İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

1961, 1970, 1981 və 1988-ci illərdə Bakı şəhərində onun əsərlərindən ibarət fərdi sərgiləri təşkil olunub. Onun əsərləri Almaniya, Macarıstan, Rumıniya, Bolqarıstan, İtaliya, İsveç, Avstriya, Kanada, Fransa, Yaponiya, Polşa, İspaniya, Türkiyə, Rusiya, ABŞ, Misir, İraq və digər ölkələrdə nümayiş etdirilib.

Xalq rəssamı Ağa Mehdiyev barədə danışıram.

Bu gün onun anım günüdür.

Ağa Cəfər oğlu Mehdiyev 21 mart 1920-ci il İsmayıllı rayonunun Lahıc kəndində dünyaya gəlib. Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Texnikumuna daxil olub. 1938-ci ildə Azərbaycan Rəssamlıq Texnikumunu bitirdikdən sonra Azərbaycanda və SSRİ-də bir çox sərgidə iştirak edib. O, yaradıcılığında peyzaj, portret janrlarından geniş istifadə etməklə yanaşı, hərbi-vətənpərvərlik mövzusunda da çalışıb.

Rəssamın ilk böyük əsəri "Mənzərə" (1946) peyzaj əsəri hesab olunur. "Savadlılar ailəsi", "Köhnə neft mədənlərində", ""Qudok" qəzeti redaksiyasında", "Qatır Məmmədin dəstəsi", "Balaca çoban" kimi digər ilk əsərlərində xalqın həyatı, keşməkeşli tarixinin bu günü ilə əlaqəsi təsvir olunub. Onun əsərlərində uydurma süjetlərə yol verilməyib.

Rəssamın tarixi-inqilabi tabloları və Azərbaycan ədəbiyyatı klassiklərinə həsr olunan əsərləri mənbələrin dərindən öyrənilməsinə əsaslanıb. Türkiyəyə səfəri Ağa Mehdiyevin yaradıcılığında xüsusi iz qoyub. Bu səfərin təəssüratları onun "Türkiyə səfəri" (1962) adlı fərdi sərgisində, eləcə də "Xarici ölkələr Azərbaycan rəssamlarının gözü ilə" (1964) adlı sərgidə öz əksini tapıb. Bu silsilədən olan bir çox əsərlər muzey ekspozisiyalarına daxil olub.

"İstanbul duman içində" (1960), "Bosfor yağışdan sonra" (1960), "Axşama doğru. İstanbul" (1961) və s. rəssamın səfərinə aid edilən əsərlərdəndir. A. Mehdiyevin janrlı səhnələrində sadə adamların iş günü, əmək və istirahəti poetikləşdirilib. Rəssam 1987-ci ildə "37-ci il" tablosunu yaradıb. Azərbaycan rəssamları arasında repressiya ilə bağlı ilk tablonu Ağa Mehdiyev ərsəyə gətirib.

Ağa Mehdiyev 1994-cü ildə SSRİ Rəssamlar İttifaqına üzv qəbul edilib. Onun süjetli tablolarına "İntizar" (1975), "Xalq bayramı" (1976), "Günəşli gün" (1976), "Eyvanda" (1977), "Yaylaqda" (1977), "Analıq" (1977), "Güləş" (1979), "Xalçaçı" (1979), "Lahıc qadınları" (1979), "Tikişçi" (1982), "Nar yığımı" (1984), "37-ci il" (1987), "Səhər" (1987), "Bahar" (1987), "Təndir başında" (1988), "Qaçaq Nəbi və Həcər" (1988), "Şərq" (1989), "Ailə" (1989), "Bazar günü" (1990), "Qanlı gecə" (1990) və başqalarını misal göstərmək olar.

