“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Şeir saatı rubrikasında sizləri Esmira Abdullayevanın şeirləri ilə başbaşa buraxırıq.

RƏSSAM

Rəssamı sənsən,

Üzümdəki naxışın.

Bir fırçanın sehridir,

Gözlərimdə baxışın.

Sonsuz rəngin içində,

Eşqin gizli izləri.

Sus! Nə olar, danışma.

Gəl, sirr saxla sözləri.

Bir rəsm çək, əzizim,

Min sayrışan ulduzlar.

Sənə olan sevgimdən,

Əriyər bütün buzlar.

Bu dünyanın rəngini,

Nə yer, nə göy, nə də ay,

Səndən başqa heç kimsə,

Verə bilməz, mənə pay.

ZƏRDAB

Qəhərim ilan olub,

Sarılıb vicdanıma.

Boynu bükük gümanlar,

Hopub mənim canıma.

Ürək asılı qalıb,

Yalançı, lal dilimdən.

Döyünməyə utanır,

Öz doğmaca evindən.

Bəzən gerçəyi bilib,

Lal edirsən özünü.

Bəzənsə kor olaraq,

Çeynəyirsən gözünü.

Nə edim kor eynəyi?

Daş yoxdur sındırmağa.

Məcburam səhnə olub,

Bu filmi oynamağa.

Ruhum tel tək incəlib

Xəyanətkar canımda.

Hansı zərdab təmizlər,

Nankorluğu qanımdan?!

DÜNYA BELƏ İMİŞ

Bir bəxtsiz quş kimi ağaca qondu,

Yaralı qanadı əsdi yenə də.

Üzündə gülüşü gizlətdi hər gün,

Qəlbi dərd içində susdu yenə də.

Gecələr yorğunluq çökəndə ona,

Divarlar eşidər qəlbin səsini.

Gündüzlər xoşbəxt tək görünən insan,

Tək qalanda yaşar öz kədərini.

Bir isti kəlməyə həsrət qaldığı,

Günləri gizlətdi saxta gülüşdə.

Heç kim duymadı ki, o sakit adam,

Hər gecə səssizcə sönər içində.

Üzündə təbəssüm, gözündə kədər,

Hamı onu gülən insan sanardı.

Bir qəlbin içində qopan fırtına,

Səssiz baxışında gizli qalardı.

Bir gün yorulanda bu ağır yükdən,

Yenə də dinməyib susacaq bəlkə.

Çünki bəzi insanlar ağlamağı da,

Öyrənə bilmirlər özgə önündə.

Dünya belə imiş, öyrəndi sonra,

Gülən hər üzün qəlbi gülməzmiş.

Bəzən şən görünən insanın belə,

İçində bir ömür qəm gizlənərmiş.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

 (Nəşr olunmuş bir yeni kitabın təqdimatı)

İlqar İsmayılzadə,
fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, "Həməşəra" mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, AJB, AYB və TYB-nin üzvü, teoloq, araşdırmaçı, tərcüməçi, yazıçı-publisist.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Son günlər nəşr olunmuş yeni kitabım Odlar Yurdu Azərbaycan tarixində bir ilk imza sayılan bədii əsər, əslində isə ədəbi məcmuə və antalogiyadır. Bu kitab milli kimlik, türkçülük, Turan və turançılıq məfkurəsi ilə bağlı maraqlı məlumatlarla yanaşı, şairlər diyarı olan doğma Cəlilabad ədəbi mühitinin nümayəndələrindən bir qrup şairin uyğun mövzuda qələmə aldıqları bir-birindən qürurlu və dərinmənalı şeirlərin toplusudur.

Ümumi məlumat:
Kitabın adı: "Turan ellərinin söz çələngi" (Ədəbi məcmuə)
Müəllif: İlqar İsmayılzadə
Nəşrə hazırlayan: "Həməşəra" mətbu orqanı
Naşir: "Elm və təhsil" nəşriyyatı, Bakı
Nəşr olunduğu il: 2026
Səhifə sayı: 104 səhifə.

Kitab barədə:
Milli kimlik, türkçülük, Turan və turançılıq məfkurəsi mövzusunda qələmə alınaraq tərtib edilmiş və nəfis şəkildə işıq üzü görmüş həmin kitab Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Turan Yazarlar Birliyinin sədri, Turan Xalq şairi, "Turan Ödülü" və "Həməşəra" Fəxri Diplomu laureatı, ədəbiyyatşünas, ədəbi təhlilçi və tənqidçi, türkoloq, aşıq, yazıçı-şair Ustad Niftalı Göyçəli, Əmək veteranı və Əmək zərbəçisi, "Həməşəra" və "Dədə Qorqud" Fəxri Diplomları laureatı, təqaüdçü pedaqoq Hacı Paşa Rüstəmov və "Musavat" Partiyasının Cəlilabad Rayon Təşkilatının sədri, tarix müəllimi, qazi atası, "Həməşəra" Fəxri Diplomu laureatı Azər Əsgər müəllimin rəyləri ilə başlamış, müəllifin ön sözü ilə davam etmişdir.
Bunun ardınca kitabın içindəkilər aşağıda göstərilən iki əsas fəsildə hazırlanmış və təqdim edilmişdir:
Birinci fəsil: Türk kimliyi və turançiliq: kökdən məfkurəyə;
İkinci fəsil: Turan ellərinin söz çələngi.
İlk fəsildə milli kimlik, Türk, Turan, turançılıq məfkurəsi, Türklərin ilk inanc sesitemi, Turan ideyasının yaranma tarixi və Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) barədə zəruri və maraqlı bilgilər, ikinci fəsildə isə yalnız Cəlilabad ədəbi mühitinə aid olan 20-dən çox şairin türkçülük, Turan və turançılıq məfkurəsi mövzusunda qələmə aldıqları şeir və poeziya nümunələri təqdim edilmişdir. Burada şeirləri təqdim edilmiş şairlər arasında Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və Turan Yazarlar Birliyinin üzvləri olan ustad şairlərlə yanaşı, orta yaşlı və gənc şairlərimiz də yer almışdır...
Kitab mövzusu və yazılış üslubuna görə təkcə Cəlilabad rayonu və ölkənin Cənub bölgəsi deyil, bütün respublika səviyyəsində ilk imza olaraq səciyyələndirilə bilər. Məlumat üçün qeyd etmək lazımdır ki, bu ədəbi məcmuə indiyədək işıq üzü görmüş sayca 54-cü kitabımdır.

Təşəkkür və arzular!
Fürsətdən istifadə edib, bu layihədə iştirak etmiş və ədəbi məcmuədə şeirləri dərc edilmiş dəyərli şairlərimizı ürəkdən təbrik edir, eyni halda ədəbi məcmuənin nəşrində fəstəyi olmuş bütün dəyərli xanımlar və bəylərə, ustad şairlərimizə, həmçinin, bu ədəbi topluya rəy yazmış əziz və dəyərli ustadlarımız və ziyalı simalarımız: Ustad Niftalı Göyçəliyə, ziyalı pedaqoq Hacı Paşa Rüstəmova və ziyalı pedaqoq Azər Əsgərə öz səmimi minnətdarlığımı bildirir, Ulu Tanrıdan onların hər birinə uzun, sağlam və mənalı-məsud ömür, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları diləyirəm!
Bu arada "Elm və təhsil" nəşriyyatının rəhbərliyi və bacarıqlı əməkdaşlarına, xüsusilə də texniki redaktor Rövşanə xanım Nizamiqızına və peşəkar dizayner Zahid bəy Məmmədova göstərdikləri diqqət, peşəkarlıq və səmimiyyətə görə təşəkkürümü bildirir, onların hər birinə işlərində davamlı uğurlar diləyirəm!
Son olaraq bu ədəbi-milli toplunun öz milli kimliyimizə dəyərli bir töhfə olacağına inanır, onun müasir və gələcək nəsillərimiz üçün faydalı bir ədəbi ərməğan olacağına ümid edirəm!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

Şərəf Cəlilli,

filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Hüseynqulu xanın general Sisianova tarixi dərsi – “Həmişə siz birinci başlamısınız…”

Qafqazın parçalanması, Xəzər hövzəsinin bölüşdürülməsi, İstanbulun fəthi I Pyotrdan sonra hər bir Rus çarının da istəyi olub. Onun gerçəkləşməsi üçün ayrı-ayrı dövrlərdə buralara qoşun yeridiblər. Çar cəlladlarının tarixi dərsini isə dörd qüdrətli sərkərdə cəsarətlə verib: Şeyx Şamil, Qubalı Fətəli xan, Gəncəli Cavad xan və Bakı xanı Hüseynqulu xan. Onların hər birinin də “gəlmələrə” verdikləri cavablar rəsmi sənədlərdə, arxiv materiallarında yer alıb. Bakı xanının artıq aforizmə çevrilən “Həmişə siz birinci başlamısınız!” nidasının acısını isə  biz XX yüzildə dəfələrlə yaşamışıq. Bolşevik Rusiyasına qarşı təşkil edilən Gəncə qiyamı, Sarvan döyüşləri, 20 Yanvar dəhşətləri, Xocalı faciəsi zamanı.

General Sisianov Şirvandan Bakı xanı Hüseynqulu xana məktub göndərir ki, rus qoşunları 1804-cü ildə Gəncəni hücumla ələ keçirdiyi kimi, indi qəti şəkildə Bakını tutmaq niyyəti ilə onun üstünə gəlir.

