Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bu dəfə “Maraqlı söhbətlər”də Azərbaycanın İrandakı keçmiş səfiri (1998-2009-cu illər) Abbasəli Həsənovun hazırkı İran prezidenti Məsud Pezeşkian barədə xatırlamalarını təqdim edirəm. Çox diqqətçəkən məqamlar var, maraqla oxuyacaqsınız.

“ Məsud Pezeşkianın əqidəcə milliliyini isbatlayacaq bircə misal gətirəcəm: Pezeşkian 2002-ci ildə səhiyyə naziri təyin olunanda paytaxt Tehranda onunla rəsmi görüşə getdim. Məqsədim səfir olaraq Azərbaycandan gələn xəstələrin güzəştli müalicə və dərmanlarla təminatı məsələsini qaldırmaq idi. Öncədən bu haqda xəbərdar etdiyimdən görüşümüzdə nazirliyin müvafiq idarələrinin rəisləri də iştirak edirdilər. Səhv etmirəmsə, 5 vəzifəli məmur iştirak edirdi. Onlardan 3-ü türk dilində bilmirdi. Qeyri-rəsmi hissədə Məsud bəylə türk dilində danışaraq bir-birimiz, dost-tanış haqda hal-əhval tutduq. Ancaq rəsmi hissədə mən fars dilində danışmağa başladım, çünki İranın dövlət dili fars dilidir. Çıxışıma başlayanda Pezeşkian məni saxlayıb soruşdu ki, dayan, qardaş, öz dilimizdə niyə danışmırsan? Cavab verdim ki, axı sizin əməkdaşların çoxu türk dilini başa düşmür, dediklərimi anlamayacaqlar, söhbəti yazıya almalıdırlar. Pezeşkian isə qətiyyətli şəkildə bildirdi ki, onlar türk dilini bilmirsə, bu, onların müşkülüdür, zəhmət çəkib türk dilini öyrənsinlər. Dedi ki, siz və mən fars dilini öyrənmişik, onlar da türk dilini öyrənsinlər. Həmin olaydan sonra Pezeşkianla bütün rəsmi görüşlərimizdə də Azərbaycan türkcəsində danışırdım...”

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.01.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Yəqin ki, hər birimizin sosial media platformalarında qarşısına çıxıb o “məlum hesablar”, o inanılmaz vədlər: asan yollarla pul qazanmaq. Kartına 40 manat yatırırsan, bir qədər sonra, yarım saat ərzində sənə 520 manat vəd edirlər. Daha doğrusu, elə bil ki, pul öz-özünə çoxalır.

Amma düşünün: bu pul onlarda həqiqətən varmı, yoxsa bu, cəmiyyətimizin  təbəqəsini hədəf alan yeni dələduzluq sxemidir?

Beləliklə, biz jurnalist eksperimenti çərçivəsində həmin hesablardan birinə yazdıq, “müştəri” rolunda daxil olduq və fırıldağın necə işlədiyi barədə ətraflı məlumat öyrəndik. Nəticələr isə olduqca açıq idi: istifadəçilərdən aşağıdakı məbləğlərdə pul yatırmaları tələb olunur, qarşılığında isə “möcüzəvi qazanc” vəd edilir:

40 AZN - 520 AZN

50 AZN - 660 AZN

60 AZN - 800 AZN

80 AZN - 950 AZN

90 AZN - 1030 AZN

120 AZN - 1550 AZN

150 AZN - 2225 AZN

Həmçinin, qeyd etdilər ki, pulu onlara atdıqdan yarım saat sonra istədiyim məbləğı verəcəklər.Yazışmalardan görünür ki, insanları tələsdirərək, “1 saat ərzində qazancın hazır olacağı” və “yalnız ayda bir dəfə iştirak şansı” kimi ifadələrlə psixoloji təzyiq yaradılır. Rəsmi müqavilə yoxdur, hüquqi məsuliyyət nəzərdə tutulmayıb və bütün bu “investisiya” vədləri tamamilə saxtadır.

Belə sxemlər göstərir ki, sosial mediada tez və asan qazanc vədi ilə təqdim olunan hər mesaj diqqətlə yoxlanmalıdır. Yalnız diqqətli istifadəçilər bu cür dələduzluqlardan qoruna bilər.

Bu barədə “Ədəbiyyat və İncəsənət”portalına açıqlama verən vəkil Cavanşir Qasımov bildirib ki, sosial şəbəkələrdə "müəyyən məbləğ göndər, bir neçə qatını geri al" vədləri ilə insanların əmlakını ələ keçirmək cəhdləri qanunvericiliklə Dələduzluq cinayəti hesab olunur:

"Bu beynəlxalq sferada da geniş yayılmış dələduzluq üsuludur.

​Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 178-ci maddəsinə (Dələduzluq) əsasən, bu əməl etibardan sui-istifadə etmə və ya aldatma yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmə kimi xarakterizə olunur. Bu cinayətin hüquqi fəsadları olduqca ciddidir hansı ki ələ keçirilən məbləğdən asılı olaraq 14 ilədək  azadlıqdan məhrum etmə cəzası nəzərdə tutulur.

