Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Beyləqan-İmişli təmsilçisi,

Beyləqan rayon Mədəniyyət Mərkəzinin rejissoru,"Gənclik" xalq teatrının rəhbəri, 

"Haberdili.com" saytının Azərbaycan nümayəndəsi

Tarix bəzən səsli olur – müharibələrin, inqilabların, tribunaların gurultusu ilə. Bəzən isə səssizdir – evlərin içində, məktəb siniflərində, xəstəxana dəhlizlərində, kənd yollarında addımlayan qadınların addım səsləri kimi. 8 Mart – International Women's Day – məhz bu səssizliyin içində gizlənən böyük gücün adıdır. Bu gün təkcə təqvimdə bir tarix deyil; bu gün zamanın yaddaşına həkk olunmuş bir iradənin, bir zəhmətin, bir inamın xatırladılmasıdır.

Qadın – həyatın özüdür demək klişe kimi görünə bilər. Amma həyatın doğuluşundan tutmuş onun qorunmasına, tərbiyəsinə və davamına qədər bütün mərhələlərində qadının izi danılmazdır. O, ana olaraq bir insan yetişdirir; müəllim olaraq bir nəsil formalaşdırır; həkim olaraq həyat xilas edir; sənətkar olaraq ruhu oyadır; alim olaraq düşüncə sərhədlərini genişləndirir; dövlət qulluqçusu olaraq ictimai məsuliyyət daşıyır. Bu rolların hər biri ayrılıqda böyükdür, lakin qadın bunları çox zaman eyni anda və səssiz bir təmkinlə icra edir.

Tarixin qadın yaddaşı

8 Martın tarixi XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində sənaye cəmiyyətində qadın əməyinin görünürlük qazanması ilə bağlıdır. ABŞ-da tekstil işçisi qadınların etirazları, daha sonra 1910-cu ildə Clara Zetkin tərəfindən irəli sürülən təşəbbüs və nəhayət 1977-ci ildə United Nations tərəfindən rəsmi şəkildə tanınması bu günün beynəlxalq statusunu möhkəmləndirdi.

Lakin hər ölkənin 8 Mart hekayəsi öz milli yaddaşı ilə yazılır. Azərbaycanın tarixi də qadın məsələsində Şərq coğrafiyasında öncül səhifələr açmışdır. 1918-ci ildə qurulan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qadınlara seçmək və seçilmək hüququ verməklə bir çox Avropa ölkələrini belə qabaqlamışdı. Bu fakt təkcə hüquqi sənəd deyil, həm də milli düşüncənin inkişaf səviyyəsinin göstəricisidir.

Bu ənənə sonrakı dövrlərdə də davam etmiş, qadınların elmə, təhsilə, səhiyyəyə, mədəniyyətə və dövlət idarəçiliyinə inteqrasiyası genişlənmişdir. Bu gün Azərbaycan qadını həm ailə institutunun dayağı, həm də cəmiyyətin aktiv iştirakçısıdır. Onun fəaliyyəti bir tərəfdən milli-mənəvi dəyərləri qoruyur, digər tərəfdən müasir dünyanın çağırışlarına cavab verir.

Qadın və zamanın estetikası

Qadın mövzusu ədəbiyyatda, kinoda, rəssamlıqda hər zaman xüsusi yer tutmuşdur. Çünki qadın obrazı yalnız fərdi taleyi deyil, bütöv bir dövrün estetik və etik mənzərəsini əks etdirir. Azərbaycan ədəbiyyatında qadın obrazları fədakarlığın, sədaqətin, bəzən də daxili üsyanın simvolu kimi təqdim olunmuşdur.

Müasir dövrdə isə qadın obrazı daha çox çoxqatlıdır: o, həm ənənəni daşıyır, həm də yeniliyin müəllifidir. O, həm ana dilinin qoruyucusudur, həm də qlobal dünyada söz sahibidir. Onun səsi nə qışqırıqdır, nə də pıçıltı – bu səs tarazlıqdır.

Kino dili ilə desək, qadın həyatın əsas planıdır; digər bütün hadisələr onun fonunda baş verir. Ssenari dəyişə bilər, dekorasiya dəyişə bilər, lakin qadının mərkəzi rolu dəyişmir. O, ailə səhnəsində də, ictimai tribunada da, laboratoriyada da öz yerini tapır.

Səssiz gücün fəlsəfəsi

Qadın gücü çox zaman fiziki güclə ölçülmür. Bu güc səbrdə, empatiyada, davamlılıqda, mənəvi dayanıqlılıqdadır. Bir ana övladının gələcəyi üçün gecəni oyaq qalanda, bir müəllim şagirdinin potensialına inananda, bir tibb bacısı xəstənin əlini sıxanda – bu səssiz güc işləyir.

Cəmiyyətin inkişafı yalnız iqtisadi göstəricilərlə ölçülmür; onun mədəni və mənəvi səviyyəsi qadına verdiyi dəyər ilə də müəyyən olunur. Qadının təhsil imkanları, əmək bazarındakı iştirakı, sosial müdafiəsi və hüquqi təminatı inkişaf indikatorlarıdır.

Bu baxımdan 8 Mart yalnız təbrik və gül təqdim etmək günü deyil. Bu gün həm də düşünmək, qiymətləndirmək və gələcək üçün daha ədalətli mühit qurmaq niyyətini yeniləmək günüdür. Qadın hüquqlarının qorunması cəmiyyətin özünə hörmətinin göstəricisidir.

Ana dilindən ana qucağına

Qadın ailədə ilk müəllimdir. Uşaq ilk sözü anadan eşidir. Ana dili məhz ana ilə başlayır. Dilin düzgün tələffüzü, milli dəyərlərin ötürülməsi, mədəni kodların qorunması çox zaman qadının üzərinə düşür.

Qloballaşan dünyada informasiya axını sürətlidir. Gənclər yeni dillər öyrənir, fərqli mədəniyyətlərlə təmasda olur. Bu zənginlikdir. Lakin öz kökünü qorumaq da bir o qədər vacibdir. Qadın – xüsusilə ana və müəllim olaraq – bu tarazlığın qoruyucusudur.

