22 may 2026-cı il tarixində Qazaxıstan Respublikasının Milli Kitabxanasında Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu tərəfindən ərsəyə gətirilən Birinci Bakı Türkoloji Qurultayının 100 illik yubileyinə həsr olunmuş  fundamental elmi nəşrlərin təntənəli təqdimat mərasimi keçirilib.

XX əsrin əvvəllərində türk dünyasının mənəvi və mədəni həyatında ən böyük və taleyüklü tarixi hadisələrdən biri sayılan qurultayın yubileyi çərçivəsində, Fond tərəfindən işıq üzü görən və türk xalqlarının ortaq tarixi yaddaşını, elmi mirasını əks etdirən iki mühüm nəşr dünya ictimaiyyətinə təqdim olunub.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondundan verilən məlumata görə, təqdim olunan ilk nəşr – Azərbaycandakı Atatürk Mərkəzinin direktoru, akademik Nizami Cəfərovun, tanınmış alimlər Mahirə Hüseynova və Aysel Qəriblinin müəllifi olduğu “Birinci Türkoloji Qurultay” adlı elmi monoqrafiyadır. Kitabda 1926-cı il Bakı qurultayının tarixi missiyası, onun türk xalqlarının mədəni-elmi inkişafındakı müstəsna rolu, eləcə də etnoqrafiya, orfoqrafiya, terminologiya, əlifba, dil və ədəbiyyat məsələləri dərin elmi təhlil obyektinə çevrilib. 

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti, professor Aktotı Raimkulovanın moderatorluğu ilə işinə davam edən təqdimat mərasimində nəşrin müəlliflərindən olan Akademik Nizami Cəfərov və Aysel Qəribliyə də söz verilib.  Çıxış edən müəlliflər rəhbərlik etdikləri elmi araşdırmanın əhəmiyyətindən bəhs edərək bildiriblər ki, bu fundamental əsər təkcə Birinci Bakı Türkoloji Qurultayının tarixi salnaməsi deyil, həm də türk dünyasının elmi, ədəbi və mədəni varisliyini gələcək nəsillərə ötürən mühüm bir körpüdür. Diqqətə çatdırılıb ki, layihənin ərsəyə gəlməsi və tarixin qaranlıq səhifələrinin sistemli şəkildə işıqlandırılması bu gün bütöv türk xalqlarının ortaq elmi yaddaşının qorunmasına xidmət edir.

Kitabın yüksək səviyyədə çap olunmasında və işıq üzü görməsində göstərilən dəstəyə, eləcə də bu möhtəşəm təqdimat mərasiminin təşkilindəki zəhmətlərinə görə başda professor Aktotı Raimkulova olmaqla Türk Mədəniyyəti və İrsi Fonduna, eyni zamanda qonaqpərvərliyə və yaradılan şəraitə görə Qazaxıstan hökumətinə dərin təşəkkür və minnətdarlıqlarını ifadə ediblər. 

Mərasimdə nümayiş etdirilən digər mühüm layihə isə Fondun Əl-Fərabi adına Qazax Milli Universiteti ilə birgə ərsəyə gətirdiyi “1926/2026: Birinci Bakı Türkoloji Qurultayının 100 illiyi” adlı xronikadır. Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi və Qazaxıstan Respublikasının Mərkəzi Dövlət Arxivinin fondlarında qorunan tarixi sənədlər əsasında hazırlanan bu topluya rəsmi protokollar, nadir fotoşəkillər, elmi məruzələr və dövrün mətbuat materialları daxil edilib.

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti, professor Aktotı Raimkulova qeyd edib ki, bu gün təqdimatı keçirilən əsərlər ortaq yaddaşı canlandıran, elmi irsi sistemləşdirən və gələcək nəsillərə əmanət edilən olduqca dəyərli nəşrlərdir. Eyni zamanda, layihənin müəlliflərindən biri, görkəmli türkoloq akademik Nizami Cəfərovun tədbirdə şəxsən iştirak etməsi yığıncağın elmi və mənəvi çəkisini daha da artırır.

