Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyinin “İnnovasiyalar Mərkəzi” tərəfindən həyata keçirilən “Gələcək üçün bacarıqlar” layihəsinin V “TUSİ” inkubasiya proqramına qeydiyyat davam edir.

Əsas məqsəd innovasiya sahəsində kadr potensialının gücləndirilməsi, təhsildə innovativ fəaliyyətin təşviqi və tələbələrin startap ekosisteminə inteqrasiyasının təmin edilməsidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xəbər verir ki, layihə çərçivəsində gənclərin innovativ ideyalarının inkişafına əlverişli şərait yaradılır, onların ixtiraçılıq və startap fəaliyyətinə istiqamətləndirilməsi prioritet kimi müəyyən olunur. Proqram iştirakçılara ideyaların sistemli şəkildə formalaşdırılması, biznes modelinin qurulması, bazar araşdırması aparılması, məhsulun inkişafı və effektiv təqdimat bacarıqlarının əldə edilməsi üçün geniş imkanlar təqdim edir.

V “TUSİ” inkubasiya proqramı 10 əsas mövzu və 34 alt modulu əhatə edən intensiv təlim proqramı əsasında həyata keçirilir. Təlimlər praktiki yanaşma üzərində qurulub və iştirakçıların real startap ideyaları üzərində işləməsinə, innovasiya ekosisteminə daha effektiv inteqrasiya olunmasına şərait yaradır.

Proqramda iştirak etmək istəyən şəxslər https://gub.icenter.az/home linkinə daxil olaraq müraciət formasını doldura bilərlər. Qeydiyyat üçün son tarix 12 aprel 2026-cı ildir.

İnnovativ ideyaya sahib olan və onu real layihəyə çevirmək istəyən bütün tələbələr proqramda iştirak etməyə dəvət olunur.

2021-ci ildən bu günədək layihə çərçivəsində 18 ali təhsil müəssisəsi ilə əməkdaşlıq qurulub. Universitetlərdə hazırlanmış 130-dan çox mentora təlimlər keçirilib. 3 mindən çox tələbə tərəfindən 300-dən artıq startap ideyası təqdim olunub. Bunlardan 45 startap komandası seçilərək “Demo Day” tədbirlərində layihələrini investor və ekspertlərə təqdim ediblər.

“Gələcək üçün bacarıqlar” layihəsi çərçivəsində formalaşmış startaplardan 4-ü ümumilikdə 310 000 AZN həcmində investisiya cəlb edib.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.03.2026)

Füzuli Qurbanov,

fəlsəfə elmləri doktoru. “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

 

Elmin inkişaf strategiyası

Azərbaycanda elmin inkişaf strategiyasını Prezident İlham Əliyev müəyyən etmişdir. Strategiya ölkənin 2030-cu ilə qədər dəqiq müəyyən edilmiş sosial-iqtisadi inkişaf kursuna uyğundur. Ümumi halda Azərbaycan elmi qüdrətli dövlət və yüksək rifah cəmiyyəti formalaşdırılmasına töhfələrini verməlidir. Bu çərçivədə Azərbaycan elmi dövlətçiliyə, müstəqilliyə və cəmiyyətin yüksək rifaha nail olmasına intellektual fayda verməlidir. Bu kimi məqsədlərə çatmağın təməl fəlsəfəsi belədir: intellekt milli sərvətə çevrilməlidir!

İntellektin milli sərvətə çevrilməsi kifayət qədər geniş məna anlamına malikdir. Prezident İlham Əliyev bütövlükdə ölkənin intellektual potensialının dövlətin, ölkənin və cəmiyyətin inkişafına xidmət etməsi zərurəti barədə geniş və dəqiq danışmışdır. Bu əsasda dövlət başçısı çox müxtəlif nitq və çıxışlarında Azərbaycan elmi qarşısında duran vəzifələr haqqında aydın, dolğun və dəqiq fikirlər ifadə etmişdir.

Təbii ki, Azərbaycanın elm və təhsilə aid hər bir təşkilatı Prezident İlham Əliyevin müəyyən etdiyi kurs üzrə fəaliyyət göstərməli və dövlət başçısının qarşıya qoyduğu məqsədlərə çatmaq istiqamətində özünün fəaliyyət proqramını hazırlamalıdır.

AMEA məhz həmin təməl üzərində yeniləşmə kursunu dəqiq müəyyən etmiş, özünün strateji inkişaf strategiyasını konseptual səviyyədə hazırlamışdır. Təşkilatın 2026-cı il 25 fevralda keçirilmiş Ümumi yığıncağında müzakirə edilən məsələlərə bu kontekstdə yanaşmaq doğru olardı.

 

AMEA-nın fəaliyyət fəlsəfəsi

Burada həmin məsələ üzərində qısa dayanmaq lazım gəlir. AMEA elmi fəaliyyətini tam olaraq Prezident İlham Əliyevin müəyyən etdiyi ölkənin strateji inkişaf kursu əsasında qurmuşdur. Burada başlıca prinsip Azərbaycan elmini həm yaradıcılıq, həm də institusional olaraq ölkə rəhbərinin müəyyən etdiyi kursa uyğun inkişaf etdirməkdən ibarətdir.

Bu məqsədə çatmaq üçün AMEA rəhbərliyi ümumi yeniləşmə kursunu hazırlamışdır. Onun tərkibində elmi təşkilatda fəaliyyətin 7 prioritet istiqaməti müəyyənləşdirilmişdir. Həmin prioritet istiqamətlərin reallaşdırılmasının ümumi konseptual mexanizmləri “AMEA-nın 2025-2030-cu illər üzrə inkişaf konsepsiyası və yol xəritəsi” adlı sənəddə öz ifadəsini tapmışdır.

Həm prioritet istiqamətlər, həm də inkişaf konsepsiyası və yol xəritəsi haqqında KİV-də informasiyalar verilmişdir. Burada 2026-cı il fevralın 25-də keçirilmiş ümumi yığıncaqda müzakirəyə çıxarılan məsələlər fonunda prioritetlərin bir sıra ümumi xarakterik cəhətləri üzərində dayanaq.

 

Prioritetlərin fəlsəfəsi

Onları qısa olaraq aşağıdakı kimi ifadə etmək olar: 1-ci, AMEA-nı azərbaycançılıq ideyasının elmi-nəzəri və tarixi-fəlsəfi əsaslarını işləyib hazırlamaq üzərində Azərbaycanşünaslığın mərkəzinə çevirmək; 2-ci, Türk dünyası üzrə tədqiqatları genişləndirmək və bu istiqamətdə uyğun elmi və fəaliyyət proqramları hazırlamaq; 3-cü, rəqəmsallıq, süni intellekt və kibertəhlükəsizliklə bağlı məsələlərin humanitar və ictimai elmlərdə tədqiqini Prezident İlham Əliyevin müəyyən etdiyi ölkənin strateji inkişaf kursuna tam uyğun şəkildə sistemli təşkil etmək, onun nəzəri və praktiki aspektlərinin vəhdətinə nail olmaq; 4-cü, geniş mənada dünya elminə inteqrasiyanı məqsədyönlü şəkildə təşkil etmək; 5-ci, “Gənc Akademiya” layihəsini həyata keçirmək; 6-cı, Akademiyada doktorantura təhsilini Qərb modelinə uyğunlaşdırmaq; 7-ci, AMEA-da idarəetmə strukturlarını yeniləşdirmək.

Bu istiqamətlərin ümumi fəlsəfi ruhu nədən ibarətdir? Onları vahid semantik “məkana gətirsək”, aşağıdakı mənzərəni görürük: AMEA hər şeydən öncə azərbaycançılıq əsasında azərbaycanşünaslığın elm kimi inkişafına nail olmaq əzmindədir. Bunun üçün ilk olaraq daxili yaradıcılıq və idarəetmə potensialını ən müasir tələblərə uyğun yeniləşdirməkdə qərarlıdır. Onun konkret reallaşma mexanizmlərini də müəyyən etmişdir: yaradıcılıqda - kollektiv yaradıcı komandaların formalaşdırılmaq; institusional təşkilatlanmada – Rəyasət Heyəti və elmi-tədqiqat institutlarında idarəetmə mahiyyətli və yaradıcı xarakterli yenidən strukturlaşma aparmaq. Bu iki altistiqamətin vəhdətində AMEA-nı prinsipial olaraq yeni yaradıcılıq və idarəetmə müstəvisinə çıxarmaq.

Belə bir mürəkkəb, çətin, lakin dövlətçiliyə, Azərbaycana xidmət baxımından çox güclü və səmərəli olan məqsədə nail olmaq üçün AMEA nüfuzlu və reytinqli elmi jurnallarla, elmi mərkəzlərlə, dünyanın müxtəlif ölkələrinin elmi təşkilatları, ayrıca türk dövlətlərinin elmi təşkilatları ilə əlaqələri dinamik inkişaf etdirir.

Bu istiqamətdə təşkilatın rəhbərliyi gecə-gündüz çalışır, böyük enerji sərf edir, zəhmət çəkir. Eyni zamanda, “Gənclər Akademiyası” və “Elektron Akademiya” yaratmaqla həm gənclərin elmi fəaliyyətini stimullaşdırmağa çalışır, həm də ən müasir informasiya texnologiyaları əsasında dünya elminə inteqrasiyaya konkret məzmun verir.

AMEA-nın 25 fevral iclası (qısa yazırıq) prioritet istiqamətlərin növbəti dəfə aktuallaşdırılması və gündəmə gətirilməsi baxımından çox əhəmiyyətli olmuşdur. Bu tezisin təsdiqi iclasda edilən məruzələrin məzmunundan tam aydın görünür - bura azərbaycançılıq, Azərbaycanşünaslıq, dünya elminə inteqrasiya və ayrıca türk dövlətlərinin elmi təşkilatları ilə əməkdaşlığın inkişafı (bu istiqamət cəmi iki gün sonra I Türkoloji Qurultaya həsr olunmuş beynəlxalq konfransda öz möhtəşəm ifadəsini tapdı), rəqəmsallıq, yeni informasiya texnologiyalarının tətbiqinin sosial və humanitar aspektləri, kibertəhlükəsizliklə mübarizə, Azərbaycan tibb və biologiya elmlərinin nailiyyətləri, AMEA-nın tədqiqat institutlarının fəaliyyətlərinin elmmetrik təhlili üzrə fikirlərin səsləndirilməsi daxildir.

 

3 sual

Vurğulanan faktların və 25 fevral iclasının fonunda meydana gələn bir neçə suala baxaq.

Birinci sual: görəsən, nəyə görə AMEA-nı götürdüyü yeniləşmə kursuna, müəyyən etdiyi prioritet istiqamətlərə, onları reallaşdırmaq üçün seçdiyi fəaliyyət modelinə görə tənqid etmirlər? Bununla bağlı şəxsən mən heç bir elmi tənqidi nümunəyə rast gəlməmişəm. Sanki AMEA elə hədəf kimi seçilmişdir ki, fəaliyyətini təhlil etmədən aşağılansın, sağlam tənqidi sərhədi keçməklə akademiklik, “AMEA-lılıq” təhqir olunsun və bu zaman milli əxlaqi normalar belə nəzərə alınmasın. Sizcə, bu nifrətin və qəbuledilməzliyin səbəbi nədir?

Əslində, bu cür qərəzli davranış modeli daha dərində olan, lakin açıq deyilməyən faktorlara bağlı ola bilər.

Birincisi, kimlərsə AMEA-nın Azərbaycan elminin dövlətçiliyə xidmət etmək xəttini qəbul etmirlər. Onlar elmin, ümumiyyətlə, dövlətçiliyə deyil, absurd və alturist dəyərlərsizliyə xidmət etməsini arzulayırlar ki, Azərbaycan cəmiyyətinin özünütəşkiletmə qabiliyyəti zamanın tələblərindən geri qalsın və bu dövlət güclənməsin.

İkincisi, azərbaycançılığın aparıcı olduğu Azərbaycanşünaslığın cəmiyyətin mənəvi, əxlaqi, mədəni və bütövlükdə ekzistensial qatlarına nüfuz etməsinə maneçilik törətmək sevdasına düşənlər ola bilər. Bunun bir adı var: azərbaycanlılığa, Azərbaycan xalqının mənəvi və intellektual dəyərlərinə xəyanət.