O, evdə sadəcə yemək bişirmir; o, yaddaş bişirir. O, sadəcə övlad böyütmür; o, vətəndaş yetişdirir.

Müasir Azərbaycan qadını: Keçmişdən gələcəyə

Bu gün Azərbaycan qadını elm konfranslarında çıxış edir, beynəlxalq layihələrdə iştirak edir, sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olur, incəsənətdə yeni üslublar yaradır. Eyni zamanda ailə institutunun dayağı olaraq qalır. Bu paralellik onun çoxşaxəli kimliyini göstərir.

8 Mart münasibətilə qadınlara ünvanlanan söz yalnız tərif deyil, həm də təşəkkürdür. Səbrinə görə təşəkkür. Əməyinə görə təşəkkür. Görünməyən zəhmətinə görə təşəkkür.

Qadınlar çox zaman qəhrəman elan olunmur. Onlar orden və medallarla deyil, övladlarının uğuru, cəmiyyətin inkişafı ilə mükafatlanırlar. Onların adı bəzən tarix kitablarında yazılmır, amma tarix onların əməyinin üzərində qurulur.

8 Martın daxili səsi

8 Mart bizə xatırladır ki, qadına hörmət bir günlə məhdudlaşmamalıdır. Bu hörmət gündəlik davranışda, sosial siyasətdə, təhsil imkanlarında, əmək münasibətlərində əksini tapmalıdır.

Qadın cəmiyyətin vicdanıdır. O, həm mərhəmət, həm intizam, həm də iradədir. Onun varlığı həyatın poetikasını yaradır.

Bu gün bütün qadınlara – analara, bacılara, qızlara, müəllimlərə, həkimlərə, sənətkarlara, dövlət qulluqçularına – bir söz demək istəyirəm:

Siz sadəcə həyatın bir hissəsi deyilsiniz. Siz həyatın öz ritmisiniz.

8 Martınız mübarək.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.03.2026)

Flora Abuşova, yazar. “Ədəbiyyat və incəsənət”

Uzun illər səhiyyə və təhsil sahəsində çalışmış bir insan kimi həyatın mənə öyrətdiyi ən böyük həqiqətlərdən birini hər zaman ürəyimdə daşımışam: qadın cəmiyyətin dayağıdır, onun ürəyidir, nəfəsidir.

Qadın yalnız ailənin deyil, bütöv bir toplumun formalaşmasında mühüm rol oynayır. Ana kimi o, gələcəyin vətəndaşını yetişdirir. Müəllim kimi o, cəmiyyətin düşüncəsini formalaşdırır. Həkim, əczaçı, alim, mühəndis kimi o, sağlamlığın, inkişafın və tərəqqinin keşiyində dayanır. Mən öz fəaliyyətimdə - istər aptekdə, istər auditoriyada bunun canlı şahidi olmuşam. Bir qadının savadı, səbr və mərhəməti bəzən ən çətin anlarda insanlara ümid olur.

Azərbaycan qadını tarix boyu həm mübariz, həm də mərhəmətli olub. Bizim milli-mənəvi dəyərlərimizdə qadına hörmət xüsusi yer tutur. Bu gün dövlət səviyyəsində də qadınların cəmiyyətdə fəallığı dəstəklənir, onların təhsildə, elmdə, siyasətdə, ictimai həyatda iştirakı genişlənir. Bu, sevindirici və qürurverici bir haldır.

Qadının həm güclü, həm də zərif məxluqdur. O, eyni anda həm ana, həm peşəkar, həm də ictimai fəal ola bilir. Qadın yorulsa da, sınmır; kövrəlsə də, güc tapıb ayağa qalxır. Onun sevgisi ailəni birləşdirir, onun biliyi cəmiyyətə işıq tutur.

Uzun illər təhsil ocağında çalışarkən gənc qızlarımızın gözlərində böyük arzular görmüşəm. Onlara hər zaman demişəm: savadlı olun, özünüzü inkişaf etdirin, amma eyni zamanda insanlığınızı, mərhəmətinizi qoruyun. Çünki cəmiyyətə təkcə bilikli deyil, həm də vicdanlı qadınlar lazımdır.

Qadınların bir-birinə dəstəyi də çox önəmlidir. Biz bir-birimizin uğuruna sevinməyi, çətinlikdə yanında olmağı bacarmalıyıq. Bir qadının uğuru digər qadın üçün yol açır. Əl-ələ verəndə isə daha böyük işlər görə bilirik.

Bu gün geriyə baxanda həm ana, həm müəllim, həm də ictimai fəaliyyətlə məşğul olmuş bir qadın kimi deyə bilərəm: qadının cəmiyyətdə rolu ölçüyəgəlməzdir. O, ailənin təməlidir, cəmiyyətin mənəvi kompasıdır, gələcəyin qurucusudur.

Arzum budur ki, qadınlarımız hər zaman öz dəyərlərini bilsin, öz güclərinə inansın və cəmiyyətin inkişafında fəal mövqe tutsunlar. Çünki güclü qadın - güclü ailə, güclü ailə isə güclü dövlət deməkdir.

Bu il mənim üçün xüsusi bir mərhələdir. Ömrümün müdriklik çağını qeyd etdiyim yubiley ilimdir. Hər ötən ilin mənə qazandırdığı təcrübəyə, qazandığım insanlara, yetişdirdiyim tələbələrə, qurduğum ailəyə görə Allaha şükür edirəm. Mənim üçün ən böyük mükafat tutduğum yolun insanlara fayda verməsi, xatırlananda xoş sözlərlə yad olunmaqdır.

