İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Deyirlər ki, mən anadan olanda ağlamaq əvəzinə gülmüşəm. Bundan təşvişə düşən valideynlərim xəstə olduğumu zənn edib həkim çağırıblar. O da mənə baxıb və deyib ki, gülüş sağlamlığın ilkin əlamətidir” – məşhur karikatura rəssamı Nəcəfqulu İsmayılovun sözləridir.

 “Əziz Nəcəfqulu! Bu böyük istedadlı, səmimi və könül oxşayan sərginlə səni təbrik edirəm. Köhnə və yeni Bakının doğma obrazları və insanları ilə Moskvada görüşməyimə çox şadam. Sənin gözəl və böyük sənətinə həmişə dərin məhəbbətlə yanaşıram” – Bu isə ötən əsrin 70-ci illərində Moskvada “Fitil” kinoteatrında Nəcəfqulunun sərgisinə baxan dünya şöhrətli rəssam Tahir Salahov təəssüratlarıdır.

Nəcəfqulu İsmayılov 15 mart 1923-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. O, 1936–1940-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində təhsil alıb, Böyük Vətən müharibəsinin başlanması səbəbilə ali təhsilini davam etdirə bilməyib. Rəssam 1952–1979-cu illərdə "Kirpi" satirik jurnalında baş rəssam kimi çalışıb. Rəssam yaradıcılığı boyu qrafika ustası və rəngkar kimi fəaliyyət göstərib.

O, "Kirpi" satirik jurnalı üçün karikaturlar, şarjlar və başqa qrafik əsərlər yaradıb, rəsm və plakatlar işləyib, Cəlil Məmmədquluzadənin hekayələrinə, Mirzə Ələkbər Sabirin "Hophopnamə"sinə illüstrasiyalar çəkib. Nəcəfqulu İsmayılovun dəzgah rəngkarlığının portret, süjetli tablo və natürmort janrlarında bir sıra əsərləri vardır. Onun yaradıcılığında portret janrı əhəmiyyətli yerə malikdir.

Onun bu qəbildən olan əsərləri sırasına "Qubalı Fətəli xan" (1947), "General Həzi Aslanov" (1949), "Sara Aşurbəyli" (1951), "Şair Mirzə Əli Möcüz" (1954), "Yazıçı Abdulla Şaiq" (1955), "Ana" (1967), "Yazıçı Cəlil Məmmədquluzadə" (1967), "Şair Səməd Vurğun" (1967), "Akademik Mikayıl Useynov" (1972), "Səttar Bəhlulzadə" (1973), "Üzeyir Hacıbəyov" (1975), "Nəsirəddin Tusi" və digər portretlər daxildir.

Rəssamın süjetli tablo və mənzərə janrında yaratdığı əsərlərinə "Qrand-opera" (1960), "İçərişəhərdə küçə" (1960), "Səadət" (1970), "Realist rəssam" və başqaları daxildir. O, "Qayğıkeş ferma müdiri", "Əsl şərəf lövhəsi belə olar", "Axır ki dil tapdıq", "Sözsüz" və başqa karikaturlarında qarşılaşdığı neqativ hallara olan münasibətini əks etdirib. Rəssam 1958-ci ildə tarixi mövzuda olan "Nəsiminin edamı" əsərini yaradıb.

Nəcəfqulu İsmayılov "Kirpi" jurnalında çəkdiyi karikaturların sözlərini də yazıb. O, bir sıra mədəniyyət xadimlərinin portretlərini yaradıb, Tahir Salahov, Mikayıl Abdullayev, Fikrət Əmirov, Cəlal Qaryağdı, Bəşir Səfəroğlu və başqalarının dostluq şarjlarını işləyib. 1940-cı illərdən başlayaraq tarixi lövhələr, surətlər, habelə mədəniyyət xadimlərinin obrazlarını ilə respublika və Moskvada təşkil edilən rəssamlıq sərgilərində iştirak edib.

Bakıda, Moskvada, Leninqradda (indiki Sankt Peterburqda) fərdi sərgiləri açılıb və burada onun şəkillərindən ibarət bir neçə albom, kitablara çəkliyi illüstrasiyalar nümayiş etdirilib. İllər ərzində "Kirpi", "Krokodil" və başqa satirik jurnal səhifələrində onun yüzlərlə karikaturu dərc olunub. Rəssam 1970–1982-ci illərdə Məhəmməd Füzulinin, Mirzə Ələkbər Sabirin, Üzeyir Hacıbəyovun misdən barelyeflərini də hazırlayıb.

Onun əsərləri Almaniyanın, Kanadanın, Livanın, Rusiyanın və digər ölkələrin sərgi salonlarında nümayiş olunub. Rəssamın "Kirpi" jurnalı üçün çəkdiyi bir çox əsər 1970-ci illərdə Bolqarıstanın Qabrovo şəhərində gülüşlə bağlı keçirilmiş beynəlxalq yarışmada sərgilənib.

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

- "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı

O, 25 mart 1990-cı ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.03.2026)

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Azərbaycanın dəyərli yazıçı, qiraətçi və pedaqoqlarından biri olan Lalə Həsəncan xanımın 24 mart tarixində qardaş Türkiyədə möhtəşəm bir tədbiri keçirəcəkdir. O, tədbirdən öncə bir sıra görüşlərdə iştirak edərək Azərbaycanı layiqincə təmsil etmişdir. Həmin görüşlər barədə ətraflı məlumatla sizləri tanış edəcəyəm.

Lalə Həsəncan “Tek Hedefimiz Eğitim Derneği”nin sədri Mutlu Cem Yıldırımı dərnəyin mərkəzində ziyarət etdi. Bu mühüm görüşdə onu Edebiyat Magazin qəzetinin baş yazarı Güven Albayrak müşayiət etdi.

Ziyarət yalnız nəzakət görüşü deyil, eyni zamanda ədəbiyyatın, mədəniyyətin və ortaq yaddaşın yenidən qurulduğu bir zəmin oldu. Dərnək mərkəzində keçirilən görüşdə Arzu Ünal, Tahsin Kılıç, Ahmet Sabaz, Erdinç Güngör və azərbaycanlı şair Hamid Ahmetzade başda olmaqla bir çox isim iştirak etdi. Xüsusilə Həsəncan ilə Ahmetzade arasında baş tutan söhbət iki qardaş coğrafiyanın duyğu körpüsünü gücləndirən səmimi anlarla yadda qaldı.

Dərnəyin sədri Mutlu Cem Yıldırım dərnəyin vizyonu və təhsil yönümlü fəaliyyətləri haqqında məlumat verərkən, mədəni tədbirlərə verdikləri önəmi xüsusi vurğuladı. Lalə Həsəncana gələcək layihələr üçün açıq dəvət edən Yıldırım, Azərbaycan və Türkiyə arasında qurulacaq hər cür mədəni əməkdaşlıqdan məmnunluq duyacaqlarını ifadə etdi.