Tədbirdə həmçinin Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin Müşaviri Malik Otarbayev, Əl-Fərabi adına Qazax Milli Universitetinin İdarə Heyətinin Sədri – Rektor Janseyit Tüymebayev, Qazaxıstan Yazıçılar Birliyinin İdarə Heyətinin Sədri Məreke Kulkenov, Özbəkistan Elmlər Akademiyasının Əlişir Nəvai adına Dövlət Ədəbiyyat Muzeyinin Direktoru, akademik Cabbor Eşonkulov, Hacı Bayram Veli Ankara Universitetinin Professoru, filologiya elmləri doktoru Mehmet Çevik,Qazaxıstan Respublikasının Milli Kitabxanasının Direktoru Qaziza Nurqaliyeva, Qazaxıstan Müsəlmanları Dini İdarəsi nəzdində İslam Elmi-Tədqiqat İnstitutunun Direktoru, professor Törəli Qıdır spiker qismində çıxış edərək,  Birinci Bakı Türkoloji Qurultayının 100 illik yubileyi münasibətilə işıq üzü görən yeni nəşrlərin əhəmiyyətini yüksək qiymətləndirib və türkologiya elminin gələcək inkişafı, eləcə də türk dünyasının mənəvi birliyi baxımından bu cür layihələrin müstəsna rol oynadığını vurğulayıblar.

Diqqətə çatdırılıb ki, təqdim olunan “Birinci Türkoloji Qurultay” kitabı Fondun böyük rəğbət qazanan “Türk Dünyasının Tarixi İnciləri” seriyası çərçivəsində işıq üzü görüb. Ümumilikdə isə Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu tərəfindən son iki il ərzində türk xalqlarının ortaq mədəni-tarixi irsinin qorunması, öyrənilməsi və beynəlxalq səviyyədə təbliği məqsədilə fərqli seriyalar altında 60-dan çox fundamental nəşr çap edilərək elmi ictimaiyyətə təqdim olunub.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Onu Space TV-dən - "Kim nə bacarır" proqramından tanıdım. Sonra Planet Parni iz Baku səhnəsində lap parladı. Daha çox komedik aktyora çəkirdi, bu sahədə uğurları bol oldu. Düzdür, son vaxtlar deyəsən fəallı\ı azalıbdır, bununla belə, bu gün doğum günüdür, 49 yaşı tamam olur.

Odur ki, haqqında danışılmağı haqq edir Əkbər Əlizadə.

Əkbər Əlizadə 23 may 1977-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1998-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Dram teatr və kino fakültəsini aktyor ixtisası üzrə, 2000-ci lidə həmin universitetin magistratura şöbəsini teatrşünaslıq ixtisası üzrə bitirib. 2000–2001-ci illərdə hərbi xidmət keçib.

1994-cü ildən Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrına aktyor vəzifəsinə daxil olub. İlk dəfə 1987-ci ildə 10 yaşında Azərbaycan televiziyasının "Qırmızı qərənfil" mahnı və rəqs ansamblında çıxış edib. 7 il həmin ansamblda müğənni kimi fəaliyyət göstərib. Sonralar həmin televiziyanın keçirdiyi "Sübh şəfəqləri" musiqi müsabiqəsində birinci yerə layiq görülüb.

Teatrda işlədiyi müddət ərzində R. Mustafayev və C. Məmmədovun "Məsmə xala dayımdır" əsərində Elgün, İ. Kalmanın "Tsıqan premyer" əsərində Muştard, F. Leqarın "Vesyolaya vdova" əsərində Sen De ş, Q. Qarayevin "Neistovıy Qaskonets"ində Qasqoniyalı, Ü. Hacıbəyovun "O olmasın, bu olsun"unda İntiliget Həsən, "Ər və arvad"ında Səfi, "Arşın mal alan"ında Süleyman, R. N. Güntəkinin "Bir günlük siğə"sində Xəlil obrazlarını yaradıb.

1997-ci ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında S. Vurğunun "Fərhad və Şirin" tamaşasında Şiruyyə rolunu oynayıb. 1994–2000-ci ilə qədər xalq artisti Cənnət Səlimovanın rəhbərlik etdiyi Bakı Kamera teatrında aktyor kimi çalışıb. 1995-ci ildən dövlət səviyyəli konsert və tədbirlərin aparıcılarından biridir. 2000–2006-cı illərdə Dövlət Filarmoniyasında da aparıcı vəzifəsində işləyib.

2003-cü ildə Space kanalında "Meloman" verilişinin, 2006–2007-ci illərdə "Azəristar" müsabiqəsinin aparıcısı olub. 2006-2013-cü illərdə Planet Parni İz Baku KVN Teatrının aktyoru olub. "Axtaran Tapar" konsertindən "Hər Gün Sirk" konsertinə qədərki konsertlərdə aktyor olub. 2008-ci ildə Xəzər telekanalında "Gülüş ulduzu" müsabiqəsinin və "komediya səhnəsi" verilişinin aparıcısı olub.

