“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı sizlərə Türkiyədə çıxan “Gənc ürəklər” dərgisindən Humay Yılmazın çevirimində Muhterem Şahinin “Gəncliyə müraciət”ini təqdim edəcəyik.

Bu gün bu sayaq mövzuların çox aktual olmasını nəzərə almağınız vacibdir.

Muhterem ŞAHİN

GƏNCLİYƏ MÜRACİƏT

Ey gənc dost! Ey igid könüldaş! Ey təmiz vicdanlı, saf ürəkli insan!

Sözümüz sənədir. Hər canı can bildik. Sənin yanında olmaq üçün gəldik. Dostcasına salamlaşmağa, sevda bağçasından gül dərməyə, məhəbbət otağını bəzəməyə gəldik. Sözləri, hekayətləri təkcə nağıl kitabından oxumuruq. Dünyanın və əsrin qəlbindən keçənlərdən xəbər veririk. Səni özünə şahid tuturuq, sözə aid, gözə aid nə varsa, sənə şahid tuturuq.

Ey ür'yi mərhəmətli bahadır!

İnsanlıq bir böhran içindədir, bunu sən də bilirsən. Bu, sadəcə, bir böhran və çöküş deyil, həm də dəlilik və çirkinlikdir. Kirlənmiş, qatılaşmış, daşlaşmış bir dövrdür bu. Haqdan qaçan, həqiqətə düşmən bir dövrdür... Bəzi ölkələrdə müharibə, terror, zülm, aclıq və yoxsulluq baş alıb gedir. Yaxın Şərqdə, Asiyada, Afrikada qan su yerinə axır. Eyni adı daşıyanlar bir-birini boğazlayır. Bir tikə çörəyə, bir qurtum suya həsrət uşaqlar var. Hər gün gözümüzün içinə baxa-baxa həyatdan köçürlər. Bəzi ərazilər qıpqırmızı, qapqara, bombozdur...

Sən də bilirsən, ən işıqlı dövr qaranlığa qərq olur. Ölüm, aclıq, zülm, yoxsulluq çoxlarının axırına çıxıb. Amma əksinə, pulun, rahatlığın, var-dövlətin içində üzənlər, nəfslərinə korluq çəkdirməyənlər də az deyil. Əbu cəhllər qitə-qitə gəzir, əbu ləhəblər sürü-sürü dolaşırlar... Nuha, İbrahimə, Yusifə, Əhmədə rast gəldinmi? İrqlər arasında dava, savaş, dinlər arasında münaqişə aləmi qatıb-qarışdırıb. Və mən, sən, o – hər birimiz, sadəcə, tamaşa edirik. Sanki bir romandan quraşdırılmış filmi izləyirik. Necə də üzücü, qəribə, necə də böyük ziddiyət, həyasızlıq, dəhşətli bir səhnə...

Ey həqiqət yolçusu!

Kirlənməmiş, xarab olmamış və çürüməmiş bir sən qalmısan, bir də məsum  uşaqlar. Hə, bir də heç bir zaman gerçəyin, yaxşılığın, doğrunun, ədalətin ətəyindən qopmamış geniş ürəklilər... Salam olsun insan olaraq doğulub insan olaraq qalanlara. Sionizm, kapitalizm, kommunizm, materializm, konformizm insanı, cəmiyyəti, ölkələri istismar edir, əridib yoxa çıxarır. Hər birinin ayrı-ayrı dəyirmanları var. Və bu dəyirmanlar məni, səni, onu üyüdüb sovurur. Ölürük, can veririk.

Ey müqəddəs əmanəti daşıyan can!

Zəng sənin üçün, mənim üçün, hamımız üçün çalınır. Müqavimət göstərməyəcəksənmi? Müdafiə etməyəcəksənmi? Qarşı çıxmayacaqsanmı? Bir hərəkətin, bir vuruşun olmayacaqmı? Pislərə və pisliyə qarşı hayqırmayacaqsanmı? Haqqı dəstəkləyib, onu yüksəklərə qaldırmayacaqsanmı? Bil ki, gözün, qulağın, dilin və əlin sənə xəyanət edəcək  bir gün. O gün gəlmədən özünə gəl. Qalx, düzlən, dik dur və ağlınla, ürəyinlə düşün, fikirləş, mən kiməm, nəçiyəm, niyə gəldim, haraya gedirəm deyə. Özünə sual ver! Sorğu-sual et, bildiklərini, öyrəndiklərini və ya bilmədiklərini soruş! "Bilənlər bilməyənlərlə eyni ola bilərmi, səncə?" Hər şeyi bilən elə demirdimi?

Ey qiymətli can!

Bir çağırışımız var sənə, bir dəvətimiz, bir müjdəmiz var. Özündən qopub gələni sözə tökən, içindəki iztirabı dilə gətirən, tərtəmiz dillə yazılmış şanlı məktubumuz var. İnsanı, kitabı və həyatı oxu deyə, buyuran və qələmə and içən Qüdrətin, həqiqət sirrinə vaqif olmaq muradıyla yola çıxanlar adına arzumuz, sevdamız var. Bu müjdə, bu məktub, bu sevda gənc ürəklərdir. Ürəyini fəda edənlərə salam olsun!

Ey Anadolunun sinəsi dağlı övladı!

Gen ürəkləri şəhərin o biri ucundan qaçaraq gələn adamın hayqırışların bil! Hirada əks-səda qoparan və insanlığın vicdanına səslənən müqəddəs əmrin aydınlığına pərvanə olanları bil!  Daşlara müqaviməti, hüzuru, birlik ruhunu həkk edən Bilgə Kağanın vəsiyyətini bil. Sultan Alparslanın duası, Şeyx Ədəbalinin yuxusu, Osman bəyin döyüşünü bil! İyirmi bir yaşındaykən çağ açıb çağ sonlandıran dədəmiz Fatihin cahangir ruhu və ağlı, dünyanı tutacağına inanan Yavuzun cəsarəti, qanunlar yazan Süleymanın ədalət sirri, aləmə diz çökdürən Mustafa Kamalın milli mücadiləsini bil! Gənc ürəkləri Yunisin misralarında əks olunan eşqi, sevgini və tolerantlığı bil. Qaracaoğlanın, Dadaloğlunun, Aşıq Veysəlin, Neşet Ertaşın sazından qopan sevgisin, hayqırışın, baxışın və üsyanın bil! Mehmet Akifin iztirabın, şikayətin, əzəmətin, şeirin bil! Sən də bizə qoşul!

