İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Bilməm bu nazənin kimin istəkli yarıdır?

Ya hansı bəxtiyarıların bəxtiyarıdır!

 

Hər kim deyirsə, sevmə bu rəna gözəlləri,

Bilmir ki, sevgi aləmi biixtiyarıdır.

 

Bir gün gələr ki, mən gedərəm, xəlq söyləyər:

Biçarə Vahidin bu qəzəl yadigarıdır.

 

Bəli, bu gün xalqın sevimlisi, qəzəlləri dillər əzbəri Əliağa Vahidin doğum günüdür.

O, 17 fevral 1895-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. O, mədrəsədə oxumağa başlasa da, daha sonra ehtiyac üzündən təhsilini yarımçıq qoyaraq xarratlıq etmişdir. Gənc yaşlarında Bakıdakı "Məcməüş-şüəra" ədəbi məclisində iştirak edib, Azər (İmaməliyev), Müniri və b. şairlərin təsiri ilə lirik şeirlər yazıb. Satirik şeirlərində ictimai nöqsanları, mövhumatı, zülm və haqsızlığı ifşa edib. Onun "Tamahın nəticəsi" adlı ilk kitabı nəşr olunub

Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Vahid inqilabi təbliğat sahəsində fəal çalışıb, yeni həyatı tərənnüm edən çoxlu şeir ("Əsgər və fəhlə yoldaşlarıma", "Məktəb nə deməkdir", "Ucal, mələyim" və s.) yazmış, "Kommunist" qəzeti, "Molla Nəsrəddin" jurnalı ilə əməkdaşlıq etmişdir. Onun "Kupletlər" (1924), "Mollaxana" (1938) kitablarındakı şeirlərdə yeniliyə mane olanlar kəskin satira atəşinə tutulur.

Böyük Vətən müharibəsi illərində yazdığı əsərlərdə "Döyüş qəzəlləri" (1943), "Qəzəllər" (1944) kitablarında Əliağa Vahid Vətənə məhəbbət, düşmənə nifrət, qələbəyə inam hissləri təbliğ edirdi. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 7 may 2019-cu il tarixli, 211 nömrəli Qərarı ilə şairin adı Azərbaycan Respublikasında əsərləri dövlət varidatı elan edilən müəlliflərin siyahısına daxil edilib.

O, içki içən deyildi ancaq repressiyaya görə özünü içki içən kimi göstərirdi ki, ona toxunmasınlar. Bir gün Mircəfər Bağırova represiyya ilə bağlı bir siyahı veriblər. Onun da adı orda olub. Mircəfər Bağırov onun adının üstündən xətt çəkib ki, bütün günü sərxoş olan adamdır. Ondan bizə nə ziyan gələcək. Vahid bir müddət yaxşı şəraitdə yaşamayıb. Hətta, bununla bağlı Bağırova şeir də yazıb.

Sonralar Bağırov Vahidi yanına çağırtdırıb, ona 1951-ci ildə 2 otaqlı mənzil verib. Onun adına Bakıda bir məktəb, park, bağ (keçmiş Qubernator bağı), ədəbiyyat evi və küçə vardır. 1991-ci ildə Azərbaycanfilm kinostudiyasında Vahidin həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş "Qəzəlxan" adlı film çəkilib

Füzuli ənənələrinin davamçısı olan Vahid müasir Azərbaycan ədəbiyyatında qəzəl janrının görkəmli nümayəndəsidir. Qəzəlləri poetik dilinin sadəliyi, xəlqiliyi və ahəngdarlığı ilə seçilir, xanəndələrin repertuarında mühüm yer tutur. Nizami, Xaqani, Füzuli, Nəvai və başqalarının qəzəllərini Azərbaycan dilinə tərcümə edib. 1 oktyabr 1965-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)

Bəs "Qırmızı tabor"un yaradıcısı Abbasqulu bəy Şadlinskini kim öldürdüyünü necə, bilirsiniz?

 

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

 

Tariximizin ağ ləkələri hələ çoxdur. Zaman-zaman onları üzə çıxarmaq lazımdır. Elə Qərbi Azərbaycanın gerçək tarixini götürək. Tədqiqatlar, səhih məlumatlar azdır, onlar da yalnız son illərin məhsiuludur. "Qırmızı Tabor", onun yaradıcısı Abbasqulu bəy Şadlinski barədə daha dolğun məlumata almaq üçün Əntiqə Rəşid Aslanın yazısına müraciət edirik.

