Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bir uşağın adı onun ilk vizit kartıdır. Amma bu kart bəzən ömürlük damğaya çevrilir.

 Müəllim sinifdə səslənir:

– Cinayət, lövhəyə çıx.

Sinifdə bir anlıq sükut olur. Uşaq yerə baxır, ayaqları soyuq döşəməyə yapışır, içindən keçir: “Niyə məni belə çağırırlar? Mən nə etdim ki?” Bəziləri gülür, bəziləri pıçıldayır: “Onsuz da belə olacaq…”

Müəllim əyilir, gözünü uşağın üzünə dikir:

– Türmə, sən cavab ver.

Uşaq susur. Cavab gəlmir, qəlbi sıxılır. O, hələ heç öyrənməyib ki, ad onun üçün bir yük ola bilər.

Evə qayıdır. Ana qapının ağzında səslənir:

– Cinayət, gəl yeməyə!

Uşaq masaya oturur, boş qablar kimi hələ də susur. Qonşu pəncərədən baxır, pıçıldayır:

“Bu nə gündür belə?”

Uşaq başını əyir, sanki dünya onun üzərinə yığılıb. Bazarın ortasında bir qadın çağırır:

– Türmə, buraya gəl!

Gülüşlər səslənir, amma uşağın qulaqlarında yalnız damğalar, pıçıldayan sözlər qalır.

Kitabulla, Külək, İstifa, Şam, Göyərçin… bəziləri bir az yüngüldür, amma yenə də fərqlilik və lağ obyektinə çevrilmə riski var. Ronaldo, Aprel, Çaydagül, Başxanım, Ramzes, Nərbala, Toyxanım, Lənkəran, Ciyərxan… və ən ağırları: Cinayət, Türmə. Bunlar artıq uşağa qoyulan ad deyil. Bunlar onun həyatına yapışmış damğadır.

Həmin şəxs iş müsahibəsinə gedir. CV-də adı oxunur:

Ad: Cinayət…

Müsahibəçi qısa bir anlıq susur. Gülümsəyir, amma içdən “problemli tip” damğası vurulub. Uşaq isə bilir: Bu, onun günahı deyil, amma sosial dünyası artıq onu mühakimə edir.

Uşaq adını seçməyib, amma ad onunla yaşayır. Onun bir günahı olmasa da özünü daim günahkar hiss edir. Səbəb isə kimdir? Valideyn...

Məktəbdə sinif yoldaşlarının gülüş obyektinə çevrilir, bəzən susur, bəzən aqressivləşir, bəzən də utanır. Psixoloqlar deyir: uşağın adı onun sosial uyğunlaşmasına və psixikasına birbaşa təsir göstərir. Hər gün çağırıldığı sözlər, gülüşlər, pıçıldananlar – hamısı içində iz buraxır, özünə inamını sınayır, ruhunu yavaş-yavaş formalaşdırır.

Və bir gün o böyüyəcək, soruşacaq:

– Mənim adımı seçəndə, gələcəyimi düşündünüzmü? Məktəbdə çağıranda necə səslənəcəyimi düşündünüzmü? Bu adla yaşamağın nə demək olduğunu heç təsəvvür etdinizmi?

Ad sadəcə söz deyil. Ad təəssüratdır, etikettir, bir ömrün damğasıdır. Uşaq adı oyuncaq deyil, trend deyil, şou deyil. Uşaq eksperiment sahəsi deyil. Ad qoyursansa, taleyə toxunursan. Bir sözlə, ya qoruyursan, ya da yaralı qoyursan.

Hər gün evdən çıxanda, sinifdən qayıdanda, iş müsahibəsində bu adlar onunla gedir. Ona görə də valideynlər uşaqlarına ad qoyarkən düşünməlidirlər ki, gələcəkdə bu ad həmin insanın sosial çevrəsinə mane olmayacaq və onun psixologiyasına mənfi təsir göstərməyəcək. Çünki uşaq adını seçmir, amma cəmiyyət onu o adla mühakimə edir və uşağın gələcəyinə damğa vurur.

Uşağın adı onun dünyaya açdığı ilk pəncərədir. Və hər pəncərə aydın, işıqlı olmalıdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.02.2026)

Fatimə Məmmədova

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Sumqayıt Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin Dil və Ədəbiyyat kafedrasının müdiri, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Böyükxanım İbrahim qızı Eminlinin “Müəllimliyin insanlıq fəlsəfəsi” adlı məqaləsini təqdim edir.

Hüquqşünas olmaq istəyirdim. Uşaqlıq arzum idi... Həm də atamın arzusu idi... Paqonlu xanımlar  görəndə deyirdi ki, sən də böyüyəndə belə olacaqsan, qızlara paqonlu geyimlər çox yaraşır. Düşünürdüm ki, hüquqşünas olaraq insanlara daha çox xidmət edə, fayda verə bilərəm. “Ədalətin keşiyində dayanmaq”, “cəmiyyəti cinayətlərdən təmizləmək”, “canini deyil, cinayəti məhv etmək” kimi şüarlarla yaşayırdım. Bəzən yuxularımda özümü vəkil kimi görürdüm, günahsız caniləri müdafiə edib, onlara bəraət qazandırırdım. Bəzən də boyum bəstə olduğu üçün məndən hüquqşünas olmaz deyə düşünürdüm. Zamanı qovaraq tez böyümək və bu arzuma çatmaq istəyirdim.

Amma illər keçdi və mən hüquq fakültəsinə qəbul ola bilmədim. Təsadüf məni filologiya fakültəsinə gətirdi, mən də çox tez təslim olub, bu qismətimlə barışdım. Buna rəğmən, müəllim olacağımı ağlıma belə gətirmirdim. Təsadüf nəticəsində ali məktəblərin birində işə düzəldim. İlk auditoriya dərsimdən sonra anladım ki, mən müəllim olmalıyam: anladım ki, müəllimlik mənim bu həyatda missiyamdır, həyat fəlsəfəmdir. Ali məktəblərin tələblərinə müvafiq olaraq elmi iş götürüb fəlsəfə doktoru da oldum. Müəllim kimi yetərincə tələbatlı olmaq üçün alim oldum. Elmin dərinliklərinə yaxşı, savadlı müəllim olmaq üçün getdim. Yaxşı nə etdimsə, müəllim adını şərəflə daşımaq üçün etdim. Tələbələrim mənim dostum, həmsöhbətim, sınaqdaşım oldular.  Mən də tələbələrimin dostu, sirdaşı, yoldaşı ola bildim. Anladım ki, mən özümü tapmışam, məhz bu peşəmdə tapmışam. Bu da məni xoşbəxt etmişdi.

Çox düşünürəm ki, məni müəllim olmağa nə sövq etdi?! Həyatımda nə baş verdi, kimlərin nümunəsinə baxıb müəllim olmağa qərar verdim?! Bu suala cavab axtardıqca ömrümün müxtəlif dönəmlərindəki seçimlərim, arzu və istəklərim, eləcə də gördüklərim məni unudulmayan bir keçmişimə aparır.

Oxuduğum orta məktəb ötən əsrin 70-80-ci illərində yaşadığım şəhərin ən yaxşı məktəblərindən biri idi. Müəllimlərim də şəhərin tanınan fənn müəllimləri idi. O illərdə şagirdlər repetitor yanına getmirdilər. Yadımdadır ki, yaxşı oxuyan bir sinif yoldaşım riyaziyyatdan müəllim yanına gedirdi. Riyaziyyat müəllimimiz – Kamal müəllim bir dəfə sinifdə həmin  oğlana acıqlanmışdı:  “Məgər mən sənə pis dərs keçirəm ki, sən başqa müəllim yanına gedirsən?” Belə müəllimlər vardı... Allah onlara rəhmət eləsin! Müəllimlərimiz vardı ki, dərsdən geri qalan şagirdləri dərsdən sonra saxlayıb, təmənnasız məşğələlər keçirdilər. Müəllimlərimiz vardı ki, imkansız şagirdlərə maddi cəhətdən əl tuturdular, amma nə şagird, nə də valideynləri, nə də məktəb kollektivi bundan xəbər tuturdular. Belə müəllimlərdən dərs aldım. Həm elm, həm də dərs aldım. Öyrənənlərlə ünsiyyət qurmağı, dərs keçməyi, bildiyimi paylaşmağı və s. gözəl olanları məhz onlardan öyrəndim.  Onların simasında müəllimliyi sevdim.

