Nigar Xanəliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

Aşıq Alı (1801–1911) XIX əsr Azərbaycan aşıq sənətinin Göyçə mühitində formalaşmış əsas nümayəndələrindən biri hesab olunur. Mövcud mənbələrin böyük əksəriyyətinə görə o, 1801-ci ildə Göyçə mahalının Qızılvəng kəndində anadan olmuşdur. Həmin dövrdə bu ərazi İrəvan xanlığının tərkibinə daxil idi və region həm etnik, həm də mədəni baxımdan qarışıq struktur nümayiş etdirirdi. Bu fakt sonradan onun mənşəyi ilə bağlı yaranan mübahisələrin də əsasını təşkil edir.

Aşıq Alının ailəsi və sosial mühiti haqqında məlumatlar məhduddur, lakin tədqiqatçılar onun kəndli mənşəli olduğunu və klassik aşıq ənənəsinə uyğun olaraq ustad–şagird sistemi daxilində yetişdiyini qeyd edirlər. O, təxminən 16–17 yaşlarından etibarən aşıqlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmuş, qısa müddətdə regional səviyyədə tanınmışdır. Bu yüksəliş təsadüfi deyil, çünki Göyçə mühiti həmin dövrdə aşıq yaradıcılığının ən aktiv mərkəzlərindən biri idi və burada poetik ənənə nəsildən-nəslə ötürülürdü.

Onun yaradıcılıq və ictimai rolu daha çox ustad kimi fəaliyyəti ilə xarakterizə olunur. Aşıq Alı yalnız ifaçı deyil, həm də ənənənin daşıyıcısı və ötürücüsü olmuşdur. Bu baxımdan onun ən mühüm tarixi funksiyası şagird yetişdirməsi ilə bağlıdır. Xüsusilə Aşıq Ələsgərin onun şagirdi olması faktı elmi ədəbiyyatda geniş şəkildə qəbul edilir. Bu əlaqə sadəcə bioqrafik detal deyil, Azərbaycan aşıq poeziyasının inkişaf zəncirində mühüm mərhələdir: Aşıq Alı ənənəni qoruyan və ötürən fiqur kimi çıxış edir, Aşıq Ələsgər isə bu ənənəni zirvəyə çatdıran sənətkar kimi qiymətləndirilir.

Aşıq Alı ilə bağlı ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri onun etnik mənsubiyyətidir. Müxtəlif mənbələrdə onun kürd, ayrım və ya yerli göyçəli olduğu barədə fərqli fikirlər irəli sürülmüşdür. Bu ziddiyyətlər əsasən XIX əsr Qafqaz regionunun mürəkkəb etno-demoqrafik mənzərəsi və yazılı mənbələrin məhdudluğu ilə izah olunur. Müasir elmi yanaşmada isə bu tip iddialara ehtiyatla yanaşılır və daha çox onun mədəni-identik kontekstdə Azərbaycan aşıq mühitinə aid olduğu qəbul edilir. Yəni onun etnik mənşəyindən asılı olmayaraq, yaradıcılığı və fəaliyyəti Azərbaycan aşıq sənətinin daxilində formalaşmışdır.

Onun həyatına dair məlumatların bir hissəsi folklor xarakterlidir və bu da tədqiqat zamanı xüsusi diqqət tələb edir. Məsələn, Aşıq Ələsgərlə deyişmədə məğlub olması barədə rəvayətlər mövcuddur. Bəzi versiyalarda bu hadisə ustadın şagird qarşısında uduzması kimi təqdim edilir, digər versiyalarda isə bunun qəsdən edildiyi, yəni sazın şagirdə ötürülməsi üçün simvolik addım olduğu bildirilir. Elmi baxımdan bu məlumatlar tarixi fakt kimi deyil, aşıq ənənəsinin poetik və mifoloji təfəkkürünün məhsulu kimi qiymətləndirilir.

Nəticə etibarilə, Aşıq Alı haqqında məlumatlar həm yazılı mənbələrə, həm də şifahi ənənəyə əsaslanır və bu səbəbdən onun bioqrafiyası tam şəkildə rekonstruksiya olunmamışdır. Bununla belə, mövcud elmi konsensus onun Göyçə aşıq məktəbinin aparıcı nümayəndələrindən biri olduğunu, ustad–şagird sistemində mühüm rol oynadığını və Azərbaycan aşıq poeziyasının inkişafında keçid fiqur kimi çıxış etdiyini təsdiqləyir. Onun tarixi əhəmiyyəti konkret bioqrafik detallardan daha çox, mədəni ənənənin davamlılığını təmin etməsi ilə müəyyən olunur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Teatr elə bir sahədir ki, səni ya tam özünə çəkir, ya da ona biganə olursan. Orta mövqe sərgiləmək qeyri mümkündür. 200-dən artıq səhnə obrazı yaratmış, 10-a qədər filmdə komik və ciddi rollar ifa etmiş Ağahüseyn Cavadovu da teatr lap uşaqlığından heyran edibmiş...

Ağahüseyn Cavadov 22 aprel 1894-cü ildə Bakının yaxınlığındakı Xırdalan qəsəbəsində doğulub. Əvvəl mollaxanada təhsil alan Ağahüseyn 1919-cu ildə Səadət məktəbini bitirib, lakin daha sonra Ağahüseyn Cavadov maddi çətinliklər səbəbindən təhsilini davam etdirə bilməyib və ailəsini dolandırmaq üçün tacir yanında işləyib.