​Vətəndaşlar bilməlidirlər ki, pulun 'könüllü' olaraq köçürülməsi faktı cinayət məsuliyyətini istisna etmir. Çünki qanunvericilik bu halda iradənin aldatma yolu ilə manipulyasiya olunmasını əsas götürür. Bank köçürmələri, tətbiq üzərindən aparılan əməliyyatlar və yazışmalar sübutlar hesab olunur.

​Bu növ kiber-dələduzluqla qarşılaşan şəxslər vaxt itirmədən Daxili İşlər Nazirliyinin '102' xidmətinə zəng etməli və ya polis orqanlarına rəsmi müraciət ünvanlamalıdırlar. Eyni zamanda, vətəndaşlara tövsiyə olunur ki, sürətli və qeyri-real qazanc vədlərinə şübhə ilə yanaşsınlar, çünki heç bir hüquqi maliyyə mexanizmi bir neçə saat ərzində vəsaitin 5-10 qat artırılmasını təmin etmir".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.01.2026)

Joldubek Kackynbaev, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qırğızıstan təmsilçisi

Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalı ilə birgə “Türk dünyasının mədəniyyət xadimlərini Azərbaycanda tanıdaq” layihəsi təqdim edilir.

Bu dəfə Teatr və kino ulduzu, bir çox beynəlxalq mükafatlara layiq görülmüş aktrisa, Qırğızıstan Respublikasının Əməkdar artisti Albina İmaşovailə müsahibəmiz olacaq.

- Aktyorluq bacarığınızın olduğunu harada və nə vaxt kəşf etdiniz?

- Məktəbdə oxuyanda riyaziyyat və fizika dərslərinə yaxın idim. Aktrisa olmaq fikri heç ağlımdan da keçməyib. Bir dəfə Aktan Arım Kubat Ton rayonunda yaşadığım Karl Marks kəndinə gəldi və 7-8-ci sinif şagirdləri üçün kastinq etdi. “Beş qarıqadın” filmində Aynurə adlı qız rolu üçün namizəd axtarırdılar. Sinifimizdə ən ucaboy mən idim. Oğlanlar və qızlar sıraya düzüləndə başım çıxırdı.Boyumdan utanıb, əyilib dedim ki, mən niyə balaca doğulmamışam? Amma məhz məni seçdilər. Kamera qarşısında çox utancaq idim. O vaxt mərkəzdəki kinoteatrda filmlər nümayiş etdirilirdi və mən filmdə necə təsvir olunduğumu görməmişdim.Bir də Bubusara Beyşenaliyeva adına Qırğızıstan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinə daxil olanda müəllimlərim “Beş qarı qadın” filmində rol alan qız deyilmi?” deyə soruşdular, “xalq məni görüb” deyə sevindim.

-Ailəniz işinizə təsir edirmi?

-Bəli, mən İssık-Kul rayonunun Bokonbayev kəndində anadan olmuşam. Anam orada kitabxanaçı, atam müəllim işləyirdi. Yaradıcılıq toxumu uşaqlıqdan səpilir, valideyinlərimin hər ikisi çox kitab oxuyurdu. Valideynlər nümunə göstərirlər, biz də ailədə kitabsevər böyümüşük. Evdə dolanarkən açıq kitabımın səhifəsini bağlamadan, oxuyaraq ev işlərini görürdüm. Atam ağır xasiyyətli, ciddi nizam-intizamlı adam idi, heç nə deməyə cəsarət edə bilmirdik. Əvvəlki nəsillərə xas adam idi, atamla çay içərkən milçək uçduğunu belə eşidirdin. “Pıçıldaşmayın, əllərinizi çox uzatmayın, bir-birinizi itələməyin!!!” Daim xəbərdarlıqlar edərdi. Anamın gözəl səsi var, toylarda, məclislərdə atam hər şeyi saxlayıb anamı oxutdururdu, müğənniyə “dur, indi də Şaygül oxusun” deyirdi.

- Teatrda da, kinoda da varsınız. Hansı daha çox xoşunuza gəlir?

- Teatr mənim əsas işimdir. Və mən kinoda artıq aktrisa kimi karyerama başladım. İkisi arasındakı fərq ikidir. Teatrda tamaşaçı ilə personajlar arasında canlı əlaqə var. Biz alqışlardan enerji alırıq. Filmdə isə iki söz danışacaqsansa, 2 və ya 10 dubl edəcəksən. Həm də bütövlükdə filmin hansı istiqaməti tutacağını bilmirsən.Nəticəni ancaq film hazır olanda və ekranlara çıxanda görürsən. Burada qüsurlarını  görməyə başlayırsan. Amma onu dəyişdirmək üçün qətiyyən bir yolun yoxdur. Tarixdə o cür də qalacaq. Teatrda isə bu gün səhv etmişəmsə, sabah onu təkrarlamamağa çalışırsan. Teatr mənim üçün böyük ağacdırsa, filmlər də, kliplər də, toylarda Umayın anası kimi görünməyim də budaqlardır.

-Hansı janrda rol almaq istərdiniz?

- Filmlərdə komediya rolunu oynayıramsa, teatrda tez-tez faciəvi obrazlar yaradıram. Həyatımda çoxlu komediya istəyirəm, evdə həmişə gülürəm. Bizim ailədə kiminsə göz qapaqları sallanırsa, “sənə nə olub?” deyə qışqırmağa başlayırıq. Bunu eşidən gözünü qaldırır.