Üçüncüsü, Azərbaycanın Türk dünyasının bir parçası olduğu, “bizim ailəmizin türk dünyası” olduğunu içdən qəbul etməmək. Bu şübhəni yaradan məqamlar ondan ibarətdir ki, “tənqidçilər” bir dəfə də olsun Azərbaycanın Türk dünyası ailəsinə məxsusluğunu akademik tədqiqatçıların lazımi səviyyədə tədqiq etmədiklərinə dair tutarlı arqument və ya araşdırma ortaya qoymamışlar.

Bu barədə kəlmə belə kəsmirlər (və ya kəsmək istəmirlər). Bu isə AMEA-da çalışanlar üçün “boz və süni tənqid mühiti” yaradır. Ona görə ki, bizlərin obyektiv, elmi, əsaslı, konkret ideya hədəfli tənqidlərə ehtiyacımız çoxdur.

Nəticə: Birbaşa və ya dolayısı ilə AMEA kollektivi ilğımlı (miraj), arqumentsiz, qondarma, antiəxlaqi, antimilli, antidövlətçi, şər-böhtan mahiyyətli saxta “tənqidi” proseslə üz-üzə qalır. Bu, nimdaş pencəkli minlərlə AMEA əməkdaşlarını nəinki incidir, həm də ruhuna zərər verir. Onlar bir-birinə sual edirlər: “bizlər çox az maaşla elmimiz üçün vicdan və məsuliyyətlə çalışırıq (qüsurlarımız da vardır), amma bunu ölkə Prezidentindən başqa qiymətləndirən və görən yoxdu”. Və o görmək istəməyənlər, əcəba kimlərdir, hansı dairələrə və hansı məzhəblərə qulluq edirlər?

İkinci sual: Bəlkə, kimlər üçünsə Azərbaycanşünaslıq və türk ailəsinə mənsubluq ciddi dərdə çevrilmişdir? AMEA I Türkoloji Qurultaya həsr edilmiş möhtəşəm beynəlxalq tədbiri keçirəndə biri “türk sözlərini Azərbaycan mediasında qadağan edək” kimi absurd “təkliflə” çıxış etdi, paparissilikdə çox fəal olan KİV qismi isə konfransın işi ilə bağlı ümumi sözlərdən başqa bir izah vermədi.

Təsadüfdürmü? Deyildir. Burada ya laqeydlik və gözügötürməzlik, ya da ümumiyyətlə, elmi mahiyyətli ciddi təhlil etmək intellektinə sahib olmamaq halı vardır. İkinciyə inanmaq çətindir, çünki Azərbaycanda kifayət qədər rasional intellektual potensiala malik jurnalistlər, ekspertlər, analitiklər mövcuddurlar. Məsələn, baxın, Çindən başlayır, Yaxın Şərqdən çıxırlar. Və arada anti-Türkiyə ovqatlarını da nümayiş etdirirlər. Bəzi KİV orqanları isə, ümumiyyətlə, hətta xırda məsələlərdə belə türk dövlətləri haqqında iftira yazırlar (bu hal Türkiyə mediasında daha çoxdur).

Nəticə: Bu, faktiki olaraq, Azərbaycan Prezidentinin apardığı siyasətə sözdə dəstək verib, reallıqda isə onun əsas xəttinə qarşı çıxmaqdır. AMEA da bu aspektdə hədəfə çevrilir, çünki bu elmi təşkilat dövlət başçısının həyata keçirdiyi strateji kursuna tam dəstəyini rəsmi olaraq hazırladığı sənədlərdə bəyan etmişdir və praktikada onun həyata keçirilməsinə xidmət edən xətt yeridir.

Üçüncü sual: Nəyə görə, AMEA-nın “tənqidi” mediada aparılır, ölkənin elmi mühitində aparılmır? Yəni bu proses klassik anlamda “filankəsi vurmaq” kimi şəxsi məqsədə xidmət edirsə, bir vəziyyətdir. Yox, əgər məsələ, ümumiyyətlə, AMEA-nı seçdiyi yeniləşmə kursundan sapdırmaqdırsa, başqa situasiyadır. Hər iki variantın ölkə mediasını monitorinq edən və bir sıra rəsmi qurumlar tərəfindən araşdırılmasına ehtiyac yaranmamışdırmı?

Nəticə: AMEA kollektivinin öz haqlı və zəhmətli işini ictimaiyyətə daha geniş miqyasda və intensivlikdə obyektiv çatdırması zamanı çoxdan yetişmişdir. Bəziləri bizlərə sanki “əyri danışın, amma düz oturun” davranış kodunu yeritməyin izinə düşmüşlər. Onlar qədim Azərbaycan misalı olan “əyri oturaq, düz danışaq” əxlaqını təhrif edirlər.

“Alimlər elə oturdu”, “alimlər belə qalxdı”, “alimlər yatdı”, “alimlər belə baxdı”, “akademikin başına çətir tutdular” kimi ibarələr həmin saxtalaşdırma məqsədlərindən xəbər verir.

 

Ziyalı həmrəyliyi

Bunlara qarşı ilk növbədə alimlərin özləri durmalıdırlar. Harada və hansı təşkilatda işləməsindən asılı olmayaraq dəyərli Azərbaycan ziyalıları elmiliyi, alimliyi qorumalıdırlar. Obrazlı desək, Azərbaycan dövlətçiliyinə xidmət kontekstində alim həmrəyliyinə ciddi ehtiyac vardır. Bu bağlılıqda da Azərbaycanda ənənəvi olan alimlik və elmiliyin mənəvi-əxlaqi “qatı”na istənilən hücumu dəf etməliyik.

Ümumiyyətlə, ziyalılar dövlətçiliyi qorumağın əsas sütunlarından biri kimi, Prezident İlham Əliyevin müəyyən etdiyi strateji inkişaf kursunun davamlı, qətiyyətli, konkret müsbət nəticəverici reallaşması üçün həmrəylik nümunəsi göstərməlidirlər. Bəlkə də bu işi davamlı, peşəkarcasına və konkret nəticə verən proses səviyyəsinə yüksəltmək üçün birgə fəaliyyət proqramı hazırlamaq zamanıdır. Elə bir fəaliyyət proqramı ki, orada yalnız və yalnız Prezident İlham Əliyevin ziyalılar qarşısında qoyduğu vəzifələri, verdiyi tapşırıqları yerinə yetirmək yer alsın!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.03.2026)

 

 

Əşrəf Veysəlli – Sumqayıtda bu adı böyükdən kiçiyə hamı uca tutur. Əməkdar mədəniyyət  işçisi, yeniyetməlik illərindən şeir yazan ustad  şair Əşrəf Veysəllinin bu gün - 6 mart tarixində ad günüdür.

 

O, 1938-ci ilin mart ayının 6-da Füzulidə dünyaya gəlib.

Biz bütün oxucularımız adından ona can sağlığı arzu edirik və yeni-yeni şeirlərini gözləyirik. O, ömrünün bu müdrik vaxtında da çoxlu şeirlər yazır. Və ictimai həyatda da  fəal iştirak eləyir.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının oxucularına şairin şeirlərindən seçmələri təqdim edirik.

 

SEVGİ ŞEİRLƏRİ YAZIRAM HƏLƏ

Bir cüt göz boylanar gözlər içindən,

Qırx ilin həsrəti sızlar içimdə.

Onun bənzərini qızlar içində

Görcək, ünvanımı azıram hələ,

Sevgi şeirləri yazıram hələ.

 

Gah havaya həsrət, gah suya həsrət

Neylərdim o zərif duyğuya həsrət?..

Qan sızan gözlərim yuxuya həsrət

Məni sevənlərə, mən sevənlərə

Sevgi şeirləri yazıram hələ.

 

Söz ki məhəbbətə, eşqə söykənər

Dönər ev tikənə, işıq çəkənə.

Sevgi tükənəndə ömür tükənər,

Odur ki, qəlbimlə verib əl-ələ,

Sevgi şeirləri yazıram hələ.

 

Neçə ölümlərdən keçdim, ölmədim,

Ölmədi dərdimdən heç kim, ölmədi.

Özüm öləndə də eşqim ölmədi,

Onun hər cövrünə hazıram hələ,

Sevgi şeirləri yazıram hələ.

 

Dalımca danışıb söyməsin heç kəs,

Düz olan işimi əyməsin heç kəs.

Bu yaşda xətrimə dəyməsin heç kəs,

Getsin öz işinin dalınca hərə,

Sevgi şeirləri yazıram hələ.

 

Eşqim düşürməsin atından məni,

Yansam, ayırmasın odundan məni.

Əzrail çıxartsın yadından məni,

Lap belə fələin özü də gələ

Sevgi şeirləri yazıram hələ.

 

 

ÖZÜMDƏ BİR ŞAİR ÖLDÜRMÜŞƏM MƏN

 

Ömrümün yazını soldurmuşam mən,

Könlümün gülləri solmayıb hələ.

Özümdə bir şair öldürmüşəm mən,

O şair anadan olmayıb hələ.

 

 

MƏN NİYƏ YAZIRAM BU YAZILARI

 

Əridə-əridə odlu qəlbimi,

Dünya öz işində qalacaqdısa,

Kainat milyon il əvvəlki kimi,

Köhnə havaları çalacaqdısa,

Mən niyə yazıram bu yazıları?

 

Tanrının yanında üzüm yoxdusa,

Dünyada heç nədə gözüm yoxdusa,

Haçandır dilimi bir söz göynədir,

Onu da deməyə lüzum yoxdursa,

Mən niyə yazıram bu yazıları?

 

Bir də görürsən ki, gün dağdan aşıb,

Dərdin əllərinə saçın dolaşıb..

Çoxu çıxarıbdır ürəyi yaddan,

Çoxunun çörəyə qarışıb başı,

Mən niyə yazıram bu yazıları?

 

Uzağı bir sözü yazanacandı,

Əl sözə isinib qızanacandı..

Çətini beşikdən məzaracandı,

Məzardan bu yana gəliş yoxdusa,

Məzardan o yana gediş yoxdusa,

Məzardan o yanda bir iş yoxdusa,

Mən niyə yazıram bu yazıları?

Mən kimə yazıram bu yazıları?

 

 

UTANIR

 

Budanıbdır insanlığın ağacı,

Sındırılmış budağından utanır.

Dünənlərdə itib qalıb dünəni,

Bu günündən, sabahından utanır.

 

Bu ağacın yarpaqları incədir,

Bu yamacın çiçəkləri qönçədir.

Bu görünən dağlar ki var, külçədir

Viran qalmış yatağından utanır.

 

Əsrimizin əsəbləri nə gərgin,

Bu ağrıdan hamımıza yetər ki...

Hara baxsan qaçqın, köçkün, didərgin..,

Söndürülmüş ocağından utanır.

 

Haqq yoludur Kəbəmizin yolları,

Haqlılar da, haqsızlar da yoldadır.

Öz nəfsinin, tamahının qulları

Həccə gedən günahından utanır.

 

Gedən gəlmir, gələn getmək istəmir,

Sözqananlar söz eşitmək istəmir.

Üzlü qonaq durub getmək istəmir,

Ev sahibi qonağından utanır.

 

Könüllərdə yurd salıbsa xəyanət,

Şəriətə, təriqətə nə hacət?!

Məclislərdən qaçaq düşən mərifət

Endirilmiş bayrağından utanır.

 

Yazdıqlarım söz öncəsi, söz ardı...

Bacarsaydım hamısını pozardım...

Əvəzində bircə kəlmə yazardım,

Əlim elin qınağından utanır.

 

Biz oyunçu, həyatsa bir səhnədir,

Bu quruluş bu mizanda köhnədir.

Dünya bizim anamızdır, ya nədir

Öz yarımçıq uşağından utanır.

 

Mərd yaxası namərdlərin əlində,

Vüsal qalıb həsrətlərin əlində.

Naçar bəndə bu dərdlərin əlində

Naçar qalmış Allahından utanır.

 

 

VAXT QATİLLƏRİ

 

Hər gün neçə-neçə qayğı gətirər,

Fikirlər qurd kimi daraşar bizə.

Bizsə vaxt qatili, zaman qatili,

Cani də desələr yaraşar bizə.

 

Yaşayıb, yaradıb ömür sürməyi,

Nəğmə zənn eyləyib, nağıl biliblər.

Müdrik ağsaqqallar vaxt öldürməyi

Adam öldürməkdən ağır biliblər.

 

Heyif!-Ömrümüzü bir qədəh kimi

Qaldırıb başına, içən günlərə.

Şərab stolunda, nərd arxasında,

Məmur qəbulunda keçən günlərə.

 

Neyləyək?-biz haram qata bilmərik

Tənbəl ayaqların yerişinə də.

Çox vədə vaxt tapıb gedə bilmərik

Doğma insanların görüşünə də.