Ziyarətdə qəbul edilən ən diqqətçəkən qərarlardan biri isə dərnəyin bir gün əvvəl səhnələnəcək teatr tədbiri ilə 24 martda keçiriləcək şeir gecəsinə tam dəstək verməsi oldu. Bu iki tədbirin ard-arda baş tutacaq olması, sənətin fərqli sahələrinin bir araya gəlməsini təmin edəcək.

Həsəncanın özünəməxsus və zərif geyimi də görüşün estetik tərəfini daha da gücləndirdi. Sənətin yalnız sözlə deyil, duruş və üslubla da özünü göstərdiyini bir daha ortaya qoydu.

24 mart çərşənbə axşamı Altunizade Mədəniyyət Mərkəzində keçiriləcək “Azərbaycan–Türkiyə Şeir Gecəsi” iki ölkənin ortaq ruhunu misralarda bir araya gətirəcək. Türkiyə ilə Azərbaycan arasında qurulan bu ədəbi körpü yalnız bir tədbir deyil, eyni zamanda qəlbdən qəlbə qurulan güclü bir bağ olacaq.

Bu görüş ədəbiyyatın sərhəd tanımayan gücünü bir daha xatırladır: Sözlər həqiqətən qardaşdır.

Güc Birliyi ilə Sənətlə Dolu İki Gün: Çanaqqaladan Şeir Bağına

“81 İl Gönül Elçileri Platformu” və “Tek Hedefimiz Eğitim Derneği” mədəni bir səfərbərlik başladaraq iki böyük tədbirə birgə imza atır. Hər iki platformada da idarəçi kimliyi ilə körpü rolu oynayan Arzu Ünalın təşəbbüsləri ilə dərnəklər bütün üzvləri və idarə heyətləri ilə bu mənalı proqramlarda birlikdə hərəkət etmək qərarı almışdır. Bu həmrəyliyin ilk addımı olaraq, 23 mart bazar ertəsi axşamı saat 20:00-da Altunizade Mədəniyyət Mərkəzində, Bədii rəhbər Gürşan Atik və tələbələrinin hazırladığı “Çanaqqala Dastanı Lirik / Epik Tamaşası” ilə milli ruhumuzu coşduracağıq.

Sürət kəsmədən davam edən bu könül birliyi, növbəti gün – 24 mart çərşənbə axşamı saat 19:00-da yenə eyni ünvanda keçiriləcək “Azərbaycan–Türkiyə Şeir Gecəsi” ilə taclanacaq. YAZAK (Yazarlıq Akademiyası Dərnəyi) əməkdaşlığı və Lalə Həsəncan ilə Şeref Yılmazın təqdimatı ilə baş tutacaq bu gecədə “Bir millət, iki dövlət” ideyası misralara çevriləcək. Hər iki dərnəyin rəhbərliyi bu sənət şöleninə bütün üzvlərini və xalqımızı dəvət edərək, sənətin, tarixin və qardaşlığın birləşdirici çətiri altında bir araya gəlməyə çağırır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)

Yeni mədəniyyət qanununun hazırlanması və onun məqsədi haqqında

Əbülfəz Babazadə,
kulturoloq-yaponşünas, “Simurq” Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasının vitse-prezidenti.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

18 mart 2026-cı il tarixində Milli Məclisin Elm və Təhsil Komitəsinin iclasında Azərbaycanda incəsənət məktəblərinin müasir vəziyyəti və inkişaf perspektivlərinə həsr olunmuş ictimai dinləmələr keçirildi.

Dinləmələri Milli Məclisin Elm və Təhsil Komitəsinin sədri, professor Anar İsgəndərov açdı. O, elm və təhsil kimi mühüm mədəni institutların qanunvericilik tənzimlənməsi ilə məşğul olan komitənin rəhbəri kimi bu sahələrin Azərbaycan cəmiyyətinin və dövlətinin tərəqqisində xüsusi rolunu vurğuladı.

Əsas məruzə ilə mədəniyyət naziri Adil Kərimli çıxış etdi. O, Prezident İlham Əliyev tərəfindən imzalanmış “Azərbaycan mədəniyyəti – 2040” yeni sosial-mədəni inkişaf konsepsiyasını geniş şəkildə təhlil etdi.

Müzakirələrdə Milli Məclisin deputatları – Polad Bülbüloğlu, AMEA-nın müxbir üzvü, professor Bəxtiyar Əliyev, Ceyhun Məmmədov, Şahin Seyidzadə, Mehriban Vəliyeva, Azərbaycan Milli Konservatoriyasının rektoru professor Kəmalə Dadaş-zadə, Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin rektoru professor Ceyran Mahmudova, Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının professoru Zümrüd Dadaş-zadə və digərləri çıxış etdilər.

Biz dinləmələrdə iştirak edən, Azərbaycan kulturologiyasının banisi, “Simurq” Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasının prezidenti, professor Fuad Məmmədovla – Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin Müşahidə Şurasının sədri, Sülh Mədəniyyəti İnstitutunun (YUNESKO) fəxri prezidenti ilə söhbət etdik və yeni dövlət konsepsiyasının daha uğurlu həyata keçirilməsi imkanlarına elmi yanaşmanı izah etməsini xahiş etdik.

– Fuad müəllim, “Azərbaycan mədəniyyəti – 2040” konsepsiyası fonunda ölkənin strateji inkişaf vəzifələrini kulturologiya elminin müasir nailiyyətləri baxımından necə qiymətləndirirsiniz?

– Prezident İlham Əliyevin imzaladığı bu konsepsiyada ilk dəfə olaraq mədəniyyətin cəmiyyət və dövlət həyatının bütün sahələrini əhatə edən bütöv sosial sistem kimi düzgün anlayışı təqdim olunur.

“Bilik mədəniyyəti” və “davranış mədəniyyəti” anlayışları xüsusi diqqət çəkir. Bunlar mənəvi mədəniyyətin – intellektual və əxlaqi qanadlarıdır və onların harmonik inkişafı cəmiyyətin bütün uğurlarını, milli kimliyi və dövlətin dayanıqlı, rəqabətqabiliyyətli inkişafını müəyyən edir.

Nazir Adil Kərimli də çıxışında düzgün olaraq qeyd etdi ki, yeni konsepsiyada mədəniyyət anlayışı incəsənət çərçivəsindən kənara çıxaraq cəmiyyət həyatının bütün sahələrini əhatə edir. Bu, mədəniyyətə innovativ elmi yanaşmadır.

