Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

 

Bu dəfə rubrikamda məşhur futbolçu Pol Poqbadır, dopinq cəzasından sonra yaşadıqlarını o bu cür şərh edib:

 

“Cəzamla bağlı xəbərlər çıxanda telefonum iki gün dayanmadan susmadı... Sonra isə heç nə. Tam bir səssizlik.

Qardaş bildiyim insanlar birdən yoxa çıxdı. Menecerlər zəng etməyi dayandırdı. Dost dediklərim isə qəfil ‘məşğul’ oldular.

Futbol sənə çox sevildiyini hiss etdirir... Amma eyni zamanda yanında həqiqətən kimin olduğunu da göstərir.

Və heç vaxt mesaj gözləmədiyim biri yazdı: Kristiano.

Mənimlə futbol, məşq və ya media haqqında danışmadı. Sadəcə soruşdu:

“Ailən yaxşıdır? Psixoloji olaraq necəsən?”

Yalan deməyəcəyəm... Bu sözlər mənə çox təsir etdi.

Bir neçə gün sonra isə dedi:

“Ailən, bərpa prosesin və ya həyatın üçün nəyəsə ehtiyacın olsa, mənə zəng et. Qürurunun sənə yardım qəbul etməyə mane olmasına icazə vermə.”

O an mən dünya ulduzu Kristiano Ronaldo ilə danışmırdım...Ağrını, təzyiqi və tənhalığı yaxşı tanıyan bir insanla danışırdım.

Karyeram boyunca çoxlu çempionlarla eyni paltardəyişmə otağını paylaşmışam... Amma hər şey dağılanda, həqiqətən kimlərin yanında qaldığını anlayırsan.”

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.05.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Tələbə yaradıcılığı” rubrikasında bu gün Ağdam Dövlət Sosial- İqtisad Kollecinin 3-cü kurs tələbəsi Nuray Fərzəliyevanın “Sevgi nədir” adlı essesi təqdim edilir.

 

 

Sevgi nədir?

Bu sual, insanın öz içində ən səssiz, amma ən dərin cavabları axtardığı sualdır. Hər kəs bir dəfə də olsa dayanıb bunu düşünüb bəziləri bir dəfə, bəziləri isə hər gecə. Çünki sevgi izah ediləcək bir anlayışdan çox, yaşandıqca anlam qazanan bir haldır. Sevgi haqqında minlərlə cümlə yazılıb, yüzlərlə hekayə danışılıb. Amma heç biri sənin hiss etdiyin kimi olmayacaq. Çünki sevgi barmaq izləri kimidir bənzərsiz və təkrarsız.

 

Çoxları sevgini bir başqasında itmək sanır. Halbuki, sevgi bir insanı sevməkdən əvvəl, onun səndə oyatdığı “səni” sevməkdir.Çünki doğru insan gələndə sən dəyişmirsən, sən özünə daha çoxbənzəyirsən. Tozlanmış xəyallarını xatırlayır, illərdir susdurduğun o uşağın əlindən tutursan. Sevgi axtarılan bir şey deyil. Onu axtardığın anda sən artıq içindəki bir boşluğu doldurmağa çalışırsan. Amma sevgi boşluq doldurmaz, o səni bütöv hiss etdirər. Əsl möcüzə oandır ki, artıq “kimsə gəlsin məni tamamlasın” demirsən “gəlsə də, gəlməsə də mən varam” deyirsən… Məhz o anda, sən özünlə bütöv olanda biri çıxır qarşına.

O, bilinənin əksinə gurultulu, həyacanlı hiss etdirmir, sakitdir. Dünyanın səsindən, qaçhaqaçından yorulub bir cüt gözdə sakitləşməkdir. Sevgi qışqırmaz, pıçıldayar. Amma o pıçıltı insanın içində dünyanın ən yüksək səsinə çevrilər. Çünki sevgi “səni sevirəm” demək deyil, “hər şeydağılanda belə yanındayam” deyə bilmək cəsarətidir. Mükəmməli hamı sevər, əsl sevgi isə qırıq olanı belə tərk etməmək, o qırıqlardan yeni bir naxış yaratmaqdır.

 

Deyirlər sevgi acı verir. Xeyr, əgər acıdırsa, o sevgi deyil; o, alışqanlıqdır, qorxudur ya da tək qalmaqdan qaçışdır. Sevgi insanı yormaz, əksinə, insanın içində ən quraq fəsildə belə çiçək açar. O, heç kimə göstərmədiyin tərəflərini birinə etibar etməkdir. Və sən o etibarı qoruyanda sevgi gerçək olur.

Sevgi həm də bir qoxuda, bir mahnıda, bir küçə döngəsində səbəbsizcə birinin adının ürəyindən keçməsidir. Amma ən gözəli odur ki, “biz” olarkən “mən”i itirməyəsən. Bir güzəşt deyil, bir "yer açmaq" dır. Öz həyatından, öz ruhundan, öz sabahlarından bir parça ayırıb "burası sənindir" deməkdir. Amma bunu edərkən özünü əskiltmədən, əksinə, paylaşdıqca çoxaldığını görərək etməkdir. İki insanın bir-birində yox olması deyil, iki bütöv ruhun bir-birinə geniş yer açmasıdır.

Sevgi izah etdikcə kiçilən, hiss etdikcə böyüyən bir həqiqətdir.

 Bəlkə də heç vaxt tam anlaya bilməyəcəyimiz, amma onsuz da yaşamaq istəməyəcəyimiz yeganə hissdir...

 

Sizə bir hekayə danışım, bu, iki insanın yox, bir ruhun öz işığını tapma hekayəsidir.

 

Bir şəhərin unudulmuş bir küncündə, pəncərələri qalın pərdələrlə örtülmüş köhnə bir ev vardı. Bu evdə gənc bir adam yaşayırdı. O, illərdir özünü qaranlıq otaqlara həbs etmişdi. Otağın küncündə isə böyük, qara çərçivəli bir güzgü dururdu. Amma adam o güzgüyə baxmağa qorxurdu. Çünki qaranlıqda güzgü ona sadəcə qara bir boşluq və kədərli bir təklik göstərirdi. Adam elə bilirdi ki, o, elə həmin qaranlığın özüdür. Daxilindəki boşluğun heç vaxt dolmayacağına, qırıqlarının heç vaxtbütövləşməyəcəyinə inanmışdı.

Bir gün gözlənmədik bir hadisə baş verir. Otağın qapısı asta-asta açılır və içəri kimsə daxil olur. O, gəlib adamın yanında dayanmır, onu sorğu-suala tutmur. Sadəcə sakitcə pəncərəyə tərəfaddımlayır və illərdir toz basmış o qalın pərdələri bir kənara çəkir.

 

O anda otağa elə bir günəş nuru dolur ki, adam gözlərini qamaşdırdı. Günəşin işığı düz otağın küncündəki köhnə güzgünün üzərinə düşür. Güzgü bir anda parıldamağa başlayır. Adam qeyri-ixtiyari olaraq güzgüyə baxır və donub qalır.

Güzgüdə gördüyü o qaranlıq boşluqyox idi. Orada nurlu, gözlərində ümid qığılcımları olan birini görürdü. O, ilk dəfə özünü bu qədər aydın, bu qədər "özü" kimi görürdü.

Gənc adam heyrətlə pıçıldayır: "Mən elə bilirdim ki, mən o qaranlıqdan ibarətəm. Sən gəldin və məni dəyişdin..."