İşləməklə bərabərimkantapankmiteatrsəhnələrində göstəriləntamaşalarabaxmağagedənAğahüseynCavadovsevdiyiaktyorlarınifasınaheyranqalır. Nə zamansaonlarlabirgə səhnəyə çıxacağını arzuedir. 1920-ciildə AzərbaycanHərbiKomissarlığınınSiyasi İdarəsininyaratdığı teatrınAzərbaycanbölməsində aktyorkimifəaliyyətə başlayır.

Bölməyə SidqiRuhullarəhbərlikedir. AğahüseynCavadovhəminteatrdasəhnəyə qoyulan ƏbdürrəhimbəyHaqverdiyevin "Bəxtsizcavan", "Achəriflər", SoltanməcidQənizadənin "Xor-xor", "Dursunəlivə ballıbadı", MirmahmudKazımovskinin "MollaCəbi", "Daşım-daşım" pyesvə vodevillərinintamaşalarındaiştirakedir.

Sonra Tənqid-Təbliğ Teatrında işə başlayıb. "Çin tanrısı", "Fırtına", "Ovod", "Anamın kitabı", "Qanlı səhra", "Bəxtsiz cavan", "Paris Noterdam kilsəsi", "Romanovların son günləri", "Namus" tamaşalarında oynayıb. O, 1938-ci ildə yenicə təşkil edilən Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrına dəvət olunur.

Cavadov burada "Ər və arvad", "Əlli yaşında cavan", "Beş manatlıq gəlin", "Arşın mal alan", "Toy kimindir", "Evli ikən subay" tamaşalarında oynayıb. Onun "Bəxtiyar", "O olmasın, bu olsun", "Bir qalanın sirri", "Qızmar günəş altında", "Sehirli xalat", "İstintaq davam edir", "Şərikli çörək", "Əhməd haradadır?" filmlərində yaratdığı rolları kino tarixinin qiymətli obrazlarıdır.  Eyni zamanda Ağahüseyn Cavadov bədii əsərlərin bir çoxunun efirdə səsləndirib.

O, ömrünün 60 ildən çoxunu səhnəyə vermiş və 200-dən artıq səhnə obrazı yaradıb. Teatr sənətinə tələbəlik illərindən maraq göstərən, bəzi tamaşalarda sözsüz və epizod rollara çıxmış (müxtəlif truppalarda) Ağahüseyn Cavadov 1920-ci ilin iyunundan müəyyən fasilələrlə (arada 1942-ci ilə qədər Bakı Türk İşçi Teatrında və Musiqili Komediya Teatrında aktyorluq edib) Milli Dram Teatrında işləyib.

Filmoqrafiya

1. Bəxtiyar

2. Görüş

3. O olmasın, bu olsun

4. Qızmar günəş altında

5. Kölgələr sürünür

6. Bir qalanın sirri

7. Əhməd haradadır?

8. Sehrli xalat

9. İstintaq davam edir

10. İyirmialtılar

11. Əzim Əzimzadə

12. Mən ki gözəl deyildim

13. Bizim Cəbiş müəllim

14. Şərikli çörək

15. Hörmətli alim yoldaşlar

16. Ağasadıq Gəraybəyli

17. Bakıda küləklər əsir

18. Dörd bazar günü

19.  Qərib cinlər diyarında

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

- 2 dəfə "Şərəf nişanı" ordeni

Aktyor müsahibələrinin birində öz yaradıcılığı haqqında deyir:

"İstedad anadangəlmə olur. Elə ilk dəfə səhnəyə çıxanda başa düşdüm ki, teatra həvəs göstərmək, istedad azdır. Sənətdə qalmaq üçün özünə qarşı yüksək tələbkarlıq və işdə inad göstərmək də vacibdir. Səhnədə mənim müəllimlərim Sidqi Ruhulla, Mirzağa Əliyev və Hacıağa Abbasov oldular. Onlar mənə rol üzərində işləməyi, bu sənətin ifadə vasitələrindən peşəkarcasına istifadə etməyi öyrətdilər".

Teatrşünas İlham Rəhimli "Səhnəsiz gülüş" kitabında olmuş bir əhvalat barədə yazır:

"Dram Teatrında rejissor Mehdi Məmmədovun quruluşunda Mehdi Hüseynin "Alov" pyesinin tamaşası oynanırmış. Fasilədə aktyorlar bufetdə çay içirlər. Tamaşadakı Bədəl rolunun ifaçısı, Xalq artisti Mustafa Mərdanov taxma bığ ona mane olduğu üçün çıxarıb yanına qoyur. İkinci pərdə başlayır. Gedəndə bığı götürməyi unudur. Xalq artisti Ağahüseyn Cavadov da onunla birgə süfrə arxasında oturubmuş. O, Mustafa Mərdanovun bığı yaddan çıxardığını görür, ancaq bir söz demir. Onlar səhnəyə çıxhaçıxda Ağahüseyn Cavadov istehza ilə gülərək deyir:

-Mustafa, bığın qaldı bufetdə. Mehdi müəllim səni bığsız görüb alnına yağlı töhmət yapışdıracaq.

Mustafa Mərdanov özünü itirmir. Baxır Ağahüseyn Cavadovun üzünə və qəfildən onun taxma bığını qoparıb tez yapışdırır özünün bığ yerinə. Cəld addımlarla səhnəyə gedir. Ağahüseyn Cavadov çaş-baş qalır. Əvvəlki, epizodlarda onu bığlı görmüş tamaşaçılarda gülüş doğuracağından qorxub səhnəyə də çıxmır. Səhəri gün teatrın bildiriş və elanlar lövhəsində "Alov" tamaşasının gedişində səhnə etikasını pozduğuna görə xalq artisti Ağahüseyn Cavadova şiddətli töhmət verilsin" elanı asılır".