Konsepsiya Ümummilli Lider Heydər Əliyevin mənəvi mədəniyyət, ziyalılar və azərbaycançılıq ideologiyası ilə bağlı ideyalarına, həmçinin Prezident İlham Əliyevin elm və təhsilin inkişafına dair baxışlarına əsaslanır.

Bu, yüksək mədəniyyətli vətəndaşların formalaşdırılmasına aparan düzgün yoldur. Belə insanlar insan kapitalının əsasını, milli inkişafın aparıcı qüvvəsini təşkil edir.

– Bu məqsədlərə nail olmaq üçün hansı idarəetmə texnologiyalarından istifadə olunmalıdır?

– Əvvəlcə elm, təhsil və mədəniyyət sahəsində çalışan bütün mütəxəssislər yeni “Mədəniyyət haqqında” qanunun hazırlanmasında fəal iştirak etməlidirlər.

Bu qanun mədəniyyəti insanın yaratdığı “ikinci təbiət” kimi – bütöv sosial sistem kimi nəzərdən keçirməlidir.

Qanunda elm, təhsil və maarifçilik kimi strateji sahələrin rolu ilə yanaşı, incəsənət, ədəbiyyat, mədəni irs və davranış mədəniyyəti də harmonik şəkildə əks olunmalıdır.

Eyni zamanda hüquq, əmək və idarəetmə mədəniyyəti, tibb və ekologiya kimi sahələr də mədəniyyət sisteminin tərkib hissəsi kimi nəzərə alınmalıdır. Çünki bunlar sosial-iqtisadi inkişaf və dövlət təhlükəsizliyi ilə birbaşa bağlıdır.

– Yeni sosial-mədəni siyasətdə hansı dəyərlər və prioritetlər ön planda olmalıdır?

– Yeni qanunda dəyərlər, məqsədlər və prinsiplər Heydər Əliyevin irsi, Prezident İlham Əliyevin ideyaları və müasir kulturologiya elminin nailiyyətləri əsasında formalaşdırılmalıdır.

İntellektual, etik, hüquqi və idarəetmə mədəniyyətinin inkişafı əsas prioritetlərdən biri olmalıdır.

Əsas məqsəd yüksək mədəniyyətli vətəndaşların formalaşdırılmasıdır. Bu isə ölkənin uzunmüddətli rəqabət qabiliyyətinin əsas şərtidir.

Belə vətəndaşlar Azərbaycanın davamlı inkişafının əsas resursudur və bu model gələcəkdə qlobal səviyyədə nümunəyə çevrilə bilər.

– Yeni qanuna hansı yeniliklərin daxil edilməsini təklif edirsiniz?

– İlk növbədə kulturologiyanın elm və tədris sahəsi kimi institusionallaşdırılması qanunla dəstəklənməlidir.

Dövlət idarəçiliyində qəbul olunan qərarların kulturoloji ekspertizası tətbiq edilməlidir.

Təhsil sistemində və cəmiyyətdə kulturoloji təhsil və maarifləndirmə məcburi xarakter almalıdır. Bu, sistemli düşüncənin formalaşmasına kömək edəcək.

Heydər Əliyev adına Kulturologiya Akademiyasının yaradılması, ali məktəblərdə müvafiq kafedraların açılması, həmçinin məktəbəqədər və orta təhsil müəssisələrində bu istiqamətin inkişafı vacibdir.

Mədəniyyət Nazirliyi yanında kulturoloji maarifləndirmə mərkəzinin yaradılması da mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Bu cür sistemli düşüncə insanlara başqalarının gördüyündən fərqli olaraq yeni imkanları görmək imkanı yaradır və innovativ inkişaf üçün zəmin yaradır.

P.S.

Sonda professor Fuad Məmmədov Anar İsgəndərova yüksək səviyyədə təşkil olunmuş ictimai dinləmələrə görə, mədəniyyət naziri Adil Kərimliyə və işçi qrupuna isə “Azərbaycan mədəniyyəti – 2040” konsepsiyasının hazırlanmasındakı töhfələrinə görə təşəkkür bildirildi.

Sirr deyil ki, bu konsepsiya Azərbaycan xalqının intellektual və mənəvi inkişafı üçün geniş perspektivlər açır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)

Tacikistan hökuməti yanında Gənclər və İdman Komitəsi tərəfindən təşkil olunan beynəlxalq festival çərçivəsində Azərbaycan mədəniyyətinin UĞURLU TƏQDİMATI

Turanə Orucova,

İncəsənətin Tərəqqisinə Dəstək İctimai Birliyinin sədri.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Tacikistan hökuməti yanında Gənclər və İdman Komitəsi tərəfindən təşkil olunan beynəlxalq festival çərçivəsində Azərbaycan mədəniyyətinin uğurlu təqdimatı diqqət mərkəzində olmuşdur. İncəsənətin Tərəqqisinə Dəstək İctimai Birliyinin sədr müavini Nəzrin Mansırlının ifasında səsləndirilən Azərbaycan musiqisi iştirakçı ölkələrin nümayəndələri tərəfindən böyük maraq və rəğbətlə qarşılanmışdır.

Festival çərçivəsində təqdim olunan musiqi nömrələri Azərbaycan milli musiqisinin zənginliyini, dərin köklərə malik mədəni irsimizi və incəsənətimizin yüksək səviyyəsini bir daha nümayiş etdirmişdir. Nəzrin Mansırlının peşəkar ifası, səhnə mədəniyyəti və səsinin özünəməxsus tembri tamaşaçılar tərəfindən xüsusi alqışlarla qarşılanmış, Azərbaycan musiqisinin beynəlxalq auditoriyaya təsir gücünü bir daha ortaya qoymuşdur.

Qeyd etmək lazımdır ki, belə beynəlxalq tədbirlər müxtəlif xalqlar arasında mədəni əlaqələrin inkişafına, qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmlənməsinə və milli dəyərlərin tanıdılmasına mühüm töhfə verir. Azərbaycan musiqisinin bu cür platformalarda təqdim olunması ölkəmizin zəngin mədəniyyətinin dünyada daha geniş tanınmasına xidmət edir və milli incəsənətimizin beynəlxalq səviyyədə nüfuzunun artmasına şərait yaradır.

Eyni zamanda, Azərbaycan mədəniyyətinin xarici ölkələrdə təbliği, ölkəmizin mədəni diplomatiyasının gücləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu kimi uğurlu çıxışlar Azərbaycanın incəsənət sahəsində əldə etdiyi nailiyyətlərin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılmasında mühüm rol oynayır.

İncəsənətin Tərəqqisinə Dəstək İctimai Birliyi olaraq, gələcəkdə də Azərbaycan mədəniyyətinin, milli musiqimizin və incəsənətimizin beynəlxalq arenada tanıdılması istiqamətində fəaliyyətimizi davam etdirmək əzmindəyik.

