıl Şıxlı bu hadisəni sonrakı illərdə qələmə aldığı "Mənim rəqibim" hekayəsinin ideyasına çevirmişdi. Özü bu barədə yazırdı ki, yazılarımın hamısının əsasında gerçək hadisələr, mövcud insanlar dayanır…“Mənim rəqibim”, “Qızıl ilan”, “Görüş”, “Namus qaçağı”,”Təyyarə geçikir“ kimi hekayələr öz həyatımla bağlıdır...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.02.2026)

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Fatih Sultan Mehmet Xan uşaqkən çox ərköyün bir şagird idi. Dərs zamanı etdiyi ərköyünlüklə müəllimi Ağşəmsəddini hövsələdən çıxarardı.Müəllimi ona hirsləndiyi zaman dərhal: -"Mən Padşahın oğluyam! Mənə heç nə edə bilməzsən!" - deyib, onu təhdid edirdi. Padşaha şikayət etməyi ədəbsizlik sayan Ağşəmsəddin vəziyyəti II Murada izah edə bilmirdi.

Ancaq gün gəldi ki,artıq kiçik Mehmetin etdiyi ərköyünlük və dəcəlliklər dözülməz hala çatdı. Bununla bağlı Ağşəmsəddin bir gün izn alıb II Muradın hüzuruna çıxdı.

-Padşahım,sizə xüsusu bir ərzim var.Ancaq söyləməyə həya edirəm - deyincə, II Murad: -Buyur, çəkinmədən izah elə! - dedi.

Bu söz Ağşəmsəddini rahatlatdı və başladı hadisəni izah etməyə.

- Padşahım! Oğlunuz, ciyərparəniz Mehmet çox ərköyündür. Onun nadincliyi və ərköyünlüyü üzündən dərsini keçə bilmirəm. Özünə hirsləndiyim zaman da dərhal sizinlə məni təhdid edir, - deyincə, II Murad Ağşəmsəddinin yanına gələrək qulağına nəsə pıçıldadı. II Muradın qulağına söylədiyi sözləri eşidən Ağşəmsəddin çox təəccübləndi. Bu nə plan idi? Bu planı həyata keçirmək mümkün deyildi! Ağşəmsəddin planla bağlı narahatlığını padşaha bildirsə də, padşah onu dinləmədi və "bu iş olacaq" dedi.

Ertəsi gün yenə dərsdə Mehmet dəcəllik edirdi. Ağşəmsəddinin xəbərdarlığına yenə eyni, həmişəki təhdidlə cavab verdiyi zamanda padşah qəflətən qapını açıb içəri girir. Bu hadisə qarşısında Ağşəmsəddin qəzəbindən padşahın üstünə qışqırdı  və padşaha bir şillə vuraraq bu şəkildə sinfə girilməz olduğunu, icazə istəyib, sonra daxil ola biləcəyini deyib, dərhal çölə çıxmasını istədi. Padşah pərt bir şəkildə, boynunu bükərək üzr istədi və çölə çıxdı.

Bu hadisə qarşısında Fatih Sultan Mehmetin nitqi tutuldu, nə edəcəyini bilməyərək təəccüblə olanları izlədi. Güvəndiyi atasına şillə vurulmuş, Fatih Sultan Mehmet çaş-baş qalmışdı. Bir az sonra qapı döyüldü və padşah peşman, xəcalətli şəkildə üzr istəyərək içəri daxil oldu.

Plan möhtəşəm bir şəkildə işləmişdi. O gündən sonra Fatih Sultan Mehmet əsla dəcəllik, ərköyünlük etmədi.

İndi təhsilin nə olduğunu II Murad qədər olmasa da, ən azından öz uşağını səhv yollara düşməyəcək qədər dərk etmiş ana və atalara ehtiyac var.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.02.2026)

Fariz Əhmədov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Naxçıvan təmsilçisi

Bir vaxtlar “Hər şeyi bilən adamın dastanı” adlı bir kitab oxumuşdum. O vaxt düşünürdüm ki, görəsən, doğrudanmı bir insan hər şeyi bilə bilər? Uşaq ağlımla buna inanırdım. Çünki bizim dünyamızda atamız hamıdan güclü, anamız hamıdan evdar, qardaşımız ən ağıllı, müəllimimiz isə ən savadlı idi. Bu gedişatın bütün uşaqlarda aşağı-yuxarı eyni olduğu inancındayam.

Zaman keçdikcə anlayırsan ki, “hər şeyi bilən” adam yoxdur. Sadəcə, biz kimlərisə gözümüzdə böyüdürük. Sonra gözümüzdə böyütdüyümüz adamlar yavaş-yavaş dilimizin ucundan sürüşüb havaya, suya, torpağa qarışırlar.

Biz həmişə tərifə açıq, tənqidə isə qapalı olmuşuq. Kimi haqlı tənqid etsən, dərhal düşünür ki, ona pislik edirsən. On nəfər yığışıb bir iş görür, içlərində ən az əziyyət çəkən çıxıb deyir: “Bu layihəni təkbaşına mən ərsəyə gətirmişəm.” Bəlkə də buna görədir ki, Təhminə də Zaura: “Həyatdır da, Zaur, hər şey ola bilər”, – deyirdi.

Musiqi ilə aram yaxşıdır. Dinləməyi də sevirəm, araşdırmağı da. Xüsusilə söz, musiqi və aranjiman eyni adama məxsus olanda. Bu, nadir haldır. Çünki musiqi yalnız istedad və duyum tələb edir. Bu yükü qaldıra bilməyənlər başqasının əziyyətinə asanlıqla şərik olurlar. İndi bir gecəyə aranjiman edilən mahnı səhər trendə düşür. Dünən yazılıb, bu gün hit olur. Görəsən, bu nəyin əlamətidir?

Mən həmişə düşünürəm ki, ölkənin mədəniyyəti və mentaliteti ilk növbədə gömrük və hava limanlarında xarici qonaqları qarşılayan sürücülərin davranışından başlayır. Məhz bizim ən çox diqqət etməli olduğumuz məqamlardan biri, bəlkə də birincisi budur.

Bütün sənət növləri çətin olduğu kimi, musiqi də mənim üçün ən çətin sənətdir. Musiqiçi olmaq üçün mütləq hiss və duyuma ehtiyac var. Bu baxımdan musiqinin kökləri dərin olan ölkələr mövcuddur. Bizim ana Vətənimiz də demək olar ki, sazlı-sözlü ölkələrdəndir.