 

Ermənilərə dayaq olan rusların  oğuz türkərinin kökünü kəsmək planları qarşıya məqsəd qoyulur və bu plan daşnak ermənilərin əli ilə həyata keçirilməyə başlayır.  Həmin vaxt İrəvan, Dərələyəz, Zəngəzur, Naxçıvan və b. ərazilərdəki azərbaycanlılara qarşı  qırğınlar törədilir . Həmin ərazilərdə yaşayan azərbaycanlı kişilər  yığışıb bir çarə axtarır və  xalq könüllülərindən ibarət partizan birləşməsi yaradırlar.  "Qırmızı tabor" Abbasqulu bəy Şadlinskinin başçılığı ilə 1918-ci ilin yayında Vedibasar bölgəsində yaradılmışdı. "Qırmızı tabor" dəstələri erməni-daşnak quldur dəstələrinin Azərbaycan xalqına qarşı törətdikləri qanlı cinayətlərin, soyqırımların qarşısını almaqda mühüm rol oynamışdı.

 1918 ilin iyulunda daşnakların Vediyə birinci hücumu zamam "Qırmızı tabor" hissələri onlara ciddi müqavimət göstərmiş, düşməni canlı qüvvə və texnika sarıdan çoxlu itki verərək, qaçmağa məcbur etmişdilər. Bu əməliyyat zamam "qırmızı tabor"çular qənimət kimi çoxlu silah və sursat ələ keçirmişdilər. 1919-cu ilin iyulunda daşnakların Vediyə ikinci hücumu zamanı "Qırmızı tabor" dəstələri yenə də qəhrəmancasına müqavimət göstərmiş, lakin düşmənin üstün qüvvələri qarşısında vuruşa-vuruşa öz mövqelərini tərk etməyə və İrəvan şəhərinə doğru geri çəkilməyə məcbur olmuşdular. Bundan sonra Vedibasar, Zəngibasar əhalisinin əksər hissəsi ilə İran ərazisinə keçən "Qırmızı tabor" hissələri əvvəlcə Xoy şəhəri yaxınlığındakı Qəzənfərdağ adlı yerdə, sonra isə Mərənd şəhəri ətrafında mövqe tutmuşdular.

 

Naxçıvanda sovet hakimiyyəti elan edildikdən (1920, 28 iyul) sonra Naxçıvan hərbi inqilab komitəsinin və Nəriman Nərimanovun dəvəti ilə A. Şadlinskinin başçılığı ilə 200 nəfərlik "Qırmızı tabor" dəstəsi sentyabrın 17-də Naxçıvana gəlmiş, buradakı qırmızı qvardiya dəstələri "Qırmızı tabor"la birləşmişdi. "Qırmızı tabor"a, əvvəlcə, Naxçıvan sərhədlərinin qorunması tapşırılmış, sonra isə, onun döyüşçüləri daşnaklara qarşı Zəngəzur istiqamətində döyüş əməliyyatları aparmışlar. 1921 ilin fevralında Ermənistanda sovet hakimiyyətinə qarşı daşnak qiyamı zamanı Ermənistan SSR hökumətinin dəvətilə köməyə gəlmiş "Qırmızı tabor" hissələri həmin qiyamın yatırılmasında mühüm rol oynamışdılar. Onlar cəllad Dronun daşnak qüvvələrini darmadağın edərək, Naxçıvanda Sovet Hakimiyyətini qurmuş, burada ingilis-daşnak işğalına son qoymuşdur. Abbasqulu bəy Şadlinski bu xidmətləri müqabilində Nəriman Nərimanov tərəfindən "Qızıl Ulduz" medalı ilə təltif edilmişdir. Bundan başqa A. Şadlinski başda olmaqla "Qırmızı tabor"un 19 üzvü Daşnaklara qarşı döyüşlərdə göstərdikləri şücaətə görə Ermənistan SSR-in "Qırmızı bayraq" ordeni ilə təltif olunmuşdu. "Qırmızı tabor" hissələri Zəngəzurun daşnaklardan təmizlənməsində də böyük qəhrəmanlıq göstərmişdilər. Ermənistanda və Zəngəzurda sovet hakimiyyəti bərqərar olduqdan sonra "Qırmızı tabor" Naxçıvanda saxlanılmış və onun sərhədlərinin qorunmasında fəal iştirak etmişdir.

 Bu mənə məxsus məqalə deyil... Vikipediyadan götürmüşəm... Amma  ona görə  paylaşdım ki, bəzi özünə jurnalist deyib araqarışdıranlar bu məsələlərə işıq salsın, xalqı birləşdirən, bir-birinə  mehriban edən, bir-birinə sevdirən  çıxışlar etsin.

 

Abbasqulu bəy Şadlinski - Siz onu tanıyırsınız?