A. Mehdiyev eyni zamanda portretlər qalereyası da yaratmışdır: "Qoca kişi başı" (1975), "Avtoportret" (1979), "Lahıclı qız" (1980), "Qız surəti" (1980), "Çobanın portreti" (1982), "İki ay" (1984), "Kamança çalan" (1984), "Qoca qadın" (1984), "Dağlı qadın" (1985) və s. Mənzərə əsərlərinə "Qayıqlar" (1966), "Mənzərə" (1976–1946-cı ildə çəkdiyi ilk böyük əsərinin yenidən işlənməsi), "Bürkü" (1977), "Qızmar gün" (1977), "Qayıq" (1978), "Keçid" (1978), "Abşeron" (1979) başqalarını aid etmək olar.

Mükafatları

- Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı

- Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

Xalq rəssamı 2003-cü il mayın 15-də Bakıda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Rauf Hacıyevin maraqlı operettalarından biri "Mənim məhəbbətim – Kuba"dır. Əsər Moskva Operetta teatrının sifarişi ilə yazılıb. Əlbəttə, Kuba haqqında mövzunu işləmək asan iş deyildi, R. Hacıyev özü Kubada hec bir zaman olmamışdı, lakin onun qarşısında çətin bir vəzifə – Kuba xalqının milli xarakterini, musiqi sənətinin xüsusiyyətlərini açmaq vəzifəsi dururdu.

Doğrudan da, operettanın musiqisi zövqlə yazılıb. Burada təqlidə yol verilməyib. Əsərdə musiqinin dramaturgiyasının əsasını üç melodiya təşkil edir. Bunlar Kubaya məhəbbət, vətənpərvərlik andı və Raul ilə Deliyanın məhəbbət hisslərini təcəssüm etdirən melodiyalardır. Bəstəkar Paçanqa bayramının rəqs səhnələrini də maraqlı musiqi boyaları ilə yaradıb. O, maqnitofonda yazılan əsl Kuba melodiyalarını tamaşanın musiqi ahənginə səriştə ilə daxil edə bilib.

Tək elə bu fakt onun böyük istedadından xəbər verir.

Rauf Soltan oğlu Hacıyev 1922-ci il mayın 15-də Bakı şəhərində anadan olub. Üç yaşınadək gözləri görməyib, sonradan görmə qabiliyyəti açılıb. Onu Həsən bəy Zərdabinin ailə qurmayan qızı Qəribsoltan xanım Məlikova dörd yaşından götürüb saxlayıb. Raufun musiqi istedadı erkən yaşlarından özünü büruzə verib. Qəribsoltan Məlikovanın himayəsi altında tərbiyə alan Raufun bəstəkarlıq sahəsində formalaşmasında Üzeyir Hacıbəyovun mühüm əhəmiyyəti var.

Belə ki, Raufun fortepiano üçün pyeslərini ("Tarantella", "Dağıstan", "Ləzgihəngi") dinlədikdən sonra dahi bəstəkar onun fitri istedadını yüksək qiymətləndirib və il yarım onunla məşğul olandan sonra Rauf bir neçə mahnı bəstələyib. Onların arasında xüsusilə "Samur", "Mingəçevir", "Gənclik marşı" ona şöhrət gətirib. İlk gənclik məhsulu olan bu mahnılardan sonra mahnı janrı R. Hacıyevin yaradıcılığında aparıcı əhəmiyyət kəsb edir.

 Xüsusilə bəstəkarın həm ifaçılar, həm də musiqisevərlər arasında aşağıdakı mahnıları daha çox populyarlıq qazanır: "Sevgilim", "Mənim Azərbaycanım", "Lirik mahnı", "Bahar gəlir", "Sevimli şəhər", "Bakı haqqında mahnı", "Leyla", "Neft daşlarında", "Ceyran" və i.a. O, 15-ə qədər filmə musiqi yazıb. Və hər bir filmdə olduqca çox musiqi parçaları mövcuddur.

Gəlin onlardan bəzilərini yada salaq: "Əhməd hardadır", "Mən rəqs edəcəyəm", "Bir qalanın sirri", "Kölgələr sürünür", "Qara daşlar" və s. Bu filmlərdə musiqi obrazların dolğun təcəssümü, səmimiyyəti, gözəl melodikliyi, şəffaf orkestrləşdirməsi ilə fərqlənir. Rauf Hacıyev 7 operetta yazıb. Təqdirəlayiqdir ki, onlardan beşi məhz Moskva Dövlət operetta teatrının səhnəsində tamaşaya qoyulub.

