Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Hələ heç kəs poeziyada sürrealizm göstərə bilməyib. Dünyada yalnız fransız poeziyasında bunu Renuarda görmüşük, bir də yəhüdi poeziyasında Mendelştamda və Brodskidə. 

Adilsə göstərib. O özü həm də rəssam idi, impressionist rəsmlər çəkirdi. 

Bəli, biz iddia edirik ki, Adil Mirseyidin yazdıqları poeziyamızın qızıl fondudur. Kim razılaşmırsa, özü bilər. 

 

qiş gecəsi boz dumana bürünür
qış gecəsi ay çox solğun görünür
bəyaz aya baxınca ürəyimiz üzülür
göz yaşları axmadan kipriklərə düzülür
mən də aytək saralıram soluram
mən də aytək  göyüzündə yalqız oluram
heç bilmirəm təqvimdə günlərdən hansı gündü
yenidən yaşamış kimiyəm indi
a luna kanula gülüm çiçəyim
parçalanır bu gecə parçalanır ürəyim
göydə ay solub gedir soyuq qış havasında
yuxuda səni gördüm bir bülbül yuvasında
mən yuxumun içində qarışdırdım yuxumu
sən bülbül yuvasından səsləyirdin ruhumu
mən qanımla ay rəsmi çəkirəm aynada
ilahi namaz üstə diz  çökürəm aynada
aynadakı bu adam nəyin nəsidi Allah
qeybdən bir səs gəlir kimin səsidi Allah
allahım bir zamanlar mən ay suvarisiydim
mən cənnətdən qovulan bir mələk varisiydim
ayrılıq acısı var bu gün şeirlərimdə
metropol həyatına alışmış bir şamanam
alnımda gözəl ayın öpücüyü görünür
mən artıq taleyimlə barışmış bir şamanam
iki gecədi ay çox solğun görünür
ömrümün aynasında sənin ruhun görünür

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.08.2026)

 

Aynur İsmayılova,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

 

Bəzən özümü bağışlaya bilmirəm. Bəzi şeylər var ki, özümü onlara qarşı əngəlləyirəm. Bir sədd çəkirəm, sevmədiyim şeylərə məruz qalmayım deyə. Və bəzən elə olur ki, özümə əngəllədiyim yollar qarşıma çıxanda o əngəlləri qırıb keçirəm, uydurma bir səbəb taparaq. O an bunu etmək üçün haqlı səbəblərim olur, etdikdən sonra isə geriyə yenə də peşmanlıq qalır. İnsan bəzi şeyləri ata bilmir, hər nə qədər mübarizə aparsa da.

 

Bir şeyləri bitirmək, həyatından çıxarmaq asan deyil. Bir boşluq yaranan kimi gəlib sənə qarışır. İstənməyən qonaq kimi gəlib qapını döyür. Sən onu dəvət etməsən də, o özü qapıdan bir şəkildə girəcək. Adını qoya bilmirəm, çünki onu əngəlləyə bilmirəm. “Bir səhv idi, keçdi, bir yanlış idi, doğrunu tapdım, bir boşluq idi, yerini doldurdum” deyə bilmədiyim üçün həmişə bir yer yarımçıq qalır.

Və mən hər dəfəsində yarım qaldığım yerdən yaralanıram. Hər dəfə elə düşünürəm ki, bu dəfə hər şeyi keçmişdə buraxa biləcəyəm. Amma hər dəfə düşdüyüm yerdə ilişib qalan mən oluram. Bu gerçəklə yaşamaq üzləşmək qədər çətindir.

Amma mən mübarizə aparıram. Bəlkə bir gün hər şey düzələcək, keçmiş xoş xatirələrlə xatırlanacaq. Artıq sənə əvvəlki kimi əzab verməyəcək, çünki sən heç vaxt davam etməkdən, mübarizə aparmaqdan qorxmadın. Və bir gün üzləşməkdən də qorxmayacaqsan.

Unutma, bir gün hər şey bitəcək, sən hər çətinliyin öhdəsindən gələ biləcəksən. Bu hekayənin qəhrəmanı — heç vaxt yarımçıq qalmayan sənsən.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.08.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

 

Salam dəyərli izləyicilərimiz.

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalı poeziya ilə ruhu qidalananları həmişə sevindirir.

Bu dəfə də " Ruhun pıçıltısı" adlı rubrikamızın dəyərli şair qonağı var.

 

Beləliklə, yazıçı, ədəbiyyatşünas, Filologiya elmləri doktoru Təranə Turan Rəhimli öz şeirləri ilə bizləri poeziya dünyasına qonaq aparır.

 

 

ALLAH, BÖYÜMƏDİM,

 UŞAQ QOCALDIM

 

Dərd öz ordusuyla doldu içəri,

Körpəydim, qapının çölündə qaldım.

Payız yarpağı tək töküldü illər,

Allah, böyümədim, uşaq qocaldım.

 

Neçə ulduz söndü, neçə ay doğdu,

Buludlar günəşə vermədi aman.

Ehmalca yeriyib barmağı üstdə

Ömürdən gizlicə dolandı zaman.

 

Tək-tək uzaqlaşdı yaxınım, yadım,

Hər yolun sonundan ayrılıq baxdı.

Sarılıb dünyanı qucaqladıqca

Dünya qollarımdan sıyrılıb çıxdı.

 

Boğdum ürəyimdə tanış xiffəti,

Dirildi bir qədim həsrət  dərində.

Bir ağrı qol-budaq atıb böyüdü,

İçimə gömdüyüm eşqin yerində.

 

Dünyası öləni gendən tanıdım,

Hamının qəlbini gözündən gördüm.

Ağrıyana məlhəm olmaq istədim,

Minillik ağrımı içimə gömdüm.

 

Dualarım qanadından vuruldu,

Utanıb üstümə geri dönmədi.

Qürurumdan boğulduğum yerdəyəm,

Allah, sığındığım yeri görmədin.

                                    15.06.2026.

 

İNANDIĞIM DAHA BİR GERÇƏK ÖLDÜ...

 

Zülmətdə yox oldu sonuncu mələk,

Bağladım gözümü işığa, səsə.

Ömrümə bir düyün vurdu ki fələk,

Açıla bilmədim bir də heç kəsə.

 

Gözümdə böyütdüm qazanclarımı,

İtirdiklərimin yerin vermədi.

Güvənib qoynuna sığındığım dağ

Qarda çiçək açdım, yenə görmədi.

 

Qanı qurumadan bitişdi yaram,

Dirildim min dəfə, öldüm min dəfə.

Ümidlə çıxdığım hər təzə yolda

Vuruldum çatmadan yenə hədəfə.

 

Daha qanadlarım qalxmır uçmağa,

Qarğalar, quzğunlar tutub zirvəni.

Dünən inandığım bir gerçək öldü,

Kim inandıracaq bu günə  məni?

 

Bir qadın quruyub o pəncərədə,

Qəlbinin gözüylə Allaha baxmış...

İlahi, anladım  tək deyilmişəm,

Gördüm ki, kimsənin kimsəsi yoxmuş.

 

 

GÜCÜNDƏN YORULAN QADIN

 

Yatağına ulduz səpib,

Gecənin gözündən öpüb,

Buludu üstünə örtüb,

Gücünə sarılan qadın.

 

Beynində min sorğu-sual,

Susdur o  səsi, olsun lal, 

Gözləsin hamı, nəfəs al,

Gücündə qıvrılan qadın.

 

Gözündən yuxu tökülür,

Yol bitmir, dizin bükülür,

Yağış yağır, dan sökülür,

Gücündə  durulan, qadın.

 

Qürurundan yaralandın,

Öz içində daldalandın,

Neçə yerə parçalandın,

Gücündən qırılan qadın.

 

Barına yetən daş atdı,

Kin qusdu, nifrət boşaltdı,

Gör sənə nələr yaşatdı

Gücünə darılan, qadın.

 

Ümidlərin baltalandı,

Kim bilsin necə talandın,

Səbrindən nişan alındın,

Gücündən vurulan qadın.

 

Tərəzilər düzgün ölçməz,

Fələk haqq, nahaqqı seçməz.

Keçər dedikləri  keçməz,

Gücündə barınar, qadın.

 

Çölündə yarpaq tökümü,

İçində bir dağ çökümü.

Soyun, at bütün yükünü,

Gücündən yorulan qadın.

 

 

BAĞIŞLA, QIZIM 

 

Mən sənə demədim xurma bağına

Gedən yolun üstdə ilanlar yatır.

Demədim bir qapı açılanacan

Neçə ümidlərin əcəli çatır.

 

Qıymadım biləsən bura nə yerdir,

Dünyaya inanan bu gənc yaşında.

Qoymadım yük olsun körpə çiyninə

Bilmədiyin dərdlər ömrün başından.

 

Sənə öyrətmədim qara divlərin

Təkcə nağıllarda qalmadığnı. 