Ağahüseyn Cavadov ailəsində də çox sadə və mehriban insan olub. Nəvəsi Rasim Cavadov babasını belə xatırlayır:

"Babam özü varlı olmasa da, dövlətli bir ailənin qızıyla evlənmişdi. Onun həyat yoldaşı Surat xanımın atasının Bakının Sabunçu kəndində və indiki Mirzağa Əliyev küçəsində çoxlu mülkləri var imiş. Onların hamısı müsadirə edilməmişdi. Nənəmlə babamın yeddi övladı - üç qızı və dörd oğlu olub. Qızlarından biri gənc yaşında vəfat edib. Mən həmin bibimi görmədim. Amma ailəmizdə bu nakam gənc qızın itkisini nənəmin və babamın bitməyən dərdində, kədərində hiss edirdim. Altı uşağı isə nənəmlə babam evləndirmiş, hamısını ev-eşik sahibi etmişdilər. Surat nənəm əlli yeddi yaşında dünyadan köçdü. Babam ondan sonra uzun illər yaşadı. Evlənmədi".

Ağahüseyn Cavadov sağlam adam olsa da, ömrünün son illərində şəkər xəstəliyinə mübtəla olur. 19 iyun 1981-ci ildə Bakıda vəfat edib. İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Sovet dövründə mədəniyyətin hər sahəsində əsas cərəyan sosisalist realizmi idi. Quruluşu tərifləməli, ideologiyanı təbliğ etməliydin. Güclü senzura vardı, azadfikirliliyi təqib edirdi.

Bundan yazıçılarla yanaşı, rəssamlar da əziyyət çəkirdilər...

Xalq rəssamı Rasim Babayevin bir sıra əsərləri sovetlər dövründə geniş işıqlandırılmayıb, hətta repressiv siyahıya düşənləri də olub. Həmin əsərlərlərə nümunə olaraq "Torpaq" (1963), "Sahil" (1965), "Yol" (1966), "Yaxın Şərq" (1967), "Ailə" (1971), "Səyyah" (1974), "Ordu" (1978), "Qapı" (1982), "Qadın" (1983), "Müharibə" (1983), "Novruz" (1983), "Qadın və div" (1986), "Faciə" (1987), "Adəm və Həvva" (1988), "Yüklü dəvə" (1992), "Bəla" (1997), "Gecə" (2003), "Divlər" (2004) və s. əsərləri qeyd etmək olar.

Rasim Babayev 31 dekabr 1927-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1945–1949-cu illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikumunda təhsil alıb. Daha sonra təhsilini 1949–1956-cı illərdə V.İ.Surikov adına Moskva Rəssamlıq İnstitutunda davam etdirib.

Rasim Babayev Azərbaycan rəngkarlığının və qrafikasının inkişafında müstəsna xidmətləri olan rəssamdır. Müxtəlif janr və mövzularda, xüsusən boyakarlıq və dəzgah qrafikası janrlarında sahəsində yaratdığı rəsm əsərləri ilə tanınıb

Sənətkarın dəzgah qrafikasında yaratdığı linoqravür silsilələrinə və dəzgah rəsmlərinə "Sumqayıt", "Daşkəsən", "Abşeron", "Ağaclar", "Neft çənləri" (1958), "Neftin doldurulması" (1958), "Qız" (1958), "Qara şəhər" (1958), "Daşkəsən yollarında" (1961), "Fəhlənin portreti" (1962), "Almaniyada" (1963), "Qobustan" (1964), "Xınalıq" (1964), "Dəvələr" (1966), "Hamamlar" (1969), "Qaçaq Nəbi" (1969), "Köhnə Bakı" (1970), "Narlar" (1970), "Kənd" (1970), "Qədim qəbiristanlıq" (1970), "Rəssam Ə.Rzaquliyev" (1970) və başqa əsərlərini daxildir.

Habelə rəssam "Ölüm Düşərgəsi", "Qardaş Xatirəsi", "Dağlar", "Yer" və "Göy", "Mənim bağım" kimi boyakarlıq əsərlərinin və "Qız", "Rəssam S.Bəhlulzadə" portretlərinin müəllifidir. Rasim Babayev 1980-ci illərin sonu 1990-cı illərdə baş vermiş hadisələrlə bağlı tablolaların müəllifidir. O, 20 Yanvar faciəsini əks etdirən "Qanlı general" tablosunu yaratmışdır. Həmçinin "Müharibə olmasın", "Berlin-63", "Ölüm düşərgəsi", "Qardaş xatirəsi" və s. əsərləri də müharibə əleyhinə çəkilib.

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı" fəxri adı (1964)

- "Azərbaycan SSR xalq rəssamı" fəxri adı (7 may 1988)

- 1990-cı il üzrə Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı (1991) — 1988–1989-cu illərdə yaratdığı silsilə rəsm əsərlərinə görə

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 11 iyun 2002

Rasim Babayev 22 aprel 2007-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Dostuvə həmkarı Şahmar Ələkbərovdünyasını dəyişəndə onunqəbri üstünə gedənaktyorməzarlıqdamöhkəmağlayıbdeyir: “darıxma, qardaşım, məndə tezliklə səninyanınagələcəm”. Buəhvalatdanikiilsonraisə Həsən Əblucrəhmətə gedir...

Həsən Əbluc 22 aprel 1942-ci ildə Təbrizdə anadan olub. Uşaq yaşlarında ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçüb. Ailədə 5 qardaş olublar. Həsən Əbluc hələ uşaq vaхtlarından aktyorluğa böyük həvəs göstərib. Orta məktəbi yaxşı oxuyan Həsən həm də uşaq yaşlarından yaşlı atasına kömək edirmiş. Atası onun aktyor olmasını istəməyib. Həsən atasının arzusunu nəzərə alıb Politeхnik İnstitutuna daхil olub.

