Xanım Aydın,

"Ədəbiyyat və incəsənət”

XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəlləri Bakının sürətlə inkişaf etdiyi və şəhərin memarlıq simasının formalaşdığı dövr idi. Bu dövrdə neft sənayesinin yüksəlişi ilə yanaşı, bir sıra varlı sahibkarlar və xeyriyyəçilər şəhərin görünüşünü dəyişdirən möhtəşəm binaların tikintisinə böyük vəsait sərf edirdilər. Onlardan biri də məşhur neft milyonçusu və xeyriyyəçi Musa Nağıyev idi.

Onun Bakıda inşa etdirdiyi çoxsaylı tikililər arasında 28 May küçəsində yerləşən “Əkiz binalar” xüsusi yer tutur. Memarlıq gözəlliyi və orijinal planlaşdırma həlli ilə seçilən bu tikililər şəhərin tarixi memarlıq irsinin ən maraqlı nümunələrindən hesab olunur.

Tikilmə tarixi və memarı

“Əkiz binalar” 1908–1910-cu illərdə Musa Nağıyevin sifarişi ilə məşhur memarİosif Ploşkonun layihəsi əsasında inşa edilmişdir.

Dördbloklu və çoxmənzilli yaşayış kompleksi kimi nəzərdə tutulan bu tikililər o dövr üçün həm planlaşdırma, həm də memarlıq baxımından olduqca müasir sayılırdı. Binaların fasadları bir-birinin güzgü əksi kimi qurulduğuna görə xalq arasında onlar “Əkiz binalar” və ya “güzgü simmetriyalı binalar” kimi tanınmağa başlayıb.

Memarlıq xüsusiyyətləri və üslub

Bu binalar Bakıda yayılmış modern üslubunun parlaq nümunələrindən biri hesab olunur. Fasadların quruluşunda şaquli oxların ritmi, erkerlərin istifadəsi və incə dekorativ xətlər memarlıq kompozisiyasına xüsusi dinamika və zəriflik verir.

Dekorativ elementlər və dərin relyefli plastik həllər fasadın ümumi kompozisiyasını zənginləşdirir. Hər bir detal – pəncərə çərçivələri, bəzək ornamentləri və memarlıq elementləri – sanki heykəltəraş dəqiqliyi ilə işlənmişdir.

Kompleks memarlıq-planlaşdırma həlli bu binaların şəhər mühitinə ahəngdar şəkildə daxil olmasına imkan yaratmış və 28 May küçəsinin memarlıq ansamblında mühüm rol oynamasına səbəb olmuşdur.

İtaliyadan gətirilən materiallar

Rəvayətlərə görə, binaların tikintisində istifadə olunan bir çox materiallar – daş elementlər, parket döşəmələri, dekorativ hissələr və digər detallar İtaliyadan gətirilmişdir.

Bu səbəbdən tikililər həm material keyfiyyəti, həm də bədii görünüş baxımından saray memarlığını xatırladırdı. Gözəlliyi və möhtəşəmliyi ilə seçilən “Əkiz binalar” həm keçmişdə, həm də bu gün 28 May küçəsinin ən diqqətçəkən tikililərindən biri sayılır.

Emblemlər və həyat hekayəsini xatırladan simvolika

Binanın giriş hissəsində daş üzərində kiril əlifbası ilə həkk olunmuş “MN” baş hərfləri yerləşir. Bu yazı Musa Nağıyevin adının və soyadının baş hərfləridir.

Ümumiyyətlə, Musa Nağıyevin tikdirdiyi bir çox binaların üzərində xüsusi venzel və ya emblem yerləşdirib. Bu emblemlərdə hambal palanı və kənarlarında saman şələsi təsvir olunur.

Bu simvolika təsadüfi deyildi. Belə ki, Musa Nağıyev atasının saman satdığını və özünün vaxtilə hamballıq etdiyini unutmadığını göstərmək istəyirdi. Bu detallar onun həyat yolunun – sadə zəhmətkeşlikdən böyük sərvət və nüfuza doğru yüksəlişinin rəmzi kimi qəbul edilir.

Bakının memarlıq irsində yeri

Bu gün “Əkiz binalar” Bakının tarixi memarlıq nümunələri sırasında xüsusi yer tutur. Binaların fasadlarının zərifliyi, memarlıq harmoniyası və dekorativ zənginliyi onları şəhərin ən maraqlı tikililərindən birinə çevirir.

Zaman keçsə də, bu binalar öz gözəlliyini qoruyub saxlayaraq paytaxtın memarlıq tarixinin canlı şahidi kimi qalır. Onlar həm memarların yüksək peşəkarlığını, həm də Musa Nağıyevin uzaqgörənliyini və şəhərin inkişafına verdiyi töhfəni nümayiş etdirir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.03.2026)

Nigar Xanəliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 Bəzən bir qırılma anı var: görünməz, toxunulmaz, amma ruhumuzun dərinliklərində yer sarsıntısı kimi hiss edilən.