Bakı xanı: “Biz yüksəkdə dayandığımıza görə döyüşdə üstünlüyə malik idik, amma mən atəş açmağı qadağan etdim”

Şamaxı dağlarını çətinliklə aşan Sisianov dəstəsi ilə nəhayət ki, 1806-cı il yanvarın 30-da Bakıya yaxınlaşır. Vəziyyəti belə görən Hüseynqulu xan 1806-cı il fevral ayının 1-də Sisianova belə bir  məzmunda məktub göndərir:

“Mənim Rusiyaya ədavət bəslədiyimi yazdığınız məktuba cavab verirəm ki, mənim ruslarla heç bir düşmənçiliyim yoxdur. General-mayor Zavalişin buraya gələndə əvvəlcə mən ona dostluq münasibəti göstərdim. Ən sadiq adamlarımı — ağa Kərim bəyi və digərlərini onun yanına göndərdim. Lakin o, məni mümkünsüz bir şeyə məcbur edərək üç saata qədər şəhəri boşaltmağı əmr edir. Mən isə buradakı şəraiti nəzərə alaraq buna iki ay vaxt tələb etdim.

Mənim şərtimi general-mayor Zavalişin qəbul etmədi və şəhəri bombalamağa başladı. Mən də məcbur qalıb mümkün olduğu qədər onun bombardmanını dəf etdim. Hamıya məlum idi ki, o, yanlışlığa yol verib.

“Elçilik üçün mənim yanıma zabit göndərirsiniz, ardınca isə toplarınızı şəhərə tuşlamaq əmri verirsiniz”

İndi isə siz məqsədinizi bildirmədən, yaxşı və ya pis niyyətlə buyurub Abşeron çayına (Xəzər dənizi nəzərdə tutulur) gəlmişsiniz. Mənim rəiyyətimin mal-qarasını aparmışsınız. Onların sahibləri yanınıza gələndə isə onları həbs etmiş və bizim mal-qaranı basıb yemişsiniz. Belə hərəkətlər sizə, ələlxüsus Əlahəzrətə yaraşmaz.

O mal-qaranın elə bir əhəmiyyəti yoxdur. Ancaq siz gərək mənim yanıma adam göndərib mənim buna münasibətimi öyrənəydiniz. Ancaq ondan sonra istədiyinizi edə bilərdiniz.

General-mayor Zavalişin mənimlə müharibə aparsa da, yer gəlmişkən, iki ay ərzində su ehtiyatını məndən götürmüş, pullu azuqə almışdır və mənim tərəfimdən buna heç bir qadağa qoyulmamışdı. Biz yüksəkdə dayandığımıza görə döyüşdə üstünlüyə malik idik, amma mən atəş açmağı qadağan etdim.

Elçilik üçün mənim yanıma zabit göndərirsiniz, ardınca isə toplarınızı şəhərə tuşlamaq əmri verirsiniz. Həmişə siz birinci başlamısınız. Nə etmək olar? Allah bilən məsləhətdir.

Əgər siz savaş niyyəti ilə gəlməmisinizsə, amma hərəkətləriniz bunu demir, onda bu barədə məni xəbərsiz buraxmayın.”

Kəlləsi İçərişəhərin qala divarları önündə alınan general

 Çar Rusiyasına qarşı Milli Müqavimət hərəkatının önündə gedən dörd qüdrətli türk, müsəlman, Qafqazlı var ki, onların adı dillərə dastandır. Ordu generalları – Qafqazlılara varmamış bu torpaqların İstiqlal Mücahidləri ilə üz-üzə gəlmişdi. Şeyx Şamilə “Gəlirik!” hədə-qorxusu ilə  xəbər yollayan Çar cəlladlarının aldığı cavab ölümdən betər olmuşdu. “Şeyx Şamil: Qunib hündür bir dağdır, mən onun üzərindəyəm, başımın üstündə Allah, arxamda Xalqdır! Gəlirlər, qoy gəlsinlər!” Qubalı Fətəli xanın cavabı bundan da ağır olmuşdu: “Şimaldan əsən soyuq küləklər, Bizi sarsıtmaz!”  Cavad xanın cavabı isə daha kəskin idi: “ Qala alınsa da, ruhumuz alınmayacaq! Qalaya girərsən, ancaq mənim cənazəmin üstündən keçəndən sonra!”

Şeyx Şamilin də, Qubalı Fətəli xanın da, Gəncəli Cavad xanın da işlətmədiyi bir tarixi kəlam var idi: “Həmişə siz birinci başlamısınız!”

Birinci başlayanların dərsini də elə bu qüdrətli kəlamın sahibi- Bakı xanı Hüseynqulu xan vermişdi. General Sisianovun kəlləsi İşərişəhərin qala divarlarının önündə alınmışdı.

Onun əzəmətini biz bir də ancaq, Şərqin ilk Demokratik Cümhuriyyətini quran,  70 illik əsarətdən sonra Müstəqillik Aktına imza atan, Şuşa qalasında, Xüdafərin körpüsündə Bayrağa dönən zaman yaşadıq!

Qırx damın qırx düyünü

XIX əsrin əvvəlinə qədər Bakının Qala divarlarına qədər uzanan, sonradan Sisianov, indilərdə isə Təbriz Xəlilbəyli adlanan küçədə məşhur Bakı milyonçularına məxsus bir və iki mərtəbəli mülklər, malikanələr yerləşib. Bu əraziyə Bakı əhli “Qırx ev”, “Qırx dam” da deyib. Səbəb ərazinin qırx malikanədən, mülkdən ibarət olması ilə bağlı olub.  Bu Sisianov Bakını fəth etməyə gələnə qədər  belə olub.

 Nəşi Qala divarlarının qabağında ayaq altında qoymaq istədiyi  torpaqda basdırılır

Ötən əsrin əvvəlində  Çar generalı Pavel Sisianov qeyd etdiyimiz kimi Bakı xanlığına hücum edir, və şəhəri mühasirəyə alır. Gərgin danışıqlardan, ağır döyüşlərdən sonra  Sisianovun kəlləsi Hüseynqulu xanın qardaşı oğlu Aslan bəy tərəfindən alınır. “Müjdə tabağına” qoyulub, Qacarlar İmperiyasına Fətəli şah  Qacara göndərilir. Nəşi isə İçərişəhərin Qala divarlarının qabağında ayaq altında qoymaq istədiyi  torpaqda basdırılır.

Keşiş Danilin istəyi, Qafqaz canişini Vorantsov - Daşqovun əmri ilə dəyişən qərar

“Gülüstan” müqaviləsi imzalandıqdan, Bakı xanlığı Çar Rusiyasına ilhaq edildikdən sonra Sisianovun nəşi Qala qapısından aşağıda yerləşən Nikolayevski kilsəsində dəfn edilir.  “Türkmənçay” müqaviləsindən sonra isə onun nəşi kilsənin keşiş Danilin istəyi, Qafqaz canişini Vorantsov – Daşqovun əmri ilə Tiflisə aparılır. Sisianovun haqqlı yerə başının bədənindən ayrıldığı yerdən başlayan küçə onun “şərəfinə” Sisianov adlandırılır.  1846-cı ildə isə general Sisianova Tarixi dərsin verildiyi yerdə digər bir təntənəli mərasim təşkil edilir.  Erməni milyonçu Tomas Ayvazovun sərmayəsi ilə onun şərəfinə  “Abidə Sütunun” açılışı olur.

Komissar Nərimanovun  Tomas Ayvazova kəsdiyi cəza

Şura hökuməti gəldikdən, Azərbaycanda Bolşevik hökuməti qurulduqdan  sonra 1923-cü ilə Mirzə Ələkbər Sabirin heykəlinin ucaldılması ilə bağlı komissar Nəriman Nərimanov tarixi qərar alır. Sisianovun Abidə Sütunu ləğv edilir, abidənin sökülən daşları  Mirzə Ələkbər Sabirin abidəsinin postamentinə - sütununa hörülür. Sisianovun Abidə Sütunun ucaldığı ərazidə Nizami Gəncəvinin abidəsi ucaldılır. Sol tərəfdə isə “Azərnəşirin” möhtəşəm binasının təməli qoyulur. Sisianovun adını daşıyan küçə isə inqilabçı Əli Bayramovun, 1993-cü ildə isə eynən Bakı xanı kimi donunu Şura hökumətinə, Bolşevik Rusiyasına dəyişən Çar Rusiyasının üstünə yeriyən, “Lefertovo gündəliyi” ilə  20 Yanvar dəhşətlərinə gələn yolun “Gülüstan”, “Türkmənçay” ilhaqlarına bağlı olduğunu sübut edən xalq şairi Xəlil Rza Ulutürkün Birinci Qarabağ savaşında şəhid olan Milli Qəhrəman oğlu Xəlil Rza Ulutürkün adına verilir. 

Sisianovun Abidə Sütununu söküb, sütuna hörən millət indi Vətənin ayrılmaz tərkib hissəsini Yenidən Qurur!