 

Pərdəni açan insan isə gülümsəyərək cavab verir: "Xeyr, mən səni dəyişmədim. Mən sadəcə pərdəni çəkdim. Sən həmişə o güzgü idin. Sadəcə, işıq olmayanda öz gözəlliyini görə bilmirdin."

 

Sevgi bir insanı sevməkdən əvvəl, onun səndə oyatdığı "səni" sevməkdir. O, artıq qarşısındakı insanı sevirdi və ona görə sevirdi ki, o insan ona öz işığını, öz bütövlüyünü xatırlatmışdı. “sevgi boşluğu doldurmaz, o səni bütöv hiss etdirər.”

Günəş otaqdan getsə belə, adam artıq bilirdi ki, o, qaranlıq deyil. O, işığı əks etdirməyə qadir olan, bütöv və dəyərli bir ruhdur. İndi o, güzgüdəki qırıqlara baxanda ağrı hiss etmirdi. Sevgi mükəmməli tapmaq deyil, qırıq olanı belə tərk etməmək cəsarətidir. Və o işıq altında həmin qırıqlar artıq yara yox, bir almaz kimi parıldayırdı.

 

Bu hekayə bizə göstərir ki, doğru sevgi səni sənə qaytaran sevgidir. Sən özünü o güzgü kimi hiss edəndə, günəşin gəlişi bir möcüzə yox, bir tamamlanma olur.

 

Bəzən bütün ömrümüzü o pərdəni kimsənin gəlib çəkməsi üçün gözləməklə keçiririk. Elə bilirik ki, kimsə gəlməsə, otağımız qaranlıq, güzgümüz isə həmişə kədərli qalacaq. Amma əsl möcüzə o pərdənin ipini öz əllərinlə tutduğun an başlayır.

Cəhd edin... Başqasının gəlib o pərdəni çəkməsini, sizə kim olduğunuzu xatırlatmasını gözləməyin. O pərdəni özünüz çəkin. Öz qaranlığınızla üzləşmək cəsarətini göstərib o işığı içəri özünüz buraxın. Çünki siz özün o işığa tərəf ilk addımı atanda, güzgüdəki o qırıqları özün qucaqlayanda, artıq bir "tamamlayıcı" axtarmırsınız.

Və ən qəribə, həm də ən gözəl həqiqət budur: Siz o pərdəni özünüz çəkib, öz daxili bütövlüyünüzlə o güzgüdə qarşılaşdığınız an, məhz o zaman o "bütöv ruh" qarşınıza çıxır. Çünki dünya öz işığını tapanları bir-birinə qovuşdurmağı sevir.

Siz özünüzə yetdiyiniz zaman, sevgi artıq bir ehtiyac deyil, bir bayram olur. İki bütöv ruhun, iki aydınlanmış güzgünün bir-birinə əks-səda verməsi olur.

Unutmayın, pərdəni çəkmək sizin əlinizdədir. Və o işıq içəri dolanda görəcəksiz ki, siz heç vaxt yarımçıq olmamısınız; sadəcə, öz gözəlliyinizi görmək üçün bir az cəsarətə və bir az da işığa ehtiyacınız varmış.

Özünüzü sevin ki, sevginin də nə olduğunu anlaya biləsiniz.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.05.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

 

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının media dəstəyi ilə Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun  Bakı Şəhəri Üzrə Təhsil İdarəsi ilə birgə keçirdiyi “Bir direktor, bir şagird” adlı layihəsinin məqsədi nümunəvi məktəblərimizi, istedadlı şagirdlərimizi üzə çıxarmaq, onların ədəbiyyata olan marağına diqqət yönəltməkdir.

Hazırda təqdimatda 276 nömrəli tam orta məktəbdir.

 

DİREKTOR:

Xoşqədəm Ələddin qızı Məmmədova 13.03.1985-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 2006-cı ildə Azərbaycan Dövlət Müəllimlər İnstitutunun Gəncə filialının İbtidai təhsilin pedaqogikası və metodikası fakültəsini bitirib. 26 fevral 2013-cü ildə Binəqədi rayonu 179 nömrəli tam orta məktəbə kimya fənni üzrə laborant təyin edilib. Həmin ildəMüəllimlərin İşə Qəbulu (MİQ) imtahanından keçərək ibtidai sinif müəllimi kimi fəaliyyətə başlayıb. 2015-ci ildə müəllimlərin Diaqnostik qiymətləndirməsində ixtisası üzrə 100 faizlik nəticə göstərib. Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən direktorların və dərs hissə müdirlərinin işə qəbulu ilə bağlı imtahandan müvəffəqiyyətlə keçərək 2 noyabr 2016-cı il tarixində Binəqədi rayon 179 nömrəli tam orta məktəbə təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini təyin edilib. 10 sentyabr 2017-ci ildə Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən təşkil olunan İdarəetmə kursu, "Potensial direktorlar" kursunu uğurla bitirərək 10 oktyabr 2018-ci il tarixindən Binəqədi rayonu 205 nömrəli tam orta məktəbətəlim tərbiyə işləri üzrə direktor müavini və direktor əvəzi vəzifəsinə təyin olunub. 6 dekabr 2021- ci il tarixində həmin məktəbə direktor vəzifəsinə təyin olunub. 2023-cü ildə "Təhsildə inkişaf və innovasiyalar üzrə VII qrant müsabiqəsi" nin qalibidir. İkinci təhsil olaraq hal-hazırda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanına Dövlət İdarəçilik Akademiyasında təhsil alır.

 

8.09.2025-ci il tarixindən Bakı şəhəri 276 nömrəli tam orta məktəbin direktor vəzifəsinə təyin olunub. 3 övladı var.

 

ŞAGİRD:

Şahpələngli Əli Sədi oğlu 2011-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub.

2017-ci ildə Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 276 saylı tam orta məktəbdə 1-ci sinfə təhsilə başlayıb. Hal-hazırda məktəbin 9Csinif şagirdidir.

Bu illər boyunca təlim vətərbiyəsində fəal, dərslərinə məsuliyyətli yanaşan və zəhmətkeş şagird kimi fərqlənmişdir.

Azərbaycan dili, Ədəbiyyat, Tarix və Riyaziyyat fənlərinə xüsusi marağı var.

2023-cü ildə OCEP layihəsi çərçivəsində keçirilən tədbirlərdə iştirak etmiş və məktəbrəhbərliyi tərəfindən təltif olunmuşdur.

2024-cü ildə Ulduz kurslarının təşkil etdiyi Breyn-rinq yarışmasında "Köhlən atlar" komandası ilə 1-ci yer tutmuşdur.

2026-cı ildə RFO-da Azərbaycan dili və Ədəbiyyat fənnləri üzrə yarımfinalçı olmuşdur.

 

ESSE:

"Müəllim - ömürlərə toxunan insan"

Bircə saniyə düşünün:

Elə bir insan var ki, hər kəsin həyatına, ömür yoluna işıq salsın, onu dəyişsin? Sualımın cavabı sadədir: Müəllim!

Yer üzündə ən yüksək ad, ən ali peşə sahibidir müəllim. Bu "ən"lərin sayını artıra da bilərəm.

Bəs müəllim necə bu adı qazanıb?