Həsəngili II kursda oхuyanda zavoda aparırlar. Dəmir kəsməkdən Həsənin əlləri kəsik-kəsik olur. İki aydan sonra atası deyir ki, bala, hansı sənətə istəyirsən, get. Həsən II kursu başa vurandan sonra sənədlərini Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun aktyorluq və rejissorluq fakültəsinə verib, Rza Təhmasibin kursunda təhsil alıb.

Elə həmin il Dram Teatrında rumın yazıçı Sebastyanın "Adsız ulduz" tamaşasına quruluş verib.

Sonralar Gənc Tamaşaçılar Teatrında fəaliyyətini davam etdirib. Kinostudiyada film dublyajlarında iştirak edib. Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində səhnə danışığından dərs deyib. Bədii qiraət ustası kimi Azərbaycanın klassik və çağdaş şairlərinin poeziya nümunələrini minlərlə tamaşaçıya və dinləyiciyə çatdırıb. Həsən Əbluc rejissorluq kursunu da bitirib. Müxtəlif dövrlərdə bir neçə teatr və televiziya tamaşasının quruluşçu rejissoru olub.

Filmoqrafiya

- Abbas Mirzə Şərifzadə

- Ağ atlı oğlan

- Alman klinikasına şəxsi səfər

- Arxadan vurulan zərbə

- Babək

- Bakıda küləklər əsir

- Bircəciyim

- Birisigün, gecəyarısı...

- Bizim küçənin oğlanları

- Dantenin yubileyi

- Dəli Kür

- Dənizə çıxmaq qorxuludur

- Doğma sahillər

Həsən Əbluc universitetdə səhnə danışığından dərs deyib. O, öz tələbəsinə aşiq olur, tələbəsindən öncə müsbət cavab almayan sənətkar başqa bir xanımla nişanlanır. Bir müddət keçəndən sonra nişanlısı ilə münasibəti alınmır. Belə olduğu halda öz tələbəsi Firəngizə evlənmə təklif edir. Və onlar ailə qururlar. Bu evlilikdən onların Elnaz adlı qız övladı doğulur.

Qızı Elnazı çox sevib. Onun rejissor olmasını arzulayıb. Qızını hər səhər özü yedirdib məktəbə yola salırmış. Elnaz Əbluc bir müsahibəsində atası haqqında deyir:

“Hər səhər məktəbə gedəndə elə ləzzətlə buterbrodlar düzəldirdi ki. Məni yedirirdi, sonra məktəbə yola salırdı. Mənə çoх vaхt deyirdilər ki, atan çoх ciddidir. Yəqin səni qoymaz istədiyini geyinməyə. Amma əksinə. O çoх müasir idi. Bir gün şalvar görmüşdüm. Çoххoşuma gəlmişdi. O vaхtlar da şalvarı çoх az qız adam geyinirdi. Atama dedim, mənimlə birlikdə gedib o şalvarı aldı. Evimiz elə də təmirli deyildi. Həmişə deyirdi ki, eybi yoх, işləyərəm, evi təmir elətdirərəm. Qızdırması olanda yun papağını başına qoyub uzanırdı. Amma o, heç vaхt хəstə olanda işdən qalmırdı”

O, “Dantenin yubileyi”, “Qanlı zəmi”, "Pəncərə" filmlərinə çəkilib. "Pəncərə" filmində Rövşənin atasının epizodik rolunu məharətlə oynayan Həsən bu rolu öz yaradıcılıq həyatının ən parlaq rolu hesab edib.

Həsən Əbluc martın 1994-cü il martın 13-də 51 yaşında ürək tutmasından dünyasını dəyişib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

"Həyatdagərək özhəyatının, taleyininmeneceriolasan. Adam var, nə istəyir onu da edir. Adam da var, istəyi ilə imkanları uyğun gəlmir. 

Bəzən görürsən, gözəl müğənnidir, amma şəraiti yoxdur. Müğənni də var, gözəl ifa edir, amma dünyanı gəzməyib, kitab oxumayıb. Mahnı oxumaqdan savayı heç nə etmir. Əgər yaxşı müğənnisənsə, ali savadın varsa, dünyanı gəzirsənsə... Bu, tamamlananda, olur, başqa şey. Bu da həyatdan asılıdır. Müğənnilərə deyirəm ki, imkanınız olduqca dünyanı gəzin, kitab oxuyun. Son zamanlar kitab oxumurlar, əllə yazmırlar. Çox şey unudulur".

Bu sözləri Əməkdar artist Ədalət Şükürov "Xəzər axşamı" proqramında deyib. Ədalət bir çox həmkarlarından fərqli olaraq ali savadlıdır, mütaliəni, səyahəti sevir, onun fikrincə, bunlar insanı mənəvi cəhətdən zənginləşdirir. Mədəniyyət əsgəri olan müğıninin də mənəviyyatı mütləq zəngin olmalıdır.

Bu gün Ədalət Şükürov barədə danışmağımın bir səbəbi var – onun ad günü, üstəlik, yubileyidir, 60 illiyidir.

Bəri başdan onu səmimi qəlbdən təbrik edirik.