Sonda, göstərilən diqqət və dəstəyə görə Azərbaycan Respublikasının Gənclər və İdman Nazirliyinə təşkilat olaraq dərin təşəkkürümüzü bildiririk.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)

ONU DAŞQIN APARDI...

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Həsən (Həsənağa) Turabovun adı çəkiləndə istər-istəməz gözlər önünə Gəray bəy obrazı gəlir. Sovet təbirincə mənfi sayılan, qolçomaq kimi xalq düşməni hesab edilən bu obrazı əksinə, əsl kişilik, qeyrət mücəssiməsi kimi xalq sevdi. İndi isə zəmanə dəyişib, indi sovetlər mənfi, bəylər müsbət sayılırlar. Gəray bəyin aktuallığı bir qədər də artıbdır.

Həsən Turabov 1938-ci ilin 24 mart tarixində Bakı şəhərində anadan olub. O, 31 nömrəli orta məktəbdə təhsil alıb. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan İncəsənət İnstitutuna daxil olub və 1960-cı ildə ali təhsilini aktyorluq ixtisası üzrə başa vurub. Elə həmin ildən etibarən Azərbaycan Dram Teatrında aktyor kimi fəaliyyətə başlayıb, ömrünün sonuna qədər bu teatrda çalışıb. 1987–2001-ci illər aralığında teatrın direktoru və bədii rəhbəri vəzifələrində işləyib.

 Onun rəhbərliyi dövründə teatr əsaslı təmir edilib, neçə-neçə klassik və müasir əsərlər səhnəyə qoyulub. Səhnə fəaliyyətinə başladığı ilk illərdən lirik-psixoloji üslubu ilə seçilib, Azərbaycan və dünya dramaturqlarının əsərlərində baş rolları ifa edib. Ağasadıq Gəraybəyli, İsmayıl Dağıstanlı, İsmayıl Osmanlı, Mehdi Məmmədov, Adil İsgəndərov və neçə-neçə başqa sənətkarlarla tərəf-müqabil olub.

Səhnədə yaratdığı rollar arasında Vahid ("Kəndçi qızı"), Azər ("Yaxşı adam"), Hamlet ("Hamlet"), Lionel ("Orman qızı"), İsgəndər ("Ölülər") Xəyyam ("Xəyyam") xüsusilə seçilir. Həsənağa Turabov bir sıra bədii filmlərdə, o cümlədən televiziya filmlərində maraqlı və yaddaqalan surətlər yaradıb. "Yeddi oğul istərəm" filmindəki "Gəray bəy" obrazı onun ən yaddaqalan rollarındandır. Onun digər bir yaddaqalan rolu "Babək" filmində yaratdığı Afşin roludur.

Həsən Turabovun "Axırıncı aşırım", "Çarvadarların izi ilə", "Ürək… Ürək…", "Sevinc buxtası", "Dantenin yubileyi", "Qəm pəncərəsi", "Bəyin oğurlanması" və başqa filmlərdəki rolları da öz ifa tərzilə seçilir. "Qanlı zəmi" filminin isə rejissoru şəxsən məhz sırf özü olub. Onun son çəkildiyi filmlər isə Rüstəm İbrahimbəyovla Ramiz Həsənoğlunun "Ailə" və Eldar Quliyevin "Nə gözəldir bu dünya…" filmləri olub.

Həsən Turabovun Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin professoru kimi pedaqoji fəaliyyəti də səmərəli olub. O, zəngin təcrübəsinə əsaslanaraq, gənclərin bu nəcib, eyni zamanda mürəkkəb sənətin incəliklərinə yiyələnməsi və Azərbaycan teatrının ənənələrini davam etdirə biləcək sənətkarların yetişdirilməsi işində əlindən gələni edib.

Təltif və mükafatları

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- 2 dəfə Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı

- "Şöhrət" ordeni

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

Filmoqrafiya

1. Qara daşlar (film, 1956)

2. Əmək və qızılgül (film, 1962)

3. Telefonçu qız (film, 1962)

4. Əhməd haradadır? (film, 1963)

5. Möcüzələr adası (film, 1963)

6. Romeo mənim qonşumdur (film, 1963)

7. Cazibə qüvvəsi (film, 1964)

8. Ulduz (film, 1964)

9. Zirvə (film, 1964)

10. Arşın mal alan (film, 1965)

11. Yeddi oğul istərəm (film, 1970)

12. Mən mahnı qoşuram (film, 1979)

13. İnsan məskən salır (film, 1967)

14. Bizim Cəbiş müəllim (film, 1969)

15. Dəli Kür (film, 1969)

16. Sevil (film, 1970)

17. Axırıncı aşırım (film, 1971)

Aktyorun şəxsi həyatını da, yaradıcılığını da bir hadisə məhv edib, elə onu ölümə də həmin hadisə aparıb çıxarıbdır.

Məktəb illərində Həsən Solmaz adlı qızı sevirmiş, sonralar bu sevgi daha da güclənib. Lakin, Həsənin həm aktyor, həm də bakılı olması bu sevdaya mane olub. Qızın əslən şuşalı və Qasım bəy Zakirin nəticəsi olan anasının Həsən əsla xoşuna gəlmirmiş. Uzun çək-çevirdən sonra onlar hər halda nişanlanıblar. Lakin sonradan ailəsi Solmazı başqa adama ərə vermək istəyib. Solmazsa heç kimə heç nə demədən Həsənə qoşulub nikah idarəsinə gedib. Onlar özlərinə yüngülvari toy da ediblər. Xoşbəxt ailə qurublar, Daşqın, Yalçın və Sevin adlı övladları dünyaya gəlib…

Aktyor ilki olan oğlu Daşqını hədsiz sevirmiş, oğlu polis olmaq istəyəndə bunun ziddinə getsə belə oğlu onunla razılaşmayıb. 1997-ci ildə Siyəzəndə xidmət edən Daşqın 8 mart günü ailəsinin yanına gəlibmiş, bacısı ilə görüşəndə ona deyibmiş ki, istəyirəm, rayona getməyim, bir neçə gün Bakıda qalım. Amma sonra fikrini dəyişir və gedir. Martın 10-da əməliyyat zamanı cinayətkarın açdığı atəşdən vəfat edir.

Daşqın vurulanda Həsən Turabova xəbər çatanda o inanmayıb. “Necə yəni, Daşqını vurublar, axı onunla təzəcə danışmışam”, söyləyib.