Yaxşı mahnı mənə görə möhür kimidir. Bir dəfə vurulur. Altı il bundan öncə bir mahnı dinlədim. Mahnı İran mahnısı idi. Behnam Baninin “Fəqət boro” (“Sadəcə get”) mahnısı və klipi olduqca keyfiyyətli idi. Mahnı qısa müddətdə məşhurlaşdı. Üzərindən təxminən bir il keçmişdi ki, birdən tanış kadrlar gördüm: eyni başlanğıc, eyni ab-hava, eyni quruluş. Müğənni Çingiz Mustafayevin ifasında “Can can” mahnısı. Bəli, tamamilə yuxarıda adını çəkdiyim mahnının klipi üzərində qurulmuşdu. Təkcə sözləri fərqli idi.

İndi bu müğənniləri sorğulamaq lazım deyilmi: niyə dinləyicini aldadıb öz layihələri kimi təqdim etdikləri mahnılar başqa müğənninin repertuarından olduğu kimi oğurlanır və müəlliflik hüquqları pozulur? Görəsən, bu adamlar özlərini hamıdan ağıllı hesab edirlər? Adama deyərlər ki, əgər yaradıcılıq qabiliyyətin yoxdursa, başqa sahə seç. Hər kəs müğənni olmağa borclu deyil. Hər kəs bəstəkar olmalı deyil. Sənət məcburiyyət deyil.

Əslində məsələ düşünmək qabiliyyətindədir. Əgər bacarmırıqsa, öyrənək. Öyrənə bilmiriksə, etiraf edək. Amma başqasının haqqına girməyək. Müəlliflik hüququ təkcə hüquqi məsələ deyil, həm də vicdan məsələsidir. Belə bayağı hərəkətlərlə özümüzü həm özümüzə, həm də kənara güldürməyək. “Qara bizi basınca, biz qaranı basaq” prinsipi ilə yaşamayaq!

Qeyd: Bu yazı təkcə Çingiz Mustafayev üçün deyil bütün bu işi görən hər kəs üçün yazılıb. Və bu hallar qarşıma çıxdıqca hissə-hissə hamısını paylaşacam!

Müəllif hüquqlarına toxunmayaq!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Tipik sovet rəssamı necə olurdu? Partiya işi, kommunizm quruculuğu, fəahlə rəşadəti, kolxoz-sovxoz qabaqcılları – bu sayaq işlərlə irəliləyər, mükafatlar alar, güzəran qurardı. Məsələn, Cahangir Rüstəmovun ömür və yaradıclıq yoluna baxaq.

O, 5 mart 1926-cı ildə Şəki şəhərində anadan olub. O, 1939-cu ildə 7 illik məktəbi bitirib. 1939–1941-ci illərdə Ə.Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq məktəbində təhsil alıb. Cahangir Rüstəmov Rəssamlıq məktəbini başa vurduqdan sonra, Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutuna daxil olub, lakin ailə durumu səbəbindən təhsilini yarımçıq qoyub Bakıya qayıdıb.

Rəssamın yaradıcılığı rəngkarlığın bir çox janrını əhatə edərək, milli ruhu və poetikliyi ilə fərqlənir. C.Rüstəmovun yaratdığı tarixi mövzuda çoxfiqurlu lövhələr, həm bayram, zəhmət və istirahət mövzusunda kompozisiyalar, həm də məişət tabloları, epik mənzərələr, portretlər və ifadəli natürmortlar buna nümunədir. Milli koloriti, emosionallığı ilə seçilən "Üzümlük", "Çay becərənlər", "Tarla zəhmətkeşləri", "Kolxozçular", "Balaca köməkçi qız", "Dağlarda", "Şahdağ" və digər tabloları ona şöhrət gətirib.

1945-ci ildə respublika rəssamlıq sərgisində "Axırıncı düşmən əsgəri" adlı əsəri ilə iştirak edib. O, 1955-ci ildə SSRİ Rəssamlar İttifaqı üzvlüyünə qəbul olunub. Rəssamın 1953-cü ildə Bakıda hesabat sərgisi açılıb. 1955-ci ildə "Ən yaxşı uşaq mövzusuna görə" komsomolun diplom və xüsusi nişanına layiq görülüb. Rəssamın 1962-ci ildə Bakıda "Paris-Tunis", 1973-cü ildə isə Astara rayonundakı Nizami kolxozunda hesabat sərgisi açılıb.

Onun əsərləri, 1979-cu ildə Azərbaycan rəssamlarının xarici ölkələrdə açılmış sərgilərində iştirak edib. Azərbaycanın təsviri sənətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə Cahangir Rüstəmov 1982-ci ildə Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı, 2002-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı fəxri adlarına layiq görülüb. Rəssamın 2002-ci ildə Bakıda V.Səmədova adına sərgi salonunda fərdi sərgisi açılıb. O, 2004-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü olub.

Cahangir Rüstəmov 2007-ci ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Ondan başlayaq ki, o,  2017-ci il 8 yanvarda “Human teatrı"nı edib. Teatrın yaradılmasında məqsəd müasir dünyamızda zorakılığın artması, insanın şəxsiyyətinin təhqir olunması, onun fiziki və mənəvi zorakılığa məruz qalması, insanlar arasında dini, cinsi ayrı-seçkiliyin qoyulmasına qarşı etiraz, əsas ideyası humanizm, gender problemləri, insan hüquqları və hüquq bərabərliyidir. O, "Human teatrı"-nın həm təsisçisi və bədii rəhbəridir.

Pərviz Məmmədrzayev 13 fevral 1971ci ildə anadan olub. 1994-cü ildə M. A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun teatr-kollektivinin rejissoru fakültəsini bitirmişdir. 1994-cü ildən o, Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar teatrının nəzdində fəaliyyət göstərən Pantomima teatr-studiyasında çalışır. Teatr-studiya 2000-ci ildə Dövlət statusu alıb.

Fitri istedada, səhnə mədəniyyətinə, improvizə bacarığına malik olan Pərviz Məmmədrzayev bu müddət ərzində S. Mrojekin "Karol xofu", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin "Kimdir müqəssir?", B. Xanızadənin "Nağaraçılar" tamaşalarında uğurla çıxış edərək özünü peşəkar aktyor kimi təsdiq edib.