2008-ci ildə, 30 aprel 2014-cü ildə, 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə, 1 may 2017-ci ildə, 7 may 2020-ci ildə, 7 may 2021-ci ildə, 10 may 2022-ci ildə, 9 may 2024-cü ildə, 8 may 2025-ci ildə və 7 may 2026-cı ildə Prezident Mükafatına layiq görülüb. 2009-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti fəxri adını alıb.

2009-cu ildə Space TV-də "Kim nə bacarır" layihəsində münsif və aparıcı, 2011-ci il yanvar ayından 2013-cü ilin iyuluna kimi isə "Hər səhər" proqramının aparıcısı olub.  Eyni zamanda "Xəzər" televiziyasının istehsal etdiyi "Qaynana" teleserialında çəkilib. ATV-də yayımlanan "Qorxma mən səninləyəm" proqramının aparıcısıdır.

Filmoqrafiya

- Mənim ömür nəğmələrim

- Yumurta

- Mükafat

- Kişiləri qoruyun

- Komediya səhnəsi

- Qayınana

- Vəkil hanı?

- 3 bacı

- Qız atası

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Xalq artistinin Şəmsi Bədəlbəylinin Xalq artisti oğlu Fərhad Bədəlbəylidən müsahibələrindən birində soruşurlar:

– Şəmsi Bədəlbəyli necə ata idi?

O belə cavab verir:

– Məni çox sevirdi. Tərbiyə məsələsində çox ciddi idi. Məsələn, Moskvaya gedirdik bir dəfə, yeməyimiz bol idi. Çörəyimiz isə az idi. Gördüm ki, axırıncı bir dilim çörək qalıb, onu götürüb yedim. Atam dedi ki, “eybi yox, mən sənə heç nə deməyəcəm, amma bir də belə şey etmə. İndi sən “krısalıq” etmisən. Çörəyin son dilimini iki yerə bölmək lazımdır”.

Mən ağladım, anam dedi ki, uşağı pərt elədin. Atam isə dedi “yox, sabah mən olmayacam, onun psixologiyası bu cür olmalıdır. Son tikəni bölüşməlidir”. Bu mənim üçün dərs oldu. İndi dostlarla yemək yeyəndə çörəyi bölürəm, deyirlər əl çək, istəmirik.

Və gülümsəyir...

Xalq artisti Şəmsi Bədəlbəyli 23 fevral 1911-ci ildəAzərbaycanın qədim mədəniyyət mərkəzi olan Şuşa şəhərində görkəmli pedaqoq və ictimai xadim Bədəl bəy Bədəlbəylinin və Rəhimə xanım Qacarın ailəsində dünyaya gəlib.

Bakıda orta məktəbdə ibtidai təhsil alıb. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Ş. Bədəlbəyli Azərbaycan Pedaqoji Texnikumuna daxil olub. Bu illərdə o, böyük həvəslə özfəaliyyət dərnəyində iştirak edib, aktyorluq istedadını sınayıb. 1927-ci ildə – Azərbaycan Pedaqoji Texnikumunun məzunu olub

1927–1932-ci illərdə – Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında təhsil alıb: iki il xalq çalğı alətləri şöbəsində, daha sonra kompozisiya nəzəriyyəsi sinfində Üzeyir Hacıbəylinin tələbəsi olub.

Həmin illərdə Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında böyük qardaşı, bəstəkar və dirijor Əfrasiyab Bədəlbəylinin rəhbərlik etdiyi orkestrdə tar çalıb. Bəzən C. Cabbarlının "Od gəlini" və "Sevil" tamaşalarında səhnə arxasından aktyorları tarda müşayiət edib

Eyni zamanda, dramaturq və rejissor Cəfər Cabbarlı ilə dostlaşaraq, ona səhnə ilə bağlı fəaliyyətində köməklik göstərib. Bu da onun rejissorluq sənətinə marağını artırıb və o, C. Cabbarlının əsərlərinin tamaşalarında rejissor assistenti kimi çalışmağa başlayıb.

1930–1932-ci illərdə "Gənc işçi" qəzeti redaksiyasında "İncəsənət və ədəbiyyat" şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb, həmin qəzetin səhifələrində bir sıra tamaşalar haqqında məqalələri dərc olunub. 1932-ci ildən (may ayından başlayaraq) 1942-ci ilə kimi – Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında rejissor assistenti və rejissor kimi fəaliyyət göstərib.