Ömrümün ikinci mərhələsində – ali təhsil aldığım dövrdə universitet müəllimlərim mənimçün bir örnək oldu. Elmin dərinliklərinə qərq oldum, bu yolda müəllimlərim mənə çıraq oldu. Daha sonrakı mərhələdə gözəl tələbələrim mənim müəllim olmaq həvəsimi birə on artırdılar. İntizamlı öyrənən idim, intizamlı öyrədən oldum. Sevilən şagird idim, sevilən müəllim oldum. Tələbələrimin sevgisi, hörməti, istiliyi daxilimdə bu peşəyə olan dərin sevgimlə bərabər yoğruldu. Belə olmasaydı, illər öncə məzun olmuş tələbələrimin işlədiyi müəssisələrdə, məktəblərdə necə sevilərək qarşılandığımı görməzdim. Bu tələbələrimin sırasında müəllimlər, alimlər, bank işçiləri, müəssisə rəhbərləri, məktəb və uşaq bağçası direktorları da var. Belə insanların yetişməsində mənim də azacıq əməyimin olmasından çox xoşbəxtəm. Və bu xoşbəxtliyin ağuşunda gördüm ki, məni bir ömür boyunca şagird-müəllim, tələbə-müəllim, müəllim-tələbə münasibətləri müşayiət edir. O zamandan anladım ki, müəllimlik peşələrin şahıdır!

Bəlkə də bəziləri üçün bu ad, sadəcə, peşədir, çörək, qazanc mənbəyidir. Mənimçün isə müəllimlik mənəvi dəyəri olan müqəddəs bir missiyadır, “peyğəmbərlikdir”. Müəllimlik yalnız dərs deməkdən ibarət deyil. Müəllim lazım gəldikdə şagirdin, tələbənin həyatına müdaxilə edə bilməli, onun daxili dünyasını görməli, potensialına güvənməli və onu  gerçəkləşdirməkdə  yardımçı olmalıdır. Mənimçün hər bir tələbə özünəməxsus şəkildə  istedadlıdır.  Mənim əsas vəzifəm bilik verərək bu istedadı üzə çıxarmaqdan ibarətdir.

Cəmiyyətdəki həkim, müəllim, mühəndis,  hüquqşünas, alim və yüzlərlə müxtəlif peşə sahiblərini də müəllim yetişdirir.  Müəllimin xoşbəxtliyi də məhz bu insanları cəmiyyətə layiqli, lazımlı şəxslər kimi təqdim etməkdədir. 

Müəllimlik həm də cəmiyyətə şərəflə xidmət etməyin bir yoludur. Mən hər zaman inanmışam ki, bir müəllim kimi dövlətimə, xalqıma daha çox səmərə verə bilərəm. Çünki gələcək gənclərindir, gənclərin taleyi isə biz müəllmlərin əlindədir. Bu, mənim həyatıma məna qatır.

Müəllimliyin insanlıq fəlsəfəsi hər bir şagirdin xüsusiyyətlərinə, dəyərlərinə və qabiliyyətlərinə əsaslanan anlayışdır. Bu anlayışa görə, müəllimin əsas vəzifəsi təkcə biliklərin ötürülməsi deyil, həm də koddur. Müəllimin insanlıq fəlsəfəsi təkcə pedaqoji metodologiya deyil, həm də həyat mövqeyidir. O, tələbələrlə hörmət, anlayış və etimada əsaslanan münasibətlər qurmağa kömək edir. Müəllim təkcə bilik sahibi deyil, o,  tələbələrin özünüdərkinə yol açan mentor və ilhamvericidir. Bu yanaşma yalnız uğurlu enerji mənbələri deyil, həm də istifadəyə hazır olan ahəngdar şəxsiyyətlər yaradır.

Müəllimin insanlıq fəlsəfəsi öyrənənin şəxsiyyətini, unikallığını, maraqlarını və daxili sahibini prosesin mərkəzinə qoyan formativ yanaşmadır. İnsana hörmət, seçim azadlığı və fərdiliyin inkişafı kimi humanizm dəyərlərinə əsaslanan bu yanaşma təkcə bilik və bacarıqların deyil, həm də şəxsiyyətin formalaşmasına kömək edir. Humanist pedaqogika təlim prosesini hər bir insanın imkanlarını üzə çıxarmaq vasitəsi hesab edir. Müəllimin insanlıq fəlsəfəsi təkcə elmi bilik verməkdən ibarət deyil. Onun rolu daha çox tələbəni müşayiət edən mentor roluna bənzəyir. Müəllim öyrənənlərin baxışlarına hörmət edir, onların maraqlarını kəşf etməyə kömək edən motivator kimi çıxış edir.

Müəllim eyni zamanda yeniliklərə açıq olmalıdır. Çin filosofu Konfutsi (e.ə. 551-479) yazırdı: “Yalnız köhnə bilikləri nümayiş etdirən və yeni biliklərə can atanlar başqalarına öyrədə bilər”. Müəllim fəal, əzmkar, savadlı insan olmalı, şagirdlərinə və ya tələbələrinə aşılamalı olduğu fəzilətlərin canlı nümunəsi olmalıdır. Müəllim öz işini sonsuz sevməli, şagirdlərlə, tələbələrə valideyn kimi davranmalıdır,  şagirdlərdə və tələbələrdə biliyə marağı oyatmalıdır. Müəllim, Komenskiyə görə, tələbələri üçün həmişə maraqlı olmalıdır. Müəllimin xidmət etdiyi ideya insan övladına mənəviyyat aşılamaqdır. Müəllimlik onun üçün azad sənətə çevrilirsə, o, bütün tələbələrinə ruhunun möhürünü vurur. Doğrudur, yalnız təbiətdən müəllim olanlar ən nadir və ən xoşbəxt şəraitdə belə parlaq virtuozluğa nail olurlar. Qalanlarından gücləri və bacardıqları qədər onlara həvalə edilmiş şəxslərin xeyrinə xidmət etmələrini yalnız gözləmək olar.

Bir müəllim kimi düşünürəm ki, müəllim-tələbə münasibətində pedaqoji ünsiyyətin əlifbası aşağıdakılardan ibarətdir:

-       tələbələri  ürəkdən sevmək, hər kəsə özünü bir fərd kimi dərk etməyə kömək etmək;

-       tələbələrin sizinlə necə rəftar etməyini istəyirsizsə, onlarla eləcə rəftar etmək;

-       izah etmək, amma iddia etməmək, unutmamalı ki, öyrənənlər hələ də çox şey bilmirlər, ancaq öyrənirlər; hər hansı tapşırığı təyin edərkən onu xüsusi formada tərtib etmək: tələbələr nə etmək lazım olduğunu dəqiq bilməlidirlər;

-       daha yüksək məqsədlər qoymaq və onlara nail olmaq yolu ilə yeni həyat təcrübələri qazanmağa kömək etmək, onları dinləməyi bacarmaq;

-       tələblərinizdə sabit olmaq, səmimi və dürüst olmaq;

-       səbirli olmaq - tələbələrə uyğunlaşmaq və öyrənmək üçün vaxt lazımdır;

-       tərifləmək, danlamamaq; həvəsləndirmək, cəzalandırmamaq: hamıya xoş söz demək;

-       həmişə kifayət qədər xeyirxah və ədalətli olmaq, tələbələrin problemlərinə həssas olmaq və biganə qalmamaq, tələbələrin çatışmazlıqlarını səxavətlə bağışlamaq;

-       qorxu və özünə şübhəni aradan qaldırmağa kömək etmək, onların əmanətinə xəyanət etməmək, sirlərini saxlamağı bacarmaq;

-       bilmədiklərinizi etiraf etməyi, səhvinizi və ya təqsirinizi etiraf etməyi və tələbədən üzr istəməyi ləyaqətinizə uyğun hesab etməyi bacarmaq;

-       həmişə və hər şeydə tələbələrə nümunə olmağa çalışmaq, lakin heç vaxt mükəmməl olduğunuzu sübut etməyə çalışmamaq.