1998-ci ildə dünya şöhrətli gürcü rejissoru Robert Sturuanın ustad siniflərində dərs alıb. Kollektivlə birgə dünyanın bir çox ölkələrində keçirilən müxtəlif festival və seminarlarda iştirak edib. Rusiyada Azərbaycan Mədəniyyəti Günləri, Fransada Dədə Qorqud dastanın 1300 illik yubiley şənlikləri, Bolqarıstanda "İfaçılıq sənətləri üzrə yay akademiyası" seminarları, Gürcüstanda "Qızıl Maska" Beynəlxalq Teatr Festivalı və bir sıra başqa beynəlxalq tədbirlərdə Azərbaycanı ləyaqətlə təmsil edib, Pantomima Teatrını bu ölkələrdə tanıdıb.

2010-cu ilin mart ayından müstəqil fəaliyyətə başlayıb, həmin ilin may ayında "Simsar" teatr-studiyasını qurub. Teatr-studiya "Vaqa" adli ilk tamaşasını 2011-ci il yanvarın 27-də göstərib. 2013 – 2016-cı illərdə Akademik Milli Dram teatrının studiyasında ritm və plastika üzrə müəllim və eyni zamanda həmin teatrın aktyoru kimi çalışıb, 2017-ci ildən Azərbaycan Dövlət Musiqili teatrında aktyor kimi fəaliyyət göstərir.

Teatr Slavomir Mrojekin "Karol" tragikomediyası əsasında hazırlanan "Üçüncü" adlı ilk tamaşasını 2017-ci il 29 martda göstərib. 2001-ci ildən isə həm də ADMİU– nun "Xoreoqrafiya sənəti və səhnə plastikası" kafedrasında (Səhnə hərəkəti, səhnə döyüşü, qılınc təlimi, plastika və pantomima fənnləri üzrə) və həmçinin "Musiqili teatr aktyoru" kafedrasında müəllim kimi fəaliyyət göstərir. 16 may 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti, 1 avqust 2018-ci ildə isə xalq artisti fəxri adlarına layiq görülüb.

Filmoqrafiya

1. Fatehlərin divanı

2. "Nigarançılıq"

3. "Dirsə xanın oğlu Buğacın boyu"

4. "Salur Qazanın evi talandığı boy"

5. "Dronqo"

6. Əbədi ezamiyyət"

7. "Oyun"

8. "Manqurt"

9. "Arxada qalmış gələcək"

10. "Düyün"

Azərbaycan Dövlət Pantomim Teatrı

- Nağaraçılar"-Dikbaş şagird, Müəllim

- "Kvaksafon"-Şikəst Qurbağa.

- "Şərqə səyahət"—Rəngsaz,1-ci Samuray, Keşikçi.

- "Gəldim ki, olam ğəmin hərifi"—Məcnun

- "Karol"—Nəvə

Sərbəst fəaliyyət göstərdiyi dövrdə

- "Pyerettanın örtüyü"—Naməlum, Arlekin(beynəlxalq proyekt-Rusiya-Gürcüstan-Azərbaycan)və s.

- "Afinalı Timon"—Rəssam, Senator. ("Zəfər" teatrı)

"Simsar" teatr studiyası

- "Vaqa" — Marionet.

- "Şaşa-bulbul" — Şaşa(alov).

- "Tanqo-detektivo" — Detektiv.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Çox ovlaqlar içində çox ovları ovladım,

Aşıb-daşan arzumu mən artıq cilovladım.

Mən atamı ötmüşəm, məni ötür övladım,

Bu, belə də olmalı, axı, dünya fırlanır.

AzərbaycanınXalq şairi Bəxtiyar Vahabzadədən danışırıq, bu gün onun anım günüdür.

Bəxtiyar Vahabzadə 16 avqust 1925-ci ildə Şəki şəhərində fəhlə ailəsində anadan olub. 1934-cü ildə, 9 yaşı olduğunda onun ailəsi Bakıya köçüb. Burada orta məktəbi qurtarandan sonra ADU-nun Filologiya fakültəsində təhsil alıb.  Universitetin aspiranturasında saxlanıb, "Səməd Vurğunun lirikası" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. Bədii yaradıcılığa 1943-cü ildə "Ana və şəkil" adlı ilk şeirini çap etdirdikdən sonra başlayıb. O zamandan dövri-qədim mətbuatda şeirləri, elmi məqalələri, rəyləri müntəzəm çap olunur.

 "Mənim dostlarım" adlı ilk kitabında toplanan lirik şeirlərdə faşizmə qarşı mübarizədə qalib çıxan xalqın duyğu və düşüncələri əksini tapıb. Onun lirik şeir və poemalarında, mənzum pyeslərində müasir dövrün problemləri lirik-fəlsəfi planda, yeni əlvan boyalarla təsvir edilib. "İkinci səs", "Vicdan", "Yağışdan sonra", "Yollara iz düşür", "Fəryad", "Hara gedir bu dünya", "Özümüzü kəsən qılınc", "Cəzasız günah", "Dar ağacı" və "Rəqabət" pyesləri Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında tamaşaya qoyulub.

Tənqidçi-ədəbiyyatşünas kimi də fəaliyyət göstərib. "Səməd Vurğunun həyat və yaradıcılığı" mövzusunda doktorluq disertasiyası müdafiə edib. Azərbaycan Dövlət Universitetində Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı kafedrasının professoru vəzifəsində çalışıb. 1990-cı ildə təqaüdə çıxıb. Azərbaycan MEA-nın müxbir üzvü, sonra həqiqi üzvü, 1981-ci ildə SSRİ Yazıçılarının VII qurultayında SSRİ Yazıçılar İttifaqı İdarə Heyətinin üzvü seçilib. O həmçinin Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının İdarə Heyətinin və Ağsaqallar Şurasının üzvü olub.

Ədəbi-bədii prosesin yorulmaq bilməyən təbliğatçısı və təşkilatçısı kimi tanınırdı. Azərbaycan KP Bakı şəhər Komitəsinə üzv və bir neçə çağırış Bakı xalq deputatları Sovetinə və X çağırış Azərbaycan Ali Sovetinə, 1995 və 2000-ci illərdə Azərbaycan Milli Məclisinə deputat seçilib. 1976-cı ildə "Leninlə söhbət" və "Muğam" poemalarına görə Azərbaycan Dövlət mükafatına layiq görülüb. "Qırmızı Əmək Bayrağı" və "İstiqlal" ordenləri ilə təltif olunub.