 Əgər geridə qalan illərimdə bir ürəyə toxuna bilmişəmsə, bir gəncin yoluna işıq sala bilmişəmsə, deməli ömrüm hədər keçməyib. Qarşıdakı illərdə də eyni sevgi, eyni inam və eyni məsuliyyətlə cəmiyyətə faydalı olmağa davam etmək ən böyük arzumdur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.03.2026)

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

Oğuz Rayon İcra Hakimiyyətinin təşkilatçılığı ilə Oğuz rayon Mədəniyyət Mərkəzində 8 Mart-Beynəlxalq Qadınlar Günü münasibətilə tədbir keçirilib. Tədbirdə Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Cavid Əbdul-Qədirov, YAP Oğuz Rayon Təşkilatının sədri, rayonun idarə və müəssisə rəhbərləri, şəhid anaları və xanımları, rayonun idarə və müəssisələrində fəaliyyət göstərən qadınlar iştirak ediblər.

Dövlət Himninin səsləndirilməsi ilə başlayan tədbirdə Ulu Öndər Heydər Əliyevin və torpaqlarımızın azadlığı uğrunda canlarından keçmiş şəhidlərimizin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib.

Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Cavid Əbdul-Qədirov çıxışında şəhid anaları başda olmaqla bütün qadınları 8 Mart-Beynəlxalq Qadınlar Günü münasibətilə təbrik edib, əsası Ulu Öndər tərəfindən qoyulan dövlət qadın siyasətinin bu gün cənab Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdiyini qeyd edərək, Azərbaycan tarixində qadına verilən dəyər və hörmət ənənələrindən bəhs edib, qayğıkeş ana, mehriban həyat yoldaşı olan Azərbaycan qadınının bütün sahələrlə yanaşı dövlət idarəçiliyində mühüm rəhbər vəzifələr tutduğunu vurğulayıb. Dövlətin inkişafı və azad vətəndaş cəmiyyətinin yaradılması üçün qadınların daha fəal olmasını, xalqımızın gələcək inkişafı üçün öz töhfələrini verməsini diqqətə çatdıran Cavid Əbdul-Qədirov bu baxımdan Azərbaycan Respublikasının Birinci xanımı Mehriban Əliyevanın humanizm, mərhəmət və nəciblik kimi ali mənəvi keyfiyyətlərindən irəli gələn əzmkar və çoxşaxəli fəaliyyətinin hər bir Azərbaycan qadını üçün nümunə olduğunu bildirmişdir.

Digər çıxış edənlər YAP Oğuz Rayon Təşkilatının sədri Saleh Məhərrəmov, Mərkəzi Rayon Xəstəxanasının direktoru Anar Əzizov bu gün Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkədə uğurlu dövlət qadın siyasətinin həyata keçirildiyini, qadın hüquqlarının müdafiəsi və onlar üçün yaradılan bütün imkanların daha da genişləndirilməsinin dövlət siyasətində əsas istiqamətə çevrildiyini bildirmişdir.

Şəhid Cüməzadə Təbrizin atası İldırım Əbdürrəhimov çıxışında gənc nəslin vətənpərvər ruhda böyüməsi və vətənə layiqli övlad yetişdirilməsində Azərbaycan qadının böyük rolu olduğunu qeyd edərək, şəhid və qazi ailələrinə dövlət tərəfindən göstərilən diqqət və qayğıdan ətraflı məlumat verərək, minnətdarlığını bildirmişdir.

Çıxışlardan sonra Vətən uğrunda canından keçmiş qəhrəman şəhidlərimizin əziz xatirəsinə göstərilən yüksək ehtiramın ifadəsi olaraq, Oğuz Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısı tərəfindən şəhid ailə üzvlərinə hədiyyələr təqdim edilmiş və rayonun ictimai - siyasi həyatında fəal iştirak edən bir qrup qadın Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının Fəxri Fərman və təşəkkürnamələri ilə təltif olunublar.

Tədbir rəsmi hissədən sonra bədii hissə ilə davam edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.03.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Desəm ki, əsərlərini oxumuşam, yalan olar. Heç özüylə də heç zaman görüşməmişik, tanış deyilik. Amma axtarıb, arayıb haqqında xeyli məlumat toplaya bilmişəm. Yəqin ki, bu məlumatlar onun portretini yaratmağa bəs edər...

Filoloq-alim Elşad Səfərli onun barəsində söyləyir: “Qafar Cəfərli imzasının məsuliyyətində orijinal üslublu, zəngin dilli və obrazlarının psixolojisində "davranan" bir yazıçının ədəbi hisslərini duydum. Mən hər yeni ədəbiyyat cəbhəsinə ayaq basan şairə, yazıçıya sadəlövh yanaşmağı xoşlamıram; üstəgəl, uzaq bölgələrdə, o cümlədən Lənkəranda yaşayıb-yaradan bir istedadlı qələm sahibi olsun.”

Ədəbiyyatşünas-tənqidçi Allahverdi Eminov isə deyir ki;- “Qafar Cəfərlinin "Saatın 61-ci dəqiqəsi" hekayələr və povestlər kitabını əlyazma halında oxuyanda, nə gizlədim, püxtələşmiş bir yazıçının nəsr dünyagörüşünü duyub yaşadım. Mən onun hekayələrində xarakterlərin davranışını, müəllifin süjet qurmaq fərdiliyini, yaxud avtobioqrafik xüsusiyyətini müşahidə etdim. Və mənə elə gəldi ki, yazıçılıq psixologiyasına xas keçirilən hisslərin hamısını özündə ehtiva edir.”

Bəli, bu günkü söhbətimin qəhrəmanı AYB-nin Lənkəran Bölməsinin sədri, yazıçı, publisist Qafar Cəfərlidir. Onu sizə kəşf edib tanıdığım kimi, təqdim etmək istəyirəm. Ola bilsin ki, haradasa zəndim məni aldadar, amma əminəm ki, onun obrazını olduğu kimi təsvir etməyə gücüm çatacaq...

 Müdrik adamdır, söylədikləri düşüncələrindən qaynaqlanır. Necə deyərlər, boğazdan yuxarı danışmır, fikirlərini yazıçılara xas ardıcıllıqla ifadə edir, sanki süjet xətti qurur. Rəsmiyyətə meyillidir, amma bunun arxasında sadə bir insanın gizləndiyi aydın nəzərə çarpır. Xarakteri güclüdür, adama köhnə kişiləri xatırladır. Qürurlu və məğrurdur. Heç vaxt müvazinətini itirmir. Videolentlərdəki çıxışlarını izlədikcə jestləri, “bədən dili” onun xeyirxah insan olduğundan xəbər verir...

