Rəqsanə Babayeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

İnsan öz doğulduğu günü unuda bilməz.

Çünki o gün onun həyatla ilk razılaşmasıdır.

Mənim isə bu razılaşmam iki tarix arasında qalıb.

Sənədlər deyir: 30 aprel.

Mən isə susmadan deyirəm: 26 aprel.

Bu, sadəcə bir rəqəm fərqi deyil.

Bu, insanın özünü tanıması ilə dünyanın onu tanıması arasındakı fərqdir.

Mən doğulduğum günü bilirəm.

Bunu sübut etməyə ehtiyacım yoxdur.

Çünki bəzi həqiqətlər sübut üçün deyil — yaşamaq üçündür.

Sovet dövründə kimsə bir tarix yazıb.

Bəlkə tələsib, bəlkə vecinə olmayıb, bəlkə də sadəcə “fərqi yoxdur” deyib keçib.

Amma o “fərqi yoxdur” mənim həyatımda illərlə davam edən bir fərqə çevrildi.

İnsan bəzən başqasının etdiyi kiçik bir səhvin içində böyük bir ömür yaşayır.

Mən də yaşadım.

Hər dəfə doğum günü mövzusu açılanda içimdə bir tərəddüd yaranırdı.

Hansını deyim?

Hansını qəbul edim?

Hansında özümü hiss edim?

Çünki insanın doğulduğu gün onun kimliyinin səssiz tərəfidir.

Adını dəyişə bilərsən, yaşadığın yeri dəyişə bilərsən, hətta həyatını da dəyişə bilərsən…

amma doğulduğun günü dəyişə bilməzsən.

Onu ya qəbul edirsən, ya da itirirsən.

Mən itirmək istəmədim.

Ona görə də illərlə içimdə bir arzu yaşatdım:

bir gün sənəddə də mən olum.

Bir gün kağız da mənim bildiyimi desin.

Amma həyat hər arzunu reallaşdırmır.

Bəzilərini sadəcə sənin içində saxlayır.

Mənim həqiqətim də elə oldu — daxilimdə qaldı.

Və sonra…

həyat gəlib bu tarixə öz möhürünü vurdu.

2022-ci ilin 26 aprelində.

O gün mən təkcə bir gün yaşamadım — bir ömür yaşadım.

Bir itki, bir sükut, bir boşluq…

Qardaşımın yoxluğu ilə mənim içimdə bir şey qopdu.

Sanki həyat mənə dedi:

“Bax, bu tarixdən qaça bilməzsən.”

Və mən başa düşdüm…

26 aprel mənim taleyimdir.

Bu gün mənim üçün artıq sadəcə doğum günü deyil.

Bu gün mənim yaddaşımdır.

Bu gün mənim yarım qalan cümləmdir.

Bu gün mənim içimdə yaşayan bir səsdir.

İndi mən sənədlərlə mübarizə aparmıram.

Çünki başa düşmüşəm:

insanı kağız təsdiqləmir.

İnsanı xatirələr təsdiqləyir.

Mənim xatirələrim isə yanılmır.

Mən 26 apreldə doğulmuşam.

Və həyat bunu mənə iki dəfə sübut edib:

bir dəfə varlığım ilə,

bir dəfə itkim ilə.

Bəlkə də insanın əsl doğum günü onun yaddaşında yazılandır.

Qalanı sadəcə qeydiyyatdır.

İndi hər il bu gün gələndə, mən özümlə tək qalıram.

Nə səs-küy var, nə təntənə…

sadəcə bir sakitlik.

O sakitlikdə iki hiss yan-yana dayanır:

“xoş gəldin” və “əlvida”.

Və mən onların arasında dayanıb anlayıram:

Mən iki tarixdə yox,

bir həqiqətdə yaşayıram.

Və o həqiqəti məndən başqa heç kim bu qədər dəqiq bilmir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.04.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Texnologiya insan həyatını asanlaşdırdı. Bir toxunuşla dünyanın o başındakı insanla danışmaq, saniyələr içində xəbər almaq, dost tapmaq mümkün oldu. Amma bu rahatlığın görünməyən bir tərəfi də var: insan heç vaxt bu qədər əlaqədə olub, heç vaxt bu qədər tənha qalmamışdı.

Bugünün gəncləri – “Z” nəsli – internetin içində doğulan ilk nəsildir. Onlar üçün telefon sadəcə cihaz deyil; dostdur, gündəlikdir, əyləncədir, məktəbdir, hətta bəzən sığınacaqdır. Günün çox hissəsi ekran qarşısında keçir. Sosial şəbəkələrdə minlərlə izləyici, onlarla yazışma, saysız bəyənmə... Amma bütün bunların arxasında səssiz bir boşluq gizlənir.

Virtual aləmdə insan özünü istədiyi kimi göstərə bilir. Gülümsəyən şəkillər, uğurlu həyat görüntüləri, xoşbəxt anlar paylaşılır. Lakin heç kim gecə otağında tək oturub hiss etdiyi sıxıntını paylaşmır. Nəticədə gənclər başqalarının həyatını ideal görür, öz həyatlarını isə natamam hesab edirlər. Bu müqayisə onları içdən yorur.

Ən acı həqiqət budur ki, sosial şəbəkələr ünsiyyəti artırsa da, münasibətləri dərinləşdirmir. Bir masa arxasında oturan dostların hərəsi bir ekrana baxırsa, orada söhbət yox, səssizlik var. Mesaj çoxalır, amma səmimiyyət azalır. “Necəsən?” sualı yazılır, amma gözə baxıb cavab dinləyən az olur.

“Z” nəslinin problemi texnologiya deyil. Problem texnologiyanın insanın yerini tutmağa başlamasıdır. İnsan toxunuşa, baxışa, real söhbətə, bir yerdə gülməyə ehtiyac duyur. Bunları heç bir tətbiq əvəz edə bilməz.

Bu nəsli qınamaq asandır, anlamaq çətindir. Onlar sürətli dünyanın içində yavaş sevgi axtarırlar. Minlərlə insanın arasında bir nəfər tərəfindən həqiqətən başa düşülmək istəyirlər. Bəzən internetdə saatlarla qalmaqlarının səbəbi əyləncə yox, diqqət aclığıdır.

Çıxış yolu yenə də insandadır. Ailə masasında telefonları kənara qoymaq, dostla üz-üzə söhbət etmək, uşağı dinləmək, gəncə dəyər verdiyini hiss etdirmək... Bunlar sadə görünür, amma ən böyük dərmandır.

Unutmayaq: Wi-Fi insanı şəbəkəyə bağlaya bilər, amma qəlbə bağlayan yalnız sevgidir. Ekran işıq saçır, amma insanın içini yalnız insan isidə bilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.04.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bu dəfə paytaxtın Bakıxanov qəsəbəsində yerləşən Heydər Əliyev Parkında!

Aprelin 25-i və 26-ı günləri insanlara növbəti kitab bayramı yaşatdı - “Oxu Günü – 11 Kitab Festivalı” keçirildi. Və bir festivalın artıq 11-ci dəfə keçirilməsi əsl uzunömürlülük nümayişidir.  

“Azərbaycan Nəşriyyatları Assosiasiyası” İctimai Birliyi, Sabunçu Rayon İcra Hakimiyyəti və Hədəf Şirkətlər Qrupunun birgə təşkilatçılığı ilə reallaşan festival artıq ölkənin ənənəvi və genişmiqyaslı mədəni tədbirlərindən birinə çevrilib.

Təntənəli açılış mərasimi Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin səsləndirilməsi ilə başlayıb. Daha sonra xalqımızın ümummilli lideri Heydər Əliyevin və Vətən uğrunda canlarından keçmiş qəhrəman şəhidlərin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla ehtiramla yad edilib.

 “Atəşgah” milli rəqs qrupunun təqdim etdiyi “Cəngi” rəqsi və Hədəf Liseyinin şagirdlərinin təqdim etdiyi pantomim səhnəcik iştirakçılar tərəfindən böyük maraq və alqışlarla qarşılanıb.

Tədbirin rəsmi hissəsində çıxış edən Azərbaycan Nəşriyyatları Assosiasiyası İctimai Birliyinin İdarə Heyətinin sədri, Hədəf Şirkətlər Qrupunun qurucu direktoru, “Oxu Günü” layihəsinin ideya müəllifi Şəmil Sadiq, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin deputatları Fazil Mustafa,  Ceyhun Məmmədov, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin Azərbaycan dili və ədəbiyyat siyasəti şöbəsinin müdiri Vasif Qurbanzadə, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Ədəbiyyat Fondunun baş direktoru Varis Yolçu və Türk dünyasının tanınmış şairi Rüstəm Behrudi festivalın əhəmiyyətindən, ölkədə kitab mədəniyyətinin inkişafının vacibliyindən və mütaliənin cəmiyyətin intellektual və mənəvi inkişafındakı rolundan danışıblar.

