İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Musiqimizdə təsəvvüf musiqisi janrının təməli qoyan bəstəkar dedikdə, əlbəttə ki, tək dindarların yox, bütün zümrələrin marağını çəkdik. Çünki bu musiqi gözəlliyinə, qavranılmasına və əlçatanlığına görə hər bir musiqisevərə töhfədir.

Söhbət bu gün vəfatının növbəti ildönümü qeyd edilən Tahir Əkbərovdan – Tahir Əkbərdən gedir.

O, 1946-cı il yanvarın 20-də Bakı şəhərində anadan olub. O, 1960–1965-ci illərdə Dzerjinski adına Musiqi Məktəbinin fortepiano şöbəsində, 1965–1969-cu illərdə isə Həmzə Həkimzadə Niyazi adına Daşkənd Musiqi Texnikumunun musiqi nəzəriyyəsi şöbəsində təhsil alıb. Ailəsi ilə Daşkəndə köçən Tahir Əkbər buradakı məclislərin birində bəstəkar-pedaqoq, professor Boris İsaakoviç Zeydmanla görüşüb.

Hələ uşaq yaşlarından musiqiyə böyük maraq göstərən Tahir Əkbər bəstəkarın diqqətini cəlb edib və Boris Zeydman gənc bəstəkarın əsərləri ilə tanış olduqdan sonra Tahir İsmayılova onun sinfində oxumağı təklif edib. Beləliklə, Tahir Əkbər 1970-ci ildə Muxtar Əşrəfi adına Daşkənd Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq şöbəsinə, Boris Zeydmanın sinfinə daxil olub. O konservatoriyanı 1975-ci ildə bəstəkar-musiqişünas kimi bitirib.

Tahir Əkbər Boris Zeydmanın sonuncu tələbəsi olub. Tahir Əkbər 1980-ci ildə ailəsi ilə Bakıya köçüb və həmin il Azərbaycan Dövlət Radio və Televiziyasında musiqi redaktoru vəzifəsində işləməyə başlayıb. O, 1985-ci ildə SSRİ Bəstəkarlar İttifaqına üzv qəbul edilib. Onun SSRİ Bəstəkarlar İttifaqına üzv seçilməsi üçün resenziya professor Boris Zeydman tərəfindən verilib. Tahir Əkbər Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvü olub.

Bəstəkarın 60 illik yubileyi 2006-cı il noyabr ayının 9-da Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasında Bəstəkarlar Birliyinin təqdimatı və Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinin sərəncamı ilə təntənəli surətdə keçirilib. 2012-ci ildə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Tahir Əkbərə Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adı verilib. 2016-cı il aprelin 18-də isə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı tərəfindən Rəşid Behbudov adına Dövlət Mahnı Teatrında onun 70 illik yubileyinə həsr olunan yaradıcılıq gecəsi keçirilib.

Tahir Əkbərin yaradıcılığında həm xor musiqisinə, hər simfonik musiqiyə, həm də kamera musiqisinə rast gəlinir. Bəstəkar öz əsərlərində xalq musiqisinə, dini mövzuya, vətənpərvərlik və digər aktual mövzulara müraciət edib. Azərbaycan professional musiqisində bəzi yeni janrların yaranması Tahir Əkbərin adı ilə əlaqələndirilib.

Belə ki, "Simfonik rənglər" əsəri, ilahiyyat mövzusunda yazdığı "Amin" əsəri və onun davamı kimi yazdığı "Ya Rəbb" adlı volkal musiqi poemasında o, Üzeyir Hacıbəylinin, Fikrət Əmirovun və Ramiz Mustafayevin əsərləri üçün xarakterik olan din ilə əlaqəli musiqi ənənələrini davam etdirib, xüsusi özəlliklə sitat gətirmədən təsəvvüf ayinlərinə xas əhval-ruhiyyəli kompozisiyalar yaradıb.

Beləliklə, Azərbaycan musiqisində təsəvvüf musiqisi janrının təməli qoyulub. Tahir Əkbər əsərlərində Azərbaycan xalq musiqisinin ənənələrini istifadə edib və inkişaf etdirib. Onun mürəkkəb formalı musiqi əsəri olan "Simfonik rənglər" əsəri həm də yeni bir simfonik forma kimi dəyərləndirilir. Azərbaycanın Xalq Artisti, tanınan musiqişünas-alim Ramiz Zöhrabov qeyd edib ki, "Simfonik rənglər" janrı Azərbaycan professional musiqi ədəbiyyatı üçün yeni janrdır.

Tahir Əkbər bu əsərində muğam şöbələri arasında ifa olunan rənglərin hər birini müstəqil formada bir instrumental pyes kimi dəyərləndirib. O, 6 rəngdən ibarət bu silsilədə hər bir muğama xas rəngin ayrılıqda emosianal əhval-ruhiyyəsini və ritmik xüsusiyyətlərini vurğulayıb, eyni zamanda onlar arasında əlaqə yaradaraq vahid bir simfonik əsər yaratmağa çalışıb. Bu əsər həmçinin, bəstəkarın diplom işi olmuş, "Lenin komsomolu" mükafatına layiq görülüb.

Nataliya Yanov-Yanovskaya bu əsərdə bəstakarın işi haqqında bunları qeyd edib:

"O, muğam silsiləsindən müəyyən hissələri götürüb onu məntiqli şəkildə ardıcıllıqla əlaqələndirərək yeni forma, necə deyərlər "ikinci planlı" forma yaratmağı qarşısına məqsəd qoyur. Belə ki, Tahir Əkbər milli nümunələrdən heç də sitat kimi istifadə etmir, ancaq onların emosianal və intonasiya-ritmik xüsusiyyətlərini göstərməyə çalışır."

Azərbaycandan kənarda yazılmış "Simfonik rənglər" əsəri həm də, bəstəkarın öz vətəninə, doğma ənənələrə bağlılığını nümayiş etdirir. Bəstəkar özü verdiyi bir müsahibədə vurğulayıb ki, "Özbəkistanda oxuyanda o qədər qürbət acısı çəkmişəm ki, bu, əsərlərimə də öz təsirini göstərir". Tahir Əkbərin Bəxtiyar Vahabzadənin sözlərinə yazılan "Amin" musiqili kompozisiyasında insanın həqiqət yolunda keçirdiyi iztirabların təcüssümü bədii-estetik cəhətdən diqqəti cəlb edib.