-Xəyal etdiyiniz filmlər haqqında bizə məlumat verin.

-Arzum tarixi bir əsərdə oynamaqdır. Dramatik və psixoloji janrlı obrazlar da bəyənilir. Bu janrda filmlərim də var. Deyə bilərəm ki, mən müxtəlif janrlarda rollar yarada bilən aktrisayam. Teatrda “Tölgö” tamaşasında Kanıkey anamızın obrazını yaradıram. Dram janrındadır. Əgər siz məni kinoda qışqıran xala kimi görürsünüzsə, teatrda başqa obrazlarda da görə bilərsiniz.

-İctimaiyyətin diqqətində olan insanlara çoxlu tənqidlər verilir. Tənqidi necə qəbul edirsiniz?

-Mən tənqidi qəbul edirəm. Səhvlər olur, baxmayaraq ki, onu mükəmməl şəkildə bağlamaq mümkün deyil. Kino sahəsindəki qüsurlar o sahənin adamlarına məlumdur. Daha sonra təhlil edəcəyik və səhvlərimizi bir daha təkrarlamamağa çalışacağıq. İstər müsbət, istər mənfi, hər bir fikir insanı stimullaşdırır.

-Həyat yoldaşınızın da aktyor olduğunu bilirik. Sizi bir araya gətirən nədir?

-Deyəsən, ikimizin də xoşladığı, bir-birimizi bəyəndiyimiz mövzu tapdıq. Bizim ailə qurmağımız da maraqlı idi. Arnis mənimimlə eyni məktəbdə 2 sinif aşağıda oxuyurdu. Bir dəfə mikroavtobusla Tüp rayonunun Dolon kəndinə gedirdik. Nə qədər erkən getsək də, yanvar olduğu üçün qaranlığa düşdük.Dolon kəndi magistral yoldan 13 kilometr aralıda olduğundan, mikroavtobusdan düşəndən sonra başqa maşın tutmalı idik. Gecə saat 1-2 idi, Arnis sürücüyə dedi ki, dayı, kəndə evlənməyə gedirdik, bizi evimizə apara bilərsən, biz burada yolada qala bilmərik. Sürücü sərnişinlərdən soruşanda ki, kəndı dönməyə icazə verirsinizmi, hamısı razılaşdı. Həmin sərnişinlərə minnətdarıq.

- Heç peşəniz üçün fədakarlıq etmisinizmi?

-İlkimin - qızımın indi 8 yaşı var. Dünən Böyük Britaniyadan olan rejissor Sara Berger Şekspirin “Makbet” əsərini səhnələşdirdi. Baş qəhrəman Makbetin həyat yoldaşı rolunu oynadım. Bundan əvvəl Suyun Otkeev Megatoy filminin ikinci hissəsini çəkmək qərarına gəlmişdi. Bildiyiniz kimi, mən o filmdə xala rolunu oynamışam. Amma ikincisi gecələr çəkilir. Gündüz tamaşada işləyirəmsə, gecələr filmə çəkilirəmsə, demək ki, sağlamlığımı qurban verirəm. İçim yansa da ondan imtina etməli oldum, çünki hər şeyin daha yaxşısını etmək istəyirdim.

-Maraqlı müsahibə üçün çox sağ olun. Var olun!

-Təşəkkür edirəm!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Güney Azərbaycan Poeziyası Antologiyası layihəsində Təbriz təmsilçimiz Əli Çağlanın növbəti təqdim etdiyi şair Xiyavda yaşayan Kamil Qəhrəmanoğludur.

Kamil Qəhrəmanoğlu

Xiyav

ÖNCÜL HƏCM

Göylər barmağımdan su içir artıq

Göylər barmağımdı

Barmağım göylərdi

Göylər dağımdı

Qarabağımdı.

“Baltalıqdır Qarabağ Köksü, əsirlər bitirib

Xocalı kimliyi sürgündə araz yarpaqla...”

Göylər barmağımın şəhadət sonrasıdı!

Hanı dörd bağırlı bağlı ağ müstətil?

Hanı alnında savaş sətirli göy medialar?

Hanı barıt şəkilli qızcığazlar of?...

Hanı düşüncə planlı Leylası?

Toraxay haylası,

Bayquş qarğası?!..

Hanı?

Hanı?

Haaanıııı?!

Köynəyini hardan aldılar əynindən?!

Əynindən aldılar harda köynəyini?!

Aldılar əynindən köynəyini harda?!

Harda köynəyini əynindən aldılar?!

Barmağımı pentaqon tikirlər,

Barmağımı həra köhülü

Petronas borcu

Varşava dəkəli

Prenses banlısı

Göylər barmağımdı

Barmağımın gözünə girdim

Bit düşüb kilkəmə.

Bura gəlsən yal-yallı, yalnızcalı gəl

Əl apar allahın işinə

İki qollar ara yaramı dəmlə

İki fincan vətən vuraq keflicəsinə

Bu şeiri iplə ipəklə gey

Misraları çimizdir tərinə

...Və mən sarı kök səpim tellərinə.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.01.2026)

Xalq yazıçısı, akademik Kamal Abdullanın əsərlərindən seçilmiş bir sıra qranula – cövhər sayıla biləcək məqamları “Ədəbiyyat və incəsənət” oxucularına təqdim edir.

