Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

1988-ci ildə ekranlaşdırılan "Gənc qadının kişisi" filmirejissor Cahangir Mehdiyev tərəfindən çəkilmiş və Azərbaycan kinosunda insan münasibətlərinə adi sevgi hekayəsi kimi yox, psixoloji və ictimai məsələ kimi yanaşan diqqətçəkən ekran əsərlərindən biridir.

Filmin adı ilk baxışdan sadə görünür. Lakin bu sadəliyin içində çoxqatlı məna var. Burada “qadın” sözü yaş, həssaslıq və seçim haqqını, “kişi” sözü isə təkcə cinsi yox, xarakteri, məsuliyyəti, dayaq olmağı ifadə edir.

Məhz buna görə film sevgi haqqında danışsa da, əslində insanın kimliyi haqqında danışır.

Cahangir Mehdiyevin qoyduğu əsas sual

Rejissor Cahangir Mehdiyev bu filmdə sadəcə münasibət göstərmir. O, çox dərin bir məsələni ortaya qoyur:

Kişi olmaq nədir?

Bu, zahiri görünüşdürmü?

Yaşca böyük olmaqdırmı?

Səs tonunu qaldırmaqdırmı?

Qərar verməkdir, yoxsa qərarın məsuliyyətini daşımaqdır?

Film boyu tamaşaçı anlayır ki, kişi olmaq hökm etmək deyil. Əsl kişi olmaq yanında olan insanın həyatına yük yox, dayaq olmaqdır. Onun sevincində də, çətinliyində də yer ala bilməkdir.

Bir qadının həyatına daxil olmaq asandır. Amma onun taleyində etibar qazanmaq çətindir.

Gənclik və yetkinlik fərqi

Filmdə “gənc qadın” ifadəsi təsadüfi seçilməyib. Gənclik burada yalnız yaş deyil. Gənclik bəzən inamdır, saf duyğudur, həyatın hələ sərtləşdirmədiyi qəlbdir.

Belə bir qadının qarşısına çıxan kişi isə seçim qarşısındadır:

ya onun bu saflığından istifadə edəcək,

ya da onu qoruyacaq.

Məhz burada kişinin xarakteri üzə çıxır. Çünki güclü olmaq zəifi əzmək deyil, ona arxa durmaqdır.

Münasibətlərdə sahiblik yox, məsuliyyət

Filmin adı bəzi insanlarda sahiblik hissi yarada bilər — guya qadının kişisi. Amma rejissorun yanaşması daha dərin görünür. Burada “kişisi” sözü sahiblik mənasında deyil, yanında olan insan mənasında anlaşılır.

Çünki sevgi heç vaxt mülkiyyət deyil.

Sevgi qarşı tərəfi idarə etmək yox, onun azadlığına hörmət etməkdir.

Sevgi qısqanclıq adı ilə boğmaq yox, güvən verməkdir.

Sevgi söz vermək yox, o sözü yerinə yetirməkdir.

Cəmiyyətin köhnə ölçüləri

Film eyni zamanda cəmiyyətin kişi anlayışını da sorğulayır. Uzun illər “kişi” deyəndə sərtlik, kobudluq, hökmranlıq, emosiyasızlıq düşünülüb.

Lakin bu film başqa həqiqəti göstərir:

Bəzən susub dinləyən kişi daha güclüdür.

Bəzən üzr istəyən kişi daha böyüktür.

Bəzən bir qadının göz yaşını silən adam, min nəfərə əmr verəndən daha kişidir.

Cahangir Mehdiyevin baxışı

Cahangir Mehdiyev münasibətləri melodram səviyyəsində saxlamır. O, obrazların daxili tərəddüdlərini, cəmiyyətlə toqquşmasını, hiss və məsuliyyət arasındakı gərginliyi göstərir.

Bu səbəbdən film təkcə sevgi hekayəsi yox, mənəvi yetkinlik hekayəsinə çevrilir.

Yekun

Hər kişi kişi olmur.

Hər sevgi sevgi olmur.

Hər münasibət də iki nəfərin xoşbəxtliyi demək deyil.

“Gənc qadının kişisi” bizə xatırladır:

Kişi olmaq adla yox, çiyin verə bildiyin yük, qoruya bildiyin etibar və sevə bildiyin qədər ölçülür.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.05.2026)

Aynur İsmayılova,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Küçələr də yaşdır, mənim gözlərim kimi.

Sanki şəhər də mənimlə birlikdə susur, mənimlə birlikdə darıxır.

Darıxmaq… Bəzən gözdən süzülən yaşdır, bəzən isə suya möhtac səhradır.