Tahir Əkbər bu kompozisiyada ilahilərə xas olan heca vəzni bölgüsünü: 7:10 heca bölgüsünü qoruyub saxlayıb. Bu əsərin melodiyası həmçinin, ideya cəhətdən azanın intonasiya nümunəsinə tabedir. "Amin" kompozisiyasının sonunda sözsüz bağlı bir səslə vokal partiyası səslənir və fortepiano həmin quruluşu olduğu kimi təkrarlayır. Bu əsər müğənni Brilyant Dadaşovanın ifasında Norveçdə Nobel mükafatının 100 illiyi ilə əlaqədar olaraq diskə salınıb və dünya xalqlarını sülhə çağıran bu disk Avropada yayılıb.

Solistlər, bədii qiraət, xor kapellası və böyük simfonik orkestr üçün yazılan "Ya Rəbb" poeması isə fadiyoz ostinatosunda başlayır və həmin ostinato fonunda əsərin əvvəlində azan səslənir. Əsərin sözləri Cabir Novruza məxsusdur. Tahir Əkbərin yaradıcılığında mahnı janrı əsas yer tutub. O, Fikrət Qoca, Bəxtiyar Vahabzadə və Hüseyn Arifin sözlərinə mahnılar yazıb, bu mahnılar efir və ekranlarda daim səsləndirilərək dinləyicilərin rəğbətini qazanıb. Bəstəkar qürbətdə ikən mahnı yazmayıb.

O, Azərbaycana qayıtdıqdan sonra mahnı yazmağa başlayıb və məhz mahnılar ilə qürbətdə keçirdiyi hissləri göstərməyə çalışıb. Mahnılarında müxtəlif mövzulara toxunan bəstəkarın bəstələdiyi onlarla mahnı, o cümlədən "Dərdin alım", "Heç küsməyin yeridirmi", "Azərbaycan", "Əzizim", "Heyfim gəldi", "Qalardım", "Bir qız bir oğlanındır", "Xəzəllərin rəqsi", "Şuşanın şikəstəsi" və başqa mahnılar bir çox tanınan müğənni tərəfindən ifa olunub.

Tahir Əkbərin bəstələdiyi mahnıların ifaçıları arasında Şövkət Ələkbərova, Zeynəb Xanlarova, Mirzə Babayev, Elmira Rəhimova var. Onun mahnıları Türkiyə müğənnilərinin də ifalarında səsləndirilmiş və sevilib, həmin müğənnilərdən biri olan Nəşə Qaraböcək bəstəkarın "Heç küsməyin yeridirmi?" mahnısını repertuarına daxil edib.

Tahir Əkbərin müəllifi olduğu "Ana laylası" mahnısı Şövkət Ələkbərova tərəfindən ifa edilib, Şöhlət Əfşarın sözlərinə yazılmış və Şuşanın işğalının 20 illiyinə həsr olunan "Şuşanın şikəstəsi" mahnısını isə ilk dəfə Nəzakət Teymurova ifa edib. "Şuşanın şikəstəsi" həmçinin, Azərbaycanın Xalq Artisti Nurəddin Mehdixanlı tərəfindən də ifa olunub. Bəstəkarın muğam üçlüyü və simfonik orkestr üçün yazılan "Bülbül" mahnı-romansı 1937-ci il repressiyası qurbanlarına həsr olunub.

Bu əsərdə o, 2–3 janrın vəhdətini ortaya qoyub, kamera musiqisi ilə xalq musiqisindən bəhrələnən müstəqil bir janr yaradıb. Tahir Əkbər Azərbaycan musiqisinin bir çox janrına müraciət etməklə yanaşı, rus musiqisinin intonasiyalarına da müraciət edib. Belə ki, o, Aleksey Surkovun sözlərinə "U mavzoleya" adlı kantata yazıb. Tahir Əkbərin "Qapımı bağlı saxlama" mahnısı isə Azərbaycan və ispan musiqisinin vəhdətindən yaranmış özünəməxsus musiqi nümunəsidir.

Bəstəkar bu əsərində də, öz işlərində milli ənənələrə sadiq qalmaqla birlikdə özünəməxsus dəstxətti, üslubu ilə fərqləndiyini sübut edib. Bəstəkarın son illərdə yazdığı "El oğlu, hay ver", "Canım Azərbaycanım" mahnıları, xor və orkestr üçün H. Həsənoğlunun sözlərinə bəstələdiyi və Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr etdiyi "Həmrəylik himni" onun son nailiyyətlərindəndir. "El oğlu, hay ver" mahnısı Şanxayda keçirilən 8-ci Beynəlxalq Asiya müsabiqəsində 26 ölkədən finala çıxan qaliblərdən biri olub.

Mahnı ideya baxımından dünya azərbaycanlılarına ünvanlanır və onları həmrəyliyə çağırır. Bəstəkarın Dünya Azərbaycanlılarının 2-ci qurultayı ərəfəsində Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr etdiyi "Həmrəylik himni" əsəri xor və simfonik orkestrin ifasında səsləndirilib. Onun Heydər Əliyevin 90 illiyinə həsr etdiyi "Yaşayırsan Ulu Öndər" adlı mahnısı Xatirə Rəhimbəylinin sözlərinə yazılıb, əməkdar artist Aygün Zeynalova və Azərbaycan Dövlət Televiziyası və Radiosunun "Bənövşə uşaq xoru" tərəfindən ifa olunub.

Mahnıya çəkilən klip Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqında ilk dəfə olaraq "Heydar Əliyevin Azərbaycan musiqisinin inkişafında rolu" mövzusunda keçirilən elmi-praktik kofransda təqdim edilib. Əsər konfrans iştirakçıları tərəfindən rəğbətlə qarşılanıb, Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının sədri, professor Firəngiz Əlizadə Tahir Əkbərin bu əsərini yüksək qiymətləndirib. Digər əsərlərində olduğu kimi, bəstəkar bu mahnısında da xor və solo vokal partiyasını orkestrlə birləşdirib.

Mükafatları

- "Lenin komsomolu" mükafatı ("Simfonik rənglər" əsərinə görə)

- "Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

Tahir Əkbər 2 mart 2018-ci ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat edib, Qurd Qapısı məzarlığında dəfn olunub

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.02.2026)

İlhamə Məhəmmədqızı, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Sumqayıt təmsilçisi

Əməkdar mühəndis, tanınmış ixtiraçı, “Tərəqqi” medallı, texnika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Əli Ələmini orta məktəb illərimdən tanıyıram. Sevimli sinif rəhbərim olmuş, kimya müəllimim, mərhum Güllü Əmirovanın həyat yoldaşı kimi yaddaşımda dərin iz buraxıb.