Deyir ki:- “Lənkəran şəhəri orta əsrlərdən üzü bu yana həmişə bölgənin mədəniyyət mərkəzi olub. Təbii iqlim şəraitinin gözəlliyi və sərvətlərinin bolluğu şəhərin iqtisadi və mədəni inkişafında başlıca rol oynayıb. Təsadüfi deyil ki, buradan elmin müxtəlif sahələrində çalışan görkəmli alimlər, dövlət xadimləri ilə yanaşı, ciddi ədəbi fəaliyyətlə məşğul olan adamlar da çıxıb. Mənbələrdən məlum olur ki, hələ Xl-Xll əsrlərdə Lənkəranda məktəb və mədrəsələr, sufi ocaqları, təkyələri fəaliyyət göstərib. Məzarları müqəddəs ziyarətgaha çevrilən Şeyx Camaləddin və onun şagirdi, bütün Şərqdə məşhur olan Şeyx Zahid Gilaninin sufi məktəbləri buranın güclü elm mərkəzi olduğundan xəbər verir. Azərbaycanın müxtəlif şəhərlərindən elm öyrənmək üçün buraya gələnlərin arasında Şah İsmayıl Xətainin ulu babası Şeyx Səfiəddin də olub. Onlar təkcə təriqət başçıları olmayıb, eyni zamanda bədii yaradıcılıqla məşğul olmaqla, öz irfani fikirlərini şeirlə xalqa çatdırıblar. Əsərlərinin çox kiçik bir hissəsi bizə çatan bu böyük şəxsiyyətlərin yaradıcılığı bölgə ədəbiyyatının ilkin nümunələri kimi səslənir. Sonrakı əsrlərdə bu missiya davam etsə də, bir-birini əvəz edən feodal müharibələri zamanı kitabxanalar kütləvi şəkildə yandırıldığı üçün bizə gəlib çatmayıb...”

Söylədiklərində pafos axtarmağa dəyməz, nə də ki, yazıçı təxəyyülünün ifadəsi kimi yanaşmaq da olmaz. O, yerlibazlıqdan çox uzaqdır. Bəziləri kimi- mənim elim bütün ellərdən yaxşıdır- deyə düşünmür də. Hadisələrə obyektiv dəyər verməyi bacarır...

Filologiya elmləri doktoru Vaqif Yusifli onun haqqında söyləyir:- “Öncə onu deyim ki, Qafar Cəfərli yaxşı yazıçı-publisistdir. Xalq yazıçısı Çingiz Abdullayevlə yanaşı, hal-hazırda detektiv janrda əsərlər yazan qələm sahibləri arasında seçilir, fərqlənir. "Günahsız mələk", "Namus yarası", "Gecənin lal fəryadı" və s. povestləri, hekayələri ilə oxucular yaxşı tanışdırlar. O, Birinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı olub, "Tanrının göz yaşları" romanı da bir müharibə veteranının müşahidələrini əks etdirir. "Ömür yolu" avtobioqrafik romanı bir insan və yazıçının xatirələr dünyasını gözlərimiz qarşısında canlandırır və açığını deyim ki, onun keçirdiyi hisslər, başına gələn hadisələr, iyirmi ildən artıq hüquq-mühafizə sistemində fəaliyyəti zamanı çətin və mürəkkəb olaylarla, cinayət hadisələri ilə üz-üzə gəlməsi, ancaq bütün bunlarla yanaşı, ədəbiyyata sevgisi bir an belə səngiməyən bir insanın həmin o xatirələr dünyasının acılı-şirinli hekayətləridir.”

Ciddi görkəmi var. Bəlkə də, bu ciddilik uzun müddət çalışdığı sahənin xarakterindən vücuduna hopub, deyə bilmərəm, amma çox işgüzar adamdır. O, AYB-nin Lənkəran Bölməsinə sədr təyin olunandan bəri, bir sıra uğurlara imza atıb. Şəhərin yaradıcı adamları ilə mehriban münasibət qura bilib. Tez-tez ədəbi-bədii tədbirlər keçirib gənclərin maariflənməsinə töhfə verməyə çalışır. Professor Vaqif Yusifli fikirlərini belə yekunlaşdırır: “Qafar Cəfərli iki bədii filmə də çəkilib və maraqlı rollarla yadda qalıb. Amma o, həyatda öz rolunu- yazıçı Qafar Cəfərli obrazını mükəmməl icra edir.”

Bəli, güman edirəm ki, onun haqqında öyrənib bildiklərimi sizinlə bölüşə bildim. Bu gün - martın 7-si Qafar Cəfərlinin doğum günüdür, bu dəfə 69 yaşı tamam olur. Onu bu münasibətlə təbrik edir, möhkəm can sağlığı və yaradıcılıq uğurları arzulayırıq...

“Ədəbiyyat və incəsənət!”

(07.03.2026)

Sumqayıt şəhərində 8 Mart – Beynəlxalq Qadınlar Günü münasibətilə bayram tədbiri keçirilib

İlhamə Məhəmmədqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Sumqayıt təmsilçisi

Gənclik və gözəllik şəhəri Sumqayıtda 8 Mart – Beynəlxalq Qadınlar Günü münasibətilə bayram tədbiri keçirilib. Əvvəlcə şəhidlərimizin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib. Azərbaycan Respublikasının dövlət himni səsləndirilib.

Bayram tədbirində Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Zakir Fərəcov, millət vəkilləri, hüquq-mühafizə orqanlarının rəhbərləri, idarə və müəssisələrin nümayəndələri, şəhid anaları, qazilər, həmçinin şəhərin müxtəlif sahələrində çalışan qadınlar iştirak ediblər.