İnsan ümidlə yaşayır, sanki içindəki uşaq əlində tutduğu şüşədən bir dünya qurub və onu qorumağa çalışır. Amma bir gün, elə bir an gəlir ki, o şüşə çiliklənir.

Və qəribədir, bu qırılmanın səsi o qədər dərindən gəlir ki, sanki uşaq vaxtlarımızdan bəri içimizdə saxladığımız bir xatirə, bir səs, bir inam parçası paramparça olur.

Ümid nədir? Bir işığın ardınca qaçmaqmı? Yoxsa gözlərini yumub bir səhərin gəlişinə inanmaqmı? İnsan ümid edərkən uşaq kimi saf, xəyalları qədər məsum olur. Amma həyat bəzən sərt olur, çünki dünya yalnız uşaqların nağıllarında ədalətli dir. Böyüdükcə öyrənirik ki, hər şey istədiyimiz kimi getməz, insanlar sözlərində durmaz, arzularımız çırpılıb yerə düşər və biz onlara çatmaq üçün əyildikdə əllərimizi qanadan şüşə qırıntıları ilə rastlaşarıq.

Ancaq bir sual var: ümid sınarsa, insanın özü də sınarmı?

Bəlkə də yox. Bəlkə də hər qırılan ümidin səsi bizə yaşamağın başqa bir formasını öyrədir. Ümidimizin ən dərinlərdən gələn qırılma səsi içimizdəki keçmişin titrəyən əks-sədasıdır. O səs bizi silkələyir, amma eyni zamanda bizə bir həqiqəti xatırladır: biz o səsin sahibiyik, biz o səsi yönləndirənlərik.

Bəlkə də ümidin həqiqi mahiyyəti heç vaxt sınmamaq deyil, hər sınışdan sonra onu yenidən qurmaqdır.

Tək fərq ondadır ki, uşaq vaxtı ümidlərimizi nağıllara bağlayırıq, böyüyəndə isə onları özümüz yaradırıq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.03.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Tale elə gətirib ki, 19-cu əsrdə Vətənimiz Azərbaycan ikiyə bölünüb. Arazdan bu yana Rusiya, Arazdan o yana İran torpaqları adlanıbdır. Güneyli Quzeyli Vətənimiz illərdir Araz yanğısıyla yaşamaqdadır.

"Mən gözləməyi və vaxt itirməyi xoşlamıram"  deyən Qulam Məmmədli Arazın o tayındandır...

Qulam Məmmədli 1897-ci il martın 25-də Cənubi Azərbaycanın Təbriz şəhərində anadan olub. İbtidai təhsilini mollaxanada alıb. Sonra Bakı teatr texnikumunda oxuyub. Əmək fəaliyyətinə Aşqabadda kustar emalatxanada dəmirçi kimi başlayıb. Orada Nobel zavodunda fəhlə, İ.İ.Aleksandrov mətbəəsində mürəttib işləyib. Türküstan cəbhəsi Birinci Ordunun siyasi şöbəsi nəzdində olan mətbəədə mürəttib, müsəlman teatr truppasında aktyor, Dövlət mətbəəsində mürəttib olub.

1923-cü ilin iyun ayında Bakıya köçüb "III İnternasional" mətbəəsində mürəttib, "Kommunist" qəzeti redaksiyasında şöbə müdiri, "Kəndli qəzeti"ndə redaktor müavini, "Azərbaycan kolxozçusu" qəzetinin redaktoru, Azərbaycan KP MK yanında "Kommunist" nəşriyyatının direktoru, "Yeni yol" qəzetinin redaktoru, "III İnternasional" mətbəəsinin sex müdiri, "Kommunist" qəzeti redaksiyasında kütləvi şöbə müdiri, respublika radio komitəsinin uşaq verilişləri redaksiyasında baş redaktor olub. İkinci Dünya müharibəsi dövrü səfərbərliyə alınıb.

Tbilisidə Qafqaz cəbhəsi siyasi şöbəsində ədəbi işçi, Təbrizdə azərbaycanca buraxılan "Vətən yolunda" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi, Bakıda Azərbaycan SSR Radio Komitəsində xarici verilişlərin baş redaktoru, yenidən Təbrizdə çıxan "Vətən yolunda" qəzeti redaksiyasında müdir vəzifələrində işləyib. Bakıya qayıdıb Birləşmiş Nəşriyyat İdarəsində redaktor, Azərbaycan kinostudiyasında ssenari şöbəsinin rəisi, "Kommunist" qəzeti redaksiyasında şöbə müdiri, "Kirpi" satirik jurnalı redaksiyasında məsul katib, sonra baş redaktor vəzifələrində çalışıb.

1959-cu ildə fərdi təqaüdə çıxmış, ikiillik fasilədən sonra Azərbaycan EA Tarix İnstitutunda kiçik elmi işçi, Azərbaycan Mərkəzi Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət arxivində elmi məsələlər üzrə direktor müavini olub. Ədəbi fəaliyyətə toplayıcı və tərtibçi kimi başlayıb. Heyran xanımın, Mirzə Əli Möcüz Şəbüstərinin toplayıb tərtib etdiyi seçilən əsərlərini, "Bəxtiyarnamə"ni ilk dəfə 1945-ci ildə Təbrizdə çap etdirib. "İran Azərbaycanının müasir şairləri", "Səttarxan" şeirlər toplusu, "Mirzə Əli Möcüz", "Xiyabani", "Cənubi Azərbaycan şairləri" antologiyası, "Heyran xanım", "Atmacalar", "Əliağa Vahid. Seçilmiş əsərləri" və s. kitablar onun əməyinin bəhrəsidir.