Nə qədər ağlasan da, yüngülləşmirsən, nə qədər susasan da, doymursan…

Darıxıram…

Kimə, nəyə — bunu heç özüm də bilmirəm.

Bəlkə keçmişimə, bəlkə də hələ yaşamadığım gələcəyimə.

Baxışlarım da dəyişib. Daha uzaqlara, daha dərinlərə dalıram.

Sanki dalğalar məni çəkib sahilə atmaq istəyir. Amma mən sahilə çata bilmirəm.

Dənizin ortasında dayanıb ətrafı seyr edirəm.

Gah məni gözləyən sahilə baxıram, gah da dönüb geriyə.

İçimdəki o hissi nə keçmiş sağalda bilir, nə də gələcək.

Yerimdə dururam. Durmaq lazımdır. Durmaq gözəldir.

Bəlkə də mən bir son üçün darıxıram. Ona görə dayanmışam.

Nə irəli getmək istəyirəm, nə də geriyə.

Sadəcə dayanmaq istəyirəm — bəlkə də bir son, bəlkə də bir başlanğıc üçün.

Kim bilir?..

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Azərbaycan teleməkanının tarixdə qalan ən məşhur diktorlarından biri Hicran Hüseynov olub. Bu gün onun anadan olmasının 84-cü ildönümü, doğum günüdür. Özü aramızda olmasa da çoxlu duzlu-məzəli xatirələri qalıb ki, bunları da Azərbaycan Televiziyasında onunla birgə işləmiş Mahir Qabiloğlu – Xalq şairi Qabilin oğlu bir-bir qələmə alıb.

Yazımın sonunda onların bir neçəsinə nəzər salacağıq.

Hicran Hüseynov 1942-ci ilin may ayının 6-da Qəbələ rayonunda dünyaya gəlib. 1959-cu ildə Qəbələ rayon orta məktəbini bitirdikdən sonra Bakı Kitabxanaçılıq Texnikumuna daxil olub. 1961-ci ildə həmin texnikumu bitirdikdən sonra sovet ordusu sıralarına çağırılıb və 1964-cu ildə sovet ordusu sıralarından tərxis olunub.

1964-cu ilin avqust ayinda Mirzağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun Dram və kino aktyorluğu fakültəsinə daxil olub və 1968-ci ildə həmin institutu bitirərək təyinatla Sumqayıt Dövlət Dram Teatrına aktyor kimi göndərilib.

Həmin teatrda bir il işlədikdən sonra yenidən sovet ordusuna zabit vəzifəsinə çağrılıb. İki illik vəzifə borcunu yerinə yetirdikdən sonra Azərbaycan Televiziyasında elan edilən müsabiqənin iştirakçısı olub və üçüncü müsabiqədən keçərək AZTV-yə diktor vəzifəsinə dəvət edilib.

1971-ci ildən AZTV-də əmək fəaliyyətinə başlayıb, ali dərəcəli diktor vəzifəsinə qədər yüksəlib. Əsasən gənclər üçün hazırlanan proqramların aparıcısı kimi, sonralar informasiya proqramlarının, "Günün ekranı" və "Xəbərlər" proqramlarının daimi aparıcısı kimi fəaliyyətini davam edib.

2006-cı ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin fərmanı ilə Azərbaycanın Əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb. AZTV-nin "Mədəniyyət" kanalında baş redaktor vəzifəsində fəaliyyətini davam etdirib.

Ta ki vəfatına qədər bu doğma ocaqdan aralı düşməyib.

71 il maariflənməyimiz, estetik zövq almağımız naminə xidmət edib.

***

İndi də vəd verdiyim Mahir Qabiloğlunun yazdığı xatirələr.

1-ci xatirə:

“Günlərin bir günü gördük ki, Hicran müəllim 18-19 yaşlı oğlanı otuzdurub qabağında deyir:

-Bu gün biz sizə gələcəyik cüməaxşamlaşmağa. Sabah siz bizə gələcəksiniz cüməaxşamlaşmağa. Bu gün onlar gələcək bizə cüməaxşamlaşmağa. Sabah biz gedəcəyik onlara cüməaxşamlaşmağa.

Hicran müəllim bunu deyəndən sonra cavan oğlan da başlayırdı bu sözləri təkrar eləməyə:

-Bu gün biz sizə gələcəyik cüməaxşamlaşmağa. Sabah siz bizə gələcəksiniz cüməaxşamlaşmağa....