Çıxışlarda vurğulanıb ki, “Oxu Günü” layihəsi təkcə kitab sərgisi deyil, eyni zamanda cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrini bir araya gətirən, oxu mədəniyyətini təşviq edən və gənclərin dünyagörüşünün formalaşmasına xidmət edən mühüm platformadır.

Açılış mərasiminin ən yaddaqalan məqamlarından biri illərdir davam edən və artıq ənənə halını alan “Gəlin birgə oxuyaq!” fləşmobu olub. Fləşmob çərçivəsində festival iştirakçıları eyni anda kitab oxuyaraq mütaliənin birləşdirici gücünü və kitabın cəmiyyət həyatındakı rolunu nümayiş etdiriblər. Tədbirin davamında iştirakçılar oxuduqları kitablarla selfi çəkərək “OxuGünü” və “Gəlinbirgəoxuyaq” həştəqləri ilə sosial şəbəkələrdə paylaşımlar ediblər.

Daha sonra tədbir bədii hissə ilə davam edib. Leyla İzzətovanın ifası və Zinyət Rəhimlinin kanon üzrə instrumental çıxışı iştirakçılar tərəfindən maraqla qarşılanıb.

Oxucularla ilk görüşü Varis keçirib. O, ədəbiyyatdan, kitablardan, ümumən həyat hədəflərinə çatmaqda kitabların rolundan bəhs edib.

Açılış tədbirindən sonra Sabunçu rayon İcra hakimiyyətinin başçısı Adil Vəliyev və digər qonaqlar açılan stendlərə baxıblar.

Qeyd edək ki, 2015-ci ildən keçirilən “Oxu Günü” layihəsi ölkədə kitab mədəniyyətinin inkişafına töhfə verən, gənclərin mütaliəyə marağını artıran, oxucu ilə müəllif arasında canlı ünsiyyət mühiti yaradan və kitabın cəmiyyət həyatındakı rolunu möhkəmləndirən mühüm təşəbbüslərdən biridir.

Festival çərçivəsində 30-dan çox nəşriyyat və kitab mağazası iştirak edir. İki gün davam edən tədbirdə panel müzakirələr, imza günləri, nağıl saatları, bilik yarışları və müxtəlif ədəbi-bədii proqramlar təşkil olunur. Ziyarətçilərə minlərlə adda kitab xüsusi endirimlərlə təqdim edilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Türkiyənin İstanbul şəhərində 23-26 aprel 2026-cı il tarixində “II Beynəlxalq Qalata İşığı Sənət və Ədəbiyyat Günləri” başlıqlı möhtəşəm tədbirlər silsiləsi düzənlənmişdir. Sənət və ədəbiyyat günlərinin təşkilatçısı İstanbul Sənət və Kültür Dərnəyinin Fəxri üzvü Osman Öztürk olmuşdur. Onun sözlərinə görə, hər kəs, birincisi Covid dönəminin şərtləri altında gerçəkləşən “Beynəlxalq Qalata İşığı Sənət və Ədəbiyyat görüşləri”nin ikincisinin bu ilin aprel ayının 23-26-da baş tutmasının sevinci və qüruru içərisindədir.

Qalata İşığı Sənət və Ədəbiyyat Görüşləri İstanbulun tarixi və mədəni mirasını sənətin müxtəlif disiplinləriylə birləşdirməyi qarşıya məqsəd qoyan tədbirlər silsiləsidir. Bu görüşlər İstanbulun tarixi mirasını referans alaraq, dünyanın fərqli ölkələrindən günümüz sənətçilərini və yazarlarını bir araya gətirməyi hədəfləyir.

24 aprel 2026 tarixində “Sanatif Yaklaşımlar” (Sənətsəl yaxınlaşmalar) mərkəzində ilk panel görüşləri keçirildi və izləyicilərin diqqətini cəlb etdi. Bu tədbirdə musiqiçilər, rəssamlar, yazarlar, şairlər və müxtəlif sənət sahibləri iştirak edirdilər. Hər kəs ədəbiyyatın, xüsusilə şeirin ecazkar gücündən bəhs etdi. Çünki görüş şairlərin görüşü idi. Şeirin ən qısa roman, şairin ən cazibədar söz sahibi olduğunu hər çıxışçı fərqli bir tərzdə vurğuladı.

25 aprel 2026 tarixi şənbə günü isə Baxçaşəhər Universitetinin Konservatoriyasında ikinci panel görüşləri baş tutdu. Bu tədbirdə İstanbul Sənət və Kültür Dərnəyinin Fəxri üzvü Osman Öztürkün yunan dilinə çevrilərək yeni çapdan çıxmış “Mavi” kitabının təqdimatı oldu. Kitabı İngilis dilinə Məsud Şenol, Yunan dilinə isə Sofia Skledia çevirmişdir.   

 Konservatoriya Perada keçirilən tədbirdə musiqiçilərin, bəstəkarların müşaiyəti ilə şairlər şeir haqqında özlərinə xas təkrarsız ifadə və metaforalar söylədilər, öz şeirlərini musiqi sədaları altında təqdim etdilər. Bu tədbirlər silsiləsində Azərbaycanı Doç.Dr. Həyat Şəmi təmsil edirdi. Onun şeirləri Türkiyə və yabancı ölkə şairlərinin diqqətini çəkdi. Şeirlərinin ispan, italyan və türk dillərinə tərcümə olunmasının lazımlı olduğunu dilə gətirdilər.  

Şeir və sənət görüşlərinin beynəlxalq olmasının səbəbi xarici ölkələrdən dəvət olunan şair və sənətçilərin iştirak etməsi idi. Belə ki, tədbirə  İspaniyadan şair-yazar, tərcüməçi Elizabetta Bağli, Yunanıstandan Yunan Yazarlar Dərnəyi sədrinin müavini şair-yazar və tərcüməçi Dr. Sofia Skledia, Azərbaycandan Doç.Dr. şair-yazar, tərcüməçi Həyat Şəmi dəvətli idilər. Həmçinin Türkiyədən “Güvənli Məktəb” layihəsinin banisi, şair-yazar Osman Öztürk, “Üç Dəniz” Yazar və Tərcüməçilər Konseyin İdarə Heyətinin üzvü, şair və tərcüməçi Məsud Şenol, “Sanatif Yaklaşımlar”ın banisi, yazar, şair və sənətkar İkrami Özturan və PEN Türkiyə İdarə Heyətinin üzvü, yazar və şair Şenel Gökcə öz şeir və sənət əsərlərini izləyicilərə təqdim etdilər.

Bütün tədbirlər silsiləsinin aparıcısı diksiya və dil müəllimi Məsud Şenol bəy idi və çıxışları iki dildə idarə edirdi. Məsud bəy Türkcədən İngilis dilinə sinxron tərcümələriylə heyrətamiz performans sərgilədi. 

 Üç gün davam edən tədbirlər silsiləsi şair və sənətçilərə verilən iştirak sertifikatları və hədiyyələrlə başa çatdı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Xüsusən, sosial mediada səsləndirilən “Azərbaycan kinosu ölüb” fikrinin yanlış olduğunu hər dəfəsində yeni bir faktla təsdiq edirik. Bu da növbətisi:

Azərbaycan filmləri beynəlxalq arenada ölkəmizi təmsil etməyə davam edir. Mədəniyyət Nazirliyi tabeliyində fəaliyyət göstərən Azərbaycan Respublikasının Kino Agentliyinin dəstəyi ilə istehsal olunan "Tənha insanın monoloqu" filmi Fransanın Briv şəhərində keçirilən 23-cü Brive Film festivalında iki mükafat qazanıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına filmin prodüseri Sərvər Bayramovun verdiyi məlumata görə, ortametrajlı filmlərin mübarizə apardığı festivalda bu film mükafatlandırma mərasimində "Tamaşaçı rəğbəti" (Audience award) və "Xüsusi mükafat"a (Prix special) layiq görülüb.

2004-cü ildə əsası qoyulan və Fransada keçirilən Brive Film Festivalı yalnız 30–60 dəqiqəlik ortametraj filmlərə həsr olunmuş dünyanın ilk nüfuzlu festivalıdır.

Filmin rejissoru və ssenari müəllifi Emin Əfəndiyev, operatoru Daniel Quliyev, rəssamı Arif Niftiyev, bəstəkarı Azər Hacıəsgərlidir. Baş rolları Mahir Dərviş və Elşən Əsgərov canlandırıblar.

Ekran əsəri “Shahdagfilm” studiyasında istehsal olunub.

