Murad Vəlixanov, “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının İncəsənət şöbəsi

Məktəb nə üçündür? Təhsil almaq üçün, gələcəyini qurmaq üçün, sabahın savadlı övladı olmaq üçün. Bəs universitet nə üçündür? Daha gözəl biliklərə yiyələnmək üçün, bundan sonrakı həyatının təməlini möhkəm qurmaq üçün...

Əvvəllər hərşey fərqli idi. Şagird nəinki müəllimin üzünə qayıtmazdı, başını qaldırıb gözünün içinə belə baxmazdı. Sabahkı mövzuya daha yaxşı hazırlaşardı ki, həm özü danlanmasın, həmdə müəllimə valideyninə şikayət etməsin. Bu gün isə qarşılaşdığımız mənzərə tamamilə fərqli və acınacaqlıdır. Bu gün ADNA-da baş verən qanlı terror hadisəsinin 17-ci ildönümü tamam olur. Gəlin qayıdaq o günə. ADNA-nın tələbələri 30 Aprel günü səhəri fərqli açmışdı. Hamısının üzündə gülümsəmə, qrup yoldaşları ilə söhbətləşən kim, dərsinə tələsən kim... az sonra baş verəcəklərdən hamısı xəbərsiz şəkildə addımlayırdılar. Fərda Qədirov adlı əliqanlı qatil  “Makarov”  tipli tapancası ilə  universitetə daxil olaraq əvvəlcə mühafizəçini, daha sonra isə xadiməyə atəş açaraq yoluna davam elədi. Sonrası isə zatən məlumdu. 13 tələbənin yerdə yatan cansız bədəni... gözyaşını saxlayan bilməyən tələbələr, yaralıları xəstəxanaya çatdırmağa tələsən həkimlər. 13 nəfərin canına qəsd edən Fərda Qədirov  ortalığı qana buladıqdan sonra öz canınada qəsd etdi. Ötən bu 17 il ərzində həyatdan, qura biləcəyi gələcəkdən qoparılan 13 gənc daim qəlbimizdə yaşayacaq. Bəlkə bu səfər hərşey yoluna girər, birdaha təhsil ocağına atəş açılmaz deyə düşündük və ümid etdik deyilmi? Bu 17 illik səssizlik  2026-cı ilin Fevral ayında “İdrak” liseyində gənc müəllimə olan Şəhla Kamilovanın şagirdi tərəfindən ov tüfəngi ilə vurulması ilə pozuldu. Sadəcə təhsilə deyil, müəllimlərimizin, şagirdlərimizin təhlükəsizliyinə atəş açılmışdı. Gələcəyini düzgün qurmağa çalışan övladlarımızın xəyallarına atəş açılmışdı. Şəhla Kamilovanın aldığı güllə yarası hər nə qədər ağır olsa belə o geri addım atmadı və yaşam mübarizəsinə davam etdi.  Müsbət düşüncələri, anlayışları qavramaqda çətinlik çəkən bəzi “gənclərimiz”  öldürməyi, birilərinin canına qənim kəsilməyi əzbər bilirmiş. Atəş səsinin, barıt qoxusunun, şagird qorxusunun, valideyn ah-naləsinin göylərə ucaldığı növbəti ünvan Türkiyə oldu. Mərmilərin növbəti hədəfi  Şanlıurfa və Kahramanmaraş şəhərlərində olan məktəblər və şagirdləri idi. Övladlarını təbəssümlə məktəbə yola salan valideynlər axşama onların cansız bədəni ilə qarşılaşdı. 9 şagird canından, xəyallarından, gələcəyindən məhrum edildi. Uşaqlar məktəbin koridorunda rahat gəzməkdən,  sağlam təhsildən, təhlükəsizlikdən məhrum edildi. Artıq üzlərində təbəssümə, saf sevgilərinə alışdığımız uşaqlar məktəbə canlarında qorxu ilə gedəcəkdilər. Bir gözləri qapı-pəncərədə olacaq və “görəsən bu gün evimizə gedə biləcəyəmmi”  düşüncəsi ruhlarını öz ahuşuna alacaq. Gəlin, uşaqlarımızın gələcəyinə, xəyallarına atəş açmayaq!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.04.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının oxucularına üç gün dalbadal sizə Təranə Dəmirin yeni şeirlərini təqdim edir.

