Harun Soltanov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Cəmiyyət… bu sözün özü belə bir zarafatdır. Hamı ciddi qəbul edir, amma içi boşdur, sanki içi çıxarılmış bir kukla, yenə də "insan" deyə təqdim olunur.

Səhər tezdən bir adam oyanır. Gözlərini açır, amma özü hələ də yatıb qalır. Əl-üzünü yuyur, amma üzündəki maska çıxmır. Geyinir, dar qalstuk taxır, sanki boynuna nəzakətli bir ip keçirir. Güzgüyə baxır və deyir, "hə! Bax bu mənəm."

Güzgü isə içindən gülür. Əslində, ən böyük komediya budur. İnsan özünü tanımadan özünü təqdim edir. Bir gün bir kişinin vicdanı evdən qaçdı. Kişi isə bunu hiss etmədi, çünki o artıq çoxdan hiss etmirdi. Amma qəribəsi odur ki, həmin kişi işdə yüksəliş aldı. Çünki vicdansızlıq bu dövrdə çatışmazlıq deyil, üstünlükdür.

 İndi gəl, bir az daha yaxından baxaq bu "cəmiyyət qayğıları" na. Hamı deyir, "pul qazanmaq lazımdır."

Amma heç kim demir ki, "niyə?"

Pul qazanırsan ki, rahat yaşayasan da. Rahat yaşayırsan ki… yenə pul qazanmaq üçün enerjin olsun. Bu, dairə deyil, bu, "treadmill" dir, qaçırsan, amma yerində qalırsan. Və ən gözəliysə, sən buna "karyera" deyirsən.

Adam deyir "çox məşğulam."

Əslində demək istəyir ki, "özümlə tək qalmağa vaxtım yoxdur."  Bu, artıq bəhanə deyil, bu, müasir insanın ən sevimli sığınacağıdır.

Bir də münasibətlər var… bax orda isə komediya zirvəyə çatır.

İnsan deyir ki, "səni olduğun kimi qəbul edirəm."

Amma içindən əlavə edir, "amma zəhmət olmasa bir az dəyiş"

 Sevgi belə şərt müqaviləsinə çevrilib. Ürək artıq hüquqşünasdır. Sartr desəydi ki, insan azadlığa məhkumdur, bu gün ona bir əlavə də edərdi, "və bu azadlıqdan qaçmaq üçün Instagram hesabı açın.."  İndi hamı öz həyatını yaşamır, nümayiş etdirir. Sanki həyat bir sərgidir, biz isə eksponat. Gülüşlərimiz belə ssenarilidir. Hətta kədər də estetik olmalıdır, yoxsa izlənmə yığmır.

Bir adam ağlayır, amma düzgün bucaqdan. Çünki əsl ağrı belə "story" yə yaraşmalıdır. Və sən düşünürsən ki, bu artıq absurddur? Yox. Ən absurd hissə hələ qabaqdadır. İnsanlar xoşbəxt görünmək üçün bədbəxt olur. Bu, o qədər incə bir zarafatdır ki, Tanrı özü belə bəlkə də bir anlıq dayanıb baxır ki, "bunlar zarafat edir yoxsa həqiqətən ciddidirlər?"

 Bir insan bütün ömrü boyu başqalarının fikrindən qaçır. Amma sonunda anlayır ki, o "başqaları" heç vaxt onun haqqında düşündüyü qədər düşünməyib. Yəni o, illərlə boş auditoriyaya çıxış edib.

Alqış yoxdur. Tamaşaçı yoxdur.

Amma aktyor var, o da özünsən.

 İndi isə ən ağrılı gülüş gəlir. İnsan azad olmaq istəyir, amma seçim qarşısında donur. Çünki seçim məsuliyyətdir. Məsuliyyət isə bəhanələri öldürür. Və insan bəhanəsiz yaşaya bilmir.

Ona görə də cəmiyyət yaranır, kollektiv bəhanə fabriki kimi.

Burda hər şey üçün səbəb var.. "hamı belə edir", " zaman belədir", " şərait imkan vermir"

Əslində isə… heç kim etiraf etmir ki,"mən qorxuram."