Qızı Sevinc xanım müsahibələrinin birində bu barədə belə deyir:

-Bizə Siyəzəndən zəng vuranda dedilər, yaralıdı, həkim gətirin. Atam burdakı dostlarına xəbər verib qapıdan çıxmaq istəyəndə zəng gəldi ki, Daşqın artıq keçinib. Atam oğlundan sonra yaşamaq istəmirdi. Dərmanlarını da atmırdı. Yalandan deyirdi ki, özümü yaxşı hiss edirəm. O, nə yaşadısa, bizim sayəmizdə məcburən yaşadı. Evdə də qardaşımın şəklini divara vurmuşdu. Bəzən işdən gələndən sonra saatlarla əyləşib onun şəklinə baxırdı. Ürəyinə görə atamın ayaq damarlarında əməliyyat aparmışdılar. Bir gün ayaqlarını açıb mənə göstərdi, dedi, Sevinc bax, ayaqlarım yavaş-yavaş sağalır. Səhəri gün anamla televizora baxdı, xeyli dincəldi. Sonra gəldi otağa, məndən soruşdu ki, Daşqın hanı? Bunu deyəndən sonra ürəyi tutdu, elə ayaq üstəcə divara söykəli keçindi. Eyni ilə “Yeddi oğul istərəm” filmindəki Gəray bəy kimi keçindi. Biz bilmədik, o, oğlu Daşqını çağırırdı, yoxsa nəvəsini.

Oğlunun ölümünə qədər səhhətindən şikayətçi olmayan aktyor sonradan ciddi xəstəliklərlə üz-üzə qalıb. Ürəyi zəifləyib, şəkər xəstəliyindən əziyyət çəkib. O, teatrdakı bütün rollarından imtina etmişdi. Hər gün ailəsindən xəbərsiz gizlin-gizlin Daşqınının qəbrini ziyarət edirdi. Dünyasını dəyişməzdən əvvəl ailə üzvlərinə və dostlarına vəsiyyət edirdi: Mənə nəsə olsa, oğlum Daşqının sol tərəfində dəfn edin.

Ömrünün son günlərində teatrşünas İlham Rəhimli ilə söhbət edərkən ona deyib: “İlham, inan mənə, sənin canın üçün, hər şeydən usanmışam, oğlum Daşqının yanına getmək istəyirəm...”

Ən böyük arzusu Qacar rolunu ifa etmək olub. Bu rol üçün də hazırlaşırmış. Ancaq ard-arda baş verən hadisələr onu sənətdən soyudub. Qacarı ifa etməkdən imtina edib. Özünün ən çox sevdiyi obraz isə əlbəttə ki, Gəray bəy olub. Həmin filmin sonluğunda ssenariyə görə Gəray bəyi Bəxtiyar öldürməliydi. Aktyor rejissora deyib ki, bəyi komsomol vurmamalıdır, o, özünü vursa, daha yaxşı alınar.

Çəkiliş heyəti də onunla razılaşıb…

2003-cü ildə aktyor ürəyindən əməliyyat olub, lakin, vəziyyəti yaxşılaşmaqdan daha da pisləşib. O, 2003-cü ildə fevralın 23-də dünyasını dəyişib. "Qurd qapısı" qəbiristanlığında dəfn olunub. Aktyor vəfat edəndə sənət dostları, rəsmi qurumlar onun harada dəfn olunması haqqında müzakirələr aparıblar. Fəxr Xiyaban təklifi səslənəndə aktyorun qardaşı Aydının cingiltili səsi hamını titrədib: “Daşqının yanında! Qurtardıq...”

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24. 03.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalında tanınmış şair Vaqif Bəhmənlinin şeirləri ilə tanışlığınız davam edir.                                       

CƏZİRƏ

Yoxumla zirvədəyəm, varım sevda quyusu,

Nə qəhr edir məni qəm, nə sevgidən doyuram.

Bağını div qəhr edən dar məsləklər uyusun,

Məsləkin gen yolunda beşikdən müntəzirəm!

Yaxasını şər didən, dada yetən imdad mən,

Bədbəxtləri hifz edən qutudakı nəzirəm.

Baş ayıran bədəndən, balta çalan cəllad mən,

qul, qaravaş, yolötən, həm şah, həm də vəzirəm.

Dibdən qalxır bu qara; nə qaram var, el yusun,

Hörməkçün son divara qaralmış daş əzirəm.

Qorxu hara, mən hara; sarayımı sel yusun – 

Cəmi sarsıntılara cəddə görə dözürəm.

Yalnız bircə ricam var, lütfən, barəmdə susun,

Siz ey göydə uçanlar, mən dibdə kök gəzirəm.

Xırda işıq saçanlar, qoy sizi Günəş yusun,

Mənə kifayət edir içimdəki cəzirə!

QƏRİBƏ BƏNDƏ

Mən –

nə yaxşı müxalifət oldum,

nə yaxşı iqtidar,

nə yaxıb-yandıran atəş,

nə üşüdən qar;

Mən –

nə fəhmli uşaq oldum,

nə müdrik, nə ixtiyar,

nə göy üzü qədər hüdudsuz,

nə məzar çuxuru kimi dar;

Mən –

nə basılmaz qoşunda sərbaz,

nə məğlub orduya havadar,

nə ataya köməkçi,

nə anaya ələkçi,

nə bacıya himayədar;

Mən –

nə baba qədri bilən,

nə nənə ətəyindən yapışan vəfadar,

nə qardaş qulluğunda qul,

nə övlad nəzərində hökmdar;

Mən –

nə tufan oldum,

nə xəzri, nə gilavar,

elə hey yapışdım

Allahın ətəyindən,

Elə hey səbir, səbir...

Elə hey söylədim,              

vaxta var,  hələ var;

Mən –

nə heç oldum, nə də var,

gün sürdüm könlüm qubar,

ömr etdim əlim qabar.

Mən –

nə gülüstan oldum,

                        nə də bağ,

                        nə bağ qoruyan divar,

nə ağac oldum, nə yarpaq,

nə göy – dərin,

             nə hava – fərqli, 

                   nə su – oynaq,

                        nə torpaq –  hamar;

Mən –

nə suda balıq oldum,

nə su üstündə qayıq,

nə qayıq çiynində avar;

Mən –

nə müjdəçi oldum,

nə piyada, nə suvar,

cənnətdə keçdi ömrüm.

nə qış gördüm,

nə yay, nə payız, nə bahar;

Mən...

bu mənəm, qafası boş

alın yazısı zayıl;

Xoş gəldin, cənab Əzrayıl,

bu bədbəxt bəndəni də

vur qoltuğuna, apar,

Dərgaha çatanda de ki,

xəbərin varmı, Allah,

səltənət küncündə sənin

belə bir bəndən də var,

belə bir bəndən də var!!! 

RUHUNUN UŞAĞI

Bir də görərsən getdim –

hökm etdi bir qaşıq qan.