Tədbirdə çıxış edən Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Zakir Fərəcov Azərbaycan qadınlarını 8 Mart – Beynəlxalq Qadınlar Günü münasibətilə səmimi qəlbdən təbrik edərək onlara möhkəm cansağlığı, ailə səadəti və fəaliyyətlərində yeni uğurlar arzulayıb. Şəhər rəhbəri bildirib ki, Azərbaycan qadını tarix boyu öz müdrikliyi, zəngin mənəvi dünyası, fədakarlığı və yüksək vətəndaşlıq mövqeyi ilə cəmiyyətimizin inkişafında mühüm rol oynayıb. O vurğulayıb ki, qadınlar yalnız ailə dəyərlərinin qoruyucusu kimi deyil, həm də ictimai-siyasi, sosial-iqtisadi və mədəni həyatın bütün sahələrində fəal iştirak edərək ölkəmizin tərəqqisinə dəyərli töhfələr verirlər.

Zakir Fərəcov qeyd edib ki, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən məqsədyönlü dövlət siyasəti nəticəsində qadınların cəmiyyətin bütün sahələrində fəal iştirakı üçün geniş imkanlar yaradılıb. Bu siyasətin əsası Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuş və hazırda uğurla davam etdirilir. Dövlətimizin həyata keçirdiyi sosial və iqtisadi islahatlar qadınların bilik və bacarıqlarını reallaşdırması, onların liderlik keyfiyyətlərinin üzə çıxması üçün əlverişli mühit formalaşdırıb.

Çıxış zamanı bildirilib ki, Azərbaycan qadınları tarixən milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunmasında, mədəni irsimizin yaşadılmasında və gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyə olunmasında mühüm rol oynayıblar. Bu gün də onlar elm, təhsil, səhiyyə, mədəniyyət, iqtisadiyyat və digər sahələrdə uğurla fəaliyyət göstərərək ölkəmizin inkişafına öz töhfələrini verməkdə davam edirlər.

Vurğulanıb ki, Sumqayıt şəhərinin sosial-iqtisadi inkişafında, elmi və mədəni həyatında qadınların xüsusi xidmətləri vardır. Şəhərdə çalışan qadınlar müxtəlif sahələrdə peşəkarlıq nümayiş etdirərək, ictimai fəallıqları ilə şəhərin tərəqqisinə və dinamik inkişafına mühüm töhfələr verirlər.

Tədbirdə həmçinin qeyd olunub ki, Azərbaycan qadınının yüksək nüfuzu və ictimai fəallığı ölkəmizin Birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın çoxşaxəli fəaliyyəti ilə daha da güclənir. Onun həyata keçirdiyi sosial, humanitar və mədəni layihələr cəmiyyətimizdə humanizm və mərhəmət dəyərlərinin təbliğinə, milli-mədəni irsimizin qorunmasına və Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artmasına mühüm töhfə verir.

Sonda şəhərin ictimai həyatında fəal iştirak edən, müxtəlif sahələrdə uğurları ilə seçilən bir qrup qadına Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyətinin fəxri fərmanları təqdim olunub.

Rəsmi hissədən sonra tanınmış müğənnilərin iştirakı ilə konsert proqramı təqdim edilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.03.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Yaradıcılığının əsas mərhələsi Gəncə Dövlət Dram Teatrı ilə bağlı olub Əşrəf Əmrah oğlu Yusifzadənin.

5 dekabr 1906-cı ildə Şərur rayonunun Sərxanlı kəndində doğulan Əşrəf Yusifzadə fitri istedada malik olub. On dörd yaşına kimi kənddə yaşayıb. Şərurdakı birinci dərəcəli məktəbdə oxuyub. Ədəbiyyata, dramaturgiyaya coşğun həvəs göstərən Əşrəf məktəbdəki dram dərnəyinin fəallarından olub.

Beşillik təhsilini uğurla başa vuraraq müəllimlərinin tövsiyəsi ilə İrəvana gəlib. Burada iyirminci illərdə bütün SSRİ-də dəbdə olan "Rabfaka" (fəhlə fakültəsinə) daxil olub. Təhsilinə davamiyyətli şəkildə yiyələnən Əşrəf Yusifzadə eyni zamanda İrəvanda Azərbaycan teatrının canlı klassiklərindən olan Yunis Nurinin dram dərnəyinə gedib.

 Burada epizodik rollar oynayıb, kütləvi səhnələrdə iştirak edib. Fəhlə fakültəsini iki ilə başa vuran Əşrəf Yusifzadə Yunis Nurinin zəmanəti ilə İrəvandam Azərbaycan teatr dəstəsinin aktyor heyətinə qəbul olunub. 1928-ci ildə bu kollektivin əsasında İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrı yaranıb və kollektiv Jan Batist Molyerin "Zorən təbib" komediyası ilə fəaliyyətə başlayıb.

Aktyor bu tamaşada nökər rolunu ifa edib. Əşrəf Yusifzadə dram truppasında və Dövlət Teatrında hazırlanmış Cəfər Cabbarlının "Aydın" (Dövlət bəy), Qabriel Sundukyanın "Pepo" (Pepo) əsərlərinin tamaşalarında əsas rollarda oynayıb. 1930-cu ildə Əşrəf Yusifzadə teatr sənətindən ayrılaraq Bakıya ali təhsil almağa gəlib. Burada Politexnik İnstitutunun kənd təsərrüfatı fakültəsinə daxil olub.

Məşhur aktyor Rza Təhmasiblə, şair-dramaturq Hüseyn Cavidlə dostluğu onu yenidən teatr sənətinə bağlayıb. 1932-ci ilin oktyabrında Bakı Türk İşçi Teatrının truppasına aktyor götürülüb. Kollektivlə birgə 1933-cü ildə Gəncəyə gəlib və ömrünün sonun qədər Gəncə Dövlət Dram Teatrında aktyorluq edib.

1936-cı ildən müstəqil binada fəaliyyət göstərən Gəncə DDT-nin repertuarının əsas ağırlığını cəsarətlə çəkən, demək olar, bütün qəhrəman və əsas rolları oynayan barınaqla sayılacaq aparıcı aktyorlardan biri də Əşrəf Yusifzadə idi. O, Gəncə tamaşaçılarının rəğbət və məhəbbətini, ehtiram və hörmətini qazanmışdı, kollektivin populyar aktyoru kimi sevilirdi.