 

 Qeyd edək ki, tarixçi-şair Aqil Kəngərli araşdırıb ki,  Azərbaycan xalqının 20-ci əsr qəhrəmanlıq tarixində xalq qəhrəmanı Abbasqulu bəy Şadlinskinin mühüm yeri var. O, 1886-cı ildə qərbi Azərbaycanda - Vedibasar mahalının Vedi kəndində anadan olub:"Abbasqulu bəyin dəstəsində Kərbalayı İsmayıl, Qəmlo, Keçəl Teymur, Səttar oğlu Musa, Məhərrəm kimi igidlər döyüşüb. Bir müddət cənubi Azərbaycanda qalan Abbasqulu bəy yenicə Sovet hakimiyyəti qurulmuş Naxçıvana çağırılır. Naxçıvana gələn Abbasqulu bəy 400 nəfərdən ibarət "Qırmızı tabor" yaradır və Zəngəzurun, Dərləyəzin daşnaklardan təmizləməsində mühüm rol oynayır. Ermənistan sovetləşdirildikdən sonra dinc əməklə məşğul olur, sement zavodunun tikintisində çalışır . bolşevik cildinə girən daşnaklar 1918-20-ci illəri unutmamışdılar və Abbasqulu bəydən qisas almağa çalışırdılar. Kolxoz quruculuğu ilə razılaşmayan, sovet hökümətinə tabe olmayan və Abbasqulu bəyin keçmiş silahdaşı və dostu olan el ağsaqqalı Kərbəlayı İsmayılı dilə tutmaq, yola gətirmək üçün məhz onu göndərdilər. Onun həyatının bu hissəsi mərhum yazıçımız Fərman Kərimzadənin "Qarlı aşırım" əsərində əks olunur. Burda əsas məqsəd Abbasqulu bəyi aradan götürmək, həmçinin keçmiş dostları, onların tərəfdarlarını, qohum-əqrəbalarını üz-üzə qoymaq idi. Bu, erməni xislətidir. Əslində Abbasqulu bəyin ölümündə nə Qəmlonun (onun əsl adı Qəmbəralı olub), nə Kərbəlayı İsmayılın günahı var. Bu, Ermənistanın o vaxtkı xüsusi xidmət orqanlarının əli ilə törədilib. Bu haqda bizim tədqiqatçılarımız kifayət qədər yazıblar. Mənim babamdan eşitdiyim isə odur ki, Abbasqulu bəy və Xəlillə (o, kolxoz sədri olub) birlikdə olan 3-cü şəxs - yəni Talıbov Ermənistan xüsusi xidmət orqanlarının əmakdaşı olub.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)

 

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

 

Bir anlıq ətrafda baş verən hadisə insana tanış gəlir, sanki bu anı daha əvvəl yaşamış kimi hiss edir. Küçədə, işdə və ya adi bir söhbət zamanı anidən yaranan bu duyğu “deja vu” adlanır. Demək olar ki, insanların böyük əksəriyyəti həyatında ən azı bir dəfə bu hissi yaşayır.

 

Araşdırmalara görə, deja vu psixoloji və neyroloji proseslərlə bağlıdır. Alimlər hesab edirlər ki, bu hal beyində məlumatın qısa müddətlik yanlış emalı nəticəsində yaranır. Yəni yaşanan an real vaxtda baş versə də, beyin onu artıq xatirə kimi qəbul edir.

Araşdırmalar göstərir ki, “deja vu” xüsusilə gənclər arasında daha çox müşahidə olunur. Stress, yuxusuzluq, zehni yorğunluq və diqqət dağınıqlığı bu hissin yaranmasına təsir edən əsas amillər sırasında göstərilir. Bəzi mütəxəssislər isə “deja vu”nun əvvəl görülmüş yuxularla və ya oxşar hadisələrlə əlaqəli ola biləcəyini istisna etmirlər.

“Deja vu” əksər hallarda təhlükəli deyil və qısa müddət ərzində keçib gedir. Lakin bu hiss tez-tez və uzunmüddətli şəkildə təkrarlanarsa, nevroloji müayinə tövsiyə olunur. “Deja vu” hələ də elmi baxımdan tam izah edilməsə də, insan beyninin nə qədər mürəkkəb və maraqlı quruluşa malik olduğunu bir daha ortaya qoyur.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)

 

Nigar Xanəliyeva, “Ədəbiyyat və İncəsənət”

 

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun “Ədəbiyyat və incəsənət” portalında yayımlanan Türk dünyası layihəsində bügünkü söhbətimiz Məşhur türklərdən Uzun Həsən barədədir.