Növ-növ oyunlarla baş qatarıq biz,

Çox vaxt uduzarıq-bəxtimiz olmaz.

Vaxtı öldürməyə vaxt taparıq biz,

Vaxtı yaşatmağa vaxtımız olmaz.

 

 

OLMAZ

“ Gözdən yaş çıxarmı ürək yanmasa”

M.Müşfiq

 

“Gözdən yaş çıxarmı ürək yanmasa...”

Hər gözüyaşlıda mərhəmət olmaz.

İncimə tez küsüb, tez barışandan,

Soyuqqanlılarda məhəbbət olmaz.

 

Yanmaya-yanmaya kül olanların,

Arzusu, qayəsi pul olanların,

Bir də öz nəfsinə qul olanların

İşində etibar, sədaqət olmaz.

 

Əyilmək əzəldən ruhuma yaddır,

Yaxşı ki bu yükdən könlüm azaddır.

Fərasət özü də bir istedaddır,

Ancaq istedadda fərasət olmaz.

 

Yaltaq lap qocalıb qarı da olsa,

Ağardar dişini harada olsa.

Evində dünyanın varı da olsa,

Onda mərdlik olmaz, ləyaqət olmaz.

 

Xainin hər işi, sözü kölgəli,

Kölgəsi kölgəli, özü kölgəli.

Yaxşı ki, olmadıq gözü kölgəli,

Gözükölgəlidə cəsarət olmaz.

 

Birinin var-dövlət başından aşar,

Biri yoxsul yaşar, ancaq mərd yaşar.

Varını güdənlər tez arsızlaşar,

Arını güdənlər xəcalət olmaz..

 

Elə ki xamladı tamahın atı,

Bir də görəcəksən səni saymadı.

Əllər ki qızılla, pulla oynadı

İnan ki onlarda ədalət olmaz.

 

Əzəldən qardaşdır xeyir də, şər də,

İnsan ucalar da, insan düşər də..

Dost dostu gəzməsə xeyirdə, şərdə,

Unsiyyət olsa da, ülviyyət olmaz.

 

Bəzəkli yalanlar taxta çıxandan,

Onəlli tutmuşuq baxta çıxandan.

Cahildir dostluğa saxta çıxanlar,

Cahillər olmasa cəhalət olmaz.

 

Nə qədər “çorlara” biz “can” demişik.

Canımız çıxsa da plan demişik.

Evdə uşağa da yalan demişik,

Heç yerdə bu boyda ətalət olmaz.

 

Nurlu bir arzudur hər ot, hər çiçək,

Yaşar babaların odlu ruhutək.

Hər kim nə istəsə, götürüb versək,

Bizdən gələcəyə əmanət olmaz.

 

Köçür ürəyinə məcnun çölləri,

Dillənsin qəlbinin kaman telləri.

Bil ki, oxşamasa Vətən yelləri,

Gözdə də nur olmaz, təravət olmaz.

 

Mən hara, dostluqdan bezikmək hara?

Yenə də birinci yetişdim kara.

İnsan düşməlidir çovğuna, qara,

Dara düşməyəndə dəyanət olmaz.

 

Şaxtada bərkiyib, odda bişməsək,

Kor olluq-düşməni dostdan seçməsək.

Lazımsa, uğrunda candan keçməsək,

Torpaq Vətən olmaz, məmləkət olmaz.

 

Bir qaşıq qanından qorxursansa sən,

Get uzaqda dolan, gəz vətənindən.

Diz ki güc almadı öz vətənindən

Dizdə də güc olmaz, mətanət olmaz.

 

Kimin ki insanlıq siması yoxdur,

Ona dünyanı ver-mənası yoxdur.

Harda ki ağsaqqal duası yoxdur,

Orda xeyir olmaz, bərəkət olmaz.

 

Ülvi duyğularım-ayna təbimdir,

Körpə sözlərimə layla-təbimdir.

Köksümə baş qoyan leyla-təbimdir,

Təbsiz bir ürəkdə hərarət olmaz.

 

Saldı saçlarıma dəni həsrətin,

İnsafı olmurmuş yəni həsrətin?!

Elə əsir aldı məni həsrətin,

Ay gülüm, heç belə əsarət olmaz.

 

Bir Leyli baxışlı hey oğrun-oğrun,

Məndən xəbər alır:

Hardadır Məcnun?-

Eşqə qurban getməz hər adı Məcnun,

Hər adı Kərəmdə kəramət olmaz.

 

Yatıb qalmaq idi qorxudan məni,

Sağ ol ki, ayıltdın yuxudan məni.

İndi öz dərdimdir oxudan məni,

Dərdsiz oxuyanda məlahət olmaz.

 

Hər kəs öz verdiyi sözə düz olsa,

O, əyriyə-əyri, düzə- düz olsa,

Tənqid haqlı olsa, cəza düz olsa,

Bəlkə yer üzündə cinayət olmaz.

 

Saldın qəribliyə sözümü mənim,

Necə çıxacaqsan üzümə mənim.

Əl atdın qəlbimə, gözümə mənim,

Ay “qonşu”, belə də ədavət olmaz.

 

Bir tülkü maskası taxıb yenə sən,

Təzədən yanıma dönə bilərsən.

Ancaq maskasız da tülkü lələsən,

Sənin dostluğuna zəmanət olmaz.

 

Araya ayrılıq sədləri çəkdin,

Yəqin mən ölsəm də gəlməyəcəkdin.

Ayağım altından torpağı çəkdin,

Daha bundan ağır fəlakət olmaz.

 

Vətən torpağının sərtinə qurban,

Sevincinə qurban, dərdinə qurban.

Olum düşmənimin mərdinə qurban,

Yalançı dostlarda səxavət olmaz.

 

Həyatda min çətin imtahan olar,

Gah günəş parlayar, gah tufan olar.

Ürək sevgi olar, həyəcan olar,

Ürək duyğu olar, ürək ət olmaz.

 

Ay Əşrəf, tələsmə bir zaman gələr,

Dostuna kəm baxan gözə qan gələr...

İnsana xəyanət insandan gələr,

Başqa canlılarda xəyanət olmaz.

 

 

BU ÜTÜK ADAMLAR, SÜRTÜK ADAMLAR

 

Bostandan inciyən, bağdan inciyən,

Bardan yarımayan “kitab” bağlayır.

Taledən inciyən, baxtdan inciyən,

Yardan yarımayan “kitab” bağlayır.

 

Yerinə düşmürsə, düşür yerə söz,

Yersiz söz-yel vurmuş yelin kimidir.

Yerinə düşməyən hər bakirə söz

Evdən acıq etmiş gəlin kimidir.

 

Vərəqlər tutular söz yağışına,

Hər sözün öz yükü, öz çəkisi var.

Daş o vaxt düşür ki, şeirin başına

Sözü olmayanlar şeir yazırlar...

 

Neçə ev dağıdıb, kümələr yıxıb,

Görənlər danışır “səxavət” indən.

Bu arsız nə üzlə efirə çıxıb,

Dərs verir ailə səadətindən.?..

 

Düşüb qapı-qapı “kitab” paylayır,

Sırtıqlıq qonubdur həya yerinə.

Zalımın üzündə su da qalmayıb,

Hopub üzdəniraq şeirlərinə.

 

“Üstü bəzək...” olan kitabları var,

Hələ birini də yazıb gəlibdir.

Onun bu yerlərdə nə azarı var,

Yoxsa buralara azıb gəlibdir?!

 

Yolları, izləri əzbər öyrənər,

Yazar yaddaşına azdığı yeri.

Qorxuram: bakirə qızlar öyrənə

Üzü üzlər görmüş, bu gözə girən

Sürtük adamların yazdığı şeiri,

Sırtıq adamların yazdığı şeiri.

 

 

GÖYDƏN ÜÇ ALMA DÜŞDÜ

 

Göydən üç alma düşdü,

Üçü də qırmızıdır.

Alma deyil, göylərin

Al paltarlı qızıdır.

 

Göydən üç alma düşdü,

Üçü də bağ alması.

Gör gedib harda bitib

Qubanın ağ alması...

 

Göylərin bağ-bağçası

Almalarla doluymuş.

Göydə alma nə gəzir,

Göydən düşən doluymuş..

 

 

DƏNİZ VƏ KÖRPƏLƏR

 

Günəş qızıl bayrağıdır səhərin,

Günəş doğdu, qaranlıqlar söküldü.

Budur, uşaq bağçaları

şəhərin

Yaxasından mirvaritək açılıb,

Ləpələrin bağçasına töküldü.

 

Qovuşdular onlar mavi nəğməyə,

Damla-damla sevinc qondu hər üzə,

Qəm karvanı bu yerlərdən üzüldü.

İxtiyarsız bir söz dedim dənizə,

Ləpələr də misra-misra düzüldü,

Körpələr də misra-misra düzüldü.

 

Gül açmışdı dalğaların saçında,

Qağayılar çığrışırdı, süzürdü.

Günəş zərrin barmaqları ucunda

Gözəl-göyçək balaların boynuna

Mirvarilər muncuğunu düzürdü.

 

Səma, dəniz, qağayılar, ləpələr

Bir-birinə qarışırdı sinəmdə.

Mənə elə gəlirdi ki,

bu dəmdə

Misra-misra suya düşən körpələr

Qəlbimdəki misralarda üzürdü.

 

 

XƏZƏRDƏ QIZLAR ÇİMİR..

 

Xəzərdə qızlar çimir,

Qızlar nəğmə oxuyur,

Nəğmələr quş qanadlı.

Sahillər bar gətirir

Sevgi adlı, yar adlı.

 

Xəzərdə qızlar çimir,

Sanki su pəriləri

Qalxıb dalğa atına.

Dənizə bax, dənizə,

Vəfalı aşiq kimi

Sərilib gözəllərin

Ayaqları altına.

 

Xəzərdə qızlar çimir,

Ağ bir sevinc gizlənib

Zil qara gözlərində;

Məhəbbətin, ilqarın

Sevda dənizlərində

Şirin xəyallar çimir,

Şirin arzular çimir.

 

Hardasınız, oğlanlar?

Sözü duzlu Xəzərin,

mavi gözlü Xəzərin

bəxtəvər sularında

Göyərçin qızlar çimir...

 

 

BİR AZ BU DƏNİZ DƏ MƏNƏ BƏNZƏYƏR

 

Yenə gəl-gəl deyər mavi dənizim,

Mən də qanadlanıb uçaram yenə.

Gənclik illərimdə sevdiyim qızın

Sanki görüşünə qaçaram yenə.

 

Sızlar ayağımda daşların ərki,

Uşaqtək sarmaşar yosunlar mənə.

Balıqlar yanıma üzüb gələr ki,

Ürək sözlərini desilnər mənə.

 

Bir an qayğılardan uzaqlaşaram,

Mənə günəş baxar, mənə ay baxar.

Suya girən kimi uşaqlaşaram,

Göyün ulduzları köksümə axar.

 

Ona doğmam kimi qaynayar qanım,

Duyğutək çırpınar döşümün altda.

O mavi səmalar-mavi yorğanım,

Ay da bəyaz balınc-başımın altda.

 

Mənim sevinc payım, səadət payım,

Ləpəsi saçımda dənə bənzəyər.

O qumlu sahilə atılan qayıq,

Ömürdən yaşanmış günə bənzəyər.

Özünü sulara çırpan qağayı,

Bir az bu xislətdə mənə bənzəyər.

Sahildə çırpınan o gümüş balıq,

Vətənə həsrətdə mənə bənzəyər.

 

Köklənər dünyanın qəmləri üstə,

Bir az bu dəniz də mənə bənzəyər.

Dövləti daşınar, varı talanar,

Sərvəti çapılar-mənə bənzəyər.

Bir gün bu sahilin qumları üstdə

Günbatan tərəfdə gülzarı qalan,

Hər dağın döşündə məzarı qalan,

Əli o dağlara uzalı qalan,

Köksü titrəməyən, nəbzi vurmayan,

Bir qoca tapılar-mənə bənzəyər...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.03.2026)

 

 

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

 

Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbini bitirib. Sonra Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində ali təhsilə yiyələnib. 2002-ci ildə mtbuatda jurnalist kimi fəaliyyətə başlayıb. Bir müddət sonra “Pəncərə”, “Ölkəm”, “Azercell” jurnallarının baş redaktoru olub. 2018-ci ildən isə paytaxtın ən gözəl və ən nüfuzlu kitab mağazasının - Bakı Kitab Mərkəzinin direktorudur...