Qeyd olunan keyfiyyət və davranışlar, fikrimcə, müəllimlik peşəsinin alqoritmidir. Müəllimlik etdiyim ilk gündən bu prinsipləri özümə həyat devizi seçmişəm. Mən müəllim olandan sonra anladım ki, müəllim kimi insanlığa verəcəyim töhfə bir hüquqşünas kimi edəcəklərimdən qat-qat çoxdur.

Bu gün artıq 27 illik pedaqoji təcrübəsi (yalnız ali təhsil müəssisəsində) olan bir müəlliməm, dosentəm, ali məktəbdə kafedra müdiriyəm. Mənimlə çiyin-çiyinə müxtəlif illərdə məzun olmuş tələbələrim də müəllim kimi çalışırlar. Onlar da öz tələbələrinə bir zamanlar mənim tələbəm olduqlarını fəxrlə deyirlər. Bütün əldə etdiklərimə görə, mənə həyat vermiş valideynlərimlə yanaşı, mənümçün həyat nümunəsi olmuş müəllimlərimə minnətdaram. Mənimçün üzücü bir həqiqətdir ki, bu müəllimlərimin əksəriyyəti bu gün həyatda yoxdur. Amma onların əziz xatirəsi mənim ürəyimdədir və yaşamaqdadır. Onlarla bağlı xatirələrimi tələbələrimlə də tez-tez bölüşürəm. Müəllimlərimin həyat nümunəsi məni də bir müəllim ömrünü yaşadığım müddətdə hər zaman müşayiət edəcək.

Özüm haqqında

Eminli Böyükxanım İbrhim qızı,1972-ci il təvəllüdlü, azərbaycanlı, ailəli,

1991-1995 – ci illərdə Sumqayıt şəhər 10 saylı orta məktəbdə uşaq birliyi təşkilatı rəhbəri (bu da pedaqoji staj sayılırdı.) vəzifəsində çalışmışam.

1995-ci ildən Sumqayıt Dövlət Universitetində (o zamankı Azərbaycan Sənaye İnstitutu)  çalışıram. Hazırda həmin universitetin Dil və ədəbiyyat kafedrasının müdiri vəzifəsində işləyirəm.

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoruyam, dosentəm. 27 ilyalnız  ali təhsil müəssisəsində pedaqoji təcrübəyə sahibəm;

Cəmi 31 il pedaqoji təcrübəm var.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Azərbaycan səhnə sənətinin mərkəzdən uzaqlarda yaşadılması və inkişafına töhfə verən sənətkarlardan biri də tanınan aktyor və rejissor, Xalq artisti Səməd Mövləvidir. Sənət yolu Təbriz, Naxçıvan, İrəvan və Tiflis səhnələrindən keçən teatr xadimi həm aktyor oyunu, həm də müxtəlif pyeslərə verdiyi maraqlı quruluşlarla sənətsevərlərin yaddaşında dərin iz qoyub.

Əbdülsəməd Rzalı (Səməd Mövləvi) 20 fevral 1900-cü ildə Təbriz şəhərində yoxsul bir ailədə dünyaya göz açıb. Atası Mirzə Məmməd Mövləvi Təbrizdə xalçaçılıq karxanasında işləyib. Səməd Mövləvi 8 yaşında ikən atasını itirib və böyük qardaşı Əhməd ağanın himayəsində yaşayıb.

O, ilk təhsilini molla məktəbində alıb və 1916-cı ildə buranı bitirib. 1921-ci ildə Cənubi Azərbaycanda baş verən siyasi proseslərə görə Naxçıvana köçməyə məcbur olub. Həmin ildən etibarən Azərbaycanın görkəmli səhnə xadimi Hüseyn Ərəblinski tərəfindən səhnəyə cəlb edilib. SSRİ Xalq artisti Sidqi Ruhulla öz xatirələrində belə yazıb:

"Mən qastrola gedərkən Təbrizdə Nəriman Nərimanovun "Nadir Şah" faciəsini tamaşaya qoyduğumuz zaman qadın surəti Gülcahanı ifa edən tapılmadı. Mən həmin rolu "Rüşdiyyə" məktəbində təhsil alan gənc tələbə Səməd Mövləviyə tapşırdım. O, heç nədən çəkinmədən çox böyük bir cəsarətlə Gülcahan rolunu ifa etdi".

O zamanlar İranda birinci rus inqilabının təsiri ilə bir sıra mütərəqqi təşkilatlar yaradılıb. Bunlardan biri də "Cəmiyyəti-xeyriyyə" olub. Bu təşkilat öz mütərəqqi fikirlərini kütlələrə çatdırmaq üçün ən güclü vasitələrindən biri olan teatr cəmiyyətini təşkilat nəzdində ideoloji məqsəd kimi yaradıb.

Səməd Mövləvi həmin vaxt Təbrizdə ilk dəfə tamaşaya qoyulmuş "Ölülər" tragikomediyasında İskəndər obrazını Böyük xan Naxçıvanlı, çirkin əməllər carçısı olan Şeyx Nəsrulla surətini isə Səməd Mövləvi böyük məharətlə oynayıb. Səhnəmizin sabiq əməkdaşlarından biri olan Əkbər Abbasov öz xatirələrinin birində deyib:

"Çox yaxşı yadımdadır, Səməd Mövləvi o zaman Şeyx Nəsrulla rolunu çox böyük məharətlə oynayırdı. Mən də Səməd Mövləvidəki fitri istedadı görüb Naxçıvanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra onun Naxçıvan səhnəsinə gətirilməsini təşkil etdim".

Yarım əsrə yaxın bir dövrdə Səməd Mövləvi 225-dən çox müxtəlif xarakterli obraz ifa edib. O, İrəvan şəhərində Azərbaycan teatrının təşkil olunması üçün rəhbərliyə dəvət olunub, 1924-cü ildən 1925-ci ilin sentyabrınadək oradakı Azərbaycan teatrında Hüseyn Cavidin "İblis", "Şeyx Sənan", C.Cabbarlının "Aydın", N.Nərimanovun "Nadir Şah", Ü.Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun", "Ər və arvad", "Arşın mal alan" pyeslərini tamaşaya qoyub

Səməd Mövləvinin Tiflis şəhərindəki yaradıcılığı da diqqətəlayiqdir. Belə ki, Tuqanov, Burçalov, Yevdokimov, Diyevski, Mərcanaşvili, Kirmanşahlı kimi rejissorların Tiflis səhnəsindəki yaradıcılığı Səməd Mövləvi üçün bir məktəb olub və onun səhnə fəaliyyətində dönüş əmələ gətirib. Daha sonra Səməd Mövləvi doğma yurdu saydığı Naxçıvana qayıdaraq Dövlət Dram Teatrında rejissor işləməyə başlayıb.

1921-ci ildən ömrünün sonunadək Naxçıvan Dram Teatrında (sonralar Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrı) işləmiş, Üzeyir Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm", "Şah Abbas və Xurşid Banu" operalarını tamaşaya qoyub. 1924–1926-cı illərdə İrəvan və Tiflis Azərbaycan teatrlarında işləyib, İrəvanda "Leyli və Məсnun" və "Arşın mal alan" tamaşalarına quruluş verib.

O, Cəfər Cabbarlının "Od gəlini", "1905-ci ildə", Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan", "İblis", "Şeyda","Uçurum","Dəli knyaz", M.F. Axundovun "Hacı Qara", Şəmsəddin Saminin "Dəmirçi gavə", gürcü yazıçısı Şanşiaşvilinin "Anzor", Şekspirin "Hamlet", "Otello", Şillerin "Qaçaqlar", "Məkr və məhəbbət", hind yazıçısı Hüseyn Fitrətin "Hind ixtilaçıları", rus klassiklərindən Qoqolun "Müfəttiş", Ostrovskinin "Günahsız müqəssirlər", Şkvarkinin "Özgə uşağı" pyeslərini müvəffəqiyyətlə tamaşaya qoyub və özü də ayrı-ayrı rollarda çıxış edib.