Kamal Abdulla özü seçilmiş bu cövhərlər barədə yazır: “İllərdən bəri yazdığım müxtəlif şeirlərin, esselərin, pyeslərin, hekayə və romanların, publisistik məqalələrin və elmi əsərlərin, verdiyim intervülərin hər birinin içində yer almış və bu gün də öz məzmunu, tutumu, forması ilə diqqətimi çəkən misralar, cümlələr günlərin bir günü sanki dil açıb mənə dedilər ki, bizim bir-birimizdən zaman və məkanca ayrılığımıza son qoy və bizi bir-birimizin yanında yerləşdir. Sən görəcəksən ki, bu zaman biz tamamilə yeni bir cazibədə zühur etmişik. Onlar qeyri-səlis məntiq dili ilə desək, içində olduqları mətnin qranulaları (ilkin vacib hissəcikləri) idi. Qranula, başqa cür ifadə etsək, cümlədən (mətndən) bütün artıq hissələri siləndən sonra yerdə qalan cövhərdir.”

Beləliklə, hər gün Kamal Abdulladan 7 qranula:

1.

Biz 13,5 milyard il bundan öncə baş verən partlayışın əks-sədasını eşidirik. Amma ilk partlayışın səbəbkarı olan sinqulyar nöqtənin qüdrətini unuduruq.

2.

“ Göy üzünün yerə dəyən qurşağı

mənim doğma yaşıdım.

İnsanların gözündəki işığı

 mən də gördüm,

mən deyərəm, yaşadım.”

3.

Aruz Qoca, dastanın üst qatı bizə deyən kimi, Qalın Oğuz içinə ikitirəlik salan Dış Oğuz bəyi deyilmiş. Aruz Qoca qədim, primitiv də olsa, dəyərini saxlayan demokratik bir prinsipin pozulmasının qarşısını almağa çalışan Oğuz ağsaqqalıdır. Qazanın pozmağa çalışdığı demokratik prinsip ondan ibarət idi ki, Qalın Oğuz bir yerə yığışan zaman o, öz evini Dış Oğuz və İç Oğuz bəylərinə “talan” etdirərmiş. Təkcə arvadı Burla Xatunun əlindən tutub çölə çıxar, kim nə istəyirsə, girib Qazanın evindən götürərmiş. Bir dəfə isə Qazan bu bərabərlik prinsipini pozur. Dış Oğuz bəylərini “talana” çağırmır. Baş da Aruz Qoca olmaqla Dış Oğuz bəyləri ənənənin qırılmasına qarşı çıxırlar. Ehtiraslar coşur, başlar kəsilir. Oğuz daxilində ilk qarşıdurma baş verir. Buna demokratiya uğrunda ilk mücadilə də deyə bilərik. Məsələnin bu şəkildə üzə çıxması dastana qeyri-səlis məntiq prinsiplərinin tətbiqi nəticəsində mümkün olur.

4.

“ Dədə Qorqud” dastanında kişi və qadın dillərini ən azından intuitiv şəklində hiss etməmək mümkün deyil. Yunan mifoloji məkanında Homerin əsərləri imkan verir ki, biz bunu leksik səviyyədə real faktlarla təsdiqləyək. Homer daha əvvəllər, qədim zamanlarda başqa bir yunan dili olması barədə yazır. Homerə görə bu, Allahların dili idi. Sinonimlərin dildə yaranışının ilkin səbəbini bəlkə də burda axtarmaq lazımdır.

5.

“ Eşqdir mehrabı uca göylərin!” ideyasını yaradıcılığının cövhəri bəyan edən Nizamidən başlayaraq, “Mənim tanrım gözəllikdir, sevgidir!” etirafında bulunan Cavidə qədər Azərbaycan ədəbiyyatı eşq üstündə köklənmişdir.

6.

Mətnin də öz birunu və əndərunu var. Mətn öz əndərununun içində gizlənmiş kimidir. Mətnin gizləndiyi yer – mətnin əndərunu sonsuz lüğətdir və mətn sonsuz lüğətin içində sanki “həbsdədir”. Mətni həbsdən, yəni, sonsuz lüğətin içindən çıxarıb azadlığa qovuşduranda və biruna gətirəndə o, əsərə çevrilir.

7.

Prezident İlham Əliyev: “Azərbaycanda multikulturalizm dövlət siyasətidir və onun alternativi yoxdur.”

Bu, həqiqətən, belədir. Nizaminin, Füzulinin, Axundzadənin, Seyid Əzim Şirvaninin, M.Ə.Rəsulzadənin, Mirzə Cəlilin, Əbdürrəhim bəyin, Cavidin, Üzeyir bəyin, Abdulla Şaiqin, Heydər Əliyevin və İlham Əliyevin, yüzlərlə, minlərlə Azərbaycan ədəbi-bədii, elmi-fəlsəfi, publisistik söz və əməl müqtədirinin, dövlətçiliyimizin taleyində misilsiz xidməti olmuş tarixi-siyasi şəxsiyyətin mənsub olduğu xalqın canından, qanından doğan duyğular dünyasına, söz və fikir aləminə, siyasi iradəsinə alternativ varmı?! Yoxdur! Ola bilərmi?! Ola bilməz! Yaşayacaq!!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.01.2025)

Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Müasir dövrdə cəmiyyətin inkişafını və dəyişmə mexanizmlərini anlamaq üçün sosial proseslərə yalnız statik deyil, dinamik prizmadan yanaşmaq zəruridir. Sosial münasibətlər, dəyərlər sistemi, davranış formaları və mədəni kodlar zamanla dəyişir, yenilənir və yeni məna qatları qazanır. Bu dəyişkənliyin elmi izahında sosiodinamika anlayışı xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Sosiodinamika nədir?

