Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi, Beyləqan rayon Mədəniyyət Mərkəzinin rejissoru, "Gənclik" xalq teatrı rəhbəri, "Haberdili.com"un Azərbaycan təmsilçisi

Səhərin ilk işığı pəncərənin nazik tül pərdəsindən süzülüb otağın divarlarına səssizcə yayılırdı. O işıq nə tam oyanmış günəşin cəsarətini daşıyırdı, nə də gecənin qaranlığını özündə saxlayırdı. Sanki iki dünyanın arasında qalmış bir nəfəs idi – nə keçmişin, nə də gələcəyin tam aid olmadığı bir an.

Aysel həmin işığın içində gözlərini açdı. Bir neçə saniyə harada olduğunu xatırlamağa çalışdı. Tavandakı çatlar, divardakı köhnə saat, stolun üstündə yarımçıq qalmış dəftər… Bəli, bu onun otağı idi. Bu onun həyatının sakit, amma içində qopan fırtınaları gizlədən bir küncü idi.

Saatın tıqqıltısı otaqda qəribə bir ahəng yaradırdı. Hər tıqqıltı sanki onun içindəki bir sualı daha da dərinləşdirirdi: İnsan öz həyatını nə vaxt anlayır? Ya da anlayırmı ümumiyyətlə?

Aysel yavaşca qalxıb pəncərəyə yaxınlaşdı. Küçə hələ tam oyanmamışdı. Bir neçə adam tələsik addımlarla gedir, uzaqdan bir avtobusun səsi eşidilirdi. Hər kəsin bir istiqaməti, bir məqsədi var kimi görünürdü. Amma Aysel özündə o istiqaməti tapa bilmirdi.

O, stolun yanına qayıtdı. Açıq qalan dəftərinə baxdı. Dünən gecə yazmağa çalışdığı cümlə yarımçıq qalmışdı:

"Bəzən insanın ən böyük susqunluğu danışa bilmədiyi sözlərdən deyil, hiss edə bilmədiyi hisslərdən yaranır..."

Aysel qələmi götürdü, amma yazmadı. Çünki o cümlənin davamını bilmirdi. Bəlkə də o cümlə elə yarımçıq qalmalı idi.

Ayselin uşaqlığı dəniz qoxulu bir şəhərdə keçmişdi. Həmin şəhərdə külək heç vaxt tam dayanmazdı. Külək bəzən sakitcə saçları oxşayardı, bəzən isə qəzəblə qapıları çırpardı. Onun anası deyərdi ki, “külək bu şəhərin yaddaşıdır – kim nəyi unutsa da, o xatırlayır.”

Anası… Aysel bu sözü düşünəndə ürəyində qəribə bir boşluq yaranırdı. Sanki o söz bir zamanlar çox isti idi, indi isə yalnız xatirə kimi qalmışdı.

Onun anası həmişə sakit danışardı. Sözlərini seçərək, tələsmədən. Sanki hər cümlə bir toxum idi və o toxumun harada, necə bitəcəyini düşünərək səpirdi. Aysel uşaq olanda tez-tez soruşardı:

— Ana, niyə belə yavaş danışırsan?

Anası gülümsəyərdi:

— Çünki sözlər də insan kimidir, qızım. Onlara da hörmət etmək lazımdır.

Aysel o zaman bunu tam anlamazdı. Amma illər keçdikcə başa düşdü ki, bəzi sözlər doğrudan da ehtiyatla deyilməlidir. Çünki yanlış zamanda deyilən doğru söz belə yaralaya bilər.

Universitet illərində Aysel ədəbiyyata daha da bağlandı. O, kitabların içində özünü tapırdı. Hər hekayə, hər şeir onun içində yeni bir pəncərə açırdı. Amma qəribə idi ki, o qədər sözlərin içində olsa da, öz sözlərini tapmaqda çətinlik çəkirdi.

Onun müəllimlərindən biri bir dəfə demişdi:

— Yazmaq istəyən insan əvvəlcə susmağı öyrənməlidir.

Bu cümlə Ayselin yaddaşına həkk olunmuşdu. O, susmağı öyrənmişdi. Hətta bəzən həddindən artıq susurdu. İnsanlar onun sakitliyini ya anlaşılmazlıq kimi qəbul edirdi, ya da məsafə kimi.

Amma heç kim bilmirdi ki, o susqunluğun içində nə qədər səs var.

Bir gün universitet kitabxanasında oturarkən o, köhnə bir kitab tapdı. Kitabın üz qabığı solmuşdu, səhifələri saralmışdı. Amma kitabın içində qəribə bir istilik vardı. Sanki o kitab yalnız oxunmaq üçün yox, hiss olunmaq üçün yazılmışdı.

Aysel kitabı açdı. İlk səhifədə yazılmışdı:

"Bu kitabı oxuyan hər kəsə: Əgər özünü itirdiyini hiss edirsənsə, deməli, hələ tapılacaq bir yerin var."

Bu cümlə Ayselin ürəyinə toxundu. O, kitabı götürüb evə apardı. Günlərlə o kitabı oxudu. Hər səhifədə özündən bir parça tapırdı. Sanki müəllif onun düşüncələrini, qorxularını, ümidlərini yazmışdı.

Amma kitabın sonunda müəllifin adı yox idi. Heç bir məlumat yox idi. Bu da Ayseli daha da düşündürürdü. Kim idi bu insan? Niyə öz adını gizlətmişdi?

Bəlkə də bəzi hekayələr müəllifindən daha önəmlidir.

İllər keçdi. Aysel artıq işləyirdi. Həyatı müəyyən bir ritmə düşmüşdü. Səhər işə gedir, axşam qayıdır, bəzən yazmağa çalışırdı. Amma içindəki o boşluq hələ də dolmamışdı.

Bir axşam yağış yağırdı. Şəhər işıqlarının altında yağış damcıları sanki parıldayırdı. Aysel pəncərənin qarşısında dayanıb o mənzərəni izləyirdi. Birdən qəribə bir hiss keçirdi – sanki bu an daha əvvəl də yaşanmışdı.

O, tez dəftərini götürdü və yazmağa başladı. Bu dəfə sözlər gəlirdi. Dayanmadan, tərəddüd etmədən. Sanki içində illərlə yığılan hisslər nəhayət ki, yol tapmışdı.