 1960-cı illərdən başlayan milli azadlıq hərəkatının öncüllərindən biri olub. O, 1958-ci ildə yazdığı "Gülüstan" poeması ilə iki yerə parçalanan Azərbaycanın tarixi faciəsini dilə gətirib, rus və fars imperiyasının pəncəsi altında inləyən Azərbaycan xalqının azadlıq və istiqlal uğrundakı ədalətli mübarizəsinə qoşulub.

Bu poemaya görə 1962-ci ildə şair "millətçi" damğası ilə Azərbaycan Dövlət Universitetindən çıxarılıb, yalnız 2 ildən sonra işə bərpa edilib.

Sovet rejimində milli varlığı tapdanan, hər cür məhrumiyyətlərə məruz qalan millətin dərdlərini rəmzlər və müxtəlif ədəbi üsullarla ifadə edib, irihəcmli poemaları və pyeslərində hadisələri ya tarixə, ya da başqa ölkələrə keçirərək öz millətinin dərdlərini dilə gətirib. Birbaşa Sovet diktaturasını ifşa edən əsərlərini isə şair, sovet ittifaqı dağılandan sonra "Sandıqdan səslər" başlığı altında nəşr etdirib.

70-dən artıq şeir kitabının, 2 monoqrafiyanın, 11 elmi publisist kitabın və yüzlərlə məqalənin, eləcə də tarixi və müasir mövzuda 20-dən artıq irihəcmli poemanın müəllifidir. Şairin əsərləri – şeir kitabları, dramları və publisistik yazıları dünyanın bir çox dillərinə, o cümlədən ingilis, fransız, alman, fars, türk, polyak, ispan, macar, keçmiş Sovetlər Birliyi xalqlarının dillərinə tərcümə edilib.

Xalqı oyandırmaq məqsədiylə əsərlərini qələmə alan Bəxtiyar Vahabzadə şeirlərində; vətən, millət, ailə, təbiət, dil, azadlıq həsrəti kimi mövzuları ən güclü və dərin məzmunlarla izah edib. Vahabzadənin şeirlərinə baxdığımızda gözə dəyən ilk mövzu vətən sevgisi olmaqdadır.

26 noyabr 1991-ci ildə təşkil edilən Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının tərkibinə daxil edilib. Şairin ən məşhur əsərləri isə "Allah" və Vətəndir".

Kitabları

1. Mənim dostlarım

2. Bahar

3. Dostluq nəğməsi

4. Çinar

5. Sadəlikdə böyüklük

6. Açılan səhərlərə salam

7. Pyeslər

8. Payız düşüncələri

9. Muğam

10. Sadə adamlar

Filmoqrafiya

- Azərbaycan naminə

- Bakı bağları

- Mirzə Babayev

- Bəxtiyar Vahabzadə

- Muğam

- Mətbuat fədaisi

- Qisas

- Qızlar

- Habil Kaman

- İstiqlal şairi

Mükafatları

1. "Azərbaycan SSR xalq şairi" fəxri adı

2. SSRİ Dövlət mükafatı

3. "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

4. Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı

5. "Oktyabr inqilabı" ordeni

6. "Əmək veteranı" medalı

7. "İstiqlal" ordeni

8. "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

9. "Ləyaqət" ordeninin komandor dərəcəsi (Rumıniya)

10. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

2009-cu il fevral ayının 13-də, 83 yaşında uzun sürən xəstəlikdən sonra Bakıda vəfat edib. Bakı, Şəki, Qobustan və Ağcabədi şəhərlərində mərkəzi küçələrdən biri Bəxtiyar Vahabzadənin adını daşıyır. Bakı, Sumqayıt, Şəki və Yevlax şəhərlərində Bəxtiyar Vahabzadənin adını daşıyan parklar salınıb.

31 avqust 2018-ci ildə Şəki şəhərində Bəxtiyar Vahabzadənin ev-muzeyinin açılışı olub. 21 fevral 2025-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti Bəxtiyar Vahabzadənin 100 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında Sərəncam imzalayıb.

Türkiyənin Adana şəhərində Sosial Elmlər Liseyi, Elazığ şəhərində bir mərkəzi küçə və Konya şəhərində bir park Bəxtiyar Vahabzadənin adını daşıyır. Serbiyanın Belqrad şəhərində mərkəzi küçələrdən biri Bəxtiyar Vahabzadənin adını daşıyır.

Bir qız qarlı qış günündə

Dibçəkdə bir gül bitirdi.

Qış fəslində gülə baxıb

Ürəyinə yaz gətirdi.

Gül, bülbülü görən kimi,

Sığallandı,

tumarlandı.

Gözlərinə naz-qəmzədən

Sürmə çəkib xumarlandı...

Qışda ürəklərə yaz gətirən böyük şairə Allahdan qəni-qəni rəhmət diləyirik.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Hələ uşaqlıqdan sarı saçları, yaşıl gözləri və qeyri-adi gözəlliyi ilə yaxınlarından seçilən Nisə Qasımova musiqiyə maraq göstərir və daim diqqət mərkəzində olurdu. Səhnə həyatında kimi onu "Alman gəlinciyi" adlandırır, kimi isə anasının rus və ya ukrain olması haqda fikirlər irəli sürürdü. Elə bütün bunlara cavab olaraq Nisə Qasımova dillər əzbərinə çevrilən "Azərbaycan qızıyam" mahnısını ifa etmişdi...

Nisə Qasımova 1954-cü ilin 13 fevralında Bakı şəhərində anadan olub. Geniş səs diapazonu, musiqiyə marağı balaca Nisənin taleyini çox erkən yaşlarından ömürlük səhnəyə bağlayıb.

Atası Fətulla kişinin tam fərqli sahədə yəni dövlət xidmətində çalışmasına baxmayaraq, milli musiqi və muğamların bilicisi və savadlı xanəndə olması Nisə xanımın elə ilk olaraq ailədən musiqi ilə tərbiyələnməsinə şərait yaradır. Beləcə 8 yaşında Əfsər Cavanşirovun rəhbərlik etdiyi "Bənövşə" uşaq xorunun heyətinə qəbul olan Nisə Qasımova çox keçmir ki, peşəkar musiqi heyətinin diqqətini özünə cəlb edib 9 yaşında olarkən xorun gənc solisti olur.