Onun ifa etdiyi rollar silsiləsində yaratdığı surətlər rəngarəng olmaqla, S.Mövləvidəki yaradıcılıq qabiliyyətinin olmasını aydın göstərib. "Şeyx Nəsrulla", "dəmirçi Gavə", "Nadir Şah", "general Karl","Otello","Ferdinand", "Anzor", "İblis","Sənan", "Məcnun", "Kərəm", "Mirzə Səməndər", "Vidadi" kimi rollarda Səməd Mövləvi yaradıcılığının birtərəfli deyil, rəngarəng, həm də nə qədər təbii şəkildə inkişaf etdiyini tamaşaçılar görüb alqışlayıblar.

İkinci Dünya müharibəsi illərində özünü fəal bir ictimaiyyətçi kimi göstərən Səməd Mövləvinin fəaliyyətini nəzərə alan SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyəti onu "İgidliyə görə", "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalları ilə təltif edib. Ona 17 iyun 1943-cü ildə "Azərbaycan SSR əməkdar artisti", 24 may 1960-cı ildə isə "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adları verilib.

Azərbaycan səhnəsinin görkəmli sənətkarlarından olan S.Mövləvi 1962-ci il fevral ayının 3-də Naxçıvanda vəfat edib. Müstəqillik illərində nəşr olunan "Naxçıvan teatrının salnaməsi" kitabında görkəmli aktyor barədə müfəssəl məlumat verilib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Çinarlar diyarı Göyçayın ədəbiyyatımıza verdiyi böyük şəxsiyyətlər  az deyil: Rəsul Rza, Ənvər Məmmədxanlı, Əli Kərim… Deməzsənmiş, bu sırada görkəmli müğınniyə də rast gələrsən. Azərbaycan SSR xalq artisti Rauf Atakişiyevə, məsələn.

Müğənni 15 iyul 1925-ci ildə Göyçay rayonununda dünyaya göz açıb. Moskva Dövlət Konservatoriyasını Konstantin Nikolayeviç İqumnovun sinfi üzrə bitirib və vokal üzrə Antonina Vasilyevna Nejdanovadan dərs alıb. Opera və Balet Teatrının solisti olub.

Azərbaycan Opera və Balet Teatrının səhnəsində Hacıbəyovun "Arşın mal alan" musiqili komediyasında Əsgərin partiyasını ifa edib. 1965-ci ildə çəkilən "Arşın mal alan" filmində də Əsgərin mahnıları Atakişiyevin ifasında səslənib. Lenski ("Yevgeni Onegin", P. Çaykovski), Alfred ("Traviata", C. Verdi), Almaviva ("Sevilya bərbəri", C. Rossini), Faust ("Faust", Ş. Quno), Balaş ("Sevil", F. Əmirov) partiyalarını ifa edib.

Lirik-dramatik tenor səsi olub və həm də pianoçudur. Teatrda Əsgər ("Arşın mal alan"), Faust ("Faust"), Qraf Almaviva ("Sevilya bərbəri", Coakkino Rossini), Knyaz Sinoda ("Demon", Anton Rubinşteyn), Hofman ("Hofmanın nağılları", Jak Offenbax), Malxaz ("Daisi", Zaxari Paliaşvili), Alfred ("Traviata", Cüzeppe Verdi), Edmond ("Kornevil zəngləri", Rober Plaket), Anatoli ("İnsanın taleyi") partiyalarını oxuyub.

Rəşid Behbudovun ifasında daha çox məşhur olan "Явстретилдевушку" mahnısının ilk ifaçısıdır. Mahnı ilk dəfə 1957-ci ildə Tacikistan SSR-in "Stalinabad" kinostudiyasında çəkilmiş eyniadlı filmdə ifa olunub.

Onun haqqında hazırlanan məqalələrə nəzər yetirsək, həyat və sənət yolu göz önündə aydın canlanar.

Azərbaycanın Əməkdar incəsənət xadimi, sənətşünaslıq üzrə elmlər doktoru, professor Tərlan Seyidov “Müğənni, pianoçu, pedaqoq” məqaləsində yazır:

Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti, görkəmli musiqi xadimi, professor Rauf (Rafiq) İsrafil oğlu Atakişiyevin adı pianoçu, müğənni və pedaqoq kimi ölkəmizdə və onun hüdudlarından kənarda geniş şöhrət tapmışdır. Onun hərtərəfli fəaliyyəti təqribən yarım əsr davam etmiş və dərin iz qoymuşdur. O, böyük istedad sahibi, parlaq fərdiliyi ilə seçilən mahir sənətkar idi.

Vokal, yaxud fortepiano ifaçılığı sahəsindən tutmuş, tələbələrlə iş daxil olmaqla o, bütün sahələrdə öz yolunu taparaq, musiqi mədəniyyətinin müxtəlif sahələrinə dəyərli töhfələr

vermişdir. İstər vokal və yaxud fortepiano ifaçılığı sahəsində, istərsə də pedaqoji fəaliyyətində – bunların hər birinə sənətkar özünəməxsus tərzdə yanaşmış və bununla musiqi mədəniyyətinin müxtəlif sahələrinə yenilik gətirmişdir.

Gənc Atakişiyevin professional cəhətdən formalaşmasında  A.F.Gedike (orqan sinfi), M.V.Milman (kamera ansamblı) və A.N.İqumnovun assistentləri – R.V.Tamarkin və Y.İ.Milşteyn vacib rol oynamışdır. Moskva konservatoriyasında təhsil illəri ərzində Atakişiyevin mənəvi dünyası əhəmiyyətli dərəcədə zənginləşir, onun biliyi tək musiqi sahəsində deyil, eyni zamanda incəsənətin başqa sahələrində də genişlənir.

O, təkcə şəxsiyyət kimi deyil, həm də sənətkar kimi formalaşır. Atakişiyevin istedadı musiqi mədəniyyətinin yüksəlişi, tələbkarlıq mühitində inkişaf edirdi. Moskvanın musiqi həyatında həmin illərin bütün zənginliyi onun maraq dairəsinə daxil idi: o, şöhrət qazanmış sənətkarların – dünyanın məşhur dirijor, müğənni, skripkaçı və pianoçuların çıxışlarını dinləyir.  R.Atakişiyev üçün müharibədən sonrakı Moskva həyatı çətinliklərə “tab gətirmək”də sınaq dövrü idi. 12 oktyabr 1946-cı ildə anasına məktubda o, belə yazır:

“qara payok çörəyi (100 qr. ağ çörək kartoçka ilə verilir, böyük növbə olduğundan almaq mümkün deyil), kartof və dağ suyu ilə dolanıram: burada çay bahadır, onsuz da onu dəmləməyə heç nə yoxdur. Bütün tələbələr bu çətinlikləri yaşayırlar, mən də tab gətirərəm. Bu, yaxşı həyat dərsidir, bu çətinlikdən keçmək lazımdır”.

Konservatoriya təhsilinin ödənilməsi və yataqxanaya düzələnə qədər mənzil haqqı ilə bağlı maddi çətinlikləri də buraya əlavə etmək lazımdır.

Qızı Lalə Atakişiyeva isə “İnteryerdə ailə portreti” məqaləsində yazır:

“Mənə atam haqqında yazmağı təklif edəndə düşündüm ki, nə yaxşı, oturub birnəfəsə yazaçağam. Lakin əlimə qələm alıb atamla bağlı xatirələrimi yazmağa başlayanda...anladım ki, bu, o qədər də asan iş deyilmiş. Atamın o təbəssümünü, baxışlarındakı evlad sevgisini, qəlbindəki səxavəti sözlə necə ifadə etmək olar...