Teatrda tamaşalar hazırlamış rejissorlardan Həbib İsmayılovun, Mehdi Məmmədovun, Həsən Ağayevin, Yusif Yulduzun, Hüseyn Sultanovun, Tofiq Kazımovun, Nəsir Sadıqzadənin, Yusif Bağırovun, Vaqif Şərifovun, Əşrəf Quliyevin bədii cəhətdən daha kamil quruluşlarında əsas rolları Əşrəf Yusifzadə ifa edib. Məşhur aktyorun zəngin və əlvan yaradıcılıq xəzinəsinin aydın və parlaq mənzərəsi belədir:

Mirzə Rəhim ("Özgə uşaqları", Vasili Şkvarkin), Balarza, Atakişi, Mirzə Rza, Aqşin, Generalqubernator, Dövlət bəy ("Almaz", "Sevil", "Nəsrəddin şah", "Od gəlini", "1905-ci ildə" və "Aydın", Cəfər Cabbarlı), Məktəb naçalniki ("Üzləşdirmə", Tur qardaşları və Lev Şeynin), Frans Moor ("Qaçaqlar", Fridrix Şiller), Vaqif və Qacar, Xosrov ("Vaqif" və "Fərhad və Şirin", Səməd Vurğun), Dəmirçi Musa, Mirzə Qərənfil, Gülümov, Qasım ("Toy", "Xoşbəxtlər", "Aşnalar" və "Nişanlı qız", Sabit Rəhman)

Yaqo ("Otello", Uilyam Şekspir), Veysəl və Qaya ("Bahar", Məmmədhüseyn Təhmasib), Hacı Fərəc ("Hacı Fərəc", Nəcəf bəy Vəzirov), Nizami ("Nizami", Mehdi Hüseyn), Tofiq ("İntizar", İlyas Əfəndiyev və Mehdi Hüseyn), Əhmədi Biqəm, Məşədi Hüseyn ("Məhəbbət" və "Həyat", Mirzə İbrahimov), Hacı Qara ("Hacı Qara", Mirzə Fətəli Axundzadə), Xosrov Atayev, Nəcəf ("Atayevlər ailəsi" və "Bahar suları", İlyas Əfəndiyev)

Con Rayt ("Qərq edilmiş daşlar", İlo Mosaşvili), Şeyx Nəsrulla ("Ölülər", Cəlil Məmmədquluzadə), Vilyams ("Kəllə", Nazim Hikmət), Qurban ("Pəri cadu", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), Los və Muradov ("Böyük ürək", İmran Qasımov və Həsən Seyidbəyli), Sultan Zöhrabov ("Vicdan", Bəxtiyar Vahabzadə), Şeyx Sənan və Özdəmir, Keykavus ("Şeyx Sənan" və "Səyavuş", Hüseyn Cavid), Ezop ("Tülkü və üzüm", Gilerma Fiqeyredu), Səməd Vurğun ("Komsomol poeması", İsgəndər Coşqun)

Əşrəf Yusifzadənin parlaq istedadının pərəstişkarları Gəncədən başqa Şəmkirdə, Qazaxda, Tovuzda, Yevlaxda, Şəkidə, Lənkəranda, İrəvanda, Ağdamda, Şuşada, Füzulidə, Laçında… da çox idi. Çünki teatr bu rayonlarda uğurla qastrol tamaşaları göstərib. Romantik aktyor, cəfakeş teatr xadimi, gənclərin qayğıkeş hamisi Əşrəf Yusifzadə 17 iyun 1943-cü ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti və 30 aprel 1955-ci ildə xalq artisti fəxri adları ilə təltif olunub. 1963-cü il mart ayının 7-də Gəncə şəhərində vəfat edib və buradakı qədim Səvzəkar (Sərdabəli) qəbiristanlığında dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.03.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Qarşıdan 8 mart gəlir. Mən həmişə qadınlara böyük hörmət və ehtiram bəsləyən, təmsil olunduğu sahədə qadınlarla xoş ünsiyyəti ilə seçilən bir şəxs barədə danışmaq istəyirəm. Bakının unudulmaz "Elman dayısı" barədə.

Fevral ayı Azərbaycanın mədəni mühiti, xüsusilə kitabdavranlar üçün kədərli bir xatirəni özündə daşıyır. 2019-cu ilin 13 fevralında ömrünü vərəqlər və sətirlər arasında tamamlayan, Bakının ən məşhur kitabçısı Elman müəllim dünyasını dəyişdi. O, sadəcə bir satıcı deyil, şəhərin intellektual yaddaşının canlı bir parçası idi.

İzdihamlı mağazalardan İçərişəhərin sakitliyinə

Elman müəllimin ömür yolu Azərbaycanın kitab mədəniyyətinin qızıl dövrü ilə sıx bağlıdır. SSRİ illərində Bakının ən böyük kitab mağazasının müdiri işləyən Elman dayının xatirələri o dövrün oxu mədəniyyətindən xəbər verirdi:

Mağazada o qədər böyük izdiham olurdu ki, müdir hər səhər qapıları polis müşayiəti ilə açmalı olurdu.

 Onun mağazasından çemodanlarla kitab alanlar arasında dünya şöhrətli şahmatçı Qarri Kasparov kimi simalar var idi.

Son illərində İçərişəhərin dar küçələrindəki kiçik, amma ruhu olan mağazasında fəaliyyət göstərən Elman müəllim, oraya gələn hər kəs üçün bir müsahib idi. O mağazanın özünəməxsus kağız qoxusu, Elman dayının sakit danışığı və ayaqlarını sürüyərək rəflər arasında gəzişməsi onu tanıyanların yaddaşına əbədi həkk olunub.

"Onun mağazası sadəcə ticarət obyekti deyil, bir mədəniyyət ocağı idi. Hətta mağazasını kafeyə çevirmək istəyənlərin təzyiqlərinə rəğmən, o, son nəfəsinə qədər kitablara sadiq qaldı."