 

Deyir ki:- “Bəli, hər bir qələm sahibi ilk növbədə insandır. O da musiqidən, kinodan, kitabdan təsirlənə bilir. Əgər robot olsaydı, deyə bilərdim ki, qələm adamı heç nədən təsirlənmir, bu hiss ona yaddır. Əlbəttə ki, mən də bütün bunlardan təsirlənmişəm. Qəribədir, atamla mənim oxşar cəhətlərimiz çoxdur. Yəqin ki, hər ikimiz də ədəbiyyatçı ailəsində doğulmuşuq, ondandır. Bizim tərbiyəmizdə, formalaşmağımızda kitabların rolu danılmazdır. Ancaq bu, o demək deyil ki, yalnız hansısa əsərdən təsirlənib yazıram. Əgər insanda istedad varsa, bu, mütləq üzə çıxacaq. Əgər atam yalnız kiminsə əsərindən təsirlənib yazsaydı, o, heç vaxt Xalq yazıçısı olmazdı. Hətta mən atamın əsərlərinin oxucusu olsam da, ondan təsirlənməmişəm. Tənqidçilər də deyir ki, biz tamamilə müxtəlif üslublarda yazırıq. Doğrudur, “Altıncı” povestim var ki, onu atamın “Beş mərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi” əsərinin davamı hesab edirəm, amma əslində üslubumuz çox fərqlənir. Çalışmışam ki, bu povestdə obrazlar da, üslub da olduğu kimi qalsın. Bunlar hamısı olan şeylərdir. Dünya da bunu qəbul edir. Ancaq, əgər sən kiminsə əsərini götürüb mənimsəsən, bu artıq plagiat olar. Mənim vicdanım heç vaxt buna yol verməz…”

 

Əla! Düz tapdınız, bu dəfəki söhbətimin qəhrəmanı yazıçı- publisist Günel Anarqızıdır. O, 1972-ci ildə Bakıda dünyaya gəlib. Ağlı kəsəndən, evdə yüzlərlə kitab görüb. Əvvəlcə onları vərəqləyib şəkillərinə tamaşa etsə də, əlifbanı öyrənəndən sonra oxumağa başlayıb. Beləcə, oxuya-oxuya böyüyüb, böyüyə-böyüyə də oxuyub…

 

“Bizim ailə haqsız tənqidlərə çox məruz qalıb, artıq vərdiş etmişik. Babamdan tutmuş mənədək hamımız zaman-zaman bu “tənqidlərin” mərkəzində olmuşuq. Mənim demək istədiyim başqadır. Həm Yazıçılar Birliyinin üzvü kimi, həm də yazıçı kimi deyə bilərəm ki, Anarın xalqı qarşısında həm yazıçı, həm də ictimai xadim kimi xidmətləri danılmazdır. Bunu atam olduğu üçün demirəm. Həqiqəti belə düşündüyüm üçün deyirəm. Tənqidlər onsuz da həmişə olur. Bir də ki, tənqid edən adamın gərək özü də ortaya nəsə qoysun və kimisə tənqid etməyə haqqı çatsın. Özündən qat-qat böyük olan, millətə daha çox xidmət etmiş adamı tənqid etməyin də bir səviyyəsi olmalıdır. Səviyyəsizin, özünün heç bir xidməti olmayan adamın durub nəsə deməyi çox gülməli görünür.”- söyləyir.

 

Kübar xanımdır. Bu ona daşıdığı gendən bir ərmağandır. Elə düşünməyin ki, qazandığı uğurlarda atasının əməyi var, əsla. Bütün nailiyyətlərə öz istedadı, işgüzarlığı ilə nail olub. Çox mədəni və intizamlıdır. Əgər yazıçılıq istedadı ona atasından ötürülübsə, bu xüsusiyyətləri isə anası, akademik Zemfira Səfərova ona aşılayıb…

 

Deyir ki:- “Hazırda rəhbərlik etdiyim Bakı Kitab Mərkəzinin yaranma ideyasını Heydər Əliyev Fondu irəli sürüb. Əslində, Fondun rəhbəri Mehriban xanım Əliyevanın ideyası idi. Kitab mərkəzinin yaranması zərurətdən doğan bir təşəbbüsdür. Bilirsiniz ki, son zamanlar mütaliəyə maraq azalıb, bu haqda dəfələrlə danışmışıq, ədəbiyyatçılar, yazıçılar narahatlığını bildiriblər. Hazırda Azərbaycanda və paytaxtda bir çox kitab dükanları və şəbəkələri fəaliyyət göstərsə də, belə bir mərkəzin yaranması vacib idi. Buna görə də, təşəbbüs irəli sürüldüyü gündən bu istiqamətdə işlər tükənmədən irəliləyirdi. Qısa müddət ərzində Bakının mərkəzində, gözəl guşədə, ən çox ziyarət olunan yerlərin birində belə bir mərkəz inşa edildi. Onu da qeyd edim ki, əslində Mehriban xanım qədim binaların mühafizəsi, onların görünüşü ilə bağlı çox diqqətlidir və buna çox önəm verir. Deyir ki, memarlıq abidələri bizim tariximizdir…”

 

Erkən gəncliyində ailə həyatı qurduğu üçün, ona nənə olmaq sevincini yaşamaq orta yaşlarından nəsib olub. İki qızı, bir neçə nəvəsi var. İşləri nə qədər çox olsa da, övladlarına qulluq etməyi çox sevir…

“Sözsüz ki, mənim dincəldiyim yer evimdir. Evimi istədiyim kimi qurmuşam, ona görə də burada rahatlıq tapıram. Yay aylarında bağa köçəndə, əlbəttə, orada da dincəlirəm, amma yenə də şəhər evimi daha çox istəyirəm və buraya hər zaman tələsirəm. Qəribə səslənsə də evdə olan vaxtımın çox hissəsini mətbəxdə keçirirəm. Ona görə yox ki, biş-düşlə məşğulam. Səbəbi odur ki, mətbəx mənə daha rahatdır. Mətbəxdə yığcam bir televizorum var, səhərlər ona baxıram. Evdəkilər narahat olmasınlar deyə qapını bağlayıram və səhər saatlarını orada keçirirəm. Adətən hamıdan tez oyanıram, ətirli çay dəmləyib onun keyfini yaşayıram. Qonaq otağında isə axşam vaxtı daha çox oluram, evimə gələnləri orada qarşılayıram. Uşaqlarım bişirdiyim yeməkləri çox sevir, məndən bəzən xüsusi bir şey hazırlamağı xahiş edirlər. Bir müddət əvvəl nəvəmin ad günü idi. Qızım istədi ki, nəvəmin ad gününə şah plovu bişirim. İnandırım sizi, hələ belə sürətlə yemək bişirməmişdim. Çünki hərdən vaxt məhdudiyyəti də olur. Tez-tez yorğunluq da…

Elə xanımlar var ki, yemək bişirməklə arası yaxşıdır, evə nə qədər yorğun gəlsələr belə, yeməyi həvəslə hazırlayırlar. Mən təəssüf ki, o qadınlardan deyiləm. Ona görə də çalışıram bu işləri səhər görüm, axşam isə dincəlməyə üstünlük verirəm.”- söyləyir.

Heç vaxt xüsusi pəhriz saxlamır. Necə deyərlər, nənə olsa da hələ ki, gözəlliyini, təravətini itirməyib. Yağlı, qızardılmış yeməkləri xoşlamır. Az kalorili, xeyirli qidaya üstünlük veririr və ən əsası da idmanla məşğul olur. Düşünür ki, fiziki aktivlik çox şeyin dərmanıdır. Xəstələnməmək üçün idmanla məşğul olmaq zəruridir. Həm də idman insanın ovqatını yaxşılaşdırır, sağlamlığını gücləndirir və artıq çəkinin qarşısını alır…

Bu gün - martın 6-sı Günel xanımın növbəti ad günüdür. Ona möhkəm can sağlığı, yaradıcılıq uğurları arzulayıram.

Yeni yaşınız mübarək, Günel xanım!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.03.2026)

 

 

 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Qısa Fikirlər Xəzinəsi rubrikasında bu dəfə Məhəmməd Hadinin fikirlərinə yer ayırıb. Toplayanı, tərcümə və tərtib edəni Cəlal Məmmədovdur.

 

Bütün zərrati-aləm məzhəri-əsrari-qüdrətdir...

 

***

Ey Vətən!.. Səni sevmək deyilmi imanım?..

 

***

Həqiqət sayəsində kəsbi-qüdsiyyət qılar millət...

Həya etməzmi nəfsin bəsləyənlər, bir utanmazmı?

 

***

Dedim şeytana rəhmət Adəm övladı görən gündən...

 

***

Edin nuri təməddünlə münəvvər qəlbü vicdanı.

 

***

Bən idrak etmədim, dünyaya gəlməkdən nədir hikmət,

Yaratmaqda nədir hikmət bizi, sübhanə, bilməm ki?!

 

***

Qaldıq əlində bir sürü ərbabi-vəhşətin...

 

***

Məfkurə yolunda tökülən qan hədər olmaz.

 

        “Ədəbiyyat və incəsənət”

         (06.03.2026)

 

 

 (Yazıçı Meyxoş Abdullahın “Əsir qadın” əsərinin dəhşət doğuran  faciəsi)

 

Qənbər Ağayev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Jurnalisti. “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

 

 “Əsir qadın” romanının ilk səhifələrini oxuyanda faciənin dəhşətinin hələ qarşıda olduğunu hiss etdim. Əsərin qəhrəmani Səidənin bənzərsiz faciəsinin bənzərinin  olmayacağını öncədən duydum. Qırğız yazıçısı Çingiz Aytmatovun “Gün var əsrə bərabər” və atam əvəzi böyük qardaşım Fərzalının “Yüz il firavan yaşa, bir gün zəlalət çəksən bəs edər” fikirləri, ruhumu silkələdi. Ancaq başqa səhifələrə keçəndə Səidənin ərşə bülənd olan ahına nə ad qoyum, sualı qarşısında aciz qaldım.

 

         Dünya ədəbiyyatının faciə əsərlərini yaddaşımdan keçirəndə, böyük Füzulinin “Daş dələr ahım oxu” fikri, Səidənin faciəsinin, yazıçı Meyxoş Abdullahın qələmində anatomiyasının və fəlsəfəsinin dərinliyini əks etdirən, elə daş dələn ifadəsiylə eyniləşdirdim!..

         “Əsir qadın!..” Yüz minlərin bir ailənin timsalında faciə dramı. XX əsrin doxsanıncı illərin əvvələrində erməni faşizminin Azərbaycan xalqının taleyində yaratdığı növbəti vəhşətin canlı faciəsi. Əsərdən qandondiran parçalar: -

         ... “Elə bu vaxt güclü partlayış dalğası komanı kibrit qutusu kimi götürüb kənara tulladı. Düşmənlər komanı mühasirəy alırlar. Gözlərimi açanda həyat yoldaşım Əlini qan içində çabalayan gördüm. Onun sağ qolu dirsəkdən yuxarı, özündən beş-altı metr aralıda düşüb qalmışdı. O, sol əlini yarasının üstünə basaraq zarıyırdı. Ətrafında qan göllənmişdi. Onun yaralı qolunu sarımağa çalışdım. Axan qanı saxlamaq olmurdu, üzülmüş damarlardan qan fışqırırdı.

         Ərim isə susurdu. O bizi qorxutmamaq üçün canını dişinə tutub birtəhər dözürdü. Əlinin başını dizimin üstünə qoyub hönkürdüm.

         Küləşin üstünə düşüb qalmış südəmər uşaq da, dayanmadan qışqırırdı. Onun səsini sanki eşitmirdim.

         Komaya onbeş nəfərə yaxın erməni faşisti daxil oldu. Onlardan biri çəkməsinin dabanı ilə Əlinin yaralı qolunun üstünə qoyub təpiklədi. Əli güclə eşidiləcək səslə ufuldadı.”

         “Ali...Ali... – deyə ermənilərdən birisi onu tanıyaraq  üzünə baxıb qışqırdı.

         Dəstənin komandiri kəmərindən bıçağı çıxarıb, başına yüksək məbləğdə  pul qoyulan Azərbaycan zabitinin, Əlinin başını soyuqqanlıqla kəsdi. Əlinin başı bədənindən üzüləndən sonra, onun başsız bədəni yerdə çabalamağa başladı. Qucağımdakı uşaq, elə bil bunları “duyurmuş kimi” qışqıraraq fəryad qoparırdı”.