3-cü gün.

BƏLKƏ

Neçə vaxtdı itirmişəm zamanı,

Günü aya dəyişirəm eləcə.

Neçə vaxtdı unutmuşam özümü,

Sənsizliklə döyüşürəm eləcə.

Şəkil-şəkil danışıram səninlə,

Sən də durub şəkil-şəkil baxırsan.

Aldadıram xəyalların başını,

Gah o yandan, gah bu yandan çıxırsan.

Boğuluram gözlərimin selində,

Damcı-damcı gülləyirsən varaqda.

İçimdə bir döz çırpınır yaralı-

Görən məni nə gözləyir qabaqda?

İlham pərim uçub gedib, başıma

Bir də nə vaxt şeir yağar, bilmirəm.

Vurnuxuram qaranlığın içində,

Bəlkə bir gün günəş doğar? - bilmirəm.

HƏYATI SEVİN

Həyatı sevin, əzizlərim,

Doya-doya sevin.

Silin qəlbinizdən nifrəti,

Kini, küdurəti,

Hirsi, kibri silin.

Saxta gözəlliklərdən,

Yalançı işıqlardan qaçın.

Basın bağrınıza dənizləri, ormanları,

Yolları, ağacları, quşları,

Ürəyinizi dalğalara, ləpələrə açın,

Dağlara, dərələrə, təpələrə açın.

Yağışların dolusunu sevin,

Küləklərin dəlisini sevin.

Çiçəklərə, otlara sarılın,

Unudun savaşları, qovğaları,

Ölümü, göz yaşını, qorxuları.

Barmaqlarınız tətikdən çıxsın,

Qulaqlarınız yadırğasın güllə səsinə,

Çıxın bomboz xəyallardan,

Sığının bir ilıq təbəssümün kölgəsinə,

Rənglərə, notlara sarılın.

Boş verin bu ucsuz-bucaqsız ayrılıqları,

Həsrətə meydan oxuyun,

Çıxın içinizdəki tənhalıqdan,

üz tutun uzaq şəhərlərə,

təyyarələrə, limanlara tələsin.

Atın çiyninizdən şöhrət yükünü,

Soyunun bütün təltifləri, medalları, ordenləri, adları,

Uçurun bütün kürsüləri, heykəlləri, bütləri,

Sabahınız azadlığa açılsın,

Dərindən nəfəs alın,

Və sarılın torpağa, daşa,

çiçəyə, ota, ağaca, quşa,

Dənizə, günəşə, ulduzlara,

Küləyə, yağışa...

GƏLİNCİK

Bir qolu qırıq gəlinciyim vardı,

Gözləri muncuq, yanaqları girdə.

Pırtlaşıq saçları darağa gəlməzdi,

Şikəsdi deyə məndən özgə onu heç kim sevməzdi.

O susardı, mən danışardım,

Mən danışardım, o susardı.

Mənimlə yayda torpağa, qışda çamura batardı,

Gecələri böyrümə qısılıb yatardı.

Çiçək şəkli çəkmişdim donuna,

İpdən saat taxmışdım salamat qoluna.

Sonra?

Sonra böyüdüm,

Xəyallandım,

Sevdim,

Ümidləndim, aldandım.

Sonra qırıq, sökük yaşamağı öyrəndim,

Sonra təzədən bitişdi yaralarım,

Sonra təzədən inandım hər kəsə,

Sonra təzədən aldandım,

Sonra təzədən...

Əvvəllər bir o qədər də hiss etmirsən,

Adamı yandıran bu sonralardı.

Ümidləri yerində, arzuları tər-təmiz bir qız vardı,

İllər alıb apardı…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.04.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Azərbaycan kinosunda bəzi rejissorlar var ki, onlar sadəcə film çəkmir—insanın daxilinə enir, onun susqunluğunu danışdırır. Elxan Cəfərov də məhz bu rejissorlardandır. Onun ekran əsərləri zahirdə sakit görünə bilər, amma daxilində böyük sarsıntılar, mənəvi toqquşmalar və həyatın sərt həqiqətləri gizlənir.