Ədalət Şükürov 22 aprel 1966-cı ildə Sumqayıt şəhərində anadan olub. Əslən Qazax rayonunun Kəmərli kəndindəndir. Orta məktəbi bitirdikdən sonra, hərbi xidmətə yollanıb. 3 il "Novaya Zemlya" adasında, sualtı qayıqda hərbi xidmətini çəkib. Hərbi xidməti bitirib, geri döndükdən sonra 1987-ci ildə Sankt-Peterburq Mədəniyyət Universitetinin "kütləvi tədbirlər rejissoru" fakültəsinə daxil olub

Ali təhsil aldıqdan sonra Ədalət Şükürov Sankt-Peterburqun 5-ci kanalında efirə gedən "Adamovo yabloko" verilişində rejissor işləyib. Bir müddət sonra o, Luqa şəhərinin baş rejissoru işləyib və kütləvi tədbirlər keçirib. "Salsa Viva" rəqs məktəbini bitirib. Baltik Turizm və Biznes Akademiyasında aspirantura oxuyub. Elmi işini Sankt-Peterburqda müdafiə edib. 2007-ci ildən İqtisad elmləri namizədidir.

Dizaynerliklə də məşğul olan Ədalət Şükürov, arabir rəssamlıq da edib. Azərbaycan, İngilis, İspan və Rus dillərini bilir. 1992-ci ildən mahnı bəstələməyə və şeirlər yazmağa başlayıb. Daha sonra musiqi və mətnləri aranjman edərək, ifa edib. Oxuduğu mahnılar xüsusilə Azərbaycanda çox sevildiyindən O, 2000-ci ildə yaşadığı Sankt-Peterburqdan Azərbaycana gəlib və fəaliyyətini burada davam etdirib. Həmin zamanlar Dağıstanda da çox sevilib və ora dəvətlər alıb.

2000-ci ildən etibarən mütəmadi olaraq Dağıstanın əhəmiyyətli tədbirlərində çıxış edib. Onların arasında "Dərbəndin ad günü", "Gənclər Günü", Respublika və konstitusiya günü və digərləri kimi əhəmiyyətli tədbirlər var. Ədalət Şükürova 16 may 2006-cı ildə Azərbaycan və Rusiya dövlətləri arasında Mədəniyyət münasibətlərinin təbliğatı və inkişafında aktiv iştirak etdiyinə görə Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə Azərbaycanın əməkdar artisti fəxri adı verilib

22 aprel 2008-ci ildə Dağıstan Respublikasının prezidenti Muxu Əliyev tərəfindən Dağıstanın əməkdar artisti fəxri adı verilib. 22 iyun 2015-ci ildə Dağıstan Respublikasının prezidenti şəxsən Ramazan Abdulatipov tərəfindən böyük təqdimatla ona Dağıstanın xalq artisti fəxri adı verilib. Bundan başqa, ona "Dağıstanda xidmətlərinə görə" medalı da təqdim olunub.

Konsertlər

1. Yada sal məni, sevgilim

2. Solo konsert

3. İsti yay

4. Bokal vina

5. Açıq Hava Konserti

6. Nə yaxşı ki, yanımdasan sən

Albomlar

1. Əzizim

2. Demə - Demə

3. Qapı

4. Qoca çinar

5. İtirdim

6. Kiminsən?

7. Yada sal məni, sevgilim

Mükafatları

- Azerbaycanın En İyi Pop Sanatçısı

- Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti

- Dağıstan Respublikasının Əməkdar Artisti

- Dağıstan Respublikasının Xalq Artisti

Və mütləq bir xatırlatma edək. 60 illik yubileyi münasibətilə müğənni mayın 13-də Heydər Əliyev Sarayında “Bir yaz axşamı” adlı solo konsert verəcək. Hamınızı dəvət edirik. Bilet almağa tələsin. Biletlər məhdud sayda qalıb. Çox maraqlı olacaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Hüseyn Əliyevin Naxçıvan və Zəngəzurla bağlı analoqu olmayan əsərləri var. Xalq rəssamının böyük məharətlə yaratdığı “İlanlı dağ” tablosu, “Urud qalası” peyzajı rəssamın yaradıcılığında ən yaxşı və şah əsərlərindəndir. Doğma yurdun hər qarışını böyük məhəbbətlə öz duyğularından, təxəyyülündən yaradıcılıqla keçirən görkəmli rəssamın “Zəngəzur mənzərəsi”, “Zəngəzur dağları”, “Şəki şəlaləsi”, “Comərdli mənzərəsi”, “Meşədə qış”, “Payız”, “Qürub çağı” kimi əsərləri incə müşahidə qabiliyyətinin məhsulu idi.” – belə yazır ƏməkdarjournalistFloraXəlilzadə.

Əliyev Hüseyn Əlirza oğlu – Azərbaycanın Üemummilli lideri Heydər Əliyevin özündən böyük qardaşı 1911-ci il aprelin 22-də Qərbi Azərbaycanda - Comərdli kəndində Kərbəlayı Cəfər oğlu Əlirzanın və Narıngül xanımın ailəsində dünyaya göz açıb. Rəssam kimi ilk təbiət mənzərəsini çəkəndə onun 12 yaşı olub. Bakıda Rəssamlıq Texnikumunda oxuyub. 1922–1931-ci illərdə "Molla Nəsrəddin" jurnalı ilə əməkdaşlıq edib, onun bir sıra karikaturaları jurnalın səhifələrində çap olunub.

Hüseyn Əliyev Leninqrad Rəngkarlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutunu bitirdiyi ildən (1932–1935) təqaüdə çıxanadək "Xalq qəzeti"nin ("Kommunist") bədii tərtibat şöbəsində əvvəlcə baş rəssam, sonra da bədii tərtibat şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyib (1935-ci il oktyabr ayının 4-dən). Böyük Vətən Müharibəsinin iştirakçısı olub.