Müəllim insan həyatına işıq salan çıraqdır. O çıraq ki heç zaman sönməz, daha neçə-neçə insanın gələcəyini işıqlandırar. Müəllim sadəcə bir insanın deyil, bir xalqın, bir ölkənin gələcəyinə təsir edə bilər. O istər yer üzününən müzəffər sərkərdələrini, istərsə də ən müdrik şəxsiyyətlərini yetişdirər.

Bu fərdlərdən biri kimi mən də müəllimlərin həm özümün, həm ətrafımdakı hər kəsin həyatına necə təsir etdiyini görürəm. Buna görə də bu cür esse yaza bilirəm. Essemi Henri Bruke Adamsın gözəl kəlamı ilə bitirirəm: "Müəllim əbədiyyətə hökm edən insandır".

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.05.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Türkiyənin Qars şəhərində “Azərbaycandan Qarsa Sazın Sözün Körpüsü” adlı Aşıq Ələsgərin vəfatının 100-cü ildönümünə həsr olunan anım tədbiri keçirilib.

Tədbir Azərbaycan və Türkiyə arasında ortaq mədəni yaddaşın, saz-söz ənənəsinin və aşıq sənətinin mənəvi bağlarını bir daha nümayiş etdirən əlamətdar sənət görüşü kimi yadda qalıb.

 

AMEA Folklor İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, desent aşıqşünas İlhamə Qsəbovanın portalımıza açıqlamasında bildirilir ki, böyük el sənətkarı Aşıq Ələsgərin vəfatının 100-cü ildönümünə həsr olunan proqram aşıq sənətinin iki qədim coğrafiyasını — Azərbaycan və Anadolu aşıq mühitini eyni səhnədə bir araya gətirib. Tədbir sazın, sözün və milli-mənəvi dəyərlərin ortaq yaddaş üzərində formalaşan birləşdirici gücünü ön plana çıxarıb.

Qars Azərbaycan İş Adamları Dərnəyinin ev sahibliyi ilə baş tutan proqramda Azərbaycanın və Türkiyənin tanınmış aşıqları iştirak edərək klassik aşıq havaları, deyişmələr və ustadnamələrlə çıxış ediblər. Gecə boyunca ustad sənətkarlar tərəfindən Aşıq Ələsgərin poetik irsindən nümunələr səsləndirilib, sənətkarın həyat və yaradıcılığına dair xatirələr bölüşülüb. Bununla yanaşı, saz müşayiəti ilə ifa olunan şeirlər və dastan parçaları tədbir iştirakçıları tərəfində böyük maraqla qarşılanıb.

Açılış nitqində çıxış edən Azərbaycanın Qardakı Baş konsulu Zamin Əliyev Azərbaycan ilə Türkiyə arasında mövcud olan qardaşlıq münasibətlərinin yalnız siyasi və iqtisadi sahədə deyil, mədəni-mənəvi müstəvidə də güclü təməllərə söykəndiyini bildirib. O, saz və söz sənətinin ortaq milli yaddaşın daşıyıcısı olduğunu qeyd edərək bu cür tədbirlərin iki qardaş xalq arasındakı mənəvi bağların daha da möhkəmlənməsinə xidmət etdiyini diqqətə çatdırıb.

Daha sonra Qars Bələdiyyə Başkanı Prof. Dr. Ötüken Senger çıxış edəeək Qars şəhərinin tarixən türk dünyasının mühüm mədəniyyət mərkəzlərindən biri olduğunu vurğulayıb. O, Azərbaycan aşıq mühitinin Anadolu aşıq ənənəsi ilə ortaq köklərə malik olduğunu qeyd edərək, belə sənət görüşlərinin ortaq irsin yaşadılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdığını bildirib.

Türkiyə Azərbaycan Dərnəkləri Federasyon Başkanı Ədalət Turan çıxışında Azərbaycan və Türkiyə arasında mədəni əməkdaşlığın son illərdə daha da genişləndiyini qeyd edib. O, aşıq sənətinin türk xalqlarının mənəvi dünyasını əks etdirən nadir irs nümunəsi olduğunu bildirərək, bu kimi layihələrin ortaq dəyərlərin beynəlxalq səviyyədə tanıdılmasına mühüm töhfə verdiyini vurğulayıb.

Tədbirdə çıxış edən Qars Azərbaycan İş adamları Dərnəyi başkanı Zeki Demiral isə proqramın təşkilində əsas məqsədin Azərbaycan ilə Türkiyə arasında mövcud olan mədəni bağları daha da gücləndirmək, xüsusilə gənc nəslə ortaq saz-söz irsini tanıtmaq olduğunu bildirib. O, Qarsın tarixən Azərbaycan mədəniyyətinə yaxınlığı ilə seçildiyini və bu baxımdan tədbirin məhz bu şəhərdə keçirilməsinin xüsusi rəmzi məna daşıdığını qeyd edib.

“Dədə Ələsgər Ocağı” İctimai Birliyinin sədri, böyük el sənətkarı Aşıq Ələsgərin nəvəsi Xətai Ələsgər çıxışında ustad sənətkarın zəngin yaradıcılığından, onun türk dünyası mədəniyyətindəki yerindən və aşıq sənətinə verdiyi misilsiz töhfələrdən bəhs edib. O bildirib ki, Aşıq Ələsgər irsi yalnız Azərbaycan üçün deyil, bütün türk dünyası üçün qiymətli mənəvi sərvət hesab olunur.

Çıxışlarda ümumilikdə vurğulanıb ki, “Azərbaycandan Qarsa Sazın Sözün Körpüsü” kimi layihələr ortaq mədəni irsin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması istiqamətində mühüm missiya daşıyır və Azərbaycan–Türkiyə qardaşlığının mədəni müstəvidə daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Proqram çərçivəsində Aşıq Məqsud Fəryadı Koca, Aşıq Zülfiyyə İbadova, Aşıq Ramin Qarayev, Aşıq Tural Bağırov, balaban ifaçısı Asiman İsmayıllı və Aşıq Əfqan Şamilov çıxış ediblər. Tədbirdə həmçinin məruzəçi qismində Xətai Ələsgərov iştirak edib. Gecənin moderatorluğunu İlhamə Qəsəbova və Kemal Alin həyata keçiriblər.

Tədbirdə çıxış edən sənət adamları və tədqiqatçılar aşıq sənətinin yalnız musiqi və söz ənənəsi deyil, həm də türk dünyasının ortaq mənəvi-mədəni yaddaşı olduğunu vurğulayıblar. Bildirilib ki, bu cür layihələr ortaq folklor irsinin qorunması, gələcək nəsillərə ötürülməsi və beynəlxalq müstəvidə tanıdılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

“Azərbaycandan Qarsa Sazın Sözün Körpüsü” adlı anım proqramı iki qardaş ölkə arasında mədəni əməkdaşlığın inkişafına töhfə verməklə yanaşı, saz və söz sənətinin yaşadılması istiqamətində də mühüm addım kimi dəyərləndirilib. Tədbir iştirakçıları proqramın gələcək illərdə daha geniş miqyasda davam etdirilməsinin vacibliyini qeyd edərək, aşıq sənətinin türk dünyasının ortaq mədəni sərvəti kimi qorunmasının əhəmiyyətini xüsusi vurğulayıblar.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.05.2026)

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının və “Ulduz” jurnalının birlikdə həyata keçirdikləri “Biri ikisində” layihəsində bu gün Kəmaləddin Qədimin şeirləri

təqdim edilir.