Sosiodinamika cəmiyyətin sosial, mədəni və psixoloji proseslərinin zaman daxilində necə dəyişdiyini və bu dəyişikliklərin hansı daxili və xarici amillərlə şərtləndiyini öyrənən elmi istiqamətdir. Bu yanaşmaya görə cəmiyyət sabit və dəyişməz struktur deyil, daim hərəkətdə olan, özünü yeniləyən və yeni şəraitə uyğunlaşan canlı sosial sistemdir.

Sosiodinamika fərdlə cəmiyyət arasında qarşılıqlı təsiri əsas götürür. Fərdin davranışı sosial mühitdən təsirləndiyi kimi, fərdi davranışların cəmi də ümumi sosial mənzərəni formalaşdırır. Məhz bu qarşılıqlı təsir sosiodinamik proseslərin əsasını təşkil edir.

Sosiodinamikanın elmi-nəzəri əsasları

Sosiodinamika müxtəlif elmi istiqamətlərin kəsişməsində formalaşmışdır və bir neçə əsas nəzəri mənbəyə söykənir.

Klassik sosioloji yanaşmalarda Ogyust Kont cəmiyyətin inkişafını mərhələli proses kimi izah edir, Emil Durkheim sosial həmrəyliyin dəyişən formalarına diqqət çəkir, Maks Veber isə sosial davranışların mənalandırılmasında mədəni və ideoloji faktorları ön plana çıxarır. Bu yanaşmalar sosiodinamikanın ilkin nəzəri bazasını formalaşdırmışdır.

Sistem nəzəriyyəsinə görə cəmiyyət açıq sosial sistemdir və bu sistem daxilində baş verən hər bir dəyişiklik digər sahələrə də təsir göstərir. Mədəniyyət bu sistemin əsas alt sahələrindən biri kimi sosiodinamik proseslərin həm səbəbi, həm də nəticəsi rolunda çıxış edir.

Sosial psixologiya isə kollektiv davranış, kütlə psixologiyası və sosial identiklik anlayışları vasitəsilə sosiodinamikanın daha dərindən anlaşılmasına imkan yaradır.

Mədəniyyət anlayışı və sosiodinamik proseslər

Mədəniyyət cəmiyyətin maddi və mənəvi dəyərlər toplusudur. Dil, din, ədəbiyyat, incəsənət, adət-ənənələr, əxlaq normaları və simvolik sistemlər mədəniyyətin əsas komponentlərini təşkil edir. Mədəniyyət yalnız keçmişin mirası deyil, eyni zamanda müasir dövrdə yenidən formalaşan və gələcəyə istiqamət verən canlı bir prosesdir.

Sosiodinamik yanaşma mədəniyyəti dəyişməz dəyər sistemi kimi deyil, sosial şərtlərə uyğun olaraq transformasiya olunan bir struktur kimi araşdırır. Bu baxımdan mədəniyyət sosial dəyişmələrin həm daşıyıcısı, həm də tənzimləyicisidir.

Mədəni dəyişmələrin sosiodinamik mexanizmləri

Mədəni dəyişmələr təsadüfi xarakter daşımır və müəyyən sosial mexanizmlər vasitəsilə baş verir. Bu mexanizmlər arasında adaptasiya xüsusi yer tutur. Cəmiyyət dəyişən sosial, siyasi və texnoloji şəraitə uyğunlaşaraq öz mədəni formalarını yeniləyir.

Diffuziya prosesi mədəni elementlərin bir cəmiyyətdən digərinə keçməsini ifadə edir. Bu keçid bəzən təbii mübadilə, bəzən isə tarixi və siyasi təsirlər nəticəsində baş verir.

İnnovasiya isə yeni ideyaların, estetik formaların və sosial davranış modellərinin yaranması ilə müşahidə olunur. Bununla yanaşı, ənənəvi dəyərlərin qorunmasına yönəlmiş müqavimət mexanizmi də sosiodinamik proseslərin ayrılmaz hissəsidir.

Sosiodinamikanın elmi-metodiki tədqiqat üsulları

Sosiodinamik proseslərin araşdırılmasında müxtəlif elmi-metodiki üsullardan istifadə olunur. Tarixi-müqayisəli analiz mədəni dəyişmələrin zaman üzrə izlənməsinə imkan verir. Kontent-analiz media, ədəbiyyat və incəsənət nümunələrində sosial-mədəni meyilləri üzə çıxarır.

Empirik sorğular və müşahidələr cəmiyyətin real davranış modellərini anlamağa kömək edir. Diskurs analizi isə ictimai dilin və ideoloji mətnlərin sosiodinamik rolunu araşdırır.