         Bir az bundan öncə; - “görəsən bundan da artıq vəhşət varmı?” sualımın cavabı, islam dünyasının matəm saxladığı Kərbəlada baş verən İmam Hüseyn müsibəti, Qarabağ torpağında, Vətənini qoruyan Əlinin taleyində təkrar olunurdu. Səidənin isə qucağında körpəsi əsir aparılır.           - “Oradan uzaqlaşdıqca dönüb geri baxırdım. Ərimin başsız bədəninin torpaq üzərində get-gedə kiçildiyini görürdüm”.

         Bu anda Səidənin təsəllisi Kərbəla müsibətini də qat-qat üstələyir; - “Böyürümcə yeriyən erməni əsgərinin əlində ərimin qanlı başı yırğalanırdı. Mən o kəsilmiş başa baxıb azacıq da olsa təsəlli tapırdım. Düşünürdüm ki, Əli bizimlə birlikdə  gedir”.

          Düşmənlərdən daha bir qandonduran vəhşilik:

         - “Bu anda düşmənlərdən biri Əlinin qanlı başını götürüb ağlayan körpənin başının üstündə saxladı və gülə-gülə:

         - “Ağlama it küçüyü... Bax, xoxan gəlib səni yeyər”. Uşaq isə ağlamağına davam edirdi. Erməni bu dəfə kəsilmiş başın saçlarından yapışaraq, başdan süzülən qanı uşağın geniş açılmış ağzına axıtdı. Körpə bərk acdığından ağzına tökülən laxtalanmış qanı acgözlülüklə soraraq səsini kəsdi”.

         Romandakı bu sətirləri oxuduqca, Bermut üçbucağının ölüm maqnitinə düşmüş kimi dərya ilə səma arasında qalmışdım. Vətənini qoruyan əsgərin, Əlinin hünərinə, dözümünə heyran qalmamaq mümkün deyil. Ərini və körpəsini qoruyan Səidənin göylərə bülənd olan fəryadına qan ağlayırdım. Üç aylıq körpənin ata-anasının faciəsini hiss edib qışqırığının görünməyən tüstüsünün altında köz kimi yanırdım. Və bu faciənin real mənzərəsini yaradan ustadın qələminə; - heyran ey qələm!.. - deyirdim. Fikirləşirdim, görəsən, bundan da artıq dəhşət varmı?!

         Hiss-həyacan bir oxucu kimi məni boğur. Fikirləşirəm. Allah eləməmiş, Səidənin başına bir iş gəlsəydi, Azərbaycan ədəbi nəsrində dünyaya məlum olmayan yeni erməni faşist işgəncələrini bəşərə çatdıracaq əsər yarımçıq qalmazdımı?!.. Əgər belə olsaydı, dünya ədəbiyyatında faciə janrında yazılmış romanların zirvəsində duracaq “Əsir qadın” kimi bir əsər, yəqin ki, yarımçıq qalardı.

         İstedadlı və zəkalı sənətkarlar zamana və məkana sığmır. Romanın müəllifi Meyxoş Abdullah da bu keyfiyyəti ilə tarixləşir. Hadisələrin arxasında sənətkarlıqla drijorluq edən  yazıçının məharəti heyrət doğurur.

         Əsərdə psixoloji fəlsəfənin dərinliyi o həddə çatır ki, səbrli oxucu uzun müddət bu dərinlikdən çıxa bilmir. Əsərdə baş verən hadisələri yazıçı sadəcə nəql eləmir. Real durumun ən gizli detallarını məharətlə incələyir və təhlildən keçirir ki, bu da böyük istedaddan xəbər verir.          Əsərin sujet xətti bir ailənin faciəsi üzərində qurulur və bütün əsirlərin faciəsini ümumiləşdirir. Romanı oxuduqca insanın qəzəbini alovlandırır, onu; - qisas...qisas... - deyə intiqama səsləyir. Həm də, bu yazıçının söz xatirinə çağrışı deyil, faciə  səhnələrinin təqdimatıdır.

         Səidə çox ağır və təhlükəli məqamlarla (bütün əsirlik dövründə) ölümlə üz-üzə qalır. Fikirimcə Allah Səidəni ona görə saxlayır ki, ermənilərdən çəkdiyi əzabları zəmanəyə danışıb yaddaşları oyatsın. Yazıçı Səidəni Azərbaycan-Şərq Dünya ədəbiyyatında yeni faciə obrazı kimi təqdim edir. Bu müstəvidə, yazıçı, həm də,  ermənilərin dünyaya hələ məlum olmayan  işgəncə üsullarını təqdim edir. Ermənistan, - daşı da, torpağı da, adama qənim kəsilən bir yer. Göz qırpımında onlarla Səidə kimiləri və əsirləri uf demədən didib parçalayan mühit. Erməni zabiti olan “Ohan” obrazı tipikləşdirilmiş erməni xislətinin əzazil ünsürüdür.

         Əsərin dili ayrıca təqdimata layiqdir. Sadəliyi, oxucunun qəlbini ehtizasa  gətirməsi, ayrı-ayrı parçaların poetik  təsiri və yaddaşa höpmasına heyran qalırsan.

         ... Səidənin körpəsi ölür. O dərin iztirab keçirir: - “O gecə səhərə qədər oğlumu qucağımdan yerə qoymayaraq, ana-bala baş-başa verərək dərdləşdik... Ona arzularımı, istəklərimi danışdım. Məni bu qərib yerdə, düşmənlərin arasında tək qoyduğuna görə, onu qınadım. – Biz belə danışmamışdıq, - dedim, oğul. Sən ananı beləcə tərk edib gedirsən? Bu boyda dünyada  bircə ümid yerim, bircə təsəllim sən idin, ay oğul. Sən də anana beləmi dönük çıxdın?!- deyib, hönkür-hönkür ağladım. “Daş dələn ah...” Bu aha başqa nə ad vermək olar? Söz acizdir.

         Dünya nəsrinin şah əsəri L. Tolstoyun “Hərb və Sülh”, F. Dostoyevskinin “Alçaldılmış və təhqir edlimişlər” əsərlərində, V.Şekspirin faciə dramlarında fiziki ölümlər, mənəvi işgəncələr hakimdirsə, yazıçı Meyxoş Abdullahın “Əsir qadın” əsəri, həm mənəvi, həm fiziki, həm də, ağıla gələn və gəlməyən işgəncələrlə müşaiyət olunur. Səidə hər üç işgəncənin dəhşətini “yaşayır”. Müəllif də bu dəhşətləri Səidə ilə birlikdə çəkir.

         Meyxoş Abdullah dünya ədəbiyyatında faciə janrında bənzəri olmayan bir əsər  ortalığa qoymuşdur. Əsərin təsiri o qədər güclüdür ki, oxucu qəti əmin olur ki, qiyamt qopsa belə, “Əsir qadın” romanının baş əzabkeşinin faciəsini yer üzündən silməyə gücü çatmayacaq. Həyat büsbütün məhv olsa da, dünya yenidən yaransa da, mələkləri belə ağladan Səidə kədəri insanlıq tarixinin əbədi acısı olaraq qalacaqdır.

         Füzuli dədə  “Leyli Məcnun” poemasını yazanda, özündən dörd əsr əvvəl yaşamış ustadı Nizami Gəncəvinin qarşısında imtahana çıxdı. Yazdı və nöqtəni qoyanda “İnşallah ki, qalibəm mən!..” - dedi. Ədəbiyyatda qəzəl kimi çətin janrın əlçatmaz pramidasını yaradan dahi, bizim günlərdə yaşayan yazıçı Meyxoş Abdullahın “Əsir qadın”ını oxusaydı, faciəvi əsərlərin zirvəsində duran bu romanın müəllifinə “inşallah ki, qalibsən sən!..” - deyərdi.

         Füzuli dədənin zamanəsini yandıran  “Daş dələr ahım oxu” kədəri, dörd əsrdən artıq yol gəlib Meyxoş Abdullahın qələmində əsrin ən böyük faciəsini yaşamış Səidənin taleyinə yazıldı, Füzuli kədərini Füzuli qüdrətində.

          Səidənin sözlə ifadə edilməsi mümkün olmayan faciəsini, “Sözün qəlbində gizlənmiş /bütün dahilərin eşqi, göyün eşqi, yerin eşqi". (S. Vurgun), sözün tilisimi ilə  yaradandan vergili  olan Meyxoş Abdullah qələminə heyrət etməmək mümkün deyil. Pərvanə şam üstündə necə yanırsa, yazıçı  “Əsir qadın” əsəri üstündə də beləcə yanır.

         Xatırlatma: 

-  Əziz oxucu “Əsir qadın” romanına (206 səhifədir) elə özü həcimdə  resenziya yazılmalıdır ki, onu tam təqdim edəsən. Mən əsərin bir hissəsini təhlilə gətirdim. Oxu, yadda saxla və gələcək nəslə ötür. Onu da fikirləşirəm ki, yazıçı Səidənin bu cəhənnəm əzabını qələmə alanda necə dözüb? Belə qənaətə gəldim ki, bu, yaradanın Meyxoş Abdullaha peyğənbərlərə göndərilən bir kitab timsalıdır. Seçilmiş bəndəsi Meyxoşa, səhvən yaratdığı  ermənini bəşərə tanıtmaq fürsəti verib. Səidənin çəkdiyi əzabı, söylədiyi faciə səhnələrini qələmə alanda  müəllifə dözüm verib. Deyib ki, yaz, yer üzünün insanlarına xatırlat ki, onların yanında adam cilidində erməni adlı bir iblis də var. Onu da xatırlat ki, mənim yaratdığım iblis, şeytan erməni vəhşiliklərinə mətəəl qalır.

         Səidənin faciəsini yazıçı yaranışa üsyan məqamında heyrətedici sənətkarlıqla təqdim edir. Sanki bu vəhşətin içindən Səidə yox yazıçı özü keçib.

 

         “Əsir qadın”əsərində yazıçının idealı:

         - Ayıq olun, insanlar, bu dünyada erməni adlı kabus var.

 

         Sənətkarlıq:

         Yazıçının qəhrəmanı ilə etik dialoqu, müsahib mədəniyyəti məktəb yaratmaq nümunəsidir.

         - Əsərin sujet xəttinin sadəliyindən dərin fəlsəfi xətt keçir.

         - Əsərin dili – nəsrin poeziyası kimi oxunur.

         - Estetik hiss-həyacan. Vətən... Vətən... Vətən... əhvallı hayqırımı. Düşüncə, özünüdərk əsərdə bu yazıçının idealıdır.

         - Yazıçı Səidə obrazında Azərbaycan qadınının  vətənpərvərlik abidəsini yaradır.

         - Əsər, “Qarabağnamə” nin qızıl səhifəsi, - yeni faciə fəlsəfəsidir.

         - Əsərdə Meyxoş Abdullah “Yazıçı əxlaqı”nın yeni institutunu yaradır.

         Əsər azərbaycanlı ailənin erməni faşizm tərəfindən məruz qaldığı  bəşəri faciəni dünyaya ünvanlayır.

         - Füzuli kədərini, Füzuli qüdrətində yaşadan sənətkar.

         - Hər bir obrazın bitkin təqdimatı sənətkarlıqla müşayət olunur.

         - Əsərin konkret zamanı yoxdur bütün zamanların yaddaşıdır.

 

              Haşiyə:

         “Xəyalım məni 3 il əvvələ apardı... Yazıçı Meyxoş Abdullaha zəng vurub əsərdəki xalça barədə ondan soruşuram. - “Səidənin anasının cehizidir!.. - dedi. - Ohan Səidənin ata-anasını öldürüb, evi yağmalayıb, yandırdıqdan sonra, atasının tüfəngini, anasının xalçasını öz evinə aparmışdı. Səidə əsirlikdən qurtulduqdan sonra, xalçanı Stavropola gələndə özü ilə bərabər gətirmişdi”.

         Susuram... Daha heç nə soruşmuram...

         Xəyal məni ikinci dünya müharibəsi illərinə aparır. “Atam 1943-cü ildə  orduya çağrılır. Anam köməksiz, maddi imkansız və üç körpə uşaqla qalır. Evimiz “Təzəkənd” adlı yerdə daş üstə  güney və qüzeyə açılan qapılar  və hər iki tərəf  balkonlu dörd otaqlı ev.