Xalq artisti, pedaqoq, vokalçı, pianoçu Rauf İsrafil oğlu Atakişiyev haqqında onun dostları, həmkarları və gözəl musqiçi olan tələbələrinin danışması daha təsirli alınar.  Mənim qarşımda isə başqa bir vəzifə dururdu: sevən və sevilən, doğma atam haqqında qəlbimdə gəzdirdiklərimi sözlə ifadə etməliydim.

Atamın söylədikləri:

...Mən səsimin bariton olduğuna əmin idim. Ona görə də bariton səsə uyğun bir-iki ariya oxuyurdum. Qonşuluğumuzda keçmişdə yaxşı müğənni olmuş qoca bir kişi yaşayırdı. O, bir vaxtlar U.Mazettidən dərs alıbmış. Səhv etmirəmsə, soyadı Speranski idi. Günlərin birində o, həyətdə mənə yaxınlaşıb dedi: “Cavan oğlan, mən sizə qulaq asmaq istəyirəm”.

Qalxdıq evə. Alayarımçıq bir-iki ariya oxuyandan sonra qətiyyətlə bildirdi:

-Siz mütləq oxumağı öyrənməlisiniz. Tanrı sizə səs verib, amma Oneqin deyil, Lenskisiniz, yalnız Lenski. Siz ki açıq-aydın tenorsunuz.

A.V.Nejdanova və V.V.Barsova da Mazetti məktəbinin yetirmələri olduğundan belə çıxır ki, atamın da taleyinə görkəmli pedaqoq Mazetti məktəbinin davamçısı olmaq yazılmışdır.

Atam danışırdı ki, nənəmin də cavanlıqda dərin tembrli gözəl səsi varmış. Dramatik sopranoya uyğun romanslar oxuyarmış. Ona opera teatrına işə girməyi dəfələrlə təkid etmişdilər. Lakin babam kəskin surətdə bunun əleyhinə çıxmışdı.  Lakin bir hadisə...

Axşam qaranlığında evimizə oğru soxulmaq istəyirdi. Onu eyvanda görən nənəm qorxaraq bərkdən çığırmışdı. Və beləliklə də onun nəğməkar səsi ömürlük batmışdı. “Qəlbdən oxuyuram, lakin əvvəlki kimi alınmır”.

Filmoqrafiya

- Konsert

- Arşın mal alan

- İmtahan

O, 1994-cü ildə 3 fevralda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.02.2026)

Fariz Əhmədov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Naxçıvan təmsilçisi

İnsan beyninin ən böyük hiyləsi illuziyanı reallıq kimi göstərməsidir. Halbuki biz dünyanı olduğu kimi deyil, beynimizin icazə verdiyi qədər görürük. Beyinin içindən çıxmaq istiyiriksə, ilk növbədə bizi bu reallığa bağlayan əsas qüvvəni dərk etməliyik.  Nədir bu qüvvə? Təbii ki, cazibə qüvvəsi.

Cazibə qüvvəsi təkcə fiziki hadisə deyil. O, zamanın anlayışını yaradan əsas mexanizmdir. Zaman cazibə ilə birlikdə mövcuddur. Cazibə zəiflədikcə zaman anlayışı da itir. Zamanın olmadığı yerdə isə indi, keçmiş və gələcək birgədir.

Kainatda hər şey bir-birinə təsir edir. Bu təsir nəticəsində zəncirvari bir bağ yaranır. Vacib olan isə bu zəncirin hansı halqasında olduğumuzu deyil, ondan necə çıxa biləcəyimizi anlamaqdır. Zənciri qırmaq üçün cazibə qüvvəsinin təsirindən kənara çıxmaq lazımdır.

Təsadüfi deyil ki, Tibet rahibləri dağlarda yaşayırlar. Yüksəklik artdıqca oksigen azalır, bədən zəifləyir, lakin şüur dəyişir. Yerə daha az bağlı olan insan daha fərqli düşünür. Biz çalışmalıyıq ki, beynimizin içindən çıxaq.

Dağa birbaşa qalxanda aşağı baxıb qorxuruq, çünki yüksəklik şüura birbaşa toxunur. Amma eyni dağa dolanbac yollarla qalxdıqda, nə qədər yüksəldiyimizi hiss etmirik. Qorxu şüurun ani dərkindən yaranır. Düşünün ki, dağa bir başa çıxıb aşağı baxanda bərk qorxur və yüksəklidə olduğumuzu fərq edirik. Amma bu yolu dolayı qalxdıqda isə heç anlamırıq  ki, nə qədər yuxarıdayıq.

Bəs niyə qorxuruq?

Çünki insan yerdən uzaqlaşdıqca cazibə qüvvəsi onu yenidən özünə çəkmək istəyir. Qurtuluş yoxdur kimi. Amma insan diqqətini yerə deyil, yuxarıya yönəldib iradəsini toplayanda daim yüksələ bilir. Onda görüntü də, səs də, qüvvə də itəcək. Və sən real həqiqət nədirsə onu görəcəksən. Deməli, hərəkətə mane olan yox, onu istiqamətləndirən cazibə qüvvəsidir.

Fizikaya baxsaq görərik ki, F - qüvvə, E - enerjidir. Deməli Nyuton qanunları bizə göstərir ki, hərəkət xarici təsirlərlə formalaşır. İnsan beyni də bu qanunlardan kənarda deyil. O da qüvvələrin təsiri altındadır. İndi özünüzə sual verin: Beynimizin içindən necə çıxa bilərik? Bunu düşünün və şüuraltında təkrar edin: Beyninin içindən çıx. Cazibə qüvvəsindən çıx. Bir müddət sonra hiss edəcəksiniz ki, özünüzdən xəbərsiz danışırsınız. Bu, şüurun nəzarəti itirdiyi andır.

Bəs cazibə nə zaman itir?

İki halda: suyun altında və dünyadan uzaqlaşdıqda. Televizoru tokdan çıxardıqda görüntü və səs itir. Su altında səsin itməsi də eyni məntiqdir. Suda boğulan insan səs edə bilmir. Deməli, su cazibə qüvvəsini tam yox etməsə də, onu zəiflədir.

İnsan bədənində su artdıqca, bədən yüngülləşir və suyun üzünə qalxır. Bu da göstərir ki, cazibə qüvvəsi maddənin sıxlığı ilə birbaşa əlaqəlidir. Cazibəni tam itirmək üçün isə yalnız bir yol qalır. Dünyadan uzaqlaşmaq. Ya da içimizə maqnit kimi yapışmış cazibə mexanizmini sıradan çıxarmaq.

Beyini bir cihaz kimi düşünün. Ona bağlı olan toku kəssək, görüntü də, səs də, məna da itəcək. Və yalnız o zaman real həqiqət ortaya çıxacaq. Eynilə 3D eynək kimi. Eynəyi taxanda hər şey fərqli görünür. Çıxaranda isə sadəcə çılpaq həqiqət qalır. Beyin bizə eynəyi çıxarmağa icazə vermir.

Biz Sağ əlimizlə sağ qulağımızı tutanda beyin bunu normal qəbul edir.

Amma sağ əlimizlə sol qulağımızı tutanda beyin qısa müddətlik çaşır. Çünki hissiyat beyinə deyir ki, bu əl bu bədənə aid deyil.  Deməli, həqiqətə çatmaq üçün beyni çaşdırmaq lazımdır. Varlıqla yoxluq arasındakı görünməz cizgiyə çatmaq üçün yanıb, əriyib, mayeyə çevrilmək lazımdır. Fəqət buxarlanmaq olmaz. Çünki buxarlansan, öləcəksən.

Heç sula vermisinizimi özünüzə, niyə bütün bunlar var deyə?

Niyə bu qədər dəqiqliklə qurulmuş kainat yaradılıb? Tanrı bu sistemin harasındadır? Bəlkə gördüyümüz, eşitdiyimiz hər şey beynimizin oyunudur. Bəs onda iki insanın eyni anda bir-birini düşünməsi necə baş verir? Ola bilsin ki, beyinlər bir-biri ilə dalğa vasitəsilə əlaqə saxlayır. Bu bəlkə də elmdir, amma hələ bilmədiyimiz bir elm.