Güllü müəllim olduqca qayğıkeş, ailəsini, şagirdlərini ürəkdən sevən, gözəl xasiyyətə, yüksək savada malik, gülərüz xanım idi. Xəttim yaxşı, səliqəli olduğu üçün məktəb jurnallarındakı bütün siyahıları mənə yazdırardı. Orta təhsilimi bitirdikdən sonra da əlaqələrimiz sıx idi. İlk kitabımın çap olunması sevincimi mənlə ürəkdən bölüşmüşdü. Təbrik üçün məni evlərinə dəvət eləmişdi. Xeyli səmimi söhbətimiz olmuşdu. Oxuduğum Sumqayıt şəhər, 21 nömrəli tam orta məktəbdə mənlə görüş keçirilən zaman da qürur hissini gizlətməmişdi. Tədbirdə ürəkdən çıxış etmiş, mənə ən xoş arzularını diləmişdi. Onun vəfatını eşidəndə çox təsirlənmişdim. Təəssüf  ki, həmin vaxt ölkədə olmadığım üçün ailəsinə baş çəkə bilməmişdim. Lakin hər zaman onu xatırlamış, ruhuna dualar oxumuş, Ulu Tanrıdan ona qəni-qəni rəhmət diləmişəm!

Əli müəllimi isə çox vaxt kənardan izləmiş, onun məğrur yerişinin, alicənab duruşunun şahidi olmuşdum. Bilirdim ki, o əsl ziyalıdır, bacarıqlı elm təşkilatçısıdır, həlim xasiyyətlidir, gözəl ailə başçısıdır. Güllü müəllim ilə xoşbəxt günlər yaşayırdı. Bir-birinə hədsiz bağlı idilər. Ömür-gün yoldaşının həyatdan vaxtsız köçməsindən sonra Əli müəllim qələmə könül verdi. Tanınmış alim kimi elmi yaradıcılığı ilə məşğul olsa da, bədii sözlə ilhamlandı. Bütün yaşantılarını ürəyindən qələmə süzərək oxucularının ixtiyarına  təqdim etdi. Ən çətin qəzəl janrına üstünlük verdi. Yazdqıları qəlizlikdən uzaq, sadə dildə, müasir tərzdədir, nikbindir, insanın qəlbinə fərəh verir və sevilə-sevilə oxunur. Əli Ələmi sözün qüdrətilə yaşayan sənətkardır desəm, səhv etmərəm. Onun yaradıcılığı sevənləri, oxucuları üçün dəyərli xəzinədir! Dahi Nizaminin:

Sözün qanadları var, quş kimi incə-incə,

Dünyada söz olmasa, nəyə gərək düşüncə...

misraları ilə köklənən, sözün işığına yön alan Əli Ələmi dostları arasında da böyük nüfuz sahibidir. Mayası xeyirxahlıqla yoğrulan təvazökar insandır. Qəhrəmanımız mənəvi saflğın başlıca şərti olan sadəliyi özünə həyat kredosu seçib. Cəmiyyətdə vətənpərvər, böyük alim, söz ustası kimi tanınan Əli müəllim bəlkə də çoxları üçün öz içində gizlənmiş, sirli adam təsiri bağışlayır. Yəqin ki, bu, həm də doğmalarını, dostlarını qayğıları ilə yükləməməkdən, müdriklikdən irəli gəlir. O, istənilən məqsədinə məhz iradəsi sayəsində çatan, daim axtarışda olan, öz yolunu tapan, arzu və istəyinə qovuşan, mənalı ömür yaşayan  cəfakeş insandır.  

Qarşıdakı doğum gününüz münasibətilə Sizi səmimi-qəlbdən təbrik edirik, Əli Ələmi! Sizə uzun ömür, möhkəm cansağlığı, şəxsi həyatınızda, elmi və bədii yaradıcılğınızda yeni-yeni uğurlar arzulayırıq! Uca Allah Sizi və doğmalarınızı qorusun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.03.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Yeni nəsil musiqi təmsilçilərindən biri barədə danışaq – bu gün 42 yaşını qeyd edəcək Hüseyn Hüseynov barədə. Həm ifaçı, həm bəstəçi, həm təşkilatçı... – eyni zamanda bir neçə ampluada çıxış etmək əlbəttə ki, çətin və məsuliyyətlidir.

O, 1984-cü il mart ayının 2-də Bakı şəhərinin Xətai rayonunda anadan olub. 1991–2000-ci illər paytaxtın 63 saylı orta məktəbində və 1996–2000-ci illər Süleyman Ələsgərov adına 1 saylı Uşaq İncəsənət Məktəbində təhsil alıb. 2002–2006-cı illər Azərbaycan Milli Konservatoriyası nəzdində Musiqi Kollecində İnstrumental ifaçılıq ixtisası (klarnet aləti) üzrə təhsil alıb.

 2018-ci ildə Azərbaycan Milli Konservatoriyasına daxil olaraq, "Estrada sənəti" ixtisası üzrə təhsilini bitirməkdədir. 1993–1994-cü illər ilk musiqi dərslərini atası musiqiçi Məşədi Məhəmməd Hüseynovdan alıb. 1996–2000-cı illər Süleyman Ələsgərov adına 1 saylı Uşaq İncəsənət Məktəbində təhsil alarkən, tanınan saksofon ifaçısı Eldar Zeynalovdan da dərslər alıb.

1998–2000-ci illər klarnet ifaçılığı üzrə bilikləri artırmaq üçün Qulammirzə Mirzəyevdən dərslər almağa davam edib. İlk dəfə 1998-ci ildə "Qönçə 98" adlı musiqi müsabiqəsində iştirak edərək, müsabiqənin nəfəs alətləri üzrə laureatı olub. 1999-cu ildə Fikrət Əmirov adına "Nəfəs alətləri" üzrə musiqi yarışmasında iştirak edib.

 İlk dəfə 2003-cü ildə müəllifi Nadir Əzimov olan "Əlvida Cəmilə" adlı kompozisiyasını ifa edərək, 2004-cü ildə eyniadlı "Əlvida Cəmilə" albomunu buraxıb. 2010-cu ildə "Yenə tək", 2013-cü il "Təkcə səni", 2017-ci il öz bəstəsi olan "Ürəyimin səsi" ifa etdiyi kompozisiyalar musiqiçiyə populyarlıq qazandırıb

2006–2008-ci illər Şeron qrupunun və Elton Hüseynəliyevin ansamblında klarnet ifaçısı olub. 2014-cü ildə Xalq artisti, qarmon ifaçısı Ənvər Sadıqovla birlikdə Avstriyanın Vyana şəhərində keçirilən dövlət tədbiri olan Nar bayramı konsertində çıxış edib. 2015-ci ildə Aslan Növrəsli və Əməkdar artist, pianoçu Şahin Növrəsli ilə birlikdə Birləşmiş Krallığın paytaxı Londonda konsert proqramı baş tutub.