Ya yolçuya qismətdi,

ya da quşa başaq can.

Cənazəmin altına

girəndə çaşacaqsan!

Çünki, oğul, ruhumun

gözündə də uşaqsan...

BOŞLUQ

Qala qurduq,

          yıxdı həyat –

yasa döndü büsatımız.

Vədə xilaf çıxdı həyat,

heç gülmədi həyatımız...

Qaya – qarğış, gen dərə – kin;

yol bulmağa savad yoxdu.

Gərək varım o yerə ki,

o yerlərdə həyat yoxdu!

SƏBİR QOŞMASI

Suyun səbri sıxılanda daşlaşır,

Daşın səbri tükənəndə qum olur.

Səbrin dəlil-sübutudu başdaşı,

Son ricası: – Boş ağzını yum, – olur.

Səbr meydan...

                    tərə çıxır qaçan at

tək almanın cecəsidi bu həyat!

Cadar-cadar qabıq qoyur meyvacat –

Səbrə əvəz, içi sulu tum olur.

Səbir qonşu çəpəridi kəndlinin,

Dözümüdü, təpəridi kəndlinin,

Səbir ki,var ləpiridi kəndlinin –

Kotan çəkir;

          kəltən torpaq şum olur.

Səbir haqqdı – düz ayağı, düz əli,

gültək açır gələn yaza xəzəli...

Səbirdirsə yüz adından əzəli,

Onda Allah səbir olmursa, kim olur?

Zirvələrin dözümüdü qar, əlbət,

Məcnunlara səbir verir yar, əlbət...

Səbrin də öz həyat tərzi var, əlbət;

Səhər açır, axşamüstü yumulur.

 “Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Bəzən elə insanlar olur ki, onların adı sadəcə bir şəxsiyyəti deyil, bir mövqeni, bir mübarizəni, bir dəyəri ifadə edir. Qənirə Paşayeva da belə simalardan idi. Onun doğum gününün yaxınlaşdığı bu günlərdə onu xatırlamaq təkcə bir siyasətçini yada salmaq deyil, eyni zamanda milli ruhu, vətən sevgisini və sözün gücünü xatırlamaq deməkdir.

Qənirə Paşayeva cəmiyyətə ilk növbədə jurnalist kimi tanındı. O, efirdə olduğu illərdə təkcə informasiya ötürən aparıcı deyildi, o, milli maraqları müdafiə edən, ağrılı mövzuları cəsarətlə gündəmə gətirən bir səs idi. Onun çıxışlarında diqqət çəkən əsas məqam səmimiyyət idi. Qənirə xanım danışarkən sanki rəsmi kürsüdən deyil, bir ana, bir bacı, bir vətəndaş kimi danışırdı. Bu isə onun sözünü daha təsirli və daha inandırıcı edirdi.

Sonrakı illərdə siyasi fəaliyyətə qoşulan Qənirə Paşayeva bu səmimiyyəti və prinsipiallığı parlament tribunasına da daşıdı. O, milli məsələlərdə kompromisə getməyən, Qarabağ həqiqətlərini beynəlxalq platformalarda yorulmadan dilə gətirən siyasətçilərdən biri idi. Harada çıxış edirdisə, Azərbaycanı müdafiə etməyi özünə borc bilirdi. Onun nitqləri emosional olduğu qədər də faktlara söykənirdi. Bu da onu həm sevdirir, həm də rəqibləri üçün çətin opponentə çevirirdi.

Qənirə Paşayevanın yadda qalan məqamlarından biri də erməni həmkarı ilə canlı yayımda baş verən mübahisə idi. Televiziya debatında erməni tərəfin nümayəndəsi Qarabağla bağlı əsassız iddialar səsləndirərkən, Qənirə Paşayeva sakit, lakin qətiyyətli tərzdə tarixi faktları, beynəlxalq sənədləri və reallıqları bir-bir ortaya qoydu. O, qarşı tərəfin arqumentlərini təkzib etməklə yanaşı, suallar verərək onu çıxılmaz vəziyyətə saldı. Bir neçə dəqiqəlik bu debatda erməni həmkarı fakt qarşısında susmaq məcburiyyətində qaldı. Bu an sosial mediada geniş yayıldı və bir çoxları bunu “sözün diplomatiyası” kimi dəyərləndirdi. Qənirə Paşayeva həmin çıxışı ilə göstərdi ki, milli mövqeni müdafiə etmək üçün bəzən silah deyil, doğru söz və möhkəm iradə kifayətdir.

Onun fəaliyyətinin mühüm tərəflərindən biri də türk dünyası ilə bağlı təşəbbüsləri idi. Qənirə Paşayeva Türk dünyasının birliyi ideyasını ürəkdən müdafiə edir, müxtəlif ölkələrdə keçirilən tədbirlərdə bu mövzunu daim gündəmə gətirirdi. O, Azərbaycanın səsini təkcə ölkə daxilində deyil, beynəlxalq aləmdə də eşitdirməyə çalışırdı. Bu istiqamətdə gördüyü işlər onu geniş coğrafiyada tanıtdı və hörmət qazandırdı.

Qənirə Paşayeva yalnız siyasətçi deyildi. O, həm də ədəbiyyata bağlı bir insan idi. Yazdığı kitablar, şeirlər, publisistik yazılar onun daxili dünyasının zənginliyini göstərirdi. Onun qələmindən çıxan hər sətirdə vətən sevgisi, insanlara bağlılıq və həyat eşqi hiss olunurdu. Bu isə onun şəxsiyyətini daha da bütövləşdirirdi.

Bu gün onun doğum gününü xatırlayarkən insanlar təkcə siyasi fəaliyyəti deyil, insani keyfiyyətlərini də yada salırlar. Qənirə Paşayeva ehtiyacı olan insanlara kömək edən, şəhid ailələrinə xüsusi diqqət göstərən, gənclərlə tez-tez görüşən bir sima idi. Onun bu yanaşması onu xalqın ürəyində daha da doğmalaşdırmışdı.

Zaman keçir, illər ötür, amma bəzi adlar yaddaşlardan silinmir. Qənirə Paşayeva da həmin adlardandır. Onun həyat yolu, mübarizəsi və cəsarətli çıxışları gələcək nəsillər üçün örnək olaraq qalır.

Doğum günü yaxınlaşdıqca onu xatırlayanların sayı daha da artır. Çünki o, yalnız bir dövrün deyil, bir ideyanın daşıyıcısı idi — milli qürurun, cəsarətli sözün və mərhəmətli qəlbin ideyası.