O yazdı:

"İnsan bəzən özünü tapmaq üçün itirməlidir. Çünki itmək yalnız yox olmaq deyil, həm də yenidən yaranmaqdır. Hər itirilmiş yol, əslində, yeni bir istiqamətin başlanğıcıdır."

Aysel yazdıqca yüngülləşirdi. Sanki hər cümlə onun içindən bir yükü götürürdü.

Bir neçə ay sonra o, yazdıqlarını bir nəşriyyata göndərdi. Heç bir gözləntisi yox idi. Sadəcə, yazdıqlarının bir yerə çatmasını istəyirdi.

Günlər keçdi. Sonra həftələr. O artıq cavab gözləmirdi.

Bir gün işdən qayıdanda poçt qutusunda bir zərf gördü. Zərfin üstündə onun adı yazılmışdı. Əlləri bir az titrəyərək zərfi açdı.

Bu, nəşriyyatdan gələn məktub idi.

Onlar yazmışdılar ki, Ayselin yazısı onları təsirləndirib və çap etmək istəyirlər.

Aysel o an nə hiss etdiyini izah edə bilmədi. Sevinc, qorxu, təəccüb… Hamısı bir-birinə qarışmışdı.

Amma ən çox hiss etdiyi şey bu idi: o, nəhayət, öz səsini tapmışdı.

Kitab çap olundu. İnsanlar oxudu, bəziləri yazdıqlarında özlərini tapdı. Bəziləri isə sadəcə keçdi. Amma bu artıq Aysel üçün o qədər də önəmli deyildi.

Çünki o başa düşmüşdü ki, yazmaq başqaları üçün yox, əvvəlcə özü üçün bir ehtiyacdır.

Bir gün o, yenə kitabxanaya getdi. Uşaqlıqdan tanıdığı o köhnə qoxu, o səssizlik hələ də oradaydı. O, təsadüfən bir rəfin qarşısında dayandı.

Və orada… o köhnə kitabı gördü.

Eyni solmuş üz qabığı, eyni saralmış səhifələr.

Aysel kitabı götürdü və son səhifəsinə baxdı. Bu dəfə orada kiçik, demək olar ki, görünməyən bir yazı vardı:

"Bəzi hekayələr müəllifini gözləyir."

Aysel gülümsədi.

Bəlkə də o kitabın müəllifi heç vaxt önəmli olmamışdı. Bəlkə də hər oxuyan insan o kitabın bir hissəsini yenidən yazırdı.

O kitabı yerinə qoydu və sakitcə kitabxanadan çıxdı.

Küçədə yenə külək əsirdi.

Amma bu dəfə o külək yad deyildi.

O, tanış idi.

Sanki deyirdi:

"Sən artıq yolunu tapmısan."

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ulduz” jurnalı ilə birgə Biri ikisində layihəsində sizlərə filologiya elmləri doktoru Pərvanə Məmmədlinin Güney Azərbaycan ədəbiyyatı barədə yazıları təqdim edilir.

Pərvanə Məmmədli

1978-79-cu illər İran inqilabı                      

1978-79-cu illər İran inqilabı xarakterinə görə çox unikal idi. Ölkəni az qala amerikanların əli ilə idarə edən şaha islamçı dindarların və solçu əqidə-əhvallı kütlənin nifrətinin səbəbləri az deyildi. İran dünyanın çoxmillətli dövlətlərindən olduğu üçün milli problemləri də yetərincə idi. Elə xalqın ayağa qalxması, küçə və xiyabanlara çıxması sosial, siyasi, mədəni qatlardakı çatlarla bağlı idi. Səslənən şüarlarda, çıxışlarda, yazılan elamiyyələrdə bu aydın görünürdü. Amma həlledici məqamda monarxiyaya qarşı yönəlmiş demokratik xalq inqilabı birdən istiqamətini kəskin dəyişdirib nəticədə İslam təmayüllü oldu.

Unutmayaq ki, İranda din amili həmişə güclü olub. Və Xomeyni kimi nüfuzlu din xadimi xalqı öz ardınca apara bildi. 1978-ci ilin əvvəlində şaha, rejimə qarşı baş qaldırmış antiimperialist, antimonarxist xalq hərəkatı sonda İslam inqilabı kimi tarixə daxil oldu (bir çox mənbələrdə haqlı olaraq, onu ilkin başlanğıcda olduğu kimi, 1978-79-cu illər İran inqilabı adlandırırlar).

          1978-79-cu illər İran inqilabından sonra yaradıcı ziyalılarda millətsevərlik, türkçülük hissləri daha da gücləndi. Xalqın uzun illər yaddaşında qalıb yaşayan aşıq yaradıcılığına, dastanlara, qəzəl janrına geniş meydan açıldı. 1980-90-cı illərdən başlayaraq, ədəbi prosesdə canlanma baş verdi. Ədəbiyyata yeni nəsil, yeni dalğa gəldi. Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatında ağır terror və repressiyalara baxmayaraq, istibdad dövründə də doğma dildə xalqın narazılıq, nifrət və qəzəb duyğusunu əks etdirən şeirlər, hekayələr yazılmış, folklor nümunələri toplanmışdır. Təbii ki, bu əsərlərin əksəriyyəti işıq üzü görməmiş, bəziləri isə məhv edilmişdi. “Sandıq ədəbiyyatı” adı qazanmış bu əsərlərin ələ düşəni yeri gəldikcə çap olunmuş, oxuculara çatdırılmışdır. Şairlər 1979-cu il aprel inqilabına qədər və ondan sonrakı dövrdə yazdıqları əsərləri dərc etdirməklə xalqda özünəqayıdış, özünüdərk ruhu aşılamağa, milli birlik yaratmağa çalışmışlar. Başlanğıcda xalq inqilabı olub sonralar başqa məcraya yönələn inqilab xalqı ağ günə çıxarmadı. Bu isə öz bədii əksini H.Sahir, H.Tərlan, Çayoğlu, F.Həsari, S.Salis və M.Məhzunun yazdığı tənqidi yazılarda tapdı. İnqilabın yaratdığı dalğa, sonra 8 il davam edən İran-İraq müharibəsi, daha sonra inqilabçı qüvvələrin məğlubiyyəti ədəbiyyata da təsir etdi. O dövrün ən uğurlu yazıçı və şairləri təqiblərdən əziyyət çəkmiş, bir çoxu dünyasını dəyişmişdi. 