1946-cı il, 17 iyul — Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrının səhnəsində F. Əmirovun "Gözün aydın" musiqili komediyası Ş. Bədəlbəyli tərəfindən tamaşaya qoyulub.

1948-ci il, 31 dekabr — Ş. Bədəlbəyli həmin səhnədə S. Ələsgərovun "Ulduz" musiqili komediyasına quruluş verib. Sonrakı illərdə də Ş. Bədəlbəyli fasilələrlə bu teatrda işini davam etdirib, bir sıra əsərlərin səhnələşdirilməsinə rəhbərlik edib.

Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında Ş. Bədəlbəyli 1947-ci ildə Ü. Hacıbəylinin "O olmasın, bu olsun", 1956-cı ildə "Arşın mal alan" musiqili komediyalarına yeni quruluş verib. 1947, 1956 və 1959-cu illərdə S. Rüstəmovun "Durna" musiqili komediyasının tamaşalarını hazırlayıb.

1949–1956-cı illərdə Ş. Bədəlbəyli M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının direktoru və bədii rəhbəri vəzifəsində çalışıb.  1952-ci ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında Ü. Hacıbəylinin "Koroğlu" operasına yeni quruluş verib. 1956-cı ildə bu səhnədə Z. Paliaşvilinin "Daisi" operasını tamaşaya qoyub. 1958-ci ildə Ü. Hacıbəylinin "Əsli və Kərəm" operasının yeni səhnə quruluşunu hazırlayıb.

1958-ci il, 11 iyul – V. Adıgözəlov və R. Mustafayevin "Hacı Qara" musiqili komediyasının, 1961-ci il 24 yanvar – S. Rüstəmovun "Rəisin arvadı" musiqili komediyasının premyerası olur. 1957-ci ildə — Aşqabada dəvət olunaraq, Türkmənistan Opera və Balet Teatrında Ü. Hacıbəylinin "Koroğlu" operasını tamaşaya qoyub. 1959–1965-ci illərdə — Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının direktoru və baş rejissoru təyin olunub.

1961-ci il, 22 noyabr – S. Ələsgərovun "Bahadır və Sona" operasının, 1963-cü il, 19 aprel –V. Adıgözəlovun "Ölülər" operasının, 1971-ci il 14 mart – Ə. Bədəlbəylinin "Söyüdlər ağlamaz" operasının premyerası olub.  1970-ci il, 7 mart – S. Ələsgərovun "Sevindik qız axtarır" musiqili komediyasının, 1971-ci il, 30 sentyabr – S. Ələsgərovun "Həmişəxanım" musiqili komediyasının premyerası olub.

Fərhad Bədəlbəylinin müsahibələrinə qayıdaq. Burada görkəmli sənətkarın yaradıcılığı və xarakteri barədə çox incə nüanslara toxunulur.

“SSRİ Xalq artisti adı o vaxt marşala bərabər idi. Xalq artisti adı vermək istəyirdilər, qardaşı Əfrasiyaba vermirdilər. Gedib Mərkəzi komitədə Süleyman Vəzirova dedi ki, “o mənim böyük qardaşımdır, “Qız qalası” baletinin müəllifidir. Fəxri adı mənə yox, ona verin”. Hansı qardaş bunu edər? Heç kim. Sonra özü də ad aldı. Hamıya ədalətlə yanaşırdı. Hazırcavab idi, Mərkəzi komitənin katibləri bir şey desə də, onlara cavab verirdi.”

“Şəmsi Bədəlbəylinin ailəsində doğulmaq mənə üstünlüklərlə bərabər çətinlikləri də gətirib. Çətinlik odur ki, yaxşı musiqiçi olduğunu sübut etməlisən. Şəmsi bəy mənim əvəzimə səhnədə ifa etməyəcək axı. O vaxt Moskva Konservatoriyasında XX əsrin ən yaxşı pianoçuları çalışırdılar. Onların qarşısında çıxış etmək, Portuqaliyaya getmək, müsabiqələrə çıxmaq çox çətin idi.

Əlbəttə, uşaqlıqda çox xoşbəxt idim. Çünki maestro Niyazinin məşqlərinə gedirdim. Evimizə Fikrət Əmirov, Səid Rüstəmov gəlirdi. Atamla birlikdə operetta üzərində işləyirdilər. Bu mənim üçün böyük bir üstünlük idi. Amma sonra nəyə qadir olduğunu özün sübut etməlisən. Gündə 8-9 saat çalışırdım piano arxasında.