“Bu gün Azərbaycan azaddır, müstəqildir, özü-öz taleyinin sahibidir.”  Şuşa qalasında, Xüdafərin körpüsündə dalğalanan Bayrağın əzəməti ilə üstünə gələnlərin dərsini verəcək qədər qüdrətlidir! Hüseynqulu xan Sisianova cavab məktubunda demişdi: “Həmişə siz birinci başlamısınız! Biz yüksəkdə dayandığımıza  görə döyüşdə üstünlüyə malik idik, amma mən atəş açmağı qadağan etdim. Nə etmək olar? Allah bilən məsləhətdir!” Allaha güvənən Bakı xanı Sisianovun kəlləsini “Müjdə tabağında” Bakıdan Təbrizə göndərmişdi.

44 günlük Vətən Müharibəsi, Haqq davası, Müzəffər Ali Baş Komandan, Prezident İlham Əliyevin Bizim işimiz haqq işidir! Biz Zəfər çalacağıq! “Qarabağ Azərbaycandır!”  nidası ilə başladı. Yüzillər boyu üstümüzə gələnlərin dərsi verildi. Sisianovun Abidə Sütununu söküb, abidəyə hörən  millət indi Qarabağda, Şərqi Zəngəzurda daşı-daş üstə qoymayanların üstünə daş tökür – Vətənin bir parçasını-ayrılmaz tərkib hissəsini Yenidən Qurur!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Mütaliə saatı”nda yeni roman təqdim edilir. Bu, gənc yazar Bahar Bəxtiyarqızının “Əslində, mən kiməm?!” romanıdır.

Xoş mütaliələr.

4-CÜ DƏRC

Özümüzü maskaların arasında gizlətməyə meyilliyik

Dördüncü hissə

 Samir yavaş sürətlə yol alırdı. Hava sakit və aydın idi, amma onun beynində fırtına qopurdu. Baş verən hadisələr yenidən düşüncələrini zəbt etmiş, onu qəzəbin dərinliyinə sürükləmişdi. Onun qəzəbli baxışları hərdən sükanın qarşısında kiçik güzgüyə yönəlir, bəzən isə yolun mərkəzinə sancılırdı. Hər nə qədər özünü sakitləşdirməyə çalışsa da, daxili mübarizəsi onu əldən salırdı.

 Birdən, sanki ağlına bir güllə çaxdı. Bütün düşüncələri qaranlıq bir tor kimi gözlərini bürüdü. Samir artıq nə maşını, nə yolu, nə də qarşıda olanları görürdü. Onun ürəyi daha da sürətlə döyünməyə başladı. Bu qaranlıq yalnız bir neçə saniyə davam etsə də, qəflətən sükut pozuldu – bir zərbə və ətrafda əks-səda verən, qırılan şüşə səsləri. Sükanın titrəyişi və ani sarsıntı Samiri reallığa qaytardı. O, qəzadan öncə, əyləci sıxıb maşını saxlamaq istəsə də artıq çox gec idi. Qarşıdan gələn avtomobillə ciddi toqquşma baş vermişdi. Samir qapını açıb maşından düşdü. Ətrafına baxdıqca ürəyi daha da sıxılırdı. Onun maşını ciddi zərər görməmişdi. Özü də yüngül zədələrlə qurtulmuşdu. Digər avtomobil isə tamamilə əzilərək yararsız hala düşmüşdü.

 Digər maşının içərisində isə sükan arasında sıxışmış bir oğlan görünürdü. O, hərəkət edirdi. Ağır yaralandığı aydın görünürdü.

 Samir qəzəbli düşüncələrinin onu necə faciəli bir nəticəyə gətirib çıxardığını dərk etdi. Əlləri əsə-əsə telefonunu götürüb, Təcili Yardıma zəng etdi.

 Zaman sanki dayanmışdı. Hər saniyə bir əbədi an kimi hiss olunurdu. Yoldan keçən digər maşınlar qəzaya tamaşa edir, bəziləri isə kömək etməyə çalışırdılar. Həmin insanların gözlərindəki dəhşət, maşının altındakı qırılmış şüşələr və yaralı oğlanın zəif nəfəsi Samirin ruhuna bir dağ çəkirdi. O, artıq özünü yox, yalnız yaralı oğlanı düşünürdü. Qəzəbi və unutqanlığı ilə həm özünün, həm də bir başqasının həyatını təhlükəyə atdığını dərk edirdi. Bu an onun həyatında dönüş nöqtəsi olmalı idi – bəlkə də o, daha heç vaxt düşüncələrini belə xaotik buraxmayacaq və hərəkətlərini daha məsuliyyətlə idarə edəcəkdi. Amma indi tək bir şey vacib idi – o oğlanın həyatda qalması...

 Birdən Lalənin sözünü kəsdim:

 - Siz bütün bunları necə öyrəndiniz? Axı siz onlarla deyildiniz?

   - Bütün olanları mənə Elçinin yoldaşı, Gülşən danışdı. Axşam Samiri gözləyirdim, amma o, hələ də gəlməmişdi. Zəng etdim, ancaq telefonu bağlı idi. Səhərə yaxın, Gülşən mənə zəng edib baş verənləri bir-bir izah etdi. Məlum oldu ki, bunları ona da yoldaşı danışıb. Hər nə qədər aramızda soyuqluq olsa da, axı Samir mənim həyat yoldaşımdır. 

   Onun mənə qarşı etdiklərinə görə peşmanlıq hissi keçirdiyini bildirdi. Bu sözlər qəlbimdə sönmüş sevgi qığılcımlarının yenidən alovlanma ehtimalını gücləndirirdi. Elçin qardaşdan onun harada olduğunu öyrəndim. Birlikdə səhər onun yanına getdik. Polislər onu saxlayıb və bölməyə aparıblar. Qəza zamanı vurulan şəxs isə, təəssüf ki, Təcili Yardım maşınında dünyasını dəyişmişdi.

   Polis bölməsində Elçin, polis əməkdaşlarından biri ilə söhbət etməyə başladı. Mən isə kənarda dayanıb diqqətlə qulaq asırdım. Elçin narahat bir səslə soruşdu:

   - Ona bu qəza ilə bağlı nə qədər cəza düşəcək?

   Söhbətdən öyrəndim ki, qarşısındakı Polkovnik Nihad Kərimli idi. O, sakit, lakin aydın şəkildə izah etdi:

   - Azərbaycanda yol qəzası nəticəsində ölüm halları Cinayət Məcəlləsinin müvafiq maddələrinə əsasən qiymətləndirilir. Cəza müddəti qəzanın səbəbindən və ağırlaşdırıcı hallardan asılıdır. Məsələn, Cinayət Məcəlləsinin 263-cü maddəsinə görə, əgər nəqliyyat qaydalarının pozulması ehtiyatsızlıqdan ölümə səbəb olubsa, sürücüyə 5 ildən 10 ilədək azadlıqdan məhrumetmə cəzası verilə bilər. Amma əgər sürücü sərxoş vəziyyətdə olubsa və ya digər  hallar varsa, bu cəza daha da ağırlaşa bilər.

   Polkovnikin dedikləri içimdə böyük bir yük kimi oturdu. Beynimdə çox suallar vardı.

   “Samir, bu yükü necə daşıyacaqsan? Bütün bunlar bizim başımıza necə gəldi?”

   Samiri orada nələrin gözlədiyini düşünmək ürəyimi parçalayırdı. Mən ailəmi geri qazanmaq istəyirdim, amma bunun üçün ən azından Samirin azadlıqdan məhrum edilmə müddətini azaltmağa kömək etməliydim. Bir çıxış yolu tapmağa çalışırdım, amma öz-özümə “Mən nə edə bilərəm?” sualını verəndə cavabsız qalırdım. Buna baxmayaraq, Elçin qardaşdan kömək istədim. O da tanış-bilişdən soraqlanıb bir vəkil tapdı. Vəkil Samirə kömək edəcəyinə söz verdi.

   Məhkəmədən əvvəl Samirlə görüşmək istədim. İçimdə bir ümid, bir arzu vardı. Onu görəndə möhkəm qucaqlamaq, boynuna sarılmaq istəyirdim. Amma Samirin gözlərində kin və nifrəti görəndə ümidlərim puç oldu. Sanki baxışları ilə “Günahkar sənsən” deyirdi. Qollarımı qaldırıb ona tərəf uzatdım, amma o, sərt bir hərəkətlə əlimi aşağı saldı. Əli ilə qarşıdakı stulu işarə edərək oturmağımı istədi. Mən astaca stula əyləşdim. O isə üzbəüz oturaraq soyuq baxışlarla məni süzdü.

   - Sənin burada nə işin var?

   - Necə yəni nə işim var, Samir? Mən bura sənin üçün gəlmişəm! Sənin başına bir şey gələcəyindən necə qorxduğumu bir bilsən…

   Mən nə qədər yumşaq və xoş danışmağa çalışsam, onu inandırmağa çabalasam da, Samirin gözlərindəki qəzəb bir an belə yumşalmırdı.

   - Lalə, mənə ürəyin ağrımasın! Sənin mərhəmətinə ehtiyacım yoxdur, – deyə möhkəmdən qışqıraraq sözünə davam etdi:

   - Yox ol, gözlərimin önündən! Hə, bir də işləmək məsələsini yaddan çıxardığımı düşünmə. Elə bilmə ki, mən burdayamsa sən azad və sərbəst olacaqsan!

   Onun bu sözləri məni sanki yerə çırpdı. Səsi bir an içində otağı bürüdü. Ətrafdakı hər kəs baxışlarını bizə dikmişdi.