Bioqrafik baxış: Səssiz başlanğıcdan tanınmış imzaya

Elxan Cəfərov Azərbaycan kino mühitində tədricən formalaşan, öz üslubunu zamanla cilalayan rejissorlardandır. Onun yaradıcılıq yolu ani parıltı deyil—daxili axtarışlar və müşahidələr üzərində qurulub. Bu səbəbdən də onun filmlərində həyatın “səhnələşdirilmiş” yox, yaşanmış tərəfi hiss olunur.

Yaradıcılıq xətti: Az film, ağır yük

O, çoxsaylı kommersiya filmləri çəkən rejissor deyil. Onun hər filmi bir ideya daşıyır, bir sual qoyur və bir iz buraxır. Elə buna görə də Elxan Cəfərovun filmoqrafiyası sayla yox, təsirlə ölçülür.

Ekranlaşdırdığı filmlər və onların “səssiz statları”

Əlvida (2007)

Ayrılığın, itkinin və insanın daxili boşluğunun poetik təsviri.

Stat: Bəzən insan kimisə yox, özünü itirir.

Əlavə təsir (2010)

Səbəb və nəticələrin görünməyən tərəflərini açan psixoloji dram.

Stat: Hər qərarın kölgəsi var… və o kölgə gec-tez sahibini tapır.

Dolu (2012)

Qarabağ müharibəsi fonunda çəkilmiş, insanın daxilində gedən savaşı göstərən güclü ekran əsəri.

Stat: Müharibə səngərdə başlayır, amma insanın içində bitmir.

Yarımçıq xatirələr (2015)

Keçmişin insan yaddaşında necə yarımçıq və ağrılı şəkildə qaldığını göstərən emosional film.

Stat: Unutmaq olmur… insan sadəcə alışır.

Akinak

Tarixi və simvolik qatlarla zəngin, insanın daxilindəki zorakılıq instinktinə toxunan film.

Stat: İnsan bəzən silahı əlində yox, içində gəzdirir.

Cənnət yuxusu

İdeal həyat axtarışı və reallıqla toqquşmanı əks etdirən ekran işi.

Stat: Cənnət uzaqda deyil… sadəcə insan ona çata bilmir.

Filmlərinə baxış: İnsan talelərinin səssiz faciəsi

Elxan Cəfərovun filmləri hadisələri danışmaq üçün deyil, insanı açmaq üçün çəkilir. Məsələn, "Beş mərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi"  kimi ekran işlərində adi bir məkan üzərindən qeyri-adi psixoloji gərginlik yaradılır.

Onun qəhrəmanları:

Cəmiyyət içində sıxılan

Özünü tapa bilməyən

Keçmişin yükü ilə yaşayan insanlardır

“Akinak”: Tarixdən bu günə uzanan simvol

Akinak rejissorun yaradıcılığında fərqli istiqaməti təmsil edir. Bu film sadəcə tarixi hadisələri yox, insanın dəyişməyən mahiyyətini göstərir.

“Akinak” burada sadəcə silah deyil—simvoldur:

Güc ehtirasının

Zorakılığın

Daxili mübarizənin

Rejissor göstərir ki, zaman dəyişsə də, insanın içindəki savaş dəyişmir.

Qeyd: "Akinak" filmi mayın 1-də bütün kinoteatrlarda təqdim ediləcək.

Rejissor üslubu: Sükutun dili

Elxan Cəfərovun filmlərində ən çox diqqət çəkən cəhət dialoqlardan çox pauzalardır. O, bəzən bir baxışla, bir sükutla bütöv hekayə danışır.

Onun üslubunu fərqləndirən əsas cəhətlər:

Psixoloji dərinlik

Realist yanaşma

Emosional minimalizm

Simvolik düşüncə

Kino və cəmiyyət: Güzgü, yoxsa ittiham?