Mən də çəkilişdən qayıdan adam, oturub kadr arxası mətni yazırdım. Axırda uşaqlardan kimsə bu, eyni təkrar ifadələrdən bezib “Hicran müəllim, bəsdir də...” deyə ərklə ona çımxırdı. Hicran müəllim də “atasıyla dostam. Xarici görünüşü düşür efirə. İndi xüsusi məşğul oluram bununla. Bir şey alınsa, Nizami müəllimə təqdim edəcəyəm” deyərək, yaraşıqlı,boy-buxunlu cavanı bizimlə də tanış etdi.

Daha heç kim bir söz demədi. Bir müddətdən sonra oğlan gözə dəymədi. Fikirləşdik ki, yəqin Hicran müəllim bizi narahat etməsin deyə, onunla başqa yerdə məşğul olur. Amma günlərin bir günü Hicran müəllim dedi:

-Uşaqlar, məni soruşan olsa, bir hüzr yeri var, dəyib gəlirəm. Burda dərs dediyim oğlan var idi e... Dənizdə çimərkən boğulub-ölüb. Cüməaxşamısıdır. Gedirəm cüməaxşamlaşmağa.

2-ci xatirə:

Düzünü deyim ki, onunla yola getmirdik. Hər söylədiyi söhbətin, xatirənin sonuna bir qulp qoşurdum. Bəzən söyürdü, vurmaq da istəyirdi... Amma əl saxlayırdı - “Qurban olasan Qabil müəllimə. Yaxşı kişidir. Dostumdur. Yoxsa...” – deyərək. Amma xətrimi də çox istəyirdi. Hardan bildim?

Günlərin bir günü işdə Hicran müəllimin ürəyi tutur. Uzadırlar “Xəbərlər”in dəhlisindəki kresloya. Demə infarkt imiş. Mən də o vaxt komandirovkadaydım rayonda. Təcili yardım maşını gələnəcən, biri validol tapıb qoyur dilinin altına. Köhnə qvardiya – diktorlar tez özlərini çatdırırlar. “Can, can” deyərək biri əlini ovuşdurur, o biri alnının tərini silir. Hicran müəllim də özündə olmur.

Gözünü yarı açaraq “Mahir, hardasan Mahir” deyə başlayır çağırmağa. Təcili tibbi yardım vaxtında özünü yetirib Hicran müəllimi çatdırır xəstəxanaya. Rayondan qayıdandan sonra o qadın diktorlardan biri mənə “ay Mahir, yanında olan biz, buna ürək-dirək verən biz. Bizim adımızı çəkmir, səni çağırır” deyəndə, onda bildim ki, Hicran müəllim məni çox istəyirmiş. Bütün şıltaqlıqlarıma baxmayaraq.

3-cü xatirə:

Günlərin bir günü gördük ki, Hicran müəllim tünd yaşıl rəngdə “DAEWOO-ESPERO” maşını alıb. O vaxt hər adamda xarici maşın yox idi. Barmaqla sayılırdı. Bu cür xarici maşınlar Milli Məclisim daimi komissiya sədrlərinə verilmişdi. Səmimi adam idi Hicran müəllim. Heç nə gizlətmirdi başqalarından.

 Dedi ki, “Qəbələdən Milli Məclisin deputatlığına namizəd olan hörmətli bir adamın vəkili idim. O da qalib gəlib seçkilərdə. Bu da ona verilən qələbə şirinliyidir. Ayağım yüngül olub”.

Onda bildim ki, Hicran müəllimin əsli-kökü Qəbələdəndir.

4-cü xatirə:

Hicran müəllimin qızının toyuna köhnə dostu, diktor, xalq artisti Rafiq Hüseynovu çağırması, onun sağlığına badə qaldırması və ardınca toy kassetinin sədr Nizami Xudiyevə “xüsusi izahlarla” çatdırılması nəinki Hicranın, digər diktorların da yenicə işıqlanmağa başlayan karyerasına son qoydu.

 “Xüsusi izah” bilirsinizmi nə idi. Amma gülməyin. “Nizami müəllim, sən Hicranı yenidən ekrana qaytardın. “Xəbərlər” kimi yerə işə bərpa etdin. Maşın aldı. Deputatların sevimlisinə çevrilib. Gündə onlarla yeyib-içir. Hara gedir, ayağa dururlar. Amma bax-gör toyda bir dəfə sənin sağlığına badə qaldırdılar? Yox! Amma Rafiq Hüseynovu bəh-bəhlə təriflədi”. Bax bu “xüsusi izah” Hicranın karyerasına son qoydu. Düzdür, Nizami müəllim onu işdən çıxarmadı. Sadəcə quru maaşa oturtdu. Çəkilişlərə getməyinə qadağa qoyuldu. Vəssalam-Şüttəmam. Hə, yadımdan çıxmışdı. Diktorlar şöbəsi də ləğv olundu. Onları redaksiyalara səpələdilər.