          Bu kənddə yeni ailə quran gənclərin də sanballı evləri var. Kişilər hamısı müharibəyə cəlb olunur. Hamısının da gənc arvadları və körpə uşaqları başsız qalır. Təzəkənd kişisiz qalır.          Ailələri köhnə kəndə qohumlarının yanına qayıdır. Biz də köhnə kəndə qayıdıb, ana babam Nuruş kişinin əl damına yığışırıq. Bir-iki həftə keçir, Təzəkənddəki evimiz yanır. Anamın cehizlik xalçası da içində, hər şey kül olur. Anam üç il cəhənnəmi ayaqlayır. Üç ildən sonra 1946-cı ildə atam müharibədən qayıdır. Doqquz gündən sonra, anam elə Səidə yaşında vəfat edir. Oxşar talelər. Bir cehiz xalçası cəbhədən min kilometrlərlə uzaqda  alman faşizminin müharibə alovunda yandı, bir cehiz xalçası isə erməni faşizminin qurbanı olmuş  ananın, əsir qızının  cənazəsinə büküldü.

         - Faciəli xatirə məni dondurub. Bir müddət susuram.

         - Qənbər müəllim sizə nə oldu? Meyxoşun səsindən ayılıram və bu da “Əsir qadın” nın son faciəsi”.

              “Vətəni sevmək imandandır” – deyib peyğənbərimiz. Azərbaycan Şərq və Dünya ədəbiyyatının ən müqəddəs mövzusu Vətəndi. Bütün sənətkarların, şairlərin, yazıçıların, rəssamların, bəstəkarların, heykəltaraşların ilhamının baş mövzusu Vətən olub.

 

         …Vətənpərvərlik.

         Səidənin  Vətən torpağına qovuşmaq həsrəti dünya ədəbiyyatında bu mövzuda yazılmış hər hansı bir tərənnüm təhlil, təsvir təqdimatın fövqündədir.

         Yazıçı qələmində, elə yazıçıya ünvanlanmış kiçicik bir məktubun məzmunu bir epopeya əsərə bərabərdir.

         Hər hansı insan əhvalına təsir edən sözləri seçsəm belə, yazıçının Səidənin məktubunu oxuyandan sonar keçirtdiyi əhvalı təsvir edə bilməyəcəyim üçün, söz ustadının öz sözlərinə söykəndim: - “Məktubu oxuyandan sonar gözyaşlarımı saxlaya bilməyib hönkür-hönkür ağladım. Mən ömrüm boyu belə bir ağrıyla rastlaşmamışdım. Bu ağrı yox, sadəcə olaraq bir cəhənnəm əzabi idi”...

 

              Bu da əsərin kulminasiya nöqtəsi…

         “Təyyarə Vətənin hava sərhədini keçəndə təyyarənin yük yerindən salona doğru bənovşəyi rəngdə bir parça bulud axını gəldi… Həmin bənövşəyi rəngli bulud axınının təyyarənin salonunda görünməsiylə, gözdən itməsi ildırımsürətindən də ani oldu. Salondakıların hamısı heyrət və qorxu içində bir-birlərinin üzünə baxdılar.

         Mən də yaranmış vəziyyətdən qorxu hissi keçirtdim. Ürəyim həyacandan əsim-əsim əsirdi.

         Özümə gələndə isə anladım ki, bu bənövşəyi rəngli bir parça bulud, Səidənin vətən torpağına qovuşan narahat və nigaran ruhudur…”

         “Narahat” və “nigaran” ruhun ədəbi və əbədi heykəlini ucaldan ustad. Briliyant hərflərlə yazılmış İnsan, Xalqının layiqli ziyalısı, dövlətinə ürəkdən bağlı vətəndaş!... Əminəm ki, nə vaxtsa Milli ruhlu bədii təfəkkürlü bir heykəltaraş, bədii qəhrəmanın Səidə ilə sənin qoşa monumentini yaradıb əsrlərin və nəsillərin yaddaşına ərmağan edəcəkdir!..

 

                Sonda:

         Müəllifin Vətənpərvərliyinə, uzaqgörənliyinə heyrət etməyə bilmirsən. Qələbədən 11 il öncə yazdığı “Əsir qadın” romanının epiqrafı:   

       “… Ey, Soydaşım!.. Ey, Həmvətənim!..  Nə qədər çətin  də olsa etiraf  etməliyik ki, biz  savaşda  təkcə torpaq deyil, bir çox mənəvi dəyərlərimizi də itirmişik. Düşmən əsirliyində neçə-neçə qız və gəlinlərimiz, ana və bacılarımız olmazın işgəncələr çəkirlər. Onların acı fəryadları vətən oğullarını intiqama səsləyir. Bizi qarşıda ağır, ağır olduğu qədər də şərəfli bir döyüş gözləyir. Yalnız bu döyüş alnımıza vurulan damğanı, vicdanımızın ləkəsini silib təmizləyə bilər.

         Öldürsək, - namusumuzu, öləriksə, özümüzü gələcək nəsillərin qınağından və xəcalətindən xilas edə bilərik!...”

         Budur yazıçı gücü, yazıçı böyüklüyü, yazıçı uzaqgörənliyi və yazıçı inamı...

                                                                                                                                            

         P.S. Ədəbiyyatımızda “Əsir qadın” kimi möhtəşəm bir əsərin müəllifi Meyxoş Abdullaha İlahi bir hörmətlə!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.03.2026)

          

 

 

Elşən Təhməzov, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

 

Amma yenə bu millətim

zülmlərdən qorxmadı heç,

dayanmadı, durmadı heç.

Öz kökünə dayandı o,

qeyrətinə sığındı o.

 

Azərbaycan ədəbiyyatında xalqın tarixi yaddaşını, ağrısını və iradəsini poetik dilin gücü ilə ifadə edən əsərlər xüsusi yer tutur. Bu baxımdan Nəsir Qədirlinin “Qisas” poeması yalnız bir bədii əsər deyil, milli yaddaşın fəryadı, tarixin ittiham aktı və gələcəyə ünvanlanmış çağırış manifestidir. Bu poema həm ədəbi-estetik, həm fəlsəfi, həm də siyasi-ictimai məzmun baxımından çoxqatlı struktura malikdir. O, oxucunu təkcə duyğulandırmır, həm də düşündürür, silkələyir və mövqe tələb edir.

 

Nəsir Qədirli (Xankişiyev Nəsir Famil oğlu) 1956-cı il 11 yanvar tarixində Cəbrayıl rayonunun Alıkeyxalı kəndində anadan olmuşdur.

"Dünya məni aldadıb", "Həqiqətlər, gümanlar","Qisas", "Məndəki Mən", "Qana bələnmiş torpaq", "Üşüyən fikirlər, kövrək sətirlər" və.s bədii kitablarının müəllifidir. Uzun müddət ADU-da yüksək vəzifələrdə çalışmışdır. Hal-hazırda müəllim kimi fəaliyyət göstərir. Filologiya üzrə elmlər namizədi və dosentdir.

"Qisas" poeması şairin eyniadlı kitabının özəyini təşkil edən əsərlərdən biridir. Sərbəst vəzndə qələmə alınmış əsərin oxunuşu axıcıdır. Forma xüsusiyyətləri oxucunu əsəri oxumağa vadar edir. Ümumi ideya və mövzu xəttinə isə nəzər yetirsək görürük ki, poemanın mərkəzində iki əsrlik əsarət, işğal, qırğın və soyqırımı motivi dayanır. Müəllif “İki yüz il – iki əsr, xalqım olub əsir-yesir” misraları ilə əsərin tarixi miqyasını müəyyənləşdirir. Burada zaman sadəcə xronoloji ölçü deyil, kollektiv ağrının davamlılığının göstəricisidir.

 

Gah şimaldan,

gah cənubdan,

hücum çəkib

qarı düşman.

 

Şimaldan və cənubdan gələn hücumlar, “qarı düşmən” obrazı, işğalçıların birinin gedib digərinin gəlməsi – bütün bunlar tarix boyu təkrarlanan faciəvi dövriliyin rəmzidir. Bu təkrarlanma oxucuda yığılan enerjinin partlayışa çevrilməsi təəssüratı yaradır.

Əsərin əsas ideyası isə aydındır: tarixi ədalətsizliyin cavabsız qalmaması, milli ləyaqətin bərpası və qisasın labüdlüyü. Lakin burada “Qisas” anlayışı təkcə emosional intiqam deyil, o, haqqın bərpası, milli kimliyin qorunması və tarixi ədalətin təmin olunması kimi təqdim edilir.

 

Yenə itim, yenə ölüm,

bu xalq olub bölüm-bölüm.

Qanı axıb bu millətin

haqsız yerə neçə kərə.

Sığmayıbdır bu haqsızlıq

yerə, göyə.

 

Poemada konkret coğrafi məkanların sadalanması – Şamaxı, Quba, Lənkəran, Bakı, Zəngəzur, Qarabağ və xüsusilə Xocalı nümunənin bədii əsər olmaqla yanaşı, sənədli yaddaş funksiyası daşıdığını da göstərir. Toponimlərin əhəmiyyəti poemanın digər misralarında daha aydın özünü büruzə verir. Tarixin müxtəlif qatlarına varan şair burada Azərbaycan tarixinin gerçəkliklərini oxucuya çatdırır. Poemada təkcə bir dövr yox müxtəlif tarixi hadisələr qabardılır. Bu adlar həm də sadəcə fon deyil, onlar kollektiv travmanın koordinatlarıdır. Müəllif tarixi faktları emosional çalarla təqdim edir, lakin mətnin içində soyqırımı, deportasiya, sürgün, repressiya kimi anlayışların elmi-siyasi alt qatları da sezilir. “Kulak”, “qaçaq” kimi ifadələr sovet repressiyalarına işarədir. “Sibir” motivi isə sürgün və məhv siyasətinin simvoludur. Təkcə işğal və meydanda baş verən proseslər yox, həm də xalqımıza hər mənada göstərilmiş təzyiqdən bəhs olunur. Təkcə poetik emosiyanın məhsulu, həm də tarixi şüurun ədəbi formasını özündə əks etdirir.

 

Bu qanların cavabı yox,

qisası yox, əvəzi yox,

Bu millətə arxa duran

kimsəsi yox, dayağı yox,

Haqsızlığı ölçmək üçün

bir mizanlı tərəzi yox.

 

“Qisas” poemasının bədii güclərindən biri də təkrir və hiss-həyəcan üzərində qurulmasıdır. “Qisas deyir, qisas, qisas" ritmik və psixoloji təsir yaradır. Bu təkrarlar oxucunun şüurunda döyünən bir ürək kimi səslənir, həmçinin bədii təsvir və ifadə vasitələrindən yerində istifadə olunmuşdur.

“Qisas yatıb ürəklərdə, damarlarda laxtalanıb” -  burada qisas bioloji bir varlıq kimi təqdim edilir. Bu da əsərin müxtəlif aspektlərdən psixoloji, mənəvi, bioloji amil kəsb etdiyinin göstəricisidir.

“Qan muzeyi, can muzeyi” – kütləvi məzarlıqların ironik şəkildə “Muzey” adlandırılması ağrılı bir effekt yaradır.

“Şüşə kimi parça-parça, çilik-çilik çilikləndik” – alliterasiya və fonetik təkrar parçalanma hissini gücləndirir. Səslənmə funksiyasını genişləndirir.

Mətnin dili sərt, birbaşa və emosionaldır. Müəllif estetik bəzəklərdən çox, sözün təsir gücünə arxalanır. Burada poetik gözəllik ağrının içindən doğur. Əsər realist üslubda yazılıb, lakin romantik hisslərə də rast gəlmək mümkündür.

 

Bir düşmənim

olaydı kaş!

Çəkinməzdim,

ağrınmazdım,

qürur ilə bu düşmənin

ayağına qoyardım baş.

Bir düşmənim

olaydı kaş!

Nəsli-kökü bəlli düşmən,

qırx ayaqlı, əlli düşmən.

 

Bu misralarda müəyyən kinayə və eyhamı da başa düşmək mümkündür, el arasında ehtiyatsız və güvənilməyən dostdansa, mərd düşmənin üstün tutulması bu əsərdə öz əksini bariz formada tapmışdır.

Ədalət dilemması ilə dolu poemanın fəlsəfi mərkəzi “Qisas” anlayışının mahiyyətindədir. Qisas burada şəxsi intiqam yox, kollektiv ədalət tələbidir.

Müəllif “Silahsıza əl qaldırmaq – bir qəbahət!” deyərək etik sərhədi müəyyənləşdirir. Bu misralar göstərir ki, şair üçün mübarizə namərdliyə qarşıdır, insanlığa qarşı deyil. Deməli, qisas anlayışı humanist çərçivədə təqdim olunur: ədalətə söykənən, amma zəifə qarşı yönəlməyən bir mübarizə. Nəsir Qədirlinin bu poemasında da qisas anlayışı humanist çərçivədə ədalət axtarışıdır. Əsərin digər misralarında bu daha rahat duyulur.