Onun filmləri çox vaxt cəmiyyətə yönəlmiş səssiz ittihamdır. Burada qəhrəmanlar ideal deyil—adi insanlardır. Amma məhz bu adilik içində böyük faciələr gizlənir.

Xəyali müsahibə: Rejissorun dili ilə

— Filmlərinizdə niyə bu qədər sakitlik var?

— “Çünki ən böyük qışqırıq insanın içində olur.”

— “Akinak” sizin üçün nədir?

— “İnsanın içində gizlətdiyi silah.”

— Kino sizin üçün nədir?

— “İnsanın özündən qaça bilmədiyi yer.”

Yekun: Səssizliyin içində danışan rejissor

Elxan Cəfərovun yaradıcılığı səs-küylü deyil, amma təsirlidir. O, böyük iddialarla yox, dərin məna ilə yadda qalır.

Onun filmləri bitəndə ekran qaralır…

amma insanın içində yeni bir hekayə başlayır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.04.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında Şota Rustaveli adına Gürcüstan Milli Teatrı Esxilin "Zəncirlənmiş Prometey" tamaşasını təqdim etdi. Söhbətimiz bu barədədir. Anşlaq, tamaşaya baxmağa gəlmiş rəsmilər, tamaşaçıların xoş təəssüratları belə deməyə əsas verir ki, gürcülər bizləri təsirləndirə bildilər.

Nümayişdən əvvəl çıxış edən Akademik Milli Dram Teatrının direktoru Əməkdar mədəniyyət işçisi İlham Əsgərov iki ölkə arasındakı mədəni əlaqələrdən danışdı. Qeyd etdi ki, tamaşanın Bakı premyerası Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi və Gürcüstan Mədəniyyət Nazirliyinin dəstəyi ilə iki milli teatr arasında imzalanan əməkdaşlıq haqqında memorandum çərçivəsində reallaşıb.

Tamaşasının quruluşçu rejissoru Robert Starua rejissorun tamaşadan əvvəl  çıxış etməyini  mənasız olaraq gördüyünü də açıqladı:

"Çünki bir neçə dəqiqədən sonra tamaşa başlayacaq və onun yaxşı və ya pis olacağını yalnız səhnədə görəcəyik. Biz çox həyəcanlıyıq və istəyirik ki, əziz şəhərimizin gözəl sakinlərini, ümumilikdə Azərbaycan tamaşaçılarını məyus etməyək. Qeyd etməliyəm ki, bu tamaşa eramızdan əvvəl IV–V əsrlərdə qədim yunan dramaturgiyası əsasında yazılıb. Tragediya janrı ilk dəfə həmin dövrdə yaranıb və Aeschylus-dan əvvəl bu janr mövcud deyildi.

Biz əsərin müəyyən qədər öz versiyasını hazırladıq. Mətn uzun monoloqlardan ibarət olduğuna görə onları dəyişmədik və əsərə müdaxilə etməməyə çalışdıq. Qısaca olaraq, tamaşa belə bir fikri ifadə edir: tarix boyu insanlara yaxşılıq gətirənlər, istər tanrılar, istərsə də insanlar olsun, çox vaxt cəzalandırılıb".

Qeyd edək ki, tamaşanın baş rollarında Levan Xurtsia, Manana Abramişvili, Nino Arsenişvili və digər tanınmış aktyorlar - Qoga Barbakadze, Luka Quledani, Buka Tolordava və s. çıxış edirlər. Əsərin tərcüməsi Nino Kantidzeyə, səhnə tərtibatı Ana Ninua, Merab Merabişvili və Robert Sturuaya məxsusdur. Kostyumlar üzrə rəssam Ana Ninua, musiqi tərtibatçısı Svimon Canqulatşvili, xoreoqraf Kote Purtseladze, rejissor assistenti isə Tea Marqvelaşvilidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)

Braziliyanın Laqo Sul şəhərində Azərbaycan zəngin mədəni irsinin tanıdılması məqsədilə "Azərbaycan Mədəniyyət Günü" adlı tədbir keçirilib.