5-ci xatirə

Hicran müəllim qızının toyuna məni də çağırmışdı. Çox həyəcanlı idi. Təbii ki, bütün toy yiyələri toy günü həyəcanlı olur. Mənim isə heç nə vecimə deyildi. Yeyib-içib, rəqs edirdim. Toyun ortasında foyeyə çıxdım. Gördüm ki, Hicran müəllim bir aktyor dostuyla dayanıb söhbət edir. Məni görcək söhbətini kəsdi.

-Nədi?

-Heç nə, – deyə cavab verdim.

-Bax gicləmə ha... Bura səninçün iş deyil, toydur, - deyə Hicran müəllim gərgin olduğunu bir az da biruzə verdi. Yəni ki, Mahir uzaq gəz, zarafatlaşmalı halım yoxdur.

-Hicran müəllim, elimizin adəti var. Bir abrın olsun, həyan olsun. Heç olmasa dilucu da olsa, gəlib icazə alaydın. Sadəcə elə-belə, mədəniyyət xatirinə, -dedim.

-Əəə, sən bunu görürsən? – deyə məni yanında dayanan aktyor dostuna göstərdi, - deyir ki, qızına toy eləyirsən, bəs məndən icazə almalısan,- deyə Hicikin (onu belə əzizləyirdim) qırışığı açıldı, başladı gülməyə.

-Onu demirəm e... Hicran müəllim.

-Bəs nəyi deyirsən, - Hicik yenidən ciddi görkəm aldı.

-Deyirəm ki, kürəkəninin adı Qabildir. Adam kürəkəninə ad qoyanda gəlib məndən icazə almaz? Nə ixtiyarla atamın adını kürəkənə qoymusan?

Bunu demişdim ki, Hicran qaqqanaq çəkib güldü. Mən isə tez zala keçdim.

6-cı xatirə:

Xalq şairi Mirvarid Dilbazi rəhmətə getmişdi. Ertəsi gün cənazəni Şəhriyar adına klubdan götürəcəkdilər. Amma ora çəkiliş qrupunu göndərmək yaddan çıxmışdı. Daha doğrusu anlaşılmazlıq olmuşdu. Baş redaktorumuz elə bilmişdi ki, mərasimi Prezidentin çəkiliş qrupu çəkəcək. Bir də ayıldıq ki, bəs mərasim sona çatır, amma ora çəkiliş qrupu getməyib. Mən növbətçiydim. Allahverdi müəllim dəhlizə çıxdı və gördü ki, Hicran oturub televizora baxır.

-Hicran müəllim, maşın gözləyir. Kasset götürün çıxın enerqoblokun qabağına. Şəhriyar klubuna gedəcəksiniz.

Qrupu yola saldım. Yarım saatdan sonra Allahverdi müəllimə zəng edirlər ki, bəs çəkiliş qrupu gəlib çıxmayıb. Zəng elədik ki, “Hicran, bəs hardasan?”

Bizə təzə, Əli adlı bir şofer vermişdilər. Qarajdan çıxan kimi “bənzin yoxdur” deməyə adət eləmişdi. Bu sözü Hicran müəllimə də deyib. O da çoxdan çəkilişlərə getmədiyi üçün Əlinin bu bicliyini bilmirmiş. Yazığı gəlib və deyib ki, “sür benzindoldurma məntəqəsinə”. Biz də zəng edəndə ki, “Hicran bəs hardasan?”. Cavab verdi ki, “Qələbənin kruqundayam, Allahverdi müəllim. Benzinkolonkada”. 

Xülasə, Hicran müəllim vida mərasimini çəkməyə gecikdi. Düzdür, başqa televiziyaların “donor” köməyi ilə materialı efirə verdik. Amma, Nizami müəllim bundan xəbər tutmadı. Xəbər tutsaydı, yenidən Hicran müəllimi cəzalandıracaqdı. Fürsət bilib işdən çıxara da bilərdi.  Hətta studiyadan çıxanda guya ki, Hicikin ayağı harasa ilişib yıxılmışdı da... Sonra kresloda oturub ürəyini tutmuşdu. Amma “skorı” çağırmağa icazə verməmişdi. Niyə “guya ki” dedim? Çünki orda ayağa ilişməli heç çöp də yox idi. Bunu məncə bilə-bilə eləmişdi, ürəyini də yalandan tutmuşdu ki, danlamasınlar, cəza almasın. Televiziyaya çox bağlı adam idi. Hər şeyi yoluna qoyandan sonra baş redaktor məsləhət etdi ki, Hicran müəllimi öz maşınına mindirim və özüm sükan arxasına keçib evəcən aparım.