Qorxuysa, bu dövrün ən səmimi hissidir. Sadəcə adını dəyişiblər.. "məntiq", "təcrübə", "reallıq."

 Bir insan arzularından imtina edir və deyir, "realist oldum."

Əslində isə sadəcə qorxdu. Və cəmiyyət onu təbrik edir. Çünki sistemə ən çox lazım olan şey, cəsarətsiz ağıldır.

Gülməli deyil? Bir də "normal olmaq" anlayışı var. Bu isə tam bir tragikomediyadır. Normal olmaq üçün insan öz fərqliliyini öldürür. Hamıya oxşayır. Hamı kimi düşünür. Hamı kimi yaşayır. Və sonra deyir ki, "niyə özümü boş hiss edirəm?"

 Çünki sən artıq sən deyilsən. Sən ortalama bir nəticəsən. Statistik bir səhv kimi yaşayırsan. Amma gəl, bir az da dərinə gedək. Axşam olur. Şəhər sakitləşir. İnsan evə qayıdır. Qapını bağlayır. Səssizlik başlayır.Və o an… maska bir az sürüşür.

 İçindən bir səs gəlir, "bu həyat sənin həyatındırmı?"  İnsan dərhal televizoru açır, telefonu götürür, musiqini artırır.Sükutu boğur. Çünki o səs təhlükəlidir. O səs həqiqətdir.

 Və həqiqət… bu cəmiyyətin ən uğursuz layihəsidir. Çünki həqiqət insanı oyadır. Oyanan insan isə idarə olunmur. İdarə olunmayan insan isə sistem üçün qəza kimidir.Ona görə də sənə deyirlər.. "çox düşünmə." ,"sadə yaşa." ,"başını aşağı sal." Yəni başqa sözlə, "oyanma!" Amma sən bir dəfə oyandınsa… artıq gecdir. İndi sən bu tamaşaya baxırsan və gülürsən. Amma bu gülüş yüngül deyil. Bu, içində bir az kədər, bir az nifrət, bir az da azadlıq daşıyır.Çünki sən artıq bilirsən.. Cəmiyyət, hamının ciddi oynadığı bir zarafatdır. Və ən böyük zarafat, insanın özünü itirib buna "həyat" deməsidir. İndi seçim sadədir, amma ağırdır. Ya sən də bu zarafata qoşulub güləcəksən, ya da kənarda dayanıb, hamının niyə güldüyünü anlayacaqsan. İkinci variant daha təkdir. Amma ən azından ordaki gülüş sənindir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

“Tanıtım” rubrikasındayıq, istəkli oxucular. Dəyərli yazar Nargilə Yusifqızı təsirli bir şeiri ilə sizlərin görüşünə gəlib. Şeir “Sınan ümidlər” adlanır və kaş ki, heç kəsin ümidi sınmaya.

NARGİLƏ YUSİFQIZI,

SINAN ÜMİDLƏR

Bu, bir sükutun qəlpələnməsidir,

İçimizdəki o şəffaf inamın daxili intiharı.

Bir şüşə sınsaydı, yığıb atardıq,

Amma ümid sınanda...

qəlpələri çölə deyil, ruhun dərinliyinə tökülür.

Ayaqyalın gəzirik o xarabalıqlarda,

Hər addım bir xatirənin iti küncünə toxunur.

Biz o ümidlərdən göydələnlər tikmişdik,

İndi isə bir ovuc tozun içində

Dünənin itmiş açarlarını axtarırıq.

Bax, göy üzü də o qırıqlardan görünür indi –

Tikə-tikə, parça-parça...

Bəlkə də bütöv olanda aldanırdıq,

Gözümüzü o saxta parlaqlıq qamaşdırırdı.

İndi isə həqiqət –

həmin o çatların arasından sızan

Buz kimi soyuq bir işıqdır.

Artıq yapışdırmağa çalışmırıq o qırıqları,

Çünki izi qalan hər sevinc

Bir az da ağrıdır...