Tədbir Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin dəstəyi, Braziliya Beynəlxalq Münasibətlər üzrə Jurnalistlər Assosiasiyasının prezidenti, jurnalist Fabiana Ceyhanın təşkilatçılığı ilə baş tutub.

Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsindən məlumat verilib.

Tədbirdə Azərbaycanın qədim və zəngin mədəniyyətini əks etdirən milli musiqilər, rəqslər, ənənəvi geyimlər və xalq sənəti nümunələri geniş şəkildə nümayiş olunub. Ölkəmizin mədəni irsinin dərin tarixi köklərə malik olduğu və bu gün də beynəlxalq səviyyədə tanındığı xüsusi vurğulanıb.

Bundan əlavə, milli mətbəx nümunələrinin sərgiləndiyi stendlər qurulub, iştirakçılar aşpaz Halil Ceyhanın hazırladığı Azərbaycan mətbəxinin ləziz təamlarına qonaq edilib.

Tədbirin bədii hissəsi xüsusi maraqla qarşılanıb. Milli musiqilərimizin səsləndirilməsi qonaqlara unudulmaz anlar yaşadıb. Nyu Yorkda yaşayan azərbaycanlı musiqiçilər Röya və Rizvanın ifaları isə braziliyalı tamaşaçıların zövqünü oxşayıb.

Tədbir Azərbaycan mədəniyyətinin beynəlxalq arenada daha yaxından tanıdılmasına, milli kimliyimizin qorunmasına və iki ölkə arasında mədəni əlaqələrin möhkəmlənməsinə mühüm töhfə verib. “Azərbaycan Mədəniyyət Günü” Braziliya mətbuatında da geniş işıqlandırılıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)

Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin və Heydər Əliyev Fondunun birgə təşkilatçılığı ilə 2026-cı ilin 2-8 avqust tarixində Diaspor Gənclərinin 7-ci Yay Düşərgəsi keçiriləcəkdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2026-cı ili “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan etməsi münasibətilə Diaspor Gənclərinin 7-ci Yay Düşərgəsi genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işləri ilə yenidən canlandırılan Şərqi Zəngəzurun dilbər guşəsi Zəngilanda təşkil olunacaqdır. Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsindən məlumat verilib.

Dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan azərbaycanlı və Azərbaycana dost münasibət bəsləyən digər xalqların gənclərini bu yay düşərgəsində iştiraka dəvət edirik.

Düşərgənin proqramına Şərqi Zəngəzurun, həmçinin Qarabağın tarixi, mədəni abidələri ilə tanışlıq, şəhid ailələrinin üzvləri və qəhrəman qazilərimizlə, həmçinin müxtəlif sahələr üzrə ekspertlərlə görüşlər, eləcə də gənclər üçün əyləncəli proqramlar, intellektual oyunlar daxildir.

Digər düşərgələrdə olduğu kimi, bu düşərgədə də gənclər ilk növbədə Azərbaycanla bağlarını daha da möhkəmləndirəcək, ölkəmizi uğurla təmsil etmək bacarıqları, şəbəkələşmək, yeni dostluqlar qurmaq imkanları qazanacaqlar.

Düşərgədə yaşı 18-29 arası, Azərbaycan dilində ünsiyyət bacarığı olan gənclər iştirak edə bilər. İştirak xərcləri qarşılanacaq. Bundan əvvəl təşkil edilmiş düşərgələrə qatılan gənclərin təkrar iştirakı nəzərdə tutulmur.

DİQQƏT!

Düşərgədə iştirak üçün gənclər 31 may 2025-ci il tarixinə qədər www.diaspor.gov.az/qeydiyyat səhifəsində yerləşdirilən onlayn anket formasını tam olaraq doldurub göndərməlidir. Seçim prosesi müraciətlərin qəbulu və video müsahibələrin keçirilməsi üzrə iki mərhələdə aparılacaq.

Qeydiyyat, proqram, iştirakçıların seçim prosesi və digər vacib məlumatlar üçün www.diaspor.gov.az saytını diqqətdə saxlamaq vacibdir.

Əlavə məlumat üçün:

E-mail: Bu email ünvanı spambotlardan qorunur. Onu görmək üçün JavaScripti qoşmaq lazımdır.  