"Günəş adlı yaxın dostum var mənim" məxsusi olaraq onun üçün yazılan bu mahnı ilə müxtəlif konsert proqramlarında çıxış edib. Çox keçmir ki, gənc Nisə 1971-ci ilin əvvəlində Müslüm Maqomayev adına Dövlət Filarmoniyası nəzdindəki " Lalə qızlar ansamblı"na solist kimi dəvət olunur. Konsertlərin birində Nisə xanımın çıxışına valeh olan tanınmış bəstəkar və impressario Ələkbər Tağıyev elə həmin ərəfələrdə gənc sənətçiyə iş birliyi təklif edib.

Bundan əvvəl SSRİ xalq artisti Zeynəb Xanlarovanı Azərbaycan səhnəsinə təqdim edən Ələkbər Tağıyev 1972-ci ildən Nisə Qasımova ilə yaradıcılıq birliyinə başlayıb. Bəlkə də bu olay gələcəkdə hər iki xanım müğənni arasında yaranan və uzun müddət davam edəcək soyuq müharibəyə səbəb olub. 1972–1973 illərdə biri birinin ardınca "Ay ellər", " Sənsən Həyatım", "Eşqimi sönməyə qoymaram", "Gözləyəcəyəm", "Qəşəngdir" kimi mahnıları xalq tərəfindən sevilib və gənc müğənni tez bir zamanda uğur əldə edib

Elə həmin ildə Azərbaycanda çıxan plastinkalarla yanaşı Tiflisdə Nisə xanımın ilk kasetləri də işıq üzü görüb.

1975-ci ildə isə 21 yaşında olarkən Azərbaycan musiqisinin qızıl fonduna ifa etdiyi " Laylay" (Şəfiqə Axundova), "Sədaqətim var" (Ələkbər Tağıyev), "Bayatı Şiraz təsnifi" ilə daxil olan Nisə xanım artıq Azərbaycan Dövlət televiziyasının solisti kimi çalışmağa başlayıb.

Həmin illərdə SSRİ Dövlət elektro musiqi orkestrinin rəhbəri Vyaçeslav Mişşerinin dəvəti ilə Moskvaya gedən müğənni bu ansambla birgə "Gül bir az", "Gözləyəcəyəm", "Leyla" və. s. mahnılarından ibarət albom lentə aldırıb. Nisə xanımın Moskvadakı çıxışları zamanı məşhur rus bəstəkarı və şairi Nikolay Zinovyev gənc müğənninin ifaçılıq və səhnə istedadına valeh olub.

Yaradıcılığında Alla Puqaçova, İrina Alleqrova, Filipp Kirkorov kimi rus estrada ulduzlarına mahnı bəstələyən Nikolay məxsusi olaraq Nisə xanım üçün Azərbaycanda sonralar çox seviləcək "Xaxatunya", "Kaspiyskiy vals" və s. kimi mahnılar yazıb. 1977-ci ildə ali təhsilini davam etdirmək üçün valideynlərinin təkidi ilə Bakıya dönən müğənni İncəsənət İnstitutuna daxil olub, Moskvadakı fəaliyyətindən aralanmalı olub.

Tez bir müddətdə belə uğurlar qazanan prespektivli sənətçi sənət yoldaşlarının sifarişi ilə dəfələrlə təqiblərə və qadağalara məruz qalıb. Növbəti qalmaqal isə 1975-ci ildə baş verib. "Leyli və Məcnun" operasının televiziya versiyasında Leylini məharətlə ifa edən Nisə xanım tezliklə Mehdi Məmmədov, Bəhram Mansurov, Nicat Məlikov kimi dövrün ziyalılarının təklifi ilə Opera və Balet teatrında Leyli rolunu ifa etmək üçün dəvət alıb.

Nəhayət 1979-cu ildə yeni plastinkası satışa çıxan müğənninin Azərbaycanın ən böyük konsert salonlarında böyük anşlaqla konsertləri baş tutub. 1980-ci ildə isə Sovetlər Birliyinin "S pesnyami po jizni" beynəlxalq müsabiqəsində iştirak edən müğənni birinciliyi Azərbaycana qazandırıb.  Bakıya dönüşündə bu möhtəşəm uğura görə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanını alıb. Bu sevindirici olayın ardından Nisə xanıma "Özbəkfilm"də çəkilən "Alovlu yollarla" bədii filminə çəkilmək üçün təklif gəlib.

Çəkilişlərdən sonra Özbəkistandan Bakıya dönən müğənninin həyatında yenə də xoşagəlməz hallar baş verib. Əvvəlcə Ələkbər Tağıyevin, daha sonra isə qardaşının vaxtsız ölümü Nisə xanımı möhkəm sarsıdıb və o, bir neçə il müddətinə səhnə fəaliyyətini dayandırıb. Nəhayət 3 illik fasilədən sonra səhnəyə qayıdan müğənnini bu dəfə xoşagəlməz olaylar sənət həyatında izləyib. Müğənninin fəaliyətində uzunmüddətli qadağalar dövrü başlayıb.

Sənətkarın televiziya çıxışlarına qeyri-müəyyən səbəblərdən məhdudiyyətlər qoyulsa da o, Azərbaycanın ən müxtəlif yerlərində, eləcə də sərhədlərimizdən kənarda Danimarka, İslandiya, Türkiyə, BƏƏ, Əfqanıstan, Ukrayna, Almaniya və digər ölkələrdə böyük uğurla konsertlər verib. 1989-cu ildə isə müğənni "Əməkdar artist" adını alıb. 90-cı illərin əvvəlində isə daim yenilikçi olan sənətkar xanım Azərbaycanda əyləncə məkanlarında şou proqramlar hazırlamaq fikrinə düşüb.