Sosiodinamika və müasir cəmiyyət

Müasir dövrdə rəqəmsal texnologiyalar və informasiya mühiti sosiodinamik prosesləri daha da sürətləndirmişdir. Sosial şəbəkələr mədəni dəyərlərin yayılması, dəyişməsi və bəzən də deformasiyası üçün yeni imkanlar yaradır. Bu vəziyyət mədəni siyasət, təhsil və ictimai kommunikasiya sahələrində daha düşünülmüş yanaşmaların formalaşmasını zəruri edir.

Sosiodinamika mədəni prosesləri anlamaq üçün mühüm elmi-metodiki çərçivə təqdim edir. Bu yanaşma cəmiyyətin yalnız bugünkü vəziyyətini deyil, onun gələcək inkişaf istiqamətlərini də dəyərləndirməyə imkan yaradır. Mədəniyyətin sosiodinamik təhlili cəmiyyətin özünüdərk səviyyəsini yüksəldir və milli-mənəvi dəyərlərin davamlılığını təmin edən mexanizmləri üzə çıxarır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Sənədli kino bədiidən xeyli çətindir. Əlbəttə ki, söhbət sanballı kinodan gedir. Daha kameranı şəxsə tuşlayıb bir saat onu danışdırıb “kino çəkdim” deməkdən getmir.

Arxiv kadrları, müasir dövrlə keçmişin sintezi, sinxronların əndazəni aşmaması və ən əsası – mesajı düzhün ötürmək. Bütün bunları keyfiyyətli sənədli kinonun formalaşması düsturudur.

Sənədli kinomuzda bir ssenarist adı həkk edilibdir. Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətinin Azərbaycan Telefilm Yaradıcılıq Birliyinin baş redaktoru Camal Yusifzadə. O, 1941-ci il avqustun 19-da Lənkəran şəhərində anadan olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Bakıda ADU-nun tarix fakültəsində təhsil alıb. Tələbəlik illərində bədii yaradıcılığa başlayıb, ilk şerini 1963-cü ildə Lənkəranda çıxan "Leninçi" qəzetində dərc etdirib.

Əmək fəaliyyətinə Lənkəranda "Leninçi" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi kimi başlayıb, həm də 2 saylı şəhər orta məktəbində tarix müəllimi olub. Sonra Bakıda Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasında elmi redaktor, böyük elmi redaktor vəzifələrində işləyib.

"Ədəbiyyat və incəsənət" qəzeti redaksiyasında teatr, kino və musiqi şöbəsində ədəbi işçi, sonra şöbə müdiri olub. Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində ədəbi dram verilişləri baş redaksiyası baş redaktorunun müavini olub

1998-ci ildən həmin şirkətdə Azərbaycan Telefilm Yaradıcılıq Birliyinin baş redaktoru işləyib. Onun "Dağlar arxasız olmur", "İtil getlər", "Kim dəli, kim ağıllı", "Ölümü köynəkdən keçirən oğul", "Sabaha ömür payı qazananlar" və s. pyesləri tamaşaya qoyulub.

4 noyabr 2006-cı il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Azərbaycanın Əməkdar jurnalisti fəxri adına layiq görülüb.

Əsərləri

- Lənkəran nəğməsi

- Atlılar, qanadlılar

- Yol içində milyon seçdik

- Payızdan gələnlər

- Ümiddən keçən yol

- Küləyi döymək olmaz

Filmoqrafiya

1. Müqtədir ədib (S.S. Axundov)

2. Gələcəyə gedən yolda (Qılman İlkin haqqında)

3. Kim məni xatırlasa (N. Xəzri haqqında)

4. Ömrün yuxuları (C.Məmmədquluzadə haqqında)

5. Füzuli rindu şeydadı

6. Rauf Kazımovski

7. Ağaxan

8. Aqşin Əlizadə

9. Aşiqlər

10. Ayna

11. Atəşgah

12. Azərbaycan çinisi

Azərbaycanlı şair, dramaturq, nasir, ssenarist Camal Yusifzadə 2017-ci il yanvarın 16-da 75 yaşında qəfil ürək tutmasından dünyasını dəyişib. Doğulduğu Lənkəranda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Qazax yazarlar diyarı deyilmi?

Bu torpaqdan say-seçmə yazarlar çıxıblar, başqa hansı bölgə öz qələm əhlinin sayı ilə Qazağa tən gələ bilər axı?

Və bu sırada bir yazar da var.

O nasirdir, publisistdir, tərcüməçidir.

O Vaqif Nəsibdir.

Bu gün yazıçı 87 yaşını qeyd edir.

Vaqif Nəsib 1939-cu il yanvarın 16-da Qazax şəhərində anadan olub. Burada orta məktəbi bitirib ADU-nun filologiya fakültəsində təhsil alıb. Əmək fəaliyyətinə "Azərbaycan gəncləri" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi kimi başlayıb. "Na boyevom postu" ("Mübariz keşikdə") qəzeti redaksiyasında məsul katib, "Azərbaycan pioneri" qəzeti redaksiyasında şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb.

Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası Baş redaksiyasında böyük elmi redaktor, "Qobustan" jurnalı redaksiyasında məsul katib, "Gənclik" nəşriyyatında baş redaktorun müavini, "Azərbaycan" jurnalında publisistika şöbəsinin müdiri  vəzifələrində çalışıb. Bədii yaradıcılığa 1957-ci ildə dərc etdirdiyi şeirləri ilə başlayıb. Bundan sonra dövri mətbuatda müntəzəm çıxış edib. Əsərləri xarici ölkə xalqlarının dillərinə tərcümə olunub.

Əsərləri

1. Çəpiş

2. Görüş

3. Durna günü

4. Salam, Əskipara yolu

5. Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Müseyib Allahverdiyev

6. Bağçadanməktəbə.

Tərcümələri

1. Radi Fiş. Nazim Hikmət.

2. V. Brestov. Oxumağa gedirəm.

3. S. Marşak. Həzin nağıllar.

Filmoqrafiya

- Maqarıç

- Adsız su

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Ömrüm

Özümdən özümə çəkilən yolam,

Qəlbimdən dünyaya uzanan qolam,

Həmişə gözləri yol çəkən yolam,

Yolçu yolda gərək, qalx gedək, ömrüm.

Özüm öz gözümdə azıb gəlirəm,

Sözümü daşlara yazıb gəlirəm,

Durna sözlərimi düzüb gəlirəm,

Bahar ünvanlısan, yağ gedək, ömrüm.

Sabir Abdin 1962-ci il, yanvar ayının 16-da Bakı şəhərində anadan olub. 1979-cu ildə Yardımlı rayonunda orta məktəbi, 1988-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. İxtisasca hüquqşünasdır. Uzun illərdir ki, prokurorluq orqanlarında çalışıb.

Yardımlı rayon prokurorunun köməkçisi, Kürdəmir rayon prokurorunun köməkçisi və böyük köməkçisi, Baş prokurorluqda idarə prokuroru, Mingəçevir şəhər prokurorunun müavini, prokuror əvəzi, Füzuli rayon prokuroru, Baş prokurorluğun Müraciətlərə baxılması idarəsinin prokuroru vəzifələrində işləyib.

Hazırda Azərbaycan Respublikası Baş prokurorluğunun Dövlət ittihamının müdafiəsi üzrə idarənin Ağır cinayətlər məhkəmələrində Dövlət ittihamının müdafiəsi üzrə şöbəsinin prokuroru vəzifəsində çalışır. Baş ədliyyə müşaviridir.

Prokurorluq orqanlarında xidməti vəzifələrinin yerinə yetirilməsində göstərdiyi xidmətlərə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 27 sentyabr 2008-ci il tarixli sərancamı ilə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilib.

O, uzun illərdir ki, bədii yaradıcılıqla məşğuldur. İlk şeiri 1978-ci ildə Yardımlı rayonunda çıxan "Yeni kənd" qəzetində dərc edilib. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. "Qızıl Qələm" media mükafatı laureatıdır.

Müxtəlif illərdə şeirləri müntəzəm olaraq "Azərbaycan", "Ulduz", "Mütərcim", "Kür-Araz", "Mingəçevir leysanı", "Söz" jurnallarında, "Ədəbiyyat və incəsənət", "Ədəbiyyat naminə", "525-ci qəzet", "Ədalət", "Yeni Azərbaycan", "Kredo", "İnam" və digər qazetlərdə dərc edilib.

"Demə, mənə heç nə demə" ("Bilik" Maarifçilik cəmiyyətinin "Bayatı" nəşriyyatı, 1997-ci il), "Qınamasın bu yurd məni" ("Bilik" Maarifçilik cəmiyyətinin "Bayatı" nəşriyyatı, 1998-ci il), "Mənə dəniz verin" ("Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" nəşriyyatı, 2002-ci il), "Sənə məktublarım" ("Açıq dünya" nəşriyyatı, 2007-ci il), "Sizsiz, sizinlə…" ("Vektor" beynəlxalq elm mərkəzi, 2010-cu il) kitablarının müəllifidir.

Tanınan bəstəkarlar Nadir Əzimov, Vüqar Camalzadə, Vüsal Qurbanov, Rauf Məmmədov, Sahil Əliyev və başqaları tərəfindən 100-dən çox şeirinə mahnılar bəstələnib. 2001-ci ildə bəstəkar Nadir Əzimov tərəfindən şeirlərinə yazılan nəğmələrdən ibarət "Dünyadan böyük sevgimiz" adlı audio kaset və disk böyük tirajla müsiqisevərlərin ixtiyarına verilib.

Onun sözlərinə yazılan " Mənə dəniz verin", "Yağış istədim", "Bağışla" (ifaçı Eyyub Yaqubov), "Gəlmədin" (ifaçı Qədir Qızılsəs), "Xəbərin yox" (ifaçı Zülfiyyə Xanbabayeva), "Bilirəm, getmisən" (ifaçı Zaur Rzayev), "Yarpaq yağışı" (ifaçı İlhamə Quliyeva), "Bir gün" (ifaçı Mətanət İsgəndərli), "Bu gecə" (ifaçı Rüfət Mehdiyev), "Bu axşam" (ifaçı Emin Nəsirli) və digər mahnılar dillər əzbəridir.

Nə xoşbəxtdi əllərim

Nə xoşbəxtdi əllərim...

Saçlarında gizlənib.

Sənsiz gözümdə dünya

Dərələnib, düzlənib.