 Bu Şəhərdə kollektivinin bir çox konsertlərinin ansamblla birlikdə və solo musiqi müşayiətini edib. Xalq artistlər Aygün Kazımova, Röya Ayxan və Əməkdar artistlər Aybəniz Haşımova, Elton Hüseynəliyev və tanımış Qismət Məmmədzadə, Zamiq Hüseynov kimi populyar müğənnilərlə işbirliyi olub.

2004-cü ildənsolokaryerasınabaşlayıb, 2011-ci "Nəfəs" adlı instrumentalansamblını yaradıb. Hal-hazırda ansamblı ilə birlikdə və solo ifalarla fəaliyyətini davam etdirməkdədir. Bir sıra kompozisiyaların bəstə müəllifidir. İncəsənət nəhəngləri olan Xalq artistləri Siyavuş Kərimi və Ənvər Sadıqov kimi musiqiçilərdən böyük dəstək görüb.

Musiqiçi, populyar komediya aktyorlarının Müşfiq Şahverdiyev, İslam Mehrəliyev, Əlixan Rəcəbov, Fərda Xudaverdiyev, müğənni Nigar Camal və rejissor Aqil M. Quliyevin yer aldığı komediya filmi olan "Kəklikotu" və "Qız qaçırtma 2" filmində rol alıb. 2013-cü ildə Maşın Şou yarışmasında iştirak edib, son iki finalçıdan biri olub və Dj Çina oyunda qalib gəlib.

Albomlar

Əlvida Cəmilə

Sözsüz

Kompozisiyalar

Əlvida Cəmilə

Mən səni axtarıram

Vağzalı

İlahə

Bağışla

Filmoqrafiya

Kəklikotu

Qız qaçırtma 2

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.03.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

“Məncə, şöhrət naminə vətəndən, onun dərd-sərindən üz döndərmək, yazmamaq elə vicdanın səsini eşitməmək kimi bir şeydir...” – belə deyib Zeydulla Ağayev. O kəs ki, Azərbaycanın tərcümə əıdəbiyyatının ən ünlü şəxslərindən biri kimi adını ədəbiyyatımız tarixinə  yazdıra bilib.

Zeydulla Ağayev 2 mart 1945-ci ildə Masallı rayonunda anadan olub. Azərbaycan Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunun ingilis dili fakültəsini bitirib. Əmək fəaliyyətinə həmin institutda başlayıb, ali məktəbin "Bilik" qəzetinin redaktoru olub. Zeydulla Ağayev həm öz orijinal nəsr əsərləri, həm də ingilis dilindən etdiyi tərcümələri ilə tanınıb.

Azərbaycan oxucusu onun tərcüməsində Cek London, Artur Konan Doyl, Teodor Drayzer, Ernest Heminquey, Ayra Levin və başqalarının roman, povest və hekayələri ilə tanış olub. Zeydulla Ağayevin 1990-cı ildə nəşr etdirdiyi müasir Amerika yazıçısı Artur Heylinin "Aeroport" romanı milli ədəbiyyatımız tarixində birbaşa ingilis dilindən tərcümə edilən ilk romandır.

Zeydulla Ağayev "Müasir Azərbaycan nəsri"ni ingiliscəyə çevirmiş ilk bədii tərcümə sənətkarlarından biri idi. İsmayıl Şıxlı, Anar, Elçin, Sabir Əhmədli, Yusif Səmədoğlu və başqalarının bir sıra hekayələrini ingilis dilinə tərcümə etmişdir. O, İsmayıl Şıxlı, Anar, Elçin, Sabir Əhmədli, Yusif Səmədoğlu və başqalarının bir sıra hekayələrini ingilis dilinə çevirib və çap etdirib.

O, Azərbaycan — ABŞ əlaqələrinin ardıcıl tədqiqatçılarından olub. Bu sahədə xidmətlərinə görə ABŞ-nin Luiziana ştatının Fəxri vətəndaşı adına layiq görülüb. Dəfələrlə ABŞ-də elmi ezamiyyitlərdə olan alim iki il ərzində Vaşinqton və Kaliforniya Universitetlərində çalışaraq elmi araşdırmalar aparmışdı. Los-Anceles Universitetində dərs deyib.

Zeydulla müəllim Ayzek Əzimov, Artur Heyli, Stiven Kinq kimi məşhur yazıçılarla məktublaşıb, hətta A. Əzimovun sağlığında Nyu-York şəhərindəki evində qonağı olub. Bədii ədəbiyyat tərcüməsində kamil sənətkar zirvəsinə yüksələn Zeydulla müəllim Azərbaycan yazıçılarının hekayə və pyeslərini ingilis dilinə tərcümə edib.

Onun rəhbərliyi və təşəbbüsü ilə Səmyel Uimzin "Ermənistan — terrorçu "xristian" ölkəsinin gizlinləri" (Bakı, Azərnəşr, 2004)ingiliscədən tərcümə olunaraq rus dilində böyük tirajla çap edilib, MDB məkanında olan ölkələrdə yayılıb. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, bu kitabda erməni millətçiliyinin iç üzü tutarlı faktlarla ifşa olunur. 2005-ci ildə Zeydulla Ağayevin ingilis yazıçısı Somerset Moemin "Qisas" povesti əsasında yazdığı "Haray" faciəsinin Azərbaycan Dövlət Gənclər Teatrında tamaşası göstərilib.

Yeni səhnə əsəri tamaşaçılar və teatr mütəxəssisləri tərəfindən çox rəğbətlə qarşılanıb. Zeydulla Ağayev Azərbaycan Dövlət Dillər Universitetində elmi işlər üzrə prorektor, ədəbiyyat tarixi kafedrasının müdiri vəzifələrində çalışıb. 1980-ci ildə namizədlik, 1997-ci ildə isə doktorluq dissertasiyaları müdafiə edib, bir monoqrafiya, 70-ə yaxın elmi, yüzdən çox publisistik məqalənin müəllifi olub. O, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü olub. 17 fevral 2014-cü ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

Kitabları

- Məhəbbət nəğməsi

- Beş günün intizarı

- Dünyanın düz vaxtı

- Yenilməzlik

Azərbaycan görkəmli ədəbiyyatşünası, folklorşünas - professor Qəzənfər Paşayev “Ədəbiyyat qəzeti”ndə dərc etdirdiyi “Tələbəm haqqında vida sözü” məqaləsində yazırdı:

“Mən namizədlik dissertasiyası müdafiə edəndə çox cavan olsa da, yaradıcılığımı ilk işıqlandıran unudulmaz tələbəm Zeydulla oldu. Məqaləyə qeyri-adi ad qoymuşdu: “Yolun pambıq olsun”. Fani dünya keşməkeşlidir. Nə edəsən ki, “həyat daimidir, insan amanat”... Ədəbi əlaqələr sahəsində danılmaz xidmətləri olan tanınmış alim, yazıçı və tərcüməçi, qürur duyduğum sevimli tələbəm aramızdan tez getdi. Təsəllini onda tapırıq ki, o, fundamental elmi əsərləri, tərcümələri və bədii əsərləri ilə bizimlədir.”