Güney azərbaycanlılar ictimai-siyasi sahədə milli istək və arzularını reallaşdıra bilməsələr də, 1978-1979-cu illər İran inqilabı mədəni həyatın gedişində xüsusi bir canlanma, dirçəliş mərhələsinin yaranmasına səbəb oldu. 1978-79-cu illər İran inqilabından sonra Güney Azərbaycanda sanki bir mətbuat bumu yaşandı. Belə ki, bədii əsərlərin çoxu kitablardan çox qəzet və jurnallarda yayılırdı. (Belə hal Məşrutə inqilabı illərində də olmuşdu. – P.M.) Bir-birinin ardınca nəşr olunan qəzet və jurnallarda əsas yeri poeziya tuturdu. Çünki şeirlər başqa janrlara nisbətən daha böyük imkanlara malik idi və aktual mövzulara dərhal müdaxilə edirdi. Ümumiyyətlə, Güney ədəbiyyatında, bütün Şərqdə olduğu kimi, poeziya başqa janrlarla müqayisədə həmişə hökmran mövqedə olub.

Keçən əsrin qırxıncı illərinin ortalarında ilk dəfə əlinə qələm almış gənc istedadlar bir də otuz ildən artıq bir müddətdən – İslam inqilabının qələbəsindən sonra Azərbaycan dilində nəşr olunan müxtəlif jurnalların səhifələrində öz yaradıcılıqlarını davam etdirməyə imkan tapdılar.

1978-79-cu illər İran inqilabından sonra yaradıcı ziyalılarda millətsevərlik, türklük hissləri daha da gücləndi. Xalqın uzun illər yaddaşında qalıb yaşayan aşıq yaradıcılığına, dastanlara, qəzəl janrına geniş meydan açıldı. 1980-90-cı illərdən başlayaraq, ədəbi prosesdə canlanma baş verdi. Ədəbiyyata yeni nəsil, yeni dalğa gəldi.

Güney Azərbaycan ədəbiyyatında ağır terror və repressiyalara baxmayaraq, istibdad dövründə də doğma dildə xalqın narazılıq, nifrət və qəzəb duyğusunu əks etdirən şeirlər, hekayələr və s. yazılmış, folklor nümunələri toplanmışdır. Təbii ki, bu əsərlərin əksəriyyəti işıq üzü görməmiş, bəziləri isə məhv edilmişdi. Onlardan ələ düşəni yeri gəldikcə çap olunur, oxuculara çatdırılırdı. Güney Azərbaycan ədəbi fikrinin görkəmli nümayəndələri ətrafda baş verən olayları əks etdirən mətbu orqanlarına xalqla ünsiyyət tribunası kimi baxırdılar. Şairlər 1979-cu il aprel inqilabına qədər və ondan sonrakı dövrdə yazdıqları əsərləri dərc etdirməklə xalqda özünə qayıdış, özünüdərk ruhu aşılamağa, milli birlik yaratmağa çalışırdılar. Başlanğıcda xalq inqilabı olub, sonralar başqa məcraya yönələn inqilab xalqı ağ günə çıxarmadı. Bu isə öz bədii əksini H.Sahir, H.Tərlan, Çayoğlu, F.Həsari, S.Salis və M.Məhzunun yazdığı tənqidi yazılarda tapdı. İnqilabın yaratdığı dalğa, sonra 8 il davam edən İran-İraq müharibəsi, daha sonra inqilabçı qüvvələrin məğlubiyyəti ədəbiyyata da təsir etdi. O dövrün ən uğurlu yazıçı və şairləri təqiblərdən əziyyət çəkdi, bir çoxu dünyasını dəyişdi. Qalanları isə dövlətin yaratdığı ideoloji ədəbiyyat – din ədəbiyyatı və müharibə ədəbiyyatına mənsub oldu.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Evdə oturmaqdan sıxılıb həyətə çıxdı. Fərqli havanı ciyərlərinə çəkdikcə sanki həyat ona daha maraqlı görünməyə başladı. Bəlkə də bu hiss, udduğu havanın təravətindən, ya da həmin anın özünəməxsusluğundan yaranirdı. Bəzən insan sadəcə bir neçə dəqiqəlik küçəyə çıxmaqla belə anlayır ki, həyat yalnız onun yaşadıqlarından ibarət deyil.

Bakı nə çox kiçikdir, nə də həddindən artıq böyük. Amma bu şəhərin içində min fərqli həyat var. Hər küçədə, hər avtobusda, hər pəncərənin arxasında ayrı bir taleyin səsi eşidilir. Kimsə bu gün xoşbəxtdir-  nişanlanır, şəkillər çəkdirir, gələcək planları qurur. Başqa biri isə eyni saatlarda xəstəxana dəhlizində səssizcə oturub, nişanlısının əməliyyatdan çıxmasını gözləyir. Bir tərəfdə gülüş səsləri yüksəlir, digər tərəfdə isə dualar pıçıldanır. Bir yerdə polis öz peşəsini yerinə yetirib oğrunu bölməyə aparır. Bölmənin dəhlizində bir küncdə isə  ana  oğlunun günahkar olub-olmamasından asılı olmayaraq   onun yolunu gözləyir. Çünki ana üçün övladın günahı olmur, onun yalnız dərdi olur. Ana ürəyi… dağ kimi ağır, amma yenə də dözümlü.

Bir həyətdə uşaqlar qaçıb-gülür, gizlənqaç oynayır, səs-küy salırlar. Onların dərdi oyunun bitməsidir. Amma eyni anda başqa bir pəncərənin arxasında kimsə səssizcə baxıb deyir:

“Kaş mən də yeriyə biləydim…”

Bir az uzaqda başqa bir qız güzgünün qarşısında dayanıb özünü bəyənmir:

“Kaş gözlərim yaşıl olaydı…”

Amma bu şəhərdə elə biri də var ki, bütün arzusu sadəcə budur:

“Kaş görə biləydim".

Səhər tezdən işə tələsən insanlar var.  Avtobusda sıxlıqdan narazı olanlar, gecikdiyinə görə əsəbiləşənlər. Amma həmin avtobusda bəlkə də biri var ki, aylarla iş tapa bilməyib və o sıxlıq onun üçün bir şansdır,  yeni bir gün, yeni ümiddir.