Əsərləri

- Tüfeyli ocaqları

- Molla Nəsrəddin (salnamə)

- Hüseyn Ərəblinski (salnamə)

- Cahangir Zeynalov (salnamə)

- Azərbaycan teatrının salnaməsi (I hissə)

- Üzeyir Hacıbəyov (albom kitab)

- İmzalar

- Cavid ömrü boyu

- Azərbaycan teatrının salnaməsi (II hissə)

- Üzeyir Hacıbəyov (salnamə)

- Molla Nəsrəddin (salnamə). II çapı

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR əməkdar jurnalisti" fəxri adı

- "Əmək veteranı" medalı

- 4 dəfə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı

- "50 il" partiya veteranı nişanı

- "Qızıl qələm" mükafatı

- M. F. Axundov adına ədəbi mükafat (Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı)

Qulam Məmmədlinin şəxsi arxiv materialları Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunun fondunda qorunur. Zəngin yaradıcılıq yolu keçən Q.Məmmədli uzun illər məhz bu elm ocağının oxu zalından bəhrələnib, sonda ərsəyə gətirdiyi materialların əlyazmalarını, qeydlərini də Əlyazmalar İnstitutuna təhvil verib.

İnstitutun Şəxsi arxivlərin tədqiqi şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Afaq Əliyeva Qulam Məmmədli barədə bunları danışır:

“Dövrünün mürəkkəb ictimai-siyasi hadisələrinin canlı şahidi, milli-mədəni irsimizin tədqiqi, toplanılması, nəşri və təbliği sahəsində müstəsna xidmətləri olan ədəbiyyat, mətbuat və teatr tarixi araşdırıcısı, salnaməçi, mətnşünas, təzkirəçi, biblioqraf, nasir, publisist kimi çoxşaxəli fəaliyyət göstərən Qulam Məmmədli qeyri-adi fitri istedadı, zəhmətsevərliyi, fədakarlığı sayəsində əsl ziyalı, vicdanlı vətəndaş idi.

 Elmi dərəcəsi, ali, hətta tam orta təhsili olmayan Q.Məmmədli bir insan ömrünə sığmayan zəngin yaradıcılıq yolu keçib. Həqiqətən də vaxtının hədər getməsini xoşlamayan Qulam müəllim yaşadığı ömrün nəinki hər ilindən, hər ayından, hətta hər günündən belə bir qənimət - ömrün son günü kimi yararlanmağa tələsən böyük tədqiqatçı idi. 1914-cü ildən Aşqabadda nəşriyyat və mətbuat aləminə adi köməkçi kimi daxil olan Q.Məmmədli sonralar mürəttiblik etmişdi.

 O, 16-17 yaşlarından Bakıda Cəfər Bünyadzadənin redaktorluğu ilə nəşr olunan "Tuti" satirik məcmuəsində və Aşqabaddakı "Mavərayi-bəhri-Xəzər" qəzetində ilk yazılarını dərc etdirmişdi. İllər keçdikcə mürəttiblikdən, kiçik müxbirlikdən başlanan bu yol onu "Kəndçi qəzeti", "Yeni yol", "Kommunist", "Vətən yolunda", "Azərbaycan kolxozçusu", "Kirpi" və digər mətbuat orqanlarında peşəkar jurnalist kimi redaktorluğa qədər ucaltmışdı.

Q.Məmmədli nəşrə hazırladığı təzkirə, biblioqrafik göstərici və salnamə materiallarının toplanılması prosesində ədəbiyyat, teatr, mətbuat tarixi ilə bağlı əldə etdiyi hər yeni tapıntını, naməlum faktı elmi ictimaiyyətə ilk olaraq "Axtarışlar, tapıntılar", "Açılmamış səhifələr" və bir sıra müxtəlif rubrikalar altında mətbuat vasitəsilə çatdırırdı. 1941-1946-cı illərdə Tiflisdə və Təbrizdə ordu qəzetlərində işləyərək həm də ədəbiyyat tədqiqatı ilə  məşğul olurdu.

Qısa müddətdə əldə etdiyi zəngin materiallar onu mətnşünas kimi fəaliyyət göstərməyə yönəltmişdi. Bu sahədə ona əsas işi ticarət olsa da, ömrü boyu öz vəsaiti hesabına fars, ərəb və türk (Azərbaycan) dillərində 3692 nadir əlyazma və çap kitabları toplayan Hacı Məhəmməd ağa Naxçıvani yardımçı olmuşdu. "Heyran xanım", "Mirzə Əli Möcüz. Seçilmiş əsərləri", Fədainin "Bəxtiyarnamə"si bu illərin ilk mətnşünaslıq işləridir.