 

Uzun Həsən XV əsrdə Yaxın və Orta Şərqdə mühüm siyasi fiqur kimi çıxış edərək Ağqoyunlu dövlətini regional imperiya səviyyəsinə yüksəltmişdir. Onun hakimiyyəti dövründə dövlət modeli klassik türk-müsəlman siyasi ənənələri ilə mərkəzləşmə meyllərinin sintezindən ibarət olmuşdur. Ağqoyunlu siyasi sistemi köçəri tayfa konfederasiyası əsasında formalaşsa da, Uzun Həsən bu sistemi tədricən oturaq, yəni şəhər idarəçiliyi ilə uyğunlaşdırmağa çalışmışdır. Dövlətin dayağını Bayandur tayfası təşkil etsə də, digər türk tayfaları da siyasi strukturda təmsil olunurdu və bu, konfederativ xarakteri qoruyurdu.

Uzun Həsənin hakimiyyət konsepsiyasında ali hakimiyyət sultanın şəxsində cəmləşirdi. O, həm hərbi başçı, həm ali hakim, həm də siyasi lider idi. Hakimiyyətin legitimliyi həm türk törə hüququna, həm də islam siyasi-dini ənənəsinə əsaslanırdı. Bu baxımdan onun titulaturasındakı “sultan” və “padşah” anlayışları dini-siyasi legitimliklə yanaşı, dünyəvi suverenliyi də ifadə edirdi. Dövlət idarəçiliyində divan sistemi mühüm rol oynayırdı. Mərkəzi idarə aparatında vəzir, bəylərbəyi, əmirül-üməra və digər vəzifələr mövcud idi. Bu struktur əvvəlki türk-islam dövlətləri, xüsusilə Teymuri imperiyası və Qaraqoyunlu dövləti təcrübəsi ilə səsləşirdi.

Ağqoyunlu dövlət modelində torpaq münasibətləri hərbi-siyasi sistemlə sıx bağlı idi. İqta və soyurğal tipli torpaq bölgüsü vasitəsilə hərbi xidmət müqabilində torpaq paylanır, bu isə feodal münasibətləri gücləndirirdi. Lakin Uzun Həsən mərkəzi hakimiyyəti gücləndirmək məqsədilə iri feodalların müstəqilləşmə meyllərini məhdudlaşdırmağa çalışmışdır. Onun qanunvericilik təşəbbüsləri tarixşünaslıqda “Qanunnamə” kimi tanınan hüquqi qaydalar, vergi sistemini və inzibati münasibətləri nizamlamağa yönəlmişdi. Bu addım dövlətin fiskal əsaslarını möhkəmləndirmək və iqtisadi sabitliyi təmin etmək məqsədi daşıyırdı.

 

Uzun Həsənin xarici siyasəti də dövlət modelinin tərkib hissəsi idi. O, həm Osmanlı imperiyası, həm də regionun digər gücləri ilə mübarizə aparmış, Avropa dövlətləri ilə diplomatik əlaqələr qurmağa çalışmışdır. Xüsusilə Venesiya Respublikası ilə əlaqələr Osmanlılara qarşı mümkün hərbi-siyasi ittifaq kontekstində inkişaf etdirilirdi. Bu diplomatik xətt göstərir ki, Ağqoyunlu dövlət modeli yalnız tayfa əsaslı quruluş deyildi, həm də beynəlxalq münasibətlər sistemində fəal iştirak edən siyasi subyekt idi.

Məhkəmə sistemi şəriət hüququ ilə yanaşı, türk adət hüququna əsaslanırdı. Qazılar dini-hüquqi məsələlərə baxır, yerli idarəçilər isə inzibati və hərbi funksiyaları yerinə yetirirdi. Şəhərlərdə sənətkarlıq və ticarət inkişaf etmiş, Təbriz kimi mərkəzlər siyasi-iqtisadi paytaxt funksiyası daşımışdır. Təbrizin dövlətin əsas mərkəzinə çevrilməsi köçəri konfederativ modeldən mərkəzləşmiş monarxiya modelinə keçidin göstəricisi idi.

Beləliklə, Uzun Həsənin formalaşdırdığı Ağqoyunlu dövlət modeli tayfa aristokratiyasına söykənən, lakin mərkəzləşməyə meylli, islam hüququ ilə türk törə ənənəsini birləşdirən, hərbi-feodal xarakterli siyasi sistem idi. Bu model sonrakı Səfəvi dövlət quruluşunun təşəkkülündə də müəyyən institusional və idarəçilik təcrübəsi baxımından təsir göstərmişdir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)

Aytən Ağasıyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

 

Burda həyat var, nəfəs var, eşq var!

Böyüdür, yetişdirir, sağaldır Ordubad!

Məmməd Səid Ordubadi, Yusif Məmmədəliyev, Məmməd Tağı Sidqi kimi ziyalılarımız, maaarifçilərimiz yetişib bu torpaqda!..