Qeyd edim ki, film bundan əvvəl Banqladeşdə keçirilən 24-cü “Dəkkə” Beynəlxalq Film Festivalının “Asiya film müsabiqəsi” bölməsində “Ən yaxşı rejissor” nominasiyasında mükafatına layiq görülüb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

Soxijahon Urunov,

Buxara Dövlət Universitetinin magistrantı

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Sizi Özbəkistandan səmimi qəlbdən salamlayıram.

Mən Buxara Dövlət Universitetinin 1-ci kurs magistrantı Şoxijahon Urunov. Sizin nüfuzlu portalınızı daim izləyirəm və ədəbiyyat, mədəniyyət sahəsindəki fəaliyyətinizi yüksək qiymətləndirirəm.

Böyük mütəfəkkir Abdurauf Fitratın irsi və müasir cəmiyyətdəki mənəvi-mədəni proseslərin təhlilinə həsr olunmuş "MƏHR VƏ TOY: FİTRATIN TƏNQİD ETDİYİ ADƏT-ƏNƏNƏLƏR BU GÜN DƏ DAVAM EDİRMİ?" adlı məqaləmi Sizin portalda dərc olunması üçün təqdim edirəm. Məqalədə ortaq türk dəyərləri, mədəniyyətdəki bəzi nöqsanlar və cəmiyyətin mənəvi inkişafı məsələləri tənqidi və analitik şəkildə işıqlandırılmışdır.

Bu məqalənin Azərbaycan oxucuları tərəfindən maraqla qarşılanacağını və iki qardaş ölkə arasındakı mədəni əlaqələrin güclənməsinə kiçik bir töhfə olacağını ümid edirəm. Məqaləni dərc etmək imkanınız olarsa, bundan böyük şərəf duyardım.

Əvvəlcədən dərin təşəkkürümü bildirirəm. Cavabınızı səbirsizliklə gözləyirəm.

Hörmətlə,

Şoxijahon Urunov Buxara Dövlət Universitetinin magistrantı, Özbəkistan.

ŞOXİJAHON URUNOV,

“MƏHR VƏ TOY: FİTRATIN TƏNQİD ETDİYİ ADƏT-ƏNƏNƏLƏR BU GÜN DƏ DAVAM EDİRMİ?”

Abdurauf Fitrat 1915-ci ildə “Ailə və ya ailə idarəetmə qaydaları” əsərində ailə məsələsini açıq və cəsarətlə qaldırmışdı. O, nikah, məhr və toy adətlərini tənqid edərək belə yazmışdı:

“Gəlin və kürəkəni bir-birini görmədən, elçilər vasitəsilə evləndirmək – bu, təkcə ədalətsizlik deyil, həm də bütün ailənin başına gələn bəla və zülmdür.”

Fitratın bu fikri o dövrdə əksəriyyəti heyrətə salmışdı. O, elçilik, məhr və toy xərcləri haqqında danışarkən onları “cəhalət və israfçılıq” adlandırmışdı. Bu gün, 110 il sonra, bu tənqid hələ də aktualdırmı? Gəlin açıq və elmi nöqteyi-nəzərdən müzakirə edək.

Fitratın əsas etirazı sadə və dəqiq idi. Onun nəzərində nikah – iki insanın ömürlük yoldaşlığıdır və o, həqiqi məhəbbət və qarşılıqlı hörmətə əsaslanmalıdır. Lakin o dövrdə oğlan və qız bir-birini görmədən, yalnız elçilərin sözünə inanaraq evlənirdi. Məhr isə çox vaxt ticarət vasitəsinə çevrilir, ailələr “qız bahalı olsun” prinsipi ilə onu süni şəkildə şişirdirdi. Toy isə var-dövlət nümayişinə çevrilərək böyük ziyafət və həddindən artıq xərclərlə keçirilirdi. Fitrat bunları “ağır yük və israfçılıq” kimi qiymətləndirərək ailəni pul və zahiri görünüşlə deyil, həqiqi məhəbbət və hörmətlə qurmağın zəruriliyini vurğulamışdı.

Müasir Özbəkistanda bu adət-ənənələr nə dərəcədə dəyişib? Təəssüf ki, bir çox bölgələrdə, xüsusilə kəndlərdə və ənənəvi ailələrdə köhnə adətlər hələ də güclü davam edir. Oğlan və qız çox vaxt elçilik vasitəsilə “görüşür”, bəzən toy qurtardıqdan sonra yalnız real tanışlıq başlayır. Məhr məsələsi hələ də “ticarət” xarakteri daşıyır və ailələr arasında mübahisə və təzyiq mənbəyinə çevrilir. Toylar isə “kim daha varlıdır” yarışına çevrilmiş vəziyyətdədir: milyonlarla som xərclənir, bir çox ailələr sonralar illərlə borcunu ödəməklə məşğul olur. “Elçilik”, “qız görmə”, “təntənəli toy” kimi mərasimlər ənənəvi şəkildə keçirilir və bəzən həddini aşır.

Rəsmi məlumatlar və sorğular da bunu təsdiqləyir. Məsələn, “Yüksəliş” mərkəzinin sorğu nəticələrinə görə, toy xərcləri ailənin illik gəlirinə bərabər və ya ondan çox ola bilər; əsas səbəb isə ictimai təzyiq və “nümayiş” mədəniyyətidir. Daşkənddə 150–200 qonaqlı toy 5000–10 000 ABŞ dollarına başa gələ bilər ki, bu da orta illik gəlirdən yüksək göstəricidir. Məhr məsələsində də dəyişikliklər müşahidə olunur: bəzi gəlinlər sadə üzük əvəzinə ev, maşın və ya digər bahalı əşyalar tələb edirlər.

Əlbəttə, müsbət dəyişikliklər də yox deyil. Gənclər arasında nəzərəçarpacaq irəliləyiş var: əksər oğlan-qızlar bir-birini əvvəlcədən görüb tanış olduqdan sonra ailələrə məlumat verməyi üstün tuturlar. Bəzi ailələr toyu sadə, səmimi və iqtisadi cəhətdən ağıllı keçirməyi seçir. Hətta hökumət tərəfindən də təntənəli toyları məhdudlaşdırmaq üçün tədbirlər görülüb (qonaq sayı, ziyafət müddəti və xərclərə dair tövsiyələr və məhdudiyyətlər). Fitratın ideyaları yavaş-yavaş, lakin sabit şəkildə həyata keçirilir.

Bu adət-ənənələr niyə bu qədər uzun müddət qorunub saxlanılır? Əsas səbəb onların “ənənə” və “hörmət” rəmzi kimi qəbul edilməsidir. Ailələr “qızımız bahalı olsun”, “toyumuz böyük olsun”, “insanlar nə deyər?” düşüncəsi ilə hərəkət edir. Nəticədə ailə xoşbəxtliyi deyil, ictimai nümayiş ön plana çıxır. Bu vəziyyət təkcə ayrı-ayrı ailələri deyil, bütün cəmiyyəti maliyyə və mənəvi cəhətdən zəiflədir – Fitratın dediyi kimi.

Bu gün bəzi gənclərin məhr kimi “Gelika”, “3 otaqlı ev” və ya digər bahalı tələblər qoyması sosial şəbəkələrdə geniş müzakirə olunur. Bəzi valideynlər isə bu yolla “varlanmağı” məqsəd qoyur. Əksinə, xoşbəxtliyi və sadəliyi üstün tutan gənclər və ailələr də var: onlar təntənəli toy əvəzinə səyahət və ya sadə ailə tədbirini üstün tuturlar. Belə yanaşma nəinki ucuz, həm də gənclərin dünyagörüşünü genişləndirir və ailə münasibətlərini möhkəmləndirir.

Fitratın aktualığı və tövsiyələri

Abdurauf Fitrat bizə sadə, lakin güclü tövsiyə qoyub getmişdir:

·  Gəlin və kürəkən bir-birini görüb, ürəkdən bəyənsin və hörmət etsin.

·  Məhr – ticarət deyil, hörmət və məsuliyyət əlaməti olsun.

·  Toy – ailəvi sevinc və bayram olsun, var-dövlət nümayişi olmasın.

Fitratın əsas ideyası budur: ailəni pul və zahiri təntənə ilə deyil, məhəbbət, hörmət və qarşılıqlı anlayışla qurmaq lazımdır. Yalnız bu halda ailənin təməli möhkəm olacaq və cəmiyyət də sabit inkişaf edəcək.