Eyni zamanda bu operettalar keçmiş SSRI-nin mərkəz şəhərlərində uğurla öz səhnə təcəssümünü tapıb. Sözün əsl mənasında, Rauf Hacıyevin istedadı daha çox operetta janrında parladı. Bəstəkarın operettaları respublikamızda bu janrın yeni səhifəsini açıb – desək, düz olar. Onun operettalarında vokal-simfonik, balet və estrada sənəti bir-birilə necə də üzvi surətdə çulğalaşır.

Onun musiqi dilinin xalq musiqisi və müasir estrada üslubunun sintezindən ibarət olduğunu söyləmək lazımdır. Onun operettalarının mövzularını isə ən çox adamlarımızın gündəlik həyatı təşkil edir. R. Hacıyevin Moskvada tamaşaya qoyulan ilk operettası "Romeo mənim qonşumdur (film, 1963)". Həmin əsər əvvəl Bakıda "Qonşular" adı ilə gedib.

 Əsər Moskvanın operetta teatrında müvəffəqiyyətlə göstərildikdə tamaşanın quruluşçu rejissoru A. Zaks operetta haqqında belə deyib ki, bu Azərbaycan operettasını teatrımızın repertuarına salmağa bizi sövq edən onun mövzusunun yeniliyi və müasirliyi, R. Hacıyevin coşqun musiqi dili, sırf milli koloriti, əsl mənada müasir musiqi dilidir.

O da diqqətəlayiqdir ki, "Romeo mənim qonşumdur" operettası keçmiş SSRI respublikaları bəstəkarlarının əsərlərinə baxışda üçüncü mükafata layiq görülmüşdür. Ümumiyyətlə, "Romeo mənim qonşumdur" operettası 23 teatr səhnəsində tamaşaya qoyulub. Operettanı "Azərbaycanfilm" studiyası 1963-cü ildə rejissor Şamil Mahmudbəyovun quruluşunda ekranlaşdırıb.

Rauf Hacıyevin rəğbətlə qarşılanan səhnə əsərlərindən "Dördüncü fəqərə", "Qafqaz əsiri", "Ana, mən evlənirəm", "Yolayrıcında" operettalarıdır. "Dördüncü fəqərə" Finlandiyanın satirik yazıçısı Marti Larninin eyni adlı romanı əsasında yazılıb. Əsər əvvəlki operettalardan fərqli olaraq məişət komediyası səciyyəsindədir.

Bəstəkar kəskin siyasi – ictimai qayəli operetta yaratmaga nail olub. Onu da deyək ki, Marti Larni operettanın premyerasına gələ bilməyib, lakin o, bu əsərə yaxşı bələd idi. Cünki, 1969-cu ildə yazıçı Azərbaycanda olarkən Rauf Hacıyev yazdığı operettadan bir çox nömrəni onun üçün nümayiş etdirib. M. Larni bu ecazkar musiqiyə qulaq asandan sonra deyib:

"Bu, gözəl, müasir musiqidir. O, təkcə əsərin əsas qayəsini əks etdirmir, həmçinin öz ifadə vasitələrilə əsəri daha da zənginləşdirir".

Təqdirəlayiqdir ki, "Qafqaz əsiri" operettasının Moskva operetta teatrında tamaşa təcəssümündə iştirak edən yaradıcı heyət əsasən azərbaycanlılardan ibarətdir. Rejissor – Fikrət Sultanov, rəssam – Adil Quliyev, baletmeysterlər – Rəfiqə Axundova və Maqsud Məmmədov, dirijor – Elmar Abusəlimov.

70-ci illərin sonunda R. Hacıyevin daha bir yeni operettası "Ana, mən evlənirəm" Moskva operetta teatrında tamaşaya qoyulub. Əsər tez bir zamanda özünə geniş rəğbət qazanıb. Çünki, həminə olduğu kimi bəstəkar təzə operettasında yenə də aktual məsələlər qaldırıb. Bunlar gənc nəslin tərbiyəsi, onların öz həyat yolunu düzgün seçməsi məsələləridir.