 

Bir cüt dığa, bir cüt harsın!

Bəs bu qisas necə olsun?

Bu qisası dığalardan,

yersiz, soysuz yağılardan,

kim istəsin, kimlər alsın?

 

“Göydə Allah, yerdə insan” ifadəsi isə metafizik və dünyəvi ədalətin birləşməsini simvollaşdırır. Burada həm ilahi hökm, həm də insan məsuliyyəti vurğulanır.

Psixoloji dinamikada verilən poema oxucunu sakit müşahidəçi mövqeyində saxlamır. O, çağırır, silkələyir.

“Daha bəsdir” nidaları psixoloji qırılma nöqtəsidir. Uzun illər susmuş, gözləmiş, ləngimiş xalqın səbir kasası dolur. Emosional dinamika mərhələli şəkildə artır:

1. Keçmişin təsviri – ağrı və kədər

2. İndiki vəziyyətin təhlili – qəzəb və etiraz

3. Gələcəyə çağırış – ümid və qərarlılıq

 

Bu struktur oxucuda silkələnmə yaradır: əvvəl ağrı ilə yüklənir, sonra isə azadlıq və güc hissi ilə yoğrulur.

Əsərin digər hissələrində də şair öz etiraz hissini nəzərə çarpacaq dərəcədə qələmə verir, düşmən millətinin sərt formada xarakterini açır.

 

Bu millətin tayfası yox,

zatı qırıq bir kimsənə,

qatır kimi mayası yox.

Bu millətin özü budur,

astarı bu, üzü budur,

 

Tarixin müxtəlif mərhələlərində Azərbaycana qarşı həyata keçirilən soyqırımı və faciələrə müəllif hayqırtı ilə toxunur.

 

Bu qırğınlar, bu soyğunlar,

qanlar töküb, canlar alıb,

yüzminlərlə Türkün oğlu

qanlarına qəltan olub.

Qırğın olub, soyğun olub,

axan sular qanla dolub:

körpə qanı, uşaq qanı,

bu qırğında qan verməyən

insan hanı?

 

Əsəri oxuduqca şahidi olduğumuz məqamlar daha da artır, incələməli, yenidən mütaliə eləməli olduğumuz hissələr özünü parlaq formada büruzə verir. Təbii ki, əsərdə Azərbaycanın uğurlarından da bəhs olunur. Belə ki bayrağımızın uca zirvələrdə dalğalanması, siyasi arenalardakı uğurumuz da poemada öz əksini tapır.

 

Göyün yeddi qatınadək

ucalıbdır bayrağımız,

Böyük-böyük məclislərdən

gəlir bizim sorağımız.

Var içində millətlərin

öz imzamız, öz adımız.

 

Milli birlik ideyası ilə zəngin poemanın son hissəsində müəllif müasir dövlətçilik ideyasına keçir. “Azərbaycan-Türkiyə” birliyi vurğulanır, “İki dövlət bir millət” konsepsiyası səslənir. Burada Azərbaycan və Türkiyə arasında qardaşlıq ideyası milli gücün dayağı kimi təqdim olunur.

 

Bütün dünya bilir ki, biz,

iki dövlət, bir millətik.

əməldə bir, işdə birik,

Azərbaycan-Türkiyəyik.

Birlikdədir dayağımız,

enməz bir də bayrağımız.

Həqiqətin haqq yoludur,

məsləkimiz, amalımız.

Günəş kimi parlamada,

açılmada sabahımız.

Sülh hayqırır sənətimiz,

Həm nəğməmiz, həm türkümüz.

Qanad çalır, pərvazlanır,

Kəhkəşanda peyklərimiz.

Halal olsun, bu dövləti

quranlara!

Bu dövlətin təməlini

belə möhkəm qoyanlara!

Rəhmət olsun! Rəhmət olsun!

Ulu Heydər babamıza!

işıq saçmış öz zəkası,

hikmətiylə yolumuza.

 

Eyni zamanda, “Ulu Heydər babamıza” misrası ilə Heydər Əliyevə istinad edilir. Bu istinad siyasi liderin dövlət quruculuğundakı rolunu vurğulayır və poemaya çağdaş siyasi kontekst əlavə edir.

Beləliklə, qisas ideyası xaotik yox, dövlətçilik çərçivəsində təqdim olunur. Azərbaycan və Türkiyə birliyi yüksək səviyyədə tərənnüm olunur, oxucular üçün poema həm də iki dövlət üçün qardaşlıq rəmzidir.

“Qisas” poeması yaddaşdan gələcəyə uzanan manifestdir.

Nəsir Qədirlinin əsəri emosional bir çağırış olmaqla yanaşı, milli kimliyin poetik manifestidir. O, tarixi faciələri unutmamağa, amma eyni zamanda zəifliyə qapılmamağa səsləyir.

Bu əsər oxucunu həm ağladır, həm qürurlandırır, həm də məsuliyyət hissi aşılayır. Qisas burada nifrətin yox, haqqın bərpasının adıdır.

Poemanın sonunda səslənən “Heç nə görmək istəmirəm… qisas alın, qisas, qisas” misraları artıq fərdi bir istək deyil, kollektiv şüurun hökmünə çevrilir.

Bu qəbildəndir ki, istedadlı şairin arzuları reallaşdı və o qisas alındı. Əsər 44 günlük Vətən müharibəsindən əvvəl yazılmışdır, elə bu nöqteyi-nəzərdən ədəbiyyat nümayəndəsinin hissləri, arzuları, duyğuları, yaşadığı sarsıntılar, buna rəğmən gələcəyə inam, vətənə güvən hissi özünü bərqərar etdi və xalqın qisası alındı. Torpaqların işğaldan azad olunmasında istedadlı şair Nəsir Qədirlinin "Qisas" poemasının danılmaz rolu vardır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.03.2026)

 

 

 

Fariz Əhmədov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Naxçıvan təmsilçisi

 

Dövr dəyişir. Hər kəs günün nəbzini tutmağa çalışır. Oturub çay içərkən, uzanıb istirahət edərkən işıqpulu, qazpulu ödəyə bilirik. Hələ bu harasıdır ki, geyinmək istədiyimiz paltarın rəngini, ölçüsünü, formasını seçib ala bilirik. Bu baxımdan satıcılar da çox əziyyət çəkmir. On dəfə geyinib-soyunan müştərilərlə üz-göz olmurlar. Alan razı, satan razı. Bir-birini görmədən rahat alış-veriş edir, bir-birini yormurlar.

 

Əslində məqsədim diqqəti başqa yerə çəkməkdi. Demək olar ki, insan artıq rahatlıqla bütün kommunal və digər gündəlik tələbatlarını elektron şəkildə ödəyə bilir. Maraqlı bir sual çıxır bu zaman ortaya. Niyə insan həyat yoldaşını da elektron qaydada, dəqiq meyarlarla seçə bilmir?

Təsəvvür edin göz rəngi, boy, maraq dairəsi, bürcü və təhsilini və sair seçirsən, kriteriyaları təsdiqləyirsən və uyğun gələn şəxsə avtomatik mesaj göndərilir. Sanki bir sifariş forması doldurursan və sistem sənə ən uyğun namizədi təqdim edir. Hər ay həm sənə, həm də seçdiyin insana güncəllənmə gəlir və performansı daha da yüksəlir. Çoxları indi xısın-xısın gülür. Amma əmin olun ki, bu seçim göz qırpımı qədər yaxınımızda. 

Əvvəllər tanışlıqlar ailə, qohum, qonşu vasitəsilə baş tuturdusa, sonra universitet tanışlıqları, iş yeri münasibətləri ön plana keçdi. İndi isə sosial şəbəkələr, tanışlıq platformaları gündəmi zəbt edib. Artıq insanlar bir-birini real həyatdan çox, profil şəkillərindən və bioqrafiya sətrlərindən tanıyır. Bir neçə foto, bir neçə status, bir neçə ortaq maraq və qərar verilir ki, uyğundur. Amma arada incə bir fərq var. İnsan özünü təqdim etdiyi kimidir, olduğu kimi yox. Çalışır ki, ilk mərhələdə ən yaxşı tərəfini göstərsin. Tünd xasiyyət, əsəb, eqo, səbir çatışmazlığı isə zamanla üzə çıxır. Məhz bu səbəbdən qurulan münasibətlər çox vaxt gözləntilərlə reallıq arasında sıxışıb qalır.

Texnologiyanın inkişaf istiqamətinə nəzər yetirdikdə görürük ki, süni intellekt artıq insan davranışlarını təhlil edir. Sosial şəbəkələr bizim nəyi bəyəndiyimizi, nəyi izlədiyimizi, hansı mövzulara reaksiya verdiyimizi bilir. Reklamlar qarşımıza təsadüfi çıxmır. Alqoritm bizi əməlli-başlı tanıyır. Yaxın gələcəkdə ehtimal ki, insanların səs tonu, emosional reaksiyaları, maraq dairəsi, həyat tərzi, analiz ediləcək. Təyin edilmiş bu analizin nəticəsinə əsasən məlumat bazasında uyğunluq faizi hesablanacaq. 

Təsəvvür edin ki, sistemə daxil olub qeyd edirsiniz ki, sakit xarakterli, ailəyə bağlı, ali təhsilli, incə ruhlu, müəyyən dəyərlərə sahib bir insan axtarıram. Sistem isə seçdiyiniz bu namizədlərin ən uyğununu milyonlarla insan arasından seçərək sizə təqdim edir. 

XXI əsr bizi hədsiz sürətli olmağa öyrətdi. Sözümüz çevriləndə inciyir, sifariş gecikəndə əsəbləşir, wifi olmayanda səbirsizləşir və narahat oluruq. Bu da istər-istəməz münasibətlərə təsir edir. Halbuki münasibət zaman tələb edir. 

Elektron seçim imkanları bəlkə də gələcəkdə daha uyğun insanları bir araya gətirəcək. Əmin olun ki, yaxın gələcəkdə sevginin də alqoritmi yazılacaq. Uyğunluq faizləri hesablanacaq. Sistem sizin üçün ən uyğun namizəd tapıldı mesajı göndərəcək.

İnkaredilməz haldır ki, elektron dünya hər kəsə rahatlıq zövqü verir. Buna baxmayaraq incə münasibətlər məsuliyyət tələb edir. Və nə qədər texnologiya inkişaf etsə də, sevginin əsas proqram təminatı yenə də ürək olacaq. Ürəyi olan hər kəsə eşq olsun!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.03.2026)

Aygün Bayramlı, “Ədəbiyyat və İncəsənət”

 

Səslər müxtəlifdir. Hər səsin öz çaları, öz rəngi və öz adamı var. Səs insanla birgə doğulur, dünyaya gəldiyi andan özü kimi körpə olur. Sonra insa. böyüdükcə səsi də onunla birgə böyüyür. Yaşa dolduqca həyatın çətinini, keçməkeçini görür. Səs də bu yollardan keçir. İnsanın taleyi onun səsində də duyulur. Çünki insan həm də duyğulardan ibarətdir. Səs də həmçinin.

 

Flora Kərimova yaşananların, həyatın keçməkeçinin, tarixin, duyğuların aynasıdır. Bu səs ruhumuzun yaddaşına həkk olan səsdir. Hər eşidiləndə təkcə notları duymursan, həm də zamanın yaddaşını, bir xalqın ruhunu hiss etdiyin sehirli bir aləmə düşürsən. Bu səsdə hər kəs öz taleyini yaşayır, hər kəs öz hekayəsini tapır. Bu səs həm həzindir, həm güclü, həm dramatik, həm ilhamverici. Bu səs bəzən dərin kədər gətirir insana, amma bəzən dəniz olmağa, günəş olmağa, nəğmə olmağa səsləyir səni. Bəzən böyüdür insanı qocaman insana dönüşdürür, bəzən lap körpə uşaq edir insanı. Çünki onun səsini təkcə eşitmirsən, bütün varlığınla hiss edirsən. Flora Kərimova səsinin sərhəddi yoxdur. Bu səs həm də gələcəyin ümidini yaradır. Onun səsi dalğalanır, qəlbimizin sahillərini titrədir, ən gizlin hisslərimizi oyadır.