Və bəzən ən böyük azadlıq

O sınaqların üzərində

Qanayan xəyallarla rəqs edə bilməkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)

Çağdaş fikir tariximizdə diqqətçəkən bir ad – Aqşin Yenisey

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

BugünAqşinYeniseyindoğumgünüdür.

Aqşin öz yolunu tutaraq gedir, ciddi ədəbiyyata sakitcə xidmət edir. Aqşinin yazdıqları sevilir, orada bəlağət, boğazdanyuxarılıq, hay-küyçülük yoxdur. Sakit bir təmtəraq duyulur kəlmələrində.

Aqşin Yenisey 29 aprel 1978-ci ildə Cəlilabad rayonunda anadan olub. Bakı Dövlət Universitetinin coğrafiya fakültəsini bitirib. Yeni dövr Azərbaycan ədəbiyyatının nümayəndələrindən biridir, Azad Yazarlar Ocağının üzvü olub.

Aqşin Yeniseyin ilk kitabı 2000-ci ildə dərc olunub – "Unutmaq sözünün şəkli". 2005-ci ildə ikinci şeirlər kitabını – "Sizin eradan əvvəl"i çap etdirən Aqşinin qələmə aldıqları türk, gürcü, fransız dillərinə tərcümə edilib.

"Cənnətdə terror aksiyası" (2009) adlı kitabda "Göləqarğısancan" adlı roman, "Cənnətdə terror aksiyası" adlı hekayə və "Xəstə şərqin Rafiq Tağıya dedikləri" adlı şeri toplanıb. Əsərin əsas mövzusu Azərbaycanın üzləşdiyi və çıxmağa heç bir yol qalmayan mənəvi böhrandır.

"Yüz qırx yeddi dənə sən" (2012) A. Yeniseyin sayca dördüncü kitabıdır. Son illərdə yazdığı və əvvəlki kitablarında çap olunmamış şeirləridir.

"Məbədin sükutu" (2013) adlı növbəti kitabında yazarın heç bir digər kitabında çap olunmayan hekayələri, satirik, publisistik yazıları və müasir ədəbiyyatımızın istedadlı simalarına həsr olunan məqalələri toplanıb

Kitabları

- Unutmaq sözünün şəkli. Bakı: 2002.

- Sizin eradan əvvəl. Bakı: "Qanun" nəşriyyatı, 2005

- Cənnətdə terror aksiyası. Bakı: "Qanun" nəşriyyatı, 2009

- Yüz qırx yeddi dənə sən. Bakı: "Qanun" nəşriyyatı, 2013.

- Məbədin sükutu. Bakı: "Qanun" nəşriyyatı, 2013.

- Tarix və Tale. Bakı: "Teas Press" nəşriyyatı, 2019

Düşünürəm ki, düşündürməyi bacaran Aqşin Yeniseydən bu doğum günündə mütləq bir şeylər oxumalıyıq. Əminəm ki, kitab düşmənlərinə bu yazını oxutdura bilsək, düşmən sayını həlledici sayda azalda biləcəyik.

AQŞİN YENİSEY,

“MƏN NİYƏ KİMİNSƏ YAZDIĞI ROMANI OXUMALIYM?”

"Mən niyə kiminsə yazdığı romanı, hekayəni oxumalıyam, nə verəcək mənə?" Dünən belə bir yekəxana sual verdilər.

Ədəbiyyat, xüsusilə roman oxucuya insan çeşidləri təqdim edir. Ədəbiyyat oxumayan adam insanlığı özüylə məhdudlaşdırır. Özü zırramadırsa, elə bilir, hamı zırramadır. Özü mübarəkdirsə, elə bilir, hamı mübarəkdir.

Ədəbiyyat oxuyan adam isə çeşid-çeşid, növbənöv insan tipləri tanıyır. İnsanlığı ağ-qara görmür, rəngli görür. İnsanlığı rəngli görə bilən özünün də, başqalarının da həyatını rahatlaşdırır. Anlayır ki, o, özü kimi olduğu kimi, başqası da başqası kimi olmalıdır.