Tel.: +994 12 493 10 54

Mob.: WhatsApp: +99451 867 36 02

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

“Maraqlı söhbətlər”dəbu gün sizlərə Molla Cumanın qızı Reyhan xanım və aşıqlar əhvalatını danışacağam. Bu, real olmuş bir əhvalatdır.

Reyhan xanım bu əhvalatı belə xatırlayırdı:

​"Mənim təxminən altı-yeddi yaşım olardı. Payız vaxtı idi. Atam qışa hazırlıq üçün meşəyə oduna getmişdi. Həmin gün tezdən səhər yeməyini yeyib yola düşmüşdü. Evdə anamla mən idim. Başımız ev işlərinə qarışdığından, bayırdan gələn səsləri eşitməmişdik. xeyli vaxt keçdikdən sonra səs eşidib bayıra çıxdım. Gördüm ki, həyətimizin taxta qapısının qarşısında iki nəfər aşıq paltarında, at üstündə dayanıb atamı səsləyirlər.

​Evə girib anama dedim: 'İki nəfər aşıq gəlib, atamı çağırırlar'. Anam dedi: 'Get, xoş gəldin et, de ki, atan evdə yoxdur, meşəyə gedib'.

​Həyətə düşüb onların yanına getdim və xoş gəldin etdim. Bu zaman atın üstündə oturan yaşlı aşıq mənə dedi:

— Qızım, bayaqdan sizi səsləyirik, niyə cavab vermirsiniz?

Mən də cavab verdim:

— Əmi, evimizin qulağı yoxdur, ona görə eşitmədik.

​Aşıqlar təəccüblə bir-birinə baxdılar. Yenə həmin aşıq soruşdu:

— Atan haradadır?

— Meşəyə oduna gedib.

— Tez gələr, yoxsa gec?

— Uzağa gedibsə tez gələr, yaxına gedibsə gec gələr.

​Aşıqlar yenə bir-birinə baxdı. Yaşlı aşıq dözməyib atdan endi, mənə yaxınlaşdı. Cibindən tənbəki torbası çıxarıb mənə dedi:

— Qızım, mənə od gətirə bilərsənmi?

Mən dərhal soruşdum:

— Əmi, yumru od gətirim, yoxsa uzun od?

​Aşıq artıq özünü saxlaya bilməyib soruşdu:

— Qızım, mən sənin cavabların qarşısında məəttəl qalmışam. De görüm, 'evin qulağı' nə olan şeydir?

— Evin qulağı itdir, əmi. Bir adam qapıya yaxınlaşanda it hürərdi, biz də tez eşidib evdən çıxardıq, sizi də bu qədər intizarda saxlamazdıq.

​Aşıqlar cavabımdan razı qaldılar və yenidən soruşdular:

— Bəs uzağa gedib tez gələr, yaxına gedib gec — bu necə olur?

— Əgər atam uzağa gedibsə, orada odun tapmaq rahat olar, tez yükünü hazırlayıb gələr. Əgər yaxına gedibsə, odun tapmaq çətin olar, yükünü gec hazırlar və gec gələr.

​Aşıq heyranlıqla qayıtdı: 'Afərin qızım, səndəki zəkaya!' Sonra yenə soruşdu:

— Bəs bu 'yumru od, uzun od' nədir?

— Əgər siz qəlyan çəkənsinizsə yumru od (köz) gətirim, yox papiros çəkənsinizsə uzun od (kibrit).

​Aşıqlar mat-məəttəl qalmışdılar. Elə bu söhbət əsnasında atam gəlib çıxdı. Aşıqlarla görüşəndən sonra onları evə dəvət elədi: 'Uzaqdan gəlmisiniz, gedək çay-çörək yeyək, sonra deyişərik'.

​Bu zaman həmin yaşlı aşıq dedi: 'Ay Cuma, biz səninlə deyişmək üçün bura gəlmişdik. Amma artıq buna ehtiyac qalmadı. Sənin bu balaca qızın bizi bağladı. Biz bura aşıq kimi yox, sənə Allah qonağı kimi gəlmişik'.