Bura ölkəsi, milləti, dövləti, vətəni, bayrağı, dəyəri, prinsipi üçün döyünən ürəklərin elm və bilik otağıdır. Birlik, bərabərlik, qardaşlıq, dostluq ocağıdır. Mədəniyyət, sənət, ədəbiyyat, fikir, elm məktəbidir. Oxuyan, yazan, düşünən, danışan, müzakirə edən, ortaya bir şey qoyan, mübarizə aparan azad ruhların öz evidir. Ulu çinarın kölgəsində xəyallar quran və məmləkət türküləri oxuyan aşıqların dost məclisidir. Bulaqdan çağlayan tərtəmiz su ilə yaşıllaşmış, bərəkətli torpaqların  bərəkətli qarışığıdır. Bayraq adamlara və onu yerə düşürtməyənlərə salam olsun!

Gəl, qardaşım! Bil, qardaşım!

Bu, millət və məmləkət üçün yaxşı işlər görmək uğrunda ümid, həyəcan, həvəs, sevgi  hiss edən, elm, hikmət, qardaşlıq duyğusu ilə bağlanan yeni gənçlik çatısıdır. Cənnət kimi gözəl Türkiyəmizin hər bölgəsindən, hər şəhərindən, hər qəsəbə, hər kəndindən, hər məhəlləsindən ürəklə gəlib yığışdığı, hər cür işlərinin dəyərləndirildiyi bir gənclik məktəbidir. Atelye, salon, səhnə və kürsüdür. Gəl əl-ələ, yan-yana, çiyin-çiyinə verək. Kitabın, qələmin, sözün, yazının bağçasından, əsrlərdən o yana ətri yayılan bir qırmızı gül diləyirəm. Həqiqətə  yetişmək arzusu ilə yola çıxanların ucalığına və müdrikliyinə çataq.

“Gelin tanış olalım,

İşi kolay kılalım,

Sevelim, sevilelim,

Dünya kimseye kalmaz.” (Yunus Emre)

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.03.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bu gün martın 10-dur və bu tarixin Azərbaycan mədəniyyətində xüsusi adı var - Milli Teatr Günü. Bu gün Azərbaycan teatrı yaranmasının 153-cü ildönümünü qeyd edir. Azərbaycan teatr sənəti qədim və zəngin tarixi yol keçib. Gəlin bu yola birlikdə nəzər yetirək.

Bu yola nəzər yetirməzdən öncə isə bir xatırlatma edək ki, Prezident İlham Əliyevin 2013-cü il 1 mart tarixli Sərəncamı ilə ölkəmizdə “Milli Teatr Günü” təsis edilib. Sərəncama əsasən milli mədəniyyətin inkişafında və ölkənin mədəni həyatında milli teatrın əhəmiyyəti və rolu nəzərə alınaraq hər il martın 10-u Azərbaycan Respublikasında “Milli Teatr Günü” kimi qeyd edilməsi qərara alınıb. Həmin tarix ölkəmizin hər yerində silsilə tədbirlərlə qeyd olunur.

İndi isə vəd etdiyimiz tarix barədə.

1873-cü il martın 10-da Bakı realnı məktəbinin teatr həvəskarları truppası tərəfindən Mirzə Fətəli Axundzadənin “Sərgüzəşti-vəziri-xani Lənkəran” komediyası nümayiş etdirilib. Bu tamaşa ilə Azərbaycanda milli teatrın əsası qoyulub.

Bu şərəfli işdə Həsən bəy Zərdabi və Nəcəf bəy Vəzirov mühüm rol oynayıblar. 

Və təbii ki, Milli teatrın inkişafında məşhur xeyriyyəçi-mesenat Hacı Zeynalabdin Tağıyevin böyük xidməti olub.

O, Bakı şəhərində ilk teatr binasını inşa etdirib. Nəticədə Azərbaycan səhnəsinin Hüseynqulu Sarabski, Mirzağa Əliyev, Hüseyn Ərəblinski, Ülvi Rəcəb, Abbas Mirzə Şərifzadə, Cahangir bəy Zeynalov, Mustafa Mərdanov, Məmmədrza Şeyxzamanov, Ağasadıq Gəraybəyli, Əliağa Ağayev, Lütfəli Abdullayev, Nəsibə xanım Zeynalova, Mərziyə xanım Davudova kimi yüzlərlə siması yetişib.

Uzun və şərəfli tarixi yol keçmiş Azərbaycan teatrının inkişafında Sovet dönəmi bir ayrı, müstəqillik dönəmi bir ayrı rol oynayıb.

Son illərdə isə milli teatrımız inkişafında yeni  mərhələyə qədəm qoyub ki, bu da özünü, ilk növbədə, teatrların maddi-texniki bazasının müasir dünya standartlarına uyğun möhkəmləndirilməsində, kollektivlərin yaradıcılıq axtarışlarının bəhrəsi olaraq yeni maraqlı tamaşaların hazırlanmasında, nüfuzlu Qərb, o cümlədən Avropa teatrları ilə təcrübə mübadiləsinin genişləndirilməsində göstərir. 

Ulu Öndər Heydər Əliyev hər zaman teatra, yaradıcı insanlara çox böyük diqqət və qayğı ilə yanaşıb. Bu ənənə bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Məhz Prezident İlham Əliyevin bilavasitə təşəbbüsü ilə son illərdə ölkədə teatr sənətinin inkişafı ilə bağlı bir sıra fundamental dövlət sənədləri qəbul olunub. 2006-cı ildə Azərbaycanda “Teatr və teatr fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu qəbul edilib. Bu qədim yaradıcılıq sahəsinin çağdaş inkişaf mərhələsini əks etdirən Qanunda dövlətin teatr sənətinə xüsusi əhəmiyyət verməsi rəsmən bəyan edilib. 2007-ci ildə Prezident İlham Əliyev teatr sənəti ilə bağlı daha bir mühüm sənəd - “Azərbaycan teatr sənətinin inkişaf etdirilməsi haqqında” Sərəncam imzalayıb. 2009-cu il mayın 18-də isə dövlətimizin başçısı “Azərbaycan teatrı 2009-2019-cu illərdə” Dövlət Proqramını təsdiq edib.

Azərbaycan teatrının 10 illik inkişaf perspektivlərini müəyyənləşdirən Dövlət proqramı öz fəaliyyəti ilə milli-mədəni sərvətə çevrilən teatrımızın zəngin bədii irsinin və yaradıcılıq ənənələrinin qorunması, Avropa mədəniyyətinə inteqrasiya olunması, teatrların maddi-texniki bazalarının modernləşdirilməsi, teatr binalarının dünya standartlarına uyğun təmiri, informasiya və maliyyə resurslarından səmərəli istifadə edilməsi və repertuarın günün tələblərinə uyğun formalaşdırılması məqsədlərinə xidmət edib.

Dövlət proqramı çərçivəsində Bakıda keçirilən beynəlxalq teatr konfransları da mühüm hadisə kimi dəyərləndirilməlidir. Proqram çərçivəsində Abdulla Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla, S.Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Rus Dram, Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar, Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram, Mingəçevir, Ağdam və Füzuli Dövlət Dram teatrlarının binalarında yüksək səviyyədə təmir-bərpa və yenidənqurma işləri aparılıb. Daxili imkanlar hesabına Dövlət Pantomima Teatrının binasının bir hissəsi bərpa edilərək tamaşaçıların ixtiyarına verilib.