Layihə ən yaxşı ədəbi nümunələrin təbliğinə hesablanıbdır.

Xoş mütaliələr.

                  

 

 

KƏMALƏDDİN QƏDİM

 

 

ÖLMƏK ÖLMƏKDİSƏ...

 

Ölmək ölməkdisə, ta niyə, adam,

Sirr kimi görünüb, sirr də öləsən.

Ya qismət, bu boşa, faniyə, adam,

Bir də doğulasan, bir də öləsən.

 

"Quran" deyilsən ki, nazil olasan,

Elə oxunmağa hazır olasan.

Ya niyaz olasan, nəzir olasan,

Gedəsən, ocaqda, pirdə öləsən.

 

Tutasan doğrunun, düzün əlindən,

Axıra ağ çıxa üzün əlindən.

Lap elə bir gözəl qızın əlindən

Düşəsən bir qəfil dərdə, öləsən.

 

Geriyə yolmu var, gedən, qürbətdən,

Nədən bezəsən ki, nədən, qürbətdən?

Bir halda seçilmir vətən qürbətdən,

Daha nə fərqi var harda öləsən?

Səsini eşidib, duymasalar da,

Halalca haqqını qıymasalar da,

Nolar, yaşamağa qoymasalar da,

Qoyalar öldüyün yerdə öləsən.

 

 

YENƏ YUVA ÇATMAYACAQ...

 

Vurursan, göz çıxardırsan

qaş düzəltdiyin yerdə.

Kor olaydın, şil olaydın,

kaş düzəltdiyin yerdə...

 

Bir heykəl də yap adına,

Bax dadına...Get badına...

Yansın qurunun oduna

yaş düzəltdiyin yerdə...

 

Bu da elə "üç alma", bax,

Amma nağıl olmayacaq...

Olsa, ağıl olmayacaq –

baş düzəltdiyin yerdə...

 

Nə var köhnə, nə var əski,

İşlər belə yürüməz ki...

Ayaq açıb yeriməz ki

daş düzəltdiyin yerdə...

 

Dərdsə, dava çatmayacaq,

Cansa, hava çatmayacaq.

Yenə yuva çatmayacaq

quş düzəltdiyin yerdə...

 

 

LAP ÖLÜB QALMALI YER İDİ KÖNLÜM...

 

Dedim, çiçəkləndi, gülləndi, bəlkə,

Baxma könüllərdən biridi könlüm.

Bir gün dilə gəlib dilləndi, bəlkə,

Bəlkə, ayaq açıb yeridi könlüm...

 

Dönməsin heykələ, büstə demişdim,

Başımda tac olsun istə, demişdim.

Bu sevgi ayağı üstdə, demişdim,

Dayanıb durduqca diridi könlüm...

 

Mən indi bildim ki, olur gor necə,

Adamın içinə dolur qor necə...

Getmisən, xaraba qalıb gör necə,

Lap ölüb qalmalı yer idi könlüm...

 

 

XATİRƏLƏR ÖRTÜR MƏNİ

 

Ayrılığın dilindəyəm,

Yaman dil-dil ötür məni.

Gülüm, necə başlamışdın,

eləcə də bitir məni...

 

Öz-özünü boşa öydün,

Bu yol çıxış yolu döydü.

Yağış çırpdı, dolu döydü,

Eyləmədin çətir məni...

 

Bir yuxuydum, yozammadın,

Ağ vərəqdim, yazammadın.

Qazanmadın, qazanmadın,

İlim-ilim itir məni...

 

Yerindim, ən yaxın yerin,

Çəkdiyin hər dağın yeri.

Qalmayıb qalmağın yeri,

Dur, qapıdan ötür məni...

 

Dərd-dərd, qəm-qəm, yavaş-yavaş,

Olmuşam cəm yavaş-yavaş.

Görünmürəm, yavaş-yavaş

xatirələr örtür məni...

 

 

İSTƏYİR

 

Bu bağın-bağçanın bağbanısanmı,

Hardandı bu bağça, bu bağ istəyi?

İçində yamyaşıl ağac sevgisi,

Üstündə titrəyən yarpaq istəyi...

 

Dil tapıb, yol gedər baxma həyatla,

Döyənək etsə də, dizini qatlar.

Bir gün, bilmirsənmi, başında çatlar

Qorxaq adamların qorxaq istəyi...

 

Kimin ki çəkirsə qanı qanını,

Qurbanlıq istəyir, canım, canını.

Millət öndə sevir qəhrəmanını,

Fərqi yox, ya ölü, ya sağ istəyir...

 

Batdığı günaha, qüsula baxmaz,

Ədəbə – ərkana, üsula baxmaz.

Allaha üz tutmaz, Rəsula baxmaz,

Bitməz adamların yasaq istəyi...

 

Görünər atdığı qədəmnən belə,

Suçludu Həvvadan, Adəmnən belə.

Adamı ən doğma adamnan belə

Ən çox torpaq sevir, torpaq istəyir...

 

 

ÇATANDA ƏLİM ÖZÜMƏ...

 

Mən özümdən yıxılanam,

Qoy durum, gəlim özümə.

Elə düşdüyüm kimi də

qalxım, dikəlim özümə.

 

Elin-günün halı halım,

Zəhri zəhrim, balı balım.

Ən qiymətlim, ən bahalım,

gövhərim, ləlim özüməm.

 

Həyan özüm, qənim özüm,

Suyum özüm, dənim özüm.

Özüməm düşmənim, özüm,

vurğunum, dəlim özüməm.

 

Açam, gülümü görəsən,

Yanam, külümü görəsən.

Gəlib günümü görəsən

çatanda əlim özümə...

 

 

DÜŞMƏZ

 

Dar gündə əlindən tutar, adam var,

Tutmasan əlindən, batar-adam var.

İşığı bir elə çatar adam var,

Adam var evinə işığı düşməz.

 

Bəlkə də, tapılar dərmana, vallah,

İstərlər çevrilər qurbana, vallah.

Bu çölə, bu düzə, ormana, vallah,

Mən boyda dəlisi, aşiqi düşməz.

 

A dünya, uymaram felinə bir də,

Gətirmə adımı dilinə bir də.

Gedirəm, mənimtək əlinə bir də

Dünyanın ən məsum uşağı düşməz.

 

Ha yanım, ha çıxsın külüm yeddi qat,

Gözəlmiş yaşamdan ölüm yeddi qat.

Qalxar göy üzünə zülüm yeddi qat,

Tanrım nədən bir qat aşağı düşməz?..

 

 

GEDƏCƏM

 

Gülüm, bir az da səbir et,

gözlə, durub gedəcəm...

Günəş doğanda gəldim,

etsin qürub, gedəcəm...

 

Bu matəmdən, bu yasdan

çıxacam asta-asta.

Ürəyimə bir az da

qan uddurub gedəcəm...

 

Bir gün, hər şey görəcəm

buracanmış, buracan...

Bir nağıl uyduracam,

oyun qurub gedəcəm...

 

Nə ön var, nə də geri,

nə də ölməyin yeri...

Özümü diri-diri

unutdurub gedəcəm...

 

 

GÜNÜN BİRİ

 

Günüm, günlər içində

mənimdi günün biri.

Səmtimdi, tərəfimdi,

yönümdü günün biri...

 

Biri hurim, pərimdi,

Biri "Allah kərimdi..."

Dərdimdi, kədərimdi,

qəmimdi günün biri...