   Qışqırıq səsini eşidən Elçin qardaş da, görüş otağına girdi. Mənim düşdüyüm vəziyyət, üzümə hopmuş utanc hissi, göz yaşlarımı saxlamağa imkan vermədi. Əlimlə üzümü tutub ağlaya-ağlaya otağı tərk etdim...

***

Lalənin dediklərinə o qədər diqqətimi yönəltmişdim ki, seansın vaxtının bitdiyini yalnız qapının döyülməsi ilə anladım. Sanki o an olduğum zamandan qopub reallığa qayıtdım. Lalə də qapının döyülməsindən, seansın sona çatdığını anlayıb “Davamını gələn seans danışaram” deyərək ayağa qalxdı. O, sakit addımlarla qapıya tərəf yönəldi, sağollaşdı.

Mən isə yenə düşüncələr içində ilişib qaldım. Görəsən, Lalənin yerində olsaydım, mən nə edərdim? Samirin o davranışlarına necə reaksiya verərdim? Əgər mənim həyat yoldaşım, mənim sənətimə dəyər verməsəydi, hansı qərarı verərdim?

Bu suallar beynimdə dolanıb dayanmırdı. Bir anlıq özümü silkələdim.

“Ay Humay, özünə gəl! Niyə bu qədər düşüncələrə dalırsan?” Amma nə qədər çalışsam da, həm indi, həm də Lalənin illər əvvəl yaşadıqları ilə bağlı danışdıqları fikrimdən çıxmırdı.

(Sabah sizlərə 5-ci hissə tədim ediləcək)

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının və “Ulduz” jurnalının birlikdə həyata keçirdikləri “Biri ikisində” layihəsində bu gün sizlərə xarici ədəbiyyat nümunəsi – məşhur Argentina nasiri, şairi və tərcüməçisi Xulia Kortasarın “Telefon çalır, Della” adlı hekayəsi təqdim edilir. Hekayəni dilimizə İlahə Əhmədova çeviribdir.

Layihə ən yaxşı ədəbi nümunələrin təbliğinə hesablanıbdır.

Xoş mütaliələr.

TƏRCÜMƏ SAATI

XULİO KORTASAR

TELEFON ÇALIR, DELİA

Delianın əlləri sızıldayırdı. Sabunun köpüyü xırdalanmış şüşətək dərisinin çatlarına sızır, sinirlərinin üzərində qəfil sancılarla yayılan sərt bir ağrı yaradırdı. Delia heç nəyi gizlətmədən, ehtiyac duyduğu bir qucaq kimi ağrıya sarılaraq ağlaya bilərdi. Amma ağlamırdı, içində gizli bir güc onu hönkürtüyə asanlıqla təslim olmaqdan saxlayırdı; sabunun yaratdığı ağrı onsuz da Soni üçün, Soninin yoxluğu üçün uzun müddət ağlamış bir qadına yetərli bəhanə ola bilməzdi. Çünki göz yaşlarının axmalı olduğu yeganə səbəbdən savayı başqa nə üçünsə ağlamaq, ona görə, özünü alçaltmaq olardı. Üstəlik, Babe də oradaydı – hissə-hissə ödənişlə alınmış dəmir beşiyində. Orada idi Babe, həmişə olduğu kimi. Və Soninin yoxluğu da oradaydı. Babe beşiyində yatır, ya da köhnəlmiş xalçanın üstündə iməkləyirdi. Soninin yoxluğu isə, bütün yoxluqlar kimi, hər yerdə idi.

Nəsə yuyulan zaman ovmanın təsirindən durduğu yerdə yellənən çanaq Delianın radio jurnallarında heyranlıqla baxdığı qaradərili müğənninin oxuduğu bluzun ritmik səslərini müşayiət edirdi. O, həmişə həmin bluz ifaçısını dinləməyə üstünlük verirdi: axşam saat yeddi on beşdən – musiqilərin arasında radio saatın neçə olduğunu “ciyk, ciyk” kimi qorxmuş siçan səsi ilə elan edirdi – düz yeddi otuzadək. Delia heç vaxt “on doqquz otuz” demirdi, indi Babenin öz qərarsız balaca başını gülməli şəkildə yelləyərək baxdığı yorğun kəfkirli divar saatının göstərdiyi köhnə, ənənəvi adlandırmanı sevirdi. Delia tez-tez saata baxmağı, ya da radionun “ciyk, ciyk”ini dinləməyi sevirdi; baxmayaraq ki, zaman Soninin yoxluğunu, Soninin qəddarlığını, tərk edişini, Babeni, ağlamaq istəyini, xanım Morrisin ərzaq borcunu dərhal ödəmək xəbərdarlığını və fındıq rəngli corablarının gözəlliyini ona xatırladaraq kədərlənməsinə səbəb olurdu.

Niyəsini əvvəlcə anlamadan Delia özünü Soninin telefon rəfinin yanında asılmış şəklinə gizlicə baxarkən tapdı. Düşündü: “Bu gün heç kim zəng etməyib”. Telefonun aylıq pulunu niyə hələ də ödədiyini, demək olar, heç özü də başa düşmürdü. Soni gedəndən sonra bu nömrəyə heç kim zəng etməmişdi. Dostları – Soninin çox dostu vardı – bilirdilər ki, o artıq Delia üçün, Babe üçün, əşyaları üst-üstə yığılıb qalmış ikiotaqlı bu dar mənzil üçün yad birinə çevrilib. Təkcə Stiv Sullivan bəzən zəng edib Delia ilə danışırdı; Delianın sağ-salamat olduğunu eşitməkdən nə qədər sevindiyini deyir və Soni ilə baş verənlərin onun hal-əhvalı və Babenin balaca dişcikləri barədə xəbər almaq üçün zəng etməsinə heç vaxt mane olmayacağını bildirmək istəyirdi. Təkcə Stiv Sullivan: Və o gün telefon bircə dəfə də zəng çalmamışdı, nömrəni səhv yığan belə olmamışdı.

Saat yeddi iyirmi idi. Delia diş pastası və mentollu siqaret reklamlarının arasına qarışan “ciyk, ciyk” səsini eşitdi. Həmçinin Daladier hökumətinin hər an süqut edə biləcəyini də öyrəndi. Sonra bluz müğənnisi yenidən oxumağa başladı və ağlamağa meyilli görünən Babe sanki o qalın, tünd səsin içində xoşuna gələn bir şirinlik varmış kimi sevinc dolu hərəkətlər etdi. Delia sabunlu suyu boşaltdı, əllərini quruladı, dəsmal islanmış dərisinə toxunanda ağrıdan gileyləndi.

Amma ağlamayacaqdı. Yalnız Soni üçün ağlaya bilərdi. Yüksək səslə, dağınıq beşiyində ona gülümsəyən Babeyə müraciətlə, bir hönkürtüyə, bir fəryada haqq qazandıracaq sözlər axtardı:

– Kaş o bizə nə qədər pislik etdiyini anlaya biləydi, Babe… Kaş ki, ruhu olaydı, qapını qəzəblə çırpıb gedəndə arxada nə qoyduğunu bir anlıq düşünə biləydi… İki il, Babe… iki il… və ondan bir xəbər də yoxdur… Nə məktub, nə pul köçürməsi… hətta sənə paltar və ayaqqabı almaq üçün belə heç nə göndərmədi… Ad gününü artıq xatırlamırsan, eləmi? Keçən ay idi… Mən səni qucağıma alıb telefonun yanında gözlədim… zəng etsin, heç olmasa, “Salam, təbrik edirəm!” desin… ya balaca bir hədiyyə göndərsin… balaca bir dovşan, ya qızıl pul…

Beləcə, yanaqlarını yandıran göz yaşları indi ona haqlı göründü, çünki Sonini düşünərkən axırdılar. Və məhz o anda telefon çaldı, radio saat yeddi iyirmi iki olduğunu bildirən dəqiq, qısa cingiltini yayanda.

– Zəng edirlər, – dedi Delia, sanki uşaq anlayacaqmış kimi Babeyə baxaraq. Bir az tərəddüdlə telefonun yanına getdi, bəlkə də, xanım Morris idi, borcu tələb edirdi. Taburetdə oturdu. Zəng israrla çalsa da, o, tələsənə oxşamırdı. Nəhayət, dəstəyi götürüb dedi:

– Alo.

Cavab bir az yubandı.

– Bəli. Kimdir?..

Əlbəttə ki, cavabı artıq bilirdi, buna görə də otağın sanki fırlanmağa başladığını: saatın əqrəbinin qəzəbli bir pərvanəyə çevrildiyini hiss edirdi.

– Danışan Sonidir, Delia… Soni.

– Ah… Soni.

– Dəstəyi asacaqsan?

– Hə, Soni, – dedi çox yavaşca.

– Delia, səninlə danışmalıyam.

– Hə, Soni.

– Deməli olduğum çox şey var, Delia.

– Yaxşı, Soni.

– Sən… qəzəblisən?

– Qəzəbli ola bilmərəm. Kədərliyəm.

– Mən indi sənə tanımadığın biri, yad biri kimiyəm?..

– Bunu soruşma. Məndən bunu soruşmağını istəmirəm.

– Bu məni ağrıdır, Delia.

– Ah… səni ağrıdır.

– Allah xatirinə, bu cür, bu səs tonu ilə danışma…

– …

– Alo.

