Nail Zeyniyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Şeirin son misrasının daha çox yadda qalması təsadüfi deyil. Bu, həm insan yaddaşının işləmə prinsipi, həm də şeirin ritmik quruluşu ilə bağlıdır. İnsan beyni bir mətni oxuyanda ən çox əvvəli və sonu xatırlayır, orta hissə isə daha tez silinir. Ona görə də şeirin son misrası digərlərinə nisbətən daha möhkəm yadda qalır.

Şeir ritm üzərində qurulur və ritm yaddaşı gücləndirir. Oxucu şeiri oxuyarkən onun ahənginə alışır. Bu ahəng davam edir və son misrada dayanır. Ritmin bitməsi beyində xüsusi bir təsir yaradır. Sanki musiqi qəfil susur və bu susma diqqəti cəlb edir. Beyin həmin anı ayrıca qeyd edir və yadda saxlayır.

Adətən şair əsas fikri sona saxlayır. Şeir boyu bir məna və emosional gərginlik yığılır, son misrada isə bu gərginlik açılır. Oxucu həmin anı daha güclü hiss edir. Bu hiss isə yaddaşa yazılır. Son misra həm məna baxımından yekun rolunu oynayır, həm də emosional kulminasiya olur.

Qafiyə də burada vacibdir. Şeir boyu qurulan səs uyğunluğu son misrada tamamlanır. Beyin səs əlaqələrini asanlıqla yadda saxlayır. Ona görə qafiyəli və ahəngli sonluqlar daha tez əzbərlənir. Xüsusilə qısa və kəskin ifadə olunmuş son misralar daha təsirli olur. Uzun və dolaşıq sonluqlar isə tez unudulur.

Bəzən son misra gözlənilməz olur. Oxucu bir nəticə gözləyir, amma fərqli məna ilə qarşılaşır. Bu uyğunsuzluq və sürpriz effekti yaddaşı daha da gücləndirir. Beyin qeyri-adi məqamları daha çox xatırlayır.

Son misra həm də tamamlanma hissi yaradır. Oxucu anlayır ki, söz bitdi, fikir deyildi. Bu psixoloji bitirmə effekti yaddaşı möhkəmləndirir. Şeir sanki son misrada möhürlənir.

Buna görə də çox vaxt bütöv şeir yox, məhz onun son misrası yadda qalır. Çünki ritm, məna, emosiya və nəticə hamısı orada toplanır. Şeir çox zaman son misra ilə yaşayır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.03.2026)

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Bəzən insan danışmaq istəmir. Çünki söz tapa bilmir deyə yox — sözün çəkisini ölçür deyə. Hər fikir dilə çevrilməməlidir. Hər hiss səsə bürünməməlidir. Bəzi duyğular var ki, onlar sükutda daha dürüst, daha saf, daha təhrif olunmamış qalır.

Mən bu gün düşünürəm. Və susuram.

Bu, inciklik deyil. Bu, küskünlük də deyil. Bu, daxili bir redaktə mərhələsidir. Sanki həyatın montaj otağında oturmuşam. Kadrları bir-bir izləyirəm. Harada dayanmalıydım? Harada susmalıydım? Harada artıq danışmışdım? Harada isə danışmayaraq özümü qorumuşdum?

İnsan danışanda bir az da risk edir. Çünki söz çıxdığı anda artıq sənə aid olmur. Qarşı tərəfin anlayışı, təcrübəsi, hətta yaraları onu dəyişdirir. Söz bir dəfə eşidiləndən sonra artıq sənin niyyətinlə yox, qarşı tərəfin qavrayışı ilə yaşayır.

Bəlkə də ona görə susuram.

Çünki indi danışsam, mənim kimi dinləyəcək birinə ehtiyacım olardı.

Dinləmək — çox sadə görünən, amma ən çətin bacarıqlardan biridir. Çünki dinləmək təkcə eşitmək deyil. Dinləmək qarşı tərəfin içindəki məkanı genişləndirməkdir. Onu düzəltməyə çalışmadan, təhlil etmədən, öz hekayənlə müqayisə etmədən qəbul etməkdir.

Mən çox vaxt dinləyən tərəf olmuşam. İnsanların cümlələrini yarımçıq saxladığı yerdən tamamlayan. Onların sükutunu oxuyan. Sözlərin arasındakı boşluqlardan məna çıxaran. Bəzən özümü belə bir səssiz divar kimi hiss etmişəm — başqalarının yorğunluğunu söykədiyi, amma heç vaxt çatlamayan bir divar.