Texnologiya inkişaf etdikcə biz daha çox məşğul edilirik. Sanki həbsxananın divarlarını bəzəyiblər ki, içində olduğunu unudasan. Bəlkə də bizə göstərilən dünya ilə həqiqi dünya arasında uçurum var. Bəs onda niyə ölümü sevmirik? Bəlkə ölüm azadlıqdır? Bəlkə indi yoxuq? Kəpənəyi düşünün. Hər kəs kəpənək ola bilmir. Ya qanadı çıxmır, ya da uça bilmir. Gözlərimiz beynimizin pəncərələridir. Bu dünyada gözlərimizi yumanda, iç dünyamıza açılır. Deməli, həqiqi dünya içimizdədir. Xarici dünya isə illuziyadır. İki dünya var. Biri sənin içində olan. Biri sənin içində olduğun. Mövlana boşuna demirdi: “İçindəki içindədir.” Bəs beynimizin içindən çıxdıqdan sonra bizi nə gözləyir? Bəlkə də həqiqət.

Baxın yaşadığımız dünyaya. Kim yarını tapırsa onu sevir. Əslində onu sevmir elə yarısını tapdığı üçün yenə sevdiyi özüdür. Yəni hər kəs özünü sevir.

İndi oxuyub araşdırdıqca bəlli olur ki, keçmiş Yunan, Misir əfsanələri və yüksək elmin inkişafı nə qədər real imiş. Deməli biz gələcəyə doğru yox, keçmişə doğru yol almışıq. Vaxt gələcək insan oqədər inkişaf edəcək ki, birbaşa istədiyi adamın beyninə qoşulacaq. Bu zəka üçün deyilənlərə inanmaq əvəzinə təxəyyülümüzü inkişaf etdirib kainatın sirrini aça bilsək əlçatmaz bütün hiss və arzuların bir addımlığında olacayıq. Dediklərimin həqiqət olduğunu anlamaq istiyirsinizsə bir başqasının gözünə baxın. Əgər o gözlərdə özünüzü görürsünüzsə sizə sual edirəm: Niyə başqasının gözündə o gözlərin sahibini yox da, özünüzü gördünüz?

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.02.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Gəlin əvvəlcə sizə numerologiya sistemində 80 rəqəminin mistik mənası barədə məlumat verim, sonra bu söhbətimin qəhrəmanı haqqında danışmağa başlayaram. 80 rəqəmi güclü liderlik bacarıqlarını, maddi bolluğu, təşkilatçılığı və biznes sahəsində böyük nailiyyətlər əldə etmək potensialını simvolizə edir. Bir də ki, həyatda balans və nizam yaratmağın rəmzidir...

Bir vaxtlar onun adına mətbuatda tez-tez rast gəlmək olardı. “Sehirli güzgüdə” müxtəlif müğənnilərin ifasında, onun bəstələdiyi mahnıları dinləməkdən zövq alardıq. O, həm istedadlı və həm də bacarıqlı bir adam kimi tanınırdı. Zarafat deyil, bu adam sadə montyorluqdan nazir postuna qədər yüksələ bilib. Əlbəttə ki, bunun arxasında böyük zəhmət, tükənməz enerji və əzmkarlıq dururdu. Bəli, bu gün sizə ötən əsrin 90-cı illərində rabitə naziri vəzifəsində çalışan Siruz Abbasbəylidən söhbət açmaq istəyirəm. Axı, yanvarın 30-u onun 80 yaşı tamam oldu...

Müsahibələrinin birində deyir ki: “Uşaqlığım Tehran ve Təbriz şəhərlərində keçib. Yadımda çox şey qalmayıb. Atam Hüseyn səfirlikdə işlədiyi üçün bizim ailə qapalı həyat tərzi keçirib. O illər Böyük Vətən Müharibəsindən sonrakı dövr olduğu üçün səfirliyin işçilərinə şəhərə çıxmağa o qədər də icazə verilmirdi. 6 yaşım olanda mədrəsəyə getmişəm. Az bir müddətdə müəllimlərin sevimlisi olmuşam. Yadımdadır, mədrəsədə dərsini pis öyrənən şagirdlərin əllərini masanın üstünə qoyub xətkeşlə bərk-bərk vururdular. Belə cəza çox incidirdi. Bir dəfə də məni belə cəzalandırdılar. Ondan sonra dərslərimə çox diqqətli oldum. Təbrizdə anamın atası, yəni babam, nənəm, üc dayım və xalam yaşayırdı. Babam Ağa Dadaş və nənəm Əfruz bizə az-az gələrdi. İran xəfiyyələri bizim səfirliyi hər zaman nəzarətdə saxlayırdılar. 1953-cu ildə Gəncə şəhərinə köçdük. 1954-cu ildə orta məktəbə getdim. 1962-ci ildə səkkizinci sinfi bitirib, sənədlərimi texnikuma verdim. Orta məktəbi yaxşı qiymətlərlə oxuyurdum. Uşaqların içində birinci olaraq məni musiqi müəllimimiz Zülfüqar müəllim Gəncə Filarmoniyasına dəvət etdi, onda 12-13 yaşım olardı. İndi də anlaya bilmirəm ki, bütün bunlara necə vaxt tapırdım. Pionerlər evinə, Mədəniyyət sarayına, Dəmir yol klubuna, DOSAAF, Texnika evi və başqa ictimai yerlərdə mənim adıma rast gəlmək olardı...”

O, əslən Ordubaddan olsa da, 1946-cı ilin yanvar ayının 30-da Təbriz şəhərində dünyaya gəlib. Həmin vaxtlar atası İrandakı sovet idarələrindən birində, sonra da konsulluqda çalışırmış. 1953-cü ildə geriyə- doğma vətənə dönüb Gəncədə yaşayıblar. 1962-ci ildə səkkizinci sinifi bitirərək Bakıya üz tutub. Burada Rabitə Texnikumunun Avtomatik telefon rabitəsi fakültəsinə qəbul olunub.1965-ci ildə oranı başa vuraraq ATS-də əmək fəaliyyətinə başlayıb. Bir müddət sonra Odessa Dəniz Mühəndisləri institutunda təhsilini davam etdirib. 1978-ci ildə isə indiki Azərbaycan Texniki Universitetini bitirib. İlk dəfə onu "Azqosproyekt" institutunun ATS-nə montyor göndəriblər. Bir ildən sonra "Qiproazneft" institutunun ATS-nə texnik təyin olunub. 1968-ci ildən müxtəlif ATS-lərdə mühəndis kimi fəaliyyətini davam etdirib. Sonra 1990-cı ilə qədər mərkəzi komitədə çalışıb. 1992-1997-ci illərdə isə ölkəmizin rabitə naziri olub. Texnika üzrə fəlsəfə doktorudur. 50-dən çox səmərəşdirici təklif və ixtiranın müəllifidir. Bütün bunlardan əlavə, o, “İlk məhəbbət”, “Xoşbəxtəm”, “Ulduzum”, “İçərişəhər”, “Tanıdım səni” mahnılarının və bir neçə lirik musiqinin bəstəçisidir. Onların arasında Nisə Qasımovanın ifa etdiyi “Son zəng” mahnısı xüsusilə populyarlıq qazanıb...

“Həyat problemlərlə doludur. Heç kəsin problemsiz həyatı yoxdur. Nəsə bir qanqaraçılıq olanda, problemli məsələ ortaya çıxanda, xoşagəlməz hadisələr baş verəndə çıxış yolunu tapmağa cəhd edirsən, çalışırsan ki, nəsə edəsən. Çıxıb şəhəri gəzirsən, dənizkənarı bulvara gedirsən, dostları axtarıb tapırsan, telefonla zəngləşirsən, gedib bir çay içib, dərdləşib söhbət edirsən, nəvələrlə oturub-durursan, danışırsan, söhbət edirsən və s.. Ən nəhayət, hansısa narahatlıq olanda, özümə yer tapmayanda musiqi ilə məşğul oluram. Boş vaxtlarımı musiqiyə sərf edirəm. Bilirsiniz, əlimə harada hansı musiqi aləti keçdisə, onda ifa edirəm. Tar, kaman, nağara, qarmon, piano, sintezator, nə olsa, nəfəs alətlərindən başqa, bütün alətlərdə həvəskar kimi ifa edirəm. Onu da deyim ki, lirikanı çox sevirəm. Flora xanımın, Alim Qasımovun ifasını sevə-sevə dinləyirəm. Eyni zamanda, özüm də mahnı bəstələməyi xoşlayıram. Bu həvəs məndə lap uşaqlıqdan var.”- söyləyir.