 

Birisi də əlacdı,

Üz tutdum, könül açdım...

Biri başıma tacdı,

qənimdi günün biri...

 

Ahımdı, amanımdı,

Sonuncu gümanımdı.

Lap elə imanımdı,

dinimdi günün biri...

 

Birisi quş qanadlı,

Birisi də ağ atlı.

Gəlmir Qiyamət adlı

min ildi günün biri...

 

Mən bu viran ölkədə

Öldüm səfdə, cərgədə.

Gözləyirəm, bəlkə də,

dirildim günün biri...

 

 

DÜŞÜRSƏN, BİR AZ ASTA DÜŞ...

 

Dünya gidi, ömür fani,

vaxt qısa, yol uzun, gözəl.

Cavablaya bilmədik heç

tək bircə sorusun, gözəl.

 

Üstəydin, gözüm üstdə, düş,

Qalım beləcə yasda, düş.

Düşürsən, bir az asta düş,

düş, Allah qorusun, gözəl...

 

Son verirəm, son, ağıma,

Dözəcəm sinə dağıma.

Göz yaşımı yanağıma

sərirəm, qurusun, gözəl...

 

                                                                 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.05.2026)

 

Mina Rəşid,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Az qala hamının şeir yazdığı bir vaxtda gözəl poetik nümunələrə rast gəlmək bəzən o qədər də asan olmur. Təəssüf ki, bəziləri yazıların keyfiyyəti yox, müəllifin kitablarının çoxluğuna qiymət verir, onu tərifləyir və göyə qaldırır. Amma bu bir həqiqətdir ki, əsl şairlərin kitabları az olur. Çünki onlar kitablarının sayını çoxaltmağı düşünmürlər, gözəl nümunələr axtarışında olurlar.

 

Bu günlərdə belə dəyərli nümunələrin toplandığı bir kitabla tanış oldum. "Sənsiz də səndəyəm" adlı bu kitab 2002-ci ildə çap edilib. Kitabla ilk tanışlıqdan şeirlərin doğma havası məni özünə çəkdi. Söhbət yazıları ilə yenicə tanış olsam da, min ilin dostu kimi tanıdığım şair-publisist Nəsib Qaramanlıdan gedir. Dünyagörmüş, həyatın çox sərt eniş-yoxuşlarından keçən, yurd, ocaq həsrəti ilə sınağa çəkilən N.Qaramanlının şeirlərində bircə kəlmə belə ürəksiz yazılmış sözə rast gəlmədim.

 

Mən dağlar oğluyam, dağlar başında

Anam beşiyimi yırğalayıbdı.

Gül-çiçək ətirli dağların mehi

Həmişə saçımı sığallayıbdı.

 

Saçını sığallayan dağlara sonra həsrət qalacaqdı Nəsib müəllim. Gəlin elə bu yerdə onunla daha yaxından tanış olaq.

Nəsib Qaramanlı (Nəsib Nuru oğlu Məmmədov) 1956-cı il mayın 13-də Qaraqoyunlu mahalının Yanıqpəyə kəndində anadan olub. 1973-cü ildə Çaykənd kənd orta məktəbini, 1977-ci ildə İrəvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Azərbaycan dili və ədəbiyyat şöbəsini bitirib. Onun ilk şeiri 1975-ci ildə tələbə olanda "Sovet Ermənistanı" qəzetində dərc edilib.

1978-1979-cu illərdə hərbi xidmətdə olub, orduda "Za boyevuyu çest" qəzetinin alay üzrə müxbiri kimi çalışıb.

1980-1983-cü illərdə Çəmbərək rayonunda çıxan "Dostluq" qəzetində tərcüməçi-müxbir və rayon prokurorluğunda tərcüməçi işləyib.

1983-cü ildə Bakıya köçərək, 2 ildən çox burada yaşayıb və "Azərbaycan məktəbi" jurnalında çalışıb. 1986-cı ildə ata yurduna qayıdaraq əvvəlki iş yerlərində fəaliyyətini davam etdirib.

1988-ci ilin iyununda Gölkənd kəndində keçirilən antierməni mitinqinin təşkilatçılarından olub. Həmin ilin dekabrında ata-baba yurdundan didərgin düşüb və Bakıda milli azadlıq hərəkatına qoşulub.

1988-ci ildə gizli çap olunan "Ata yurdu" qəzetinin naşirlərindən biri də o idi. Şeirləri "Sovet Ermənistanı", "Dostluq", "Azərbaycan müəllimi", "Ədəbiyyat və incəsənət", "Ulu Göyçə", "Millət", "Vətən səsi" və s. qəzetlərdə, "Pioner", "Ulduz" jurnallarında, "Ədəbi İrəvan - 86" almanaxında dərc edilib.

1988-1994-cü illərdə "Vətən səsi" qəzetində xüsusi müxbir, şöbə müdiri, məsul katib işləyib, "Ulu Göyçə" qəzetinin yaradıcı heyətinin üzvü, "Millət" qəzetinin baş redaktorunun birinci müavini olub.

Onun "Qaraqoyunlu" və "Vurğun dünyası" adlı poemalarının da daxil edildiyi bir neçə kitabı işıq üzü görüb. Onu da əlavə edək ki, "Vətən səsi" qəzetində "Erməni mətbuatı nədən yazır" rubrikası ilə illərlə analitik yazılarla çıxış edən Nəsib müəllim bu gün düşmənin dilini (erməni dili) bilən sayca az olan ziyalılarımızdandır ki, onun qədrini-qiymətini bilməliyik. Oğlu Elvin İkinci Qarabağ müharibəsinin könüllü iştirakçısıdır və "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilib. 

Yurd həsrəti N.Qaramanlının şair qəlbində bəzən tufanlar qoparır. Elə bu həyəcanla da, bəlkə doğum gününü belə unudan Nəsib Qaramanlıya yeni, neçə gözəl yaşlarında cansağlığı, uzun ömür, bir də vurğunu olduğu o dağlara qovuşmağını arzu edirik.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.05.2026)

 

 

Bu gün Bakı İdman Sarayında ölkənin və regionun bu formatda yeganə layihəsi olan 5-ci Uşaq Kitab Festivalının açılışı olacaq. Festival Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi, Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi və ANAİB-in təşkilatçılığı ilə baş tutacaq və mayın 17-dək davam edəcək.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına ANAİB-dən verilən məlumata görə, festivalın əsas məqsədi uşaqlarda mütaliəyə marağın artırılması, milli-mənəvi dəyərlərin təbliği və onların müxtəlif dünya mədəniyyətləri ilə tanış edilməsidir.

Festival çərçivəsində “Milli Geyimlər Günü”, “Peşələr Günü”, “Beynəlxalq Gün” və “Nağıl Qəhrəmanı Günü” adlı xüsusi tematik günlər təşkil olunacaq.

Festival proqramı çərçivəsində tanınmış uşaq yazıçıları ilə görüş və imza mərasimləri, yeni nəşrlərin təqdimatları, mədəniyyət və incəsənət nümayəndələri ilə görüşlər təşkil ediləcək. Bununla yanaşı, uşaqların ifasında mahnı və rəqs nömrələri, səhnəciklər, nağıl saatları və müxtəlif əyləncəli şou proqramlar nümayiş olunacaq.