Azərbaycanda iş yerlərində, ailədə, dostluq münasibətlərindəki boğuşmaların səbəbi insanlarımızın yalnız praktik, "çörəkli" kitabları oxumalardır. Roman oxumadıqları üçün insanlarımız başqasının başqası kimi ola bilməsini qəbul edə bilmir, istəyir ki, ünsiyyətdə olduğu adam onun özü kimi olsun.

Çünki insanı ölçə biləcəyi yeganə ölçü vahidi özüdür. Ədəbiyyat sizə özünüzü tanıtmır, heç bir romanda özünüzü axtarmayın. Ədəbiyyat sizə başqasını tanıdır. Biz başqasını tanıyaraq kim olduğumuzu özümüz üçün aydınlaşdırırıq. Başqası önümüzdəki güzgüdür, ona baxıb özümüzün nə gündə olduğumuzu görürük.

Yuxarıdakı sualın doğru deyilişi, əslində, belədir: "Mən niyə başqalarını tanımalıyam?" Tanımasan, bütün ömrün qarşılaşdığın və mütləq sənə oxşamasını israr etdiyin insanlarla didişmələrdə keçəcək. Başqalarını tanımasan falçıları, pornopsixoloqları, yaşam koçlarını-zadı tanıyacaqsan. Vaxtında 15-20 manat verib oxumadığın roman sonra sənə çox baha başa gələcək. Özün bilərsən.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)

Fariz Əhmədov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Naxçıvan təmsilçisi

O, uzun müddət özünə qapanıq, arzularını səssiz yaşayan bir gənc kimi həyatına davam etsə də, Məhdud Fiziki İmkanlılar üçün Naxçıvan Regional İnformasiya Mərkəzinin benefsiarı olduqdan sonra burada yeni biliklər, özünəinam və cəsarət qazandı.

Bu gün o, musiqi sahəsində özünü doğrultmuş, bir çox tədbir və konsertlərdə iştirak etmiş, Brayl əlifbasını öyrənmiş, oxumağı və yazmağı bacaran, gələcəyə böyük ümidlə baxan bir gəncdir.

Ən böyük arzusu ali təhsil almaq və gələcəkdə tələbələr yetişdirərək bildiklərini başqaları ilə bölüşməkdir.

Rəsmiyə ilə ətraflı müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik!

-Özünüzü oxuculara necə təqdim edərdiniz?

Mən Rəsmiyyə Xəlilova, 1997-ci ildə Şahbuz rayonunun Keçili kəndində anadan olmuşam. Həyat mənə asan yollar göstərməsə də, mən çətinliklərin içindən keçərək öz yolumu tapmağa çalışdım.

-Hekayənizə haradan başlamaq istərdiniz?

Məncə, mənim hekayəm Naxçıvan Regional İnformasiya Mərkəzinə gəldiyim gündən başlayır. İnsan bəzən ikinci dəfə doğulur. Mən də burada yenidən doğuldum. Mərkəzə gələndə özümə qapanıq, heç nəyi bacarmayan və özünə inamı olmayan biri idim. Artıq burada şən bir həyatım, dostlarım, müəllimlərim var. Onlar mənim istedadıma inanır və bütün uğurlarıma sevinirlər.

-Mərkəzə ilk gəldiyiniz günü xatırlayırsınızmı?

Bəli, çox yaxşı xatırlayıram. Həyəcan, qorxu və ümid qarışıq hisslər idi. Özümü çox zəif hiss edirdim. Elə bilirdim ki, gecikmişəm, artıq heç nə bacara bilmərəm. Lakin burda mənə izah etdilər ki, heçzaman heç nəyə gec deyil. Gülafər müəllim və Elməddin müəllim bu yolda mənə işıq oldular.

-Musiqi sizin həyatınıza necə daxil oldu?

Uşaqlıqdan musiqiyə böyük marağım var idi. Musiqi mənim üçün sadəcə səs deyil həm də sözdür. İnsan bəzən deyə bilmədiklərini mahnı ilə zümzümə edir. Mən də susduğum bütün hissləri musiqidə tapdım.