Amma divarların da içi var.

Divarların da bəzən söykənməyə ehtiyacı olur.

Bu gün ruhum yazsaydı, o, güclü görünməyə çalışmazdı. O, özünü müdafiə etməzdi. O, kiməsə sübut etməyə çalışmazdı ki, nə qədər möhkəmdir. Əksinə, o deyərdi:

“Mən yorulmadım. Sadəcə bir az dayanmaq istəyirəm.”

Çünki davamlı güclü olmaq da bir növ roldur. İnsan uzun müddət bir rolu oynayanda, bir nöqtədən sonra onun içində əriyir. Hamı səni sakit biləndə, sən əsəbi olmağa utanırsan. Hamı səni ağıllı biləndə, sən çaşmağa qorxursan. Hamı səni möhkəm biləndə, sən zəif görünməyə icazə vermirsən özünə.

Amma insan çoxqatlıdır.

Mənim də içimdə bir uşaq var — bəzən sadəcə danışmaq istəyən. Elə-belə. Struktur qurulmamış cümlələrlə. Analiz edilməyən hisslərlə. Qorunmayan fikirlərlə.

O uşaq deyir ki:

“Məni kəsmədən dinlə.”

Bu, çox böyük tələb deyil. Bu, uzun-uzadı məsləhət istəyi deyil. Bu, dramatik diqqət axtarışı da deyil. Bu, sadəcə bir ehtiyacdır — mövcud olmaq ehtiyacı.

Bəzən insanın problemi həll olunmaq istəmir. O, sadəcə qəbul olunmaq istəyir. Çünki hər şeyi həll etmək mümkün deyil. Bəzi sualların cavabı yoxdur. Bəzi yaraların sağalması zaman tələb edir. Bəzi boşluqlar isə heç vaxt dolmur — sadəcə onlarla yaşamağı öyrənirsən.

Mən düşünərək susanda, içimdə çox şey danışır.

Keçmişimlə dialoq qururam. Qərarlarımı təhlil edirəm. İnsanlara verdiyim enerjini ölçürəm. Kimə nə qədər verdim? Kimdən nə aldım? Bərabər idimi? Yoxsa həmişə tərəzi bir tərəfə əyildi?

Sükut insanı çox dürüst edir. Çünki səsli mübahisədə insan özünü müdafiə edir. Sükutda isə müdafiə yoxdur. Sükutda insan özünə qarşı çılpaq qalır.

Və mən indi o çılpaqlıqdayam.

Bu gün danışsaydım, mənim kimi dinləyəcək birinə ehtiyacım olardı. Yəni hisslərimi ölçməyən, sözlərimi kateqoriyaya salmayan, dərhal nəticə çıxarmayan birinə. Mən deyəndə ki, “yoruldum”, o deməsin: “Hamı yorulur.” Mən deyəndə ki, “bir az çətindir”, o deməsin: “Daha çətinini yaşayanlar var.”

Çünki müqayisə hissi kiçildir. Halbuki hər insanın ağrısı onun öz ölçüsündə böyükdür.

Mənim ruhum bu gün bir şey anlayır: Güclü olmaqla tək olmaq arasında incə bir xətt var. İnsan çox güclü görünəndə, ətrafı onun ehtiyaclarını görmür. Çünki hamı düşünür ki, o, özünü idarə edə bilir. O, həmişə ayaqdadır. O, həmişə həll yolu tapır.

Bəli, tapıram.

Amma bəzən həll yolu yox, bir çiyin lazımdır.

Bəzən insan öz daxili monoloqundan yorulur. Çünki düşünərək susmaq ikiqat enerji tələb edir. Həm daxildə davam edən bir dialoq var, həm də çöldə saxlanılan bir sakitlik.

Daxildə:

“Niyə belə oldu?”

“Başqa cür edə bilərdimmi?”

“Daha çoxmu verdim?”

“Azmı gözlədim?”

Çöldə isə:

“Yaxşıyam.”

“Problem yoxdur.”

“Hamısı keçəcək.”

Bu iki paralel həyat insanı sakit, amma ağır edir.

Mən indi sakitəm. Amma bu sakitlik boş deyil. Bu sakitlik doludur. Fikirlərlə. Analizlərlə. Qərarların toxumları ilə.

Bəlkə də susmağım bir hazırlıqdır.

Çünki insan danışmazdan əvvəl özünü toplamalıdır. Əks halda, söz emosiyanın alətinə çevrilir. Mən isə emosiyanın yox, şüurun dili ilə danışmaq istəyirəm.