 Təzə xarici maşın və "Volqa"dan yüksək maşın sürməyən mən. Başladım hər addımbaşı siqnal verib, mərkəzi küçələrlə şütüməyə. Heç nə demirdi. Axırda dözməyib soruşdu ki, “bəs niyə addımbaşı siqnal verirsən?”. Cavab verdim ki, “Hicik, qoy görsünlər ki, mənim də xarici maşınım var”.

“Kül başıva. Mənim maşınımla tirpaşlıq edirsən?” deyib qapazı qoydu başıma. 

***

Hicran Hüseynov 1 mart 2013-cü ildə vəfat edib, Mərdəkan qəbiristanlığında torpağa tapşırılıb.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.05.2026)

Nigar Xanəliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Türk dünyası liderləri birgə layihəsindəyik. Bu dəfə Azərbaycan xalqının Ümumilli Lideri Heydər Əliyev barədə danışacağıq. Cəmi 4 gündən sonra onun anadan olmasının 103-cü ildönümüdür.

XX əsrin sonu türk dünyası üçün sadəcə siyasi xəritələrin dəyişməsi deyil, həm də parçalanmış kimliyin yenidən formalaşması dövrü idi. Məhz belə mürəkkəb bir mərhələdə Heydər Əliyev tarix səhnəsinə qayıdaraq yalnız Azərbaycana deyil, bütövlükdə türk dünyasına təsir edən proseslərin mərkəzində dayandı və liderə  çevrildi.

1993-cü ildə ölkədə baş verən siyasi böhran, vətəndaş qarşıdurması və dövlətin parçalanma təhlükəsi fonunda Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı dönüş nöqtəsi oldu. O, qısa müddətdə ölkədə sabitliyi təmin edərək vətəndaş müharibəsinin qarşısını aldı və dövlətçiliyin dağılmasına imkan vermədi. 

Bu sabitlik isə yalnız daxili siyasətlə məhdudlaşmadı, onun əsas məqsədi Azərbaycanı beynəlxalq və xüsusilə türk dünyası kontekstində aktiv aktora çevirmək idi.

1990-cı illərin əvvəllərindən etibarən keçirilən türk dövlət başçılarının zirvə görüşləri bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Bu görüşlərin əsası 1992-ci ildən qoyulmuşdu və hər il davam etdirilirdi. Heydər Əliyev bu platformanı türk xalqları arasında siyasi və mədəni yaxınlaşmanın real mexanizminə çevirməyə çalışırdı. 

Onun bu istiqamətdəki siyasəti sadəcə ideoloji çağırış deyildi, konkret nəticələrə gətirib çıxaran addımlarla müşayiət olunurdu.

Bu baxımdan ən mühüm hadisələrdən biri 1994-cü ildə Türkiyəyə etdiyi rəsmi səfər idi. Türkiyə parlamentində çıxışı zamanı o, Azərbaycan və Türkiyənin ortaq tarix və mədəniyyət üzərində qurulan münasibətlərinin gələcəkdə daha da inkişaf edəcəyini vurğuladı. Bu səfər iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlığın ideoloji əsaslarını gücləndirdi. 

1999-cu ildə keçirilən ATƏT-in İstanbul Sammiti isə Heydər Əliyevin beynəlxalq və regional siyasətdə rolunu daha da möhkəmləndirdi. Bu sammitdə yalnız siyasi sənədlər qəbul edilmədi, eyni zamanda Azərbaycan üçün strateji əhəmiyyət daşıyan Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri ilə bağlı müqavilə imzalandı. Bu layihə təkcə iqtisadi deyil, həm də türk dünyasını enerji xəritəsində birləşdirən mühüm addım idi. 

Bu dövrdə Heydər Əliyevin siyasətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri balanslı xarici siyasət idi. O, bir tərəfdən NATO ilə əməkdaşlıq çərçivəsində 1994-cü ildə “Sülh naminə tərəfdaşlıq” proqramına qoşulmaqla Qərblə əlaqələri inkişaf etdirir, digər tərəfdən isə türk dövlətləri ilə münasibətləri paralel şəkildə gücləndirirdi. 