Sonralar bu işin davamı olaraq "İran Azərbaycanının müasir şairləri", "Səttar xan" şeirlər toplusu, "Xiyabani", "Cənubi Azərbaycan şairləri antologiyası", Qılman İlkinlə birgə tərtib etdiyi "Qızıl səhifələr" sənədlər toplusu, "Atmacalar", "Əliağa Vahid. Seçilmış əsərləri", "Qapı oğrusu", "Məhəmmədəli Mənafzadə Sabit. İbrət güzgüsü: Şeirlər, hekayələr və məqalələr" kitabları nəşr olunmuşdu…”

Qələm ustası 1994-cü il noyabrın 18-də Bakıda vəfat edib. II Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.03.2026)

Əli Çağla,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan təmsilçisi

Portalımızın Güney Azərbaycan Poeziyası Antologiyası layihəsində təqdim etdiyimiz şair Xoyda yaşayan Məryəm Qurbanzadədir.

Məryəm Qurbanzadə

Xoy

V

Biz də sevdalandıq

Biz də şeir yazdıq

Biz də üsyan yandırdıq boğazlarımızda

Amma

“Sevdada erkək olmalısan” – dedilər.

“Şeirdə kişi olmalıdan” – dedilər.

“Səsin boğazında sınmalıdır” – dedilər

Və

Ayaqlarımızın altındakı cənnətə yol tapmaq üçün

Qorxuluq qoydular

Göyərməmiş tarlaların ortasında bizi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 (25.03.2026)

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Beyləqan-İmişli təmsilçisi,

Şəhərin üzərinə axşam enirdi. Günəşin son işıqları pəncərələrdə titrəyir, sanki hər şüşədə başqa bir talenin kölgəsi yaşayırdı. Küçələr yorğun idi, insanlar tələsirdi, amma bu tələsik addımların altında çox zaman susdurulmuş hekayələr gizlənirdi.

Ən ağır hekayələr isə səssiz qalanlardır.

Ah kimi.

Gülnaz həyatın ona verdiyi imkanlarla yüksəlmişdi. Onun pulu vardı, mövqeyi vardı, çevrəsində hörməti — ya da daha doğrusu, çəkindiyi bir nüfuz vardı. İnsanlar onun yanında sözlərini seçir, onun baxışından çəkinirdi.

O isə buna öyrəşmişdi.

Hətta bundan zövq alırdı.

Zaman keçdikcə onun daxilində görünməz, amma sərt bir hiss böyüdü:

təkəbbür.

Artıq onun üçün istək ilə həqiqət arasında fərq qalmamışdı. O, nəyisə istəyirdisə, bu artıq kifayət idi. Onun dünyasında “olmamalıdır” deyilən bir şey yox idi.

Xüsusilə də… başqasına aid olan şeylər.

Aylin və Arman.

Onlar bir-birini sevirdi.

Bu sevgi nə səsli idi, nə də nümayişkaranə. Amma dərin idi. Onların baxışlarında bir inam, bir sakitlik vardı. Sanki həyatın bütün çətinliklərinə baxmayaraq, bir-birinə yetərli idilər.

Gülnaz bu sakitliyi görəndə içində narahatlıq oyandı.

Bu hiss sevgi deyildi.

Bu, sahib olmaq ehtirası idi.

O qərar verdi.

Bu sevgi bitəcək.

Bu dəfə o, incə oyunlarla kifayətlənmədi.

Armanın qarşısına başqa bir həyat qoydu — daha rahat, daha zəngin, daha parlaq. Onun indiyə qədər xəyal edə biləcəyi hər şey bir anda əlçatan oldu.

— “Hər insan daha yaxşı yaşamağa layiqdir,” — dedi Gülnaz sakit səslə.

— “Bəzən insan hisslərini yox, gələcəyini seçməlidir.”

Bu sözlər Armanın daxilində iz buraxdı.

Eyni zamanda Aylinin həyatı ağırlaşmağa başladı.

Qapılar üzünə bağlandı. İmkanlar azaldı. Həyat onu sıxmağa başladı.

Bu, təsadüf deyildi.

Bu, görünməyən bir müdaxilə idi.

Aylin müqavimət göstərdi.

Sevgisinə tutundu.

Amma həyat yalnız hisslərlə davam etmir.

Bir tərəfdə sevgi, digər tərəfdə yaşamaq mübarizəsi…

Bəzən insan seçim etmir.

Sadəcə məcbur qalır.

Arman isə iki yolun arasında qaldı.

Bir tərəfdə Aylin — sevgi, səmimiyyət, sadəlik.

Digər tərəfdə isə rahatlıq, imkan, “daha yaxşı gələcək”.

Günlərin birində o, tək oturarkən pıçıldadı:

— “Sevgi ilə yaşamaq çətindir… amma sevgisiz yaşamaq daha rahatdır…”

Bu cümlə onun dönüş nöqtəsi oldu.

O, Aylindən uzaqlaşdı.

Əvvəl sözlər azaldı.

Sonra görüşlər.