-Səhnəyə ilk dəfə çıxanda kimə təşəkkür etdiniz?

İlk təşəkkürüm Allaha idi. Sonra valideyinlərimə və müəllimlərimə. Çünki insanın ən böyük sərvəti ona inanan insanlardır. Və o an hiss etdim ki, mən səhnədə tək deyiləm. Və bu uğurun heç kəsin görmədiyi tərəfində isə çoxlu gözyaşı, dua və səbr dayanırdı.

-Mərkəz sizə nə qazandırıb?

Mən bu mərkəzə gələnə qədər adi telefonu belə işlədə bilmirdim. İndi isə həm telefondan, həm sosial şəbəkələrdən rahat istifadə edirəm. Brayl əlifbasını öyrəndim, yazmağı və oxumağı bacardım. Ana dili, riyaziyyat və ingilis dili üzrə hazırlaşmağa başladım. Ən əsası isə  özümə olan inamı qazandım.

-Sizin üçün uğur nədir?

Mənə görə uğur medal deyil. Uğur insanın dünən bacarmadığını bu gün bacarmasıdır. Mənim üçün uğur ilk dəfə oxumaq idi. İlk dəfə səhnəyə qorxmadan çıxmaq idi. İlk dəfə “mən bacardım” deyə bilmək idi.

- Son sözünüz və ya çağırışınız?

Müsahibəmi oxuyan bütün oxuculardan məktub gözləyirəm.

Oxuculara demək istəyirəm ki, istedad maneə tanımır. Heç nə üçün gec deyil. İnsan əvvəlcə özünə inanmalıdır. Barmaqlarımın zəif olduğunu biləndə Brayl əlifbasını öyrənə bilməyəcəyimi düşünürdüm. Amma bu gün kitab oxuyur, hətta şeir də yazıram.

Həyatda həmişə özüm olmağa çalışmışam. Özümü axtarmışam, özümü tapmışam. Mən çəkdiyim əziyyətləri sevirəm, çünki onlar məni görür.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının oxucularına üç gün dalbadal sizə Təranə Dəmirin yeni şeirlərini təqdim edir.

2-ci gün.

BOŞLUĞUN İÇİNDƏ

Səadətə qucaq açdım sevincək,

Sevincimə tor toxudu hörümçək,

Ömür boyu bir yabanı çiçək tək

Bitib qaldım bu daşlığın içində.

Oyun qurdu qədər mənə, İlahi,

Gəlmədi bir təpər mənə, İlahi,

Nə xoş gəldi kədər mənə, İlahi,

Xumarlandım bu xoşluğun içində.

Qış görmədim bəxtimdəki qış kimi,

Daş görmədim yolumdakı daş kimi,

Hey çırpındım bir yaralı quş kimi

Həyat adlı sərxoşluğun içində.

Bu dünyaya sığammadım, neyləyim,

Qaranlığı boğammadım, neyləyim,

Çox çalışdım, çıxammadım, neyləyim

İçimdəki bu boşluğun içindən.

SƏNİ ADDIM SƏSLƏRİNDƏN TANIYIRAM

Səni addım səslərindən tanıyıram,

Səni küçələrin yel çəkənindən.

Səni dənizin ləpəsindən,

Səni dalğaların pıçıltısından tanıyıram.

Küləklərində nazlanıb saçlarım,

Yağışlarında islanıb.

Gecələri pəncərə-pəncərə sabahlamışam səninlə,

Səhərləri səninlə salamlamışam günəşi,

Baxışlarında xumarlanıb xəyallarım.

Hara getsəm kölgə kimi düşüb baxışların arxamca,

Keçirmisən məni zülmətdən işığa,

Nağıl-nağıl ovutmusan.

Səndə aza-aza tapmışam özümü,

Yoxsa unutmusan?

Səni işıqlarından tanıyıram,

Səni qaranlığından.

Səni yuxusuzluğundan tanıyıram,

Səni yorğunluğundan.

Məni sabaha uğurlyıb dəli Xəzər,

köhnə dalanlar, sürüşkən küçələr.