Onun yaradıcılığını tədqiq edənlərdən biri də yazıçı-publisistNurəddin Ədiloğlu olub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.03.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

O, əmmaməli idi, amma düşüncəsi çərçivəli deyildi. O, din xadimi idi, amma qəlib adamı deyildi. Ona baxanda klassik ruhani obrazı görürdün, danışanda isə müasir dünyanın içindən keçən bir zəka ilə qarşılaşırdın. Bəlkə də buna görə bəzi insanlar onu zarafatla, bəziləri isə dərin hörmətlə “kostyumlu övliya” adlandırırdı.

Bu ifadə təsadüfi deyildi. Çünki o, dinlə müasirliyin qarşı-qarşıya qoyulduğu bir dövrdə, kostyumla minbər arasında körpü qurmağı bacarmışdı. O, dini həyatın içindən çıxarıb gündəlik həyatın mərkəzinə gətirirdi — ailə münasibətlərindən, sosial ədalətdən, vətəndaş məsuliyyətindən danışırdı. Onun üçün iman yalnız ibadət saatı deyildi; davranış forması idi.

Sakitliyin gücü

Bəzi adamlar səsini qaldıraraq təsir edir. O isə səsini endirərək yadda qalırdı. Nitqlərində emosional partlayış yox idi. Amma sözün çəkisi vardı. O, mübahisəli mövzularda belə qarşı tərəfi aşağılamağı yox, anlamağı seçirdi. Bu isə nadir keyfiyyətdir.

Televiziya debatlarında, ictimai müzakirələrdə, sosial şəbəkələrdə yaranan gərgin atmosferdə onun mövqeyi fərqli idi: radikal yox, rasional. Qorxu dili yox, izah dili. Hökm yox, hikmət.

Din və zaman

Onun ən böyük fərqi bəlkə də dinlə zaman arasında düşmənçilik axtarmamasında idi. O, müasir dünyanı inkar etmirdi; onu anlamağa çalışırdı. Gənclərlə danışanda onların dilini tapırdı. Qadağa siyahısı təqdim etmirdi, məsuliyyət anlayışı aşılayırdı.

Bu yanaşma onu təkcə məscid cəmiyyətinin yox, daha geniş auditoriyanın diqqət mərkəzinə gətirmişdi. Çünki o, dini yalnız mərasim çərçivəsində təqdim etmirdi. O, dini insanın daxilindəki vicdan mexanizmi kimi izah edirdi.

İldönümündə düşünərkən

Vəfatının ildönümündə - o, 2023-cü ilin 2 martında – 49 yaşında dünyadan köçmüşdür - bir sual daha da aktuallaşır: niyə onun yoxluğu hiss olunur? Çünki o, sadəcə danışan adam deyildi — o, balans yaradan idi. Sərtliyin və həssaslığın, ənənənin və müasirliyin, imanla ağlın arasında incə bir xətt çəkirdi.

“Kostyumlu övliya” ifadəsi bəlkə də metaforadır. Amma bu metaforanın içində bir həqiqət var: o, zahiri ilə batini arasında uçurum yaratmayan bir şəxsiyyət idi. Daxili ilə xarici arasında harmoniya qurmuşdu.

Bəzi insanlar dünyadan köçür, amma fikri qalır. Bəzi səslər susur, amma üslubu yaşayır. Onu xatırlamaq yalnız bir dini lideri anmaq deyil — bu, sakit danışmağın, düşünərək mövqe bildirməyin və məsuliyyətli sözün dəyərini xatırlamaqdır.

Bəlkə də ən böyük övliyalıq elə budur: insanlara qorxu yox, düşüncə miras qoymaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.03.2026)

27 fevral 2026-cı il tarixində Qırğız Respublikasının sədrliyi ilə Bişkek şəhərində, “Ala-Arça” Dövlət iqamətgahında Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun Şurasının Üçüncü iclası keçirilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Fonddan verilən məlumata görə, iclasda Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti xanım Aktotı Raimkulova, Qırğız Respublikasının Mədəniyyət, İnformasiya və Gənclər Siyasəti naziri cənab Mirbek Mambetaliyev, Özbəkistan Respublikasının Mədəniyyət naziri cənab Ozodbek Nazarbekov, Azərbaycan Respublikası mədəniyyət nazirinin müavini xanım Səadət Yusifova, Qazaxıstan Respublikasının Mədəniyyət və İnformasiya üzrə nazir müavini cənab Aybek Sıdıkov, Türkiyə Respublikasının Qırğız Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri cənab Mekin Mustafa Kemal Ökəm, Türk Dövlətləri Təşkilatının Baş katibi cənab Kubanıçbek Ömüralıyev, eləcə də Türk dövlətlərinin müvafiq dövlət qurumlarının digər nümayəndələri iştirak ediblər.

İclas çərçivəsində Fondun 2025-ci il üzrə fəaliyyəti haqqında hesabat təqdim olunub, həyata keçirilən layihə və təşəbbüslərin icra vəziyyəti nəzərdən keçirilib, həmçinin 2026–2027-ci illər üçün prioritet fəaliyyət istiqamətləri müzakirə edilib.

İclasın yekununda Şura üzvləri nəzərdə tutulmuş layihələrin ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsinə sadiqliyini bir daha təsdiq edərək, türk dövlətləri arasında mədəni əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsi, birgə beynəlxalq təşəbbüslərin genişləndirilməsi, mədəni irsin qorunması və təbliği sahəsində qarşılıqlı fəaliyyətin gücləndirilməsi, eləcə də türk dünyasının vahid humanitar məkanının möhkəmləndirilməsi istiqamətində qarşıdakı dövr üçün əsas hədəfləri təsdiqləyiblər.