Nəticə

Bəli, bu gün də Abdurauf Fitratın məhr və toy adətləri ilə bağlı tənqidi öz aktualığını saxlayır. Müasirləşmə, təhsil və gənclərin dəyişməsi nəticəsində müsbət irəliləyişlər müşahidə olunsa da, ənənəvi təzyiq və israfçılıq hələ də bir çox ailələrin problemi olaraq qalır. Bu məsələni həll etmək üçün təkcə fərdi ailələr deyil, cəmiyyət və dövlət səviyyəsində də düşünmək və hərəkət etmək lazımdır. Ailə xoşbəxtliyini iqtisadi yük və ictimai nümayişdən üstün tutmaq – müasir və maarifli cəmiyyətin əsas əlamətlərindən biridir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ulduz” jurnalı ilə birgə Biri ikisində layihəsində sizlərə filologiya elmləri doktoru Pərvanə Məmmədlinin Güney Azərbaycan ədəbiyyatı barədə yazıları təqdim edilir.

Pərvanə Məmmədli

Mədinə Gülgün (1926-1991)– tanınmış şair

Güney Azərbaycan Milli Azadlıq Hərəkatının fəal iştirakçısı – Mədinə Gülgün mübariz şeirləri ilə ömrü boyu istiqlal carçısı olub.

Mədinə Nurulla qızı Ələkbərzadə, sonralar Gülgün kimi şöhrət tapmış Mədinə uşaq yaşlarından ədəbiyyata, şeir yazmağa meyil göstərib.

1945-ci il “21 Azər” hərəkatı zamanı Mədinə azadlıq uğrunda mübarizəyə qoşuldu və “Azərbaycan” qəzetinin xüsusi müxbiri kimi fəaliyyət göstərdi. Şair bu dövrdə təşkilati işlərdə də yaxından iştirak etdi

    Onun ilk şeiri 1946-cı ildə Təbrizdə nəşr olunan “Vətən yolunda” qəzetində çap olunub. Mədinə 1946-cı ildən məsləkdaşları ilə birlikdə Arazın bu tayına keçmiş, anasından, doğmalarından ayrılmalı olmuşdur. Bakıya gələn Mədinə Gülgün təhsilini də davam etdirmiş, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun dil və ədəbiyyat fakültəsini bitirmişdir.

Mədinə Gülgün Bakıda bədii yaradıcılıqla yanaşı, ictimai-siyasi fəaliyyətini də davam etdirmişdir.

Mədinə Gülgünün “Təbrizin baharı” adlı ilk şeir kitabı 1950-ci ildə işıq üzü görüb. Bu kitabda onun 1945-49-cu illər ərzində yazdığı şeirlər toplanıb.

Onun poeziyası bütövlükdə xalqa, doğma vətənə məhəbbət ruhuna köklənmişdir.

         “Təbrizin baharı” (1950), “Savalanın ətəklərində” (1950), “Sülhün səsi” (1951), “Yadigar üzük” (1953), “Təbriz qızı” (1956), “Firudin” (poema) (1963), “Çinar olaydı” (1968), “Dünyamızın sabahı” (1974), “Arzu da bir ömürdür” (1976), “Yora bilməz yollar məni” (1978), “Durnalar qayıdanda” (1983), “Könlümü ümidlər yaşadır” (1984) “Dünya şirin dünyadır” (1989), Seçilmiş əsərləri (2004), “Mən bu ömrü yaşadım” (2010) və bu kimi  digər şeir kitabları nərşr olunub.

Əsərləri bir sıra xarici dillərə tərcümə edilib.

Mədinə Gülgünün yaradıcılığı R.Rza, B.Vahabzadə, B.Nabiyev, S.Tahir, M.Dilbazi, Elçin, N.Həsənzadə və digər görkəmli şair və yazıçılar tərəfindən yüksək qiymətləndirilib.

Mədinə Gülgünün poeziyası vətənə olan sevgi, azadlıq arzusu və doğma yurdun həsrəti ilə doludur. Şeirlərində o, Təbrizlə Bakı arasında gedib-gələ bilməməyin doğurduğu dərin qəlb yanğısını ustalıqla əks etdirir:

         “Bir torpaq üstündə doğulmuşuq biz,

Bir qolum Bakıdır, bir qolum Təbriz.”

Bu misralar onun vətən sevgisinin, o tay-bu tay Azərbaycanın ayrılığının və eyni zamanda bütövlüyə olan inamının bariz ifadəsi idi.

Cənub həsrəti, vətənpərvərlik, səmimi duyğular, saf və ülvi məhəbbət bir vəhdət yaradır. Bunlar “Vətən məhəbbəti”, “Yora bilməz yollar məni”, “Ərk qalası”, “Qurban olum”, “Vətənim mənim”, “Vətən məhəbbəti”, “Bir övladıq, bir elik”” kimi şeirlərində aydın görünür.

Mənim, ey dost, o sahildə neçə nəğməm, sözüm qaldı.

Bahar fəsli alovlandı, bağım, bağçam, düzüm qaldı.

İnan ki, doymamışdım mən vətənin, laləzarından

Yar oldu ömrümə həsrət, o torpaqda gözüm qaldı.

         Şairin “Təbrizin gülləri qönçə”, “Təbrizin küçələri”, “Təbrizin baharı” “Təbrizim mənim”, “Oxu, Təbriz gözəli”, “Təbrizi görməyincə”, “Kaş durna olaydım”, “Canım vətən torpağı” və başqa bu  kimi şeirlərində bu həsrət daha da aydın hiss olunur. Təbriz Mədinə xanımın  şeirlərinin qibləsidir.

“Telefon xətlərində” onun Təbriz motivli  şeirləri içərisində qəm, kədər yükü daha ağır olan şeirlərindəndir. Şeirdə şairin o tayda  qalan anası ilə telefon söhbətindən bəhs olunur:

Telefon xəttlərində bir səs düşdü dünyaya,

Telefon xəttlərində birləşdi ana, bala.

Bir ananın səsindən sanki üşüdü dünya,

Bir balanın səsindən göy ağladı az qala.

    “Şeirdi həyatda sərvətim mənim” deyən şairin yazdığı kitabların başlıca mövzusu insan taleyi, azadlıq hissi, Təbriz həsrəti, övladlarını qəlbdən sevən bir ananın  arzu və istəkləridir.

Şairin əsərləri hələ sağlığında bir sıra xarici dillərə tərcümə olunub. Dünya xalqlarının azadlıq və istiqlaliyyət uğrunda mübarizəsini bir humanist şair kimi daim izləyən, kəsərli sözləri ilə onların səsinə səs verən şairin Bakıda və Moskvada “Təbrizin baharı”, “Savalanın ətəklərində”, “Sülhün səsi”, “Yadigar üzük”, “Təbriz qızı”, “Firudin”, “Dünyamızın sabahı”, “Durnalar qayıdanda”, “Dünya şirin dünyadır”, “Çinar olaydı”, “Arzu bir ömürdür”, “Yora bilməz yollar məni”, “Könlümü ümidlər yaşadır” və onlarca digər şeir kitabları dərc olunub. Onun lirik şeirlərinə onlarla mahnı bəstələnib.

Eyni dərdi, eyni sevinci bir bölüb, eyni maһnını ayrı-ayrı simlərdə ötən iki şair yuva quraraq illərlə qoşa yazıb-yaradıblar.  “İnqilab şairiyəm” – deyən Balaş Azəroğlu, “Xalqımın Həcər qızıyam” – deyən Mədinə Gülgün.

Xalq şairi Balaş Azəroğlunun ömür-gün yoldaşı olmuş Mədinə xanımın taleyində bu evlilik mühüm rol oynamış, onun yaradıcılıq taleyinə böyük təsir göstərmişdir.

         Şair sinəsi xalq yaddaşının can  dəftərçəsidir. Orda şirinli-acılı xatirələr, һəyatın böyüklü-kiçikli problemləri yer alır. Onun şeirlərinin çoxu   vətən nisgili, yurd həsrəti ilə yoğrulub.

         Mədinə Gülgünün şeirlərində bir cazibə, bir gözəllik, bir təravət var. O, həmişə yeni sözlər, müxtəlif ifadələr, qeyri-adi assosiasiyalar, bədii formalar axtarışında olub. Bu xüsusiyyətlər onun sevgi şeirlərində daha çox hiss olunur:

Deyirdin, baharda görüşərik biz,

Bahar gəldi, getdi, sən gəlməz oldun.

Daşlaramı dəydi,sındı əhdimiz,

Aylar gəldi, getdi, sən gəlməz oldun...

Fəqət inanıram, bir gün olacaq

Mən deməyəcəm sən gəlməz oldun,

Qəmim o həsrətli gündə qalacaq.

Kim deyir, sən xəyal, ya bir səs oldun.

Gün gələr demərəm, sən gəlməz oldun.