1998-ci ildə Bakıda keçirilən “Böyük İpək Yolunun bərpası” konfransı da onun regional inteqrasiya siyasətinin mühüm hissəsi idi. Bu layihə Asiya ilə Avropanı birləşdirən nəqliyyat və iqtisadi dəhlizin yaradılmasına xidmət edirdi və türk dünyasının geosiyasi əhəmiyyətini artırırdı. 

Bütün bu addımlar göstərirdi ki, Heydər Əliyev türk dünyasını yalnız tarixi və mədəni birlik kimi deyil, eyni zamanda siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq sistemi kimi görürdü. Onun strategiyası emosional birlik çağırışından daha çox, real güc balansına əsaslanan praqmatik yanaşma idi.

Bu gün türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın institusional formaya düşməsi, ortaq təşkilatların yaranması və siyasi dialoqun dərinləşməsi təsadüfi deyil. Bu proseslərin ideoloji və siyasi təməli məhz 1990-cı illərdə atılmışdır.

Nəticə etibarilə, Heydər Əliyev təkcə Azərbaycanın xilaskarı kimi deyil, həm də türk dünyasının inteqrasiya prosesinə strateji istiqamət verən lider kimi tarixdə qalır. Onun fəaliyyəti sübut etdi ki, güclü liderlik yalnız bir dövlətin deyil, bütöv bir mədəni-siyasi məkanın gələcəyini formalaşdıra bilər.

Sonda Heydər Əliyevdən bəzi sitatlar gətirmək istəyirəm:

“Biz bir millət, iki dövlətik.”
(Bu fikir əsasən Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərinə aid olsa da, daha geniş mənada türk birliyinin simvoluna çevrilib.)

“Bizim hamımızın kökü birdir, dilimiz birdir, dinimiz birdir, milli-mənəvi dəyərlərimiz birdir.”

“Türk dövlətləri arasında əməkdaşlıq nə qədər güclü olarsa, bizim xalqlarımız da bir o qədər güclü olar.”

“Türk dünyasının birliyi bizim üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir və biz bu birliyin möhkəmlənməsi üçün çalışmalıyıq.”

“Azərbaycan ilə Türkiyə arasında olan dostluq və qardaşlıq əbədidir, sarsılmazdır.”

Bu gün əgər Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev “Bizim bir ailəmiz var, o da türk ailəsidir” deyirsə, demək, Heydər Əliyevin qoyduğu möhkəm təməllər öz bəhrəsini vermiş, yerində böyük bir türk birliyi abidəsi ucaldılmışdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.05.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı “Ulduz”lu dəqiqələr” rubrikasında sizlərə Dayandur Sevginin ədəbi tənqidini təqdim edir.

DAYANDUR SEVGİN

NƏZAKƏTİN “KÖHNƏLMƏYƏN XİFFƏT”İ

Tanınmış şair Nəzakətin “Köhnəlməyən xiffət”i ilə baş-başayam. Bu yeni şeirlər kitabına daxil edilən poeziya nümunələri daha çox kövrək, həzin payız havası ovqatındadır. Nostalji duyğular, dalğın payız süsləmələri səhifələr boyunca hər məqamda oxucu önünə çıxmaqda, diqqəti çəkməkdədi. Misralar boyunca Nəzakət xanımın dəqiq poetik müşahidələrinin fikir ortağına dönürsən:
    
         Əl çəkib hər yana qızılı payız,

Agaclar dəyişib yaşıl donunu.

Üstünə ölümün qoxusu çökən

Yarpaqlar gözləyir ömrün sonunu.

Baş çəkib bu “evdar” payız küləyi

         Yenə də dərəni, düzü dolandı.

         Ərköyün uşağa dönübdü göylər,

         Bir kəlmə deməmiş gözü dolandı.

İnsanla təbiət arası bənzəyişin, bir-birinə bənzər yaşam tərzinin poetik müşahidələri olduqca səmimi, yaddaqalan və uyarlı şəkildə ifadə olunub bu misralarda. Ana təbiətin fəsildəyişmə məqamı ilə insan ömrünün su kimi axıb getməsi, sonun qaçılmazlığı duyğusu an-an misralara hopub:

Bu payız elə bil acığa düşüb,

Yayın günəş rəngin pozur beləcə.

Hayana çatırsa, sarı qələmlə

Özünün hökmünü yazır beləcə.

Xoş olan odur ki, təsvir olunan bu payız ovqatı, payız yaşantısı oxucunu bədbinliyə qapatmır. Bu duyğular sonda, bir qayda olaraq, xeyirə, sevincə, könül xoşluğuna qovuşur. Həyatın və ömrün təzələnməsinə hesablanır. Xoşluqla bitir:
  
         Onu çox gözləyib nişanlı qızlar,

Kim deyir əlləri boş gəlib payız?