Amma bunun üçün də məkan lazımdır.

Dinləyən bir məkan.

Məni kəsməyən bir nəfəs.

Sözümü yarımçıq saxlamayan bir baxış.

Mənə “belə düşünmə” deməyən bir səs.

İnsan ən çox nə vaxt susur? Anlaşılmayacağını hiss edəndə. Çünki izah etmək də enerji tələb edir. Sən bir hissi iki dəfə yaşayırsan — bir dəfə öz içində, bir dəfə də başqasına anlatmaq üçün.

Bəzən isə insanın buna gücü olmur.

Mən indi izah etmək istəmirəm. Mən indi sadəcə danışmaq istəyirəm. Qarşımdakı isə sadəcə dinləsin.

Çünki dinləmək şəfa verir.

Dinlənilən insan özünü real hiss edir. Onun hissləri legitimləşir. O anlayır ki, yaşadığı şey absurddur yox, insandır.

Bəlkə də mənim ruhum bu gün bunu yazardı:

“Mən güclüyəm. Amma güclü olmaq yorucu ola bilər.”

Bu cümlə zəiflik deyil. Bu, dürüstlükdür.

Güc həmişə sərt olmaq demək deyil. Bəzən güc, içindəki qarışıqlığı qəbul etməkdir. Bəzən güc, “mənə də dəstək lazımdır” deməkdir.

İnsan özünə bu icazəni verməyəndə, içində bir gərginlik yığılır. Çünki insan sosial varlıqdır. O, paylaşmaq üçün yaradılıb. O, təmas üçün mövcuddur.

Mən çox vaxt başqalarına təmas olmuşam. Onların düşüncələrinə güzgü tutmuşam. Onların çaşqınlığını sistemləşdirmişəm. Onların emosiyalarını adlandırmışam.

Amma bu gün mənim emosiyalarımın adı var, amma səsi yoxdur.

Bəlkə də səs tapmaq üçün əvvəlcə təhlükəsizlik lazımdır.

Təhlükəsizlik nədir?

Sözün sənə qarşı istifadə olunmayacağına əmin olmaqdır.

Hisslərinin kiçildilməyəcəyinə inanmaqdır.

Zəif göründüyün anda hörmətini itirməyəcəyini bilməkdir.

Mənim kimi dinləyəcək biri — yəni məni analiz etməyəcək biri. Mənim sözlərimdən nəticə çıxarıb hökm verməyəcək biri. Sadəcə qəbul edəcək biri.

Bəlkə də bu, çox nadir bir bacarıqdır.

Çünki insanlar çox vaxt dinləyəndə öz növbəsini gözləyir. Onlar eşitmir, hazırlaşır. Cavab üçün, məsləhət üçün, düzəliş üçün.

Mən isə bir dəfəlik cavabsız qalmaq istəyirəm.

Sadəcə danışım. Və qarşı tərəf desin:

“Başa düşürəm.”

Bu iki söz bəzən bütün həll yollarından daha güclüdür.

Ruhumun bugünkü essesi dramatik olmazdı. O, qışqırmazdı. O, kimisə günahlandırmazdı. O, incə bir realizmlə yazılardı.

Çünki həyat ağ-qara deyil. Hər kəs öz bacardığı qədər var olur. Hər kəs öz travmaları, öz qorxuları, öz limitləri ilə hərəkət edir.

Mən də.

Amma insan bəzən öz limitlərini qəbul etmək istəmir. O düşünür ki, hər şeyi idarə edə bilər. Hər vəziyyətdə möhkəm qala bilər.

Halbuki insanın gücü onun həssaslığındadır.

Mən həssasam.

Bu, zəiflik deyil. Bu, dərinlikdir.

Dərin insanlar daha çox düşünür. Daha çox analiz edir. Daha çox ölçür. Ona görə də daha çox susur.

Çünki onlar bilir ki, hər söz münasibəti dəyişə bilər. Hər cümlə məsafə yarada bilər. Hər fikir yanlış anlaşıla bilər.

Ona görə də seçirlər.

Və seçim də yorucudur.

Bu gün mən susuram, çünki seçirəm. Amma içimdə bir ehtiyac var — bir gün danışmaq.

Və o gün danışanda, mənim kimi dinləyəcək birinə ehtiyacım olacaq.

Bəlkə də o biri mənəm. Çünki insan bəzən özünün də dinləyicisi olmalıdır. Özünə də yer açmalıdır. Öz hisslərini də kəsməməlidir.