         Savaşçı ruhu olan  Gülgün  eyni zamanda həssas bir lirikdir. Təbiət, dəniz, mənzərə, çiçək  vurğunu olan şairin “Xəzərim”, “Xəzərin bir parçası”, “Bir yay sənsiz”, “Dəniz laylası” “Bənövşə”, “Qərənfil”, “Yarpız”, “Nərgiz gülü”, “Lalələr”, “Yasəmənlər” kimi əsərləri  onun təbiətin gözəllik və incəliyini duyub ifadə etmək qabiliyyətinin bariz nümunəsidir.

Cənubi Azərbaycanda baş verən inqilabi hərəkatlar, tarixi yolu, şairin əzab və məhrumiyyətlərlə dolu həyatı əsərlərinin ana xəttini təşki edir. Hafizəsinə əbədi yazılmış o həsrətli xatirələr onun ümid, arzu dünyasının ömür yolçusuna çevrilmişdir.

Mədinə Gülgünün “Firudin”, “Pərvanə” kimi poemalarında xalqın tarixdə ad qazanmış sevilən şəxsiyyətlərinə xas olan mərdlik, fədakarlıq və s. insani keyfiyyətlər diqqətə çatdırılır.

“Pərvanə” poeması da sədaqətli insan, zəngin mənəviyyatlı şəxsiyyətlər haqqında olub, yüksək sənətkarlıqla qələmə alınmışdır, müəllif sanki özünün yaşantılarını, keçirdiyi iztirabları insanlara çatdırır.

Mədinə Gülgün vətənimizin istiqlaliyyəti uğrunda döyüşən azadlıq mübarizlərinə, zindanlarda çürüyən fədailərə, el uğrunda canından keçən oğul və qızlara, zəhməti ilə xariqələr yaradan əməksevər insanlara silsilə şeirlər həsr etmiş, onların bədii portretini yaradaraq əsərlərində əbədiləşdirmişdir.

Mədinə Gülgün 17 fevral 1991-ci ildə Bakıda vəfat edib və İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

         Apardığımız araşdırma və  müşahidələrdən belə qənaətə gəlmək olar ki, Güney Azərbaycan ədəbiyyatında mövzu, eləcə də üslub və janr əlvanlığı geniş və çeşidlidir. Bu ədəbiyyatın təmsilçiləri dil və təbliğat imkanlarının məhdudluğuna baxmayaraq, öz milli kimliyini, öz ədəbiyyatını tanıtdırmağa çalışırlar. Burada ənənəvi şeir və müasir şeir formaları bütün növləri ilə paralel şəkildə istifadə edilir. Bu inkişaf daimi və keyfiyyətli  olaraq yüksələn xətlə irəliləyir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Yəqin ki, çoxunuz Şeytanın Eyyub peyğəmbərin başına gətirdiyi müsibətlər haqqında eşitmisiniz. Həzrət peyğəmbər bu zülmlərə baxmayaraq bircə dəfə də olsun, Allaha asi çıxıb- "Yetər!", "Bəsdir!"- söyləmədi. Onun bu səbri, imanı Allahın xoşuna gəldi və sonda öz rəsulunu mükafatlandırdı...

 Dostlar, bu gün sizə Eyyub peyğəmbərin adaşı- xalq artisti Yaqubov Eyyubdan danışmaq istəyirəm. Bəlkə də Eyyubların hamısı belə səbirli, təvazökar, imanlı olurlar, deyə bilmərəm, amma bizim müasirimiz, müğənni Eyyub Yaqubov sözün əsl mənasında təkəbbürdən uzaq, ürəklərə yol tapa bilən, şanson musiqisinin mahir ifaçılarından biridir...

Deyir ki:- “Asəf Zeynallı adına musiqi kollecində təhsil aldığım illərdə bir dostum mənə xalq artisti Əlibaba Məmmədovun “Humayun” ansamblına peşəkar pianoçu axtardığını söylədi. Təklif etdi ki, özümü sınayım. Mən getdim, Əlibaba müəllim məni dinlədi bəyəndi və ansambla qəbul etdi. Açığı heç vaxt müğənni olmağı düşünməmişdim. Belə bir arzum olmayıb. Özüm üçün zümzümə edirdim. Ancaq dostların əhatəsində oxuyurdum. İndi soruşacaqsınız ki, bəs necə oldu müğənni kimi meydana çıxdın? “Humayun” ansamblında sənət dostlarım səsimin olduğunu bilirdi. Bir gün Əlibaba müəllimə dedilər ki, Eyyubun yaxşı səsi var. Təkid etdilər ki, oxuyum. Əlibaba müəllimin yanında oxumağa utanırdım. Güc-bəla özümü toplayıb oxudum. Bəyəndi səsimi. Mənim müğənni kimi meydana çıxmağımda Əlibaba müəllimin böyük təsiri olub. O, mənə müəllimliklə yanaşı, həm də atalıq qayğısı göstərib...”

Səbirli və imanlıdır, "MƏN"inə qalib gəlməyi bacarıb. Yəni o, heç zaman “mən-mən” deməyi sevmir, təkəbbürdən uzaqdır. Necə deyərlər, "blatnoy" mahnılardan tutmuş, xalq, bəstəkar mahnılarına qədər yaradıcılıq yolu keçib. Zövqləri oxşaya bilib, könüllərə sığal çəkib. Sevənləri yetərincədir…

“Sənətçini sənətkar edən onun öz sahəsinə mükəmməl yiyələnməsidir. Təhsil almaq təkcə o demək deyil ki, sən əzbər biliklərə malik olmalısan. İfa etdiyin musiqinin kökünü bilmək, ruhunu duymaq çox vacibdir. Görünür, mən də öz musiqimizi çox sevdiyimə görə zirvəyə qalxmağa nail olmuşam. Müdriklər deyir ki, sevənlər sevilir. Kimlərsə tanınır, amma sevilmək başqa şeydir. Sevilən adamın populyarlığı bir-iki günlük olmur. Bunun nümunələri olan çox dəyərli sənətkarlarımız var. Hansı ki, onlar hazırda dünyalarını dəyişsələr belə, iki-üç nəsil sonra da eyni şövqlə sevilirlər.”- söyləyir.

Eyyub Zəkəriyyə oğlu Yaqubov 1965-ci ildə Bakı şəhərində dünyaya gəlib. 49 saylı orta məktəbdə oxuya-oxuya 3 saylı musiqi məktəbində də təhsil alıb. Səkkizinci sinfi bitirdikdən sonra Asəf Zeynallı adına Musiqi Texnikumuna qəbul olunub. Orada fortepiano sinifində oxuyub. Eyni zamanda Əlibaba Məmmədovun rəhbərlik etdiyi "Humayun" xalq instrumental ansamblında piano ifaçısı kimi çalışıb. Hətta Azərbaycan pianoçuları arasında keçirilən bir müsabiqənin qalibi də olub. "Humayun"da çalışarkən klassik musiqi ilə yanaşı, xalq musiqisini də öyrənə bilib. Və bir gün qərara gəlib ki, müğənni olsun. Elə o vaxtdan da qədəm qoyduğu bu sənətdə addım-addım irəliləyərək ad qazanıb, nüfuz sahibi olub. Demək olar ki, Azərbaycan tamaşaçısına müasir şanson musiqisini o, sevdirib...

Deyir ki:- “Şanson müxtəlif musiqi janrlarını özündə birləşdirir. Bizdə əvvəl bu janrda ifa edən istedadlı musiqiçilər olub. Məsələn, Aydinçiki, Oqtayçiki, Nizami Rəmzini göstərə bilərəm. Onlar istedadlı musiqiçilər idi. Mənim repertuarımda da onların mahnıları yer alıb. Amma ifaları peşəkar səviyyədə deyildi. Özfəaliyyət idi. Bu janrın səviyyəsini qaldıran, inkişaf etdirən, məktəbini yaradan bəstəkar Elçin İmanov olub. Ona qədər bu janr ciddi musiqi hesab olunmurdu. Rusiyada bu janrın böyük məktəbi var, Vili Tokarev, Mixail Kruq kimi sənətkarlar bu məktəbin yaradıcılarındandır. Onlarda baza olduğu üçün, bu musiqiyə ciddi musiqi janrı statusu qazandıra bildilər. Amma Azərbaycanda bu janrda ilk dəfə Elçin İmanov inqilab etdi. O, real həyatda baş verən hadisələri musiqinin yumoristik dili ilə dinləyiciyə mükəmməl şəkildə çatdırmağı bacardı...”