Bəzilərinin iradlarına və mediadakı sifarişli yazılara baxmayaraq Nisə xanım bu ideyanı gerçəkləşdirib. Elə həmin ərəfələrdə məhz müğənninin göstərişi ilə tikilmiş şəhərin ən böyük və sanballı əyləncə məkanlarının birində Nisə xanımın özünün və digər sənətçilərin səhnə aldığı şou proqram gerçəkləşib. Çox keçməyib ki, o, Azərbaycan televiziya məkanında daha bir yeniliyə imza atıb. Bu dəfə isə sənətkar xanım dövlət televiziyasında ilk dəfə olaraq özünün aparıcılıq etdiyi " Ulduzlar görüşəndə" televiziya layihəsini gerçəkləşdirib.

Onun daha bir uğuru isə 4 dildə ifa etdiyi Bakı mahnısına çəkilən uğurla bağlı idi. Nəinki yerli televiziyada eləcə də Türkiyə və Rusiya televiziyalarında da yayımlanan musiqi nömrəsi o qədər sevilib ki, sənətçiyə Moskvada yeni silsilə konsert proqramları ilə çıxış etmək təklifi gəlib. Bu arada o zamankı Respublika sarayı — indiki Heydər Əliyev adına sarayda növbəti konsert proqramının məşqlərinə başı qarışan Nisə xanım növbəti xoşagəlməz xəbərlə üzləşib.

Bu xəbər isə onun verilişinin dayandırılması ilə bağlı olub. Səbəb kimi sənətçinin dekolte geyimdə efirə gəldiyi mediada hallansa da, müğənni müsahibələrində bunun tamam başqa səbəbi olduğunu deyib və öz zamanında hər şeyə açıqlama gətirəcəyini vurğulayıb. Verilişin dayandırılması və qeyri-müəyyən səbəbdən qoyulan qadağalardan inciyən sənətkar xanım 1997-ci ildə Bakıda son konsertini gerçəkləşdirib və Moskvaya köçüb.

Moskvanın "Varşava", "Arion" kimi böyük konsert zallarında çıxış edən müğənni 3 il müddətində vətəndən uzaq düşüb.  Həmin dövrlərdə də daim sənət fəaliyyətində olan Nisə Qasımova bəstəkar Siyavuş Kərimi ilə iş birliyinə başlayıb. Moskvada bir neçə klip və telekonsert hazırlayıb. Nəhayət 3 ildən sonra ailə üzvlərindən birinin toy məclisində iştirak etmək üçün Bakıya dönüb.

 Müğənninin gəlişindən xəbər tutan televiziya nümayəndələri onu hava limanında qarşılayıb birbaşa dövlət televiziyasında o zamanlar uğurla yayımlanan "Gəl səhərim" verilişinin çəkiliş meydançasına gətiriblər. Bakıda olduğu müddətdə xalq tərəfindən sevgi ilə qarşılanan sənətkar yenidən vətəndə bir müddət qalmağı qərarlaşdırıb. Media və onu sevənlərin böyük hörməti və diqqətindən boş vaxt tapmayan Nisə xanım xalqın istəyi ilə yenidən ekranlara qayıdıb.

"Yalandı dünya" albomunun möhtəşəm uğurunun ardınca "Yalvarıram", "Qayıtdım", "Məni satdın nəfsinə" xitlərinin dillər əzbəri olması ilə müğənni daha aktiv fəaliyyətə başlayıb. O ərəfələrdə "Qayıtdım" adlı solo konsert proqramını tamaşaçılara təqdim edən müğənni yaradıcı gənclərə dəstək olmaq məqsədilə "Kainat" studiyasını yaradıb. Beləliklə səhnə fəaliyyətinin ikinci baharını yaşayan sənətkar 2004-cü ildə "Anar optik" mağazalar şəbəkəsi ilə 5 il müddətində şirkətin reklam üzü kimi müqavilə imzalayıb.

Daha sonra "Ömrümdən gedən illər", "The best of", "İkinci bahar" kimi musiqi albomlarını dinləyicilərə təqdim edən müğənni 2005-ci ilin 6 aprelində Bakıdakı Heydər Əliyev adına sarayda "Şahanə sevgimlə" adlı solo konsert proqramını gerçəkləşdirib. 21 yaşından televiziya solisti kimi çalışan Azərbaycanın ilk aparıcı müğənnisinin elə aparıcılıq fəaliyyəti də bu gün davam etməkdədir.

2005-ci ildə Space teleradio şirkətində 6 ay müddətində "Space şou" verilişinin aparıcısı olan Nisə xanım artıq 2007-ci ilin sentyabrından həftəiçi 5 gün 2 saatlıq "Xoş vaxt olun" life şousu ilə sevənlərin görüşünə gəlib. Davamlı sənət uğurları ilə yanaşı ictimai fəaliyyətlə də məşğul olan müğənni özünün adını daşıdığı "Nisə Qasımova fondu"nu yaradıb davamlı xeyriyyə və mədəniyyət aksiyalarını maliyyələşdirib.

 2008-ci ildə sənət fəaliyyətinin 36 illiyi ərəfəsində isə Nisə xanıma "Birliyə doğru" beynəlxalq humanitar təşkilatı tərəfindən " Əlimi tut, səninləyəm" xeyriyyə layihəsinə görə Azərbaycanın "ən xeyirxah müğənnisi" diplomu verilib. 2019-cu ildə Heydər Əliyev adina sarayda "İmza:MƏN" adlı solo konserti baş tutub.

Mükafatları

- Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri fərmanı

- Azərbaycan SSR Əməkdar artisti fəxri adı

- Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti fəxri adı

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Musiqinin xor sənəti sanki idmanın komanda növüdür. Burada hamı birlikdə uğur üçün çalışır. Bu sahədə fərd toplumun sadəcə bir hissəsidir deyə seçilmək çətiindir. Amma xorun da önündə gedənlər vardır...

“Ən yaxşı musiqi aləti insan səsidir, çünki bütün hiss qammasına hakimdir.” Azərbaycan Dövlət Kapellasının bədii rəhbəri və baş dirijoru, Azərbaycanın Xalq Artisti Gülbacı xanım İmanova belə düşünür.

Gülbacı İmanova 1956-cı il fevralın 13-də Bakı şəhərində anadan olub.1980-ci ildə Ü.Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının xor dirijorluğu fakultəsini bitirib.1980-cı ildən BMA-da «xor dirijorluğu» ixtisasından və xor fənnlərinin metodikasından dərs deyib.1989-cu ildən Ş. Məmmədova adına Opera studiyasında baş xormeyster kimi fəaliyyət göstərib.1993-cü ildən etibarən Bakı Musiqi Akademiyasında dirijorluq kafedrasında çalışıb.