Kimsə kafedə oturub bahalı qəhvə sifariş edir, həyatından şikayət edir. Digər masada isə biri telefonuna baxıb kartındakı son pulu hesablayır: “Bunu xərcləsəm, sabah nə edəcəyəm?”

Bir qız imtahandan aşağı bal aldığı üçün ağlayır, gələcəyinin məhv olduğunu düşünür. Amma eyni şəhərdə bir ana var ki, uşağının ümumiyyətlə oxuya bilmədiyi ilə barışmağa çalışır. Digər tərəfdə isə universitetə qəbul olmuş, həyatının ən səhv qərarlarını vermiş gənc tələbə...

Bir evdə toy hazırlığı gedir- musiqi, şənlik, qonaqlar. Digər evdə isə eyni gündə yas qurulur. Həyat birinə ən gözəl anlarını yaşadarkən, digərinə ən ağır sınağını verir.

Bir qadın var ki, yoldaşı hər gün içki içib gec saatlarda evə gəlir. O, çıxış yolu tapa bilmir, içində sıxılır, dostuna danışır. Dostu isə sakitcə deyir:

“Şükür et, sənin heç olmasa yoldaşın var,  mənim o da yoxdur”.

Bir gənc var  hər gün sosial şəbəkədə gülümsəyən şəkillər paylaşır. Hamı onu xoşbəxt sanır. Amma gecələr telefonunu kənara qoyanda səssizcə düşünür: “Mən niyə xoşbəxt deyiləm?”

Başqa biri isə heç nə paylaşmır, amma daxilində sakitlik tapıb. Bu şəhərdə hər kəs nəyinsə yoxluğunu yaşayır. Kimdə olan, başqasına çatmır. Kim üçün adi olan, başqası üçün əlçatmaz arzudur. Bəzən dostlarımızla eyni hadisəni yaşadığımızı düşünüb “bəxtimiz eynidir” deyirik. Amma əslində, hər kəsin yolu fərqlidir. Hər kəsin yükü, dərdi, sevinci özünəməxsusdur. Heç kim tam olaraq digərinin həyatını yaşamır. Eyni küçədən keçirik, eyni havanı uduruq, eyni şəhərdə yaşayırıq, amma tamam fərqli dünyaların içindəyik.

Bəlkə də həyatın ən böyük həqiqəti budur:

bir şəhərdə yaşayırıq, amma min fərqli taleyin içində…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

İsmayıl Şıxlinin anadan olmasının 107-ci ildönümü də arxada qaldı.

İllər ötdükcə onun adı Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi salnaməsinin ən ön vərəqlərindən birini təşkil edir...

Son dərəcə dinamik, özünə güvənən, müstəqil düşüncəli, azad bir insan idi. İnsani keyfiyyətləri o dərəcədə yüksək idi ki, xalq içində bir şəxsiyyət kimi böyük nüfuz qazana bilmişdi. Dostları üçün çox şeylər etmişdi. İnsanlara yardımçı olmağı və onların problemlərini bölüşməyi sevərdi. Göstəriş almaqdan xoşlanmaz, inadcıl, öz sözündən dönməzdi. Yeri gələndə sərt çıxışları ilə auditoriyanı lərzəyə gətirə bilirdi...

1919-cu il martın 22-də Qazaxın İkinci Şıxlı kəndində müəllim ailəsində dünyaya gəlmişdi. Kosalar kəndində ibtidai məktəbi bitirib, üç il Qazax pedaqoji məktəbində təhsil almışdı. Bir il Kosalar kənd orta məktəbində baş dəstə rəhbəri və müəllim işlədikdən sonra Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun dil və ədəbiyyat fakültəsində təhsilini davam etdirmişdi. Oranı bitirərək bir il Qazax rayonunun Kosalar kənd orta məktəbində dərs hissə müdiri işləmişdi. İkinci dünya müharibəsinə qatılmış, sovet ordusu tərkibində ön cəbhələrdə siravi əsgər olmuşdu. Ordudan tərxis edildikdən sonra altı ay Kosalar kənd məktəbində tədris hissə müdiri, Azərbaycan Pedaqoji İnstitunun filologiya fakültəsində aspirant, müəllim, baş müəllim olmuş, xarici ölkələr ədəbiyyatı kafedrasının müdiri, bir müddət Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının katibi vəzifələrində çalışmısdı. Daha sonra "Azərbaycan" jurnalında baş redaktor, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının birinci katibi, SSRİ Yazıçılar İttifaqının katibi olmuşdu. 1986-cı ildə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının sədri, 1991-ci ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Ağsaqqallar Şurasının sədri seçilmişdi. 1995-ci il iyulun 26-da vəfat edib...

O, dünyaya gələndə Azərbaycan Demokratik Respublikası cəmi bir il idi ki, qurulmuşdu. Ölkədə güclü ictimai-siyasi proseslər gedirdi. Atası Qəhrəman kişinin halal müəllim süfrəsində gələcək şöhrətindən xəbərsiz böyüyürdü. Və bir gün, on doqquz yaşında ikən ilk "Quşlar" şeiri "Ədəbiyyat" qəzetində dərc olundu. Bu onda böyük həvəs yaratdı. Başı müharibəyə qarışsa da qələbədən bir il sonra "İnqilab və mədəniyyət" jurnalında çap etdirdiyi "Həkimin nağılı" hekayəsi ilə mükəmməl ədəbi yaradıcılığa başladı. O vaxtdan son nəfəsinədək özünü ədəbiyyata həsr etdi...

Başladığı işi sona çatdırmağı xoşlayırdı. Möhkəm iradə və fiziki gücə, eyni zamanda idarəetmə qabiliyyətinə sahib idi. Həllini tapmamış problemlərə nifrət edirdi. Davamlı olaraq yenilik arzusunda olması onun ən diqqət çəkən xüsusiyyətlərindən biri olub. Heç zaman özünü məhdudlaşdırmağa çalışmazdı. Ona nəyisə bəyəndirməyə cəhd etmək mənasız olsa da olduqca həssas insan idi...