Xidməti zaman-zaman dəyərləndirilib. 2006-cı ildə əməkdar artist, 2018-ci ildə isə xalq artisti fəxri adlarına layiq görülüb. Bəli, onun indiyədək xeyli könül açan, zövq oxşayan konsertləri baş tutub. Bu barədə çox danışmaq olar, amma İmadəddin Nəsiminin 650 illik yubileyinə həsr etdiyi "Külli zaman içrə saat yarım" adlandırdığı konserti möhtəşəmliyi ilə xüsusi seçilir. Ərsəyə gətirdiyi bu konsert, əslində onun şəxsiyyəti ilə yaradıcılığının vəhdətinin təzahürü idi. "MƏN"inə qalib gələn bir aşiqin sədası. Dahi Nəsimi demişkən:

Həqiqət həqqi biləndir, verən varını yəğmayə,

Təraş olub nəməd geyən dolaşmadı bu sevdayə.

Səfasız sufiyi gör kim, haram der, dinləməz sazı

Ki, əhli həqq olan kişi, nə qəm, girsə kəlisayə!..

Dünən - aprelin 26-sı Eyyub Yaqubovun 61 yaşı tamam oldu. Onu bu münasibətlə təbrik edir, möhkəm can sağlığı, hələ uzun illər səhnədə olmasını arzu edirik...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Sövetlər dönəmində SSRİ-nin paytaxtı- Moskva şəhərində ali təhsil almaq hər sovet gəncinə nəsib olmurdu. O dövrün gəncləri üçün bu, əlçatmaz uğurlarından biri sayılırdı. O da, azsaylı Azərbaycan gənclərindən biri kimi Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib və ona sovet dövründə jurnalistika nəzəriyyəsinin ən böyük nümayəndələri- Zasurski, Proxorov kimi məşhurlar dərs deyiblər...

Deyir ki:- “Ümumən o dövrdə Moskvada və digər müttəfiq respublikaların nüfuzlu ali təhsil ocaqlarında təhsil görmüş azərbaycanlı tələbələr də var idi. Onlar sonradan ölkəmizin ictimai-siyasi, mədəni-iqtisadi həyatında çox böyük rol oynamağa başladılar. Həmin illərdə mənim kimi jurnalistika təhsili almışlar içərisində Arif Əliyev, Mehman Əliyev, Bahadur İmanquliyev, Bəxtiyar Qaraca kimi şəxslərin adlarını çəkə bilərəm. Əksəriyyəti ilə bu gün də sıx münasibətim var. Bu siyahıya yaxın dostum, Moskvada fəaliyyət göstərən çoxsaylı qəzet və jurnalların yaradıcısı Əliş Əvəzi əlavə edə bilərəm. O, Moskva mətbuatında Qarabağ həqiqətlərini yayan fədakar simadır. Allah rəhmət eləsin, Rauf Talışınski bizdən az əvvəl təhsil almışdı...”

Bəli, söhbət bir vaxtlar Azərbaycan Mətbuat Şurasına rəhbərlik edən, sabiq deputat, "Xalq qəzeti"nin baş redaktoru, əməkdar jurnalist Əflatun Amaşovdan gedir. O, 1957-ci ilin aprel ayının 26-da Gücüstanın Bolnisi rayonunun Faxralı kəndində anadan olub. 1974-cü ildə Faxralı kənd orta məktəbini bitirib. İki il sonra SSRI Silahlı Qüvvələrində əsgəri xidmətə çağrılıb. Xidmətini başa vurandan bir il sonra BDU-nun filologiya fakültəsinə qəbul olunub. Bir müddət burada oxuduqdan sonra ali təhsilini Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsində başa vuraraq vətənə dönüb...

“O vaxt Azərbaycanda KİV-lərin sayı az idi. İş tapmaqda da müəyyən çətinliklər yaşanırdı. Redaksiyalardakı ştatlar da müvafiq strukturlar tərəfindən müəyyən edilirdi. Amma Moskvada yüksək təhsil gördüyümə görə mənə iş tapmaq o qədər də çətin olmadı. İxtisasım üzrə çalışdım. Düzdür, bir neçə ay AzərTAC-da korrektor kimi işlədim. Bilirdim ki, tezliklə mənim üçün müxbir ştatı açılacaq. Belə də oldu. Mən AzərTAC-da əsasən ictimai-siyasi şöbədə çalışmışam. İşimiz xəbər yayıcılığı idi. Doğrudur, ayrı-ayrı şəxslərdən müsahibələr də götürürdüm. Mirzə İbrahimov, Yaşar Qarayev, Arif Məlikov, Hüseyn Abbaszadə və digər tanınmışlarla müsahibələrim var. Hamısını arxivimdə saxlayıram. Hər biri ayrılıqda xatirədir, yaşantıdır. Qismət olsun, bu barədə nə vaxtsa kitab buraxmağı düşünürəm.”- söyləyir.

Doqquz il "AzərTAC" Dövlət Teleqraf Agentliyində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Sonra üç il yaradıcılarından biri olduğu "Yeni Nəsil" Jurnalistlər Birliyinin sədr müavini vəzifəsində işləyib. 1998-ci ildə "RUH" Azərbaycan Jurnalistləri Müdafiə Komitəsinə sədr seçilib. 2003-cü ildən 2009-cu ilədək Azərbaycan Mətbuat Şurası ona həvalə olunub. Sonra da Prezidentin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun Müşahidə Şurasına üzv təyin edilib. Ana dili ilə bağlı gözəl fikirləri var...

Deyir ki:- “Ana dili məsələsi olduqca həssasdır. Dil hər bir xalqın mövcudluğunun ən ümdə atributudur. Məsələn, almanlar çalışırlar ki, alman uşağı əsasən ibtidai təhsilini öz ana dilində alsın. Burada yalnız dilin düzgün işlədilməsinin mənimsənilməsindən söhbət getmir. Söhbət ətraf aləmi, insanları məhz alman kimi duymaqdan, alman xarakteri ilə qəbul etməkdən gedir. Yəni baxış alman baxışı olmalıdır. Bu praktika dünyanın bir sıra qabaqcıl ölkələrində də tətbiq edilir. Biz hamımız istəyirik ki, övladlarımız xarici dil bilsinlər. Valideynlər də məhz buna çalışır. Niyə məhz rus dili? Çünki bu dil bizə daha yaxındır. Həm də təhsil sistemimizdə bu dillə bağlı bəlli ənənələr var. Hesab edirəm ki, daha çox rus dilinə fokuslanma bundan irəli gəlir. Həm də diqqət yetirək, ingilis dili də populyardır, ancaq bu dildə təməlli təhsil bahadır. Hamı üçün əlçatan deyil. Bu da bir səbəbdir. Yəni düşünmürəm ki, insanlarımız rus dilində təhsilə sırf dil baxımından yanaşırlar. Ümumən övladlarının xarici dilə yiyələnməsini arzulayırlar...”

Bir məqamı da vurğulayıb bildirir ki, rus və ya ingilis dili- heç bir önəmi yoxdur, əsas olan həmin dildəki təhsilin azərbaycançılıq ideyasına köklənməsidir. Bunu isə təhsilə cavabdeh şəxslər düşünməlidir, ümumən sistem bu ideyanı rəhbər tutmalıdır...

Xidmətlərinə görə “Əməkdar jurnalist” fəxri adına, “Fəxri mədəniyyət işçisi” döş nişanına, eləcə də 3-cü dərəcəli “Vətənə xidmətə görə”, o cümlədən “Şöhrət” ordenlərinə layiq görülüb. Bir çağırış Milli Məclisin deputatı olub...

“Cəmiyyət məni böyük ölçüdə Əflatun Amaşov kimi tanıyır. Deputat olmazdan öncə də belə tanıyırdı, deputat olandan sonra da. Mənə xüsusi münasibət deputat olduğuma görə deyil, jurnalistliyimə görə olub. Cəmiyyətdəki statusuma görə jurnalistikaya borcluyam. Dostluğa münasibətim hələ lap uşaqlıqdan - dahi Tolstoyun “İki yoldaş” hekayəsini oxuyarkən formalaşıb. Jurnalistikada hər kəsi özümə yaxın bilmişəm. Təbii, Mətbuat Şurasının təşkilatlanmasında birgə çalışdığımız şəxslər mənə daha yaxın olublar. Bəziləri var ki, bu gün məndən incikdilər. Hər halda mən inciklik kimi qiymətləndirirəm. Biz bir çox hadisə və prosesləri görmüş insanlarıq. Müəyyən məsələlərə fərqli baxışımız ola bilər. Ancaq məncə, dövrün tələbinə uyğun fundamental yanaşma ortaya qoyulmalıdır.”- söyləyir.

Deyir ki:- “Medianın maraqları hansısa formada dövlətin maraqları ilə uzlaşmalı idi. Bu gün də başqa yol görmürəm. O zaman da görmürdüm. Ümumən münasibət qurduğum, əlaqə saxladığım adamlar çoxdur. Bunlar insanın həyat statusuna görə azalır və ya çoxalır. Bəzən tamamilə dəyişən simaları görürəm. Artıq belə hallara təəccüblənmirəm. Hətta hər kəsin hansı məqamda hansı cür davranacağını da proqnozlaşdıra bilirəm. Buna görə də heç kəsdən incimirəm. Ancaq fikrimcə, insanda əsl dost ya bir olar, ya iki...”