"Qafqazın müdafiəsinə görə", "1941–1945-ci illərdə arxa cəbhədəki şərəfli əməyinə görə", "Böyük Vətən müharibəsinin 30 illiyi" medalları və "Xalqlar dostluğu" ordeni ilə təltif olunub. Hüseyn Əliyev bacarıqlı rəssam kimi üç dəfə Azərbaycan, bir dəfə Ukrayna Ali Sovetinin fəxri fərmanlarına layiq görülüb. 1940-cı ildən Rəssamlar İttifaqının üzvü olan Hüseyn Əliyev 1977-ci ildə Əməkdar rəssam, 1982-ci ildə Xalq rəssamı fəxri adına layiq görülüb.

Azərbaycan xalq rəssamı Hüseyn Əliyevin müxtəlif sərgilərdə nümayiş etdirilən rəsm əsərləri arasında, onun Comərdli kəndində çəkdiyi "Yəhər Təpə" və "Mahmud bulağı" tabloları özünəməxsus yer tutur. Hüseyn Əliyevin "Göygöl mənzərələri" adlı çap edilən albomunda rəssamın 17 mənzərəsi verilib.

Mükafatları

- Ermənistan SSR əməkdar incəsənət xadimi

- Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı

- Azərbaycan SSR xalq rəssamı

Əsasən qrafika ilə məşğul olmuş Hüseyn Əliyev həm də mənzərə ustası kimi məşhur idi. O, doğma vətənin füsunkar təbiətini seyr etməkdən xüsusi zövq alardı. Rəssamın duyğuları isə rənglərdən ibarət nəhəng bir çələngə çevrilərdi. 1960-1970-ci illərdə yaratdığı peyzajlar sənətin məhz bu janrına yeni nəfəs və ruh gətirmişdi.

Doğma yerlərin bənzərsiz təbiəti Hüseyn Əliyevin fırçası ilə kətan üzərində canlandıqca sanki yeni bir möcüzə ilə qarşılaşırdın. Rəssamın Göygölün təsvirinə həsr edilmiş silsilə əsərləri xüsusi diqqət cəlb edir. Gah dağların qoynunda məskən salmış Göygölün mavi sularını kətanda əks etdirir, gah da hər hansı təkrarolunmaz gözəlliyindən yeni mövzu tapırdı. Onun qurduğu kompozisiyalar, rəng ötürmələri, koloritlik öz bənzərsizliyi ilə seçilirdi.

FloraXəlilzadə yazərki, iki il ərzində Kəpəz dağının 25-dən artıq akvarel görünüşünü kətana naxışlayan Hüseyn Əliyev həqiqətən möcüzə yaradıb. Təəssüf ki, bu əsərlərin yalnız 13-ü əlimizdədir, 3 əsərinin slaydı, 1 əsəri isə fotoşəkil formasında qorunub saxlanılıb. Hüseyn Əliyevin «Göygöl mənzərələri» adlı çap edilən albomunda rəssamın 17 mənzərəsi verilib.

Hüseyn Əliyev portret çəkən rəssam kimi də çox böyük uğur və şöhrət qazanıb. O, əslində bu janrın ustadı idi. Çəkdiyi portretin hər biri insanın daxili dünyasını, sənətini əks etdirmək baxımından maraq doğurur. Məsələn, əlləri qoynunda dayanmış Hüseyn Cavidin portreti çox canlı və mənalıdır. Böyük şairin duruşu, baxışı, uzaqdan görünən Araz çayı, İlanlı dağ tamaşaçıya nələr söyləmir?! Eləcə də Nizami Gəncəvinin portreti düşündürücü təsir bağışlayır.

Hüseyn Əliyevdən bizə ərməğan qalan bir sıra portretlər var ki, tarixilik baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Unudulmaz rəssamın Azərbaycan təsviri sənətindəki xidmətlərindən çox danışmaq olar. Hüseyn Əliyevin yaradıcılıq sahəsi olduqca geniş idi. İstifadə etdiyi rənglərin çalarları al-əlvandır. 2004-cü ildə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin paytaxtı Əbu-Dabi şəhərində görkəmli rəssamın əsərlərindən ibarət sərgi təşkil edilib.

Mədəniyyət Nazirliyinin təşəbbüsü ilə həyata keçirilən bu tədbir yüksək dəyərləndirilib. Xarici ölkə vətəndaşları azərbaycanlı rəssamın rənglərin musiqisini təbiətin rəngində tablolara əks etdirmək məharəti qarşısında məmnun qalıblar. Bu unudulmaz rəssamın yaradıcılığında mənzərələr, tablolar, portretlər, natürmortlarla bərabər, başqa janrlarda işlədiyi əsərlər də çoxdur.

 O, uzun müddət nəqqaşlıqla da məşğul olub, su boyaları ilə işləyib. Alleqorik əsərlərə müxtəlif məzmunlu karikaturalar, təsvirlər çəkib, kitablara illüstrasiyalar işləyib. Bütövlükdə Hüseyn Əliyev yaradıcılığının ətraflı öyrənilməsi, onun təsviri sənətimizdəki yeri haqqında mükəmməl tədqiqatların aparılması vacibdir. Əsl sənətkar və vətəndaş ömrü yaşayan Hüseyn Əliyev Azərbaycan təsviri sənətinin ən unudulmaz nümayəndələrindən biridir.

Görkəmli rəssam 21 may 1991-ci ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

Sərtyel,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Gülüş klubu gözətçisi

İndi şeir yazmaq dəbdir. Sosial media günümüzə daxil olandan sonra özün yaz, özün dərc elə, özün də like qoy. Dost-tanışları da tağ elə ki, haqqında dürlü-dürlü sözlər yazsınlar. Hər şey o qədər asanlaşıb ki.