Rauf Hacıyevin bütün operettaları kimi bu operettasında da musiqi aparıcı amildir. Əsərin kompozisiya, dramaturji planı diqqəti cəlb edib. Musiqi operettada milli xalq rəqslərinin ritmləri ilə rövnəqlənib. Bu cəhət səhnə əsərinə bütövlükdə ehtizaz, nikbinlik, şənlik, xoş əhvali-ruhiyyə aşılayıb. Bu baxımdan əsərin partiturası çox zəngin alınıb.

1982-ci ildə Moskva operetta teatrında "Yolayrıcında" operettası öz səhnə təcəssümünü tapıb. Rejissorlar – Y. Petrov, F. Hacıyev, Z. Hacıyeva, dirijor – E. Abusəlimov, rəssam – F. Qafarov olub.

R. Hacıyevin axırınçı operettası Üzeyir Hacıbəyovun anadan olmasının 100 illiyinə həsr olunan "Ordan-burdan" əsəridir. Xüsusi olaraq Azərbaycan televiziyası və radio verilişləri şirkətinin sifarişi ilə yazılıb və televiziya tamaşası üçün nəzərdə tutulmuş həmin operetta müəllifin musiqili səhnə formalarını mavi ekrana keçirmək işində maraqlı təcrübə olub.

Operetta janrında çalışmaqla yanaşı R. Hacıyev musiqili teatrın başqa janrlarında da öz qələmini sınayıb. 60-cı illərdə o, opera və baletlə də maraqlanıb. Belə ki, 60-cı illərin sonunda balet janrında daha intensiv çalışmağa başlayıb. Bunun nəticəsində R. Hacıyev əvvəl iki xoreoqrafik miniatür – "Ləzgihəngi" və "Yallı"nı bəstələyib. Hər iki əsər ayrı-ayrılıqda parlaq səciyyəli kompozisiya-lövhələrdir.

Xalq rəqs ənənələri əsasında qurulmuş bu əsərlərdə müəllif istər melodik, istərsə də ritmik məziyyətləri qabarıqlıqla acıb göstərə bilib. 1969-cu ildə "Ləzgihəngi" (quruluşçu-baletmeysterlər – R. Axundova və M. Məmmədovdur) Parisdə və Fransanın bir çox şəhərlərində, eləcə də Lüksenburq və Monakoda göstərilib və tamaşaçıların rəğbətini qazanıb. Bu zaman Fransada VII Beynəlxalq rəqs festivalı keçirilib. Və bu əsər Azərbaycan Dövlət opera və balet teatrının balet truppasının proqramına salınıb.

Musiqili komediyalar, operettalar

1. "Romeo mənim qonşumdur" (1960) — 1963-cü ildə Şamil Mahmudbəyovun quruluşunda ekranlaşdırıb.

2. "Gülüşünü gizlətmə" (1969)

3. "Mənim məhəbbətim – Kuba" (1963)

4. "Qafqaz əsiri"

5. "Ana, mən evlənirəm" (1976)

Balet

- "Yallı" (1969) — xoreoqrafik miniatür

- "Ləzgihəngi" (1969) — xoreoqrafik miniatür

- "Azərbaycan süitası" — xoreoqrafik miniatür

- "Üç inqilab" (1973)

Simfonik poemalar

- "Şeyx Sənan" (1982)

- "Səbuhi" (1983)

- "Həzi Aslanov" (1984)

- "Səməd Vurğun" kantatası

Fortepiano üçün 3 pyes

- "Taratella"

- "Dağıstan"

- "Lezginka"

Filmoqrafiya

- Abşeron ritmləri (film, 1970) -musiqisindən istifadə edilən bəstəkar

- Azərbaycan elləri (film, 1976)

- Azərbaycan mədəniyyətinin baharı (film, 1959)

- Bəstəkar Rauf Hacıyev (film, 1982)