Bəli, ötən gün - aprelin 26-sı “Xalq qəzeti”nin baş redaktoru Əflatun Amaşovun növbəti ad günü idi. Bu dəfə 69 yaşını qeyd edirdi. Bu münasibətlə onu təbrik edir, möhkəm can sağlığı arzulayırıq. 70-ə - yubileyə doğru!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

“Tarixin dərsləri”ndə 24 aprel günündə dünya siyasətinin növbəti gəlişmələrinə səbəb olan saxta “erməni genosidi” məsələsinə toxunacağam.

111 ildir erməni ideoloqları öz iyrənc yalanları, iblisanə hiyləgərlikləri ilə dünyanı türk toplumuna qarşı nifrətlə doldurmaqda davam edir və üstəlik türklər tərəfindən “soyqırımı”na məruz qaldıqları iddiası ilə hər il 24 apreli matəm günü kimi qeyd edirlər. Baxmayaraq ki, o vaxtdan indiyə qədər milyonlarla türkün qanını axıdıblar, amma qisasçılıq hissindən əl çəkməyiblər. Bədxahlar bu azmış kimi dünya ölkələrinin parlamentlərində bu mövzunu gündəmə gətirməyə çalışırlar və çox vaxt da nail olurlar.

Mövzu barədə təqdim edəcəyim yazı isə Əntiqə Rəşid Aslana məxsusdur.

Ayaq tutub «yeri(dilən)yən” yalan…

«Qaregen Njdenin təlimi»nin ilk cümləsi belədir: sonuncu türk kar, kor, lal olsa da, öldürülməlidir”. Yəni türkə olan nifrət ideoloji vasitədir, silahdır. Dünyaya səpələnmiş ermənilər yeganə xalqlardan biridir ki, yalançı göz yaşları ilə inandırmağı bacarır və onun sayəsində dəstək alırƏslində, elə dünya da insani keyfiyyətlərdə onlardan yüksəkdə durmağı bacaran türklərə nifrət etməyə bir bəhanə axtarırdı və ermənilərin sayəsində o «qondarma soyqırım” ı fürsəti əllərinə kecib. İndi isə o fürsətdən faydalanır, yeri gəldi- gəlmədi iclərinə yığılmış nifrəti-ədavəti zəhər kimi addımbaşı tökməkdən cəkinmirlər.

Bax, elə buna görə də, ermənilərin saxta iddialarına «inanan” ölkələrin sayı artır.

1915-ci ilin aprel günlərində nə baş verdi?

Qərbin və Rusiyanın Osmanlı Türkiyəsinin parçalmaq niyyəti

Osmanlı İmperiyasını parçalamaq istəyən dövlətlər XIX əsrin əvvəllərindən etibarən ona qarşı müxtəlif planlar cızırdılar. "Şərq məsələsi” adlanan ideya da məhz həmin planların rellaşdırılması məqsədilə ortaya atılmışdı və 1877-1878-ci illər Rusiya-Türkiyə müharibəsindən sonra Berlin konqresində gündəliyə gətirilmişdi.

 Osmanlı dövlətinin daxili işlərinə müdaxilə etmək üçün Türkiyədə yaşayan xristian azlıqların mənafeyinin «qorunmaması” məsələsi bəhanə ola bilərdi. Osmanlı İmperiyası ərazisində aysorlar, yunanlar, xristian ərəblər yaşasalar da, erməni azlığı daha çox diqqəti çəkirdi. Bu, onların xarakterindən — xəyanətkar olmalarından, satqınlığından, şəraitə uyğun olaraq dinlərini və məzhəblərini dəyişmək xislətindən irəli gəlirdi.

Şərqi Anadoluda ermənilərə muxtariyyət verilməsi barədə Berlin müqaviləsinə 61-ci maddənin daxil edilməsindən sonra ermənilər istəklərinə silah gücünə nail olmaq yolunu tutdular.

 Beləki, İlk üsyan 1890-cı ildə Ərzurumda gerçəkləşdi, daha sonra Van, Sason, Adana üsyanları ard-arda baş verdi.

 Birinci Dünya müharibəsinin başlanması və Türkiyənin bu müharibəyə təhrik edilməsi onu parçalamaq istəyən dövlətlərin əlinə fürsət vermişdi. Türklərə qarşı vuruşmaq üçün ermənilər həm Amerikada, həm Avropada, həm də Rusiyada səfərbər edilirdilər. Erməni mənbələrinin etiraf etdiyinə görə, təkcə Qafqaz cəbhəsində 150 mindən artıq erməni rus ordusunun tərkibində vuruşurdu. Qafqaz canişininin xeyir-duası ilə yaradılan və tərkibində təqribən 10 min könüllü ermənini birləşdirən 4 silahlı birləşmə isə İrəvan və Cənubi Azərbaycan istiqamətindən Türkiyənin üzərinə hücuma keçmişdi. Rus qoşunlarının irəliləməsindən istifadə edən ermənilər Şərqi Anadolunun hər yerində türklərə qarşı kütləvi qırğınlar törədirdilər.

Bu hadisədən sonra 1905-ci ildə Sultana sui-qəsd cəhdi olsa da uğursuzluqla nəticələndi. Bölgədə təşkilatlanan erməni komitələri mülki şəxslərə qarşı da xüsusi amansızlıq nümayiş etdirdilər.

Vanda erməni hökümətinin qurulması

Daha dəqiq, rusların hücumundan ruhlanan Türkiyə erməniləri “Qərbi Ermənistan” adlandırdıqları Şərqi Anadolunun 6 vilayətində (Ərzurum, Van, Bitlis, Xarput, Diyarbəkir, Sivas) müstəqil dövlət qurmaq üçün hər yerdə türkləri qırıb məhv etməyə başlamışdılar. 1915-ci il mayın 14-də rus ordusu Van şəhərini ələ keçirdikdən sonra ermənilər 2 gün ərzində yerli müsəlman əhalisini kütləvi surətdə qırmağa başladılar. Rusların himayəsi altında Van şəhərində erməni hökuməti qurulmuşdu. Qısa müddət ərzində Vanda təqribən 250 min erməni toplaşmışdı.

 Avropanın dəstəyi ilə formalaşan “Armenakan”, “Hnçak” və “Daşnaksütyun” partiyaları Anadoluda gizli silahlı dəstələr və terrorçu qruplar təşkil edirdilər.

"Köçürülmə" qərarı, yaxud Təhcirin başlanğıcı

Gerçəkləşdirilən üsyanlar və Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsində ruslara qoşulan ermənilərin türklərə qarşı savaşması 1915-ci ildə Osmanlı hakimiyyətini radikal qərarlar almağa məcbur etdi və sözügedən soyqırımı iddiası da bu dövrdən etibarən ortaya çıxdı. Nəticədə Osmanlı dövləti 27 may 1915-ci ildə «Köç” qərarı çıxartdı.

Bu qərar öncəsində isə bu gün ermənilərin soyqırımı günü kimi qəbul etdikləri 24 aprel günü 2345 erməni lider həbs edildi. Onların böyük əksəriyyəti kəndlərə hücum edərək silahsız əhalini qıran cinayətkarlar idi. Köç qərarı Anadoluda yaşayan ermənilərin Osmanlının digər bölgələrinə səpələnməsini nəzərdə tutsa da, praktikada hər şey fərqli cərəyan etdi. Köç karvanlarına edilən hücumlarda ölən ermənilər bir kənara, həm də yollarda aclıqdan və xəstəlikdən ölənlər kifayət qədər idi.

Yola çıxanların yalnız bir qismi lazımi məntəqələrə yerləşdirilə bildi. Göründüyü kimi hec bir qətliam və yaxud «soyqırımı”ndan söhbət gedə bilməz. Sadəcə, ermənilər aprelin 24-nü ona görə «soyqırımı günü” kimi qeyd edirlər ki, köç haqqında qərardan sonra onların dövlət yaratmaq istədikləri 6 vilayətdə onsuz da azlıq təşkil edən ermənilərin sayını minimuma endirdi. Yəni onların Türkiyə ərazisində dövlət yaratmaq xülyaları boşa çıxdı..

Faktlar nə deyir?: Şişirdilmiş "1,5 milyon erməni"

Ermənilər iddia edirlər ki, guya 1915-ci ildə türklər 1,5 milyon ermənini qırıblar. Türk Tarix Qurumunun keçmiş başqanı Yusif Halacoğlu Osmanlı arxivlərinə istinadən belə nəticəyə gəlibdir ki, ermənilərin köçürülməsi zamanı yollarda hücumlara məruz qalaraq öldürülən ermənilərin sayı təqribən 8,5 min nəfər olub. Qalan ermənilər döyüş cəbhələrində əllərində silah türklərə qarşı vuruşarkən öldürülublər.