Hüseyn Ərəblinski adına Sumqayıt Dövlət Musiqili Dram Teatrının 40 il ərzində həll olunmayan bina problemi köklü şəkildə öz həllini tapıb. Görülmüş işlər nəticəsində Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatrının binası dünya standartlarına uyğun təmir edilərək istismara verilib. Son illərdə onlarla sənət adamına dövlətimizin başçısının sərəncamları ilə yüksək fəxri adlar verilib. Hər il 100 nəfər istedadlı sənət adamı Prezident təqaüdünə layiq görülür. Yüzlərlə insanın mənzil və digər problemləri həll olunur. Hər il Azərbaycan sənəti qarşısında fövqəladə böyük xidmətləri olan şəxslər ömürlük təqaüd alanlar siyahısına daxil edilirlər.

Ötən illər ərzində Azərbaycan teatrları dünyanın bir çox ölkəsində keçirilən beynəlxalq tədbirlərdə ölkəmizi layiqincə təmsil ediblər. Həmçinin Azərbaycana xarici ölkələrdən teatr kollektivi qastrol səfərinə gəlib. Eyni zamanda, xarici dövlətlərdən 30 nəfər tanınmış rejissor, baletmeyster, xoreoqraf, teatr rəssamı tamaşa hazırlamaq üçün ölkəmizə dəvət olunub.

Azərbaycan teatrının uğurları qarşıdakı illərdə də artacağına hər birimiz inanırıq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.03.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Dünənki qeyri-iş günündə - martın 9-da kamançaçalan, xalq artisti Şəfiqə Eyvazovanın 79 yaşı tamam oldu. Bu münasibətlə araşdırma aparıb, onun haqqında nəsə bir təbrik yazısı qələmə almaq istəyirdim. Araşdırma zamanı əməkdar jurnalist, Prezidentin fərdi təqaüdçüsü, "Şöhrət" ordenli Flora Xəlilzadənin "Simlərdən süzülən duyğular" adlı bu yazısı qarşıma çıxdı. Çox dolğun və gözəl yazı olduğu üçün yazmaq fikrindən daşınıb, həmin yazını sizinlə də bölüşməyi qərar verdim. Flora xanım bu yazını 2013-cü ildə sənətkarın 66 yaşı olarkən ərsəyə gətirsə də, yazı bu gün də öz təravətini itirməyib.

Düşünürəm ki, bundan gözəl yazı yazmaq qələmlə mücadiləyə çıxmağa bərabərdir...

SİMLƏRDƏN SÜZÜLƏN DUYĞULAR

Əməkdar jurnalist Flora Xəlilzadə

Kamanı ilə dinləyicilərin məhəbbətini qazanan, qeyri-adi ifa tərzi ilə fərqlənən xalq artisti Şəfiqə Eyvazova 50 ildir ki, professional sənətdədir. Seçilən bir tale yaşayan Şəfiqə Eyvazova kamana könül bağladığı gündən onun simlərində elə bir möcüzə yaratdı ki, hətta üzünü görmədən də belə musiqinin ahəngindən ifaçının kim olduğunu demək mümkündür. Əgər ustad Habil Əliyev kamançanın tarixində yeni bir eranın başlanğıcını qoydusa, Şəfiqə Eyvazova da bu alətdə qadınlar arasında ilk ifaçıdır ki, özünəməxsusluğu və zərifliyi ilə fərqləndi. Kamanla ünsiyyət bağladığı gündən unudulmaz bəstəkarımız Cahangir Cahangirovun musiqilərini dərindən sevən, onun əsərlərini ürəklə, valehedici bir ahənglə ifa etməyi özünə borc bilən Şəfiqə Eyvazova həqiqətən, bu qədim musiqi alətinin vurğunudur. Özünü kamançasız təsəvvür etmir. Əslində, onların ailəsi elə kamança çalanlardan ibarətdir.

Həyat yoldaşı Arif Əsədullayev respublikamızın əməkdar incəsənət xadimidir. İllərdir ki, müxtəlif ansambllarda kamançası ilə fəaliyyət göstərir. Qızı Mehri xanım anasının saldığı cığırda mətin addımlarını atır. Bəzən onların ifalarını bir-birinə qarışdıran da olur. Çünki ana-bala doğmalığı musiqidə də özünü göstərir.

Xəyalımdan çəkilməyən bir xatirə var. Ötən əsrin 80-ci illərində indiki Heydər Əliyev Sarayında Zeynəb Xanlarovanın konserti keçirilirdi. O vaxt bu böyük sənətkarın konsertinə düşmək çox çətin idi. Kassada bilet tapılmazdı. Möhtəkirlər əvvəlcədən biletləri əldə edərək yüksək qiymətə musiqisevərlərə satırdılar. Yadımdadır, biz də o vaxtkı əlli rubla bilet alaraq tamaşaçı olmaq sevincini yaşamışdıq. Zeynəb Xanlarova Azərbaycan səhnəsinə elə bir şuxluq və gözəllik gətirmişdi ki, onun mahnılarından doymaq olmurdu. Gül-çiçəyə qərq olmuş müğənnimiz üzünü salona tutaraq bildirdi: "Mən gedim yükümü boşaldım (qucağındakı gül dəstələrini nəzərdə tuturdu - F.X.), siz də dağlı qızımızın kamanına qulaq asın". Mən Şəfiqə Eyvazovanı səhnədə ilk dəfə onda gördüm. Radiodan, televiziyadan çaldığı musiqilərə çox qulaq asmışdım. Bu dəfə o, bizi "Şur"un sehrinə saldı. Hələ də o musiqinin ahəngindəki məlahət, həzinlik, qəlbə sirayətedici məqamlar qulaqlarımdan çəkilməyib. Şəfiqə xanım səhnədə bir möcüzə yaradırdı. O anda mənə elə gəlmişdi ki, kamanla Şəfiqə xanım birləşərək qeyri-adi bir varlığa çevriliblər. Onları bir-birindən ayırmaq mümkün deyildi. Kaman bu xanımın ürəyindən keçən duyğuları öz simlərində aləmə yayırdı. Bir də onda ayıldıq ki, Zeynəb xanım Şəfiqə Eyvazovanın yanında dayanaraq razılıqla başını yırğalayır və üzünü tamaşaçılara tutaraq: "Ayılın, mənim əzizlərim, bu gözəl qızımızı alqışlayın!" Elə bil ki, insanlar kamandan qopan təranələrin ahənginə qoşularaq uzaqlara qanadlanmışdılar. Özümüzə gələndə alqışdan qulaq tutulurdu.