- Bir qalanın sirri (film, 1959)

- Əhməd haradadır? (film, 1963)

- Əmək və qızılgül (film, 1962)

Təltif və mükafatları

- "SSRİ xalq artisti" fəxri adı — 6 may 1978

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 29 iyun 1964

- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 24 may 1960

- "Lenin" ordeni — 14 may 1982

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 9 iyun 1959

- "Şərəf nişanı" ordeni

Rauf Hacıyev 19 sentyabr 1995-ci ildə Bakıda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.05.2026)

Murad Vəlixanov,

«Ədəbiyyat və İncəsənət» portalının İncəsənət şöbəsi

1972-ci ildə ekranlaşdırılan «Gilas ağacı» filmi, rejissor Tofiq İsmayılov tərəfindən çəkilmiş və Azərbaycan kinosunda insan münasibətlərini sakit, lakin dərin psixoloji dillə göstərən ekran əsərlərindən biridir.

Film tək bir süjet xətti üzərində qurulmayıb. O, daha çox kiçik həyat parçaları, insan münasibətləri və keçmişin insan üzərində buraxdığı izlər ətrafında inkişaf edir.

Filmdə nədən söhbət gedir?

“Gilas ağacı”nın mərkəzində adi insanların gündəlik həyatı dayanır. Hadisələr böyük dramatik dönüşlərlə yox, daha çox insanın daxili aləmi ilə açılır.

Burada insanlar yaşayır, sevir, ayrılır, peşman olur və yenidən düşünməyə məcbur qalır. Amma bütün bu hadisələrin fonunda bir məkan var — gilas ağacı.

O ağac təkcə təbiətin bir hissəsi deyil, həm də insanların keçmişinə şahidlik edən bir simvoldur. Personajların yaşadıqları hisslər, qərarları və münasibətləri sanki bu ağacın kölgəsində formalaşır.

Filmin əsas mövzusu

Filmin əsas mövzusu insan yaddaşı və keçmişin təsiridir.

Burada sual belə qoyulur:

İnsan keçmişindən həqiqətən uzaqlaşa bilərmi?

Film göstərir ki, insan nə qədər dəyişmək istəsə də, bəzi xatirələr onu izləməyə davam edir. Keçmişdə deyilən bir söz, yaşanan bir hadisə və ya itirilən bir münasibət illər sonra belə insanın içində yaşayır.

İnsan münasibətləri və daxili ziddiyyətlər

Filmdə münasibətlər sadə görünür, amma içində böyük emosional yük daşıyır.

Sevgi var, amma açıq ifadə olunmur

Ayrılıq var, amma tam bitmir

Susqunluq var, amma içində çox söz gizlənir

Tofiq İsmayılov bu hissləri böyük hadisələrlə deyil, kiçik detallarla göstərir. Məhz buna görə film daha real və daha yaxın hiss olunur.

Gilas ağacı nəyi ifadə edir?

Filmdə gilas ağacı sadəcə fon deyil. O, bir neçə mənanı özündə birləşdirir:

Keçmişin yaddaşı

İnsanların susqun şahidi

Zamanın keçiciliyi

Dəyişən, amma tam itməyən həyat

Ağac çiçək açır, solur, yenidən dirçəlir — insan həyatı kimi.

Filmin əsas ideyası

“Gilas ağacı” deyir ki:

İnsan həyatı təkcə yaşanan anlardan ibarət deyil.

Ən çox insanı formalaşdıran şey onun keçmişidir.

Və bu keçmiş bəzən görünməsə də, həmişə insanın yanında olur — bir kölgə kimi.

Yekun

Gilas ağacı bizə sadə bir həqiqəti xatırladır:

İnsan bəzən keçmişdən uzaqlaşdığını düşünür, amma əslində o keçmiş onun içində yaşamağa davam edir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.05.2026)

(Azərbaycan ədəbi mühitinin görkəmli siması Xalq şairi Sabir Rüstəmxanlıya ithaf olunur!)