Bərəkət fəslidi, toylar fəslidi,

Açın qapıları, xoş gəlib payız.

Unudulmaz Əliağa Kürçaylı vaxtilə yazırdı: “Şair şair deyil eli sevməsə, Şairi duymayan elə el demə”. Bu mənada Nəzakət xanım yaradıcılığı ilə çoxsaylı oxucularının dərin sevgisini, diqqətini çəkən, maraqla oxunan  şairlərimizdəndir. Eyni zamanda onun mövzularının ana xəttini, birmənalı olaraq,  Vətən sevgisi, el-oba təəssübkeşliyi əhatələyir. Bütün hallarda Nəzakətin şeirlərində Vətənə, doğma yurda və qəhrəmanlıq anlayışına ürəkdən gələn saf, olduqca pak bir eşq, heyranlıq bağlantısı var. Nəzakətin şair istəyi, tərənnüm obyekti, təsvir hədəfi bu dəyərlərə bağlıdır. Onun poetik səsini, poetik təqdimatlarını Vətənin dar günü üçün yenilməz, qeyrətli və yurd sevdalısı olan oğullar böyüdən bir ana səsi tamamlayır. Nəzakət xanım yeni kitabına daxil etdiyi bir çox şeirlərini  44 günlük İkinci Vətən savaşında vətəndaşlıq vəzifəsini ləyaqətlə yerinə yetirən zabit oğlunun və oğullarımızın şərəfli döyüş yoluna həsr edib. Bu şeirlərdə onun bir şair-ana kimi qürurlu səsini duyuruq. Nəzakət əbədi-əzəli Qarabağ torpaqlarımızın azadlığı uğrunda şəhid olmuş döyüşçülərimizin hər birini öz doğma övladı kimi tərənnüm edir. Onların rəşadətli döyüş yolunun parlaq bədii nümunələrini yaradır. Sonsuz vüqar hissiylə bəyan edir: “Mən zabit anasıyam...”

Şükür, sənin qarşında

alnım açıqdır, Vətən,

         bir cəsur, bir qəhrəman

oğul böyütmüşəm mən.

         Bir qarış torpaq üçün

canını fəda edən,

         hər zaman bayrağına,

şərəfinə and içən

         zabit anasıyam mən.

Nəzakət doğma torpaqlarımızın azadlığı uğrunda cəbhəyə yola saldığı zabit oğlunu aşağıdakı səmimi misralarla  tərənnüm edir:

Düşmənə göz dağısan, gücümsən, qüvvətimsən,

         Ürəyimin təpəri, gərəyim, köməyimsən.

         Vətənin dar günündə səsimə hay verənsən,

         Bu torpağa, bu elə,

         Bu Vətənə bağlısan,

         Səni Vətənə verdim,

         Sən Vətənin oğlusan...

Əbədi, əzəli torpaqlarımızın işğaldan azad olunması yolunda qəhrəmancasına şəhid olan oğullarımızın sinəsi dağlı analarına şairin bir ana, eyni zamanda söz adamı kimi təsəllisi belədir:

Haqqın, ədalətin sözü səndədir,

         Sevgi ocağının közü səndədir,

         Millətin, Vətənin gözü səndədir,

         Sil göz yaşlarını, şəhid anası.

Xətai babamın yolu diksinər,

         Babəkin kəsilmiş qolu diksinər,

         Vətənin hər şəhid oğlu diksinər,

         Sil göz yaşlarını, şəhid anası.

“Şairlər sevda yolçuları olur” deyənlərin sözünə qüvvət, ilahi eşq, saf məhəbbət duyğularının tərənnümü Nəzakətin poetik dünyasının başlıca mövzularındandır. Arzusudur ki:

         Qəlbi daşa dönənlər də sevdalansın,

Daş ürəklər sevdalanıb

Sevdasından muma dönsün.

...Mən istərəm buza dönmüş

Qar adam da sevdalansın...

Əslində, poeziyanın başlıca missiyası da bu xoş istəklərdən keçir. Dünya sevdalı olanların dünyasıdır. Sevdasızların sonu, axırı olmur. Nəzakət bütün səmimiyyətilə bu düşüncəni oxucu yaddaşına həkk edir. Dünyanı sevginin xilas edəcəyi həqiqətini bir daha önə çəkir.