Saçından asılan gözəl qızların

O zindandan azad olmadığını.

 

Necə deyəydim ki, böyüyəcəksən,

Peşman edəcəklər böyüməyinə.

Haqqın yeyiləcək, döyüləcəksən,

Lal-kar baxacaqlar döyülməyinə.

 

Sənə gerçəkləri söyləmədim ki,

Bu ömür-gün dağ olmasın gözünə.

Gözlədim ruhundan utansın dünya,

Dəyişib yaraşsın mələk üzünə.

 

Mən sənə demədim, deyə bilmədim

Kürəyini qoru güvəndiyindən.

Ondan ilk zərbəni vuranda həyat

Qırıldın bu qədər düz bildiyindən.

 

Qıymadım fələyi tanıdam sənə,

Qəfildən üzləşdin tufanlı qışla.

Yığılıb dağ oldu qıymadıqlarım,

Yıxıldı üstünə, qızım, bağışla.

 

 

DÖNÜB ÇİYNİMİN ÜSTÜNDƏN

BAXANDA HƏYAT GÖRÜRƏM

 

Nənəmin "ağıl dəryası",

Babamın "noğul" qızıydım.

Anamın "sirr dağarcığı",

Atamın "oğul" qızıydım.

 

Güvənirdi evimizdə

Hamı mənə özü kimi,

İnanırdılar sözümə

Əsil kişi sözü kimi.

 

Böyüdürdü öz içimdə

Bu etibar, inam məni.

Hər gün bir az "kəşf edirdi"

Atam məni, anam məni.

 

Belə bir güvən üstündə

Ömür qurmağı öyrəndim.

Sözümə inandılar ki,

Sözdə durmağı öyrəndim.

 

İlmə-ilmə körpə qəlbə

İnamı nəqş elədilər.

Vaxtında Haqqı tanıdıb

Əqidə bəxş elədilər.

 

Doğru dürüst yaşamağı

Öyrəndim düz adamlardan.

Ömrü məşəl kimi yanan,

Ürəyi köz adamlardan.

 

Yarımçıqdan uzaq gəzdim,

Bütövlərə bel bağladım.

Riyakarla gülməkdənsə

Doğruyla birgə ağladım.

 

Arxada keçdiyim yollar,

Çığırlar çat-çat görürəm.

Dönüb çiynimin üstündən

Baxanda  HƏYAT görürəm.

 

 

EGE SAHİLİNDƏYƏM

 

Ege sahilindəyəm, Balkandan ŕüzgar əsir,

Dalğa-dalğa ruhumu alıb aparır dəniz.

Lap uzaqdan bir gəmi gözüylə məni kəsir,

"Kirpik qırpır" fənəri, çağırır səssiz-səssiz.

 

Ege sahilindəyəm, ulduzlar ətəyimdə,

Ayağımın altından qaçır şıltaq ləpələr.

Ay işığı sərilib adaların üstünə,

Dənizin laylasıyla mürgüləyir təpələr.

 

Ege sahilindəyəm, türkü var Rumelindən,

Selanikdən bu taya üzüb keçib dənizi.

Yenə düşdü yadıma Atatürkün xiffəti,

Tufan qopdu yenə, "Bir fırtına tutdu bizi".*

 

Ege sahilindəyəm, dünya ovuclarımda,

Üfüqlər qıpqırmızı, yavaşca sökülür dan.

Boşalır barmaqlarım, zaman axıb tökülür,

Gecə sıyrılıb çıxır Rodosun qucağından.

 

Ege sahilindəyəm, fikrim kim bilir harda,

Lövbər salıb xəyalım yaxın-uzaq sularda.

Araba təkərləri xışıldadır qumları,

Oyanır şəlaləsaç söyüdlər də bulvarda.

 

Ege sahilindəyəm, ömür nağıl kimidi,

Səhərin nəfəsində ilk sevgi qoxusu var.

Sübhə kimi yatmayıb şəhərin hay-küyündən,

Korpikləri yumulur, dənizin yuxusu var.

Ege sahilindəyəm... Ege sahilindəyəm...

 

* "Bir fırtına tutdu bizi" Atatürkün ən sevdiyi qədim Selanik türküsü idi.

 

 

ÇANAQQALA SAVAŞI

 

Türkün bəşəriyyəti silkələdi gur səsi,

Düşmənin bu sularda kəsildi son nəfəsi,

Osmanlı tarixinin qızıldan səhifəsi —

Dastanlara yazıldı Çanaqqala savaşı.

 

Millətin Vətən adlı bir sevdaya düşdüyü,

Dərd içində boğulub ümidi bölüşdüyü,

Silah yetməyən yerdə imanın döyüşdüyü --

Yaddaşlara qazıldı Çanaqqala savaşı.

 

"Allah, Allah" nidası batırdı  top səsini,

Qorxunc mədəniyyətin yırtıcı həvəsini.

Heyrətə saldı bütün ərşi, yer kürəsini,

Hər həmləsi söz oldu Çanaqqala savaşı.

 

Küllərindən göyərdi bu torpağın fidanı.

Zəfər yazdı tarixə 14 Türk komutanı,

Tökülüb Vətən oldu 400 min şəhid qanı,

İtirdikcə qazandı Çanaqqala savaşı.

 

Qadınlar silah alıb yetişdi ər hayına,

Sultaniyyə qalası daha möhkəm dayana.

Qürur heykəli oldu mis dövründən bu yana

Tarixlərə uzandı  Çanaqqala savaşı.

 

Qaldırdı Qoca Seyid ilahi bir qüvvətlə,

İki yüz yetmiş altı kilo mərmini  əllə.

Türkün böyük hünəri dolaşdı dildən-dilə,

Möcüzəyə yozuldu Çanaqqala savaşı.

 

Yüzbaşı Hakkı bəyin xəstə ürəyi dözdü,

Gecəni səhərəcən dənizə mina düzdü,

"Nüsrət" gəmisi ilə zəfərə doğru üzdü, 

İgidiylə söz oldu Çanaqqala savaşı.

 

Əsgərinin hər biri dəmir bilək, qurd ürək,

Döyüşürdü Haqq üçün Allahın ordusu tək ,

Əmr etmişdi komandan: "geriyə yol yox, ölmək! "

Bax belə zəfər çaldı Çanaqqala savaşı.

 

Damarlarda axan qan yurd sevgisiylə dolu,

Ənvər Paşa ordunun əyilməz polad qolu,

Albaydan Atatürkə  --  Mustafa Kamal yolu,

Əsrlərə səs saldı Çanaqqala savaşı.

 

Boğazının  suları içilməz Çanaqqala,

Xocalımdan, Şuşamdan seçilməz Çanaqqala

Qarabağın qardaşı keçilməz Çanaqqala,

Azadlığıma yoldur Çanaqqala savaşı.

 

 

YORULDUM, İNANMADILAR

 

Nağıl sevgilərdə qaldım,

Məni gerçək sanmadılar.

Elə yerdən yaralandım,

Yara bilib sarmadılar.

 

Ağrılar içimdə dağdı,

Zirvəsinə alov yağdı.

Hər dərdə körpəm tək baxdım,

Gəlməkdən usanmadılar.

 

Söz olub Haqqa deyildim,

Söz üçün ölüb dirildim.

Həyatı yanmaqda bildim,

Ondan mənə yanmadılar.

 

Tutundum qələm-silaha,

Yenə də pənah Allaha...

Gücümdən yoruldum daha,

Yoruldum, inanmadılar.

 

 

HÜNƏR ODUR...

 

Haqqa getməyən yolun

Bilinməz düzü, tərsi.

İnsan dərs almadıqca

Bitməz Allahın dərsi.

 

Ömür boyu tükənməz

Bu taleyin sınağı.

Qaya kimi dayanar

Yol üstündə qınağı.

 

Bəzən təbiətin də

Üzü dönər, sərt durar.

Yağışı döyəcləyər,

Dolusu qırmanc vurar.

 

Kəsər fələk ipini

Gözləmədiyin yerdə.

Bir az böyütmək üçün

Tanıdar səni dərdə.

 

Həyat -- sonsuz imtahan,

Hamı keçər birtəhər.

Qorxma, qatı zülmətin

İçindən doğar səhər.

 

Hünər odur gecəyə

Qəlbindən nur verəsən.

Dərdə baxıb Allahın

Böyüklüyün görəsən.

 

 

ANALAR

 

Gözləri çəkdiyi yolda

Düşüb qalmaqdı analıq.

Övladı gələn limana

Lövbər salmaqdı analıq.

 

Ürəyi daim təlaşda,

Simurq tək odda yanmaqda.

Balasının arxasında

Özünü bir dağ sanmaqda.

 

Çiyni hər yükün altında,

Həyat cəngində pəhləvan.

Övladını qorumaqçun

Fələyə də tutar divan.

 

Gözündə körpədir deyə

Üstündə əsib titrəyər.