Əgər siz bu soyadın altında çıxış edirsinizsə, məsuliyyətiniz daha böyükdür. Başqaları nəsə səhv etsə üstündən keçəcəkdilər. Amma mən səhv edəndə deyəcəkdilər ki, “elə atanın belə oğlu, heyf”.

–“Babam Bədəl bəylə Üzeyir bəy doğmaca xala oğlu idilər. Ona görə də bir-biri ilə sıx təmasda olublar. Atamla Əfrasiyab əmimin yetişmələrində Üzeyir bəyin rolu çox olub. Xüsusilə Şəmsi Bədəlbəylinin yetişməsində. Atamın bütün ömrü demək olar ki, Üzeyir bəylə bağlı idi. Azərbaycan Musiqili Komediya Teatrını da atam məhz Üzeyir bəyin təklifindən sonra yaradıb.

İlk dəfə həmin teatrda Üzeyir bəyin "O olmasın, bu olsun" və "Arşın mal alan" operettaları tamaşaya qoyulub. Onun direktor olduğu illərdə "Muzkomediya" doğrudan da qüvvətli teatrlardan idi. O teatrdan əvvəl isə atam Opera Teatrında rejissor idi. Atam orta təhsilini Bədəl bəyin öz məktəbində başa vurandan sonra Üzeyir bəy onu konsevatoriyaya dəvət eləyir - tar sinfinə.

Çünki atam uşaqlıqdan tar çalırmış. Ancaq sonradan Şəmsi müəllim öz fəaliyyətini rejissor kimi davam etdirdi. Bu işdə mərhum Cəfər Cabbarlının ona böyük təsiri olub. Çünki Əfrasiyab Bədəlbəyli ilə Cəfər Cabbarlı arasında böyük dostluq əlaqələri mövcud idi və bu dostluq Şəmsinin rejissor kimi fəaliyyət göstərməsinə də təsir edib”.

“Atamın dostları Lütfəli Abdullayev, maestro Niyazi, Süleyman Rüstəm, Böyükağa Mirzəzadə, Mikayıl Abdullayev, Səid Rüstəmov, Fikrət Əmirov, Nəsibə Zeynalova olubdur. Nəsibə xanım bizə gəlirdi, birlikdə qastrollara gedirdik. Onun qucağında fotom da var. Şövkət xanımla da dost idi. Onlara çox hörmətlə yanaşırdı. Bizim evimizdə heç bir problem olmayıb.

Atam rəhmətə gedəndə Süleyman Rüstəm çox təsirli bir şer yazdı ki, "Şəmsisiz qalmışıq". Atamın SSRİ-nin başqa respublikalarında da yaxşı dostları vardı. Tanınmış gürcü rejissoru Dodo Aleksidze ilə yaxın əlaqələri vardı. Yəni o vaxt SSRİ-də yaşayan bütün tanınmış musiqiçilər, rejissorlar və digər mədəniyyət xadimləri onunla yaxın təmasda idilər”.

Şəmsi Bədəlbəyli 1987-ci il 23 may tarixində vəfat edib və Bakıda Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.05.2026)

Rəqsanə Babayeva,

”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin tapşırığına əsasən, mərkəzi icra hakimiyyəti orqanları və digər idarəetmə qurumlarının rəhbərləri tərəfindən hər ay şəhər və rayonlarda vətəndaş qəbulu keçirilir. Görüşlərdə sakinlərin müraciətləri yerində dinlənilir, qaldırılan məsələlərin həlli istiqamətində müvafiq addımlar atılır.

Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət naziri Adil Kərimli mayın 22-də Beyləqan şəhərində vətəndaşları qəbul edib.

Qəbuldan əvvəl nazir və Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Əziz Əzizov Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Beyləqan şəhərində ucaldılmış abidəsi önünə çiçək dəstələri qoyaraq əziz xatirəsini ehtiramla yad ediblər.

Beyləqan rayon Heydər Əliyev Mərkəzində təşkil olunan qəbulda Beyləqan, İmişli, Saatlı, Sabirabad və Xocavənd rayonlarından olan vətəndaşlar iştirak ediblər. Sakinlərin müraciətləri əsasən məşğulluq, iş yerinin dəyişdirilməsi, mədəniyyət sahəsinə dair layihələr, təşəbbüslər və digər məsələlərlə bağlı olub.