Şəfiqə Eyvazova baharın ilk ayında Bakıda anadan olub. Özü belə söyləyir: "Əslində, 8 martda doğulmuşam. Amma pasportuma 9 rəqəmi düşüb. Deyirlər, mən anam üçün taleyin töhfəsi olmuşam. Uşaqlıqdan musiqiyə böyük həvəsim, marağım, məhəbbətim olub". Elə bu niyyətlə də orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında təhsil alıb. Uzun illər Teleradio Verilişləri Şirkətinin Xalq Çalğı Alətləri Orkestri və Əhsən Dadaşovun rəhbərlik etdiyi ansamblın solisti olub. İlk solo konsertləri ilə tamaşaçı qarşısında çıxış edəndə Şəfiqə Eyvazovanın 18 yaşı vardı. Kamanda ifa etdiyi "Rast", "Çahargah", "Rahab", "Şüştər", "Şur" və s. muğamlar musiqisevərlər tərəfindən həmişə rəğbətlə qarşılanır. Mütəxəssislər də Şəfiqə Eyvazovanın sənətini yüksək qiymətləndirərək onun haqqında xoş sözlər deyirlər. Kaman ustası muğamlarla bərabər, həm Azərbaycanın, həm də xarici ölkə bəstəkarlarının yaradıcılıqlarına tez-tez müraciət edir. Hələ sovet dövründən başlayaraq bu azərbaycanlı qızın böyük məharət və məhəbbətlə ifa etdiyi kamanın xoş sədaları bütün dünyanın möhtəşəm səhnələrindən eşidilib. Özü də hərdən zarafatla söyləyir ki, mən dünyanı bir neçə dəfə dolaşmışam. Vaxtilə SSRİ xalqlarının folklor musiqi festivalında, dünya musiqişünaslarının beynəlxalq simpoziumunda, eləcə də UNESCO-nun xəttilə ABŞ-da keçirilən Şərq xalqlarının musiqi folkloru festivalında uğurla iştirak edən Şəfiqə Eyvazovanın sənət dünyası çoxunu heyrətə gətirdi. Bir sıra xarici ölkələrdə - İsveçrə, Almaniya, Fransa, Polşa, Belçika, İtaliya, Əfqanıstan və s. yerlərdə qastrol səfərlərində olan Şəfiqə Eyvazovanın kamanı həmişə heyranlıqla qarşılanıb. Dövlət müstəqilliyimizin bərpasından sonra bu kaman ustadının yaradıcılıq coğrafiyası daha da genişləndi. Bu gün fəxrlə deyə bilərik ki, Şəfiqə Eyvazova 2003-cü ildən Türkiyənin "Tekşen-Kara Dəniz" Simfonik Orkestrinin solistidir. Onun ifasında yeni zirvə tapan "Şur", "Şüştər", "Rahab" və bir çox digər muğamlar Azərbaycan Radiosu və Televiziyasının Qızıl Fondunda qorunur.

O, öz sehrli musiqisi ilə böyük sənətkarları da müşayiət edib. Bu gün həmin insanları xiffətlə xatırlayan Şəfiqə Eyvazova söyləyir: "Elə mahnılar var ki, onları eşidəndə çox kövrəlirəm. Çünki vaxtilə bu şərqiləri mən özüm də çalmışam. Kimlərin səsləri yada düşmür? Şövkət Ələkbərova, İslam Rzayev, Gülağa Məmmədov, Rübabə Muradova, Qulu Əsgərov... Allah canını sağ eləsin, Elmira Rəhimova... Bilirsiniz, bu sənətkarların sənətə məsuliyyəti biz musiqiçilərə də xoş təsir bağışlayırdı. Onların həm ifa tərzi, həm səsləri, həm səhnə və özünü apara bilmək mədəniyyətləri, necə deyim sizə, nümunə idilər. Onlardan həmişə öyrənmək gərəkdir".

Xalq artisti Arif Babayev Şəfiqə xanım haqqında böyük ehtiramla danışdı: "Mən onun xətrini çox istəyirəm. Dəfələrlə birlikdə xarici ölkələrə qastrol səfərlərinə getmişik. Çox abırlı, məsuliyyətli, sənətə bağlı və həssas xanımdır. Şəfiqə Eyvazova həm də kamança çalanlar arasında yeganə ifaçı qadındır ki, istər özündən əvvəl yaşayıb-yaratmış instrumental ifaçıları, istərsə də müasirlərini heç zaman təqlid etməmişdir. O, özünəməxsus ifaçılıq ənənəsini yaratmış, ardınca yüzlərlə gəncə bu sənəti sevdirmişdir. Ondakı musiqi duyumu çox güclüdür. İllər boyu öz ifası ilə sübut etdi ki, bizim qadınlar da kamançada necə çala bilərlər və heç də kişilərdən əskik deyillər. İfaçılıq sənətinə özünəməxsus tələbkarlıqla yanaşan Şəfiqə Eyvazova həm də bir daha təsdiqlədi ki, musiqi ifaçılığında qadın-kişi söhbəti yoxdur, sənətkar var. Dünyanın müxtəlif ölkələrində musiqimizi birlikdə təmsil etmişik. Hər dəfə də şahidi olmuşam ki, dilimizi bilməyən, sözümüzü anlamayan əcnəbilər bizim bu xanım ifaçının çalğısını necə rəğbətlə alqışlayıblar.

Musiqi sahəsindəki göstərdiyi böyük xidmətlərlə yanaşı, 1974-cü ildən Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında çalışan Şəfiqə Eyvazova həm də pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldur. Qırx altı ildir ki, müəllim işləyir. Tələbələrinin sorağı müxtəlif yerlərdən gəlir. "Mən həmişə onlarla fəxr etmişəm" - söyləyən Şəfiqə Eyvazova böyük məhəbbət və ehtiramla tələbəsi kaman ifaçısı Munis Şərifovun adını çəkir. Bu gün öz çalğısı ilə tamaşaçı məhəbbəti qazanan Mehri Əsədullayeva da ikiqat sevinc içindədir. O, həm bir ana, həm də bir müəllimi kimi Şəfiqə Eyvazova sənətinin ustad davamçısıdır. "Sənətkar qızı olmaq nə qədər xoşbəxtlikdirsə, bir o qədər də məsuliyyətlidir, çətindir. Mən konservatoriyada oxuyanda tələbə yoldaşlarımdan fərqli olaraq bir qorxu içində idim. Çünki bütün hərəkətlərimdə, dərslərə hazırlaşmağımda, sənətə bağlılığımda təkcə öz adım deyildi, anamın da ismi vardı. Çalışırdım ki, bütün etimadları doğruldum. Bəzən uşaqlar dərsdən yayınıb kinoya, hansısa bir tədbirə gedəndə mən bu "azadlıq"dan məhrum idim. Anamı sevirdim, ona hörmət edirdim, nəvazişindən ötrü ürəyim gedirdi, amma danlağından da çox qorxurdum. Ona görə də bütün tələbəlik dövrü və elə sonra da ona çalışmışam ki, anamın onsuz da ciddi olan simasında bir narazılıq duyulmasın. Xoşbəxtəm ki, həm övlad, həm də tələbəsi kimi mən onun etimadını doğrulda bildim".