Yoluna qurd-quş çıxanda

O, aslan olub kükrəyər.

 

Qoruyar soyuqdan, qardan,

Bir ömür yorulmaq bilməz.

Övladı gün görsün deyə

Analar gün üzü görməz.

 

 

DAŞ ÜSTÜNDƏ BİTƏN ÇİÇƏK

 

Daş üstündə bitən çiçək,

Qayada dəydin gözümə.

Mehdən xəfif, dağdan ağır,

Bənzətdim səni özümə.

 

Elə vaxt çıxdın qarşıma,

Ümidlərin solan vaxtı.

Ürəyimə qalaq-qalaq

Dərdin-qəmin dolan vaxtı.

 

Səni görüb xatırladım

Çoxdan unutduğum gücü,

Ömrün bitməz savaşında

Qiyamətə qalan öcü.

 

Daş üstündə bitən çiçək,

Necə göyərdin bilirəm.

Daş dili öyrətdi fələk,

Mən də o daşdan gəlirəm.

 

Bilsən nələr, nələr görüb

O çatladıb çıxdığın daş.

Nə gözlə baxıb dünyaya

O daş kimi baxdığın daş...

 

Səni göylər çəkir yaman,

Don vurub dolu döyəcək.

Arada bir yuxarı bax,

Baışın buluda dəyəcək.

 

Daş üstündə bitən çiçək,

Uzun yolu kəsə gəldin.

Hansı səs oyatdı səni,

Ömrü birnəfəsə gəldin?!

 

Daşdan çıxıb qışa düşdün,

Sevgi yağdır, basdır qarı.

Minillik daşın köksünü

Yarmağına dəysin barı,

Daş üstündə bitən çiçək.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.08.2026)

Suqovuşan sədlərini yaran gənc komandir: Şəhid Leytenant Məhəmməd Şəbiyev

 

Murad Vəlixanov,

«Ədəbiyyat və incəsənət» portalının İncəsənət şöbəsi

 

Leytenant Məhəmməd Əli oğlu Şəbiyev, 44 günlük Vətən müharibəsində tabeliyindəki taqımla birlikdə cəbhənin ən çətin və strateji nöqtələrində düşmən istehkamlarını darmadağın edərək şəhidlik zirvəsinə ucalmış Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin rəşadətli gənc zabitidir.

 

Erkən illəri və ali hərbi təhsili

Məhəmməd Şəbiyev 6 avqust 1998-ci ildə Quba rayonunun Alekseyevka kəndində anadan olmuşdur. O, uşaqlıq illərindən intizamı, cəsurluğu və hərb sənətinə olan xüsusi marağı ilə həmyaşıdlarından seçilmişdir.

Məktəb illəri:  İlk təhsilini doğulduğu kənddə almış, orta məktəb dövründə vətənpərvərlik mövzusunda keçirilən tədbirlərdə fəal iştirak etmişdir.

Ali hərbi təhsili:  Müqəddəs hərbçi peşəsini seçən Məhəmməd, Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbinə daxil olmuşdur. 2020-ci ildə bu ali hərbi ocağı müvəffəqiyyətlə bitirərək "leytenant" rütbəsi almış və gənc zabit kimi motoatıcı taqım komandiri vəzifəsində xidmətə başlamışdır.

 

Vətən müharibəsi və döyüş yolu

2020-ci il sentyabrın 27-də torpaqlarımızın azadlığı uğrunda Böyük Vətən müharibəsi başlayanda leytenant Məhəmməd Şəbiyev ilk saatlardan öz taqımı ilə birgə əks-hücum əməliyyatlarına qatıldı.

Onun tabeliyindəki bölmə cəbhənin şimal-şərq istiqamətində — düşmənin 30 ildir qurduğu keçilməz müdafiə istehkamlarının yerləşdiyi Talış kəndi və Suqovuşan qəsəbəsi koordinatlarında hücum əmri aldı. Gənc komandir döyüş meydanında göstərdiyi soyuqqanlılıq, hərbi taktiki biliklər və şəxsi rəşadət sayəsində tabeliyindəki əsgərləri fədakarlıqla irəli apardı. Məhəmmədin rəhbərlik etdiyi taqım düşmən postlarının sıradan çıxarılmasında və strateji yüksəkliklərin terrorçulardan təmizlənməsində böyük şücaət göstərdi.

 

 

Suqovuşanda yazılan qəhrəmanlıq salnaməsi

Suqovuşan istiqamətində döyüşlər son dərəcə gərgin və amansız artilleriya atəşləri altında keçirdi. Leytenant Məhəmməd Şəbiyev bir an belə geri çəkilmədən, qarşıya qoyulmuş strateji tapşırıqları uğurla yerinə yetirdi.

4 oktyabr 2020-ci ildə Suqovuşan qəsəbəsinin azad edilməsi əməliyyatının həlledici mərhələsində gənc zabitimiz tabeliyindəki əsgərlə birgə döyüş tapşırığını şərəflə icra edərkən qəhrəmancasına şəhidlik zirvəsinə ucaldı.

Subay olan şəhidimizin nəşi doğulduğu Quba rayonunun Alekseyevka kənd qəbiristanlığında böyük el izdihamı, rayon rəhbərliyi, döyüş yoldaşları və hərbi ehtiram qaydaları ilə torpağa tapşırılmışdır.

 

Dövlət təltifləri

Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarında iştirak edərək hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyinə, həmçinin göstərdiyi misilsiz şücaətə görə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin müvafiq sərəncamları ilə leytenant Məhəmməd Şəbiyev ölümündən sonra yüksək dövlət mükafatlarına layiq görülmüşdür:

3-cü dərəcəli "Rəşadət" ordeni

"Vətən uğrunda" medalı

"Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı

 

Əbədi xatirəsi

Şəhid leytenant Məhəmməd Şəbiyevin adı doğulduğu Quba rayonunda və təhsil aldığı məktəbdə dərin hörmətlə anılır. Hər il avqustun 6-da doğum günündə və oktyabrın 4-də şəhadət günündə rəsmi qurumlar, məktəblilər və kənd sakinləri tərəfindən onun məzarı ziyarət edilir, ruhuna dualar oxunur və xatirəsinə həsr olunmuş tədbirlər təşkil edilir.

Gənc ömrünü Vətənin şanlı zəfərinə fəda edən qəhrəman zabitimiz. Ruhu şad olsun!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.08.2026)

(Növbəti dəfə qeyd etdiyimiz 1 Avqust: Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü ilə bağlı subyektiv baxışlar)

 

İlqar İsmayılzadə,

fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, "Həməşəra" mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, AJB, AYB-nin üzvü, teoloq, araşdırmaçı, tərcüməçi, yazıçı-publisist.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Ulu Öndər Heydər Əliyevin 09 Avqust 2001-ci il tarixli fərmanı ilə hər il 1 avqust Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü kimi qeyd edilir. Həmin gün ölkədə latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasına tam keçidin tarixi ilə əlaqədardır. Dil və əlifba isə əslində hər bir millətin milli kimliyinin bir parçası sayılır.

 

Milli kimlik - fərdin özünü müəyyən bir millətə, xalqa və ya dövlətə aid etməsi, onun tarixi, mədəniyyəti və dəyərləri ilə eyniləşdirməsi hissidir. Milli kimliyin əsas elementləri isə aşağıdakılardan ibarətdir: 1. Dil; 2. Tarix; 3. Mədəniyyət; 4. Milli-mənəvi dəyərlər; 5. Dövlətçilik və vətəndaşlıq.

Sözümü 1 Avqust: Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan Dili Gününə uyğun olaraq milli kimlik mövzusunun dil elementinə yönəltmək istərdim: Azərbaycan dili qrammatik və lüğət tərkibi baxımından türk dillərinə aiddir və bu dil özünəməxsus zəngin lüğət tərkibinə malikdir. Tarixi əlaqələr (ərəb və fars dilli imperiyalar və qüvvələrin istilası) nəticəsində Azərbaycan dilində ərəb və fars mənşəli sözlər peyda olmuş və zaman ötdükcə Azərbaycan dilinin tərkibinə keçmişdir. Nə qədər qəribə səslənsə də bu gün Azərbaycan dilində mövcud olan sözlərin 60-65%-nin ərəb və fars mənşəli ifadələr olduğu bildirilir. Hər bir dildə müəyyən qədər əcnəbi sözlərin mövcudluğu təbii qarşılanır və demək olar ki, dünyanın bütün dillərində belə bir durum mövcuddur. Lakin bir dildə mövcud olan ifadələrin 60-65%-nin xüsusi bir dilə və ya dillərə aid olması məsələsi sözün həqiqi mənasında təəssüfedici bir məsələdir. Bununla bağlı qəribə və acınacaqlı bir misal göstərmək istəyirəm: Azərbaycan ədəbiyyatında tez-tez işlənən "ədəbiyyat", "şeir", "şair", "beyt", "misra", "bənd", "heca", "nəsr", "nasir", "esse", "hekayə", "povest" və "roman" kimi açar sözlərin heç biri Azərbaycan türkcəsində deyil, əslində ərəb, fars və latın dillərinə aid ifadələrdir. Halbuki ən azından dilçi alimlərimiz bu qəbil açar sözlər üçün öz dilimizdə oxşar və uyğun ifadələr tapa və təyin edə bilərdilər. Çünki millətimiz ərəb, fars və rus imperiyalarının istilası altına düşməzdən əsrlər öncə ədəbiyyat sahəsində söz sahibi olmuş, öz şairləri və yazarları ilə fəxarət hissi duymuşdur. Azərbaycan Respublikası müstəqil dövlətçilik nemətinə sahib olan ölkələrdən biridir.