Elman müəllim cəmiyyətə səssiz, lakin dərindən xidmət edən fədakar insanlardan idi. Onu biz məhz indi, martın 7-si günü xatırladıq, amma gəlin onu hər ilin fevral ayında xatırlayaq, bu xatırlama onun işıqlı xatirəsini gələcək nəsillərə ötürmək hər bir kitabsevərin mənəvi borcudur.

Ruhun şad olsun, Bakının böyük Kitabçısı!

Sənin yaddaşlarda qalmağın, kitaba olan sevginin yaşaması deməkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.02.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Son günlər sosial şəbəkələrdə baş verən bir hadisə Azərbaycan cəmiyyətini ciddi şəkildə düşündürməlidir. Belə ki, Bakı Dövlət Universiteti-nin Hüquq fakültəsinin tələbələri bir neçə gün əvvəl şantaj və təhqir kampaniyasının qurbanına çevrilib. Məlumata əsasən, həmin fakültəyə qəbul ola bilməyən 25-26 yaşlı bir şəxs süni intellekt texnologiyalarından istifadə edərək tələbələrin şəkillərini montaj edib, onları təhqiramiz formada sosial şəbəkələrdə yaymağa başlayıb.

Bu artıq sadəcə bir “internet zarafatı” deyil. Bu, açıq şəkildə kibercinayət, şantaj və psixoloji terrordur. Gənclərin şəxsi həyatı ilə oynamaq, onların nüfuzuna zərbə vurmaq və sosial şəbəkələrdə linç mühiti yaratmaq cəmiyyət üçün ciddi təhlükədir.

Məlumata görə, həmin şəxs saxlanılıb. Lakin məsələ bununla bitməyib. Görünən odur ki, bu çirkin kampaniya tək bir nəfərin işi deyilmiş.

Qeyd edək ki, onun davamçıları müxtəlif saxta hesablarla eyni üsulu davam etdirir və artıq hədəf dairəsini genişləndirərək Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinin tələbələrinə qarşı da oxşar təzyiq üsullarına əl atırlar.

Ən narahatedici məqam isə budur ki, texnologiyanın inkişafı ilə yanaşı insanlıq dəyərləri geriyə gedir. Süni intellekt elmi inkişaf üçün yaradılıb, lakin bəzi xəstə təfəkkürlü insanlar onu gənclərin şərəf və ləyaqətini tapdalamaq üçün alətə çevirirlər. Bu isə artıq təkcə hüquqi məsələ deyil,  bu, cəmiyyətin mənəvi deqradasiyasıdır.

Mövzu ilə bağlı Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinin tələbəsi Dilşad Məmmədəliyevaya müraciət etdik. O, baş verənlərlə bağlı Ədəbiyyat və İncəsənət portalına açıqlamasında belə deyib:

“Mən jurnalist və publikatram. Mən də bu mövzu ilə bağlı danışıb paylaşmaq istəyirdim. Lakin kibercinayətkarın saxlanıldığı xəbəri yayılandan sonra düşündüm ki, məsələ artıq həllini tapıb və buna görə paylaşım etmədim. Ancaq sonradan tələbələrin yenidən şantaj olunduğunu gördükdə mövzuya laqeyd qala bilmədim və şəxsi hesabımda bu barədə fikirlərimi paylaşdım. Hiss edirdim ki, onlar belə bir şey edəcəklər. Hazırda bu işi davam edənlər isə özü kimi olan dostlarıdır. Səhifələri spam etsək də müxtəlif adlarda nə qədər hesablar açırlar. Bu həqiqətən də psixoloji təzyiqdir. Kibercinayətkarlığın qurbanı olanların yanında olub onları müdafiə edərkən öz başımda çatladı məsələ”.

Bu sözlər əslində problemin miqyasını açıq şəkildə göstərir. Bir qrup insan sosial şəbəkələrdə gizlənərək gənclərə qarşı rəqəmsal zorakılıq həyata keçirir. Onlar anonimlikdən istifadə edib insanların həyatını kabusa çevirirlər.

Sual isə açıq qalır: Bir nəfər saxlanıldısa, niyə bu çirkin kampaniya hələ də davam edir? Süni intellekt texnologiyasından istifadə edərək insanları təhqir etmək və şantaj etmək yalnız bir nəfərin məsuliyyəti deyil. Bu, təşkilatlanmış kibertəzyiq şəbəkəsinə çevrilirsə, artıq daha ciddi tədbirlər görülməlidir.

Çünki bu gün hədəf tələbələrdir. Sabah isə eyni üsul istənilən insanın həyatını məhv etmək üçün istifadə oluna bilər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.03.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

2005-ci il fevralın 5-də bir qadın işdən evə gedərkən qəfildən ürəyini tutub küçədə yıxılır. Küçədəki insanlar onu xəstəxanaya aparsalar da həyatını xilas etmək mümkün olmur.

Bu, aktrisa Xuraman Hacıyeva idi. O, beləcə, 59 yaşında vəfat edir...

Azərbaycan Respublikasının xalq artisti Xuraman Hacıyeva 7 mart 1945-ci ildə Ucar rayonunun Müsüslü kəndində doğulub. Orta məktəbdən dram dərnəklərində iştirak edib. 1964-cü ildə Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun aktyorluq fakültəsinə daxil olub. İkinci kursda oxuyanda "Arşın mal alan" bədii filmində Asya roluna çəkilib.

1966-cı ildə təhsilini yarımçıq qoyaraq Gəncəyə gedib və buradakı DDT-də aktrisa işləməyə başlayıb.

Gəncədəki Dövlət Pedaqoji İnstitutunun tarix-filologiya fakültəsini bitirib. Gəncə teatrında maraqlı rollar qalereyası yaradıb. 1972-ci ildə Gənc Tamaşaçılar Teatrının truppasına daxil olub.