Ərsəyə gətirdiyi əsərlər çoxdur. Amma ona ümumxalq məhəbbəti gətirən əsəri isə “Dəli Kür” oldu. Bəlkə də əsərin baş qəhrəmanı Cahandar ağa obrazı onun daxili dünyasının təzahürü idi. Onun vasitəsi ilə Cahandar ağanı sevdik, qəlbimizdə, yaddaşımızda yuva qurdu. Nə qədər ki, Cahandar ağa yaşayır, haqqında söhbət açdığım xalq yazıçısı İsmayıl Şıxlı da yaşayacaq. Bəli, illər ötəcək, əsrlər bir-birini əvəz edəcək, Azərbaycan ədəbiyyatının Cahandar ağası- İsmayıl Şıxlı heç zaman unudulmayacaq...

…Ruhun şad olsun, böyük ustad!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Xəbər alsam Muğanımdan, Milimdən,

Nazlı Bakım, o neft qoxan gülümdən,

Kim demiş ki, düşmüş adı dilimdən...

Azərbaycan, mənim ana yurdum oy!...

Ölməz eşqim, içimdəki dərdim oy!..

Çiçəkli qoynunda bir bağça tikdim

Sulamaq üçün göz yaşları tökdüm

Gecə-gündüz əməyini mən çəkdim.

Yoldu meyvəsini yellər, a dağlar!..

Gizli yol kəsmədim, qaçaq olmadım,

Sakin bir həyatı pozmadım mən ki!...

Dost üçün qanlı bir bıçaq olmadım,

Heç bir qətlə fərman yazmadım mən ki!...

Sormayın kimlərdənəm, haralıyam, a dostlar,

Könüldən fırtınalı, buralıyam, a dostlar,

Qızıl bir qurşun aldım, yaralıyam, a dostlar!

Bunlar onun müxtəlif şeirlərindən misralardır… Milli istiqlal poeziyamızın ən duyğusal, parlaq və səmimi simalarından biri, həyatı ictimai-siyasi tufanlardan, burulğanlardan, fırtınalardan keçən, məşəqqətlərin girdabına atıldıqca vətən eşqi, yurd sevgisi sönmək bilməyən, hiss və duyğuların "boğulmayan səs"inə, müqtədir carçısına çevrilən Almas İldırımın misralarıdır.

Almas İldırım 1907-ci il mart ayının 24-də Bakının Qala kəndində anadan olub.

1928-ci ildə şeirlərində ifadə olunan millətçi ismarıclarına görə Dağıstana sürgün olunub.  Sürgündə "Dağlardan xatirələr", "Ləzgi elləri", "Krımda axşamlar", "Səlimxan" və "Günah kimdədir?" adlı şeirlərini yazıb. 1930-cu ildə Bakıya qayıdıb "Dağlar səslənərkən" şeirlər məcmuəsini nəşr etdirib. Lakin kitab senzuradan keçməyib şairin Azərbaycan Yazıçılar Birliyindən qovulmasına səbəb olub.

 Bu dəfə o Türkmənistana sürgün edilib. Orada bir müddət məktəb direktoru vəzifəsində çalışıb. Azərbaycandan Aşqabada göndərilən bir KQB agenti (Əkbər Ruhi) öz müşahidələri əsasında belə nəticəyə gəlib ki, "Almas İldırım ideolojimiz üçün zərərli bir insandır…". Bundan sonra Türkmənistanda qalmaq onun üçün təhlükəli olub.

1933-cü ilin iyun ayında o, yenicə evləndiyi Zivər xanımı və üç aylıq körpəsi Azəri də götürüb İrana doğru istiqamət alan qaçaqçı bir dəvə karvanına qoşulub. Sərhəd gözətçilərinin və gömrük məmurlarının gözünə görünməmək üçün ən çətin cığırlarla sıldırım qayalar ötüb, uca dağlar aşdıqdan sonra böyük məşəqqətlə İrana çatıblar, dərhal həbs olunub.

 25 gün həbsxanada qalıb. Onu bolşevik casusu hesab edərək işgəncə veriblər, istədikləri məlumatı qoparmaq üçün sinəsinə qədər soyuq suyun içərisində saxlayıblar. Bu işgəncə şairin səhhətində dərin izlər qoyub. O, sağalmaz böyrək xəstəliyinə mübtəla olub. Nəhayət, azad edilib Məşhəd şəhərinə göndərilib.

 Burada ürəyincə iş tapa bilmir və  çox yoxsul, acınacaqlı həyat sürüb. Burada qala bilməyib tezliklə Türkiyəyə gedib və 1934-cü ildə  qardaş ölkənin vətəndaşlığına qəbul edilib. O, burada  katibliklə, kargüzarlıqla məşğul olur, ibtidai məktəbdə dərs deyib. Ömrünün təqribən 12 ilini isə o, yaradıcılığını davam etdirməklə yanaşı müxtəlif bölgələrdə bucaq müdirliyində (qəsəbə bələdiyyəsində) çalışıb.

 1952-ci ilin 14 yanvarında böyrək xəstəliyindən vəfat edən Almas İldırımın Azər, Araz, Orxan və Bakıxan adlı dörd oğlu olub. Bakının Şüvəlan kəndində Almas İldırımın adını daşıyan küçə vardır. Vətən həsrəti, qəribliyin hüznü onun demək olar ki, bütün əsərlərinin aparıcı mövzusunu təşkil edib. O, Türkiyədəki on yeddi illik həyatında jurnal və məcmuələrdə, qəzetlərdə milli şeirlərini nəşr etdirib milliyətçi və istiqlalçı şair kimi tanınıb.

1954-cü il sentyabrın 18-də Azərbaycan SSR-in yeni daxili işlər naziri Quskov Azərbaycan KP MK-nın birinci katibi Mir Teymur Yaqubova məktub göndərərək kitabxanalarda siyasi cəhətdən ziyanlı kitabların olması haqda məlumat verərək onların dərhal yığışdırılmasını təklif edib. 1954-cü il oktyabrın 9-da qəbul edilən qərara əsasən araslarında onun da olduğu 21 müəllifin kitabları kitabxanalardan yığışdırılıb.

Kitabları

1. Seçilmiş əsərləri

2. Qara dastan (şeir və poemalar)

3. Azərbaycanın didərgin salınmış övladı şair Almas İldırımın şeirləriylə. Tərtib edəni və ön sözün müəllifi Hacı Hacıyev

4. Azərbaycan mahnıları

 Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)

Şəfa Vəli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

-Uduzduğumuz bir günün daha sonundayıq... Amma kimə desən ki, “ömrü uduzuruq”, inanmaz.