Bu gün dünyda 3000-dən çox fərqli xalq və millətlərin mövcud olduğu deyilir. Lakin bu millətlərin hər birinin müstəqil dövlət qurmaq şansı yoxdur. Hal-hazırda Birləşmiş Millətlər Təşkilatında rəsmən tanınmış 193 ölkə, rəsmi olaraq tanınmamış daha iki ölkə (Vatikan və Fələstin) mövcuddur. Xoşbəxtlikdən Odlar Yurdu Azərbaycan da həmin ölkələrdən biridir. Biz ən azından milli dövlətçilik kimi möhtəşəm nemətin sayəsində dilimizə sahib çıxmalı, onu yad ifadələr və kənar təsirlərdən qorumağa çalışmalıyıq.

Azərbaycan Respublikasının əhalisinin mütləq əksəriyyəti, yəni 90%-dən çoxu etnik azərbaycanlılardan (türk soylu xalqdan) ibarətdir. Ölkə əhalisinin 2009-cu il siyahıyaalınmasına əsasən etnik tərkibi 90% üzəri azərbaycanlılar, qalan hissəsi isə digər azsaylı xalqlar (ləzgi, rus, erməni, talış, avar və s.) təşkil edir. Hər halda ölkədə türk kökənli əhali üstünlük təşkil edir. Üstəlik heç bir ölkənin istilası altında da deyilik və müstəqil dövlət sahibiyik. Belə olan halda nədən dilimizin əcnəbi ifadələrdən təmizlənməsi üçün addım atılmır?

Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU mövcud olan halda nədən bu qanunlara qarşı xüsusi biganəliyin şahidi olmalıyıq?

Sonda dil məsələsi ilə bağlı təklifimlə sözümü yekunlaşdırmaq istəyirəm: Bu mövzuda atılacaq əsas addım aidiyyatı orqanlar və təşkilatların öz milli kimliyi və qanuni vəzifələrini dərk etməsi, məsuliyyət və ciddi qərarla işə başlamasıdır. Çünki dövlət qərarı, nəzarəti və gücü olmadan bu problemin aradan qaldırılması mümkün deyil. Hər halda fürsətləri əldən vermədən Odlar Yurdu Azərbaycanda DİL İNQİLABInın həyata keçirilməsi bir milli kimlik və dövlətçilik zərurətidir. Lakin bu inqilab düşünülmüş, məntiqli, eyni halda dilçi alimlər və mütəxəssislərin iştirakı və nəzarəti ilə həyata keçirilməlidir... 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.08.2026)

 

 

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Azərbaycanxalqrəqslərindən "Nazeləmə", "Qavallarəqs", "Vağzalı", "Mirzəyi", habeləispan, qaraçı və digərxalqlarınrəqslərionunrepertuarındageniş yertutur. Ə. Bədəlbəylinin "Qızqalası" baletində gürcü qızınınpartiyasını möhtəşəm oynamışdır. "Səyyah" uşaqrəqsansamblınınbədiirəhbəridir. Birsıraxarici ölkələrdə çıxış etmişdir. Xalqrəqslərininmahirustası kimiartıqbirneçə ildirki, Avstriyadatəcrübə sinfiaparır...

 

Söhbət AzərbaycanRespublikasınınxalqartistiTəranə Muradovadangedir.

6 avqust 1965-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Bakı Xoreoqrafiya Məktəbini, Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universitetini, Rusiya Dövlət Sosial Universitetində isə hüquqşunaslıq ixtisası üzrə təhsil alıb. 1982-ci ildən Azərbaycan Dövlət Rəqs Ansamblında ifaçı-rəqqasə, 1985-ci ildən solist, 1995 ildən 2016-cı ilə kimi isə həm də ansamblın baletmeysteri, 2000–2015-ci illərdə Azərbaycan Milli Konservatoriyasının nəzdində fəaliyyət göstərən İncəsənət Gimnaziyasının xoreoqrafiya şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb.

26 dekabr 2016-cı ildə Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasına xarici əlaqələr üzrə prorektor vəzifəsinə təyin olunub. Hazırda həmin vəzifədə fəaliyyət göstərir. Eyni zamanda Azərbaycanda uşaq, yeniyetmə və gənc rəqs ansamblarının yaranmasında, fəaliyyətində yaxından iştirak edib. Belə ki, "Səyyah" uşaq rəqs ansamblının və "Odlar Yurdu" rəqs ansamblının həm direktoru həm də bədii rəhbəridir.

Bütün Dövlət tədbirlərində, seçkiqabağı kompaniyalarda, seçkilərlə əlaqədar Bərdə, Quba, Azərbaycan günləri ilə bağlı Rusiya, Ukrayna, Avstriya, Sankt-Peterburq, Yekatrinburq, Ufa, qastrol səfərləri ilə əlaqədar Belarusiya, Minsk, Muqilyov, Zərifə xanım Əliyevanın 80 illik yubileyində, YAP-ın yubileyində, ATA Bankın 10 illik yubileyində, Dünya Rus Mətbuat Konfransında dəfələrlə onu sevərlər qarşısında çıxışları olub.

Dünya Çempionatının mərhələ yarışlarında, Beynəlxalq turnirlərdə, Prezidentin andiçmə mərasimində, Türkiyədə yaşayan azərbaycanlıların ümumi konfransında, 2004-cü ildə keçirilən Taykvando üzrə yarışlarda, Qadınlar gününə həsr edilmiş tədbirdə, Güləş üzrə Dünya Kubok yarışlarında, Xəlil Rzanın anma mərasimində, Hüseyn Cavidin 120 illik yubileyində, ABU Arenanın açılışında, Gimnastika üzrə Dünya Kuboku yarışlarının açılışlarında, Dubaya qastrol səfərində dəfələrlə onu sevərlər qarşısında çıxışları olub.

2019-cu illədək Azərbaycan Respublikasının Prezidenti ümummilli lideri Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr olunan ali təhsil müəssisələri arasında keçirilən rəqs müsabiqələrində münsiflər heyətinin üzvü olub. Təranə Muradova rəqs fəaliyyəti ilə yanaşı 12 il xeyriyyəçilik missiyası olan Avstriya-Azərbaycan Cəmiyyətinin sədri olub.

2016-cı il 2017-ci ildə Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasının "Xoreoqrafiya sənəti" üzrə fəlsəfə doktoru və elmlər doktoru hazırlığı üzrə doktorantura/dissertantura səviyyəsinə daxil olub və 2020-ci ildə "Azərbaycan xoreoqrafiya sənətinin milli üslub xüsusiyyətləri" adlı dissertasiya mövzüsu ilə müdafiə profesinə hazırlaşıb. Qurluşçu-baletmeyster kimi Azərbaycan Respublikasında keçirilən beynəlxalq yarışlarda fəaliyyət göstərib.

- Bakı 2015 Avropa Oyunları

- Bakı 2016 42-ci Ümumdünya Şahmat Olimpiadası

- Bakı 2017 IV İslam Həmrəyliyi Oyunları

- Bakı 2017–2018 Formula Grnad-Prix

- Taekvondo və Boks üzrə çempionatları

 

Filmoqrafiya

- Topal Teymur

 

Mükafatları

Təranə Muradova əmək fəaliyyəti dövründə bir çox ad və mükafatlara təltif olunub:

- 1998-ci ildə Ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən birbaşa olaraq Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti fəxri adına layiq görülüb.

- 1998-ci ildən 2015-ci ilədək Prezident mükafatına layiq görülüb.

- 2004 — il Yunanıstan Respublikasında keçirilən "Beynəlxalq Rəqs Festivalı"-dan 1-ci yerə layiq görülüb.

- 2015-c-i ildə Gürcüstan Mədəniyyət Palatası tərəfindən "Xalqın seçimi" adı ilə təltif olunub.