 Bir müddət Naxçıvan DMDT-də aktrisalıq edərək (1998-2001) və maraqlı rollar yaradaraq yenidən GTT-yə qayıdıb.  GTT-də oynadığı Ceyran ("Yolda", Hüseyn Arif), Qızılgül ("Aycan", Xanımana Əlibəyli), Rəna ("Təzə şagird", Qılman İlkin), Eyzəngül ("Şirinbala bal yığır", Salam Qədirzadə), Gülsüm ("Yadındamı?", Altay Məmmədov), Gülzar ("Tamahkar", Süleyman Sani Axundov), Cemma ("Ovod", Etel Lilian Voyniç) səhnə obrazları aktrisanın yaradıcılıq nailiyyətləri sayılır.

Teatrdakı fəaliyyətinə görə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (9 fevral 1979) və xalq artisti (9 oktyabr 1999) fəxri adlarına layiq görülüb.

Xalq artisti Xuraman Hacıyeva barədə mediada zaman-zaman maraqlı faktları təqdim edilib:

Atası hüquqşünas, anası isə evdar qadın olub. Bacı-qardaşlarının içində incəsənətə təkcə Xuraman üz tutub. Ailəsi aktrisa olmasına razı olmayıb. Kino ilə yanaşı teatr aktrisası olan Xuraman Hacıyeva səhnədə öz rolunu təbii ifa etməkdən çəkinməyib.

Aktyor dostu Tariyel Qasımovla bir-birlərinə qarşı isti münasibətləri olur. Tariyel Qasımov müsahibələrinin birində bu məsələyə belə aydınlıq gətirir:

 Xuraman çox gözəl xanım idi. İndi desəm ki, ona qarşı heç bir hissim olmayıb, düz çıxmaz. Mən də gənc vaxtlarımda çox yaraşıqlı idim. Xuraman da mənə qarşı biganə deyildi. Hətta onun yaxın rəfiqəsi, xanım həmkarlarımızdan biri mənə demişdi ki, “sən hara baxırsan, onun sənə qarşı olan sevgisini görmürsən?”.

Heç nə edə bilməzdim. Çünki tərəf müqabili idik, tez-tez səhnəyə çıxırdıq. Əgər ona hisslərimi ifadə etsəm, ailə qursaydıq, onda bir yerdə çalışmaqdan da imtina etməli olardıq. Çünki ailədə söz-söhbət olur, küskünlük yaranır. Bu inciklik istər istəməz Xuramanda səhnədə özünü biruzə verəcəkdi və əvvəlki kimi təbii ifalar alınmayacaqdı.

 Hisslərimizi işimizə görə kənara qoyduq, yaxın dost olduq. Qəribə gələcək sizə bəlkə, amma ailə quracağım xanımı sonralar Xuraman seçmişdi. İstəyirdi ki, hər şeyin yaxşısı mənim olsun, xoşbəxt olum”.

Deyilənə görə gözəl və cəlbedici aktrisa olduğu üçün teatrdakı bütün baş rollar ona verilirdi. Bu isə onun qadın həmkarlarının qıcığına, ona qarşı paxıllıq etmələrinə səbəb olub. Bu səbəbdən də aktrisa heç vaxt qadınlarla dost olmayıb. Onun dostlarının böyük əksəriyyəti güclü cinsin nümayəndələri olub.

Film çəkilişlərindən və səhnə qrimindən başqa aktrisa heç vaxt makiyaj etməyib, təbii gözəlliyə üstünlük verib. Aktrisa Gəncədə yaşayarkən bir nəfərlə vətəndaş nikahında olub. Onun bu nikahdan bir qız övladı dünyaya gəlib. Aktrisa qızını təkbaşına böyüdüb.

Xuraman Hacıyevanın ən sevimli məşğuliyyətlərindən biri krossvord həll etməkmiş. Yaxşı xörək bişirməyi, paltar tikib, məclis qurmağı bacarıb. Nə qədər pozitiv insan olsa da, həyatındakı çətinliklər onu qaraqabaq və qəmgin adama çevirib.

Aktrisa Məsumə Babayeva müsahibələrinin birində deyir:

 “Tamaşalarda çox rol alırdı. Digər aktrisalar da onu çox qısqanırdılar. Çalışırdılar ki, bir yolla Xuramanı gözdən salsınlar, rollarını əlindən alsınlar. Lakin o da hamının cavabını verə bilirdi, özünü heç vaxt kimlərinsə yanında sındırmazdı. Bir ara küsüb getdi Naxçıvan Teatrına. Elə orada olanda da Xalq artisti adını aldı.

Səhnədə olanda bir üzü gülürdü, biri ağlayırdı. Evdəki problemlərini rollarına yansıtmazdı. Yeganə qadın aktrisa idi ki, tamaşaçı üçün bir üzü gülürdü biri dərdindən ağlayırdı. Bu ağlayan üzünü də ancaq biz aktrisalar, yaxınları görə bilirdik”.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.03.2026)

"Ulduz" jurnalı ilə Azərbaycan Universitetinin birgə layihəsi olan "Ulduz"lu görüşlər" davam edir. Martın 6-da Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, Xalq yazıçısı Anarla görüş keçirilib. Tədbir gənclərin müasir Azərbaycan ədəbiyyatına marağını artırmaq və ədiblə canlı ünsiyyət imkanı yaratmaq məqsədi daşıyırdı.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, "Ulduz" jurnalının baş redaktoru Qulu Ağsəs, Azərbaycan Universitetinin kafedra müdiri Gülnar Rzayeva, dosent Xəyalə Cəfərova, "Ulduz" jurnalının baş redaktor müavini Təranə Vahid, şöbə redaktorları Taleh Mansur və Dayandur Sevgin, tərcüməçi Nərgiz Məhərrəmzadənin iştirak etdiyi tədbirdə tələbələr Anar müəllimə onun yaradıcılığı, müasir ədəbi proses və Azərbaycan Yazıçılar Birliyi ilə bağlı müxtəlif suallar ünvanladılar.

Tədbirin sonunda ədib tələbələrə imzalı kitablarını hədiyyə edib, xatirə şəkilləri çəkilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.03.2026)