Qənirə Paşayeva haqqında danışarkən bir həqiqət aydın görünür: bəzi insanlar ömrü ilə deyil, qoyduğu izlə yaşayır. Onun izi isə sözlərdə, çıxışlarda, xatirələrdə və ən əsası insanların qəlbində qalmaqdadır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)

Xanım Aydın,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

XX əsr Azərbaycan poeziyasında qəzəl deyəndə bir ad dərhal yada düşür – Əliağa Vahid. Klassik ənənələrin müasir ruhda davamçısı olan bu şair təkcə poeziyası ilə deyil, həyat tərzi, yumoru, sadəliyi və özünəməxsus xarakteri ilə də yadda qalıb. O, həm bir dövrün siması, həm də dövrünə sığmayan bir şəxsiyyət idi.

Sadə başlanğıc – Ucalan sənət

Əliağa Vahid 1895-ci il fevralın 17-də Bakıda dünyaya gəlib. Valideynlərinin erkən itkisi onun uşaqlığını ağırlaşdırsa da, daxili zəka və istedadı sayəsində poeziyaya üz tutdu. Təhsili yalnız mollaxana məktəbində üç siniflə məhdudlaşsa da, qalan bütün biliyi və ədəbi savadı şəxsi istedadı ilə formalaşdı. Gənc yaşlarında “Məcməüş-şüəra” ədəbi məclisinə qəbul olunması onun poeziyada ciddi addımlar atacağının xəbərçisi idi. Burada Azər (İmaməliyev) və Müniri kimi şairlərin təsiri altında qəzəl və satirik şeirlər yazmağa başladı.

Əliağa Vahidə “Vahid” təxəllüsü də məhz bu məclisdə verildi – yəni “yeganə”.

Poeziya ilə dirəniş

Vahid yaradıcılığı ilə qəzəl janrını Sovet ideologiyasının caynağından xilas edən yeganə sənətkar oldu. Hamının ərəb-fars şeirindən uzaqlaşdığı bir dövrdə o, bu klassik formaya müasir ruh verdi. Qəzəllərində Azərbaycan türkcəsinin saf, zəngin ifadə imkanlarından istifadə etməsi onu xalqın gözündə daha da ucaltdı.

Onun satirik şeirləri “Mollaxana” (1938), “Kupletlər” (1924) kitablarında ictimai nöqsanlara, mövhumata və cəmiyyətin ətalətinə sərt tənqid kimi səslənirdi. Vahid həm də döyüş şairi idi – “Döyüş qəzəlləri” və “Qələbəyə inam” motivli şeirlərində Vətənə bağlılıq hissləri aşıb-daşırdı.

Bəxti və bədxahı bol olan şair

Vahid uzun müddət ağır şəraitdə yaşadı. Yarıqaranlıq otağında yazdığı qəzəllər, içkiyə aludə olmadan sərxoş obrazı yaratması onun həm dövrana, həm də siyasi repressiyalara qarşı “ədəbi dirəniş”i idi. Danışırlar ki, repressiya illərində Mircəfər Bağırovun əlinə düşən siyahılardan birində Vahidin adı da olub. Bağırov, onu tanıyıb, deyib: “Bu sərxoşdan bizə nə ziyan?!” və adının üstündən xətt çəkib.

Onun bu “sərxoş maskası” bir çoxlarını yanıltmışdı. Əslində Vahid içki içməyə sonradan, həyatının çətinliklərində sığınacaq kimi başlamışdı. Hətta deyirlər ki, bir dəfə söz verib ki, araq içməyəcək, amma kafedən keçərkən dayanıb demişdi:

“Vahid, səndə ki, bu hünər var, bunu yüz qramla qeyd eləməmək insafsızlıq olardı!”

Qəlbi dolu, evi boş

Üzeyir Hacıbəyli bir dəfə onun yaşadığı yerə baş çəkəndə, Vahidin necə yarıqaranlıq otaqda yaşadığını görəndə heyrətlənmiş, “burda necə yazırsan?” deyə soruşmuşdu. Vahid isə gülümsəyərək:

“Doğrudan da bura mənim üçün kaşanədir,” – deyə cavab vermişdi. Elə bu səfərdən sonra Üzeyir bəy və Məmməd Səid Ordubadinin köməyi ilə ona ikiotaqlı mənzil verildi.

Zarafatçıl, baməzə, bədahətən söz deyən Vahid

Əliağa Vahidin həyatının baməzə, hazırcavab nümunələri çoxdur. Onun zarafatları təkcə dilə deyil, ürəyə də toxunur:

Aqşin Babayev bir məktəbdə Vahidlə görüş keçirəndə əvvəlcədən proqramı açıqlayır: “Axırda da bədii hissə olacaq, yeyib-içəcəyik.” Vahid cavab verir:

– Bəlkə görüşü bədii hissədən başlayaq?

Mir Cəfər Bağırov bir dəfə Vahidi çağırır: “Mənə sən öl de ki, araq içməyəcəksən.” Vahid:

– Ağa, sən öl, içəcəyəm.

Deyirlər, bir gün şairin sevimli iti ölür. O, bundan çox kədərlənir, hər yerdə bikef gəzir. Vahidin bu hərəkətinə görə onun dostları məsləhətləşirlər ki, gedib Əliağa Vahidlə "məzələnsinlər". Onlar şairin evinə gəlib deyirlər: “Ay Vahid, eşitmişik itin rəhmətə gedib, Allah rəhmət eləsin, axır qəmin olsun”. Əliağa Vahid də dostlarının onu məsxərəyə qoyduğun anlayır və dərhal yoldaşına deyir: "Ay arvad, çay dəmlə, itin qohum-əqrəbası başsağlığına gəlib".

Bu zarafatlar sadəcə gülüş üçün deyil, onun dünyagörüşünü, cəmiyyətə və həyata olan ironik münasibətini göstərirdi.

Şəxsi faciələr – səssiz ağrılar

Şairin şəxsi həyatı isə onun yaradıcılığından daha qaranlıq idi. İlk evliliyindən sonra uğursuz ailə həyatı yaşadı. Yaşlı vaxtı xəstəxanada ona qulluq edən 25 yaş cavan bir tibb bacısı ilə zarafatla başlayan münasibət evliliyə çevrildi. Uşaqları da bu xanımdan dünyaya gəldi. Lakin həyatının ümumi axarı boyu onu müşayiət edən bir tək kədər idi. Onun taleyindəki ən kəskin məqam – 1937-ci il repressiyalarından təsadüf nəticəsində qurtulması idi. Vahid bu ağır dövrə içkiyə aludə olmaqla, satirik “sərxoşluq”la, zarafatla dirəniş göstərmişdi.