 

Doğma torpağımı yaşar edən, həmişə müəllimlərimin, ziyalılarımın, alimlərimin nəfəsi olub. Ordubadın ruhu ilə yaşayan kəs heç vaxt “keçmiş” olmur. Ordubadın zamanı yoxdur. Burda həyat var, nəfəs var, eşq var!

Ordubadın qoynunda qarlı dağları olan, axar çaylı Nüsnüs yaşayır. O dağlarda “çoban qaytar quzunu” mahnısı az oxunmayıb. O axan çaydan ovuc ovuc sular az içilməyib. Nüsnüs tarixi yerləri ziyarət edənlərə həmişə ev sahibliyi edib.

Mən də bu torpağın havası, suyu ilə böyüyənlərdənəm. Ordubad elə bir qucaqdır ki, orda isti nəfəs var, elə bir ocaqdır ki, orda yuva var. Elə bir yerdir ki orda inciklik, küsülülük yoxdur. Orda həmrəylik, cana yaxınlıq var. İki qonşu bir biri ilə küs qala bilməz, bir məhləni paylaşan uşaqlar yedikləri tikəni böyüyəndə unutmazlar.

Əminəm ki, hər kəsin Ordubadla bağlı xatirələri var. Mənim də xatirələrim var. Mən də yayın son aylarında təzə çırpılan tut ağacının başına yığışanda içimə çəkdiyim qoxu kimi o xatirələrin qoxusunu içimə çəkirəm. Ordubadın ruhu ölməz, xatirələri həmişə yaşardır.

Harda olmağından asılı olmayaraq, ordubadlıdan soruşsan ki haralısan? İlk cavabı “Ordubadlıyam” olar.

Ordubadlı olmaq Fəxrdir!

Ordubadlı olaraq bu gün çox xoşbəxtəm.

9–13 fevral tarixlərində Özbəkistan Respublikasının Daşkənd şəhərində keçirilən İslam Dünyası Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatının (ICESCO) İslam Dünyası İrs Komitəsinin 13-cü sessiyasında “Ordubad Tarix-Memarlıq Qoruğu”nun ICESCO-nun İslam Dünyası İrsinin İlkin Siyahısına daxil edilməsi barədə qərarın qəbul olunması hər birimiz üçün böyük qürur və məsuliyyətdir.

Bu qərar küçələrimizin sükutunun, insanlarımızın mənəvi zənginliyinin pıçıltısıdır.

Bu pıçıltı Ordubadın ruhunun, mədəniyyətinin səsidir, bu səsi qorumaq, yaşatmaq və gələcək nəsillərə ötürmək hər birimizin borcudur. Səsimiz bu gün dünyaya təqdim olundu, beynəlxalq miqyasda tanındı.

Həmçinin Ordubadın ICESCO-nun İlkin Siyahısına daxil edilməsi 2026-cı ildə ölkəmizdə elan olunmuş “Şəhərsalma və Memarlıq İli”nə mühim töhfədir.

Mənə görə Ordubad - maarifçilərimizin nəfəs aldığı mühit, düşünən kütləmizin, sağlam təfəükkürlü gələcək memarlarımızın kök saldığı Yerdir.

Ümumilli lider Heydər Əliyev demişdir: “Ordubad Azərbaycanın incisidir”.

İnciliyin daim olsun, Ordubad!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)

 

 

 

 

 

Murad Vəlixanov, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Bir vaxtlar dizi sökülmüş şalvarı gizlətməyə çalışırdılar. Nənələr oturub dizə yamaq vurardı ki, uşaq məktəbdə utanmasın. Dirsəyi cırılmış köynək ev paltarına çevrilərdi. Yamaq məcburiyyət idi.İndi isə eyni yamağa pul verilir.

 

Vitrinlərdə cırılmış şalvarlar, köhnə görkəmli yeni köynəklər, bilərəkdən “yorğun” göstərilən parçalar satılır. Dünən kasıblıq simvolu olan detal bu gün “stil” adlanır. Dünən gizlədilən bu gün nümayiş etdirilir.

Sual paltarın özündə deyil. Sual dəyişən ölçüdədir.

İnsan doğrudanmı bəyəndiyi üçün geyinir, yoxsa geri qalmamaq qorxusuyla? Çünki indi utanmaq başqa şeydən yaranır: “dəbdən geri qalmaqdan”.

Əvvəllər insan cırıq geyimə görə utanardı.

Bu gün isə trend olmayan geyimə görə utanır.

Fərq budur.

Kütlə qəribə bir gücdür. O, səni məcbur etmir. Sadəcə səni əhatə edir. Hər yerdə eyni obrazı görürsən. Sosial şəbəkədə, reklamlarda, küçədə. Bir müddət sonra o obraz sənə yad gəlmir. Sonra adi gəlir. Sonra isə “mənim zövqüm” olur.