Qeyd edək ki, Fondun Şurasının birinci iclası 2024-cü ildə Azərbaycan Respublikasında, ikinci iclası 2025-ci ildə Qazaxıstan Respublikasında keçirilmiş, üçüncü iclas isə illik görüşlər ənənəsini davam etdirərək carı 2026-cı ildə Qırğız Respublikasında baş tutub.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.03.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bu gün “Unutmadıq” rubrikasında talenin yazısı ilə telefonçuluqdan əsirliyə, sonra ictimai xadimliyə və yazarlığa qədər yol keçmiş bir xanım barədə danışacağıq. Unutmadıqlarımız sırasında o da var, əlbəttə.

Dürdanə Ağayeva 1972-ci ilin 12 yanvarında Xocalı şəhərində anadan olub. Xocalı faciəsi zamanı 20 yaşı olan Dürdanə Ağayeva Xocalı rabitə qovşağında telefonçu işləyib. 25 fevral gecəsi Xocalıya edilən hücum zamanı Çətik meşəsinə qaçaraq sağ qalmağa çalışan Dürdanə xanım, Çingiz Mustafayevin Xocalı qurbanlarını çəkdiyi anlarda yaralanıb və qardaşı Elşadla birgə ermənilər tərəfindən əsir götürülüb.

Ayağından güllə yarası alan Dürdanə Ağayeva 8 gün  erməni əsirliyində çox ağır işgəncələrə məruz qalıb. Onu saatlarla soyuq suda saxlayıblar, zəncirlə, kəmərlə, dəyənəklə döyüblər. Amma bütün bu işgəncələrə baxmayaraq, Dürdanə xanım qardaşının yanında qalmağa qərar verib.

Dürdanə Ağayeva Milli Qəhrəman Allahverdi Bağırovun cəsarəti  sayəsində əsirlikdən xilas olub və digər əsirlərlə birgə bir gecədə geri qaytarılıb. 1992-ci ilin 4 martında əsirlikdən azad edilən Dürdanə xanım dərin psixoloji sarsıntı yaşasa da,  həyatına davam ermək üçün özündə güc tapıb.

Dürdanə xanım Xocalı həqiqətlərini dünyaya çatdırmaq üçün fəal kimi çalışıb və "Erməni Zindanında 8 Gün" adlı kitabını yazıb. Xocalının azad edilməsi Dürdanə Ağayevanın ən böyük arzusu idi. Xəstəliyinin son dövründə, Xocalının azad edildiyini eşidən an, sevincdən heykəl kimi yerində donub qalıb. Bu an onun həyatının ən böyük, ən sevindirici anı olub.  Dürdanə Ağayeva uzun illər xərçənglə mübarizə apardıqdan sonra 2024-cü ilin 4 avqustunda dünyasını dəyişib. Onun xatirəsi Xocalı və Azərbaycanın tarixinə sonsuza qədər həkk olunub.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.02.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və İncəsənət”

Milli Qəhrəman Füzuli Rüstəmovun xatirəsinə həsr olunan anım tədbiri keçirilib. Tədbir Azərbaycan Respublikasının himni ilə başlanılıb. Daha sonra şəhidlər bir dəqiqəlik sükütla yad edilib.

Tədbirdə şəhidin ailə üzvləri, döyüş yoldaşları, ictimaiyyət nümayəndələri və ziyalılar iştirak ediblər.

Çıxış edənlər bildiriblər ki, müharibəni qazanmaq mümkün olsa da, bu qələbə böyük itkilər bahasına başa gəlib. Birinci Qarabağ müharibəsində 20 minə yaxın şəhid verildiyi vurğulanıb, onların qisasının Ali Baş Komandanın rəhbərliyi, qazilərin və şəhidlərin şücaəti sayəsində alındığı qeyd olunub.

Tədbirdə Füzuli Rüstəmovun döyüş yolundan danışılıb. Bildirilib ki, o, hadisələr zamanı istəsəydi həyatını xilas edə bilərdi. Lakin o, son ana qədər insanlara kömək etməyi seçib və qəhrəmancasına şəhid olub. Qeyd edilib ki, Füzuli Rüstəmov təkcə Xocalının deyil, bütövlükdə Azərbaycanın qəhrəmanıdır.

Onun haqqında yazılmış “İgid ömrü” kitabının müəllifi, yazıçı-publisist Məlikməmməd Zöhrablı çıxışında bildirib ki, kitabın adını seçmək asan olmayıb. Müəllif qeyd edib ki, Füzuli Rüstəmov dəfələrlə mühasirədə qalan insanları xilas edib, sonuncu dəfə isə səhərə yaxın boğazından vurularaq ağır yaralanıb və çoxlu qan itirdiyindən dünyasını dəyişib.

Tədbirdə çıxış edənlər Prezidentin şəhid ailələrinə göstərdiyi diqqət və qayğını da xüsusi vurğulayıblar. Qeyd olunub ki, dövlət başçısının şəhid ailələri ilə səmimi görüşləri bu diqqətin bariz nümunəsidir.

Anım mərasimində Füzuli Rüstəmovun həyat və döyüş yolundan bəhs edən xatirələr səsləndirilib, onun əziz xatirəsi ehtiramla yad edilib.

Ermənilərin “genosid günü” kimi qeyd etdikləri tarixdə əsir düşən azərbaycanlı həkim Məmməd Nagiyevin taleyi tədbirdə xüsusi olaraq xatırlanıb. Bildirilib ki, o, əsirlikdə olmasına baxmayaraq, yaralılara yardım etməkdən imtina etməyib. Sarğı üçün tibbi ləvazimat tapılmadıqda köynəyinin qollarını kəsərək yaralının yarasını bağlayıb.

Şahidlərin sözlərinə görə, ermənilər onu edama apararkən qadınlar və qızlar fəryad edərək, “Üç balam var idi, üçünü də əlimdən aldınız” deyə haray çəkiblər. Bu səhnələrin iştirakçıların yaddaşında silinməz iz buraxdığı vurğulanıb.

Tədbirdə Şamil və Hüseynağanın əsirlik xatirələri də danışılıb. Qeyd olunub ki, Hüseynağanı əsirlik zamanı buzun üzərinə qoyaraq işgəncə veriblər, ondan müxtəlif məlumatlar tələb ediblər. Daha sonra uşaqlarını gətiriblər. Üst-başı qan içində olduğu üçün uşaqlar atasına yaxınlaşmağa qorxublar. Onun gözü qarşısında Faiq Əliməmmədovun bədəninə 32 güllə yeridildiyi bildirilib. Hüseynağanın çənəsi sındırılıb.