Səni yanaqlarımda oynaşan qum dənələrindən tanıyıram,

Səni xəzəllərindən.

Bakı, sən ey ayrılığa sevdalı şəhər,

Nöqtələr, nöqtələr, nöqtələr…

ANAMDAN SONRA

Baxıram ki, anam gedəndən evimiz də köhnəlib,

Ayaq üstə güclə dayanıb yazıq,

Beli, buxunu əyilib.

Anamdan sonra düz-əməlli yola da getmir atamla,

Əşyalar, paltarlar, pəncərələr, daşlar, divarlar küskün-küskün danışır adamla.

Hələ anamın cehizlik dolabı--

cır-cır cırıldayır hər açılıb bağlananda,

Qırığından, söküyündən qan damır.

Burda hər nə varsa hamısı yetimləşib elə bil anam gedəndən.

Rəngi solmuş kitab rəfi, toz basmış kitablar,

Divar boyu üst-üstə yığılan yorğan-döşək,

Allı-güllü nalçalar,

İlməsi qaçan xalçalar.

Bir də dəmir çarpayı,

Üstündə qədim örtük,

Üstündə qağayı,

Onun da üstündə anamın göz yaşı,

ağrıları, əzabları, narahatlığı təlaşı.

Toxunanda bir sığal dəyir əlimə,

barmaqlarım darıxır.

Burda hələ anamın nəfəsi var,

Mənsə həsrətlə içimə çəkirəm anasızlığı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

29 aprel peşəkar və ya həvəskar rəqslə məşğul olan, rəqsi sevən hər kəsin bayramıdır. Beynəlxalq Rəqs Günü 1982- ci ildən bəri YUNESKO-nun qərarı ilə qeyd olunur.

Bu tarix Fransız baletmeysteri Jan Jorj Noverin doğum gününə, yəni aprelin 29-na təsadüf edir. Jan Jorj Nover müasir baletin nəzəriyyəçisi hesab olunur.

Dünyanın əksər ölkələrində olduğu kimi, Azərbaycanda da Beynəlxalq Rəqs Günü təsis olduğu tarixdən hər il qeyd olunur. Azərbaycanda rəqsin tarixi olduqca zəngin və qədimdir. İncəsənətin bir qolu olan rəqslərimiz ülvilik, gözəllik və birlik rəmzi sayılır.

Hələ eramızdan 2-3 min il əvvəl Azərbaycan ərazisində rəqslər insanların həyatında müəyyən yer tutmuşdur. Bu baxımdan Qobustan qayaüstü təsvirləri arasında “Yallı” oynayan insanların təsviri xüsusilə maraq doğurur. Bu təsvirlər Azərbaycan xalqının qədim dövrdən rəqsə olan marağından xəbər verir. Bir-birindən maraqlı, məzmunlu xalq rəqslərimiz nəinki Vətənimizdə, dünyanın böyük konsert salonlarında da sevilir.

Onların simasında Azərbaycan milli xoreoqrafiya sənəti inkişaf yolunu tapmışdır. İncəsənətin ayrılmaz hissəsi olan milli rəqslərimiz gözəlliyi, bədiiliyi və zərifliyi ilə seçilir. Folklor, qədim xalq oyunları, rəqs havaları milli incəsənətimizin qızıl fonduna həmişəlik daxil olmuşdur.

Filmlərimizdə də rəqslərdən elementlərə rast gəlmək olar ki, bu da milli rəqs sənətinin inkişafı və təbliğində mühüm rol oynayır.

“Tərəkəmə”, “Naz eləmə”, “Turacı”, “Uzundərə”, “Qoçəli”, “Heyvagülü”, “Vağzalı” xalq rəqslərinə tamaşa etmək kifayətdir ki, xalqımızın zəngin musiqiyə, köklü adət-ənənəyə bağlı olduğunu duyasan.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Bir də, barmağı hərəkətə gətirən ürək əsas şərtdir. Cümlə nədir? Bitmiş bir fikri ifadə edən bir və ya bir neçə sözdən ibarət söz birləşməsi... Qarmonda da gərək cümlə olsun. Yoxsa olacaq "qart-qurt"”, Aftandil İsrafilov.