- 2015-ci il Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizim Nazirliyi tərəfindən "Milli irsimizə dəstək olaq" adlı tədbirdə çıxışına görə diplom ilə təltif olunub

- 6 may 2016-cı ildə Azərbaycanın Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

- 2017-ci ildə Alman-Azərbaycan Dostluq Cəmiyyəti tərəfindən Azərbaycan milli-mənəvi dəyərlərinin təbliğində yorulmaz fəaliyyətinə görə "Fəxri fərman" ilə təltif olunub

- 07–12 iyul 2017-ci ildə Bursa şəhərində təşkil olunan "56-cı Beynəlxalq Bursa Festivalının 31-ci Uluslararası Altın Karagöz Halk Dansları Yarışması"-da münsiflər heyətinə üzv olduğu üçün "Təşəkkürnamə" ilə təltif olunub.

- 2019-cu ildə Rusiya Federasiyasının Moskva şəhərində keçirilən "Спасскаябашня" adlı 12-ci Beynəlxalq hərbi musiqi festivalında Azərbaycan Milli Ordusunun orkestr və rəqs kollektivinin çıxışının baş qurluşçu-baletmeysteri kimi çıxış edib və Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Naziri tərəfindən "Fəxri Fərman" ilə təltif olunub.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.08.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Sumqayıt, 8-ci mikrorayon. Atasız bir uşaq böyüyür. Anası min bir zülümlə onun  ərzaqla, geyimlə təminatını təşkil edir, onun təhsiliylə, tərbiyəsiylə məşğul olur. Onun istedadını duyub musiqi təhsili almasına şərait yaradır. Uşaq da böyük həvəslə gələcəyinin ardınca gedir...

 

Hüseynəliyev Elton Əşrəf oğlu 6 avqust 1983-cü ildə Azərbaycan SSR-in Sumqayıt şəhərində anadan olub. 1990-cı ildə Sumqayıt şəhər 17 saylı məktəbdə orta təhsil almağa başlayıb. 2001-ci ildə həmin məktəbi bitirib və həmin il Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Musiqi sənəti fakültəsində Solo oxuma ixtisası üzrə ali təhsil almağa başlayıb.

Müəllimləri əməkdar artistlər Nuriyyə Hüseynova və Teymur Əmrah olub. 1997-ci ildə Respublika Gənclik Estrada Müsabiqəsinin laureatı olub. Müsabiqənin finalı Bakı Respublika Sarayında (indiki Heydər Əliyev Sarayı) keçirilmiş və finalda o dövrdəki Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyev də iştirak edib. 2005-ci ildə "AzəriStar" Respublika Televizya Müsabiqəsinin laureatı olub.

2006-cı ildə azərbaycanlı prodüser Tamilla Hüseynəliyeva ilə ailə həyatı qurub, Nuray və Məryəm adlı iki qızı var. 2008-ci ildə Türkiyədə keçirilən Popstar Alaturka müsabiqəsində fəxri qonaq kimi iştrak edib. 2010-cu ildə Azərbaycan Dövlət Muğam Teatrında Qara Qarayev adına Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestrının müşaiəti ilə solo konserti keçirilib.

Layihənin bədii rəhbəri Teymur Əmrah olub. 22 may 2011-ci ildə Heydər Əliyev Sarayında "İstək" adlı ilk solo konserti keçirilib. 2011-ci ildə Selcuk Hocanın rəhbərlik etdiyi Türk orkestrı ilə konserti olub. O, 28 aprel 2011-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasına üzv qəbul edilmişdir. 2015-ci ildə YAP Gənclər Birliyinin IV Konfransında Rəyasət Heyətinin üzvü seçilib.

2013-cü ildə Heydər Əliyev Sarayında prodüseri Tarix Əliyevin təşkilatçılğı ilə xeyriyyə konserti keçirilib. 20 ildən çoxdur ki, Azərbaycanın dövlət tədbirlərində və Prezident seçkilərinə həsr olunmuş Bakıda ve digər bölgələrdə iştirak edir. Kamera orkestrı ilə keçirilən konsertdə Azərbaycan bəstəkarları Tofiq Quliyev, Rauf Hacıyev, Emin Sabitoğlu, Elza İbrahimova, Oktay Kazımi, Aygün Səmədzadənin əsərlərini ifa edib.

Fikrət Əmirov adına Gəncə Dövlət Filarmoniyasının solisti seçilib. Hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Televizya ve Radio Verilişləri QSC-nin solistidir.  22 may 1994-cü ildə Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası tərəfindən "Vətənimdir — Odlar Yurdu" uşaq özfəaliyyət yaradıcılığı və müsabiqənin qalibi — Sumqayıt şəhəri Üzeyir Hacıbəyov adına "Kimyaçı" Mədəniyyət Sarayı "Səda" instrumental ansamblının solisti kimi diplomla təltif edilib.

2 fevral 2000-ciildə AzərbaycanRespublikası Gənclərvə İdmanNazirliyi, şəxsənnazir ƏbülfəsQarayevtərəfindən "Gənclik-99" gəncmüğənnilərinRespublikaestrada-mahnı müsabiqəsininfinalmərhələsində uğurlu çıxışınagörə, Azərbaycangənclərgünü münasibətilə diplomlatəltifedilib. 17 may 2018-ci ildə Azərbaycan Kikboksinq Federasiyası və şəxsən prezident Adil Əliyev tərəfindən kikboksinqin inkişafında göstərdiyi xidmətə görə fəxri diplomla təltif olunub.

3 iyul 2018-ci ildə Daxili işlər orqanları əməkdaşları arasında mədəniyyət və incəsənətin təbliğində xüsusi xidmətlərinə, Daxili İşlər Nazirliyinin təşkil etdiyi mədəni, bədii proqramlarda fəal iştirakına görə, habelə Azərbaycan Polisinin yaranmasının 100 illik yubileyi münasibətilə Azərbaycanın daxili işlər naziri, general-polkovnik Ramil Usubov tərəfindən fəxri fərmanla təltif edilib. 16 oktyabr 2021-ci ildə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülüb.

Sumqayıt çox istedadlar yetişdirib. Elton da onlardan biridir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.08.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Gülşəndə açıb səba ilə gül tək,

Könlüm düşdü bir aşiqə könül tək.

Ey Natəvan, bu sevda bir atəşdir,

Yandırar canı, qoymaz səni tək-tək.

 

Azərbaycanın 19 əsr şairəsi Xurşidbanu Natəvan – bu ad kimə tanış deyil ki. Xüsusən, Şuşa azad olunanda hamı onun Ruhuna gözaydınlığı verdi. Axı o, şuşalıdır…

Bu gün şairənin ad günüdür.

 

Xurşidbanu Natəvan 1832-ci ilin 6 avqustunda Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. O, Qarabağ xanlığının sonuncu hakimi olan Mehdiqulu xan Cavanşirin qızı idi. Belə nəcabətli ailədən gəlməsi və xan nəslinə mənsub olması səbəbindən "Xan qızı" ləqəbi ilə tanınınıb. Onun ailəsi Azərbaycan tarixində görkəmli iz qoyan nəsillərdən biri sayılır.

 

Təhsil və dünyagörüşü:

Natəvan yaxşı təhsil alıb, ərəb və fars dillərini öyrənib, Şərq poeziyasını dərindən mənimsəməyib. Onun ədəbi və fəlsəfi bilikləri dövrün bir çox kişi müasirlərindən belə üstün olub. O, həm də klassik Şərq ədəbiyyatının – xüsusən də Sədi, Hafiz, Füzuli kimi sənətkarların əsərlərini dərindən bilirdi.

 

Ədəbi fəaliyyəti:

Xurşidbanu Natəvan poeziyada əsasən qəzəl və rübai janrlarında yazıb. Əsərlərində sevgi, tənhalıq, ayrılıq, insani dəyərlər, könül çırpıntıları və qadın hissləri əsas mövzular olub. Natəvan ilk dövrlərdə "Xurşid" təxəllüsündən istifadə etsə də, sonradan "Natəvan" (aciz, gücsüz) adını seçib. Bu təxəllüs onun həyatda üzləşdiyi faciələrə – xüsusilə oğlunun ölümünə – bir işarə olub.

Natəvanın şeirləri həm klassik, həm də milli ruhla yoğrulub. Onun dili bədii, zəngin və hissiyyatla doludur. Natəvanın qəzəlləri sonralar Azərbaycan xalq musiqisində və muğamlarında da ifa olunub.

 

Ədəbiyyat məclisi – "Məclisi-üns":

1864-cü ildə Natəvan Şuşada "Məclisi-üns" adlı ədəbi bir cəmiyyət yaradıb. Bu məclis Qarabağda və ümumilikdə Azərbaycanda ədəbi həyatın canlanmasında mühüm rol oynayıb. Məclisdə dövrün görkəmli şair və ədibləri toplaşır, ədəbi müzakirələr aparılır, yeni əsərlər təqdim edilib. Bu məclis qadın rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərən ilk ədəbi qurumlardan biri olub.

 

Xeyriyyəçilik və ictimai fəaliyyət:

Xurşidbanu Natəvan təkcə şair deyil, həm də böyük xeyriyyəçi və ictimai xadim olub.