Mədəniyyət naziri vətəndaşların xahiş və təkliflərini dinləyib, qeyd olunan hər bir məsələnin operativ araşdırılması, qanunvericiliyə uyğun həlli ilə bağlı müvafiq addımlar atılacağını diqqətə çatdırıb.

Nazirliyin məsul əməkdaşlarının da iştirak etdiyi qəbulda şəhid ailələri və qazilər tərəfindən qaldırılan məsələlərə xüsusi diqqətlə yanaşılması və obyektiv baxılması ilə bağlı tapşırıqlar verilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.05.2026)

Xanım Aydın,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Tiflisin dar küçələri ilə faytonların keçdiyi, zadəgan salonlarında musiqinin səsləndiyi, səhnə pərdələrinin isə yeni bir dövrə açıldığı illər idi… XX əsrin əvvəllərində Qafqazın mədəni ürəyi sayılan bu şəhərdə bir qadın səhnəyə çıxaraq təkcə tamaşa oynamadı — bir xalqın taleyində yeni səhifə açdı. O qadının adı Gövhər Qazıyeva idi. Azərbaycan teatr tarixinin ilk peşəkar aktrisası. Tamaşaçılar onu başqa bir adla da çağırırdılar: “Göyərçin” xanım.

1887-ci ildə Tiflisdə ziyalı ailəsində doğulan Gövhər Əhməd qızı Qazıyeva uşaqlıqdan fərqli bir dünyanın içində böyümüşdü. O, Nəcib Qızlar İnstitutunda təhsil almış, Azərbaycan və rus dillərini mükəmməl öyrənmişdi. Amma tale onun üçün müəllim masası yox, səhnə işıqları hazırlayırdı. O dövrdə müsəlman qadınının səhnəyə çıxması cəmiyyət üçün sarsıdıcı hadisə idi. Səhnə qadın üçün qadağa, qorxu və ittiham məkanı sayılırdı. Lakin Gövhər xanım bu qadağaların qarşısında geri çəkilmədi.

1906-cı ildə səhnəyə ilk addımını atan Gövhər Qazıyeva Mirzə Əli Abbasovun rəhbərlik etdiyi “Dram cəmiyyəti”ndə, Həbib bəy Köçərlinskinin “Səadət” truppasında çıxış etməyə başladı. Tiflisin teatr mühiti onu tez qəbul etdi. O illərdə Tiflis zadəgan teatrının səhnəsi müxtəlif xalqların sənət nəfəsi ilə yaşayırdı və həmin səhnədə bir azərbaycanlı qadının görünməsi artıq mədəni hadisəyə çevrilmişdi.

1910-cu il oktyabrın 9-da Nəcəf bəy Vəzirovun “Müsibəti-Fəxrəddin” faciəsindəki çıxışı isə Gövhər Qazıyevanın adını teatr tarixinə yazdı. Tamaşa böyük uğur qazandı. Elə həmin ay Şəmsəddin Saminin “Gaveyi-ahəngər” tamaşasında Xubçöhr obrazını canlandıran gənc aktrisa artıq Tiflisin teatr çevrələrinin ən çox danışılan simasına çevrilmişdi.

Tezliklə “Göyərçin xanım”ın şöhrəti bütün Zaqafqaziyaya yayıldı. Bakı qəzetləri onun haqqında yazılar dərc edir, “Nicat” cəmiyyəti onu Bakıya dəvət edirdi. O, yalnız səhnəyə çıxmırdı — qadının cəmiyyət içində görünməsinin mümkün olduğunu sübut edirdi.

 Gövhər Qazıyevanın repertuarı zəngin və çoxşaxəli idi. O, Henrix Heynenin “Əlmənsur”, Namiq Kamalın “Qara bəla”, Nəriman Nərimanovun “Nadir şah”, Əbdürrəhimbəy Haqverdiyevin “Pəri Cadu”, Səkinə Axundzadənin “Bəxtsiz cavan”, Zülfüqar Hacıbəyovun “Evliykən subay” əsərlərində yadda qalan obrazlar yaratdı. Üzeyir Hacıbəyovun “Leyli və Məcnun”unda Leyli, “O olmasın, bu olsun” tamaşasında Gülnaz obrazları isə onun sənət zirvələrindən sayılırdı. Azərbaycan səhnəsinin ilk Leylilərindən biri olmaq təkcə rol deyil, həm də böyük cəsarət idi.