Muğamla nəfəs alan qəzəllər

Əliağa Vahidin poeziyası muğamla vəhdətdə idi. Tarzənlər, xanəndələr onun qəzəllərindən dəfələrlə istifadə ediblər. Vamiq Məmmədəliyev deyirdi:

“Bu, Vahidin bir qəzəlxan olaraq xoşbəxtliyidir ki, xanəndələr daim onun qəzəllərinə müraciət edirlər.” Xanəndə Sabir Novruzov isə vurğulayırdı ki, "əruz vəznində yazılanları oxumaq mənim həmişə ürəyimcə olub" – bu da Vahidin poetikasının musiqiyə yaxınlığını təsdiqləyirdi. Seyid Şuşinski də hər hansı bir qəzəli muğam üstündə oxumazdan əvvəl Vahidlə məsələhətləşər, ondan qəzəlin mənasını, alt qatını öyrənərmiş. Bundan başqa, o həm də yaxşı tərcüməçi olub. Füzulinin farsca əsərlərinin tərcüməsi ilə bağlı keçirilən müsabiqədə birinci yer tutması həm də fars dilini gözəl bilməsini göstərir.

Stalinin Bakıda Vahidlə görüş istəyi və onun siyasi əhəmiyyəti

Şairin həyatında çox maraqlı məqamlar olub. Onlardan biri də Stalinin Vahidə olan xüsusi rəğbətidir. Deyilənlərə görə, Stalin Bakıya gələndə bir dəfə Mir Cəfər Bağırovdan, bir dəfə də Məmməd Əmin Rəsulzadədən onun üçün qurulan məclisdə Vahidi görmək istədiyini deyib.  Hər iki dövlət xadimi Əliağa Vahidlə tanışığı bilavasitə Stalinə görə olub. Bəlkə də, Vahidi repressiyadan qoruyan amillərindən biri bu da olub.

Yesenin və Vahid

Sergey Yesenin Bakıda olarkən şəhər çayxanalarından birində çay içir, hesab istəyəndə pulun ödənmiş olduğunu deyirlər. Çayın haqqını ödəyən Əlağa Vahid olur. Bu kiçik, amma mənalı jest iki böyük ədəbiyyat nümayəndəsinin dostluğuna körpü salır. Tezliklə Vahid və Yesenin arasında səmimi münasibət yaranır. Vahid rus şairini tez-tez poeziya məclislərinə aparırdı. Yesenin Azərbaycan dilini anlamasa da, qəzəllərin ahənginə, ritminə, poetik düzümünə heyran qalırdı. Bir gün Yesenin Vahiddən soruşur: “ – Sənin şeirlərin nədən bəhs edir?” Vahid təbəssümlə cavab verir: “Şair nə haqda yaza bilər ki? Eşq, həyat, ölüm...”

Son nəfəs, son qəzəl

Əliağa Vahid 1 oktyabr 1965-ci ildə dünyasını dəyişdi. Dəfnində iştirak edən adamlar danışır ki, dəfni zamanı cənazəsinin üstündə bir ağ kəpənək xeyli pərvaz edib. Dəfn bitdikdən sonra həmin kəpənəyin şairin məzarı üstündə öldüyünü görüblər. Bu, simvolika elə-belə deyildi. Bu, bir şairlə birgə onun ilham pərisinin, bir pərvanənin də şamla birgə ölümü idi...

Və onun dəfni Həsən bəy Zərdabi, Üzeyir Hacıbəyli və Səməd Vurğundan sonra Bakıda ən izdihamlı dəfn mərasimi sayılır.

Qəzəlin səsini yaşadan adam

Əliağa Vahid Azərbaycan poeziyasında həm qəzəlxandır, həm də ruh, səda, ironiya və ürək şairidir. O, sözün xalqla, musiqi ilə, həyatın acısı ilə qaynayıb-qarışdığı bir dövrdə yaşayıb, yaşadıb. Onun kimi şairlər hər əsrdə bir doğulur. Qəzəldə son nəfəsini tapıb, elə orada da əbədiyyət qazandı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)

Gülər Nizamiqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

İki bayramın görüşü...

Bəzən zaman sadəcə axmır, danışır. Elə anlar olur ki, təqvim susur, amma mənalar dillənir. Bu il Novruzla Ramazanın bir araya gəlməsi də məhz belə bir səssiz, amma dərin söhbət oldu: torpağın nəfəsi ilə ruhun səsi eyni anda eşidildi.

Novruz gələndə torpaq danışır. Quru budaqlarda həyatın pıçıltısı eşidilir, külək belə ümid qoxuyur. Bu, sadəcə baharın gəlişi deyil bu, yaddaşın oyanışıdır. İnsan öz kökünə, öz mənəvi başlanğıcına qayıdır. Ocaqlar yanır, amma əslində isinənsə ürəklər olur.

Torpaq oyananda insan da oyanır; bahar təkcə fəsil deyil, ruhun özünü xatırlamasıdır.

Ramazan isə səssiz bir dərinlikdir. O, səs-küylə gəlmir  qəlbə enir. Gün ərzində aclıqla sınanan bədən deyil, əslində insanın nəfsidir. Bu ayda insan öz içində gizlənən həqiqətlə üz-üzə qalır. Paylaşmaq, bağışlamaq, səbr etmək  bunlar sadəcə əməllər deyil, ruhun təmizlənmə yoludur.

İnsan ac qalanda bədən zəifləyir, amma ruh güclənir; çünki doymaq yalnız süfrə ilə deyil, vicdanladır.

Bu iki bayramın qovuşması bir rəmzdir. Novruz bizə deyir: Yenidən başla. Ramazan isə pıçıldayır: Özünü tap. Biri torpağı dirildir, digəri qəlbi. Biri həyatın başlanğıcıdır, digəri mənanın dərinliyi.Bəlkə də həyatın ən böyük sirri məhz buradadır  insan həm torpaq kimi yenilənməli, həm də ruh kimi saflaşmalıdır.Bu günlərdə yanan tonqallar təkcə qışın soyuğunu yox, içimizdə qalan köhnə ağrıları da yandırmalıdır. Açılan süfrələr isə təkcə qarnı deyil, ürəyi doyurmalıdır. Çünki insanın ən böyük ehtiyacı yemək deyil  anlaşılmaq, paylaşmaq və sevilməkdir.

Bayram süfrəsi bolluqla deyil, bölüşməklə zəngin olur.

Novruzun alovu ilə Ramazanın nuru birləşəndə, insan öz içində yeni bir işıq tapır. Bu işıq nə gözlə görünür, nə də sözlə tam anlatmaq olur o, sadəcə hiss edilir.Və bəlkə də bayramın ən böyük möcüzəsi budur: insan bir anlıq özünü xatırlayır… kim olduğunu, niyə yaşadığını və nə üçün sevməli olduğunu.

Çünki bayram zamanın içində bir fasilə deyil, insanın içində bir başlanğıcdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)