Belə demişdi bir küçənin tinində dayanan qoca.  Onda axşam idi, elə indi də axşamdır. Onda ümidləri rəngli idi, elə indi də sabaha bir ürək ümid aparır özüylə.

Yolu harada şeirlə kəsişdi, unutmuşdu. Bəlkə elə o küçənin tinində? Bəlkə elə dünən? Ya bəlkə zamanın özünü ölçməyi unutduğu bir yerdə?

          ***

Qərb lirik şeirinin ilk qadın müəllifi sayılır Safo. Öz dövrü üçün varlı idi. Və yazırdı:

Tanrı övladı altın,

Nə qurd gəmirə bilir altını, nə güvə;

İnsan ürəyindən daha dözümlü...

Ürəyi bu qədər adiləşdirmişdi Safo.  Amma Şərq... Ah, Qoca Şərq! Ürəyi heç vaxt adiləşdirmədi, əksinə, ürəyi qaldırıb qoydu hər şeydən-başımızdan da yuxarı. Şərq şairi başını yuxarı qaldırıb ürəyinə baxdı... Orada idi nəyi var - nəyi yoxdursa. İnsanın ürəkdən başqa nəyi var ki?!

Əlləri ürəyinə uzalı qalan Şərq şairi Zülfiyyə Yaqub deməliydi ki: “Ömrü bilmirəm, özümüzü ürəyə uduzuruq duyğu masasında...”  Və yazmalıydı o nağılı- “Yelləncək nağılı”nı.

Bu bir yelləncək nağılı-

Göy üzündən asılıb.

Yazıldıqca hekayələr,

Yaşandıqca ömürlər,

İpləri hər gün bir az,

Bir az daha qısalıb.

Danış, danış, yelləncəyim,

Yenə sevgi nağılı...

Yatmış gözəl yuxusundan

Şirin-şirin oyansın.

İp üstündə evcik qurub,

Həyat oyunu oynasın.

Sən yellənə-yellənə

Göy üzünə çatdıqca,

Nağıl dili yüyrək olar,

Arzular da rəngarəng.

Yorulub geri döndükcə

Bəyaz atlı şəhzadələr,

Xəyallarım göy üzündə

Gözdən itən çərpələng.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)

Heyran Zöhrabova,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bəzi kitablar bizə tövsiyə olunur, bəziləri adıyla maraq oyadır, bəziləri bir oxucu rəyi və ya bir sitatla diqqətimizi çəkir. Elə kitablar da var ki, onları özümüz kəşf edirik. Beləcə hər kitab və hər yazarla tanışlığımızın hekayəsi fərqli olur.

Mənim Çingiz Aytmatovun qələmi ilə tanışlığımın isə qəribə bir hekayəsi var.

Hardasa 3-4 il bundan əvvəl Nərmin Kamalın bir müsahibəsi çıxdıı qarşıma. Başlıq maraqlı gəldi və oxumağa başladım.

Müsahibənin bir hissəsi hədsiz diqqətimi çəkdi.

“- Ədəbi mühit bilirdi ki, Mövlud Mövlud sizi sevirdi. İntihar etməmişdən əvvəl sizə mesaj da yazmışdı. Bilmək olar, nə yazmışdı?

- Hə, intihardan bir neçə həftə əvvəl idi, yazmışdı “Salam, necəsən,” mən ona cavab vermədim, ardınca yazdı ki, “göy siçan, mənə su ver, yoxsa susuzluqdan qırılacağıq”. Ölümündən əvvəl mesajı görmüşdüm. Fikirləşmişdim ki, Mövluddur da. Cavab verməmişdim. Mövludun intiharından sonra uzun müddət axtardım ki, göy siçan nə deməkdir. Sən demə, mən bu əsəri oxumamışam. Sonra bir gün Sevinc Elsevər bu əsəri mənə tapdı. Çingiz Aytmatovun “Dəniz qırağı ilə qaçan alabaş” povestindəndir. Oxudum o əsəri. Bildim göy siçan nə imiş. Nə isə. Keçmişə qayıtmaq imkanım olsaydı mesajı cavablayardım.”

Bu müsahibədən sonra "Göy siçan"ın nə olduğu mənə də çox maraqlı gəldi və mən də sözü gedən əsəri tapıb oxudum.

Çingiz Aytmatovun qələmi ilə tanışlığım məhz belə başladı.  Daha sonralar onun "Gün var əsrə bərabər", "Ağ gəmi," "Cəmilə" kimi əsərlərini də oxumaq imkanım oldu və yazıçının qələmini çox sevdim. Hələ ondan oxumaq istədiyim çox əsər var. Bu tanışlığa görə çox sevinirəm, amma hər dəfə bu tanışlıq hekayəsi mənə çox qəribə gəlir.

Bəzən fikirləşirəm ki, bəlkə də hamımızın bir “göy siçanı” var.

Və hər birimiz zaman-zaman həyatımızın hansısa çətin periodlarında açıq-aşkar, ya da Mövlud  kimi dolayı yolla o göy siçanımızdan su istəyirik.

Kimi Mövlud kimi o çağırışa cavab almır. Kimi Krisk kimi müsbət cavab alır.

Bəzilərinin çağırışına da səslədiyi göy siçan deyil də hansısa aqukuk quşu və ya Alabaş dağı cavab verir.

Kaş hamının "göy siçanı" ona su versəydi...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)

Nail Zeyniyev,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Bu gün həyətdə gəzirdim, illərdir qurumuş torpaqda gözümə bu kiçik, zərif çiçəklər sataşdı...

İnsan bəzən öz daxilindəki boşluqda boğulur. Bir az çətinlik görən kimi ruhu elə bil qum dənəsi kimi dağılır, ümidləri payız yarpağı tək saralıb ayaqlar altına düşür. Biz özümüzü dünyanın ağası sansaq da, əslində ən kiçik fırtınada əyilən, sarsılan, "niyə mən?" deyə sızıldayan zəif varlıqlarıq. Amma bax, bu kimsəsiz, unudulmuş torpağın çat-çat olmuş bağrına bax...