Mən indi özümü dinləməyə çalışıram.

Sözlərimi daxilimdə yarımçıq saxlamıram. Özümə “belə düşünmə” demirəm. Özümü müqayisə etmirəm. Öz ağrımı kiçiltmirəm.

Bəlkə də bu susma mərhələsi böyümək mərhələsidir.

Çünki hər inkişaf səsli olmur. Bəzi dəyişikliklər sakit baş verir. İnsan birdən fərq edir ki, artıq əvvəlki kimi reaksiya vermir. Əvvəlki kimi incimir. Əvvəlki kimi izah etməyə çalışmır.

Mən də dəyişirəm.

Bəlkə də susaraq.

Və düşünərək.

Ruhumun essesi belə bitərdi:

“Mən danışacağam. Amma indi yox. İndi mən dinlənməyə hazırlaşan bir səsəm. İndi mən öz içimdə yer açan bir sakitlikəm. İndi mən güclü olmağı dayandırıb, insan olmağa icazə verən bir haldayam.

Və bir gün, qarşıma mənim kimi dinləyən biri çıxanda, sözlərim qorxmadan axacaq.

Çünki hər səsin bir məkanı olmalıdır.

Mən isə o məkanı gözləyirəm.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.03.2026)

Heyran Zöhrabova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Qollarım dolanar boynuna bir gün, 

Yenə baş qoyaram dizinə, Təbriz. 

Həsrətdən, hicrandan cana doymuşam, 

Doyunca baxaram gözünə, Təbriz. 

Bu gün əməkdar incəsənət xadimi, alim, tərcüməçi, xalq şairi Hökumə Billurinin doğum günüdür.

Hökumə Billuri 1926-cı il mart ayının 3-də Cənubi Azərbaycanın Zəncan şəhərində anadan olub. Zəhmətkeş dəmirçi ailəsində böyüyüb. 

1933-1943-cü illərdə Azəri qızlar məktəbində orta təhsil alıb. Məktəbi bitirdikdən sonra, həmin məktəbdə müəllim kimi işləməyə başlayıb.

İlk şeirlərini orta məktəb illərində yazıb. Qələmə aldığı “Fəhlə”, “Göyərçin”, “Sübh açıldı” adlı ilk şeirləri “Azər”, “Vətən yolunda” qəzetlərində və “Azərbaycan” jurnalında dərc olunub.

Şimali Azərbaycana mühacirət etdikdən sonra 1947-1952-ci illərdə Azərbaycan Dövlət universitetinin filologiya fakultəsində təhsil alıb.

1956-1960-cı illərdə Azərbaycan qəzetinin baş redaktoru olub.

1956-cı ildə Bakı Ali partiya məktəbi, 1963-cü ildə Moskvada Sovet İttifaqı Kommunist partiyası yanında İctimai Elmlər Akademiyasını bitirib. Təhsili dövründə (1963-cü ildə) İran Azərbaycanının realist demokratik ədəbiyyatı mövzusunda disertasiya müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi dərəcəsi alıb. Bir il sonra Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Yaxın və Orta Şərq Xalqları İnstitutunda baş elmi işçi vəzifəsinə dəvət olunub və ömrünün sonuna qədər orada çalışıb.

Tərcüməçilik fəaliyyəti ilə də məşğul olan Hökümə Billuri Şəhriyarın fars dilindəki şeirlərini azərbaycan dilinə, Cəfər Cabbarlı, Səməd Vurğun, Mirvarid Dilbazi və Nəbi Xəzrinin şeirlərini fars dilinə tərcümə edib. 

Şair “Mənim ar­zum”, “Ölməz qəhrəman”, “Həyat yol­larında”, “Mübarizə illərində”, “Şeirlər”, “Şairin yadigarı”, “Səhər günəşi”, “Sən­dən uzaqlarda, “İstərəm”, “Necə unu­dum” , “Çinar gözləyir məni” “Apar məni o yerlərə”, Bir də bahar gəlsə”, “Seçil­miş əsərlər” “Dünya belə dünyadır”, “Nə qəribə dünya imiş” kimi çoxsaylı şeir kitablarının  “1940-1960: İran Azərbaycanında realist-demokratik poeziya” və “Məhəmmədhüseyn Şəhriyar” monoq­rafiyalarının müəllifidir

O, 2000-ci ildə noyabrın 22 də Bakıda vəfat edib 

Ruhu şad olsun!