​Atam gülümsəyərək, 'Allaha da qurban olum, qonağına da!' — dedi və onları evə dəvət elədi. Aşıqlar iki gün bizdə qonaq qaldılar."

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)

Təranə Turan Rəhimli,

filologiya elmləri doktoru, professor.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Müasir dünya ədəbiyyatında xalqlar arasında dostluq, mədəniyyətlərarası dialoq və humanist dəyərləri ön plana çıxaran əsərlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Belə əsərlər yalnız estetik zövq yaratmaqla qalmır, eyni zamanda insanları bir-birinə yaxınlaşdırır, fərqli coğrafiyalar arasında mənəvi körpülər qurur.

İraqın tanınmış ədibi Kərim Abdullah və İtaliyanın görkəmli yazıçısı, şairi Elisa Mascia tərəfindən qələmə alınmış “Şərqlə Qərbin Nəfəsi – Sevgi Məktubları: Roma ilə Bağdad Arasında” adlı kitab da bu baxımdan olduqca dəyərli və diqqətəlayiq bir əsərdir.

Bu əsər sadəcə iki müəllifin yazışması deyil, eyni zamanda iki fərqli sivilizasiyanın – Şərq və Qərbin, Bağdad və Romanın, keçmiş və bu günün, ağıl və duyğunun qarşılaşdığı, bir-birini anladığı, bir-birinə yaxınlaşdığı ədəbi dünyadır. Müəlliflər epistolyar janrdan istifadə etməklə səmimiyyəti, təbiiliyi və daxili hisslərin dərinliyini oxucuya olduğu kimi çatdırmağa nail olublar. Məktub üslubu əsərə xüsusi canlılıq verir və oxucu özünü bu dialoqun bir hissəsi kimi hadisələrin içində hiss edir.

Kitabın adı belə rəmzi məna daşıyır. “Şərqlə Qərbin Nəfəsi” ifadəsi iki dünyanın bir nəfəsdə birləşməsini, bir-birini hiss etməsini simvolizə edir. Burada nə Şərq Qərbə qarşı qoyulur, nə də Qərb Şərqdən üstün tutulur. Əksinə, müəlliflər göstərirlər ki, mədəniyyətlər qarşıdurma deyil, birləşmə, tamamlanma mənbəyidir. Roma ilə Bağdad arasında qurulan xəyalı körpü əslində bütün insanlıq üçün anlaşma yoludur.

Əsərin əsas xətti sevgi məktubları üzərində qurulsa da, bu sevgi yalnız iki fərd arasında olan romantik hiss kimi təqdim edilmir. Buradakı sevgi anlayışı daha geniş və fəlsəfi məna daşıyır. Bu sevgi insanlığa sevgidir, tarixə sevgidir, mədəniyyətə sevgidir, sülhə sevgidir, həyata və gözəlliyə sevgidir. Müəlliflər oxucuya çatdırırlar ki, insan qəlbində sevgi varsa, sərhədlər mənasını itirir.

Kərim Abdullahın məktublarında İraqın ağrılı taleyi, müharibələrin yaratdığı faciələr, insanın doğma torpağa bağlılığı və eyni zamanda ümidə sığınması açıq şəkildə hiss olunur. Onun sətirlərində Şərq poeziyasına məxsus emosional dərinlik, metaforik ifadələr və qəlb yanğısı diqqəti cəlb edir. Bağdad onun qəlbində yalnız bir şəhər kimi qiymətli deyil, həm də bir milli-tarixi yaddaş, bir ağır yaradır. Müharibə və dağıntılar fonunda belə müəllif sevgisini itirmir, əksinə onu yaşamaq üçün son ümid kimi təqdim edir.

Elisa Mascia isə cavab məktublarında İtaliya mədəniyyətinə xas estetik zərifliyi, humanist düşüncəni və mənəvi ucalığı nümayiş etdirir. Onun məktublarında qadın həssaslığı, mərhəmət, müdriklik və qarşı tərəfi anlamaq bacarığı ön plana çıxır. O, Roma obrazı ilə yalnız qədim imperiyanı deyil, həm də mədəniyyətin, sənətin və əbədi gözəlliyin rəmzini yaradır. Beləliklə, müəlliflərin dialoqu təkcə iki insanın yox, iki mədəniyyətin danışığına çevrilir.