İllərdir bir damla suya həsrət qalan bu torpaq, əslində bir məzarlığı xatırlatmalı idi. Amma baharın nəfəsi gələn kimi, o quru zülmətin içindən narıncı bir üsyan baş qaldırır. Bu çiçəklər, bu kiçik, adsız qəhrəmanlar bizə dözümün fəlsəfəsini anladırlar.. Onlar şikayət etmirlər. "Niyə torpağım qurudur?", "Niyə məni kimsə suvarmır?" deyə sızlamırlar. Onlar sadəcə öz fitrətlərindəki o gizli gücə güvənirlər. Daşın ağırlığını, torpağın sərtliyini bir eşqlə yarırlar ki, günəşin üzünü görə bilsinlər.

Baxanda deyirsən ki, bir ovuc rəng bu qədər qüdrəti haradan alır? Hikmət bundadır ki, həyat ən çox dözənlərə, ən imkansız yerdə boy atanlara öz sirrini açır. İnsan isə çox vaxt rahatlıq axtarır, hər şey hazır olsun istəyir. Bir az susuz qalan kimi ruhumuz quruyur. Halbuki, bu çiçəklər bizə sübut edir ki, əsl ucalıq münbit bağçalarda deyil, taleyin ən quraq künclərində dik durmağı bacarmaqdadır.

Əgər bir çiçək heç bir dayağı olmadan, kimsəsiz bir çöldə beləcə gözəl açırsa, deməli, insanın da daxilində o gizli bulaq var. Sadəcə, biz zəifliyimizə təslim oluruq. Bu narıncı ləçəklər əslində bir güzgüdür. O güzgüdə biz öz acizliyimizi və eyni zamanda, əslində nələrə qadir olduğumuzu görürük. Hər çətinliyin altında sarsılmaq yox, o çətinliyi bir zireh kimi geyinib, bu çiçəklər kimi dünyaya təbəssümlə boylanmağı öyrənməliyik. Bəlkə də insanın varlıq səbəbi budur elə ən qaranlıq, ən quraq anında belə, daxilindəki o gizli baharı kəşf edib, inadla çiçək açmaq.

Çiçəklər haqqında qısa məlumat (Calendula arvensis):

Bu gördüyünüz çiçəklər elmi dildə Calendula arvensis, xalq arasında isə Gülümbahar və ya Çöl Nərgizi adlanır. Onlar təbiətin ən "qənaətcil" və dözümlü bitkilərindən hesab olunurlar. Onlar hətta ən kasıb, daşlı-kəsəkli və quru torpaqlarda belə yetişə bilirlər. Su qıtlığına qarşı inanılmaz müqavimətləri var. Bu çiçəklərin maraqlı bir xüsusiyyəti var günəş doğanda açılır, buludlu havada və ya axşam düşəndə isə yumulurlar. Sanki bütün enerjilərini yalnız işıqdan alırlar. Qədim zamanlardan bu çiçəklərin ləçəklərindən yaraların sağalmasında, iltihab əleyhinə və dəri baxımında istifadə olunub. Bu çiçəkləri seyr etmək həqiqətən də ruhun sakitləşməsi üçün ən yaxşı vasitədir. İnsanın təbiətdən öyrənəcəyi hələ çox şey var, bu zərif amma bir o qədər dözümlü çiçək bizə bir daha həyatı yaşamağı, dözümlü olmağı öyrədir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)

Kübra Quliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Bahar bu il qəribə gəlmişdi. Sanki torpaq yalnız çiçəklərlə yox, dualarla da nəfəs alırdı. Küçələrdə səməninin yaşıl təravəti ilə iftar süfrələrinin sakit müqəddəsliyi bir-birinə qarışmışdı. İnsanlar bir tərəfdən baharın oyanışını qeyd edir, digər tərəfdən içlərindəki səssiz boşluqları Allaha yaxınlaşaraq doldurmağa çalışırdılar. Bu il Ramazan və Novruz eyni zamana düşmüşdü — həyatın və ruhun eyni anda yeniləndiyi nadir vaxtlardan biri idi.

Həmin gün biz nənəmgildə yığışmışdıq. Evdə qəribə bir istilik vardı — yalnız sobanın yox, xatirələrin də verdiyi istilik. Süfrənin üstündə səmənilər düzülmüşdü. Bəziləri balaca, bəziləri bir az böyük, amma hamısı eyni səbrlə, eyni ümidlə yetişdirilmişdi.

Nənəm onları sanki əşyaya yox, canlıya toxunar kimi sığallayırdı.

Mən isə bunu anlamırdım.

— Nənə, bu qədər səməni nə üçündür? — dedim, gülərək. — Hamısını qəbrə aparacaqsan? Bu bir az mənasız deyil?

Sözlərim otaqda qısa bir səssizlik yaratdı. O səssizlik ki, nə yüksək idi, nə də görünən… amma hiss olunurdu.

Nənəm başını qaldırıb mənə baxmadı. Sadəcə əllərini səməninin üstündə saxladı. Sanki cavab vermək istədi, amma söz tapmadı. Ya da bəlkə söz çox idi, sadəcə deməyə gücü yox idi.

Mən isə o an heç nə anlamadım. Sadəcə gülüb keçdim.

Ertəsi gün dayımın yoldaşı sakit səslə danışmağa başladı. Söhbət adi başlamışdı, amma birdən yön dəyişdi.

— Dünən nənəni görəndə ürəyim ağrıdı…

Mən diqqətlə baxdım.

— Bilirsən, onun bir oğlu olub… Rəşad. 9 aylığında rəhmətə gedib.

Sözlər sanki havada asılı qaldı. Mənim içimdə isə nəsə qırıldı.

— Hər il… — deyə davam etdi, — hər bayram o səmənini onun məzarına aparır. Deyir ki, “hamı üçün bayram var, mənim balam üçün də olmalıdır…”

Sanki dünənki gülüşüm qulaqlarımda təkrar-təkrar səsləndi.

“Bu nə mənasız şeydir…”

Mənasız?

Bir ananın 45 ildir yaşatdığı xatirə necə mənasız ola bilərdi?

Oğlunun böyüməyən yaşı…

Hər il yenidən doğulan bir ümid kimi əkilən səməni…

Və sonra o ümidin səssizcə bir məzara aparılması…

O an başa düşdüm ki, bəzi insanlar zamanı saatla yox, itirdikləri ilə ölçür.