Şeirlər də hamısı bir-birinin oxşarı. Əksəriyyət də klassiklərdən, məşhurlardan plagiat, yaxud onlara nəzirə. Amma mən sizə bir şairi təqdim edəcəyəm ki, onun məziyyətləri var, belə ki, o, digər şairlərdən tamamən fərqlənir.

Eldost Tamxeyil oğlu Sübhanverdiyevdən danışıram. Onunla geniş müsahibəni və şeirlərindən nümunələri sizə tezliklə təqdim edəcəyəm. İndi isə ilk tanışlıqda onun digərlərindən fərqini söyləyirəm: Eldost müəllimdəki qafiyələr ulu Nizamidən tutmuş hazırkı Ramiz Rövşənə qədər hələ heç kəsdə təkrarlanmayıb. Eldst müəllim əmindir ki, elə tək bu, onun adını ədəbiyyat tarixinə əbədi yazdıracaq bir detaldır.

İndi isə onun öz dostuna, metal alveri ilə məşğul  olan Səməndər Tusiyə yazdığı şeirini diqqətinizə çatdırıram.

Ay Səməndər, ay Səməndər

Uşaqlıq dostum Səməndər Tusinin 80 illik yubileyinə

Gəldi növbəti yubiley

Biz kosmosuq, sən Qaliley.

Alım sənə Moment kley,

Ay Səməndər, ay Səməndər.

Lion udar, yoxsa Soşo?

Yaxşı deyib hindus Oşo,

Həyat yaxşı, jizn xoroşo,

Ay Səməndər, ay Səməndər!

Baxmazsan heç vıruçkaya.

Hey gedərsən tolkuçkaya.

Sən bir dağsan, bizsə qaya,

Ay Səməndər, ay Səməndər!

Sənin işin metal, dəmir,

Pul qazan, kababdan gəmir,

Sənə heyrandır ves mir,

Ay Səməndər, ay Səməndər!

Eldost sənə hey deyər tost,

Feyzbukda hey yazar post.

Aramızda vardır bir most,

Ay Səməndər, ay Səməndər!

Göydə uçur ağappaq qu,

Yanıyca da uçur bir TU

Sənə həppi böz dey tu yu,

Ay Səməndər, ay Səməndər!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

İstəkli oxucularımıza daha bir istedadlı gəncimizi tanıtmaq istəyirəm. Gənc şair Mehdiyev Rəhim Alqulu oğlu 29 avqust 1994-cü ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Məmmədsabir kəndində anadan olmuşdur. Uşaq yaşlarından yaradıcılığa böyük həvəs göstərmişdir.

2015-ci ildən etibarən mahnı sözləri yazmağa başlamış, 2023-cü ildən isə daha çox şeir yaradıcılığına üstünlük vermişdir. 2026-cı ildə “Darıxmadın Darıxdığım” adlı ilk kitabı çap olunmuşdur. Bununla yanaşı, “Bir ağac altı” adlı qısa həyat hekayəsi Türkiyədə internet üzərindən yayımlanmışdır. Həmçinin İstanbulda nəşr olunan bir neçə türk yazarının kitablarında onun şeirləri yer almışdır.

O, Ulu Öndərə həsr olunmuş “Ulu Öndər” və cənab Prezidentin doğum gününə ithaf edilən “İmza” adlı nəğmələrin müəllifidir. Yaradıcılığı dövründə 300-dən çox şeir və 50-dən artıq mahnı yazmışdır.

Bununla yanaşı, bir çox şəhidlərimizə həsr olunmuş mahnıların sözlərini yazmış və bəstələmişdir. Ruhları şad olsun.

Gül Qadın

Bir xəyanət qoxusunda,

Çətin onun, gözü susa.

Sənə bir də sevgi verməz,

Əgər qadın soyudusa.

Soyudusa, buza dönər,

Ondan olmaz günəş daha.

Ömür boyu üşüyərsən,

Həyat sənə gələr baha.

Qadın gözü dolu olur,

Toxunsan, yağış yağacaq.

Xatirələr töküləcək,

Sonra yerdən kim yığacaq?

Öldür, yenə səsi çıxmaz,

Gedib saçını kəsəcək.

Qaranlığa uzanacaq,

Özündən belə küsəcək.

Belə olur, qışa dönür,

Yoxsa soyuq olmaz qadın.

Bir bənzərsiz gül kimidir,

Yaxşı baxsan, solmaz qadın.

Mən kiməm ki, sevim səni?"

Bağışla, çox səhv etmişəm,

Mən bilmişəm evim səni.

Bilmədən oldu, yoxsa ki

Mən kiməm ki, sevim səni?

Başa düşdüm, heç nə demə,

Ayıb olsun bu qəddimə.

Səni sevmək nə həddimə?

Mən kiməm ki, sevim səni?

Gör, sən kimsən, gör, mən kiməm,

Mən kiməm, danışıb dinəm?

Düz deyirsən, mən heç kiməm,

Mən kiməm ki, sevim səni?

Utanarsan?

Mənim halım xoş olanda,

Sənin yanın boş olanda,

Gözlərində yaş olanda,

Gəlib silsəm, utanarsan?

İllər sonra sənə dönsəm,

Tərk edilmiş biri görsəm,

Heç bir kəsin yoxdu, bilsəm,

Çox üzülsəm, utanarsan?

Məhv etsən də gənc çağımı,

Qurutsan da eşq bağımı,

Atıb bütün varlığımı,

Sənə gəlsəm, utanarsan?

Nələr çəkdim yolunda mən,

Olammadım solunda mən,

Bir gün sənin qolunda mən,

Gəlib ölsəm, utanarsan?

Qurban olsun yuxum sənə

Doyammıram axı sənə,

Gəl, bir az da baxım sənə.