Bu gün Azərbaycan musiqi xəzinəsinə həm ifası, həm də bəstələri ilə incilər bəxş edən Xalq artisti Aftandil İsrafilovun anım günüdür.

Görkəmli qarmon ifaçısı, Xalq artisti Aftandil İsrafilov 1941-ci ilin yanvarın 24-də Bakıda anadan olub. O, 1961-ci ildə Politexnik İnstitutunun (indiki Azərbaycan Texniki Universiteti) mülki tikinti fakültəsinə qəbul olub. Qarmona olan marağına görə təhsilini yarımçıq qoyaraq həyatını musiqiyə həsr edib.

 "Azkonsert"in tərkibində ansambl yaradaraq bədii rəhbərliyini həyata keçirib.  1970-ci ildə Zeynəb Xanlarova ilə birgə Türkiyədə qastrol səfərindən sonra onun ansamblının tərkibində müxtəlif ölkələrdə silsilə konsertlərdə çıxış edib.

Nağıllarda olduğu kimi ona verilən buta – fitri istedadı ustad sənətkarı ölkəmizin hüdudlarından kənarda da tanıdıb. O vaxtilə Moskvada keçirilən Azərbaycan mədəniyyəti və incəsənəti ongünlüyündə respublikanı ləyaqətlə təmsil edib.

 "Zemfira", "Kəmalə", "Nazilə", "Aynurə", "Jalə", "Basqalı" kimi 100-ə qədər musiqi havasının müəllifidir.

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 1 dekabr 1982

- "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 24 may 1998

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 5 iyul 2003

- "Dağıstan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 22 aprel 2008

- "Şöhrət" ordeni — 25 yanvar 2016

Filmoqrafiya

- Ad günü (film, 1977)

- Məhəllə (film, 2003)

- Məhəllə 2 Moskvada (film, 2004)

- Xalq təranələri (film)

A. İsrafilov fəaliyyətinin ilk illərində “Azkonsert”in tərkibində ansambl yaradaraq bədii rəhbərliyini həyata keçirib. 1970-ci ildə Zeynəb Xanlarova ilə birgə Türkiyədə qastrol səfərindən sonra onun ansamblının tərkibində dünyanın dörd bir yanında Azərbaycan musiqisinin təbliği ilə bağlı silsilə konsertlərdə çıxış edib.

Sənətçi bu konsertlər barəsində danışarkən bildirib: “Beş dəfə Amerikada konsert vermişəm. Onun üçündə böyük sənətkar Zeynəb Xanlarova ilə birlikdə olmuşam. Orada bizi elə dinləyiblər ki, özümüzü Azərbaycanda hiss etmişik”.

Peşəkar qarmon ifaçısı müxtəlif illərdə nəhəng sənətkarlarla birlikdə işləyib. Sənətçiyə kino sahəsində çalışmaq da qismət olub. Belə ki, o, rejissor Rasim Ocaqovun “Ad günü” filmində ifa etdiyi “Nazilə” rəqsi ilə böyük şöhrət qazanıb.

Tahir və Cabir İmanovun təklifi ilə isə “Məhəllə” filmində professor rolunda yer alıb. Xalq artisti bu haqda danışarkən qeyd edib: “Qardaşlar gəlib təklif etdilər. Dedim baş üstə. Necə istədilərsə, elə də etdim. Qəti məşq etməmişdik. Həmin kadr da bir dəfəyə çəkilmişdi”.

Görkəmli xanəndə Cabbar Qaryağdıoğlunun atasına hədiyyə etdiyi piano az sonra onun sevimli alətinə çevrilib. Hər dəfə futbol oynadıqdan sonra pianoda ifa edib. Bu, onun musiqiyə olan həvəsini daha da artırıb.

Qarmonda ifa edərkən sənətçinin barmaqlarında həmişə bahalı üzüklər olub. Səbəbini soruşanlara Xalq artisti bu üzükləri sadəcə özünə maraqlı göründüyü üçün taxdığını bildirib.