Rəşad 45 yaşında deyildi.

Rəşad hələ də 9 aylıq idi.

Axşamüstü nənəmin yanına getdim. O, səməniləri yığırdı. Sanki onları bir səfərə hazırlayırdı. Günəş pəncərədən içəri süzülür, yaşıl tumurcuqların üstündə qızılı işıq kimi dayanırdı.

Sakitcə yanına oturdum.

— Nənə…

Səsim titrədi.

O, başını qaldırıb mənə baxdı. Gözlərində heç bir inciklik yox idi. Sadəcə yorğun bir sevgi vardı.

— Dünən… dediyim sözə görə üzr istəyirəm. Bilmirdim…

Nənəm yüngülcə gülümsədi. Elə bir gülüş ki, həm bağışlayır, həm də heç vaxt incimədiyini deyirdi.

— Bilmirdin, qızım. Bilən adam elə deməzdi.

Sonra səmənilərdən birini ehtiyatla götürüb səbətə qoydu.

— Mən indi onu aparacam, — dedi sakitcə. — Orada tək qalmasın deyə… bayramı da görsün deyə…

Mən heç nə deyə bilmədim.

Qəbiristanlıqda hava fərqli idi. Sanki külək belə daha sakit əsirdi. Nənəm addımlarını yavaş-yavaş atırdı. Səbətdəki səmənilər yelləndikcə mənə elə gəlirdi ki, hər biri bir xatirə daşıyır.

Rəşadın məzarının önündə dayandıq.

Balaca bir daş. Sadə, sakit… amma içində 45 ilin səsi vardı.

Nənəm diz çöküb səmənini torpağın üstünə qoydu. Əlini torpağa toxundurdu, sanki saç sığallayırmış kimi.

— Bax, balam… — dedi pıçıltı ilə. — Bahar gəlib…

Mən gözlərimi yayındırdım. Çünki o an başa düşdüm — bəzi analar üçün həyat iki yerə bölünür: yaşayanlar və torpaqda qalanlar.

Və o, hər bayram bu iki dünyanın arasında körpü qururdu.

Səməni ilə.

Ümidlə.

Sevgi ilə.

Həmin gün ilk dəfə dua etdim.

Yalnız özüm üçün yox.

Heç böyüməyən bir uşaq üçün.

Və onu hər bayram ziyarət edib, yenə də “balam” deyə səsləyən bir ana üçün.

Bahar gəlmişdi.

Amma bəzi qəlblərdə bahar — məzar üstündə cücərirdi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

İpək kimi səsə malik Xalq artisti Tükəzban İsmayılova xalq mahnılarının, muğam və təsniflərin mahir ifaçısı idi. Həmişə onu tarda həyat yoldaşı - Xalq artisti Həbib Bayramov müşayiət edirdi. Bu ailədə daha bir Xalq artisti var idi – sonradan estradamızın ulduzuna çevriləcək İlhamə Quliyeva.

Bir gün Həbib Bayramov bu dünyadan köçdü. Tükəzban xanım uzun səhnə fəaliyyətini həyat yoldaşının ölümündən sonra dayandırdı. Sonra Tükəzban xanım özü də dünyadan köçdü.

İndisə İlhamə Quliyeva da daha yoxdur...

Tükəzban İsmayılova 1923-cü il dekabrın 21-də Bakı şəhərində anadan olub. Erkən yaşlarından özünü büruzə verən musiqi istedadı onu bütün həyatı boyu muğam sənətinə bağlayıb. O, 1939–1944-cü illərdə Asəf Zeynallı adına Musiqi Texnikumunda təhsil alıb və peşəkar xanəndə kimi çıxış etməyə başlayıb. Əmək fəaliyyətinə ilk əvvələr İkinci Dünya müharibəsi illərində təşviqat briqadasının tərkibində cəbhədə konsertlər verib

Daha sonra 1944-cü ildə Azərbaycan Radio Komitəsinin xor kollektivində müğənni kimi başlayan Tükəzban İsmayılova 1948–1956-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti olub. Azərbaycan Dövlət Qastrol-Konsert Birliyinin solisti olub.1994–2004-cü illərdə isə İncəsənət Gimnaziyasında pedaqoji fəaliyyət göstərib. Milli musiqimizin böyük sənətkarlar nəslinin nümayəndəsi olan Tükəzban İsmayılova yüksək ifaçılıq qabiliyyəti və səhnə mədəniyyəti ilə fərqlənib.

Ömrünün altmış ildən artıq bir dövrünü muğama həsr edən Tükəzban İsmayılova musiqimizin inkişafı naminə böyük əmək sərf edib. Müğənninin oxuduğu klassik Azərbaycan muğamları və xalq mahnıları ifaçılıq sənəti tariximizə həmişəlik daxil olub. Repertuarında muğam, təsnif, xalq mahnıları ("Kürdün gözəli", "Yeri, dam üstə yeri", "Qarabağ şikəstəsi", "Qaragöz" və s.) və Azərbaycan bəstəkarlarının mahnıları əsas yer tutub.

Onun özünəməxsus üslubda oxuduğu "Qatar", "Xaric segah", "Şahnaz", digər muğam və mahnılar milli musiqi xəzinəmizi zənginləşdirib. Tükəzban İsmayılova mədəniyyətimizdə öz dəst-xətti ilə seçilən sənətkar olub. Bir çox mahnı və təsnif məhz onun təkrarsız ifası ilə geniş yayılıb. Tükəzban İsmayılova dünyanın bir çox ölkələrinə (Almaniya, Polşa, İraq, İran, Türkiyə, Misir, Əlcəzair və s.) qastrol səfərləri zamanı Azərbaycan mədəniyyətini layiqincə təmsil edib

O, respublikamızda gənc xanəndələr nəslinin yetişdirilməsində də öz qüvvəsini əsirgəməyib. Tükəzban İsmayılovanın Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətləri yüksək qiymətləndirilib. O, Azərbaycan Respublikasının ali mükafatlarından biri olan "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.

1993-cü ildə Azərbaycan Respublikasının xalq artisti fəxri adı, 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikasının "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.

Mükafatları

- "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı

- "Şöhrət" ordeni

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

Müğənni 2008-ci il mart ayının 24-də Bakıda vəfat edib. Məzarı II Fəxri Xiyabandadır.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)