Əlbəttə, kamançada çalanlarımız çox olub. Sənətin fədailəri arasında hər kəsfin öz yeri var. Şəfiqə Eyvazova o qüdrətli sənətkarlardandır ki, orta əsrlərdən üzü bəri təriflənən, klassik ədəbiyyatda adı tez-tez çəkilən kamançanın tarixində bir qadın ifaçı kimi öz möhürünü vurdu. Onun avazına yeni xallar, rənglər, ovqatlar, duyğular qatdı. Bu, hər kəsə nəsib olan sənət uğuru deyil ki, çalğısının ilk təranələrindən kamanı dilləndirənin məhz Habil Əliyev, yaxud da Şəfiqə Eyvazova olduğunu dərhal hiss edəsən. Bu şəxsiyyətlərin bir özəlliyi də ondan ibarətdir ki, adi çalğıçı kimi məşhurlaşmadılar. Habil Əliyev də, Şəfiqə Eyvazova da muğamın xarakterinə uyğun bir hekayət yaratdılar. Şəfiqə Eyvazovanın kamandakı möcüzəsinə qulaq asanda adama elə gəlir ki, eşitdiyin o sədalar öz ürəyinin pıçıltılarıdır. Özünəməxsus ifa tərzi ilə seçilən və pərəstişkarlarını sehrləyən xalq artisti Şəfiqə Eyvazova yalnız dinləyiciləri, tamaşaçıları deyil, öz həmkarlarını da valeh edən ustaddır. Bu xanımın Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında öz xidmətləri var. İllərdir ki, ürəyinin səsini kamanda dilə gətirərək bizi ovsunlayır. Əslində, Şəfiqə Eyvazovanın kamanından qopan o ilahi sədalarda dünənimizin nisgili, bugünümüzün ovqatı, sabahımızın ümid dolu anları var.

Şəfiqə Eyvazova çox sevdiyi "Rahab"ı çalırdı. Bu ağırtaxtalı xanımın zərif ruhundan qopub simlərdən haraylanan duyğularında bir insanın şərəfli ömrü boylanırdı. Əlli ildir ki, o, öz kamanı ilə arzu və istəklərini dilə gətirir. Əlli ildir ki, Şəfiqə Eyvazova xalqına, millətinə kamanı ilə xidmət edir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.03.2026)

Aynur İsmayılova,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Həqiqətən də, bəzən unutmamaq üçün yazıram.

Söz külək kimidir – heç gözləmədiyin anda gələr, bir anlıq toxunar, bir fikri xatırladar, sonra yoxa çıxar.

Sətirlərə qarışıb məskən salmağı bacararsa, bir nağıla, hekayəyə, cümləyə, məqsədə çevrilər. Unudulduqda isə əbədiyyətin səssizliyinə qarışır.

Çünki hər söz bir yazar üçün işıqdır, ilhamdır. Söz çox dəyərlidir. O, yazarın  fikir dostu, yol dostu, qələm dostudur. Yaşantının, görünüşün, hisslərin – həyatın özüdür söz.

Sözün qüdrətini ən yaxşı təsvir edən söz ustalarından biri də Məhəmməd Füzuli olmuşdur. Onun qələmində söz adi ifadə vasitəsi deyil, insanın ən dərin hisslərini daşıyan bir gücdür.

Füzuli deyir:

Ver sözə ehya ki, tutduqca səni xabi-əcəl,

Edə hər saət səni ol uyqudan bidar söz.

Bu misralar göstərir ki, söz necə dəyərlidir. Qiymətli sözlər söylənəndən sonra da xatırlanır, yaddaşlarda yaşayır.

Beləliklə, söz sadəcə danışmaq üçün deyil; yaşatmaq, təsir etmək və insanın dünyasında iz buraxmaq üçündür.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.03.2026)

Aygün Bayramlı,

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının incəsənət şöbəsi

Mən zamanam. Hər tərpənişimdə onun ürək döyüntülərini daşıyıram. Hər saniyəmdə bir nəfəs, bir həyat var. Və mən şəhidin yaşamla mübarizə apardığı anın şahidiyəm. Mən tale ilə bağlı ömür sürürəm. Onun hər nəfəsi mənim yaddaşımda yüklənib. Mən həm də onunla birgə taleylə vuruşan müşahidəçiyəm. İndi özüm də bilmirəm, bizi nə gözləyir.

Ömürlük şahidlikmi?

Yoxsa əbədi sükutmu?

Əslində nəzərə alınsa ki, mən də əbədi deyiləm, çünki insan yaratdığı heç nəyin ömrü uzun olmur. Təkcə dünya yaranandan insan yaradan müharibələr əbədiləşdi. Deyəsən, heç dayanan da deyil. İnsan neylədi? İnsanı yaşatmaq üçün silah yaratdı. İnsan həm də insanı məhv etmək üçün silah yaratdı. Bir tərəfdən özünü qoruyanda digərini öldürdü. Öldürdüyünə düşmən dedi. Mən bütün bunları görmüşəm. Məndən güclü şahid yoxdur…

İndi mənim sahibim öləcək. Ona qarşı açılan kinli, nifrətli güllənin uzun yol gəlişini hesablayıram. Hədəf ürəkdir. Birdəfənlik sükut üçün mükəmməl düşünülmüş addımdır. Və budur, o, öz istəyinə nail olur. Düşmənin dili ilə desək, qurban öldürüldü! Mən məni daşıyan bu canla yerə yıxılıram. Çox güclü çöküşdür. Deyəsən, zərbədən mən də ölürəm. Əqrəblərim məni sillələyir, özümə gətirməyə cəhd edir. Hələ ki, dözürəm… dözürəm… dözü..r..ə..m…

Yavaş-yavaş kilidlənmiş qollarımı kimsə açır. Bunu hiss edirəm. Üzümü, gözümü sirkələyirlər. Dil açıb deyə bilmirəm ki, məni rahat buraxın! Anlayıram ki, rahat buraxsalar, əbədiyyətə qovuşacağam. Oyanıram, yenidən həyata zorla qaytarıldığımın şahidi oluram. Mən şahid olduğumu bir daha xatırlayıram. İndi hər şey aydındır. Bir yiyəsiz çarpayının baş ucunda qoyulan xatirəyə dönmüşəm. İndi ölmək istəmirəm. Çünki əvvəlkindən daha çox gərəyəm bəlkə də. İndi ümid yerinə dönmüşəm. Məndə onun nəfəsi, qoxusu, bütün zamanları var.