Daha sonra anasını çağırıblar. Anası oğlunu aparmaq istəyəndə ona meyit olduğunu deyiblər. Ana son dəfə sağollaşmaq istədiyini bildirib. Dayısı isə onun öldüyünü deyərək tələsdirib. Lakin ana oğlunun burnunda su olduğunu görərək nəfəs aldığını hiss edib. Nəbzi yoxlanıldıqda Hüseynağanın sağ olduğu məlum olub. O, müalicəyə göndərilib və altı ay sonra ailəsinə qovuşa bilib.

Çıxış edənlər qeyd ediblər ki, o, ölümə aparıldığını bildiyi halda belə heç kimin adını çəkməyib, heç kəsi satmayıb.

Tədbirdə vurğulanıb ki, bu cür hadisələr xalqın yaddaşında silinməz iz qoyur və əsirlikdə belə insanlıq və ləyaqətin qorunduğunu göstərir.

Xocalı Soyqırımını Tanıtma" ictimai birliyinin sədri, jurnalist Şamil Sabiroğlu  açıqlamasında Xocalı soyqırımı zamanı çəkdikləri şəkillərin bəzilərini hələ də yayımlamadığını deyib:

"O zamanların şərtləri ilə yayımlaya bilməzdim.  Artıq müstəqilliyimizə də qovuşmuşuq. Lakin bir gün arxivdə yerləşdirə bilərəm. Bu görüntülər elə görüntülərdir ki, sakinlərin amansızca  öldürüldüyünün sübütudur. Bəlkə də o gördüklərimdən sonra saçlarım ağardı".

Ş.Sabiroğlu qeyd edib ki, Fizulinin 60 illik yubileyi keçirildi . Lakin o həyatda yoxdur".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəzən bir yazıçıya məşhurluğu, tarixdə qalması üçün cəmi bir əsər kifayət edir. Ənvər Məmmədxanlıya “Buz heykəl” kifayət etdiyi kimi.

Ənvər Məmmədxanlı 1913-cü il fevralın 28-də Göyçay şəhərində doğulub. Burada ibtidai məktəbi bitirdikdən sonra Bakıda N. Nərimanov adına Sənaye texnikomunda təhsil alıb. Sonra Bakıda mexaniki zavodda, energetika və elektrikləşdirmə idarəsində texnik, Azərbaycan Neft İnstitutu nəzdində olan elmi-tədqiqat institutunda texnik-elektrik işləyib. Eyni zamanda Azərbaycan Neft İnstitutunda iki il qiyabi təhsil alıb.

Azərnəşrin bədii şöbəsində redaktor və tərcüməçi (1934–1936), Moskvada Ali Kinematoqrafiya İnstitutunda müdavim, "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında ssenari şöbəsinin rəisi (1941–1942), İkinci dünya müharibəsi dövründə cənub-qərb cəbhəsində "Qızıl Ordu" cəbhə qəzetinin Azərbaycan redaksiyasının xüsusi müxbiri olub. Sonra redaksiya ilə birlikdə Stalinqrada göndərilib.

 1942-ci ilin axırlarında bir qrup Azərbaycan yazıçısı ilə Şimali Qafqaz cəbhəsində, 416-cı diviziyada olub. Bakıda Azərbaycan Radio Verilişləri Komitəsində redaktor kimi çalışıb. Yenidən Zaqafqaziya cəbhəsinə, oradan İrana hərbi xidmətə göndərilib. Təbrizdə nəşr olunan "Vətən yolunda" ordu qəzeti redaksiyasıda xüsusi müxbir kimi çalışıb. Ordudan tərxis ediləndən sonra "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının ssenari redaksiya heyətinin baş redaktoru olub.

Əsərləri

- Burulğan

- Bakı gecələri (hekayələr)

- Ayna (kinossenari)

- Analar və yollar

- Dirilik çeşməsi

- Buz heykəl

- Qərbə atəş

Ənvər Məmmədxanlı Avropa və rus klassik yazıçılarından tərcümələr edib. Kuba (1967), Türkiyə (1968), İspaniyada (1980) Sovet nümayəndə heyəti tərkibində səfərdə olub. İki dəfə "Şərəf nişanı" (1946–1949), "Qırmızı Əmək bayrağı" (1980–1983) və "İkinci dünya müharibəsi" (ikinci dərəcəli) ordenləri, döyüş medalları ilə təltif olunub. 1990-cı il dekabrın 19-da Bakıda vəfat edib. Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

Tanınmış yazıçı, nasir, kinodramaturq, ssenarist, tərcüməçi Ənvər Məmmədxanlı... XX əsr Azərbaycan nəsrində lirik-romantik üslubun yaradıcılarından olan bu yazıçı istər müasir, istərsə də tarixi mövzularda dəyərli əsərlər yazaraq nəsr və dramaturgiyamızda iz qoyub. Daha çox  "Buz heykəl", "Od içində", "Ananın ölümü", "Silahlı dağlar", "Qanlı möhür" pyesləri ilə geniş oxucu kütləsi qazanıb

Yazıçı xalq şairi Rəsul Rza ilə həm xalaoğlu, həm əmioğlu olub. Ənvər Məmmədxanlı "Babək" romanını qələmə alsa da, romanı tamamlaya bilməyib. Yazıçının ölümündən sonra Anar həmin romanı və "Babək" kinossenarisini birləşdirib "Azərbaycan" jurnalında çap etdirib.

"Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasında yazılıb ki, deyilənə görə, Ənvər Məmmədxanlı Hüseyn Cavidin qızı Turan xanımla bir-birini seviblər, amma qovuşa bilməyiblər.  Bəzi mənbələrdəki məlumata görə, hətta nişanlanıbmışlar.

Lakin H.Cavidin sürgün edilməsi Ə.Məmmədxanlını qorxudub və o, nişanlısından uzaqlaşıb. İllər Sonra H.Cavid bəraət aldıqdan sonra Ə.Məmmədxanlı Turan xanıma yenidən evlilik təklif etsə də, o  belə cavab verib: "Mən qorxaq Ənvəri sevməmişdim, sevdiyim Ənvər cəsur biri idi".  Buna görə özünü bağışlaya bilməyən yazıçı həyatı boyu ailə qurmayıb.