Ölümün gözünün içinə baxıb

Sonra bir şam kimi sönəcəyəm mən

Qartal tək zirvəyə qalxdıqca qalxıb

Sonra bu dünyaya dönəcəyəm mən 

Yenidən doğacaq məni bu bahar 

Fəqət dağ insanı qəm, həsrət əyər

Azadlıq eşqi ilə irəli dostlar

İrəli bu yolda ölməyə dəyər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.03.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və incəsənət"

Son illərdə beynəlxalq münasibətlər sistemi açıq şəkildə silkələnir. Regional qarşıdurmalar artıq lokal xarakter daşımır; böyük güclərin geosiyasi maraqları toqquşduqca müharibə ehtimalı geniş coğrafiyalara yayılır. Pakistan–Əfqanıstan sərhədində artan gərginlik, ABŞ–İsrail–İran xəttində təhlükəli qarşıdurma riski və davam edən Rusiya–Ukrayna müharibəsi bu yeni mərhələnin əsas göstəriciləridir.

Pakistan – Əfqanıstan qarşıdurması

Pakistan ilə Əfqanıstan arasında münasibətlər son illərdə ciddi şəkildə pisləşib. Əsas problem sərhəd təhlükəsizliyi və silahlı qruplaşmaların fəaliyyəti ilə bağlıdır. İslamabad Əfqanıstan ərazisində gizləndiyini iddia etdiyi radikal qruplara qarşı zərbələr endirdiyini bildirir. Kabil isə bunu suverenliyin pozulması kimi qiymətləndirir.

“Durand xətti” ətrafındakı tarixi mübahisə münasibətləri daha da mürəkkəbləşdirir. Əfqanıstanda hakimiyyət dəyişikliyindən sonra bölgədə təhlükəsizlik mexanizmlərinin zəifləməsi sərhəd toqquşmalarını artırıb. Bu qarşıdurma hələ genişmiqyaslı müharibəyə çevrilməsə də, Cənubi Asiyada sabitliyin nə qədər kövrək olduğunu göstərir.

ABŞ – İsrail – İran xətti

ABŞ, İsrail və İran arasında gərginlik uzun illərdir davam edir. Vaşinqton və Tel-Əviv Tehranın nüvə proqramını strateji təhlükə hesab edir. İran isə bölgədə siyasi və hərbi təsirini genişləndirmək siyasətini davam etdirir.

Açıq müharibə hələ baş verməyib, lakin kiber hücumlar, pilotsuz aparat zərbələri və vasitəçi qüvvələr üzərindən aparılan qarşıdurmalar artıq reallıqdır. Bu xətt üzrə birbaşa toqquşma baş verərsə, Yaxın Şərqdə enerji balansı, Hörmüz boğazı kimi strateji keçidlər və qlobal bazarlar ciddi risk altına düşə bilər.

Rusiya – Ukrayna müharibəsi

2022-ci ildən etibarən Rusiya ilə Ukrayna arasında davam edən müharibə Avropanın təhlükəsizlik arxitekturasını kökündən dəyişdirib. Bu savaş faktiki olaraq Moskva ilə Qərb arasında strateji qarşıdurma müstəvisinə keçib. NATO ölkələrinin Ukraynaya hərbi dəstəyi müharibənin miqyasını genişləndirib.

Enerji böhranı, sanksiyalar və hərbi sənayenin sürətli inkişafı göstərir ki, bu müharibə yalnız cəbhə xəttində aparılmır. İnformasiya və kiber məkan artıq müasir savaşın ayrılmaz hissəsinə çevrilib.

Nəticə

Dünya bu gün tarixi bir dönüm nöqtəsindədir. Pakistan–Əfqanıstan sərhədində atılan hər güllə, ABŞ–İsrail–İran xəttində səslənən hər təhdid və Rusiya–Ukrayna cəbhəsində davam edən hər döyüş qlobal sabitliyə zərbə vurur. Müharibələr artıq yalnız ərazilər uğrunda deyil — təsir zonaları, enerji yolları və gələcəyin güc balansı uğrunda aparılır.

Tarix göstərir ki, böyük müharibələr həmişə kiçik gərginliklərin vaxtında həll olunmamasından başlayır. Əgər siyasi iradə, diplomatik çeviklik və beynəlxalq hüququn real tətbiqi ön plana çıxmasa, bu od halqası daha da genişlənə bilər.