İndi hər şey yaxşı yadımdadır. Mən yaddaşın özüyəm, həm də qəhrəmanlıqla dolu anların xatirəsi. Artıq sadəcə qol saatı deyiləm. Mən onun qəhrəmanlığının yaddaşıyam. Mən zamanam, amma eyni zamanda xatirəyəm — əbədi və heç vaxt unudulmayacaq xatirə.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.03.2026)

Nail Zeyniyev,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Hər böyük şairin həyatında bir mərhələ olur ki, tədqiqatçılar onu “qaranlıq dövr” adlandırırlar. Bu dövrdə şair ya ümumiyyətlə yazmır, ya yazdıqlarını məhv edir, ya da əvvəlki üslubundan tam fərqli yazır. Bu, şairin böhranı, sınağı və dəyişmə mərhələsidir.

Çox vaxt bu mərhələ qaçılmaz olur. Məsələn, böyük rus şairi Aleksandr Puşkin sürgündə olduğu illərdə tənhalıq yaşayırdı. Dostlardan uzaq, nəzarət altında bir həyat sürürdü. Amma məhz o dövrdə onun ən mühüm əsərlərinin əsası qoyuldu. Bu göstərir ki, qaranlıq dövr bəzən şairi zəiflətmir, əksinə onu daha dərin edir. Bəzi şairlər isə uzun müddət susurlar. Uzun illər heç nə yazmırlar. Müharibələr, şəxsi böhranlar və həyatın çətinlikləri onların yaradıcılığını dayandırır. Amma bəzən bu sükutdan sonra ən böyük əsərlər ortaya çıxır. Deməli, sükut bəzən yox olmaq deyil, hazırlıq mərhələsidir. Başqa bir nümunədə isə şair psixoloji çətinliklər yaşayır: depressiya, ailə problemləri, daxili gərginlik. Bu vəziyyət onun yaradıcılığına təsir edir və o dövrdə daha qaranlıq, ağır mövzulu şeirlər yazılır. Lakin həmin əsərlər bədii baxımdan çox güclü ola bilir. Qaranlıq dövrün yaranmasının müxtəlif səbəbləri var.

Birinci səbəb xarici təzyiqlərdir. Senzura, sürgün, maddi çətinliklər və siyasi təqiblər şairin yazmasına mane olur. Şair yazmaq istəyir, amma ya imkan tapmır, ya da buna icazə verilmir.

İkinci səbəb daxili böhrandır. Şair bəzən öz yazdıqlarından narazı qalır. Hiss edir ki, əvvəlki şeirləri təkrar olunur və yeni söz tapa bilmir. Bu zaman yazmağı dayandırır və yeni bir səs axtarmağa başlayır.

Üçüncü səbəb isə yaradıcılıq tükənməsidir. Uzun illər yazan şair bəzən yorulur. Söz ehtiyatı azalır, ilham zəifləyir. Bu isə təbii bir prosesdir.

Qaranlıq dövrdə bəzi şairlər ümumiyyətlə yazmırlar. Bəziləri yazır, amma sonradan məhv edir. Bəziləri isə yalnız qeydlər aparır – gündəliklər, yarımçıq fikirlər, fraqmentlər. Maraqlıdır ki, bu cür qeydlər bəzən hazır şeirlərdən daha səmimi və dərin olur. Bəzən qaranlıq dövr həyat faciələri ilə də bağlı olur. Ailə problemləri, yaxın insanların itkisi və ya siyasi təqiblər şairi sükuta məcbur edir. Bu dövrdə yazılan şeirlər isə çox vaxt ən ağrılı və ən güclü əsərlər olur. Elə şairlər də var ki, qaranlıq dövrdən çıxa bilmirlər. Onlar bir müddət yazdıqdan sonra şeiri tamamilə tərk edirlər. Bu isə ədəbiyyat üçün böyük itki sayılır.

 Qaranlıq dövrdə şairin özünə münasibəti də dəyişir. O, əvvəl yazdığı şeirlərə tənqidi baxmağa başlayır. Bəzən onları bəyənmir, hətta nifrətlə xatırlayır. Bu hiss yeni əsərlər yazmaqdan da çəkindirə bilər.

Bu dövrdə şair çox vaxt ədəbi mühitdən də uzaqlaşır. Tədbirlərdən, görüşlərdən və müzakirələrdən qaçır. Tənhalıq seçir. Çünki başqalarının uğuru ona öz çətinliklərini xatırladır. Amma qaranlıq dövr yalnız böhran deyil. Bu həm də yenilənmə mərhələsidir. Şair köhnə üslubundan uzaqlaşır və yeni bir yaradıcılıq mərhələsinə hazırlaşır. Bu proses ağrılı olsa da, çox vaxt zəruri olur. Bəzi şairlər bu dövrdə başqa sahələrə yönəlirlər. Şeir yazmaq əvəzinə nəsr yazırlar, tərcümə ilə məşğul olurlar və ya başqa sənət növlərinə maraq göstərirlər. Bu, bəzən poeziyadan müvəqqəti uzaqlaşmaq cəhdi olur.

Qaranlıq dövr hər zaman kənardan görünmür. Şair ictimaiyyətdə fəal görünə bilər, amma daxilində böyük bir yaradıcılıq böhranı yaşayır. Bu isə ən gizli və çətin qaranlıq dövr hesab olunur. Bəzi şairlər bu mərhələdən daha güclü çıxırlar və yeni, daha böyük əsərlər yaradırlar. Amma bəziləri bu sınağı keçə bilmir və yaradıcılıqları sönür. Qaranlıq dövr haqqında danışmaq da asan deyil. Çünki şair həmin anda bunun fərqində olmur. Yalnız illər keçəndən sonra geriyə baxanda anlayır ki, bu mərhələ onun həyatında qaranlıq dövr imiş.

Bu dövrün müddəti də fərqli olur: bəzən bir neçə il, bəzən isə daha uzun. Amma hər halda bu mərhələ şairin həyat tarixinin vacib bir hissəsidir. Çünki çox vaxt ən böyük dəyişikliklər məhz bu dövrdə baş verir.

Bu gün sosial media şairləri daim yazmağa və paylaşmağa məcbur edir. Sanki hər gün nəsə göstərmək lazımdır. Bu isə bəzən şairin sükuta çəkilməsinə imkan vermir. Halbuki sükut da yaradıcılığın bir formasıdır. Şair yazmadığı vaxtlarda da düşünür, axtarır və daxilində yeni bir söz hazırlayır. Qaranlıq dövr qorxulu deyil. O, bəzən zəruridir. Çünki gecə olmasa, səhər də olmaz.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.03.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

10 mart 1965-ci ildə Azərbyacan Yazıçılar İttifaqının binasında görünməmiş hadisə baş verdi. Bir yazıçının haqsız və əsassız ittihamları o qədər ifrat həddə çatdı ki, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının birinci katibi Mehdi Hüseynin ürəyi dözmədi, partladı. Sovet quruluşunda vicdanlı yazıçıları yalançıların, donosbazların, üzəduranların vasitəsilə həm də çərlədib öldürmək var idi...