Layihə çərçivəsində 70 min ədəd xüsusi hazırlanmış kitab daxılı çap edilərək uşaqlara hədiyyə olunub. Bu təşəbbüs ölkədə uşaq ədəbiyyatına marağın artırılmasına və uşaq nəşriyyatlarının inkişafına mühüm töhfə verib.

5-ci Uşaq Kitab Festivalı uşaqları, valideynləri, müəllimləri və nəşriyyatları bir araya gətirərək kitab, yaradıcılıq və mədəniyyət bayramına çevriləcək.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.05.2026)

Şahanə Müşfiq,

Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin mətbuat katibi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Mayın 11-də Azərbaycan Milli Xalça Muzeyində Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin (ADMİU) təşkilatçılığı ilə Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası (WUF13) öncəsi keçirilən Bakı Şəhərsalma Kampaniyası çərçivəsində “Eco-Art” Festivalı keçirilib.

 

Tədbir Dövlət Himninin səsləndirilməsi ilə başlayıb.

Açılış nitqi ilə çıxış edən Azərbaycan Milli Xalça Muzeyinin direktoru Əminə Məlikova şəhərin inkişafının yalnız memarlıq və infrastrukturla deyil, həm də ekoloji düşüncə, mədəni irsin qorunması və yaradıcı yaşayış tərzi ilə ölçüldüyünü bildirib. O, “Eco-Art” festivalının bu ideyaların incəsənət vasitəsilə ifadəsinə xidmət etdiyini qeyd edərək, layihənin ekoloji düşüncə ilə incəsənətin uğurlu vəhdətini nümayiş etdirdiyini vurğulayıb. Ə.Məlikova festivalın həm WUF13 öncəsi həyata keçirilən ən yaddaqalan mədəni təşəbbüslərdən biri olacağına, həm də incəsənət vasitəsilə ekoloji düşüncənin təbliği istiqamətində mühüm mesaj verəcəyinə inandığını bildirib.

ADMİU-nun rektoru professor Ceyran Mahmudova ali məktəbin artıq bir neçə aydır Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasına hazırlıq istiqamətində ardıcıl layihələr həyata keçirdiyini deyib. O qeyd edib ki, “Eco-Art” Festivalı gənclərin ekoloji düşüncə, milli-mədəni irs və müasir incəsənəti bir platformada birləşdirmək bacarığını nümayiş etdirən uğurlu təşəbbüsdür. Rektor vurğulayıb ki, belə layihələr Azərbaycanın yaradıcı potensialını və dayanıqlı gələcəyə verdiyi töhfəni beynəlxalq müstəvidə nümayiş etdirir.

Mədəniyyət nazirinin müavini Səadət Yusifova Azərbaycanın çoxəsrlik şəhərsalma mədəniyyətinin yaşadılması və müasir çağırışlara uyğun mütərəqqi yanaşmaların təşviqi baxımından “Eco-Art” Festivalını mühüm addım kimi qiymətləndirib. O bildirib ki, memarlıq və şəhər mühiti sadəcə daş və betondan ibarət deyil, həm də xalqın tarixinin, mədəniyyətinin və kimliyinin daşıyıcısıdır. Nazir müavini qeyd edib ki, sərgidə nümayiş olunan əsərlər gənc nəslin ekoloji problemlərə, təbiətin qorunmasına və şəhər mühiti ilə insan arasındakı harmoniyaya bədii baxışını əks etdirir. O vurğulayıb ki, bu yaradıcılıq nümunələri incəsənətin yalnız estetik deyil, həm də maarifləndirici və sosial məsuliyyət formalaşdıran güclü vasitə olduğunu sübut edir.

Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin Aparatı rəhbərinin müavini və WUF13-ün Milli Koordinatorunun müavini Gülşən Rzayeva bildirib ki, tədbirin “Eco-Art” Festivalı adlandırılması təsadüfi deyil. O qeyd edib ki, “eco” anlayışı iqlim dəyişikliyi fonunda şəhər mühitinin dayanıqlığını ifadə edir. “Art” isə Azərbaycanın zəngin mədəniyyətini və incəsənətini simvolizə edir.

Çıxış edən BMT-nin Məskunlaşma Proqramının Ölkə Ofisinin rəhbəri Anna Soeve WUF13-ün təşkilində görülən işləri yüksək qiymətləndirib. O bildirib ki, Bakı Şəhərsalma Kampaniyası çərçivəsində keçirilən belə təşəbbüslər dayanıqlı şəhər inkişafı, ekoloji məsuliyyət və ictimai iştirakçılığın təşviqi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Anna Soeve gənclərin və yaradıcı icmaların bu prosesə fəal qoşulmasını gələcəyin şəhərlərinin formalaşmasına verilən dəyərli töhfə kimi dəyərləndirib.

Festivalın bədii hissəsində Xalq artisti Gülyanaq Məmmədova və tələbələri “Aşiqi-kamil” - Şur kompozisiyası, ADMİU-nun SABAH qrupu isə Əməkdar artist Nofəl Vəliyevin rəhbərliyi ilə “Qobustan sədaları” adlı kompozisiya ilə çıxış ediblər.

Festival çərçivəsində Əməkdar artist Yaqut Paşayevanın bədii rəhbərliyi ilə M.F.Axundzadənin “Hekayəti-Müsyö Jordan Həkimi-Nəbatat və Dərviş Məstəli şah Cadükuni-məşhur” komediyasının motivləri əsasında hazırlanmış “Oyanış” adlı səhnə kompozisiyası nümayiş olunub.

Həmçinin festivalda Sənətşünaslq üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Nəzakət Səfərovanın rəhbərliyi ilə tələbələrin hazırladığı Nizami Gəncəvinin “Xəmsə”sinə həsr olunmuş “Təkrar emalda miniatür”, “Daşın simfoniyası”, sənətşünaslq üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Aysel Əzizovanın rəhbərliyi ilə tələbələr tərəfindən hazırlanmış “Şəhər irsi” kimi kompozisiyalar təqdim edilib. Layihələrdə memarlıq detalları, ornamentlər və təkrar emal materialları üzərində qurulan bədii yanaşmalar ekoloji mesajlarla diqqət çəkib.

Eyni zamanda, Əməkdar rəssam Vüqar Əlinin tələbələri ilə birgə hazırladığı “Yaşıl dünya - hər addım bir ümid” vitraj və kompozisiyalar, Azər Abdullayevlə tələbələrinin poster sərgisi, “Təbiət və tullantılar” adlı təkrar emal nümunələri (Röya Həsən, Gülnaz Mədətova, Fidan Cəfərli və tələbələri), həmçinin “Abidələrin müasir rəng palitrası - daşdan ipəyə” adlı batika nümunələri (Şəhla Abbasova və tələbələri) nümayiş etdirilib. Tələbələrin hazırladığı bu işlər ekologiya, şəhər mühiti və mədəni irsin qorunması mövzularını yaradıcı şəkildə əks etdirib.

 

“Eco-Art” Festivalı incəsənət və ekoloji düşüncənin vəhdətini nümayiş etdirərək gənc yaradıcıların dayanıqlı gələcəyə baxışını ortaya qoyub. Festival eyni zamanda WUF13 öncəsi Bakıda keçirilən mədəni təşəbbüslər sırasında xüsusi əhəmiyyət daşıyıb.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.05.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

İllərlə “Qarabağ bizimdir” deyib meydanlarda çıxış edənlər, xəritələr çəkənlər, işğalı qəhrəmanlıq kimi təqdim edənlər bu gün bir-bir geri addım atırlar. Dünənə qədər Azərbaycan torpaqlarında qan tökülməsinə səbəb olanlar indi “Qarabağ heç vaxt bizim olmayıb” deyirlər. Ötən gün Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Kornidzor kəndində ictimaiyyət nümayəndələri ilə görüşündə səsləndirdiyi fikirlərlə illərlə qurulan saxta ideologiyanın necə çökdüyünü açıq şəkildə göstərdi.