Toxunmağım üçün sənə,

Külək olub əsim sənə?

Yağış olub yağım sənə?

Gəl, bu gecə oyaq qalım,

Qurban olsun yuxum sənə.

Tamam çöksün qoxun mənə,

Bir az çöksün qoxum sənə.

Darıxdırırsan məni sən,

Gəl, bir az da baxım sənə.

Dönüb damla göz yaşına,

Yavaş-yavaş axım sənə.

Ya da özün gəl de mənə,

Yer üzünü yıxım sənə.

Göy üzünün cənnətisən,

Həmən ölüm, çıxım sənə.

Darıxmadın, darıxdığım?

Sözüm var, çatmır ki dilə,

Gözümdə yaş dönüb selə,

Məndən ötrü bir an belə,

Darıxmadın, darıxdığım?

Sən ki məni atmaz idin,

Ayrılıq yaratmaz idin,

Mən öpmədən yatmaz idin,

Darıxmadın, darıxdığım?

Yoxluğun deyil ki asan,

Uzaqlarda bir dünyasan,

Aylar oldu, de, hardasan?

Darıxmadın, darıxdığım?

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

Aynur İsmayılova,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Portalımızın “Redaksiyanın poçtundan” rubrikasında növbətçi mənəm və sizə təqdim etmək istədiyim mesaj oxucumuz Gültac Əliyevadan gəlib. “Qatil uşaq” yazısı bədii əsəsr deyil, təəssüratdır, aktual bir mövzuda düşüncələrdir. Amma elə bu sənədlilik, bu publisistika sanki bədiilikdən yoğrulubdur.

Xoş mütaliələr.

GÜLTAC ƏLİYEVA,

“QATİL UŞAQ”

“Qatil uşaq...” Necə də ağır səslənir, deyilmi? Bu ifadəni eşidəcəyimi heç düşünməzdim. Uşağın qarşısında işlənəcək sözlər başqa idi: ağıllı, dəcəl, qoçaq, tənbəl... Uşaqlıq məsumiyyətin, saflığın və gələcəyin adı idi. Bəs indi necə oldu ki, bu anlayışın önünə “qatil” sözü gətirildi?

Bəli, bəlkə ortada bir qatil uşaq var. Amma uşaq təkbaşına qatilə çevrilmir. Burada cəmiyyətin də məsuliyyəti var, ailənin də payı var.

Gəlin birlikdə hazırda gündəmi zəbt edən Kahramanmaraş cinayətinə baxaq. Amma baxarkən təkcə bir hadisəyə yox, bu kimi faciələrin kökündə dayanan səbəblərə də nəzər salaq. Özümüzə bir sual verək: görəsən, əsl müqəssir kimdir?

Bu hadisə birdən-birə baş vermədi. O “uşaq” bir anın içində qatilə çevrilmədi. Bu sonluğun əvvəlində davranışlar vardı, danışıq tərzi vardı, sosial şəbəkələrdə paylaşdığı qeyri-normal görüntülər vardı. Bütün bunların fonunda isə onun arxasında dayanan bir ailə və görən bir cəmiyyət vardı.

Bəlkə də bəziləri qəzəblənəcək: niyə cəmiyyət? Bəli, məhz cəmiyyət. Çünki ailə üçün övladının psixoloji durumunu qəbul etmək daha çətin ola bilər. Valideyn çox zaman görmək istəmir, etiraf etmək istəmir. Amma cəmiyyət görür, təhlil edir, hiss edir. Elə buna görə də vaxtında reaksiya verməlidir.

Niyə susulur? Qorxudanmı? Laqeydlikdənmi? Yoxsa “mənə nə” düşüncəsindənmi? Halbuki bir insanın vaxtında dediyi söz, atdığı addım bəzən böyük faciələrin qarşısını ala bilər.

Qadın doğum şöbəsində baş verən hadisə zamanında müzakirə olundu, lakin nəticəyə çatmadı və zamanla unuduldu. Niyə? Necə baş verdi? Kim susdurdu insanları? O gün susdurulan vicdanlar bu gün danışırmı?

Müəllimlərin “onun çantası yoxlanılmadan dərsə buraxılmasın” deməsi isə əslində ən böyük siqnal idi. Bu, adi xəbərdarlıq deyildi. Bu, gələcək təhlükənin qapını döydüyünü göstərən xəbər idi. Deməli, bir çoxları gələcək faciəni görürdü. Qarşısını almaq üçün imkan da vardı.

Bənzər hadisə bir neçə il öncə ölkəmizin də gündəmini zəbt etmişdi. Mənim qədər siz də o qətli bütün təfərrüatları ilə xatırlayırsınız, bilirəm. Əhmədin ailəsini amansızlıqla qətlə yetirməsinin də kökündə bu kimi faktlar var idi. Göz gördü, qulaq eşitdi, dil danışmadı. Nəticədə nə oldu? Bir ailənin faciəvi sonu. Halbuki doğru zamanda veriləcək bir qərar çox şeyi dəyişə bilərdi.

Bunlar bir əsər, esse və ya hekayə deyil ki, yazıldıqdan sonra təhlil edilərək rəy verilsin. Bu, həyatın özüdür. Göz önündə yaşanır. Ona görə də vaxtında müdaxilə etmək, cəmiyyəti çürüdən halların qarşısını almaq lazımdır.

Bu gün susulan hər həqiqət sabah bir fəryada çevriləcək. Məzarlara yad kimi baxmayın. O qurbanlar bizlər, övladlarımız, yaxınlarımız da ola bilər. Nə qədər ki, “silahlar” bizə tuşlanmayıb, gözlərinizi açın. Çünki faciələr qapını döyəndə artıq çox gec olur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)