Xalq Yazıçısı Mehdi Hüseyn (Hüseynov) 22 mart 1909-cu ildə Qazax rayonunun II Şıxlı kəndində ziyalı ailəsində anadan olub. 1929-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirib. 1938-ci ildə Moskvada Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun nəzdində akademiya tipli kinossenariçilər kursunu bitirib. O, müxtəlif illərdə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının birinci katibi, SSRİ Yazıçılar İttifaqının katibi kimi məsul vəzifələrdə çalışıb.

 Həmçinin Mehdi Hüseyn keçmiş SSRİ və Azərbaycan Ali Sovetlərinə deputat seçilib. O, öz fəaliyyətinə hekayə ilə başlayıb, ilk hekayəsi 1927-ci ildə nəşr edilib. İlk irihəcmli əsərlərinə məhəbbət mövzusunda yazdığı "Kin" povesti və siyasi motivli "Daşqın" romanı aiddir. 1930-cu illərin hadisələrini əks etdirən "Tərlan" romanı da onun qələminin məhsuludur.

 Müharibə mövzusunda isə "Nişan üzüyü" hekayəsini, "Fəryad" və "Ürək"povestlərini yazıb. 1948-ci ildə Bakı neftçilərinin bədii obrazını "Abşeron" romanında əks etdirib. Yazıçının tarixi mövzulu dram əsərlərində: "Cavanşir", "Nizami", "Şamil" görkəmli şəxsiyyətlərin obrazları hazırlanıb. M. Hüseyn şəxsiyyətə pərəstiş dövrünün acınacaqlı təsvirini "Yeraltı çaylar dənizə axır" romanında bədii şəkildə, sənətkarlıqla əks etdirə bilib.

 O, Azərbaycan yazıçısı, dramaturq, tənqidçi, ictimai xadim, Azərbaycan xalq yazıçısı və SSRİ Dövlət mükafatı laureatıdır. Azərbaycan Dövlət Universitetinin pedaqoji fakültəsinin tarix şöbəsini  və Moskvada Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutu yanında akademiya tipli kinossenariçilər kursunu bitirib.

İlk dönəmlərdə ona Azərbaycan Proletar Yazıçıları Cəmiyyətinin məsul katibi, Azərbaycan Sovet Yazıçıları İttifaqı Təşkilat Komitəsinin məsul katibi kimi vəzifələr də həvalə edilib.

 Yaradıcılığa müxbir yazıları ilə başlayıb.

İlk tənqidi məqaləsi ("Bizdə futurizm cərəyanı") 1926 ildə, ilk hekayəsi ("Qoyun qırxımı") isə 1927 ildə dərc edilib. "Bahar suları" (1930), "Xavər" (1930) kitablarındakı hekayələrdə Azərbaycan kəndində yeni həyat uğrunda mübarizənin səciyyəvi epizodları, dövrün koloriti əksini tapıb. "Tunel" (1927), "Qan intiqamı" (1928), "Kin" (1935), "Daşqın" (1933–36) romanında Mehdi Hüseyn fərdi xüsusiyyətləri ilə seçilən sujetlər yaradıb.

Azərbaycan ədəbiyyatında ilk tarixi povest olan "Komissar"da (1942–49) pəşəkar inqilabçı M. Əzizbəyovun surəti ön plana çəkilib. Əlbəttə ki, o dövrdə Əzizbəyov pərəstiş edilən şəxsiyyətlər sırasına ucalmışdı. Yalnız müstəqillik dönəmindən sonra tariximizə taxılan maskalar çıxardıldı.

Mehdi Hüseynin ən mühüm tarixi əsəri olan "Səhər" (1953), "Tərlan" (1940), "Vətən çiçəkləri" (1942), "Moskva" (1942), "Ürək" (1945), "Fəryad" (1945) əsərlərində vətənpərvərliyin qüdrəti, adamların mərdliyi və qəhrəmanlığı tərənnüm olunur.

 Neftçilərin həyatından bəhs edən "Abşeron" (1949), müəyyən mənada onun davamı olan "Qara daşlar" (1957–59) və ölməz "Yeraltı çaylar dənizə axır" (1965–1966) romanları ictimai, mənəvi əxlaqi problemlərə cəsarətli müdaxilə baxımından diqqətə layiqdir.

Mehdi Hüseyn dramaturq kimi də tanınıb. O, dram yaradıcılığına "Şöhrət" pyesi ilə başlayıb. "Nizami" və "Cavanşir" tarixi dramlarında Azərbaycan xalqının vətənpərvəliyi, qəhrəmanlıq ənənələri əks olunub. "Alov", "İntizar" (1944, İ. Əfəndiyevlə birgə), "Şamil" və "Qardaşlar" pyesləri, habelə xatirələri, yol qeydləri "Bir ay və bir gün", gündəlikləri var.

"Şair", "Fətəli xan" (1947, Ə. Məmmədxanlı ilə birgə), "Səhər", "Qara daşlar" kino ssenarilərinin müəllifidir. Mehdi Hüseyn tənqid və publisistika sahələrində də fəaliyyət göstərib. Onun əsərləri bir sıra xarici dillərə tərcümə olunub. Adına Bakıda küçə, Qazax rayonunda məktəb-lisey var.

Kitabları

- Mehdi Hüseyn. Seçilmiş əsərləri: I cild – Hekayələri, "Yeraltı çaylar dənizə axır" romanı

- Mehdi Hüseyn. Seçilmiş əsərləri: II cild – "Abşeron" romanı

- Mehdi Hüseyn. Seçilmiş əsərləri: III cild – Pyesləri, ədəbi-tənqidi məqalələri.

Filmoqrafiya

- Şair

- Fətəli xan (Ənvər Məmmədxanlı ilə birgə)

- Qara daşlar

- Səhər

- Mənim dostum

- Mehdi Hüseyn

- Vulkana doğru

- Alov

- Bizim qəribə taleyimiz

- Üç zirvənin fatehi

Elçin Şıxlı müsahibələrinin birində deyir: “Atam danışırdı ki, 1960-cı illərin əvvəllərində Mehdi Hüseyn Türkiyədə səfərdə olur və həmin səfərdən qayıdandan sonra belə bir əsər yazır – “Bir ay və bir gün”. O, atama Əliağa Şıxlinskiyə görə, paşam deyirdi. Mehdi əmi siqareti müştüklə çəkərdi. Səfərdən həmən sonra görüşəndə atam onun yaman dalğın və həyəcanlı olduğunu görəndə soruşub ki, Mehdi müəllim, nə olub? O da cavabında papirosunu tüstüləndirib, paşam, mən həyatımı, deyəsən, səhv yaşamışam, deyib…”

Bax bu, həqiqətləri bilmədən Məşədi Əzizbəyov kimilərə əsər həsr etməyin səhv olduğunu anlamaq demək idi.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.03.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Rəssam öz karyerasının ilk illərində realizm üslubunda, sonralar abstrakt tablolar yaratmağa başlayıb. Realist üslubda işlədiyi zamanlarda ailə üzvlərinin və digər insanların portretləri və naturadan işlər çəkib. Onun yaradıcılığının əsası başlıca olaraq spektrin əsas rəngləri əsasında qurulub.