 

Paşinyan “torpaq itirmişik” deyənlərə bir sual verir: “Bu torpaq necə bizim ola bilərdi?” O daha sonra etiraf edir ki, həmin ərazilərdə nə erməni yaşayış məntəqələri olub, nə fabrik tikilib, nə də real həyat qurulub. “Ora bizim deyildi” cümləsi əslində Ermənistanın illərlə öz xalqına danışdığı yalanın gecikmiş etirafıdır. Çünki Qarabağ heç vaxt Ermənistanın olmayıb. Bu həqiqəti Azərbaycan illərlə deyirdi, indi isə həmin sözləri Ermənistan rəhbərliyinin öz dili ilə eşidirik.

Amma burada insanı yandıran əsas məqam başqadır. Əgər ora “onların deyildisə”, bəs niyə bu qədər qanı tökdülər? Niyə minlərlə insan həyatını itirdi? Niyə şəhərlər dağıdıldı, kəndlər viran qoyuldu, insanlar doğma yurd-yuvasından didərgin salındı? Niyə Azərbaycan anaları illərlə oğul dərdi çəkdi?

Otuz ilə yaxın müddətdə Qarabağ uğrunda şəhidlər verdik. O şəhidlərin təmiz qanı bu torpağın yaddaşına hopdu. Bu xalq ən ağır ağrıları yaşadı. İndi isə həmin qanların axmasına səbəb olan siyasətin davamçıları utanmadan “ora bizim deyildi” deyirlər. İnsan düşünür ki, illərlə şəhid qanını az qala içənlər,  üzərində siyasət quranlar indi hansı üzlə geri addım atırlar?

Bir vaxtlar “Qarabağ Ermənistandır və nöqtə” deyənlər bu gün tamam başqa cümlələr qururlar. Bu dəyişiklik təsadüfi deyil. Çünki həqiqət gec də olsa öz yerini tutur. Azərbaycan öz torpaqlarını geri aldı. Bu zəfər hansısa siyasi masada yox, səngərdə qazanıldı. Əsgərin qanı, şəhidin canı hesabına əldə edildi.

 

Bu gün azad Qarabağda dalğalanan bayraq şəhidlərin bizə əmanətidir. Ona görə də indi işğal siyasətindən geri çəkilib “ora bizim deyildi” demək nə dağıdılan şəhərləri geri qaytarır, nə də torpağa tapşırılan igidləri. Tarix hər şeyi yadda saxlayır. Kim torpaq uğrunda şəhid oldu, kim işğal etdi, kim də illərlə yalanlarla insanları aldatdı -hamısı bu xalqın yaddaşındadır.

Ermənilər sonda bir həqiqəti gec də olsa qəbul etdi: Qarabağ Azərbaycanın idi, Azərbaycanındır və heç vaxt sizin olmayıb. Bunu anlamaq üçün on minlərlə insanın taleyini məhv etməyə ehtiyac yox idi. Amma görünür, həqiqəti dərk etməyiniz üçün əvvəlcə məğlub olmağınız lazım idi. Afərin, gec də olsa anladınız...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Həyatının maraqlı məqamlarıaz olmayıb. Məsələn, o, Tatyana Neçayeva ilə ailə həyatı qurub və bu cütlükdən Fərəc adlı oğlu və Züleyxa adlı qızı dünyaya gəlib. O, öz həyat yoldaşını çox sevib, başa düşüb və etibar edib. Həyat yoldaşına həsr olunan yeganə musiqi əsəri — prelyüdiya lya majoru Qara Qarayev yuxuda eşidib, səhər isə nota alaraq Tatyanaya bəxş edib.

O, həm də fotoqrafiya həvəskarı idi və boş vaxtlarında fotoşəkillər çəkərdi. Onun müxtəlif markalı fotoaparatları var idi və xarici səfərləri zamanı ən maraqlı epizodları lentə alardı...

 

Bu gün dahi bəstəkar Qara Qarayevin anım günüdür. Qara Qarayev 1918-ci il fevralın 5-də Bakı şəhərində məşhur həkim, təbabət professoru Əbülfəz Qarayev və Sona xanım Axundova-Qarayevin ailəsində anadan olub. Qara Qarayevin atası — əməkdar elm xadimi, Azərbaycanda ən qabaqcıl uşaq həkimi və Azərbaycan Demokratik Respublikası qurulanadək diaqnost, daha sonralar isə nəzəriyyəçi kimi böyük ad-san qazanıb.

 Anası Sona xanım isə "Müqəddəs Nina" məktəbinin Bakı bölməsini bitirib. O həm də fortepiano ifaçılığı təhsili alıb. 1925-ci ildə Qara Qarayev konservatoriya yanında musiqi məktəbində oxuduğu zaman pianoçu və pedaqoq Vladimir Mixayloviç Kozlov ilə tanış olub. Qara Qarayev V. M. Kozlovun Azərbaycandan çox-çox uzaqlarda tanınmasını yüksək qiymətləndirib. Bu haqda o belə deyib:

Qarayevin yaradıcılığında V. M. Kozlovun adı ilə bağlı əsərlərdən onun dünyadan köçdüyü 1960-cı ildə yazılıb və xatirəsinə həsr olunan violino ilə fortepiano üçün sonatanı göstərmək olar. 1926-cı ildə Qara Qarayev Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası yanında musiqi məktəbinə qəbul edilib. 1930-cu ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının nəzdində fəaliyyət göstərən Bakı musiqi fəhlə fakültəsinin fortepiano sinfinə (professor Georgi Şaroyevin sinfi) daxil olub.

 

1935-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq fakültəsində professor Leopold Rudolfun sinfində oxuyub. Təhsil müddətində professor Üzeyir Hacıbəyovdan Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları üzrə dərs alıb. Üzeyir Hacıbəyovun sinfində Qara Qarayev "Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları" fənnini keçib. Hacıbəyov ilk andan Qara Qarayevin gələcəkli istedadını aşkarlaya bilib. Sonralar Qara Qarayev belə söyləyib:

"O, əgər belə desək, mənim milli ruhum uğrunda çarpışırdı."

Qarayev muəllimi Üzeyir Hacıbəyova bəslədiyi sonsuz minnətdarlığını ömrünün sonunadək qoruyub saxlayıb. Üzeyir Hacıbəyovun yaradıcılığında və Azərbaycanda ilk violino, violonçel və fortepiano triosunda həyata keçirilən aşıq üslubu Qara Qarayevi 1965-ci ildə həmin əsərin "Aşıqsayağı" simfonik transkripsiyasını yaratmağa ilhamlandırıb. 1937-ci ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqına üzv qəbul edilib. 1938-ci ildə Moskva Dövlət Konservatoriyasının tələbəsi olub.

1938-ci ildə ilk böyük əsərini xor, simfonik orkestr və rəqs ansamblı üçün Rəsul Rzanın sözlərinə "Könül mahnısı" kantatasını bəstələyib. Həmin ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan incəsənəti ongünlüyünün iştirakçısı olub. 1941-ci ildə M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının bədii rəhbəri vəzifəsində işləyib. 1943-cü ildə birinci simfoniyanı yazıb. 1944-cü ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının idarə heyəti sədrinin müavini olub.