ABŞ prezidenti Vudro Vilson və general Harbordun hesabatı

1919-cu ilin yayında Paris sülh konfransının gedişində ermənilərin "Qərbi Ermənistan” adlandırdıqları ərazilərdə və Cənubi Qafqazda vəziyyəti öyrənmək məqsədi ilə prezident Vudro Vilson ABŞ ordusunun Fransadakı baş qərargahının rəisi general Ceyms Harbordun başcılığı altında regiona xüsusi missiya göndərib. Regionu incələyən Harbordun Ərzurumdakı dialoqu həmin günlərdə çox sayda şahidlərin də gündəliklərinə düşmüşdü. O, türklərdən soruşur:

— Daha öncədən Ərzurumda erməni çoxluğu varmıdı?

Bu soruyu alan Ərzurum Bələdiyyə Başqanı Zakir Gürbüz bəy Amerikalı generalı pəncərə önünə çağıraraq açıq görünən Gez və Kavak məzarlıqlarını göstərib deyir: «Bunlar gördüyünüz kimi, müsəlman-türk məzarlarıdır. Şəhərin ötəki yerlərində də bunların on qatı türk məzarlığı daha vardır. İndi yaxşı baxın, çevrəsi divarlarla hörülü o kiçik məzarlığı da görürsüzmü? Bax o da ermənilərin məzarlığıdır. Özünüz deyin, ermənilərmi, ya türklərmi çoxluqda? Ermənilər ölülərini yemədilər ki! Əzurumun ölüsü də Türk, dirisi də Türk!» deyə tarixi cavab vermişdir.”

General Ceyms 16 oktyabr 1919-cu ildə ABŞ Senatına təqdim etdiyi raportunda yazırdı ki, Qara dənizdən İran sərhədinədək uzanan ərazinı gəzdik, lakin ermənilərin iddialarını doğruldacaq heç bir fakta rast gəlmədik. General Harbordun bu məruzəsi ermənilərin Şərqi Anadoluda heç zaman çoxluq təşkil etmədiklərini və soyqırıma məruz qoyulmadıqlarını təsdiqləyirdi. Harbord yazırdı ki, missiyanın keçdiyi yollarda tez-tez ermənilərin zülmündən qaçan türklərlə rastlaşırlarmış.

 Dünya liderləri və siyasətçiləri nə deyir?

Həmçinin məşhur amerikalı siyasətçi Bryus Feinin, ABŞ-ın ali komissarı, admiral Mark Bristolun, britaniyalı siyasətçi və admiral Kolbi Çesterin, dünyanın nüfuzlu alimlərindən Stenford Şounun, Castin Makkartın, Prinston Universitetinin professoru Hitom Lourin, britaniyalı tarixçi, professor Norman Stoun, amerikalı professor Günter Levin, türkiyəli alim Mehmet Perincək tarixi faktlara istinad edərək «erməni soyqırımı”nın əslində cəfəngiyatdan başqa bir şey olmadığını sübut ediblər.

Məsələn…

Amerika Birləşmiş Ştatları Loisville Universitetinin müəllimi, tarixçi yazar Prof. Dr. Castin Makkartın: "Erməni soyqırımı” deyilən bir şeyin olması mümkün deyil. O dövrdə yaşayan 1,5 milyon erməni yox idi. Bu rəqəmin cəmi erməni əhalisindən daha çoxdur. Bu tamamilə səhv. Bu «soyqırım”ın həqiqət olması vəziyyətində hər bir erməninin iki dəfə ölmüş olması lazımdır. 1912 — 1921 illər arasında 3 milyon müsəlman və 100 min erməni ölüb. Aclıqdan, susuzluqdan və ya xəstəlikdən ölənlər də oldu. Bütün ölənlərin türklər tərəfindən öldürüldüyü deyilir, amma bu xəstəlik ayrı-seçkilik etmədən hər kəsi öldürdü…

Tarixçilərin araşdırmalarını sərbəst şəkildə etmələri, mübahisələrin, tapıntıların müqayisə edilməsi lazımdır. Ancaq bu şəkildə tarixi məlumatın doğruluğuna əmin ola bilərik.”

Ermənilər 2 milyon müsəlman osmanlını qətl etdi

ABŞ eks-prezidenti Ronald Reyqanın hüquq müşaviri Bruce Fein başqanlığında yaradılmış qrupun 1981-ci ildə hazırlayıb təqdim etdiyi raportdan: «Ağ Saray araşdırma etdi, ermənilərin 2 milyon müsəlman Osmanlını qətl etdiyi ortaya çıxdı. Ermənilər, öz arxivlərini açmır, çünki bu gerçəyin ortaya çıxmasını istəmir, ermənilərin bu iddiaları son dərəcə əsassız… Osmanlı İmperatorluğunun azlıqlara qarşı müdhiş sayıla biləcək bir diqqət göstərdiyi həqiqətini unutmamaq lazımdır. Azlıqlar, öz dini azadlıqlarını və həyatlarını son dərəcə rahat bir şəkildə davam etdirirdi. Erməni terror dəstələri I Dünya savaşı əsnasında Fransa və Rusiya ilə birlikdə Osmanlıları öldürdü. Bu rəqəmin 2 milyon ətrafında olduğu bir gerçək.

Erməni itkinlərinin isə 500 min ətrafında olduğu araşdırmalarla sübut edildi. Burada əsl əhəmiyyətli mövzu, ermənilərin xəyanətidir. Osmanlı da özünü müdafiə etdi. Xüsusilə ABŞ-da yaşayan ermənilər, soyqırım yalanı ilə böyük gəlirlər təmin edir. ABŞ rəhbərliyi də büdcəsinə böyük pullar döndüyü üçün ermənilərin qarşısına almaq istəmir. Ermənilər israrla öz arxivlərini açmır. Çünki illərdir soyqırım yalanı ilə gələn gəlirləri itirmək istəmirlər. Arxivlər açıldığı anda gerçək ortaya çıxacaq.”

 “Qazanc” naminə murdar planlar…

Buna baxmayaraq, ermənilər 1965-ci ildən etibarən hər il aprelin 24-nü «soyqırım günü” kimi qeyd edirlər. Faktları ustalıqla şişirdən ermənilərin və erməni lobbisinin hədəfi «4 T” adlanan tələblərinin yerinə yetirilməsidir: 1. «Soyqırımı”nın dünyada tanınması; 2. Türkiyənin «soyqırımı” tanıması; 3. Türkiyənin «soyqırımı”na uğramış adamların varislərinə təzminat ödəməsi; Türkiyəli mütəxəssislər isə hesab edirlər ki, dünya ölkələrinin «soyqırım” qərarlarını qəbul etməsində 5 amil rol oynayır: Həmin ölkələrdəki erməni fəallığının təsiri, Türkiyəyə düşmən münasibət, Türkiyəni Avropa Birliyində görməmək istəyi, Özünün törətdiyi soyqırıma suç ortağı axtarmaq cəhdi və nəhayət din amili…

Ermənipərəst dünya nə qədər dirəşsə də, nə qədər erməni yalanları ilə həmrəy olsa da, Türkiyə baş verməyən bir cinayəti heç vaxt öz üzərinə götürməyəcəyi bəllidir. Bu yolda canqardaşlarımıza təmkin və əzm arzu edirik. Yeri gəlmişkən, dünya dövlətlərindən, ümumilikdə səlibçilərdən ədalət gözləməyi, nə vaxtsa daşı ətəyindən töküb haqqı deməyi ummuruq.

Çünki 111 yox, cəmi 33 il əvvəl bir gecənin içində milliyyətinə, dilinə və dininə görə məhv edilən xocalıları görən dünya hələ də susur və bəzən qatilin başını sığallayır, onu müdafiə edir. Görkəmli şairimiz Məmməd Araz demiş: mən belə dünyanın nəyindən küsüm?”

***

1915-ci ildə Türkiyədə baş verən gerçəkliklər bədii ədəbiyyatımıza da mövzu verib. Yazıçı Varisin 1915-ci ildə Osmanlıdakı Britaniya səfirinin gündəkilərinə, Britaniya, eləcə də Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti Fövqəladı İstintaq Komissiyasının arxiv sənədlərinə istinad edilərək yazdığı, öncə İstanbulda, ardınca Bakıda işıq üzü görən “Qızıl cib saatı” romanı tarixi gerçəklikləri bədii ədəbiyyatın gücü ilə ortaya çıxarır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.04.2026)