Kitabda tarixi və mifoloji motivlərin geniş istifadəsi əsərə xüsusi dərinlik qazandırır. Babil bağları, Hammurapi qanunları, qədim Mesopotamiya, Roma imperatorluğu, Flavia Maxima Fausta kimi obrazlar əsərin bədii sferasını xeyliı zənginləşdirir. Bu istinadlar oxucuya göstərir ki, keçmiş yalnız arxivlərdə qalmır, bu gün də insan düşüncəsində və duyğularında yaşayır. Müəlliflər tarixi faktları poetik dillə təqdim edərək onları müasir insanın hisslər, duyğular dünyasına gətirirlər.

Əsərin dil və üslub xüsusiyyətləri də yüksək səviyyədə qiymətləndiriməlidir. Mətnlər aydın və səlis poetik nəsr üslubunda yazılmışdır. Cümlələr axıcı, emosional , ahəngdar və musiqili səslənir. Məktublarda metaforalar, bənzətmələr, rəmzi ifadələr və lirik ovqat üstünlük təşkil edir. Hər bir məktub sanki ayrıca bir şeir təsiri bağışlayır. Bu da əsərin bədii gücünü artırır və oxucuda estetik zövq yaradır.

Kitabın ən mühüm cəhətlərindən biri də onun sülh mesajı verməsidir. Müharibələrin, nifrətin, ayrılıqların çoxaldığı müasir dövrdə belə əsərlər xüsusi missiya daşıyır. Müəlliflər sübut edirlər ki, silahların bacarmadığını söz bacara bilər. Ədəbiyyat insanları birləşdirə, yaraları sağalda, qəlbləri yumşalda bilər. Bu baxımdan əsər yalnız düşündürücü bir ədəbi nümunə deyil, həm də güclü mənəvi çağırışdır.

Digər tərəfdən, kitabda qadın obrazı xüsusi incəliklə işlənmişdir. Elisa Mascia tərəfindən yaradılan Flavia Maxima Fausta obrazı güclü, müdrik, gözəl və mərhəmətli qadın simvoludur. O, sadəcə bir qadın deyil, həm də ümid, gözəllik və mənəvi xilasın rəmzidir. Kərim Abdullahın məktublarında bu obraz qarşısında duyulan ehtiram və sevgi klassik Şərq ədəbiyyatındakı məhəbbət idealını xatırladır.

Əsərin beynəlmiləl xarakter daşıması da xüsusi qeyd olunmalıdır. İraq və İtaliya kimi fərqli ölkələrin iki ziyalısının birgə yaratdığı bu kitab qlobal ədəbiyyat nümunəsidir. O göstərir ki, söz sənəti millət, din və coğrafiya sərhədlərini aşaraq ümumbəşəri dəyərə çevrilə bilər. Belə layihələr xalqlar arasında qarşılıqlı hörmətin güclənməsinə xidmət edir.

“Şərqlə Qərbin Nəfəsi – Sevgi Məktubları: Roma ilə Bağdad Arasında” müasir dövr üçün son dərəcə aktual, mənəvi cəhətdən mükəmməl və bədiilik baxımdan zəngin bir əsərdir. Bu kitab oxucuya sevginin, mərhəmətin, qarşılıqlı anlayışın və mədəniyyətlərarası dostluğun gücünü xatırladır. Kərim Abdullah və Elisa Mascia dünyaya sevgi toxumu səpən ideyaları oxuculara çatdıran qələmləri ilə bəşəriyyətə mühüm bir həqiqəti çatdırırlar: insan ürəyi harada döyünürsə-döyünsün, onun dili eynidir – sevgi, ümid və sülh dili.

Bu baxımdan əsər yalnız bu günün deyil, gələcəyin də oxunmağa layiq kitabları sırasında yer almağa tamamilə haqq qazanır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)