1946-cı ildə ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq sinfində müəllim işləyib. 1946-cı ildə SSRİ Bəstəkarlar İttifaqı İdarə Heyətinin katibi seçilib. 1948-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının dosenti olub. Həmin ildə Ümumittifaq Sovet Bəstəkarlatının I qurultayının nümayəndəsi olub. 1949-cu ildə Üzeyir Hacıbəyov adına İncəsənət İnstitutunun musiqi bölməsinin rəhbəri seçilib.

1961-ci ildə Cənubi Afrika yazıçısı Piter Abrahamsın eyniadlı əsəri əsasında yazdığı "İldırımlı yollarla" baletindən İkinci süitanın ifası ilə bağlı Los-Ancelesdə I beynəlxalq çağdaş musiqi festivalının iştirakçısı olub. Həmin ildə Leninqrad Kiçik Opera Teatrının qastrolları zamanı Qahirədə "Yeddi gözəl" baletinin tamaşaya qoyulması ilə bağlı Misirdə səfərdə olub. 1963-cü ildə "Yeddi gözəl" baleti Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində və CAR-da səhnəyə qoyulub.

 Həmin ildə Leninqrad Kiçik Opera Teatrının qastrolları zamanı Qahirədə "Yeddi gözəl" baletinin tamaşaya qoyulması ilə bağlı Misir Ərəb Respublikasında səfərdə olub. 1964-cü ildə SSRİ Böyük teatrının qastrolları zamanı "İldırımlı yollarla" baletinin tamaşaya qoyulması ilə bağlı "Varşava payızı" çağdaş musiqi festivalında iştirak edib. 1965-ci ildə Kamera orkestri üçün məşhur 3-cü Simfoniyanı bitirib. Aprelin 21-i Moskvada, iyunun 2-i Bakıda Üçüncü simfoniyanın ilk ifası baş tutub.

 

1971-ci ildə Moskvada açılan Beynəlxalq Musiqi Konqresinin yekun konsertində III Simfoniya böyük uğur qazanıb. "Qoyya" filmininə yazdığı musiqi ilə bağlı çəkiliş bölüyü ilə Almaniya Demokratik Respublikasında səfərdə olub. 1972-ci ildə "Varşava payızı" çağdaş musiqi festivalında və bəstəkarlar ittifaqları katibliklərinin toplantılarında keçirilən balet artistlərinin İkincı beynəlxalq musabiqəsində münsiflər heyətinin üzvü olub. 1973-cü ildə "İldırımlı yollarla" baleti Odessa Opera və Balet Teatrında səhnəyə qoyulub.

 Həmin ildə P. İ. Çaykovski adına V beynəlxalq musiqi musabiqəsinin münsiflər heyətinin üzvü, modal musiqi məsələləri ilə bağlı Türkiyədə keçirilən beynəlxalq konqresdə iştirak edib. 1975-ci ildə Leninqradda yaradıcılıq gecəsi konserti keçirilib. 1976-cı ildə III Simfoniya Praqa şəhərində uğurla səsləndirilib. Həmin ildə "Gənc bəstəkarların yetişdirilməsi" simpoziumunun işində iştirak edib, sovet və italyan bəstəkarlarının ikitərəfli iştirakı ilə bağlı İtaliyanın Pezaro şəhərinə səfər edib.

 

Operalar

- Vətən (1945)

- Zəriflik (1972)

 

Baletlər

- Yeddi gözəl (1952)

- İldırımlı yollarla (1958)

- Leyli və Məcnun (1969) Simfonik Poema.

 

Müzikllar

- Çılğın qaskoniyalı (1973)

 

Xor, solistlər və orkestr üçün — kantata və oratoriyalar

- Könül nəğməsi (1938)

- Səadət nəğməsi (1947)

- Partiyamızdır (1959)

- Lenin (1970)

- Dostluq himni (1974)

 

Orkestr üçün — simfoniyalar

- Birinci simfoniya (Böyük Vətən müharibəsi qəhrəmanlarının xatirəsinə) (1944)

- İkinci simfoniya (1946)

- Alban rapsodiyası (1952)

- Üçüncü simfoniya (kamera orkestri üçün) (1965)

- Qoyya (Yaşlılar və uşaq xorları və simfonik orkestr üçün) (1979)

- Don Kixot (1960)

 

Suitalar

- Azərbaycan süitası (1939)

- Passakaliya və üçlü fuqa (1941)

- Yeddi gözəl baletindən suita (1949)

- Xəzər neftçiləri haqqında dastan filmindən suita (1953)

 

Solo alətlərlə orkestr üçün

- Sevinc poeması (fortepiano ilə orkestr üçün) (1937)

- Violino ilə orkestr üçün Konsert (1967)

 

Kamera-instrumental ansamblları

- Simli kvartet üçün fuqa (1940)

- Simli kvartet üçün kvartettino (1942)

- 1-ci simli kvartet (1942) (itirilib)

- 2-ci simli kvartet (a-moll) (1947)

 

Filmlər üçün yazdığı musiqilər

 

- Ordenli Azərbaycan (1938)

- Bir ailə (1943)

- Xəzər dənizçiləri (1944)

- Bakının işıqları (1950)

- Mingəçevir (1950)

- Xəzər neftçiləri haqqında dastan (1953)

 

İştirak etdiyi filmlər

- Axşam konserti (film, 1948)

- Bülbül (film, 1968)

- Respublikam haqqında həqiqət (film, 1972)

- Ürək nəğməsi (film, 1989)

 

Əsərlərindən istifadə edilən filmlər

- Doğma xalqıma (film, 1954)

- 150 il. Mirzə Fətəli Axundov (film, 1962)

- Üçüncü simfoniya (film, 1968)

- Abşeron ritmləri (film, 1970)

- Dostluq himni (film, 1974)

- Əfsanələr aləmində (film, 1975)

- Nəğməkar torpaq (film, 1981)

 

Mükafatları

1. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

2. "SSRİ xalq artisti" fəxri adı

3. "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

4. "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

5. "Lenin" mükafatı

6. "Stalin" mükafatı

7. "Lenin" ordeni

8. "Oktyabr inqilabı" ordeni

9. "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

10. "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı

 

Qara Qarayev 1982-ci il mayın 13-də Moskva şəhərində vəfat edib, Bakıda Fəxri Xiyabanda dəfn olunub. Bəstəkarın qəbir daşını memar Tələt Xanlarov hazırlayıb. 1960-cı ildə rəssam Tahir Salahov Qara Qarayevi "Bəstəkar Qara Qarayevin portreti"ndə təsvir edib. Rəsm əsəri Moskva Dövlət Tretyakov Qalereyasında saxlanılır. Xarici ölkə jurnalistlərinə verdiyi müsahibələrin birində Tahir Salahov bunu qeyd edib:

"Mən bu əsərin üzərində işləyərkən tez-tez Opera və Balet Teatrına gedib, Qara Qarayevin baletlərinə tamaşa edirdim. Hər gün onun musiqisini dinləyirdim. İstəyirdim ki, Qaranın musiqi dünyasını tamamilə mənimsəyə bilim. Bax, bundan sonra portreti başa çatdırdım."

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.05.2026)