Ən təhlükəlisi də budur.

Çünki insan öz fikrinin başqasının səsi olduğunu hiss etməyəndə, artıq seçim etdiyini düşünür. Halbuki o, sadəcə uyğunlaşır.

Bu, təkcə geyim məsələsi deyil. Musiqidə də belədir. Bir mahnı trendə düşür və hamı eyni ritmi dinləyir. Bir fikir populyarlaşır və hamı eyni cümlələri təkrarlayır. Fərqli görünmək istəyənlər belə eyni formada fərqlənir.

Kütləyə qarışmaq rahatdır. Çünki qəbul olunmaq ehtiyacı insanın ən dərin instinktidir. Heç kim kənarda qalmaq istəmir. Heç kim “köhnə düşüncəli”, “zövqsüz”, “geri qalmış” damğası almaq istəmir.

Amma bu rahatlığın bir qiyməti var: fərdiyyət.

İnsan öz dəyərlərinə söykənməyəndə, hər külək onu başqa istiqamətə aparır. Bu gün yamaq dəbdirsə yamaq, sabah başqa bir şey dəbdirsə o. Daxildə sabit bir meyar yoxdursa, seçimlər də sabit olmur.

Bəlkə də məsələ yamaqlı şalvarda deyil.

Məsələ daxili yamaqlardadır.

Əgər insanın öz düşüncəsi, öz sərhədi, öz “mən geyinmərəm” deyə biləcəyi bir xətti yoxdursa, o zaman zövq anlayışı da sual altına düşür. Zövq təkcə bəyənmək deyil. Zövq həm də imtina edə bilməkdir.

İmtina edə bilməyən insan azad deyil.

Bir anlıq dayanıb düşünək: Geyindiyimiz paltar həqiqətən bizi ifadə edir, yoxsa bizi qəbul etdirmək üçün seçilib?

Bəyəndiyimiz şeylər doğrudan da daxildən gəlir, yoxsa kütlənin bizdə yaratdığı əks-sədadır?

Çünki insan kütlənin içində itib gedəndə bunu hiss etmir. O, sadəcə uyğunlaşdığını düşünür. Amma hər uyğunlaşma bir az da silinməkdir.

Və bəlkə də ən vacib sual budur: Bizim zövqümüz var, yoxsa biz sadəcə dövrün zövqünü təkrarlayırıq?

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)

 

İstedadlı gənc şair Nicat Hunalpın bu gün 30 yaşı tamam olur. Ad günündə şair oxucularımıza ən yeni şeir çələngini təqdim edir.

 

Söykən çomağına, eloğlu

 

Taleyin yazılıb bu çölə, düzə,

Bəxtin dəyənəyə, çomağa düşüb

Hay- haray salmısan köçü Arana,

Gah yolun yaylağa, gah dağa düşüb

 

Söykən çomağına, söykən eloğlu,

Quşgözü seyr elə bu çölü - düzü

Görən kim ağladıb bu buludları,

Göyün ayağını yerdən kim üzüb

 

Səni də sabaha tez çıxaracaq,

Qoyunlu yuxular,yunlu  yuxular

Hələki üyüdür dərdimizidə,

Dəyirman yuxular, unlu yuxular

 

Bu qaşqa təkələr, bu azman qoçlar,

Hələ ac saxlamaz tox saxlar bizi

Birdən göy otlara yuxu satarıq,

Çəpişlər, quzular sorağlar bizi

 

Uzat ayağını bu çöl düzündə,

Birazca ayağın dinc qalsın belə

Çomağ qorxusu var qoynun canında,

Ölmək qorxusu var gözündə hələ

 

Söykən çomağına,söykən eloğlu,

Dərdini qoyuna - quzuya denən

Dişinin dibində sıx - saxla hələ,

Dərdini Tanrılı yazıya denən

 

Ovut kədərini çöllərdə ovut,

Qurut köynəyini buludun üstə

Açıb qollarını göylərə sarı,

Uzan bu Tanrılı göy otun üstə,

Söykən çomağına, söykən eloğlu

Dayan bu qarğıdan boz atın üstə,

Söykən çomağına, söykən eloğlu

 

 

Qara çadır dastanı

 

        Bu qara çadır mənə borc olsun dedi Alp Aruz

              

Gəlmişəm sözümü dinlə ay dədə,

Min ildir ruhumda gör nələr yatır

Oğuzun başına bəla gətirdi ,

O qara qovurma ,o qara çadır

 