Sonra isə… bağ özü qırıldı.

Aylin getdi.

Səssizcə.

Arxasında qırılmış bir ürək qoyaraq… amma özünü itirmədən.

Gülnaz qalib gəldi.

Arman onunla evləndi.

Toy böyük idi. Parlaq idi. Hər şey yerli-yerində idi.

Kənardan baxanda bu, uğurun zirvəsi kimi görünürdü.

Amma o zirvədə nəfəs almaq çətin idi.

Çünki orada sevgi yox idi.

Evliliklərinin ilk günlərindən hiss olunurdu:

bu münasibət qurulmuşdu…

amma doğulmamışdı.

Arman dəyişmişdi.

O artıq əvvəlki kimi gülmürdü. Onun baxışlarında bir boşluq vardı. Bəzən saatlarla pəncərəyə baxır, sanki keçmişi ilə danışırdı.

Gülnaz bunu görürdü.

Amma qəbul etmirdi.

Bir gün o soruşdu:

— “Sən hər şeyə sahibsən. Niyə yenə narahatsan?”

Arman sakitcə cavab verdi:

— “Hər şeyə yox…”

— “Nəyə?”

Uzun bir sükutdan sonra dedi:

— “Ən vacib olana.”

Bu sözlər Gülnazın içində çat yaratdı.

Amma artıq gec idi.

Zaman keçdi.

Pul vardı.

Rahatlıq vardı.

Amma evdə istilik yox idi.

Bir gün Arman dedi:

— “Sən məni qazandın… amma qəlbimi yox.”

Bu cümlə hər şeyi bitirdi.

Və bir gün o getdi.

Səssizcə.

Necə gəlmişdisə, eləcə də.

Gülnaz tək qaldı.

Onun həyatı əvvəlki kimi görünürdü — parlaq, zəngin, dolu.

Amma içində böyük bir boşluq vardı.

O, aynaya baxdı.

Orada qalib yox idi.

Orada hər şeyi əldə edib… ən vacibini itirən biri vardı.

İllər sonra o, Aylini gördü.

Aylin sadə yaşayırdı. Həyat ona çətinliklər vermişdi, amma onu sındıra bilməmişdi.

Onun gözlərində sakitlik vardı.

Bu sakitlik — özünü itirməməyin mükafatı idi.

Gülnaz titrəyən səslə dedi:

— “Mən səndən hər şeyi aldım…”

Aylin sakitcə cavab verdi:

— “Yox. Sən məndən heç nə almadın… sadəcə özündən çox şey apardın.”

Bu sözlər sükutda ağır bir həqiqət kimi qaldı.

Gülnaz anladı:

İnsan başqasının yolunu dəyişə bilər.

Onun sevgisini əlindən ala bilər.

Onun həyatına müdaxilə edə bilər.

Amma bunun əvəzində həyat…

onun daxilini boşaldar.

Və o boşluq…

nə pulla dolur,

nə mövqe ilə,

nə də gecikmiş peşmançılıqla.

Şəhərin üzərində külək yenə əsirdi.

Sanki görünməyən bir səs pıçıldayırdı:

Ah yerdə qalmır…

Xüsusilə də…

sevgidən vaz keçəndə,

və ya başqasının sevgisini əlindən alanda.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.03.2026)

İlkin Vəliyev,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Salam hər vaxtınız. Xatırlayırsınızsa, öncələr mən də “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının müəlliflərindən idim. Uzun müddətdir həmkarlarıma qoşula bilmədiyim üçün məyusam. Hərbi xidmətdəydim və hal-hazırda da elədir. İndi bir şeir təqdim etmək istəyirəm. Onun üçün də bir vaxt ayırıb oxusanız sevinərəm.

(22.03.2026)

MƏN HARDAN BİLƏYDİM

Mən haradan biləydim, bu qədər ağır,

bu qədər çətinmiş həyatın yükü.

Hərdən zəiflər də gəlib sonunda,

güclünün, böyüyün biləyin bükür.

Mən haradan biləydim qəhrəmanların,

əslində oyuncaq olmadığını.

İnsan çox sonradan fərqinə varır

insanın əbədi qalmadığını.

Mən haradan biləydim, ayağı sıxan

başmağım, qoyular qapımın üstə.

Qəlbdən çıxan sözlə, dildən çıxan söz,

nə əlac etsən də düşmür üst-üstə.

Mən haradan biləydim, haradan biləydim

gün gələr özümdən zəif olaram.

Alim məclisində susqun durarkən,

öz kiçikliyimdən böyük qalaram.

Mən haradan biləydim, sevilməyin də

sevməkdən də böyük çətinliyi var.

Fəqət sevgilərin verdiyi əmri

yetirməyə bilməz heç bir ixtiyar.

Mən haradan biləydim, soruşma daha!

öz başım dinc olsun, yanmasın əlim.

Deyilən hər şeyə cavab verərəm…

-Sən Allah nə bilim, axı nə bilim?!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.03.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Orxan Fikrətoğlu da 60 illik bir yol qət etmiş oldu...