– Alo. Elə bildim ki…

– Delia…

– Hə, Soni.

– Bir şey soruşa bilərəm?

Onun səsində qəribə bir şey sezirdi. Bəlkə də, artıq Soninin səsinin bir parçasını unutmuşdu. Soruşmasa da, düşünürdü: görəsən, o, həbsxanadan zəng edir, yoxsa bir bardan? Səsinin arxasında səssizlik vardı – Soni susanda gecə kimi bir səssizlik çökürdü.

– …yalnız bir sual, Delia.

Babe balaca başını maraq dolu ifadəylə yana əyərək beşikdən anasına baxdı. Heç bir səbirsizlik, ağlamağa başlamaq istəyi göstərmirdi. Radio yenə vaxtı dedi: “ciyk, ciyk”, yeddi iyirmi beş. Delia isə hələ Babe üçün süd qızdırmamış, təzəcə yuduğu paltarları da asmağa macal tapmamışdı.

– Delia… məni bağışlayıb-bağışlamadığını bilmək istəyirəm.

– Yox, Soni. Bağışlamıram.

– Delia…

– Hə, Soni.

– Məni bağışlamırsan?

– Yox, Soni, indi bağışlamağın heç bir mənası yoxdur… İnsan hələ də bir az sevdiyini bağışlaya bilər… və mən səni Babeyə, Babeyə görə bağışlamıram.

– Babeyə görə, Delia? Onu unuda bildiyimi sanırsan?

– Bilmirəm, Soni. Amma səni onun yanına qayıtmağa heç vaxt qoymaram. O artıq yalnız mənim oğlumdur, yalnız mənim. Sənə heç vaxt imkan vermərəm.

– Bu artıq önəmli deyil, Delia, – dedi Soninin səsi. Və Delia yenə, indi daha güclü şəkildə bu səsdə nəyinsə əskik (ya da artıq?) olduğunu hiss etdi.

– Mənə haradan zəng edirsən?

– Bunun da önəmi yoxdur, – dedi Soninin səsi, sanki belə bir cavab verməkdən kədərlənirmiş kimi.

– Amma…

– Boş ver, Delia.

– Yaxşı, Soni.

(Yeddi iyirmi yeddi).

– Delia… təsəvvür et ki, mən gedirəm…

– Gedirsən? Niyə axı?

– Olur da, Delia… Elə şeylər olur ki… Məni başa düş, başa düş… Beləcə getmək… sənin bağışlaman olmadan… Beləcə getmək, Delia, heç nəsiz… çılpaq… çılpaq və tək-tənha!

(Səsi necə də qəribədir… Soninin səsi elə bil eyni anda həm onunkudur, həm də deyil).

– Heç nəyim yoxdur, Delia… Tək-tənha və çılpaq gedirəm… yanımda günahımdan başqa nəsə aparmadan. Sənin bağışlaman, sənin bağışlaman olmadan, Delia!

– Niyə belə danışırsan, Soni?

– Çünki bilmirəm… çox tənhayam… Elə sevgidən məhrum, elə qəribəyəm ki…

– Amma…

Delia sanki dumanın içindən baxır, diqqətini saatın üzərinə cəmləyirdi. Yeddi iyirmi doqquz; əqrəb yarım saatın qalın xəttindən əvvəlki incə xətlə üst-üstə düşürdü.

– Delia!.. Delia!..

– Hardan zəng edirsən?! – deyə telefonun üzərinə əyilərək qışqırıb qorxu,.. qorxu və sevgi hiss etməyə başladı; və yanğı, böyük bir yanğı! Soninin qapqara saçlarını barmaqlarının arasına keçirmək və onun ağzından öpmək istəyirdi. – Hardan danışırsan, Soni?!

– …

– Hardan danışırsan, Soni?!

– …

– Soni!..

– …

– Alo, alo!.. Soni!

– …Sənin bağışlamağın, Delia…

Sevgi, sevgi, sevgi. Bağışlanma artıq nə qədər mənasızdır…

– Soni! Soni, gəl! Gəl, gözləyirəm səni! Gəl!

(Allahım, Allahım!)

– Soni!

– …

– Soni! Soni!!!

Sükut.

Saat yeddi otuz olmuşdu. Saat bunu göstərirdi. Və radio da: "ciyk, ciyk". Saat, radio və yeməyi gecikdiyi üçün aclıqdan anasına bir az təəccüblə baxan Babe.

Ağlamaq, ağlamaq. Ciddiyyətlə susan, belə bir hönkürtünün qarşısında istənilən təqlidin susmalı olduğunu sanki anlayan uşağın yanında göz yaşlarının axınına təslim olmaq. Radiodan axıcı akkordlarla şirin bir piano səsi gəlirdi və bu vaxt Babe başını anasının qoluna söykəyib yatdı. Otaqda sanki böyük, diqqətli bir qulaq var idi və Delianın hıçqırıqları əşyalar boyunca spiralvari şəkildə qalxır, səssizliyin dərin dəhlizlərində itmədən öncə dayanıb gözləyirdi.

Qapı zəngi çaldı. Kəskin bir səs. Qapıda kimsə öskürdü.

– Stiv!

– Mənəm, Delia, – dedi Stiv Sullivan. – Yoldan keçirdim, və...

Uzun bir fasilə oldu.

– Stiv... səni o göndərib?

– Yox, Delia.

Stiv kədərli idi, Delia isə mexaniki hərəkətlə onu içəri dəvət etdi. O, Stivin əvvəllər Sonini görməyə və ya onlarla nahar etməyə gələndəki kimi inamlı addımlamadığını gördü.

– Əyləş, Stiv.

– Yox, yox... indicə gedəcəyəm. Delia, sən nə baş verdiyi haqqında heç nə bilmirsən...

– Yox, heç nə...

– Və əlbəttə ki, artıq onu sevmirsən...

– Xeyr, onu sevmirəm, Stiv. Və baxmayaraq ki...

– Mənim sənə bir xəbərim var, Delia.

– Morris xanımdan?..

– Soni haqqında.

– Soni? Onu həbs ediblər?

– Yox, Delia.

Delia taburetin üstünə çökdü. Əli soyuq telefona dəydi.

– Ah...! Düşünmüşdüm ki, bəlkə, həbsxanadan zəng edib...

– O səninlə danışıb?

– Hə, Stiv. Onu bağışlamağımı istəyirdi.

– Soni? Soni telefonda sənin onu bağışlamağını istədi?

– Hə, Stiv. Və mən onu bağışlamadım. Nə Babe, nə də mən onu bağışlaya bildik.

– Ah, Delia!

– Biz bacarmadıq, Stiv. Amma sonra... mənə elə baxma... sonra axmaq kimi ağladım... gözlərimi görürsən... və mən istədim ki... amma mənə bir xəbər gətirdiyini demişdin... Soni haqqında xəbər...

– Delia...

– Bilirəm, bilirəm... deməyinə ehtiyac yoxdur; o, yenə oğurluq edib, deyilmi? Onu tutublar və mənə həbsdən zəng edirdi... Stiv... indi olanları bilmək istəyirəm!

Stiv çaşqın görünürdü. O sanki tutunacaq bir şey axtarırmış  kimi ətrafına baxdı.

– O sənə nə vaxt zəng edib, Delia?

– Bir az əvvəl, saat yeddidə... yeddi iyirmidə, indi dəqiq xatırladım. Saat yeddi otuzadək danışdıq.

– Amma, Delia, bu ola bilməz.

– Niyə? Onu bağışlamağımı istəyirdi, Stiv və zəng kəsilən kimi anladım ki, o, həqiqətən, tək və ümidsiz idi... Sonra gec idi, mən telefonda qışqırsam da, qışqırsam da... artıq gec idi. O, həbsxanadan zəng edirdi, elə deyilmi?

– Delia… – Stivin üzü indi ağappaq və ifadəsiz idi, barmaqları köhnəlmiş papağının kənarını möhkəmcə sıxırdı. – Allah xatirinə, Delia...

– Nə, Stiv...?

– Delia... bu ola bilməz, ola bilməz! Soni yarım saat əvvəl zəng edə bilməzdi!

– Niyə zəng edə bilməzdi? – dedi vahimə içində bir anda ayağa qalxaraq.

– Çünki Soni saat beşdə ölüb, Delia. Küçədə bir güllə ilə vurub öldürüblər onu.

Saatın kəfkirinin səsi beşikdəki Babenin nəfəsinin ritmi ilə uyğunlaşırdı. Radiodakı pianoçu ifasını dayandırmışdı,.. aparıcının pafoslu səsi yeni avtomobil modelini bəlağətlə tərifləyirdi: müasir, ekonomik, son dərəcə sürətli.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Dahi rəssam Tahir Salahovun anım gününü bəzi mənbələr 20 may, bəziləri 21 may kimi göstərir. Bunun səbəbi rəssamın ayın 20-dən 21-nə keçən gecədə dünyasını dəyişməsidir. Əlbət ki biz dünənki buraxılışımızda Tahir Salahovun vəfatına toxunmuşduq. Bu günsə mövzuya yenidən qayıdırıq. Çünki rəsmən dahi rəssamın anım günü 21 may tarixi sayılır.