1996-cı ildə Azərbaycan Dövlət Xor Kapellasına bədii rəhbər və baş dirijor vəzifəsinə təyin edilib. 2000-ci ilin oktyabr ayında «Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi» fəxri adına,2005-ci ildə isə "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adına layiq görülüb. 1999-cu ildə BMA-nın «dirijorluq» kafedrasına dosent vəzifəsinə müsabiqə ilə keçib. Hal-hazırda kafedranın professoru vəzifəsində çalışır.

1996-cı ildə Gürcüstan respublikasının Mədəniyyət nazirliyinin, eləcə də prezident E. A. Şevardnadzenin fəxri fərmanlarına layıq görülüb.1999-2000-ci illərdə G. İmanova Türkiyə Cümhuriyyətinin fəxri fərmanlarına və mükafatlarına layıq görülüb. Müəllimlik etdiyi vaxtdan bir sıra dirijor-xormeyster yetişdirib. Onlar arasında 5 magistr, 10 bakalavr və assistent-aspirant var.

Mükafatları

- Gürcüstan respublikasının mədəniyyət nazirliyinin, və prezident E. A. Şevardnadzenin bir çox fəxri fərmanları

- Türkiyə Cümhuriyyətinin fəxri fərmanları və mükafatları

- "Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

- "Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti" fəxri adı

- 9 dəfə Prezident mükafatına layiq görülüb

- 10 may 2022-ci ildə Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb

Nə qədər məşğul olsa da o, məmnuniyyətlə media qarşısında da görünür. Bu müsahibəsinə diqqət edək:

-Siz hansı musiqi alətində çalmağı öyrənmisiniz və niyə xormeyster oldunuz?

+Məktəbi fortepiano sinfi üzrə bitirmişəm, amma dirijor peşəsi həmişə məni özünə çəkirdi. Bu isə dirijorluğu sırf kişi işi sayan valideynlərimin heç xoşuna gəlmirdi. Amma musiqi orta ixtisas məktəbinə qəbul zamanı mən məhz xor dirijorluğu fakültəsinə təkid etdim. Hacı Xanməmmədovun sinfində oxumuşam, o, dirijorluqla yanaşı, kompozisiya üzrə də tapşırıqlar verirdi.

Bu, indi mənim işimə yarayır. Orta ixtisas musiqi məktəbini bitirdikdən sonra bəstəkar Vasif Adıgözəlov mənə göndərişlə Leninqradda oxumağı təklif etdi. Anam bunun əleyhinə getdi, təhsilimi Bakı Konservatoriyasında davam etməyim üçün məni dilə tutdu. Mən onda Eduard Novruzovun rəhbərlik etdiyi kapellada oxuyurdum. Həm də Kirov qəsəbəsində musiqi məktəbində işləyirdim, məktəbin xoru respublika uşaq xor kollektivləri arasında keçirilmiş müsabiqədə birinci yeri tutdu.

Konservatoriyada mən Opera və Balet Teatrının baş xormeysteri Nicat Məlikovun yanında oxumuşam, bunun hesabına teatrın rəngarəng opera repertuarı ilə tanış olmuşam. Xormeysterin işinə bir çox ixtisaslar daxildir - mən musiqi alətində ifa etməyi bacarmalıyam, geniş səs diapazonun olmalıdır, nəzəri cəhətdən savadlı, hərtərəfli bilik sahibi və psixoloq olmalıyam.

Yəni indi də mən öz peşəkarlığımı təkmilləşdirməkdə davam edirəm. Amma buna qədər mən böyük dirijor Niyazinin yanında məktəb keçmişəm, onun filarmoniyadakı məşqlərinə baxmışam. Dahi Fikrət Əmirovun özündən əsərlərini ifa edən zaman tövsiyələr almışam.

-Siz Bakı Musiqi Akademiyasının professorusunuz, xor dirijorluğu kafedrasının müdirisiniz, bu istiqamətdə hansı uğurlarınız var?

+Bəzi yetirmələrim mənimlə bir kafedrada işləyir, çoxu Azərbaycanın müxtəlif musiqi tədris müəssislərində dərs keçir. Mən musiqi məktəblərinin xor kollektivləri arasında Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən təşkil edilən və keçirilən müsabiqənin münsiflər heyətinin sədri olduğumdan, müşahidə aparıram və görürəm ki, ölkəmizdə uşaqların musiqi uğurları yüksəlişdədir. Konservatoriyanın opera studiyasında tələbə xoru ilə işləyən zaman mənim imkanlarımı görən Fərhad Bədəlbəylinin tövsiyəsi ilə 1996-cı ildə Polad Bülbüloğlu məni dövlət kapellasının rəhbəri təyin etdi.

-Azərbaycanın Dövlət Xor Kapellası Avropanın bir çox şəhərlərində uğur qazanıb; İspaniyada, Gürcüstanda və başqa ölkələrdə keçirilmiş unudulmaz xor axşamlarında qədirbilən musiqisevərlərin xatirəsində iz buraxıb...

+Gerçəkdən, İspaniyada Azərbaycandan gəlmiş xorun fantastik çıxışından bəhs edirdilər, orada bilet çatışmadığından, insanlar küçədə dayanıb konserti dinləyirdilər. Tam anşlaq idi, ifa sürəkli alqışlarla müşayiət olunurdu.

Biz Gürcüstanın Qori şəhərində də konsert vermişik, orada xor kollektivlərinin beynəlxalq festivalı keçirilirdi. Biz dünya və Azərbaycan klassikasının ən yaxşı nümunələri ilə yanaşı, folklor və muğam da ifa elədik. Zal şokda idi və biz ən yaxşı sayıldıq. Bizi iki dəfə də Moskvaya beynəlxalq xor festivalına dəvət ediblər. Təəssüf ki, az-az çıxırıq, halbuki, biz bütün dünyanı fəth etməyə qadirik. Nümayiş etdirməyə çox zəngin repertuarımız var.

Rusiyanın dünyada tanınmış dirijoru Vladimir Verbitski bizim kapella ilə birlikdə Sergey Prokofyevin möhtəşəm «Çar İvan Qroznı» oratoriyasını ifa edib və xorun yüksək peşəkarlıq səviyyəsini xüsusi qeyd edib. Dahi bəstəkar Qara Qarayevin oğlu, bəstəkar Fərəc Qarayev isə novator «Kənar şəxs» operasını bizim filarmoniyanın səhnəsində tamaşaya qoyan zaman dedi ki, biz Avropa səviyyəsində yox, çox yaxşı Avropa səviyyəsində ifa edirik.