1911-ci ildə Tiflisdə onun benefisi keçiriləndə artıq Gövhər Qazıyeva bir teatr hadisəsinə çevrilmişdi. Həmin gecə ilk dəfə Zülfüqar Hacıbəyovun “On bir yaşlı arvad” pyesi səhnəyə qoyulmuşdu. Lakin səhnədə alqışlanan bu qadın həyatda nifrət və təhdidlərlə qarşılaşırdı. Cahillər, fanatik din adamları müsəlman qadının səhnəyə çıxmasına qarşı fitnələr törədir, onu susdurmağa çalışırdılar. Amma Gövhər xanım bütün bunlara baxmayaraq oynayırdı. Sanki hər tamaşada bir qadının deyil, bütöv bir xalqın susdurulmuş səsi danışırdı.

Onun səhnə tərəf-müqabilləri də Azərbaycan teatrının korifeyləri idi: Hüseyn Ərəblinski, Hüseynqulu Sarabski, Mirseyfəddin Kirmanşahlı, Mirzəağa Əliyev… Xüsusilə Mirzəağa Əliyevlə sənət dostluğu sonradan məhəbbətə çevrildi. 1912-ci ildə evlənərək Bakıya köçdülər. Amma həyat səhnə qədər romantik olmadı. Paradoksal şəkildə, qadının səhnəyə çıxmasını müdafiə edən sənətkarların içində belə onun sənətdən uzaqlaşmasını istəyənlər vardı. Evləndikdən sonra Gövhər Qazıyeva səhnəyə qayıtmadı. Mirzəağa Əliyev onun səhnəyə çıxmasına qadağa qoydu...

Bu susqunluq isə onun həyatını tamam dəyişdi. Mirzəağa Əliyevin sürgün olunmasından sonra Gövhər xanım Varşavaya gedərək “Müqəddəs Sofiya” tibb məktəbində mamalıq təhsili aldı. 1915-ci ildə Bakıya qayıdanda artıq səhnənin aktrisası yox, insanların dünyaya gəlişinə yardım edən mamaça idi. Sanki taleyi onu səhnədən həyata, sənətdən insan ağrısına aparmışdı.

 Sonralar yolu İrana düşdü. Təbrizdə yaşadı, səhnədən uzaq qaldı. Amma yaddaşlardan silinmədi. 1937-ci ildə Bakıya qısa səfəri isə köhnə teatr pərdələrinin yenidən açılması kimi idi. Keçmiş səhnə dostları onun şərəfinə qəbul təşkil etdilər. Həmin gün Cəfər Cabbarlının “Almaz” tamaşasına baxan Gövhər xanım həyatının ən dramatik səhnələrindən birini yaşadı — on beş il ayrı düşdüyü oğlu İsmayılı tapdı. Deyirlər, sevincindən özünü itirmiş, teatrda hamıya hədiyyələr paylamışdı.

Gövhər Qazıyevanın həyatı faciə ilə zəfərin arasında keçən uzun bir tamaşaya bənzəyirdi. O, səhnəyə çıxmaqla yalnız rol ifa etmədi; bir qadının görünməsinin, danışmasının, sənət yaratmasının mümkün olduğunu sübut etdi. Azərbaycan teatrının ilk qadın nəfəsi, ilk cəsarətli addımı oldu.

1960-cı ildə Cənubi Azərbaycanda vəfat edən “Göyərçin” xanım bu gün də Azərbaycan mədəniyyət tarixində yalnız aktrisa kimi deyil, bir dövrün üsyankar qadın siması kimi yaşayır. Çünki bəzi insanlar səhnədən getsələr də, onların alqışı zamanın içində hələ çox uzun illər eşidilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.05.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Şeir saatı rubrikasında bu gün sizlərə yeni imza tanıtdıracaöıq: Nərmin Hüseyn.

Səninlə şərabın başqadır dadı…

Masada təkliyin rəsmini cızdım,

Sən gələn yollara adını yazdım. 

Qədəhi doldurub, sükutu pozdum

Səninlə şərabın başqadır dadı…

Gələrsən deyərək, şamları yaxdım.

Alovun rəqsində kölgəni tapdım,

Ruhumu ən qəmli nəğməyə satdım

Səninlə şərabın başqadır dadı…

Sükut boy veribdir boş otağımda,

Yenə xatirələr durur sağımda.

Bir həsrət közərir dil-dodağımda

Səninlə şərabın başqadır dadı…

Şamlar da can verir, əriyir bir-bir,

Bu gecə ayrılıq hökmünü deyir.

Ürəyim qədəhlə kədər eyləyir,

Səninlə şərabın başqadır dadı…

Saatlar ötüşdü, sönür şamlarım,

Soyuyur qədəhdə, kam arzularım. 