Xarakterli adamdır. Başqalarına həsəd aparmağı xoşlamır, həmişə öndə olmağa çalışır. Münasibətlərində həvəsləndirici və idarəedici xüsusiyyətlərə malikdir, əməkdaşlıqda özünü güclü şəkildə təsdiq etməyi bacarır. Tükənməz enerjisi var. Özünə güvənən, iradəli və inadkardır. Xeyirxahlığına, əliaçıqlığına, mərhəmətinə söz ola bilməz...

 Əgər onunla birlikdəsinizsə, ən yaxşı və keyfiyyətli məkanlara gedəcəyinizdən şübhəniz olmasın. Ən sıxıntılı vaxtlarında belə irəli çıxmağı bacarır. Çox diqqətlidir, təyin olunan görüşlərə gecikməyi sevmir. Əzmkar və çalışqandır. Hər hansı bir söhbət əsnasında, onun özünə arxayın tonda çıxış etməsi sizi təəccübləndirməsin. Sadəcə, bunu bilin ki, o, öz ağlına və fəhminə güvənən adamdır. Soy-kökünə bağlı, adət-ənənələrə sədaqətlidir...

Deyir ki:- “Mən Bakı şəhərində anadan olmuşam. Amma əslən Şamaxı rayonundanam. Şamaxının Sarıtorpaq məhəlləsindənik. Atam Şamaxıda dünyaya göz açıb. Bilməyənlər üçün deyim ki, "Şamaxı, ay Şamaxı" mahnısının sözləri atama məxsusdur. Ümumiyyətlə, biz ailə olaraq Şamaxıya çox bağlı olmuşuq. Qan bağlılığımız var. Qohumlarımızın əksəriyyəti indi də Şamaxıda yaşayır. Nəslimizin bir qolu da Çarhan kəndindəndir. Sabirabad rayonunun Qalağayın inzibati ərazisində şamaxılılar yaşayır. Orada da qohumlarımız var. Hətta sizə maraqlı bir fakt söyləyim: Suriyada və İraqda belə, Şamaxıdan köçmüş qohumlarımız var. Bir sözlə şamaxılıyam və Şamaxıya bağlılığım genetikdir...”

Ölkəmizdə çox adam onu jurnalist kimi tanısa da, əslində yazıçı, ssenarist və həm də rejissordur. Ədabazlıqdan, təkəbbürdən uzaq, qürurlu və məğrurdur. Köhnə kişilərə xas olan bir sıra xüsusiyyətləri özündə əxz edə bilib. Artıq danışmağı, ona aid olmayan məsələlərə müdaxilə etməyi xoşlamır. Necə deyərlər, yerini bilən adamdır...

“Düşünürəm ki, təkəbbür, özündən razılıq insanı inkişafdan saxlayan birinci amildir. Mən azad mühitdə, əxlaqlı bir məhəllədə böyümüşəm, o məhəllədə ki, başqasının qadınına baxmırdılar, başqasının arxasınca danışanı cəzalandırırdılar. Yəni, yazılmamış qanunların işlədiyi məhəllədə böyümüşəm və orada qazandığım əxlaqı bu günə qədər də qoruyub saxlayıram. O əxlaqda özündənrazılıq, təkəbbür əskiklikdir.”- söyləyir...

O, 1966-cı ilin mart ayının 21-də Bakı şəhərində dünyaya gəlib. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra Moskva şəhərindəki Maksim Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunu bitirib. Əmək fəaliyyətinə kinoda işıqçı kimi başlayıb. Müxtəlif dövrlərdə Cəfər Cabbarlı adına “Azərbaycanfilm” kinostudiyasının, Dövlət kino komitəsinin, “AzərTelefilm”in, “Günay” qəzetinin baş redaktoru işləyib. Dövlətlər arası “MİR” teleşirkətinin direktor müavini, “Mozalan” satirik kinojurnalının direktoru və “ANS” teleşirkətinin baş icmalçısı olub. On beş bədii, üç publisitik kitabın müəllifi, onlarla bədii filmin ssenaristidir. Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adına layiq görülüb...

Deyir ki:- “Məncə, jurnalistika avantüra ilə ədəbiyyatın qarışığıdır. Həsən bəy Zərdabidən üzü bu tərəfə Azərbaycanda jurnalistika institutut olaraq hələ formalaşmayıb. Jurnalistika fəlsəfədirmi, ədəbiyyatdırmı, hələ bilinmir nədir. Məsələn, mən xəbər dilinə virus salmışam- indi xəbərdə ədəbiyyat dili, ironiya, Mirzə Cəlil gerçəkliyi var. Məndən əvvəl xəbər dili belə danışılmırdı, “Zorxana” ilə başladı. Bəlkə də bu, peşəkar jurnalistikadan sapmadır. Ancaq bu mənim yolumdur. Xəbəri loru dildə, asan dildə çatdırmaq... Bir sözlə, povestlərimi, romanlarımı kənara qoyub televiziyaya gəldim. Niyə gəldim? Çünki kənarda qala bilmirdim. Azərbaycanlının atadan övlada qalan ən böyük varı hüquqi, sivil dövlət ərazisi yaratmaqdır və mən bununla məşğulam, bunu əlimdə silah edə bilməzdim ki? Bilirsinizmi, mən Rusiyada təhsil almışam. İstəmirəm ki, biz yenidən kiminsə tapdağı altında olaq. İqtisadiyyatımız dirçəlir, iqtisadiyyatın dirçəlməsindən istifadə edib ruhaniyyətimizi də dirçəltməliyik, çünki böyük sənətlər böyük saraylarda yaranır. Nə deyirsinizsə deyin. Şirvanşah sifariş verməsəydi Nizami “Leyli və Məcnun”u, Firdovsi “Şahnamə”ni yazmayacaqdı. Bax, bu gerçəkliklər var...”