-Yüksək peşəkarlıq səviyyəsi necə qazanılır?

+Bu cür böyük kollektivlə işləmək çətindir, hər bir artistə fərdi yanaşmaq, vacib olan sözü demək, xoru çıxışqabağı ruhlandırmaq lazımdır. Məşqlərlə yanaşı, ifa edilən proqramdan asılı olaraq bu və ya başqa çıxış zamanı xorun əhvalı xüsusi rola malikdir. Müxtəlif janrlı əsərlərin yüksək peşəkarlıqla ifası üçün xoru ruhlandırmaq çox vacibdir. Bunun üçün kapellanın hər bir ifaçısının, həmçinin bütünlükdə kollektivin imkanlarını bilmək lazımdır. Çünki həssas, xüsusilə də kövrək olan vokalçılara incə yanaşma tələb olunur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.02.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

1. Minimalist Kino nədir?

Minimalist kino, adından göründüyü kimi, “az vasitə, böyük təsir” prinsipi üzərində qurulur. Burada hər detal — kadr, işıq, səssiz səhnə, jest və baxış — məna daşıyır. Minimalist filmlərdə süjet sadə görünə bilər, amma hər səhnə psixoloji, emosional və simvolik qatlarla zənginləşdirilir.

Əsas prinsipləri:

Az dialoq: Söz çox deyil, amma hər söz mənalıdır.

Sadə süjet: Hadisələr minimaldır, lakin simvolik və interpretasiya üçün zəngindir.

Təmiz vizual dil: Hər bir kadr, hər işıq və kölgə tamaşaçıya bir mesaj verir.

Səssiz monoloqlar və daxili dinamika: Obrazın daxili dünyası səssiz ifadə ilə göstərilir.

Tamaşaçının rolu: Tamaşaçı aktiv olur, hadisələrin və obrazların mənasını özü kəşf edir.

2. Minimalist Kino və Psixologiya

Minimalist filmlər psixologiyaya böyük diqqət yetirir. Xarici hadisələr ikinci plandadır; əsas olan obrazın daxili dünyası və emosional vəziyyətidir.

Hisslər və duyğular uzun kadrlarla göstərilir.

Səssiz səhnələr tamaşaçını daxili konfliktlərlə tanış edir.

Göz kontaktı, jestlər, bədən dili — hər detal obrazı dərindən anlamağa xidmət edir.

Azərbaycan kino nümunəsi: “Axırıncı qəhrəman” filmində qəhrəmanın səssiz düşüncələri və daxili monoloqları minimalizmin tipik elementləridir.

3. Minimalist Kino ilə standart dram filmlərinin fərqi

Əsas Xüsusiyyət

Standart Dram

Minimalist Kino

Dialoq

Çox

Çox az, seçilmiş

Süjet

Kompleks, bir neçə hadisə xətti

Sadə, simvolik, metaforik

Hərəkət və ritm

Sürətli və aktiv

Yavaş, hər kadr düşünülmüş

Vizual dil

Detallar ikinci planda

Hər detal mənalı, simvolik

Tamaşaçı rolu

Pasif

Aktiv, interpretasiya tələb edir

4. Dünya Kino nümunələri

“Lost in Translation” (2003, rejissor: Sofia Coppola)

Sadə süjet: İki yad insan Tokioda rastlaşır və daxili boşluqlarını kəşf edir.

Minimalist element: Uzun səssiz kadrlar, az dialoq, daxili monoloqlar.

“Paterson” (2016, rejissor: Jim Jarmusch)

Sadə hekayə: Poetik həyat və gündəlik rutin üzərində qurulub.

Minimalist element: Hər kadrda poetik və simvolik vizual dil, az hadisə, çox refleksiya.

“The Rider” (2017, rejissor: Chloé Zhao)

Reallıq və daxili monoloqlar birləşir. Minimal dialoq, təbiət və obyektlər vasitəsilə emosional portret yaradılır.

5. Azərbaycan Kino nümunələri

“Axırıncı qəhrəman” (2004, rejissor: Vaqif Mustafayev)

Minimalist element: Veteranın daxili monoloqları, səssiz səhnələr, uzun kadrlar.

Vətənpərvərlik motivi minimal vasitələrlə, emosional və vizual dərinliklə çatdırılır.

“Nabat” (2014, rejissor: Elchin Musaoglu)

Səssiz səhnələr, simvolik təbiət kadrları və minimalist dialoq vasitəsilə müharibə sonrası qadının psixoloji portreti göstərilir.

“Buta” (2011, rejissor: Ilgar Najaf)

Minimal dialoq, simvolik musiqi və vizual elementlər, gənclərin mədəniyyət və özünü kəşf etmə hekayəsi ilə birləşdirilib.

6. Minimalizmin tamaşaçıya çağırışı

Minimalist kino tamaşaçıdan aktiv iştirakı tələb edir. Tamaşaçı hər səhnənin, baxışın, hər jestin mənasını öz təcrübəsi ilə doldurur. Bu, filmi yalnız izləmək deyil, hiss etmək və düşünmək deməkdir.

Hər səhnədə obrazın daxili dünyasını anlamağa çalışırıq.

Hadisələrin səssiz və ya az dialoqlu şəkildə göstərilməsi diqqəti daha da artırır.

Film bizə göstərmir, bizə hiss etdirir.

7. Nəhayət

Minimalist kino göstərir ki, sadə görünən hər şey dərin və mürəkkəb ola bilər. Az elementlərlə böyük emosional və psixoloji təsir yaratmaq mümkündür. Azərbaycan kino təcrübəsində də “Axırıncı qəhrəman”, “Nabat” və “Buta” kimi filmlər minimalist texnikaya yaxınlaşaraq tamaşaçını düşünməyə, hiss etməyə və obrazla empatiya qurmağa çağırır.

Minimalizm sadəcə üslub deyil — o, tamaşaçını filmin bir hissəsi etməyin yoludır. Hər kadr, hər səssiz səhnə, hər baxış bir dünyanı açır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.02.2026)