Buyruğu beləydi Bayandur xanın,

Üç çadır qurulsun ağ , qızıl, qara

Ağrısı getməyib həmin yurtanın,

O çadır Oğuzun qəlbində yara

 

Küsəndə obadan,eldən Alp Aruz,

Dış Oğuz, İç Oğuz  oldular düşman

Alma tək içindən oyuldu Oğuz,

Axırda Oğuzu tutdu həmin qan

 

Həmin qan Oğuzu yuxuya verdi,

Həmin qan Oğuzu daşa çevirdi

Tanrı qara yazdı bəxtin Oğuzun ,

Tanrı baharını qışa çevirdi

 

İndi haqqı deyim, mən haqqı Dədə,

Tutalım kökümüz lap qurddan gəlir

Bizim başımıza gələn bəlalar,

Elə sən Dədəmiz Qorquddan gəlir

 

Tanrı yazmayırmı taleyi ,bəxti?

Tanrı vermir məgər oğulu- qızı?

Bəs niyə sındırdı bəy qürurunu,

Ulu xan babamız o Alp Aruzun

 

Tutdu gözümüzü o qarğış, o ah,

Babamız etdiyi səhv tutdu bizi

Neçə il ulu xalq, bəy xalq , sultan xalq,

Deyə - deyə babam ovutdun bizi

 

Züryətsiz olmağı günahı deyil,

Tanrının Aruza yazan yazıydı

O vaxtdan bu yurdda bütün sonsuzlar,

Talecə, qismətcə Alp Aruzuydu

 

Olarda qınandı eldə, obada,

Oğulsuz dedilər qızsız dedilər

Toya çağırmayın uğursuzluqdu,

Sən Allah yan elə, sonsuz dedilər

 

İçində göynədi yarası Dədəm,

Kimsə nə çəkirdi Aruz ,bilmədi

Uçmağa vardıda , qəbridə itdi,

Qara çadırdakı Aruz ölmədi

 

Daşıdı içində sonsuzluq dərdin,

Min ildir yerində daşlaşıb qalır

Baybican, Bəybura, Qılbaş , Alp Aruz,

O qara qovurma, o qara çadır

 

 

Bayquş kədəri

 

Həmin yay gecəsi dərd üstəmiydi?

Dərdini danışsın deyə gəlmişdi

İlahi, gilənar budağı üstə,

Oturan, o bayquş nəyə gəlmişdi?

 

Taleyin əlində başı qovğada,

Nə yeri verdilər, nə göyü ona

Xaraba yerlərə yazıldı bəxti,

Tanrıda qıymadı bir öyü ona

 

O gün nə düşmüşdü yadına görən,

Yarasın beləcə nə tərpətmişdi?

Gecənin yarısı dərdin bölməyə,

Qapımı bayquşa kim göstərmişdi?

 

 

Tanrı qonağıydı, Tanrı qonağı,

O bayquş görəsən nəyə gəlmişdi,

Bir kəlmə demədi, heç danışmadı,

Bəlkə də, Tanrıydı hələ kim bilir?

Öldümmü, sağammı?, - deyə gəlmişdi

 

 

Tısbağa çanağı çıxmaz yuxumdan

 

Hələ də yadıma düşəndə hərdən,

Sızlayır vicdanım, göynəyir içim

Bəlkə də , Allahda keçdi suçumdan,

Mən özüm suçumdan nə haqla keçim?

 

Çıxarmı yadımdan o yay axşamı,

Uşaqlıq günahım durar üzümə

İndi də yaddaşım güzgü misalı,

Həmin günahımı vurur üzümə

 

Kəndin tirəsində qalıb xəyalım,

Sızladır qəlbimi o daş,o kəsək

Dolaşır beynimdə düz otuz ildir,

Həmin yay axşamı  qara -basma tək

 

Beynim onda hələ qan çanğıydı,

Qanmırdım dünyanı bilə bilmirdim

Dünyanı qananda xəcalətimdən,

Utanıb ölürdüm, ölə bilmirdim

 

Mənim qırx yaşımdı amma o vaxtı,

O həmin tısbağa , yazıq tısbağa

Daşla çanağını iki böldüyüm,

O bəxtiz tısbağa, tıs- tıs tısbağa

 

Ağrısı - acısı Tanrıya tanıq,

Evinin divarı çatlamış naçar

Gecə yağış yağdı,göy guruldadı,

Çanaqsız binəva haraya qaçar

 

Düşündüm bir anlıq sızladı ruhum,

Görən su sızdımı çanaqdan ,Allah

Çanağı çatlamış tısbağa kimi,

Sanıram özümü o vaxtdan , Allah

 

Məni bu dünyada məhşərə çəkdi,

Əl çəkməz yaxamdan o çanaq, o qan,

Yuxumu qatıram düz otuz ildi,

Tısbağa  çanağı çıxmır yuxumdan,

 