...Sarsılmaz iradəsi var. İnadkarlığı və sadiqliyi ilə seçilir. Bir mövzuya diqqət etdisə və ya qarşısına bir məqsəd qoydusa, heç vaxt onu yarımçıq buraxmır. Bütün münasibətlərdə dürüstlük və etibarlılıq onun üçün çox vacibdir. Bəzən bu xüsusiyyətləri ətrafdakıları narahat etsə də, səhvləri düzəltmək və düzgün yolu göstərmək onun həyat fəlsəfəsidir. Bundan əlavə o, çox fədakardır. Haqsızlıqla qarşılaşanlara tərəddüd etmədən kömək etməyə səy göstərir. Dostları üçün isə ən sədaqətli insandır. O həm də yaxşı sirr saxlamağı və dostlarına sevinc bəxş etməyi bacarır və bundan müsbət enerji alır...

Deyir ki:- “Nazir təyin olunandan sonra qısa müddət ərzində beynəlxalq təşkilatlarla əlaqələr yaratdım. Bizim rabitə sistemlərinin nə qədər geri qaldığını görüb, nəyin bahasına olursa-olsun bu geriliyi aradan qaldırmağı və rabitəmizin çox yaxın zamanda yeniləşdirməyi özümə söz verdim. Çox keçmədi ki, İtalyanın “Telespasio” şirkəti ilə yeni peyk rabitəsi quraşdırdıq. Bu alternativ rabitə sistemi rabitəmizin təkcə Türkiyə üzərindən yox, həm də İtaliya üzərindən dünya dəvlətləri ilə əlaqə yaratmağa imkan verdi. Bir müddət sonra daha bir beynəlxalq peyk rabitəsi yaratdıq. Bu dəfə İngiltərə üzərindən BT (British Telekom) şirkətinin Peykindən istifadə etdik. Daha sonra Amerikanın Ay-Di-Bi şirkəti ilə müqavilə bağlayaraq daha bir alternativ peyk rabitəsi yaratdıq. Beləliklə, ölkədə demək olar ki, bütün müəssisələr iflic vəziyyətdə olduğu bir vaxtda rabitə sahəsi dayanmadan inkişaf edir, yeni-yeni uğurlar qazanırdıq. Mənim planlarım çox böyük idi. Beynəlxalq ATS-in tikintisini, Fiber optik kabellerin çəkilişi, Elektron ATS-in tikilməsi, Cib telefonları sistemlərinin Azərbaycana gətirilməsini, İnternet şəbəkəsinin yaradılmasını, on ildən çox tikintisi dayandırılmış televiziya qülləsinin tikintisini başa çatdırmağı və bir çox başqa layihələri həyata keçirməyi planlaşdırır, məqsədyönlü şəkildə onları həyata keçirirdim...”

…Yardımsevər, istiqanlı və müdrik insandır. Xeyirxahlığına söz ola bilməz. Özünə edilən xeyirxahlığı da heç vaxt unutmur. Ciddi və düşüncəli olduğu üçün, öz üzərinə məsuliyyət götürməkdən çəkinmir. Doğrudur, bəzən hisslərə qapılır və dünyanı yaşamaq üçün ideal yer hesab etmir. Amma belə hallarda çıxış yolunu tək qalmaqda görür...

Bəli, 30 yanvardan başlayaraq 80 rəqəmi düz bir il Siruz Abbasbəylinin həyatına sirayət edəcək və ömrünün 80-ci təntənəsini yaşayacaq. Axı, 80 yaşa yetişmək hər adamın hünəri deyil. Bu münasibətlə Siruz müəllimi təbrik edir, ağrı-acısız günlər arzulayırıq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.02.2026)

Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəzən insan özünü itmiş saymaq üçün nə böyük bir faciə yaşamalıdır, nə də sarsıdıcı bir hadisə. Bəzən sadəcə səhər oyanırsan və hiss edirsən ki, əvvəlki kimi deyilsən. Adını qoya bilmədiyin bir boşluq var içində. Nə ağrı deyə bilirsən, nə də sakitlik. Elə bil hər şey yerindədir, amma sən yerində deyilsən.

Bu hiss son illərdə xüsusilə gənclər arasında səssizcə yayılıb. Kiminsə dilə gətirdiyi bir problem deyil bu. Çünki danışmaq üçün əvvəlcə nə olduğunu bilməlisən. “Bir az itmiş kimi” olmaq konkret diaqnoz deyil, amma tanış bir haldır. İnsanların çoxu bu hissi yaşayır, amma hər kəs onu fərqli adlandırır: yorğunluq, bezginlik, motivasiyasızlıq, boşluq, hətta bəzən tənbəllik.

Gənclərdən tez-tez eşidilən bir cümlə var: “Hər şey var, amma nəsə çatmır.” Bu cümlə təkcə maddi məsələlərlə bağlı deyil. Əksinə, daha çox mənəvi bir narahatlığın ifadəsidir. Oxuyursan, işləyirsən, sosial çevrən var, amma bütün bunlar səni tam olaraq doldurmur. Sanki həyatın sənin üçün yazdığı ssenari ilə sənə uyğun gəlməyən rollar arasında bir uyğunsuzluq var.

Əvvəllər insanlar itəndə bunu bilirdilər. Yolunu azan vardı, işini itirən vardı, sevdiyini itirən vardı. İndi isə itmək daha səssiz baş verir. Yol var, xəritə var, imkan var, amma istiqamət hissi yox kimidir. Seçimlərin çoxluğu insanı azad etmək əvəzinə, bəzən daha da çaşdırır. Hansı yolu seçsən, o birilərinin itirdiyini düşünürsən.

Bu hiss sosial mediada daha da dərinləşir. Çünki orada hamı öz yolunu tapmış kimi görünür. Kimsə uğur hekayəsini paylaşır, kimsə səyahətini, kimsə münasibətini. Sən isə baxıb düşünürsən: “Mən hardayam?” Halbuki heç kim paylaşdığı şəkillərin arxasında hansı tərəddüdlərin, hansı gecə düşüncələrinin olduğunu demir.

Bir az itmiş kimi olmaq bəzən özünlə söhbət edə bilməməkdir. Səs-küy çoxdur, amma iç səsin eşidilmir. Hamının məsləhəti var, amma sənə uyğun cavab yoxdur. Gənclər tez-tez özlərini başqaları ilə müqayisə edərkən tapırlar. Bu müqayisə isə nadir hallarda ədalətli olur. Çünki hər kəsin başlanğıc nöqtəsi, imkanları və tempi fərqlidir.

Bu vəziyyətin ən çətin tərəfi ondadır ki, insan özünü günahkar hiss edir. “Şükür etməliyəm”, “başqalarından pis deyil”, “daha nə istəyirəm ki” kimi cümlələr daxildə dolaşır. Amma hisslər məntiq dinləmir. İnsan öz içindəki boşluğu başqasının doluluğu ilə doldura bilmir.

Bir az itmiş kimi olan insanlar çox vaxt səssizdir. Onlar diqqət çəkmək istəmirlər, amma görünmək istəyirlər. Onlar kömək istədiklərini demirlər, amma başa düşülmək arzusundadırlar. Bəzən bir mesaj, bir mahnı, bir cümlə onların içində nəyisə tərpədə bilir. Çünki bu insanlar hələ də hiss edirlər və bu, əslində, itmiş olmadıqlarının ən böyük sübutudur.