Gözlərində bülbültək

Yuva qurub gözlərim.

Bu yuvada doğulub,

Sarıdimdik sözlərim.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

O, qəhrəmanlıq, vətəmpərvərlik haqda şeirlər deyəndə heç kəs biganə qala bilmir. Bir dəfə şahidi olmuşam, Ramiz Qusarçaylının “Azərbaycan bayrağı” şeirini necə deyirdisə insanın damarında qanı çoşurdu...

Azərbaycanlı aktyor, Respublikanın Əməkdar artisti Ağalar Bayramov 1954-cü ilin yanvar ayının 16-da Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonun Boyat kəndində anadan olub. Valideynlərini erkən yaşda itirdiyinə görə onu nənəsi böyüdüb. 1961–1971-ci illərdə orta məktəbdə, 1971–1972-ci illərdə isə Göyçay texniki peşə məktəbində təhsil alıb.

1972–1974-cü illərdə Göyçayda işləyən Ağalar 1974-cü il mayın 31-də Krasnoyarsk vilayətinin Krasnoyarsk şəhərində hərbi xidmətə yollanıb. 1976-cı ildə əsgərlikdən Ucara qayıdan Ağaların nənəsi rəhmətə gedib və o artıq rayonda qala bilməyib və 6 ay sonra Bakıya yollanıb. Bakıda fəhləlik edib pul qazanan aktyor əvvəlcə sənədlərini Bakı Dövlət Universitetinin "Filologiya" fakültəsinə verib, lakin qəbul ola bilməyib.

1977–1979-cu illərdə Bakı Mədəni-Maarif Texnikumunda özfəaliyyət dram rəhbəri ixtisasına yiyələnib. Aktyor 1980–1985-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində təhsil alıb və oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

1980-ci ildə ailə quran aktyor institutu bitirdikdən sonra 1985-ci ildə institutun "Aktyor sənəti" kafedrasında baş laborant, bir müddət sonra isə dekan müavini işləyib.  Hələ universiteti bitirməmiş, yəni 1984-cü ildən Tədris teatrında aktyor kimi fəaliyyətə başlayıb.

 1991-ci ildən bu günə kimi Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Səhnə danışığı" kafedrasında dosent kimi, aktyorlara "Səhnə danışığı fənnini tədris edib. 1983-cü ildən bu günə qədər Dövlət Teleradio şirkətində bədii qiraətçi-aktyor kimi çalışmaqdadır.

 2004-cü ildən DAK-ın qurultaylarında və keçirdiyi tədbirlərində fəal iştirak edib. Belçikanın paytaxtı Brüssel şəhərində keçirilən X (növbədənkənar) Birlik qurultayında Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin Mədəniyyət və İncəsənət Mərkəzinin rəhbəri seçilib.

DAK-dakı fəaliyyətinin başlıca məqsədi Azərbaycanın bütövlüyünə, Güney Azərbaycanın müstəmləkə buxovundan azad olmasına nail olmaqdan ibarətdir. Harada çıxış etməsindən asılı olmayaraq, gənc nəsilə Bütöv Azərbaycanın varlığını, keçdiyi keçmə-keçli yolları aşılamaqdan ibarətdir.

Bir neçə filmdə baş rola çəkilib: "Oyun", türkçülükdən bəhs edən "Tanrı işığı" və Məhəmməd Peyğəmbərə həsr olunmuş "Adın hikməti". Onun ssenarisi üzrə çəkilib və özünün iştirak etdiyi 11 ədəbi teatr televiziyanın qızıl fondunda qorunub saxlanmaqdadır. Bunlar Aşıq Ələsgər, Məmməd Araz, Fikrət Qocanın əsərlərindən ibarət olub.

İlk dediyi şeir Rüstəm Behrudinin "Vətən" şeiri olub. Əsəsən Aşıq Ələsgər, Rəsul Rza, Fikrət Qoca, Musa Yaqub, Nəriman Həsənzadə, Ramiz Rövşən, Zəlimxan Yaqubun yaradıcılığına müraciət edir. Şair Əjdər Olu ictimaiyyətə öz qiraəti ilə tanıdıb.

1990-cı ildən dövrü mətbuatda, Ağalar Bayramovun yaradıcılığı haqqında 100-dən çox məqalələr yazılıb. Bunlardan bəziləri bunlardır: Əlirza Xələfi: "Səsin üç rəngi", Məmməd Aslan: "Yurd həsrətinə od vuran bir səs", Ələmdar Quluzadə: "Səsin qüdrəti"

Filmoqrafiya

- Oyun (qısametrajlı bədii televiziya filmi) (rol)

- 72 km (film, 2014) (qısametrajlı bədii film) (rol)

- 1 mətbuat konfransının tarixi (film, 2015) (qısametrajlı sənədli film) (səsləndirmə)

- Tanrı işığı (film) (rol)

- Adın hikməti (film) (rol)

Ad və mükafatlar

- "İlin ciddi sənətcisi" nominasiyası üzrə mükafat və diplom

- "Respublikanın Əməkdar artisti" fəxri adı

- "Qızıl qılınc" mükafatı

- "Aşıq Ələsgər – 200" yubiley medalı

- Azərbaycan Respublikasının qabaqcıl təhsil işçisi döş nişanı

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.01.2026)