Tahir Salahov 1928-ci il noyabr ayının 29-da Bakı şəhərində anadan olub. O, 1945-ci ildə Bakı şəhərində orta məktəbi, 1950-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbini bitirib, daha sonra V. İ. Muxina adına Leninqrad Ali Rəssamlıq Sənaye Məktəbinə, 1951-ci ildə V.İ.Surikov adına Moskva İncəsənət İnstitutuna daxil olub. 1957-ci ildə V. İ. Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunu rəssam-nəqqaş peşəsi üzrə bitirəndə artıq o, kifayət qədər tanınan rəssam olub.

1955-ci ildə "Dalğa" və "Estakada" adlı ilk əsərlərini çəkmiş, ümumittifaq, xarici və respublika sərgilərində, diplom işi olan "Növbədən qayıdanlar" əsəri ilə Oktyabr inqilabının 40 illiyinə həsr olunmuş Ümumittifaq sərgisində iştirak edib. Həmin ildə Tahir Salahov SSRİ Rəssamlıq İttifaqına üzvlüyə qəbul edilib və gənclərin və tələbələrin VI Ümumdünya festivalı çərçivəsində Moskvada keçirilən gənc rəssamların əsərlərinin Beynəlxalq sərgisində iştirak edib.

“Səhər eşelonu”, “Rezervuar parkı”, “Neftçi”, “Təmirçilər”,  “Xəzər üzərində”, “Dananın portreti”,  “Xəzərdə səhər”, “Növbədən qayıdanlar”, Bəstəkar Qara Qarayevin portreti”, “Sənə, bəşəriyyət!”, “Abşeron qadınları”, “Roma. Kafe Qreko", “Aqava”, “Monakoda görüş” kimi məşhur əsərlərinin müəllifidir Tahir Salahov.

 SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının gümüş medalını "Bəstəkar Qara Qarayevin portreti" əsərinə görə, Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan SSR -in mükafatını M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında qoyulan Şekspirin "Antoni və Kleopatra" tamaşasının tərtibatına görə, SSRİ Dövlət mükafatını "Təmirçilər", "Bəstəkar Qara Qarayevin portreti", "Xəzərdə" əsərlərinə görə, Azərbaycan SSR Dövlət mükafatını "Yeni dəniz" əsərinə görə qazanıb.

O, həmçinin SSRİ dönəmlərində M. B. Qrekov adına qızıl medala, Sofiya Triennalesində I mükafata, Rusiya Rəssamlıq Akademiyasının qızıl medalına, Rusiya Beynəlxalq humanitar fondunun "MDB ulduz bürcləri" mükafatına, UNESCO-nun Pikasso medalına, Azərbaycan "Qızıl çinar" beynəlxalq mükafatına, Müstəqil Dövlətlər Birliyinin "Birlik Ulduzları" dövlətlərarası mükafatına, Türk mədəniyyətinin təbliğində xidmətlərinə görə "Vətən övladı" qızıl ordeninə, Rusiya Rusiya Federasiyasının Dövlət mükafatına, A. A. Plastov adına Beynəlxalq mükafata və daha neçə-neçə irili-xırdalı mükafatlara layiq görülüb.

Tahir Salahovun əsərlərinin bir qismi xalça üzərinə köçürülüb və 2018-ci ildə Bakıda keçirilən "Ənənələrin izi ilə" adlı sərgidə nümayiş olunub. Bu işlər xalçaçı rəssam Tariyel Bəşirov tərəfindən 10 il müddətinə hazırlanıb. 2018-ci ildə "BBC Four" televiziya kanalında yayımlanan "Sənətsevər bələdçi" (ing. An Art Lovers' Guide) verilişinin aparıcısı Alister Suuk (ing. Alastair Sooke) Tahir Salahovu "Azərbaycanın ən dahi yaşayan rəssamı" adlandırıb.

2019-cu ildə İngiltərə modelyeri Lu Dalton (ing. Lou Dalton) Tahir Salahovun əsərlərindən ilhamlanaraq, FW19 kişi geyim kolleksiyasını yaradıb. 2021-ci ildə Rusiya Rəssamlıq Akademiyasında "Tahir Salahov medalı" təsis edilib.

Mükafatları:

- "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı

- SSRİ Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi

- SSRİ Azərbaycan SSR xalq rəssamı

- SSRİ "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni

- SSRİ SSRİ xalq rəssamı

- SSRİ "Oktyabr inqilabı" ordeni

- Bolqarıstan I dərəcəli Kirill və Mefodi ordeni

- SSRİ Xalqlar Dostluğu ordeni

- SSRİ Lenin ordeni

- SSRİ "Oraq və Çəkic" medalı

- SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

- Rusiya III dərəcəli "Vətən qarşısında xidmətlərinə görə" ordeni

- Azərbaycan "İstiqlal" ordeni

- Rusiya II dərəcəli "Vətən qarşısında xidmətlərinə görə" ordeni

- Gürcüstan "Şərəf" ordeni

- Azərbaycan "Heydər Əliyev" ordeni

- Fransa Ədəbiyyat və İncəsənət ordeni (Fransa)

- Rus Pravoslav Kilsəsinin Şöhrət və Şərəf ordeni

- Azərbaycan III dərəcəli "Şöhrət" ordeni (Azərbaycan)

- Fransa Fəxri Legion ordeni

- Fransa İncəsənət və Ədəbiyyat ordeni

- Rusiya "Dostluq" ordeni (Rusiya)

- Azərbaycan 1-ci dərəcəli "Əmək" ordeni

Boyakarlıq sənətinin ecazkar dili ilə ciddi ictimai mətləbləri yüksək səviyyədə ifadə etməyi bacarmaq Tahir Salahov sənətinin özünəməxsusluğunu müəyyən edir. Tahir Salahov təsviri sənətdə rəsm əsərləri vasitəsi ilə fikir, düşüncə, ideya, mövqe bildirmək missiyasını həyata keçirmənin qüdrətli yaradıcısıdır. Onun hər rəsm əsərinin sadəcə olaraq yaxşı, cəlbedici mövzusu və ya görüntüsü yox, bununla bərabər, daha çox öz mənası, fəlsəfəsi vardır.

Bu mənada Tahir Salahov mütəfəkkir rəssamdır. O, mütəfəkkir sənətkar olduğunu yalnız sənət haqqındakı elmi-nəzəri görüşləri ilə deyil, təsviri sənətin özü vasitəsilə, rənglərin dili ilə mənalandırdığı sərt və müdrik mesajlarla nümayiş etdirir. Sərt cizgilər, tünd rənglər Tahir Salahovun rəsm əsərlərinin əsas bədii ifadə vasitəsidir. Seçilmiş mövzuların və obyektin ciddiliyi ilə rənglərin sərtliyi Tahir Salahovun sənətində bir-birini üzvi surətdə tamamlayır.

Tahir Salahov dalğanı, qasırğanı, tufanı, vulkanı, təlatümü öz rəngində, bütün təbiiliyi ilə çəkməyi bacarmışdır. Adam onun bir-birindən fərqli mövzularda çəkilmiş əsərlərinə baxanda özünü sanki həmin əsərlərdə təsvir olunan mühitdə və ya aurada hiss edir. Ona görə də Tahir Salahovun çəkdiyi rəsm əsərləri kağızdan, kətandan qəlbə, düşüncəyə yol tapa, tamaşaçı mühitinə fəal təsir göstərə bilir.

Xalq rəssamı Tahir Salahovun  sənəti əslində onun  yaradıcılığında aparıcı olan aşağıdakı üç rəngin harmoniyası üzərində qurulmuşdur: qara, qırmızı və ağ. Doğrudur, Tahir Salahov digər rənglərdən yerli-yerində istifadə etməkdə də məharət göstərmişdir.

Lakin əsərlərindəki digər rəng effektləri onun sənəti üçün xarakterik olan qara, qırmızı və ağ rənglərin kölgəsində qalmış və bu əsas rənglərin “əlavəsi”, çaları kimi köməkçi rənglər funksiyasını daşımış, ayrı-ayrı əsərlərdə aparıcı rənglərin ifadə etdikləri mənaların daha aydın və cəlbedici şəkildə çatdırılmasına yardımçı olmuşlar.

Tahir Salahov sənətində  qırmızı rəngin də özünəməxsus yeri və mənası vardır. Doğrudur, Tahir Salahovun əsərlərində digər rənglərlə, xüsusən ağ və qara rənglərlə müqayisədə qırmızı rəng nisbətən az istifadə edilmişdir. Halbuki tünd qırmızı rəng Tahir Salahovun sərt realizmi - tənqidi realizmi üçün daha münasib rəng hesab oluna bilərdi.