Nəzakətin yozumunda ağarmış saçlar qara günlərin sınağıdı. Onun yozumunda bütün tənhaların ömür yoluna yay günlərində də qar yağır. Təəssüf edir ki, nakam tale yazıları yuxuya bənzəməz. Bənzəməz ki, əl uzadıb poza, yenidən yaza biləsən. Və bu deyilənləri onun poetik düşüncələri, həyat həqiqətləri izləyir:

Əbədi sakindir son mənzilində

Adı əməlində yaşayan kəslər.

Dünən bir haqq işi tərsə çəkənin

Məzarı hər kəsi düzlüyə çəkər.

Təbii, hər şair qəlbi öz istəklərini, ən pünhan duyğularını poetik misralara əmanət edir, şeirə çevirir. Bu mənada Nəzakətin “Köhnəlməyən xiffət” adlı şeirlər kitabına daxil etdiyi bütün poetik nümunələr bütövlükdə olduqca səmimi, unudulmaz ovqatın məhsuludur. Bu səbəbdən də oxunur və yadda qalır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.05.2026)

İlk dəfə təşkil olunan Masallı Kitab Festivalı çərçivəsində tanınmış şair-publisist, türkoloq Əkbər Qoşalının seçilmiş əsərlərinin birinci cildinin təkrar nəşrinin təqdimatı və imza mərasimi keçirilib.

Festivalın qapanış gününə təsadüf edən tədbirdə Masallının ədəbi, ictimai-mədəni həyatında fəal rol oynayan aydınlar, yerli

dövlət orqanlarının, təhsil qurumlarının və vətəndaş cəmiyyəti institutlarının nümayəndələri, eləcə də festivalın təşkilatçı qurumlarının rəhbər şəxsləri iştirak edib.

Tədbirdə çıxış edənlər Əkbər Qoşalının çoxşaxəli yaradıcılığını, onun çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatında və publisistikasında tutduğu yeri, həmçinin türkologiya sahəsində fəaliyyətini yüksək qiymətləndiriblər. Bildirilib ki, müəllifin əsərləri milli-mənəvi dəyərlərin təbliği, ədəbi düşüncənin inkişafı və Türk dünyası mədəni bağlarının möhkəmləndirilməsi baxımından önəm daşıyır.

Təqdimat mərasimində millət vəkili Elçin Mirzəbəyli, filosof Rahid Ulusel, yazıçı-publisist Nurəddin Ədiloğlu, “Regional Hüquqi və İqtisadi Maarifləndirmə” İctimai Birliyinin sədri Arzu Bağırova,

Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin başqanı İntiqam Yaşar, Cəlilabaddan festivala qatılan şair Əlirza Həsrət və başqaları müəllifin yaradıcılığına dair fikirlərini bölüşüb.

Çıxışçılar həm festivalın önəmindən, həm də təqdim olunan kitabın ədəbi dəyərindən danışıb.

Əkbər Qoşalının seçilmiş əsərlərinin təkrar nəşrinin onun poetik

yaradıcılığının daha geniş oxucu auditoriyasına çatdırılması baxımından önəmli addım olduğu vurğulanıb.

“Regional Hüquqi və İqtisadi Maarifləndirmə” İctimai Birliyinin koordinatoru Nilufər Lətif şairin şeirlərini səsləndirib. 

Müəllif özü bir neçə şeirini oxuyub, oxucuların suallarına cavab verib.

Tədbirin sonunda müəllif oxucular üçün kitabını imzalayıb, festivalın təşkilatçılarına, o cümlədən kitabın təkrar nəşrini həyata keçirən “Regional Hüquqi və İqtisadi Maarifləndirmə” İctimai Birliyinə və bütün iştirakçılara təşəkkürünü bildirib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

70-ci illərdə Yaponiya SSRİ ilə kütləvi şəkildə traktorların, buldozerlərin və digər ağır tonnajlı maşınların idxalı barədə razılığa gəlir. Bir müddət bu prosses davam edir və Sovet hökuməti bu məsələni böyük çapda reklam edərək aləmə car çəkir:

"Qüdrətli SSRİ o qədər inkişaf edib ki, Yaponiya kimi ölkə texnikanı bizdən alır."

Amma üstündən bir neçə il keçdikdən sonra məlum olur ki, sən demə Yaponiya bu ağır tonnajlı dəmir yığınını alıb əridir və yenidən əsl yapon keyfiyyətli maşınlar istehsal edir. Yəni Sovet maşınlarını bir növ xammal kimi alırmışlar.

Bu biabırçılıqdan sonra SSRİ Yaponiyaya maşın ixracını dayandırır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(05.05.2026)