O, Şuşada bir çox sosial layihələr həyata keçirib. Ən məşhuru 1872-ci ildə Şuşa şəhərini içməli su ilə təmin etmək üçün çəkdirdiyi su xətti – "Xan qızı bulağı" olub. Bu bulaq Natəvanın öz şəxsi vəsaiti hesabına tikilib, şəhər əhalisinin böyük ehtiyacını qarşılayıb.

Bundan başqa, o, yoxsul ailələrə kömək edib, məktəblərin, məscidlərin və digər ictimai binaların tikilməsinə maddi dəstək göstərib. Onun bu fəaliyyəti dövrün ziyalıları və xalq tərəfindən yüksək qiymətləndirilib.

 

Ölümü və xatirəsi:

1897-ci ildə vəfat edib. Onun cənazəsi Şuşadan Ağdama qədər piyada daşınıb və İmarət qəbiristanlığında dəfn olunub. Onun vətənə, ədəbiyyata, insanlara olan sevgisi bu gün də xatırlanır və dərin hörmətlə anılır.

 

Mirası və əhəmiyyəti:

Xurşidbanu Natəvan Azərbaycan ədəbiyyatının ilk qadın nümayəndələrindən biri olaraq milli poeziyamıza yeni nəfəs gətirib, qadın şairlərin yolunu açıb. Onun həm ədəbiyyatda, həm də xeyriyyəçilikdə qoyduğu iz bu gün də yaşayır.

Onun adı məktəblərə, küçələrə verilib, onun irsi əsasında sənədli filmlər çəkilib. Natəvan həm poetik istedadı, həm də yüksək mənəviyyatı ilə Azərbaycan tarixinə unudulmaz bir qadın kimi daxil olub.

Ruhu şad olsun!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.08.2025)

Hafiz Ataxanlı,

yazıçı-publisist.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Prezident  təqaüdçüsü, əməkdar mədəniyyət işçisi, tanınmış şair Əşrəf Veysəllinin xatirəsinə gəzişmələr.

 

Epiqraf: 

“Kimsə demişdir ki, yazmaq məcburiyyətini hiss etməyən yazmamalıdır. Mən də həmişə bu fikirdə olmuşam ki oxucuya catdırılası mövzunun həqiqi dəyərinə güclü inamın yoxdursa, gərək yazmayasan”.

                                                                                           Hafiz Paşayev.

                                                   “Bir diplomatın manifesti  kitabından”.

 

Və mən bu məcburiyyəti hiss etdim: ürəyimdə düşüncəmdə, zehniyyətimdə içimdən gəlirdi.

Onun adını ilk dəfə Feyzi əmimgildə eşitmişəm. Atamın əmisi oğlu, yazıçı-publisist, “Kimyaçı” qəzetinin redaktoru, ötən əsrin 70-ci illərində populyarlıq qazanmış “Dinmə ey kədər” kitabının müəllifi Feyzi Mustafayevin uşaqlarının dilindən düşmürdü Əşrəf əminin adı.

Dostumuz Əyyub Qiyasın “Dünyaya pəncərə” qəzetində yubileyləri üst-üstə düşən Əşrəf Veysəlli ilə İbrahim İlyaslıya ünvanlanmış “İki şairə bir təbrik” yazım çıxmışdı. Feyzi əmim bu yazıdan möhkəm əsəbiləşdi, iki şairə bir təbrik nə deməkdir?, - dedi- İbrahim İlyaslı istedadlı gəncdir, sözüm yox, amma Əşrəf Əşrəfdir də, onun təbriki ayrı olmalıydı!

          Feyzi əmi bir müddət mənimlə soyuq davrandı. Bizim İmamnəzərli tayfasının genetik vərdişlərinə yaxşı bələd olduğumdan – ulu babamız böyürtkən kolundan küsmüş və ömrünün sonuna kimi böyürtkən yeməmişdi – çox dərinə getmədim.

Əşrəf Veysəlli müsahibələrin birində söyləmişdi ki, məndən ötrü dünyanın ən böyük yazıçısı Feyzi Mustafayevdir. Bir il sonra Yadigar Məmmədlinin təşəbbüsü ilə Feyzi əmimdən “Cümhuriyyət”ə müsahibə alanda o söhbəti, o dəyəri xatırladım. Rəhmətlik gözlərinin içindən güldü, adəti üzrə əlini gur saçına apardı, əmioğlu, - dedi – “aldanma, şair sözü, əlbəttə, yalandır”.

2000-ci ilin nəfəskəsən qızmar yayında  Əşrəf əmi dostunun sözünə baxmayan ürəyinə işarə ilə nigarançılığını bildirmişdi:

         -Feyzi , qardaş, ürəyindən muğayat ol, orda mən varam.

          Feyzi müəllim əfsanəvi dostunun sözünə “qulaq  asmadı”, 63 yaşında ölümü fani dünyadan əziz tutdu. Yardımlının Ostayır kəndindəki qəbiristanlıqda dost itirmiş Əşrəf Veysəllinin ahı göylərə bülənd oldu, ordan ağrı-acıya bələnib “İki dostun bir ürəyi” misralarında damcıladı məzar daşının üzərinə.

         ...Və şairlər günündə ustad şair Əşrəf Veysəlli dostunun görüşünə tələsdi.

2026-cı il, 6-cı ayın 6-da, həftənin 6-cı günündə torpağa tapşırıldı. 6 gündə xəlq olmuş kainatın hansısa mistikasıydımı?!

 

                                        Seyran Səxavətin Əşrəfi

          Mən birinci kursda oxuyanda Əşrəf sonuncudaydı. Universitetdə bir divar qəzetimiz çıxırdı. Yaradıcı gənclərin poeziya nümunələri də o qəzetdə yer alırdı. Bir gün gördüm ki, Əşrəfin də şeiri verilib. Adətən şeiri oxuyursan, xoşuna gəlsə, əzbərləyirsən. Amma Əşrəfin şeirlərinin təsiri alayı cürdür. Onun yazdıqları sanki gözdən ürəyə, ordan da süzgəcdən keçməklə yaddaşa hopur. İnanın, o divar qəzetindəki şeiri bircə dəfə oxudum. Bu günə kimi yaddaşıma  həkk olunub:

                    Boşlamalı dünya deyil,

                    Xoşlamalı dünya deyil.

                    Yaşamalı dünya deyil,

                    Üzümə salıb yaşadım.

Doğrudan da, dünyanın  minnəti olsun ki, Əşrəf boyda oğul onda yaşadı.

Məndən ötrü Əşrəf dünyanın ən böyük şairidir. Əşrəf veysəlli böyük mənada Azərbaycan deməkdir. Onun poeziyası özündə Azərbaycan dilinin şəhdi-şirəsini ehtiva edir.

Bir də Əşrəfi çoxundan fərqləndirən bir cəhət var: Allah-təala ona nə boyda istedad veribsə, bir o qədər də abır-həyalı yaratmışdı.

 

Sitat:  “Əşrəf adamın  gözünə yox, qəlbinə girən şairdir”.

                                                                       Feyzi Mustafayev.

 

                                        Bahəddin Həzidən Sözə qüvvət.

“Bu cavan şəhər bu qocaman – azman şairi qucaqlamışdı. Ancaq Əşrəf Veysəlli bir şəhərə sığışacaq kişi deyildi axı. Onu ölkə tanımalıydı, onu ölkədən qıraqda  tanıtmalıydıq”.                         

                             

İstiqlal təşnəli şeirlər.

Ötən  əsrin 60-cı illərində Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Natəvan klubunda gənc şair Əşrəf Şəfiyev tribunaya çıxıb şeir oxuyur:

 

-Hanı qoç Koroğlu, hanı qoç Nəbi?!

Yadigar başıma qılınc endirib.

Bölüb Vətənimi siqaret kimi

Hərə bir tərəfdə tüstüləndirir.

 

          Sovet dönəmi Sosializm realizminin dominantlıq dövrü. İlhaqın ideal, xoşbəxt quruluşa könüllü, cani-dildən qovuşma kimi bəzədildiyi  ədəbiyyat cameəsi və gənc bir şairin qan-qan deyən şeiri. Ani sükut. Bəlkə də çaşqınlıq. Birdən Xəlil Rza yerindən qalxır. Onun gur, inqilabi səsi salona yayılır.

          -Əla şairdir! Əla yazır! Halal olsun!

          1963-cü ildə Xəlil Rza Əşrəf müəllimə uğurlu yol yazır.

Qanlı Yanvar hadisələrində Xəlil Rza Lefortova zindanına atılanda Əşrəf Veysəlli etirazını şeirlə bildirmişdi.

 

-Vətən başdan-başa qanlı yuxudur,

Yuxudurmu bu yurdun yuxu yozanı?

Vəhşi generallar kimi qorxudur.

Zindana atmaqla Xəlil Rzanı?

 

İstiqlal şairi isə zindandan ona cavab verirdi:

 

-Sağ ol, qardaşım Əşrəf,

                    Çıraq oldun gözümə,

Hərlənən planetin gücü

                    Gəldi gözümə.