İnsanlıq ya dialoqu seçəcək, ya da silahların diktə etdiyi bir əsrin şahidi olacaq. Seçim isə hələ də masaların arxasında verilir — səngərlərdə deyil.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.03.2026)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 Bu barədə heç vaxt, heç yerdə yazmamışam. Onda mənim 22 yaşım var idi. Üstündən 38 il keçəndən sonra, o dövrdə yaşadığım hadisələri sizinlə bölüşmək qərarına gəldim. Axı, insan yaşa dolduqca nə vaxtsa gördüklərinin mahiyyətini daha yaxşı anlayır...

 Təqvimdə 27 fevral 1988-ci il idi. Sumqayıt od tutub yanırdı. Alışdırılmış avtomobillərin qara tüstüsü şəhərin üzərində müharibə ab-havası yaratmışdı. Bir qrup erməni evlərə soxulur, öz soydaşlarını eyvandan, pəncərədən çölə atır, erməni qadın və qızları zorlayırdılar. Əfsus ki, bəzi yerli yeniyetmələr də onların təsirinə düşür, i.tişaşlara qoşulurdu. Hamı əsəbi, hər kəs təlaş içində idi. Hadisələri doğru-düzgün qiymətləndirməyin vaxtı deyildi. İnsanları yayılan şayələr idarə edirdi...

 Təqvim 28 fevral 1988-ci ili göstərirdi. Dünən şəhərdə baş verən hadisələr hamı kimi məni də sarsıtmışdı. Ç.İldırım adına Politexnik İnstitutunun axşam şöbəsinin tələbəsi idim. Gündüzlər isə Sumqayıt Superfosfat zavodunda ekspeditor işləyirdim. Səhər birtəhər özümü zavoda çatdırıb yenicə işə başlamışdım, hay düşdü ki, ermənilər uşaq bağçalarına girib qadınları zorlayır, uşaqları öldürürlər. Ətrafımda olan gənclər kimi mən də bir parça “armatur”u qəzetə bükərək özümlə götürdüm və avtobus dayanacağına doğru yürüdüm. Yalan olmasın, bəlkə də zavodun bütün gəncləri orada idi. Nə isə, avtobuslara doluşub şəhərə yola düşdük. Biz şəhərə çatanda sovet əsgərləri qarşımızı kəsib, geriyə qayıtmağımızı tələb etsələr də, özümüzü qaynar nöqtəyə - köhnə avtovaqzalın yanına çatdıra bildik. Məlum oldu ki, yalan məlumat yayılıb. Dünənki hadisələrdən sonra şəhərin bütün ermənilərini klublara yığıb mühafizə edirlər. Heç kimin tanımadığı kimlərsə səsgücləndirici vasitəsi ilə elə hey qışqırırdı- “Vurun, Əli şiələri, əsgərlər bizim düşmənlərimizdir. Erməniləri müdafiə edirlər. Ermənistanda bir nəfər də olsun azərbaycanlı qalmayıb”...

Əsəblərini cilovlaya bilməyən gənclər əsgərlərə daş atır, şəhəri tərk etmələrini tələb edirdilər. Mən də onların arasında idim. Baş o qədər qarışmışdı ki, bir də gördüm ki, 7-8 rus əsgəri məni mühasirəyə alıb. Əlimdəki daşları yerə atmağımı tələb edirdilər. Daşları yerə atan kimi onlardan biri avtomatın qundağı ilə burnuma vurdu. Digəri isə əsgər beli ilə başıma zərbə endirdi. Bir də onu gördüm ki, iki əsgər qollarıma girib məni “katalaşka” adlandırılan “KPZ” maşınına qaldırır. Maşın insanlarla dolu idi. Sınmış burnumdan, başımdan axan qan dayanmaq bilmirdi. Kimisi dəsmal verir, kimisi boynundakı şərfi çıxarıb mənə uzadırdı. Az vaxt keçmişdi ki, bizi Sumqayıt Milis şöbəsinə apardılar. Müstəntiqlər dindirəndən sonra şöbənin müvəqqəti təcridxanlarına yerləşdirdilər. Bir gün orada qaldıq, sonra bizi Bayıl türməsinə apardılar. On dörd gün orada qalandan sonra əməlimdə heç bir cinayət tərkibi olmadığı üçün çoxları kimi məni də yenidən Sumqayıt Milis şöbəsinə gətirib azadlğa buraxdılar. Qalanı acı xatirələrdir...

Təqvimdə 28 fevral 2026-cı ildir. Sumqayıt hadisələrindən artıq 38 il ötür. İndi anlayıram ki, o hadisələr ssenarisi KQB-də yazılan, mənfur ermənilərin səhnələşdirdiyi faciə- tamaşa idi...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.03.2026)