Ancaq Tahir Salahov rəsm əsərlərini tünd qırmızı rənglə boyamaqdansa, fikirlərini yerli-yerində, dozada, kiçik miqyasda işlətdiyi qırmızı rənglə ifadə etməyə üstünlük verir. Məsələn, onun “Neftçi” adlı rəsm əsərində (1959) bütün cizgiləri mazut rəngində olan Bakı neftçisinin yalnız müştüyünün qırmızı rəngdə olması əslində məcazi mənada sovet dövründə Azərbaycan neftinin sümürülüb aparılması mətləbini çox dolğun şəkildə ifadə edir. Lakin sovet incəsənətində isə neftçinin qırmızı müştüyü neft sənayesində çalışan qırmızı bolşevizmin əsas daşıyıcısı olmuş fəhlə sinfinin zəhmətinin nikbin bədii ifadəsi kimi başa düşülmüşdür

Dahi rəssam Tahir Salahov 21 may 2021-ci ildə 92 yaşında Almaniyanın Berlin şəhərində müalicə olunduğu ağciyər iltihabından vəfat edib. Bakıda Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Kamal Ələkbərov monumental heykəllər ustasıdır, Əcəmi Naxçıvaninin 850 illiyi   münasibətilə düzəltdiyi heykəl barədə o, 1976-cı ildə ozamankı "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetinə müsahibəsində fikirlərini belə bölüşmüşdü:

"Deyirlər ki, bəzən sənətkarların şəxsiyyəti ilə əsərləri arasında fərq olur. Mən bu fikirlə qətiyyən razı deyiləm. İnana bilmirəm ki, gözəl, parlaq əsər yaradan sənətkar cılız ürəyin, natamam xarakterin sahibi olsun. Özü də Əcəmi Naxçıvani kimi dahi bir memar!"

Kamal Ələkbərov 1928-ci il martın 20-də Azərbaycan SSR Füzuli şəhərində anadan olub. Ələkbərov ailəsi yoxsulluqda yaşayıb. Ən nüfuzlu universitetin ən məşhur ustalarından öyrənmək üçün gecələr Kamal vaqonları boşaltmaqla çörək pulu qazanıb. 1948-ci ildə Ələkbərov Azərbaycan Rəssamlıq Məktəbini bitirib. Burada Ələkbərova SSRİ xalq rəssamı Pinxos Sabsay dərs deyib. 1948-ci ildən 1954-cü ilə qədər Vasili Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunda təhsil alıb.

1953-cü ildən Kamal Ələkbərov sərgilərdə iştirak edib. Onun yaratdığı heykəltaraşlıq portretləri: "Neftçi" (gips, 1954), XII əsrin memarı Əcəmi Naxçıvani portreti (gips, 1955, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi; mərmər, 1958–59), "Qız" (mərmər, 1956, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi) "Partizan M. Seyidov" (bürünc, 1960), "Xanım" (ağac, 1961), "Balıqçılıq mahnı" (gips, 1962) və s.

Həmçinin Ələkbərovun yaratdığı heykəltaraşlıq portretləri arasında Füzuli şəhərində Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Bəsti Bağırovaya, Şamama Həsənovaya həsr olunan abidələr, Mərəzə şəhərində XX əsrin görkəmli maarifçi Aleksey Çernyayevskiya, Cəfər Cabbarlıya, yazıçı İlyas Əfəndiyeva, Azərbaycan Respublikasının Xalq Artistlərina Mirzəağa Əliyev, İsmayıl Dağıstanlı, Arif Məlikov və xalq rəssami Lətif Kərimova həsr olunan abidələri yaradıb.

Kamal Ələkbərovunmonumentalheykəllərinə gəlincə, qeyd etdiyimiz ƏcəmiNaxçıvanininheykəlinin yaranma tarixi 1976-cı ildir, heykəl Əcəmi Naxçıvaninin 850 illiyi ilə münasibətilə düzəldilibdir.

Yasamal rayonun parkın ərazisində Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin sədri Qəzənfər Musabəyova quraşdırılmış abidə Kamal Ələkbərovun əsəridir. 2008-ci ildə abidə sökülüb və onun yerinə parkın əsaslı yenidənqurmadan sonra dövlət bayraqları qoyulub.

Amma heykəl daha gözəl idi, o boyda monumental abidənin üzündə ksmetik dəyişiklik edib 1918-ci il Cumhuriyyət quranlar kompleksi etmək və bayrağı da oradan yüksəltmək olardı. Amma söküb-dağıtmaq ustaları o boyda nəhəng abidəni dağıdıb (yəqin ki əsas məqsəd mərməri çıxdaş etmək idi), yerinə butılka düzəldərək içinə bayraq sancıblar.

Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin 30 may 2002-ci il tarixli fərmanı ilə Kamal Ələkbərov Azərbaycan Xalq Rəssamı adına layiq görülüb. Prezident İlham Əliyevin 23 dekabr 2004-cü il tarixli fərmanına əsasən Kamal Ələkbərov fərdi prezident təqaüdçüsü olub.

Rəssam 2009-cu il mayın 21-də 81 yaşında vəfat edib

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Romen” qaraçı teatrı barədə eşitmisiniz? Dünyada yeganə olan qaraçı teatrıdır. Rəsmən belə adlanır - "Romen" Moskva Musiqili-Dram Teatrı. Onun Bakı ilə nə əlaqəsi? Onun ən şöhrətli aktrisası bakılı Tamilla Ağamirova olubdur bir zamanlar.

Bu gün aktrisanın anadan olmasının 98-ci ildönümüdür.

1952-ci ildən "Romen" Moskva Musiqili-Dram Teatrının qabaqcıl aktrisasıdır. Dünyada yeganə olan qaraçı teatrının səhnəsində bir çox parlaq obrazlar canlandırıb.

Tamilla Ağamirova 1928-ci il mayın 21-də Bakıda anadan olub. Bakı Teatr Məktəbi və MXAT məktəb-studiyasını bitirib. "Romen" dövrü 1952-ci ildən başlayıb. Aktrisa aktiv ictimai fəaliyyətlə də məşğul olub. O, Təhlükəsizlik, Müdafiə və Hüquq Qaydası Akademiyasının professoru, "Maski" Fondunun vitse-prezidenti, Beynəlxalq Akademiya Teatrının fəxri magistri olub.

1957-ci ildə Qriqor Kozintsovun "Don Kixot" filminin televiziya ekranlarına çıxması ilə Bakıdan olan gənc aktrisa Tamilla Ağamirova üçün uğur zirvəsinə gedən yol açılıb. Filmdə gözəl qrafinya Altisidora rolunu canlandıran aktrisa tezliklə geniş tamaşaçı auditoriyası qazanıb və bir sıra filmlərdə baş rola dəvət edilib.

Bunların sırasına "Onun böyük ürəyi" (1958, rejissor Əjdər İbrahimov) filmində Səmayə, "Əsl dost" (1959, Tofiq Tağızadə) filmində Bilqeyis, "Koroğlu" (1960, Hüseyn Seyidzadə) filmində Alagöz, "Matteo Falkone" (1960, Tofiq Tağızadə) filmində Cüzeppa, "Zəncirlənmiş adam" (1964, Kamil Rüstəmbəyov) filmində Fatma, "Yenilməz batalyon" (1965, Hüseyn Seyidzadə) filmində musiqi müəllimi obrazlarını aid etmək olar.

Tamilla Ağamirova 26 avqust 1960-cı ildə "Azərbaycan SSR əməkdar artisti", 1982-ci ildə "RSFSR əməkdar artisti", 1988-ci ildə isə "RSFSR xalq artisti" fəxri adlarına layiq görülüb. Bir sıra orden və mükafatlarla təltif olunub.

Tamilla Ağamirovanın həyat yoldaşı Nikolay Sliçenko olub. O, SSRİ xalq artisti, "Romen" teatrının bədii rəhbəri, qaraçı mahnı və romansların dünyaca məşhur ifaçısıdır.

Filmoqrafiya

- Don Kixot (film, 1957)

- Onun böyük ürəyi (film, 1958)

- Əsl dost (film, 1959)

- Matteo Falkone (film, 1960)

- Koroğlu (film, 1960)

- Zəncirlənmiş adam (film, 1964)

- Yenilməz batalyon (film, 1965)

Aktrisa 31 Avqust 2021 -ci ildə həyat yoldaşı Nikolay Sliçenkonun ölümündən iki ay sonra 94 yaşında vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bəri başdan deyim ki o, Ümummilli lider Heydər Əliyevin dost-doğma qardaşıdır. Əliyev Hüseyn Əlirza oğlu – tanınmış mədəniyyət xadimi, Xalq rəssamı.

Hüseyn Əliyev 1911-ci il aprelin 22-də Comərdli kəndində Kərbəlayı Cəfər oğlu Əlirzanın və Narıngül xanımın ailəsində dünyaya göz açıb. Rəssam kimi ilk təbiət mənzərəsini çəkəndə onun 12 yaşı olub. Bakıda Rəssamlıq Texnikumunda oxuyub. 1922–1931-ci illərdə "Molla Nəsrəddin" jurnalı ilə əməkdaşlıq edib, onun bir sıra karikaturaları jurnalın səhifələrində çap olunub.

Hüseyn Əliyev Leninqrad Rəngkarlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutunu bitirdiyi ildən (1932–1935) təqaüdə çıxanadək "Xalq qəzeti"nin ("Kommunist") bədii tərtibat şöbəsində əvvəlcə baş rəssam, sonra da bədii tərtibat şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyib (1935-ci il oktyabr ayının 4-dən).

 Böyük Vətən Müharibəsinin iştirakçısı olub. "Qafqazın müdafiəsinə görə", "1941–1945-ci illərdə arxa cəbhədəki şərəfli əməyinə görə", "Böyük Vətən müharibəsinin 30 illiyi" medalları və "Xalqlar dostluğu" ordeni ilə təltif olunub.

Hüseyn Əliyev bacarıqlı rəssam kimi üç dəfə Azərbaycan, bir dəfə Ukrayna Ali Sovetinin fəxri fərmanlarına layiq görülüb. 1940-cı ildən Rəssamlar İttifaqının üzvü olan Hüseyn Əliyev 1977-ci ildə Əməkdar rəssam, 1982-ci ildə Xalq rəssamı fəxri adına layiq görülüb.