 

                                        İbrahim İlyaslıdan sözə qüvvət.

“Səni tez oyatdı şair ilhamın,

Duydun – bu əzablar haqqa çəmiymiş

Dedin: “Şair olmaq ayağı yalın

Süngülər ucunda gəzmək kimiymiş”

 

“Güldük  ağlaya-ağlaya”

Ağayanə kişiydi, xeyir-şər adamıydı Əşrəf əmi. Sadəcə təvəllüd tarixinə görə deyil, əməllərinin trayektoriyasına, fəzilətlərinə, ədəbi-ictimai fəaliyyətinə, hadisələrə obyektiv yanaşmasına görə ağsaqqal statusu qazanmışdı. Sözü kəsərli, ifadə tərzi əvəzsiz idi. Fakta neqativ münasibətini bildirərkən zərif yumor, incə eyham, bəzən kəskin sarkazm təbəssümünü gözəlləşdirirdi.        

 

Gülnarə Cəmaləddindən portretə cizgilər.

“O, əsil ağsaqqaldı, müdrik məsləhətçiydi. Hər zaman üzündə xoş bir təbəssüm olardı. Kimsənin qəlbinə dəyməzdi Əşrəf müəllim. Axı könül Kəbədir, Allah evidir. Əşrəf müəllim könüllərə məhz Kəbə kimi dəyər verdi. Özü kimi şeirləri də o qədər kövrək, o qədər duruydu ki...

          Sözün özündən başqa umacağı olmadı. Ağsaqqal şair bir uşağın göz yaşlarına belə, tab gətirməz, hönkür-hönkür ağlardı. Bir nadanın xam sözündən içi çilik-çilik olardı. Çünki mayası sözdən yoğrulmuşdu. Ən böyük sərvəti söz idi. Əşrəf müəllim  ŞAİR idi.

         

         Dahilərdən kimsə deyib ki, ehtiyac saatlarını unut, amma onun sənə öyrətdiklərini yaddan çıxartma.

          Əşrəf Veysəlli həyatın boz üzündən üşürgələndi də, mənzil kirayə haqqını qapını döymə vaxtının nigarançılığını yaşadı da. Amma heç vaxt sözə xəyanət etmədi. Tədricən, savadı, idarəçilik qabiliyyəti, zəhmətkeşliyi sayəsində məsul vəzifələrə irəli çəkildi. Texniki peşə məktəbində fars dilini tədris etdi, şahmat məktəbinin direktoru, şəhər mədəniyyət şöbəsinin müdiri, Sumqayıt Dövlət Dram Teatrının direktoru vəzifəsinin öhdəsindən ləyaqətlə gəldi. Son illərdə Mədəniyyət İşçiləri  Həmkarlar Komitəsi Sumqayıt təşkilatının sədri kimi fəaliyyət göstərdi. Heç vaxt insani prinsiplərin ziddinə getmədi. Kirayədə qaldığı vaxtlarda, dar günündə necəydisə, vəzifə başında da olduğu kimi qaldı, dəyişmədi. Özünü öymədi, kimsəyə yuxarıdan aşağı baxmadı, dərdliləri dinləməyi  bacardı, qapısı hər kəsə açıq oldu. Təbii ki, sadəlikdən müdriklik doğur.

 

 Rəşad Məciddən sözə qüvvət

“Əşrəf Veysəlli həlim xasiyyətli, eyni zamanda müdrik bir insan, əvəzsiz sərvət idi. Onun poeziyası ana torpaqdan, doğma Vətəndən, Milli dəyərlərdən güc alırdı. Əşrəf müəllimin şeirlərində Azərbaycan dilinin  zənginliyi üzə çıxır. Əşrəf Veysəlli gənc şairlərə örnək olası ədəbi və insan taleyi yaşadı.

          İnanıram ki, gələcək nəsillər hər dəfə təkrar-təkrar onu oxuyacaqlar. Oxuduqca da Əşrəf Veysəlli yenidən doğulacaq”.

 

                                                   Tale

Əşrəf müəllim taleyini Sumqayıta bağladı. Onlarla gəncin ədəbi taleyinin uğuruna vəsilə oldu. Sadəliyi və canyanğısı onlarla problemin çözülməsində əsas amilə çevirdi.

                             

Yeri gəlmişkən: Valeh Kərimovdan bir xatirə

Baş rolda oynadığım “Bəxt üzüyü “ komediyası Əşrəf müəllimin teatrda direktorluğu dövründə hazırlanırdı. Çox adam bilmir ki, mən Moşu Göyəzənlinin cizgilərinə Əşrəf müəllimdən də nə isə əlavə etmişəm.

          Əşrəf müəllim siqaret çəkəndə kül stolun üstünə tökülərdi. O da külü əli ilə deyil, ağzından tüstü ilə nümayişkaranə şəkildə “puff” edib təmizlərdi. Yayda basanoşka geyinərdi. Məşq bitdikdən sonra getdim Əşrəf müəllimin kabinetinə, dedim, müdir, Moşu Göyəzənli mütləq basanoşka geyinməlidir, amma  teatrda yoxdur. Basanoşka olmasa, Moşu obrazını istədiyim səviyyədə oynaya bilməyəcəyəm.

-Yaxşı, bizim evdə bir cüt nimdaşı olmalıdır, sabah mütləq gətirərəm.

          Həmin basanoşka son illərə qədər teatrın anbarındaydı”.

Əşrəf müəllim Sumqayıtı və sumqayıtlıları çox sevdi. Şəhərin sosial-mədəni, ictimai həyatına öz töhvəsini verdi. Sumqayıtın inkişafına, sumqayıtlıların uğuruna çox sevindi, bu inkişafı misralarında öydü.

Əşrəf Veysəllini sevdirən onun sadəliyi və səmimiyyəti idi.

 

                                        Sözə qüvvət

                                        Natəvan  Məmmədli:

“Təbii ki, Sumqayıtda, habelə Azərbaycan ədəbiyyat cameəsində tanınan istedadlı şair  Əşrəf Veysəllini çoxdan tanıyırdım. Daha yaxından tanışlığım isə 2004-cü ildən – mənim Həmkarlar təşkilatının Mərkəzi Kitabxana üzrə sədr seçildiyim dövrdən başladı. O vaxt Əşrəf müəllim Mədəniyyət işçiləri Həmkarlar Komitəsinin Sumqayıt şöbəsinə rəhbərlik edirdi. İclaslarda, layihələrdə birgə iştirak edirdik. Açığını deyim, o vaxta qədər Əşrəg Veysəllidən çəkinirdim. Amma bu insan səmimiyyəti ilə özünə qarşı doğmalıq hissi formalaşdırdı.

          Şəhərimizin sosial-mədəni həyatına hər zaman təhfə vermiş Əşrəf müəllimin maraqlı tərəfləri çox idi. Ən unikal cəhəti isə bəzilərinin uzun-uzadı, saatlarla anlatmağa çalışdığı fikrə lakonik ifadə, hətta bir bənd şeirlə aydınlıq gətirməsiydi. Hər hansı tədbirə Əşrəf Veysəllinin qatılması o tədbirin çox maraqlı keçəcəyindən xəbər verirdi.

Ruhu şad olsun” .

Əşrəf müəllim Ustad şairə davranışın, qayğıkeşliyin, yol aydınlatmanın örnəyini yaratdı.

Onun müsbət rəyi gənc yazarlardan ötrü qürur idi, baş tacı idi.

Elə Hikmət Fərzəli demişkən, “Əşrəf Veysəlli sözün, şeirin məhək daşı, şəhərimizin vizit kartı idi. Ruhu şad olsun”.

 

“Cəsədim balıqçı torundan çıxır”

 

Sitat :“Martda doğulmuşam, fevralda ölmüşəm” .

                                                             Əşrəf Veysəlli.

 

Əşrəf müəllim hərbi xidməti Ermənistanda keçərkən erməni xislətinə yaxşı bələd olmuşdu. Bir gün əsgərləri gəzinti adı ilə kilsəyə aparırlar. Əsgər Əşrəf Şəfiyevə kilsənin qapısı ağzındakı daşı öpüb içəri keçməyi buyururlar. Şəfiyev imtina edir. Komandirə məlumat verilir. Hərbi hissənin komandiri Əşrəf müəllimi haupvaxta göndərir.

          1988-ci ildən başlayan erməni təxribatları nəticəsində yüzlərlə soydaşımız əzəli yurdundan didərgin düşdü.

          1992-ci il, fevralın 22-də Əşrəf müəllimin doğulduğu, böyüdüyü, havasını alıb, suyunu içdiyi Yuxarı Veysəlli də işğala məruz qaldı. Ürəyi qopub düşdü yerə, umud işığı öləzidi. Misraları qan ağladı:

-Əlin quzeylərə çatmasa əgər,

Səndən uzaqlarda olsa güneylər,

Qalsam, kürəyimi səngərə döndər,

Ölsəm, cəsədimi pilləkən eylə.