İlk hekayəsi 1981-ci ildə “Kirpi” jurnalında çap olunub. Ondan sonra dövrü mətbuatda yüzlərlə hekayə, povest və publisistik yazılar çap etdirib. Əsərləri İran, Türkiyə, Bolqarıstan, İsveç və bir sıra dünya ölkələrində nəşr olunub. "Yeddi" romanı Almaniyada mükafata layiq görülüb. Onun hekayələri OKSFORD Universitetinin dərsliklərinə salınıb. Bir sıra Respublika mükafatları laureatıdır. Hekayələri "Dünya Nəsr Antalogiyasına" düşüb. "TAS", "Qıyığın ölümü", "Şəkilçi və şəkilçi" pyesləri ölkə teatrlarında səhnələşdirilib. 2023-cü ildən mədəniyyət nazirinin müşaviridir. Arada Azərbaycan Respublikası Kino Agentliyinin baş direktoru vəzifəsini də icra edib...

Bəli, budəfəki söhbətimin qəhrəmanı, unudulmaz şair Fikrət Sadığın yadigarı- Orxan Fikrətoğludur. Martın 21-i, baharın ilk günündə Orxan bəyin 60 yaşı tamam oldu. 60 rəqəmi adətən zamanın ölçülməsində istifadə olunur, yəni 60 saniyə dəqiqəni, 60 dəqiqə isə saatı tamamlayır. Bu rəqəm mələklərin Numerologiya sistemində həmçinin harmoniya, sabitlik, tarazlıq, məsuliyyət və balansı ifadə edir. Nə isə, Orxan Fikrətoğlunu 60 yaşı münasibətilə təbrik edirik. Çox yaşasın!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.03.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bu gün “Maraqlı söhbətlər” rubrikamda bir yəhudi əhvalatını danışacağam. Çox ibrətamiz əhvalatdır, biləsiniz.

1920-ci illərin ortalarında bir gənc yəhudi Nyu-Yorkda məşhur bir ravvinin yanına gəlib dedi ki, Talmudu öyrənmək istəyir.

– Sən arameycə bilirsən? – ravvin soruşdu.

– Xeyr.

– Bəs ivritcə?

– Xeyr.

– Bəs uşaq vaxtı Tövratı oxumusan?

– Xeyr, rabbi. Lakin siz narahat olmayın. Mən Berkli Universitetində fəlsəfəni bitirmişəm və indicə Sokrat məntiqi üzrə elmi işimi müdafiə etmişəm. İndi isə idrakımdakı boşluqları doldurmaq üçün Talmudu öyrənmək istəyirəm.

Ravvin dedi:

– Sən Talmudu öyrənməyə hazır deyilsən. Bu, insanlar tərəfindən yazılmış ən dərin məzmunlu kitablardan biridir. Amma sən təkid edirsən deyə, sənin üçün məntiq üzrə bir test keçirəcəyəm. Əgər öhdəsindən gəlsən, səninlə məşğul olaram.

Gənc razılaşdı və ravvin davam etdi:

– İki nəfər bacadan çıxır. Birinin üzü təmiz, digərinin üzü çirklidir. Bunlardan hansı üzünü yumağa gedəcək?

Gənc filosof təəccübləndi:

– Bu, məntiq testidir?!

Ravvin başını tərpətdi.

– Əlbəttə.

– Üzü çirkli olan! – gənc cavab verdi.

– Doğru deyil. Məntiqi düşün: üzü çirkli olan təmiz üzlü adama baxıb öz üzünün də təmiz olduğunu düşünəcək. Təmiz üzlü olan isə çirkli üzlü adama baxıb elə biləcək ki, onun üzü çirklidir və yuyunmağa gedəcək.

– Maraqlıdır, – gənc dedi. – Daha bir test verin!

– Yaxşı. Yenə iki nəfər bacadan çıxır. Birinin üzü təmiz, digərinin üzü çirklidir. Hansı üzünü yumağa gedəcək? – Ravvin davam etdi.

– Bu dəfə dəqiqdir: üzü təmiz olan!

– Yenə səhvdir. Hər ikisi üzünü yumağa gedəcək. Məntiqi düşün: təmiz üzlü adam çirkli üzlü adama baxıb elə biləcək ki, onun üzü çirklidir və gedəcək yuyunmağa. Çirkli üzlü isə onun yuyunmağa getdiyini görüb anlayacaq ki, öz üzü çirklidir və o da gedəcək.