Sənətçi olduğu məclislərdə tez-tez gəncləri başına yığıb onlara nəsihət verib:

“Yaş ötüb gedir onu saxlamaq olmur. Arzu edirəm ki, bizdən sonra gələn gənc nəsil də yaşlanmağa tələsməsin. Mən bu yaşda elə bilirəm 500 ildir ki, yaşayıram. Bu ömürdə boş keçən dəqiqələrim olmayıb. İndiki gənclərə də bunu arzulayıram”.

Xalq artisti Ramiz Quliyevin sözlərinə görə, o, heç vaxt ölümdən danışmayıb. Həyatı sevən adam olub: “Heç vaxt yasa gedə bilmirdi. Deyirdim, ay Aftandil, niyə getmirsən? Deyirdi ürəyim gəlmir. Heç kimi itirmək istəmirəm...”

Aftandil İsrafilov səhhəti ilə bağlı 2 dekabr 2022-ci ildə reanimasiya yerləşdirilib. 2023-cü ilin mart ayında yenidən səhhətində problemlər yaranıb. 29 aprel 2023-cü ildə vəfat edib. İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Allahrəhməteləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)

NailZeyniyev,

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Dil üçün “kritik dövr” anlayışı necə işləyirsə, oxuma üçün də oxşar həssas mərhələ var. Uşaqlıqda təxminən 5–12 yaş arası beyin oxuma ilə bağlı bacarıqları daha sürətli və təbii mənimsəyir. Bu mərhələdə oxumaq təkcə hərfləri tanımaq deyil; diqqəti saxlamaq, hekayə xəttini izləmək, empatiya qurmaq kimi qabiliyyətlər də paralel inkişaf edir.

Ailə mühiti burada əsas faktordur. Evdə kitabın olması, valideynin oxuması, uşağa kitab oxuması bunlar vərdişin formalaşmasına birbaşa təsir edir. Uşaq oxumağı davranış kimi görür, sonra onu təkrarlayır. Nümunə yoxdursa, vərdişin yaranması çətinləşir.

Məktəb bu boşluğu doldurmalı olduğu halda, bəzən əks təsir yaradır. Məcburi siyahılar, test yönümlü yanaşma, “oxuduğunu yoxlama” üzərindən qurulan sistem oxumağı zövqdən çıxarıb tapşırığa çevirir. Tapşırıq bitəndə davranış da dayanır.

Buna baxmayaraq, gənclikdə bu boşluğu doldurmaq mümkündür. Sadəcə mexanizm fərqlidir. Uşaqlıqda vərdiş təbii formalaşır, gənclikdə isə şüurlu səylə qurulur. Başlanğıcda oxumaq istəkdən çox intizam tələb edir. Bu mərhələ keçilməsə, davamlılıq yaranmır.

Bu çətin mərhələni aşanlar üçün nəticə fərqli üstünlüklər verir. Yetkin oxucu mətnlə daha dərin əlaqə qura bilir, çünki artıq həyat təcrübəsi var. Oxuduğu fikirləri öz yaşantısı ilə tutuşdurur, nəticə çıxarır. Yəni gec başlanğıc zəiflik deyil, başqa tip gücdür.

Praktik olaraq, gənclikdə oxuma vərdişini qurmağın ən effektiv yolu “doğru ilk kitab”dır. Bu kitab oxucunun marağına, dilinə, ritminə uyğun olmalıdır. Yanlış seçim başlanğıcı yarımçıq qoyur, doğru seçim isə oxumağı vərdişə çevirir. Bu seçim çox vaxt siyahılarla deyil, etibarlı tövsiyə ilə tapılır.

Uşaqlıqda formalaşmayan oxuma vərdişi sonradan bərpa oluna bilər. Amma bu, eyni proses deyil. Daha çox iradə tələb edir, daha yavaş qurulur, amma nəticədə eyni dəyəri verir. Fərq çatılan nöqtədə yox, yolun çətinliyindədir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.04.2026)