Flora Kərimovanın səsində həm də milli ruh da yaşayır. Buna görə də xalqımızın əsrlərlə qoruyub saxladığı şedevr mahnılar, əsərlər, milli musiqimizin davamlılığını, inkişafını, zənginləşməsini qoruyur. O, hər notda bir tarix yaradır. Bu səs həm də gələcəyə ən dəyərli mirasdır. Flora Kərimova səsi xalqımızın sənət xəzinəsində daim var olacaq. Və hər gələcək nəsil bu səsin aliliyini, bənzərsizliyini duyaraq ilhamla yaşayacaq.

Tarixin, zamanın, arzuların, hisslərin aynası olan səsin sahibi — canlı əfsanəmiz Flora Kərimovaya sevgilərlə!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.03.2026)

 

 

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyatvə İncəsənət" Beyləqan və İmişlitəmsilçisi,

BeyləqanrayonMədəniyyətMərkəzininrejissoru, "Gənclik" xalqteatrınınrəhbəri,"Haberdili.com"-unAzərbaycan nümayəndəsi

 

Mədəniyyət anlayışı yalnız incəsənət, ədəbiyyat və ya folklor nümunələri ilə məhdudlaşmır; o, cəmiyyətin düşüncə tərzini, davranış modellərini, sosial münasibətlər sistemini və dəyərlər iyerarxiyasını özündə birləşdirən geniş bir məfhumdur. Bu geniş sistemin mərkəzində isə mentalitet dayanır. Mentalitet bir xalqın tarixən formalaşmış dünyagörüşü, həyat fəlsəfəsi, yaxşı ilə pisi ayırdetmə meyarı, münasibət və reaksiya mexanizmləridir. O, həm fərdi, həm də kollektiv səviyyədə qərarvermə prosesinə təsir göstərir.

 

Son illərdə qloballaşma, texnoloji inqilab və kütləvi informasiya vasitələrinin sürətli yayılması nəticəsində mentalitet məsələsi daha da aktuallaşmışdır. Bir tərəfdən, dəyişən dünya reallıqları yeni davranış modelləri və dəyərlər sistemi formalaşdırır; digər tərəfdən isə cəmiyyətin müəyyən hissəsində milli-mənəvi dəyərlərin aşınması ilə bağlı narahatlıq artır. Məhz bu kontekstdə mədəniyyətdə mentalitet problemi elmi-metodik baxımdan təhlil olunmağa ehtiyac duyur.

Bu məqalənin məqsədi mentalitet anlayışının mahiyyətini açıqlamaq, onun Azərbaycan cəmiyyətində tarixən oynadığı rolu göstərmək, müasir dövrdə dəyişdirilməyə cəhd olunan mentalitet elementlərini təhlil etmək və müsbət mental dəyərlərin qorunmasının vacibliyini əsaslandırmaqdır. Tədqiqatda müqayisəli təhlil, sosiomədəni yanaşma və müşahidə metodlarından istifadə olunmuşdur. Məqalədə mövqe aydındır: xalqın müsbət mental xüsusiyyətlərinin qorunması vacibdir, eyni zamanda gündəlik həyatı əsassız şəkildə çətinləşdirən və inkişafı ləngidən stereotiplərin isə elmi əsaslarla yenidən nəzərdən keçirilməsi mümkündür.

 

Mentalitet anlayışının elmi mahiyyəti

Mentalitet termini sosial elmlərdə kollektiv şüurun sabit xüsusiyyətlərini ifadə etmək üçün istifadə olunur. O, bir xalqın tarixi yaddaşı, dini və əxlaqi təsəvvürləri, ailə modeli, cəmiyyət daxilində münasibətlərin forması və sosial rolların bölgüsü ilə sıx bağlıdır. Mentalitet dəyişməz və donmuş bir sistem deyil; o, zamanla transformasiya olunur, lakin bu transformasiya adətən tədrici və daxili inkişaf yolu ilə baş verir.

Azərbaycan cəmiyyətində mentalitetin əsas sütunları ailə institutuna hörmət, böyüyə ehtiram, qonaqpərvərlik, namus və qeyrət anlayışları, kollektiv məsuliyyət hissi, torpağa və vətənə bağlılıq kimi dəyərlərdir. Bu xüsusiyyətlər yüzilliklər boyu formalaşmış və xalqın həyat tərzini müəyyən etmişdir. Onların bir çoxu sosial sabitliyin təmin olunmasında mühüm rol oynamışdır.

Mentalitetin elmi təhlili göstərir ki, o, sosial davranışların tənzimləyicisi kimi çıxış edir. Qanun və rəsmi qaydalar cəmiyyətin hüquqi çərçivəsini müəyyənləşdirsə də, gündəlik münasibətlərdə insanların davranışına daha çox təsir edən amil məhz mental dəyərlərdir. Məsələn, ailə daxilində qərarların kollektiv şəkildə qəbul edilməsi, böyüklərin fikrinin nəzərə alınması yazılmamış, lakin güclü sosial norma kimi fəaliyyət göstərir.

 

Tarixi kontekstdə Azərbaycan mentaliteti

Azərbaycan coğrafiyası müxtəlif mədəniyyətlərin qovşağında yerləşmişdir. Tarix boyu burada Şərq və Qərb sivilizasiyalarının təsiri hiss olunmuşdur. Buna baxmayaraq, xalq öz əsas mental sütunlarını qoruyub saxlamışdır. Kənd icma münasibətləri, el-oba ənənələri, toy və yas mərasimlərinin sosial funksiyası, nəsil bağlarının güclü olması kimi amillər cəmiyyətin daxili birliyini möhkəmləndirmişdir.

Ailə modeli mentalitetin əsas dayağı olmuşdur. Ailə yalnız iqtisadi və bioloji birlik deyil, həm də mənəvi məktəb rolunu oynamışdır. Uşaqların tərbiyəsində valideynlərlə yanaşı nənə-baba və digər qohumlar da iştirak etmişdir. Bu kollektiv tərbiyə modeli fərddə həm məsuliyyət, həm də sosial bağlılıq hissi formalaşdırmışdır.

Eyni zamanda, mentalitetin müəyyən elementləri zamanla dəyişmişdir. Məsələn, qadının cəmiyyətdə rolu tarixi mərhələlərə uyğun olaraq transformasiya olunmuş, təhsilə və ictimai fəaliyyətə çıxışı genişlənmişdir. Bu dəyişikliklər mentalitetin əsas dəyərlərini dağıtmamış, əksinə, onları yeni reallıqlara uyğunlaşdırmışdır.

 

Qloballaşma və dəyişdirilməyə cəhd olunan mentalitet

Müasir dövrdə informasiya texnologiyalarının inkişafı nəticəsində gənclər fərqli mədəniyyətlərlə birbaşa təmasda olur. Sosial şəbəkələr, xarici media məhsulları və populyar mədəniyyət nümunələri yeni həyat tərzlərini cazibədar şəkildə təqdim edir. Bu prosesin müsbət tərəfi dünyagörüşünün genişlənməsi olsa da, mənfi tərəfi milli dəyərlərin ikinci plana keçməsi riskidir.

Son illərdə ailə münasibətlərində fərdiyyətçiliyin artması, kollektiv məsuliyyət hissinin zəifləməsi, ənənəvi mərasimlərin kommersiyalaşması kimi meyillər müşahidə olunur. Bəzi hallarda “müasirlik” adı altında köklü adət-ənənələrə istehza ilə yanaşılır. Halbuki mentalitet yalnız keçmişin qalığı deyil, cəmiyyətin özünüidentifikasiya mexanizmidir.

Dəyişdirilməyə cəhd olunan əsas sahələrdən biri ailə institutudur. Qərb fərdiyyətçiliyi modelinin mexaniki şəkildə tətbiqi bəzən ailədaxili bağların zəifləməsinə gətirib çıxarır. Digər bir sahə isə dil və ünsiyyət mədəniyyətidir. Gənclər arasında ana dilində ifadə imkanlarının daralması, xarici sözlərin həddindən artıq istifadəsi mental identikliyin zəifləməsi riskini yaradır.

 

Gəncliyin mövqeyi və sosial transformasiya

Bugünkü gənclik ziddiyyətli bir situasiyada yaşayır. Bir tərəfdən, qlobal dünyaya inteqrasiya etmək, yeni bilik və bacarıqlar əldə etmək arzusu var; digər tərəfdən isə ailə və cəmiyyətin ondan gözləntiləri mövcuddur. Bu iki istiqamət arasında balans tapmaq asan deyil.

Gənclərin bir qismi mentaliteti inkişafın qarşısını alan məhdudiyyət kimi qəbul edir. Onların fikrincə, bəzi sosial stereotiplər fərdi azadlığı və yaradıcılığı məhdudlaşdırır. Digər qisim isə milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasını prioritet sayır və sürətli dəyişikliklərə ehtiyatla yanaşır. Hər iki mövqenin elmi əsaslarla təhlili vacibdir.

Burada əsas məsələ mentalitetin hansı elementlərinin qorunmalı, hansılarının isə yenidən qiymətləndirilməli olduğunu müəyyənləşdirməkdir. Məsələn, böyüyə hörmət və ailə bağlarının güclü olması müsbət sosial kapital yaradır. Lakin bəzi hallarda cəmiyyətin əsassız qınaq mexanizmi fərdin psixoloji vəziyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Deməli, müsbət mental dəyərlərin qorunması ilə yanaşı, gündəlik həyatı çətinləşdirən stereotiplərin elmi diskussiya müstəvisində müzakirəsi mümkündür.

 

Mentalitetin yaşayış tərzinə təsiri

Mentalitet insanların gündəlik həyatına birbaşa təsir göstərir. Qonaqpərvərlik ənənəsi sosial əlaqələri möhkəmləndirir, kollektivçilik isə çətin anlarda qarşılıqlı dəstək mexanizmini işə salır. Eyni zamanda, bəzi hallarda sosial rəyin həddindən artıq önəmli sayılması fərdi qərarların qəbulunu çətinləşdirə bilər.

Toy və yas mərasimlərinin miqyası, sosial statusun nümayişi, “el nə deyər” prinsipi kimi amillər iqtisadi və psixoloji yük yarada bilər. Bu kimi hallarda mentalitetin mahiyyətini deyil, onun ifrat formalarını tənqid etmək daha məqsədəuyğundur. Çünki problemin mənbəyi dəyərin özü deyil, onun yanlış tətbiqidir.

 

Müsbət mental dəyərlərin qorunmasının zəruriliyi

Milli kimlik yalnız pasport və ya hüquqi statusla müəyyənləşmir; o, ilk növbədə, mənəvi dəyərlərlə formalaşır. Müsbət mental xüsusiyyətlərin qorunması cəmiyyətin sosial birliyini və davamlılığını təmin edir. Ailə institutunun möhkəmliyi, böyüyə hörmət, qonaqpərvərlik, vətənə bağlılıq kimi dəyərlər sosial sabitliyin dayaqlarıdır.

Bu dəyərlərin zəifləməsi cəmiyyətdə atomlaşma prosesini sürətləndirə, fərdlər arasında etimad böhranı yarada bilər. Sosial etimadın azalması isə iqtisadi və siyasi institutlara da təsir göstərir. Buna görə mentalitetin qorunması yalnız mədəni məsələ deyil, həm də sosial inkişaf strategiyasının tərkib hissəsidir.

Mədəniyyətdə mentalitet problemi sadə “köhnə ilə yeninin mübarizəsi” kimi təqdim edilə bilməz. Bu, daha çox tarazlıq axtarışıdır. Qloballaşma şəraitində milli dəyərlərin qorunması ilə açıq dünyaya inteqrasiya arasında balans tapmaq əsas vəzifədir.

Elmi-metodik baxımdan aşağıdakı istiqamətlər təklif olunur:

Təhsil sistemində milli-mənəvi dəyərlərin müasir metodlarla tədrisi.

Gənclərlə açıq dialoq platformalarının yaradılması.

Medianın milli mentalitetin müsbət nümunələrini təşviq etməsi.

Adət-ənənələrin mahiyyətinin qorunması, lakin ifrat və sosial yük yaradan formaların tədricən sadələşdirilməsi.

Beləliklə, mentaliteti qorumaq geriliyə qapanmaq demək deyil; əksinə, öz kimliyini itirmədən inkişaf etmək deməkdir. Müsbət mental dəyərlərimizi yaşatmaq, onları müasir dövrün reallıqları ilə uyğunlaşdırmaq və gələcək nəsillərə ötürmək hər birimizin mədəni məsuliyyətidir. Bu məsuliyyət yalnız fərdi seçim deyil, həm də milli varlığın davamlılığının təminatıdır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.03.2026)