Xalq rəssamı Mirnadir Zeynalovdan danışıram.

Mirnadir Zeynalov 12 noyabr 1942-ci ildə Bakının Buzovna kəndində doğulub. 1963-cü ildə ilk peşə təhsili olan Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbini, daha sonra isə 1973-cü ildə Moskva Poliqrafiya İnstitutunun Qrafika fakültəsini bitirib. Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının və "Yeni Era" Ümumdünya Sənət Akademiyasının həqiqi üzvü olub.

Mirnadir Zeynalovun peşəkar boyakarlıq karyerası 1970-ci illərdən başlayıb. O, Abşeron rəssamlıq məktəbinin görkəmli nümayəndələrindən, xüsusilə, Cavad Mircavadov, Qorxmaz Əfəndiyev, Kamal Əhmədov, Ənvər Əsgərov, Nazim Rəhmanov, Fərhad Xəlilov kimi rəssamlardan təsirlənib. Rəssamın əsərlərində doğulub böyüdüyü Abşeronun sərt təbiətinin, mənzərələrinin əks olunması mühüm yer tutur. Bunlardan "Tək ağac" (1974), "Köhnə kənd" (1989) əsərlərini xüsusilə fərqlənirlər.

Onun kompozisiyalarında kollaj və instalyasiya elementləri ayrılmaz hissəyə sahibdir. Onun yaradıcılığında realizm üslubunda çəkilən portretlərə, lirik mənzərə əsərlərinə, həmçinin, yalnız müxtəlif rəng çalarlarının istifadə edildiyi abstrakt həllərədək fərqli janr və üslublara rast gəlmək mümkündür.

Mirnadir Zeynalovun dəfələrlə fərdi sərgiləri keçirilib. Rəssamın əsərləri Moskva, Kiyev, Hyuston, Los-Anceles və başqa şəhərlərdə sərgilənib, 2013-cü ildə Londondakı "Sothbeys" auksionunda dəyər qazanıb. Onun dəyərli əsərləri Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin və Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasının fondunda qorunub saxlanılır.

Mirnadir Zeynalov 4 mart 1992-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı", 29 dekabr 2006-cı ildə isə "Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı" fəxri adlarına layiq görülüb. Həmçinin 1976-cı ildə Moskva şəhərində keçirilən ümumittifaq sərgisində SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının diplomunu alıb, 1989-cu ildə Bakıda keçirilən "Xəzəryanı ölkələri rəssamlarının bienallesi"ndə "Yaz bağı" əsəri bürünc medala layiq görülüb.

Rəssam 10 mart 2021-ci ildə 78 yaşında vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.03.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Onun əsərləri dəfələrlə dünyanın 50-dən çox ölkəsində — ABŞ-də, Kanadada, Meksikada, Belçikada, Almaniyada, İtaliyada, İngiltərədə, Fransada, Misirdə, Yuqoslaviyada, Hindistanda, Livanda, Bolqarıstanda, Monqolustanda, Macarıstanda, Rumıniyada, Polşada, Çexoslovakiyada, Kubada, Türkiyədə nümayiş olunmuş və müxtəlif diplomlara və fəxri fərmanlara layiq görülüb.

Rəssamın 100-ə yaxın əsəri Rusiyanın muzey kolleksiyalarında, MDB ölkələrinin muzeylərində, ABŞ, Belçika, Fransa, Almaniya, Türkiyə, İspaniya, Bolqarıstan, Yuqoslaviya, Çexoslovakiyanın muzeylərində, şəxsi kolleksiyalardadır…

Xalq rəssamı Nadir Qasımov 1928-ci il may ayının 22-də Bakıda anadan olub. 1941–1946-cı illərdə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbində təhsil alıb. 1947–1953-cü illərdə isə Sankt-Peterburqda İ.E.Repin adına Rəssamlıq Akademiyasında (İohansonun emalatxanasında) təhsilini davam etdirib. 1953–1954-cü illərin beynəlxalq və respublika sərgilərində portret və mənzərə əsərləri uğurla nümayiş etdirilib.

Onların sırasında SSRİ Xalq artistləri Bülbülün və Mərziyyə Davudovanın, qocaman neft ustası Gülbala Əliyevin portretlərini göstərmək olar. Rəssamın yaradıcılığında romantiklik ən çox bu səpkidən olan əsərlərdə duyulur. Bu növ rəngkarlıq nümunələrinə "Xəzərdə külək" (1991), "Dəniz coşur" (1975), "Xəzərin günəşi və küləyi" (1990), "Buludlu gün" (1991), "Dəniz və qayalar", "Xəzər dənizi" (1990) kimi əsərlərin adlarını çəkmək olar.

"1990-cı ildə Xəzər üzərində" adlı mənzərə əsərində 1990-cı ilin qanlı 20 Yanvar faciəsi əks etdirilib. Bu əsər rəssamın mənzərə vasitəsilə xalqının faciəsini obrazlı şəkildə göstərmək istedadını üzə çıxarıb. Rəssamın sevimli mövzusu təkcə Xəzər olmayıb. Tez-tez Azərbaycanın kənd və rayonlarında yaradıcılıq səfərlərində olan rəssam təbiətlə yanaşı sadə əmək adamlarına, qadınların zəhmətinə qiymət verib, onlardan ilham alıb.

Elə bunun nəticəsində 1960-cı illərdə onun "Pambıq dağında", "Çəltik sahəsində", "Analar", "Lənkəran bazarı", "Rəfiqələr", "Yüksək dağlar", "Lalələr", "Bizim torpaq" tabloları meydana çıxıb. 1961-ci ildə R.Mustafayev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyində təşkil olunan ilk fərdi sərgisində rəssamın qədim və müasir Çinə həsr etdiyi 50-yə yaxın mənzərə və portret işi nümayiş etdirilib.

Nadir Qasımov 1958–1969-cu illərdə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının İdarə Heyətinin üzvü, 1967–1969-cu illərdə Bakı Şəhər Sovetinin üç çağırış üzrə deputatı seçilib.

Nadir Qasımovun yaradıcılığı 1940-cı illərin sonundan 2000-ci ilə kimi davam edən yarım əsrdən çox bir dövrü əhatə edib. 1970–2000-ci illərdə İncəsənət Universitetində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub, Boyakarlıq kafedrasının professoru olub.

Mükafatları

- "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı

- "Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı" fəxri adı

- "Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı" fəxri adı

Nadir Qasımov 2000-ci il mart ayının 10-da vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.03.2026)