 

Ölüm kədərliydi o axşam çağı

 

Ölüm kədərliydi o axşam çağı,

Ölüm qoxuyurdu evin hər yanı

Atamın saatı,banamın şalı,

Babam tüstülədən son siqarıda,

Nənəm düyünçəyə yığıb aparıb

 

Ölüm kədərliydi o axşam çağı,

Gecənin ən yalqız, ən kürən vaxtı

Nənəm hazırlaşır burdan köçməyə

Xalam gözlərini divara dikmiş,

Anam qayçı gəzir kəfən biçməyə

 

Ölüm kədərliydi o axşam çağı,

Hələ onda  bildim otuz yaşımda,

Adam nənədən də yetim qalarmış

Hələ də gözümün önündən getmir,

Taleyin üzünə çəkdiyi qırış

 

Ölüm kədərliydi o axşam çağı

Sən getdin saçından düşən bircə tel,

Yorğanın üstündə evsiz üşüyür,

Sən getdin bir yolluq pəncərəndə gül,

Otağın darıxıb sənsiz  üşüyür

 

Ölüm kədərliydi o axşam çağı,

Boynuma asdığım kərgədan dişi,

Fikrimdə yas tutub sənə bir şaman,

Diksindim gördüm ki, papaqlı kişi,

Məzarın üstündə oxuyur Quran

 

Ölüm kədərliydi o axşam çağı,

Tənha məzarlığın ən axırında ,

Özümlə danışdım başdaşın üstə

Sənə gətirdiyim nərgizgülünün,

Solan çiçəkləri məzarın üstə

Ruhumu bürüyüb qaranlıq kölgə,

Yorğun addımlarım yol alır öyə

Gecələr ölülər danışır bəlkə,

Şəkillər daşlardan baxırlar göyə.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Şair Ənvər Əhməd barədə danışaq. Bu gün onun anım günüdür.

 

Ayaq yalın şeh üstündə gəzərdik,

Ağ çiçəkdən dəstə-dəstə düzərdik.

Qonşu qızın saçlarına düzərdik,

Xalçamızdı, gəbəmizdi göy çəmən,

Günlərimiz ötüşərdi gözəl şən.

 

Badya-badya içərdik biz koramaz,

Yaz günündə atılama pis olmaz,

Ağuz, sığıb bişirərdik kətəmaz,

Ərik kimi yağ çıxardı tuluqdan,

Qoz altında bişirərdik suluqdan.

                       (“Tərəkəmə”)

 

Qumral qoyun boyun görüm,

Qara kürə tayın görüm,

Qış gəlməmiş kürün hörüm...

 

Əriş-əriş calandım

Arğac-arğac söküldüm

Yumaq-yumaq açıldım

Xurcun-xurcun közəndim

Naxış-naxış saçıldım.

 

Azərbaycan şair və tərcüməçisi Ənvər Əhməd 1941-ci il avqustun 8-də Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Salmanbəyli kəndində doğulub. Ağcabədinin 5 saylı şəhər orta məktəbində orta təhsil alandan sonra Bakı Statistika Texnikumunu bitirib. Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsilini davam etdirib. "M. Ə. Sabirin poetikası" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib.

 AMEA Ədəbiyyat İnstitutunda doktorluq dissertasiyasını tamamlayıb. "Dağ və mən" adlı ilk şeiri 1962-ci ildə "Ağcabədi pambıqçısı" qəzetində dərc olunub. Ağcabədi rayonunun Salmanbəyli kəndində mühasib köməkçisi, sonra Ağcabədi rayon "Sürət" (indiki "Aran") qəzetində ədəbi işçi, müxbir, məktublar şöbəsinin müdiri, Xankəndi Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Azərbaycan dili və ədəbiyyatı kafedrasının müəllimi, sonra dosenti işləyib.

Nəsrəddin Tusi adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Şuşa filialının direktoru, Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Ağcabədi filialının direktoru olub. Sonuncu iş yeri Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Təhsil Problemlər İnstitutunun şöbə müdiri vəzifəsi olub. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Qarabağ filialının sədri seçilib. Bədii tərcümə ilə ciddi məşğul olub.

 

Kitabları

1. Nəslimiz

2. Anamın izləri

3. Sevgi yurdu

4. Sevgi cavan qalır

5. Oğullar və qartallar

6. Sağlıq olsun

7. Kəfənim qandan biçilər

8. M. Ə. Sabir poetikasının bəzi cəhətləri

9. M. Ə. Sabirin poetikası

10. Od qanı.

 

Şair 17 fevral 2022-ci ildə Ağcabədi rayonunda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.02.2026)