Azərbaycan xalq rəssamı Hüseyn Əliyevin müxtəlif sərgilərdə nümayiş etdirilən rəsm əsərləri arasında, onun Comərdli kəndində çəkdiyi "Yəhər Təpə" və "Mahmud bulağı" tabloları özünəməxsus yer tutur. Hüseyn Əliyevin "Göygöl mənzərələri" adlı çap edilən albomunda rəssamın 17 mənzərəsi verilib.

ƏməkdarjurnalistFloraXəlilzadə Həsən Əliyevbarədə yazır:

“Əsasən qrafika ilə məşğul olmuş Hüseyn Əliyev həm də mənzərə ustası kimi məşhur idi. O, doğma vətənin füsunkar təbiətini seyr etməkdən xüsusi zövq alardı. Rəssamın duyğuları isə rənglərdən ibarət nəhəng bir çələngə çevrilərdi. 1960-1970-ci illərdə yaratdığı peyzajlar sənətin məhz bu janrına yeni nəfəs və ruh gətirmişdi.

Doğma yerlərin bənzərsiz təbiəti Hüseyn Əliyevin fırçası ilə kətan üzərində canlandıqca sanki yeni bir möcüzə ilə qarşılaşırdın. Rəssamın Göygölün təsvirinə həsr edilmiş silsilə əsərləri xüsusi diqqət cəlb edir. Gah dağların qoynunda məskən salmış Göygölün mavi sularını kətanda əks etdirir, gah da hər hansı təkrarolunmaz gözəlliyindən yeni mövzu tapırdı. Onun qurduğu kompozisiyalar, rəng ötürmələri, koloritlik öz bənzərsizliyi ilə seçilirdi.

İki il ərzində Kəpəz dağının 25-dən artıq akvarel görünüşünü kətana naxışlayan Hüseyn Əliyev həqiqətən möcüzə yaradıb. Təəssüf ki, bu əsərlərin yalnız 13-ü əlimizdədir, 3 əsərinin slaydı, 1 əsəri isə fotoşəkil formasında qorunub saxlanılıb. Hüseyn Əliyevin «Göygöl mənzərələri» adlı çap edilən albomunda rəssamın 17 mənzərəsi verilib.

Hüseyn Əliyevin Naxçıvan və Zəngəzurla bağlı analoqu olmayan əsərləri var. Xalq rəssamının böyük məharətlə yaratdığı “İlanlı dağ” tablosu, “Urud qalası” peyzajı rəssamın yaradıcılığında ən yaxşı və şah əsərlərindəndir. Doğma yurdun hər qarışını böyük məhəbbətlə öz duyğularından, təxəyyülündən yaradıcılıqla keçirən görkəmli rəssamın “Zəngəzur mənzərəsi”, “Zəngəzur dağları”, “Şəki şəlaləsi”, “Comərdli mənzərəsi”, “Meşədə qış”, “Payız”, “Qürub çağı” kimi əsərləri incə müşahidə qabiliyyətinin məhsulu idi.

 Hüseyn Əliyev portret çəkən rəssam kimi də çox böyük uğur və şöhrət qazanıb. O, əslində bu janrın ustadı idi. Çəkdiyi portretin hər biri insanın daxili dünyasını, sənətini əks etdirmək baxımından maraq doğurur. Məsələn, əlləri qoynunda dayanmış Hüseyn Cavidin portreti çox canlı və mənalıdır. Böyük şairin duruşu, baxışı, uzaqdan görünən Araz çayı, İlanlı dağ tamaşaçıya nələr söyləmir?! Eləcə də Nizami Gəncəvinin portreti düşündürücü təsir bağışlayır.

Hüseyn Əliyevdən bizə ərməğan qalan bir sıra portretlər var ki, tarixilik baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Unudulmaz rəssamın Azərbaycan təsviri sənətindəki xidmətlərindən çox danışmaq olar. Hüseyn Əliyevin yaradıcılıq sahəsi olduqca geniş idi. İstifadə etdiyi rənglərin çalarları al-əlvandır. 2004-cü ildə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin paytaxtı Əbu-Dabi şəhərində görkəmli rəssamın əsərlərindən ibarət sərgi təşkil edilib.

Mədəniyyət Nazirliyinin təşəbbüsü ilə həyata keçirilən bu tədbir yüksək dəyərləndirilib. Xarici ölkə vətəndaşları azərbaycanlı rəssamın rənglərin musiqisini təbiətin rəngində tablolara əks etdirmək məharəti qarşısında məmnun qalıblar. Bu unudulmaz rəssamın yaradıcılığında mənzərələr, tablolar, portretlər, natürmortlarla bərabər, başqa janrlarda işlədiyi əsərlər də çoxdur.

O, uzun müddət nəqqaşlıqla da məşğul olub, su boyaları ilə işləyib. Alleqorik əsərlərə müxtəlif məzmunlu karikaturalar, təsvirlər çəkib, kitablara illüstrasiyalar işləyib. Bütövlükdə Hüseyn Əliyev yaradıcılığının ətraflı öyrənilməsi, onun təsviri sənətimizdəki yeri haqqında mükəmməl tədqiqatların aparılması vacibdir. Əsl sənətkar və vətəndaş ömrü yaşayan Hüseyn Əliyev Azərbaycan təsviri sənətinin ən unudulmaz nümayəndələrindən biridir”.

Mükafatları

- Ermənistan SSR əməkdar incəsənət xadimi

- Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı

- Azərbaycan SSR xalq rəssamı

Həsən Əliyev 21 may 1991-ci ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

Murad Vəlixanov, «Ədəbiyyat və İncəsənət» portalının İncəsənət şöbəsi

1994-cü ildə ekranlaşdırılan “Köpək” filmi, rejissor Tofiq Tağızadə tərəfindən çəkilmiş və Azərbaycan kinosunda ən ağır sosial-psixoloji ekran əsərlərindən biri kimi yadda qalmışdır.

Bu filmə sadəcə “bir itin hekayəsi” kimi baxmaq böyük yanlışlıq olar. “Köpək” əslində insanın dəyişən mənəviyyəti, müharibənin və qarışıq dövrün insan ruhunda yaratdığı dağıntılar haqqında sərt və düşündürücü ekran əsəridir.

Film bir sualı tamaşaçının qarşısına çox ağır şəkildə qoyur:

İnsan doğrudan da heyvandan üstündürmü, yoxsa bəzi məqamlarda heyvan insandan daha sədaqətli olur?

Filmdə nədən söhbət gedir?

Hadisələr mürəkkəb, qarışıq və sərt bir dövrün fonunda baş verir. Cəmiyyət dəyişir, münasibətlər pozulur, insanlar əvvəlki kimi deyil.

Filmin mərkəzində isə bir köpək dayanır. Amma bu köpək sadəcə heyvan deyil — o, insan vicdanının güzgüsünə çevrilir.

İnsanlar dəyişir.

Maraq dəyişir.

Pul, qorxu və şəxsi mənafe bir çox şeyi üstələməyə başlayır.

Belə bir zamanda sədaqət, dürüstlük və bağlılıq kimi anlayışlar sanki itib gedir. Amma filmdə məhz bir köpək bu keyfiyyətləri qoruyub saxlayır.

Və tamaşaçı istər-istəməz müqayisə aparır:

Bəzən insan insanlığa xəyanət edir, amma heyvan öz sədaqətinə yox.

Köpək burada sadəcə heyvan deyil

Filmdə köpək simvolik obrazdır. O, sədaqəti, təmiz instinkti və dəyişməyən bağlılığı təmsil edir.

İnsanlar isə tam əksinə — şərait dəyişdikcə dəyişirlər. Dünən dost olan bu gün yadlaşır. Dünən doğru görünən bu gün satılır.

Rejissor Tofiq Tağızadə bununla çox sərt fikir deyir:

İnsan bəzən mədəniyyət qazandıqca vicdanını itirir.

Müharibənin və zamanın dağıtdığı insanlar

“Köpək” filmi 90-cı illərin ağır atmosferini hiss etdirir. Burada təkcə bir ailənin və ya bir insanın faciəsi yoxdur. Bu, bütöv cəmiyyətin yorğunluğu və mənəvi sarsıntısıdır.

İnsanlar yaşamaq uğrunda dəyişirlər. Bəzən sərtləşirlər, bəzən hisslərini itirirlər.

Film göstərir ki, çətin dövr insanın içində gizlənən əsl simanı ortaya çıxarır.

Filmin ən ağır tərəfi

Bu ekran əsərində tamaşaçını sarsıdan şey böyük dramatik səhnələr deyil. Ən ağır hiss müqayisədir:

Bir tərəfdə sədaqətini sonadək qoruyan köpək,

digər tərəfdə isə maraqları dəyişdikcə dəyişən insanlar.

Və film səssiz şəkildə sual verir:

Əsl vəfa kimdə qaldı?

Yekun

Bəzən insan özünü dünyanın ən ağıllı varlığı sayır.

Amma bir itin sədaqəti qarşısında insanlıq imtahanından keçə bilmir.

“Köpək” bizə xatırladır:

İnsan olmaq təkcə insan doğulmaq deyil — vicdanı və sədaqəti itirmədən yaşaya bilməkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)