 

          Yazdıqca yandı, bağrının başı qarsıdı. Oğluna üz tutdu:

-Yağılar kor qoyub gözümü, oğlum,

Ahım babaların gorundan çıxır.

Araza atmışam özümü,oğlum,

Cəsədim balıqçı torundan çıxır.

 

Balıqçı torunda çırpınan cəsədinə baxdıqca ruhu Füzulidə dolaşırdı, birdən sanki Araz Şəhid qanlarına bələnib dəlisov axırdı, alırdı onu dalğalar harasa aparırdı, bir yandan da Şahnisə ananın qərib sualları qulaqlarını döyəcləyirdi:

“Oğlum, bəs nə vaxt kəndə qayıdacağıq?”

Göyüm-göyüm göynəyirdi, cavab verə bilmədiyi sualın ağırlığından beli bükülürdü, qəddi əyilirdi, kədərini, göz yaşlarını misra-misra vərəqlərə ötürüdü:

-Ürəyimin köksündən uçmaq həvəsi gələ,

Xoş nəğmələr dindirə qayaları, daşları,

Kövrək, zərif anamın titrəyən səsi gələ;

Şəhərdən Əşrəf gəlib, başında yoldaşları.

 

30 il yuxularında Füzuli gördü, Şuşaya baş çəkdi, Yuxarı Veysəllinin suyundan içdi.

... Nəhayət, o möhtəşəm günü gördü. Tağıyev qəsəbəsindəki məzarlığa gedib anasının ruhunu muştuluqladı.

Sonra da ağrılara-filana baxmayaraq oğlu Şahinlə Şuşaya getdi. Ağrıları səngidi. Şuşanın əzəmətindən, qalib görkəmindən ürəyi atlandı:

-Arzularım qar altında gül açar,

Daş üstündə bitən ömrü yaşayar.

Ərənlərim qayalardan yol açar,

Yol, bu yolu gedən ömrü yaşayar.

 

                                        Bədahətən deyilənlər

Əşrəf  Veysəlli həm də baməzə söhbətləri, şux zarafatları, dostluq şarjları və bədahətən söylədiyi təbəssümlü şeirləri ilə məşhurdur. Yaxın dostu Feyzi Mustafayevlə görüş yerləri Sumqayıtda məşhur olan “Əyri dom”un qarşısıymış. Növbəti görüşlərin birində Əşrəf müəllim görüş yerinə çatar-çatmaz bədahətən söyləyir:

-Qılınca bənzəyir söz adamları,

Paslı qılıncları qınında gördüm.

Təmiz adamları, düz  adamları,

“Əyri bina”ların yanında gördüm.

 

                                        Əli Nəcəfxanlıdan xatirə

“Ustad şairimizlə qonşuluq şərəfi də nəsib olmuşdu mənə. Tez-tez görüşürdük. Məzəli söhbətlərindən doymaq olmurdu. Mənim doğum günümdə bədahətən söylədiyi şeiri unuda bilmirəm. Bir bəndini misal gətirirəm.

 

-Sadiqdir dostluğa, hakimdir sözə,

Hər nə söyləyirsə, təzədir, təzə.

Yaman oxşayırıq bir-birimizə,

Mən şeir yazıram, o, şəkil çəkir.

 

          Günlərin bir günündə Ədəbi tədbirdən  sonra Əşrəf əmi tanış xanıma onun maşınına əyləşməyi təklif edir. Xanım nəzakətlə cavab verir:

          -Sağ olun, Əşrəf müəllim, rəfiqələrimlə piyada gəzəcəyəm.

          Maşın tərpənəndə Əşrəf müəllim görür ki, həmin xanım rəfiqələri ilə yox, başqa yoldaşlarla gedir.

          Avtomobilinin sürətini artırıb xanımın qarşısında saxlayır və bədahətən deyir:

-Tükəndi dövranım, bitdi dövranım,

Ömrüm bir köçəri quş oldu, getdi,

Məni qoca gördü (filankəs) xanım,

Getdi, cavanlara qoşuldu, getdi.

 

Özünü təmiz adam kimi qələmə verməyə çalışan birisi ilə qısa söhbətdən sonra Əşrəf əmi qəfil qayıdasan ki, :

-Əlin neçə-neçə qana bulaşıb,

Dilin təmizlikdən danışır hələ.

 

                              Əşrəf Veysəlli şəxsiyyəti

 

Veysəlli həyatın min bir rəngini də, bozluğunu da poetik təxəyyülündən keçirib, misralarda təqdim edib: eynən xalçanın çeşniləri və çeşidləri, duyğuların palitrası kimi.

          Dünyanın daş ağırlığı da, can yaxan acısı da, istiqlal təşnəsi də, gözəlliyin vəsfi, şükranlıq, yaradılışın sosial-fəlsəfi mahiyyəti də Əşrəf Veysəlli qələmində naturaldır, təsiredicidir.

          Şairin təsvir qüdrəti göz önündə vizual sıralamanı apaydın verir. Dan yerinin  işartısından qürub çağının kədərli gözəlliyinə qədər xronometrajın assosasiyası  Əşrəf əminin şeirlərində əks olunub.

          Sadə ifadələrin çatdırdığı dərin fəlsəfi düşüncə, bədii-estetik zövq, obrazların tamlığı və ədəbi mətndən zərif şəkildə boy verən incə yumor, hətta bəzən sarkazm Əşrəf Veysəlli poeziyasını gözəlləşdirir.

 

          Əşrəf Veysəlli bir kəlməsi ilə qan bağlaya bilən qədimi kişilərdəndi. Əşrəf Veysəlli dar günün dostuydu. Əşrəf Veysəlli haqqın-ədalətin yanında yer almağı ilə həyatını mənalandırırdı.

          Əşrəf Veysəlli doğrunun üzünə gülümsədi, yalanın bağrını çatlatdı. Əşrəf Veysəllinin şeirin, koloritli, sadə, fəqət müdrik nitqi ədəbi  tədbirləri, dost məclislərini rövnəqləndirdi.

Əşrəf Veysəlli təkcə doğmalarının, qan qohumlarının yox, ona bələd olan hər kəsin əziz-giramisinə çevrildi.

Əşrəf Veysəllini təkcə Füzuli rayonunun sakinləri, qarabağlılar deyil, digər bölgə adamları da özlərinə simsar bildilər.

          Əşrəf Veysəlli zəkası təkcə yazı masasından ağ vərəqə süzülən ədəbi qənimət olmadı, həm də gənclərin başı üzərində işıq haləsinə dönüb yol aydınlatdı.

          Əşrəf Veysəllinin ömür yolu fiziki-bioloji anlamda deyil də, milli-mənəvi dəyərlərin, fəzilətlərin insanlıq fəlsəfəsinin qorunub-saxlanılması, sabaha ötürülməsi üçün saxlanc zənginliyində yaddaşlara həkk olundu.

 

                              Epiloq

 

          ... Allahım! Bu nəydi?!

Sirinsimiş dərdlərin köynəyini əynimdən çıxardığıma görəydi, ya nədəndi, qayaları birnəfəsə çıxırdım. Çatdım Cıdır düzünə. Şəhidlərimizin ruhuna fatihə oxudum. Arınmış, tər-təmiz Qarabağ səmasının, onun ağ pəmbə buludlarının ahənrübasında gülümsədim. Mir Mövsüm Nəvvabın məzarını ziyarət etməyə dönərkən çiynimdə bir əl təmasını duydum. Qəribədir, heç kimi görmədim. Amma həm də hansısa mistik duyğu ilə anlayıram ki, bu – Əşrəf Veysəllidir. Əşrəf əmi həmişəki qaydada gülümsəyən, əlini irəli uzadasan, danışmayasan, amma fikirlərini apaydın çatdırasan:

-Şuşa təkcə qan yaddaşı, genetik kod, uluların ruhunun mühafiz olduğu müqəddəs məkan, genetik kod mədəniyyət mərkəzi deyil. Şuşa həm də yeni dünya nizamına, çağdaş siyasi-diplomatik münasibətlərə, beynəlxalq iqtisadi proseslərə qoşulmaq yolunda kreativ ideyaların qanadlandırdığı böyük meydandır.

-Nurlu kəhkəşanlı yarı-yaraşığı canlara dərmandı İsa bulağı.

Bu da Cıdır düzü, uçuş zolağı,

Möhtəşəm laynerdir Şuşa qalası.

          ...Və hövlnak ayılıb saata baxdım. Sumqayıt Şəhər İcra hakimiyyətinin başçısı Zakir Fərəcovun təşəbbüsü, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin təşkilatçılığı ilə Poeziya evində keçiriləcək Əşrəf Veysəllinin vida mərasiminə qatılmaq üçün evdən çıxdım.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.08.2026)