Gənclik hər zaman axtarış dövrü olub. Amma bu günün axtarışı əvvəlkilərdən fərqlidir. Əvvəllər məqsəd tapmaq üçün mübarizə aparılırdı, indi isə məqsədlərin bolluğunda boğulmaq var. Kim olmaq istədiyini bilməmək artıq nadir hal deyil, demək olar ki, normaya çevrilib.

Bir az itmiş kimi olmaq bəzən dayanmaq ehtiyacıdır. Daim irəli getməli olduğumuz fikri bizi yorur. Halbuki bəzən insanın ehtiyacı olan tək şey durub özünə baxmaqdır. Nə istədiyini yox, nə istəmədiyini anlamaqdır. Çünki hər cavab sualdan başlamır, bəzən imtina ilə başlayır.

Bu hiss keçicidirmi? Bəziləri üçün bəli, bəziləri üçün yox. Amma bir həqiqət var ki, bu vəziyyətdə olan insan tək deyil. Sadəcə bunu qəbul etmək çətindir. Çünki itmiş olmaq zəiflik kimi görünür. Halbuki itmək bəzən yenidən tapılmağın başlanğıcıdır.

Gənclər üçün ən böyük təhlükə bu hisslə barışmaq deyil, onu görməməzliyə vurmaqdır. Özünü daima məşğul edərək, səssizliyi boğaraq, hissləri ertələyərək insan daha da uzaqlaşa bilər özündən. Bir az itmiş kimi olmaqla üzləşmək isə cəsarət tələb edir.

Bu esse bir cavab vermək üçün yazılmayıb. Çünki hər kəsin cavabı fərqlidir. Bu yazı sadəcə demək üçündür ki, əgər özünü bir az itmiş kimi hiss edirsənsə, bu təkcə sənin başına gəlmir. Və bəlkə də sən itməmisən, sadəcə yolun üzərində bir az dayanıb nəfəs alırsan.

Bəzən insan özünü tapmaq üçün əvvəlcə itmiş kimi hiss etməlidir. Bu hiss səni qorxutmasın. Çünki hələ sual verə bilirsənsə, hələ axtarırsansa, deməli, yol bitməyib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.02.2026)

Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu günə - 3 fevrala təsadüf edən əsas tarixi hadisələri və əlamətdar bayramları diqqətinizə çatdırırıq:

Hissediləcək sıçrayış günü

Bu bayramın kökündə kiminləsə mövcud olan çox pis münasibətlərin ani qərarla, kökündən dəyişilməsi durur. Bəzən kimsə əxlaqca pozğunla, narkomanla, əyyaşla, ümumən, pis adamla münasibətini illər uzunu qıra bilmir, beləsindən ancaq ziyan görür. Bu 3 fevral günü qəti qərar qəbul etmək üçün ən uyğun vaxtdır. Necə ki, ağacın quru budaqları kəsilməsə ağac inkişaf etməz, eləcə də insan arzuolunmaz tanışlıqlardan qurtulmasa inkişafdan qala bilər. Haydı, qırılın pis bağlardan!

Şpisbergendə qütb cazı festivalı

1998-ci ildən dünya cazsevərləri 3-5 fevral günlərində Norveçə üz tuturlar, orda qütb dairəsində möhtəşəm caz festivalında – Polar Jazz-da iştirak edirlər. Bu, həm də dünyanın ən şimal musiqi festivalı kimi tarixdə ayrıca yer tutur.

Koronavirus dövrü olsa da Şpisbergendə bu il olduqca mötəbər cazmenlərin iştirakı gözlənilir. Bir sözlə, əsil caz bayramı olacaq.

“Musiqi ölən gün”

Musiqi ilə bağlı bugünkü təqvimdə daha bir xatırlatma var. Bu gün dünyada “Musiqi ölən gün” adı ilə qeyd ediləcək. 1959-cu ilin 3 fevralında əfsanəvi Amerika rok musiqiçiləri Baddi Xolli, Riçi Valens və Böyük Bopper (C.Riçardson) aviaqəzada həlak olublar, onların xatirəsini bütün dünya roksevərləri yad edəcəklər.

Vyetnamlılar Kommunist partiyasının yaranışını, tailandlılar veteranlar, mozambiklilər qəhrəmanlar gününü, avstriyalılar qulluqçuların məzuniyyəti gününü qeyd edəcəklər. Yaponlarda Setsubun günüdür, baharın nəfəsinin duyulması bayramıdır.

Amerikada isə Milli yerkökü tortu günüdür.

8000 dollara qəzet

2009-cu ilin 3 fevralında İran ilk dəfə kosmik fəzaya “Omid” (yəni Ümid) adlı milli peyk  buraxıb. 2005-ci ildə tarixin ən bahalı qəzeti Çində işıq üzü görüb, Şençjen şəhərində Economic Daily qəzetinin xüsusi buraxılışı qızıl kağızda çap olunub, hər nüsxə 8000 dollara satılıb. 1992-ci ildə müstəqil Ukrayna Türkiyə ilə diplomatik əlaqələr qurub. 1987-ci ildə SSRİ-nin eks daxili işlər naziri, SSRİ-nin baş katibi Leonid Brejnevin kürəkəni Yuriy Çurbanov rüşvət maddəsi ilə həbs olunub. 1984-cü ildə Kaliforniyada süni mayalanma yolu ilə ilk uşaq dünyaya gəlib. 1969-cu ildə Fələstin milli konqresinə Qahirədə Yaser Arafat rəhbərliyə gətirilib. 1962-ci ildə ABŞ rəhbərliyi sosialist Kubasına iqtisadi embarqo qoyub. 1815-ci ildə İsveçrədə dünyada ilk pendir istehsal edən fabrika açılıb.

Kimlər gəldi...

1947-ci ildə Amerikanın müasir dövr qızıl yazıçıları pleadasında yer almış Pol Oster, 1891-ci ildə Azərbaycan yazıçı-səlnaməçisi, istiqlalçı mühacir, dahi Üzeyir bəyin qardaşı Ceyhun Hacıbəyli, 1874-cü ilin 3 fevralında Amerika yazıçısı, “itirilmiş nəsil” termininin yaradıcısı Gertruda Stayn, 1872-ci ildə məşhur Ukrayna memarı, Kiyevdə Nazirlər Kabinetinin binasını tikmiş İvan Fomin, 1820-ci ildə dünyanın ilk qadın həkimi Elizabet Bekvil dünyaya gəliblər.

Bu gün iki azərbaycanlı məmurun da doğum günləridir. 1954-cü ilin bu günündə Laçında hazırda Sumqayıtın icra hakimiyyəti başçısı işləyən, Sumqayıt bulvarı möcüzəsinin müəllifi Zakir Fərəcov dünyaya gəlib. 1941-ci ilin bu günündə Gəncədə isə Azərbaycan Milli Məclisinin komitə sədri olan, parlament tariximizdə, eləcə də ölkəmizin ictimai-siyasi həyatında xüsusi yeri olan Arif Rəhimzadə doğulub.

Kimlər getdi...

1994-cü ilin 3 fevralında tanınmış Azərbaycan lirik tenoru, xalq artisti Rauf Atakişiyev, 1990-cı ilin bu günündə istedadlı aktyor, sevilən obrazlar yaratmış Hamlet Xanızadə, 1944-cü ilin bu günündə Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin tanınmış dövlət xadimi olmuş Həmid bəy Şahtaxtinski, 1468-ci ilin 3 fevralında İoqann Qutenberq –alman çapşısı, Avropanın rəsmən ilk çapşısı vəfat ediblər.

Və ən nəhayət

1918-ci ilin 3 fevralında Rusiyada hakimiyyətə gəlmiş inqilabi komitə çar dövrünün və müvəqqəti hökumətin 600 milyard rublluq istiqrazlarını ləğv etdi. Bakı milyonçuları da bu zərbənin altını çəkdilər, birdən-birə varlı-hallı insanlar dilənçi kökünə düşdülər.

Antimilli məzmunu olan sovet hakimiyyəti ona görə də sonradan süqut etdi. Tarix boyu insanlara qarşı ədalətsiz mövqe tutan hakimiyyətlər gec-tez devrilirlər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.02.2026)