– Möhtəşəmdir, – gənc dedi. – Mən səhv etdim. Zəhmət olmasa, bir test də verin.

– Yaxşı. Yenə iki nəfər bacadan çıxır. Birinin üzü təmiz, digərinin üzü çirklidir. Hansı üzünü yumağa gedəcək?

– Hər ikisi!

– Yenə səhvdir. Heç biri yuyunmağa getməyəcək. Məntiqi düşün: çirkli üzlü adam təmiz üzlü adama baxıb yuyunmağa getməyəcək. Təmiz üzlü isə onun getmədiyini görüb anlayacaq ki, öz üzü təmizdir.

Gənc kədərləndi:

– İnanın, mən Talmudu öyrənə bilərəm. Xahiş edirəm, bir sual da verin.

– Yaxşı. İki nəfər bacadan çıxır...

– Aman Tanrım! Heç biri yuyunmağa getməyəcək!

– Yenə səhvdir, – ravvin dedi. – İndi başa düşdün ki, Sokrat məntiqini bilmək Talmudu öyrənmək üçün kifayət etmir? De görüm, necə ola bilər ki, iki nəfər eyni bacadan çıxsın və onlardan birinin üzü təmiz, digərinin üzü çirkli olsun? Məgər anlamırsan? Bu sualın özü mənasızdır. Əgər insan bütün ömrünü mənasız suallara cavab axtarmağa sərf edərsə, onda onun bütün cavabları da mənasız olar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.03.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Bəzən insanın həyatında böyük hadisələr olmur. Günlər sakit keçir, arzular isə səssiz şəkildə böyüyür. Məhz belə həyat hekayələri bəzən ən təsirli kino nümunələrini yaradır. 1976-cı ildə çəkilmiş Çətirimiz buludlardır filmi də sadə insanların həyatını poetik tərzdə təqdim edən və Azərbaycan kinosunda özünəməxsus yeri olan ekran əsərlərindən biridir. Film rejissorlar Nicat Bəkirzadə və Teymur Bəkirzadə tərəfindən ekranlaşdırılmışdır.

Adın simvolikası

Filmin adı ilk baxışdan romantik və bir qədər də metaforik təsir bağışlayır. “Çətirimiz buludlardır” ifadəsi insanın maddi dayaqdan çox, mənəvi sığınacaqlara arxalanmasını simvolizə edir. Burada buludlar həm çətinliklərin, həm də ümidin rəmzi kimi çıxış edir. Rejissorlar bu ifadə vasitəsilə həyatın qeyri-müəyyənliyini və insanın bu qeyri-müəyyənlik içində yaşamaq bacarığını ön plana çıxarırlar.

Sadə insanların dünyası

Film hadisələri dramatik konfliktlər üzərində qurulmur. Əksinə, gündəlik həyatın sakit axarı fonunda personajların daxili aləmi açılır. Obrazlar adi insanlardır — qayğıları, arzuları və narahatlıqları ilə yaşayan insanlar. Onların həyatında baş verən kiçik dəyişikliklər belə filmin emosional yükünü formalaşdırır. Bu yanaşma ekran əsərinə səmimilik və təbii atmosfer qazandırır.

İnsan və ümid

Filmin əsas ideyalarından biri insanın çətinliklər qarşısında ümidini itirməməsidir. Obrazlar müxtəlif problemlərlə üzləşsələr də, həyatın davam etdiyini qəbul edir və daxili güclərini qoruyurlar. Bu, filmin fəlsəfi qatını təşkil edir. Rejissorlar göstərirlər ki, insanın ən böyük dayağı bəzən görünməz — ümid və inam olur.

Vizual sakitlik

Ekran əsərində kamera işi sakit və müşahidəçi xarakter daşıyır. Geniş planlar, təbiət təsvirləri və buludlu səma filmin adındakı metaforanı tamamlayır. Bu vizual həll tamaşaçıya hadisələri tələsmədən izləmək və düşünmək imkanı yaradır. Səssiz pauzalar filmin poetik atmosferini gücləndirir.

Dövrün ruhu

1970-ci illər Azərbaycan kinosunda insan münasibətlərinin incə çalarlarını göstərən filmlər üstünlük təşkil edirdi. “Çətirimiz buludlardır” da bu ənənənin davamı kimi çıxış edir. Film təkcə bir neçə insanın hekayəsi deyil, eyni zamanda dövrün sosial-psixoloji ab-havasını əks etdirir. Sadə həyat, kiçik sevinc anları və qarşılıqlı dəstək filmin əsas xəttini təşkil edir.

Yekun söz

Bəzən insanın ən böyük sığınacağı göy üzünə baxmaq olur.

“Çətirimiz buludlardır” filmi tamaşaçıya bu sadə həqiqəti xatırladır: həyatın çətinlikləri nə qədər çox olsa da, insan ümidlərini qoruduğu müddətdə yoluna davam edə bilər.

Və bəlkə də, bəzən insanın ən möhkəm çətiri elə buludların özüdür.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.03.2026)