Sən yoxsan, açılar çətin sabahım,

Səninlə şərabın başqadır dadı…

Zamanın hökmünə boyun əymədim,

Səndən başqasına "gəl" də demədim.

Bir qurtum içdim ki, ruhuna dəyim,

Səninlə şərabın başqadır dadı…

Gözlərim qapıda, qulağım səsdə,

Bir ömür gözlərəm mən bu həvəsdə.

Adını pıçıldar hər son nəfəsdə,

Səninlə şərabın başqadır dadı…

Deyirsən ki, unut məni…

Get özünə bir həyat qur, unut məni, söyləyirsən. 

Elə bil gözümü alıb, get günəşə bax deyirsən. 

Yollarına çıxmayacam, dönməyəcəm bir də geri,

Məni bu doğma yurdumdan, sən didərgin eyləyirsən. 

Mən ki səni könlümün ən uca taxtında görmüşdüm,

Sənli olan dünyamızı cənnət bağı tək hörmüşdüm.

Bir sözünlə viran etdin, soldu bütün çiçəklərim, 

Sən dəmə ömrümü mən bir, vəfasız kəslə bölmüşdüm. 

Bilmirsənmi, bu qurduğum hər kərpicdə adın yazır,

Sənə gələn arzularım, çaşıb öz  yolunu azır. 

Sükutun elə ağırdı , dağıdır bütün dünyamı,

Ruhum bu uçqun altında, özünə bir məzar qazır.

Daha mənə hər yer qürbət, hamı yad olub gedəcək,

Sənsiz keçən saniyələr, məni candan eyləyəcək.

Deyirdin ki, vaxt hər şeyin əlacıdır, səbr et azca

Bilmədin ki, zaman ancaq dərdimi dərin kəsəcək. 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.05.2026)

Aynur İsmayılova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

İnsanlıq... Dəyişən çox şey var. Bir o qədər də dəyişməyən. Zaman axır. Yeniliklər artır, şəhərlər böyüyür, texnologiya inkişaf edir. Amma bu axarın içində dəyişməyən duyğular, dəyişməyən ehtiyaclar da var — sevgi, qorxu, ümid, itki, nifrət kimi.

Bəzən görünən və gerçək arasında bir boşluq gizlənir. Hər şey görünməyənin arxasında gizlənə bilər. Görüntü hər zaman həqiqəti əks etdirmir. Bəzən sadəcə olmayanın üstünü örtmək üçün yaradılır. İnsan gülümsəyir, ancaq içində fırtınalar qopur. Paylaşılan şəkillərdə görünən xoşbəxt ailə, dost, yoldaş, karyera xoşbəxtliyin təzahürü kimi görünsə də, çox vaxt elə deyil.

Görüntü — bu günün ən böyük aldanışıdır. Çünki onu idarə etmək asandır. Bir şəkil, bir cümlə yetərlidir ki, görünmək istədiyin kimi görünəsən. Lakin həqiqət isə belə deyil. Əsl həqiqət özünlə təkbaşına qaldığında, “mən kiməm?” dediyin anda ortaya çıxandır.

Görünməyənin arxasındakını görmək bəzən insanın özünə belə çətin görünür. Artıq özünü sığdırdığı qəlibin bir parçasına çevirəndə, həqiqət pərdəsini üzünə çəkər. Ancaq unudur ki, üzünə çəkilən pərdə bir gün gözlərini yandıracaq qədər nazikləşə bilər. Və o zaman, istəməsə belə, bu həqiqətlərdən qaçmaq, gizlənmək mümkün olmayacaq.

İnsan nə qədər dəyişsə də, dəyişməyən ehtiyaclarından biridir — görünmək. Hər kəs mükəmməl görüntüyə sahib olmaq istəyir. Hisslərini gizləyərək, içindəki səsi boğaraq “hər şey yaxşıdır” obrazı yaratmağa çalışır. Və bu yolda atılan hər yanlış üçün sonrasında daha çox bədəllər ödəyir.

Bu həyatda heç bir şey mükəmməl olmadı, olmayacaq da.Və bəlkə də, bu natamamlıqlardır bizi insan edən.Yarım qalan şeylərdir bizi birləşdirən, bir-birimizə bağlayan.Çünki insan bir az özünün, bir az da başqasının davamıdır.

Görünməyənin arxasında gizlənən həqiqət səni gözləyir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.05.2026)