Turan xanım da bunu bildiyi üçün ərə getməyib və ömrünün sonuna kimi Ənvər Məmmədxanlının bacısı Həbibə xanımla rəfiqəlik edib.Yazıçının ən yaxın dostlarından biri Əvəz Sadıq olub. Mehdi Hüseynlə isə heç yola getməyiblər. Gah dalaşıb, gah da barışan yazıçılara bir gün Mircəfər Bağırov neftçilər mövzusunda birlikdə ssenari yazmağı tapşırıb,  hər ikisi  işləməkdən imtina etsələr də, bir neçə il sonra "Fətəli xan" filminin ssenarisini bir yerdə yazıblar.

Münasibətləri soyuq olsa da Ənvər Məmmədxanlı ilk dəfə Mehdi Hüseyndən Turan Cavidə görə xahiş edib ki, onu işə götürsün. Mehdi Hüseyn də xanımı işə götürüb. Çox qürurlu və romantik insan olan Ənvər Məmmədxanlının qəribə və özünəməxsus dünyası olub. Təbiət qoynunda təkliyə çəkilib saatlarla xəyal etməyi xoşlayırmış. 

Bəzən xoş məclisdə, ya şirin bir söhbət əsnasında o birdən-birə öz iç dünyasına qapılar, elə bil gözlərinə hansısa uzaq bir xatirənin kölgəsi çökərdi və o zaman xəbər alanda:  "Nə olub sənə?" dalğın-dalğın cavab verərdi: "Həyatım ağrıyır".

Risk etməyi çox sevən yazıçının heç nədən qorxusu olmayıb. Cəfər Xəndanın dediyinə görə, bir dəfə Stalinqradda, döyüş xəttinin lap yaxınlığında olarkən qəflətən həyəcan siqnalı eşidilibmiş. Hamı təbii ki, qaçıb gizlənib, bircə Ənvərdən başqa. O, həyətdə  o baş-bu başa gedərək heç nə olmamış kimi gəzib.

Ömrünün son illərində mədəsi  onu çox incidib. Tək yaşamaq, nə gəldi bişirib yemək, kimsəni əziyyətə salmamaq xatirinə öz-özünə qulluq eləmək, xəstəliyinin əsas səbəblərindən olub. 76 yaşında qəfil xəstəxanaya yerləşdirilən yazıçı orada cəmi dörd gün yatıb.  Axırıncı gecə sabaha yemək yox, qəzet gətirilməsini istəyib. Səhərisi isə həyatla əbədi vidalaşıb...

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.02.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Geniş yayılması belə, sovet dönəmində də plastik əməliyyatlar ara-sıra keçirilirdi. Belə əməliyyatlardan birini Rusiyanın Soçi şəhərində Azərbaycanın çox populyar müğənnisi Nəzakət Məmmədova keçirmək istədi. Sənətçi boynundakı qırışlardan azad olmaq istəyirdi. Müğənninin cəmi 36 yaşı var idi. Tale onu plastik əməliyyatlarla lisenziyasız məşğul olan Karol Anatoli İvanoviç adlı birinin pasienti olmağa sürüklədi. Lakin əməliyyat zamanı həkim-dermatoloqun səhvi – bıçağın boğazdakı şah damara dəyməsi müğənninin ölümünə səbəb oldu. Bu, 21 oktyabr 1980-ci ildə baş verdi. Əslən erməni olan həkim Karol isə törətdiyi əmələ görə Krasnodar məhkəməsi tərəfindən 9 il azadlıqdan məhrum edildi. Amma bu, təsəlli oldumu?

Nəzakət Məmmədova 28 fevral 1944-cü ildə Gəncə şəhərində anadan olub. Uşaq yaşlarında atasını itirib. Valideynləri onu müəllimə görmək istəyiblər. Onların bu istəyini nəzərə alan gənc qız Bakıya gəlib və Xarici Dillər İnstitutuna daxil olub. Amma təhsilini yarımçıq qoyaraq 1966-cı ildə Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Texnikumuna daxil olub.

 Onun səsinə ilk qiyməti Əhməd Bakıxanov və Hacıbaba Hüseynov verirlər. Onların qarşısında "Bayatı-Qacar" oxuyan gənc qız hər iki sənətkarın diqqətini cəlb edib. Sonralar təhsilini İncəsənət İnstitutunda davam etdirən Nəzakət Məmmədova bir müddət "Lalə" qızlar ansamblında çalışıb.

1968-ci ildə Opera və Balet Teatrına qəbul olunub və 1971-ci ildə tamaşaçılar qarşısına yeni Leylilərdən biri kimi çıxıb. Nəzakət Məmmədova opera müğənnisi kimi parlaq istedadını nümayiş etdirib. Sürəyya Qacar, Həqiqət Rzayeva, Gülxar Həsənova kimi sənətkarlardan sonra Nəzakət Məmmədova da Leyli obrazları arasında yeni bir səhifə açıb.

 O, "Rast", "Qatar", "Şahnaz", "Segah" və digər muğamların, mahnı və təsniflərin mahir ifaçısı kimi tanınıb. Azərbaycan musiqi sənətinin incəliklərini gözəl və məlahətli səsi ilə vətənindən çox-çox uzaqlara da apara bilib. Türkiyə, İran, Əfqanıstan‚ Almaniya, Belçika, İtaliya və s. ölkələrdə qastrol səfərlərində olub.

Filmoqrafiya

1. Payız melodiyaları

2. Xanəndənin taleyi

Xanəndə Çəmbərəkənd qəbirstanlığında dəfn olunur. Lakin, illər keçəndən sonra Nəzakət Məmmədova Gəncədə yaşayan bacısı Kifayət Məmmədovanın yuxusuna girib ona deyir ki, məni Bakıda tək qoymusan, mən sənin yanında olmaq istəyirəm. Kifayət xanım, bacısını yuxuda görəndən sonra onun və anasının məzarını Bakıdan Gəncəyə - İmamzadə Məzarlığına köçürür.

N.Məmmədovanın oğlunu xalası öz himayəsinə götürüb böyüdür, evləndirir. Evlənəndən sonra Ceyhunun bir qızı dünyaya gəlir. Ceyhun qızına anası Nəzakətin adını verir və beləcə Nəzakət Məmmədovaya nəvəsinin timsalında yenidən həyat bəxş edilir. Ancaq nə yazıq ki, nəvə Nəzakət Məmmədova da nənəsinin nakam taleyini yaşayır. Oxuduğu institutdan evə qayıdanda Nəzakətin olduğu maşının üstünə ağac aşır. Və beləcə nəvə Nəzakətin də çox gənc yaşında həyat kitabı yarımçıq qalır.

Qızının dərdinə dözə bilməyən Ceyhun da 43 yaşında vaxtsız dünyasını dəyişir.

Bax belə bir faciəvi nəsil hekayəti...

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.02.2026)