İlqar İsmayılzadə,

fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, "Həməşəra" mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, AJB, AYB və TYB-nin üzvü, teoloq, araşdırmaçı, tərcüməçi, yazıçı-publisist.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Əslən Odlar Yurdu Azərbaycanın Cənub bölgəsində yerləşən səfalı Yardımlı rayonundan olsa da, Azərbaycan ədəbi mühitində, respublika səviyyəsində və eləcə də ölkə hüdudlarından kənarlarda tanınan və sevilən görkəmli şair və yazıçı, Azərbaycanın ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan Respublikasının Xalq şairi Sabir Rüstəmxanlı adı və imzası hər birimizə tanışdır.

Bu il görkəmli ədibimizin 80 illik yubileyidir. Mən də fürsətdən istəfadə edərək bu qısa yazı ilə çıxış edib, onun haqqında ürək sözlərimi qələmə almaq və beləliklə də görkəmli Sabir Rüstəmxanlı qarşısında sayğılarımı və ədəbi borcumu yerinə yetirmək qərarına gəldim...

Subyektiv baxışlarım:

Azərbaycan ədəbi mühitinin görkəmli nümayəndəsi Sabir Rüstəmxanlı barədə subyektiv baxışlarımı yazmaq mənə çox asandır. Çünki bununla bağlı yazacağım fikirlər əslində mənim inam və əqidəmdən irəli gələn tam səmimi sözlərdir:

Sabir Rüstəmxanlı ədəbiyyat sahəsinin öncül simalarından biri, Azərbaycanın nüfuzlu ictima-siyasi xadimi, siyasətçi, filoloq alim, vətənpərvər, milli-mənəvi dəyərlərə sadiq, dövlətçi, həm də yüksək mədəniyyət, etika və intellekt sahibi olan ziyalı şəxsiyyətdir.

Mənə görə, onu ölkə daxili və xaricində bu qədər dəyərli bir ədibə və görkəmli yazıçı-şairə çevirən əsas bir amil var. Həmin amil isə onun ustad şair və ustad yazıçı olmaqda yanaşı, həm də yüksək etika və mədəniyyət sahibi, xüsusilə də öz milli kimliyinə sıx bağlı olmasından ibarətdir.

Sabir Rüstəmxanlını milli kimliksiz təsəvvür etmək əsla mümkün deyil. Çünki o, bütün varlığı, düşüncələri, danışığı və istər şeir, istərsə də nəsr sahələrindəki yazıları ilə büsbütün milli kimliyi tərənnüm edən bir ustad, ziyalı mütəfəkkirdir. O, sözün həqiqi mənasında ədəbiyyat sahəsini milli kimlik duyğuları və düşüncələri ilə birləşdirmiş görkəmli bir insan, dəyərli bir qələm sahibidir.

Mənə görə, hər bir insanın və ya millətin milli kimliyi onun "Şəxsiyyət vəsiqəsi" kimidir. Şəxsiyyət vəsiqəsi olmayan və ya korlanan şəxsin işləri bərbad olduğu kimi öz milli kimliyinə sahib çıxmayan və ya onu ayrı-ayrı siyasi, ictimai, mədəni və s. amillər nəticəsində qarışıq salan insanın və millətin də bu günü və gələcəyi bəlli, uğurlu və məsud ola bilməz.

Görkəmli və ziyalı ədibimiz ilkin olaraq Azərbaycan xalqı, ikinci mərhələdə isə türk dünyasına öz milli kimliyini tərənnüm edən və tanıtdıran bir mürşiddir. O, həmişə öz xalqının oyanışına, azadlığı və inkişafına çalışan bir ictimai, ədəbi və siyasi xadim olaraq millətin yaddaşında yer almışdır. Bu da onun istər ötən əsrdə, istərsə də müasir dövrümüzdə, çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatında nə qədər önəmli və vazkeçilməz bir şəxsiyyət olduğunu göstərir.

Burada görkəmli ədibimizlə bağlı ayrı bir məqama da işarə etmək bir zərurətdir. Həmin məqam Sabir Rüstəmxanlının bütün ömrü boyu həm də millətin xurafat, mövhumat və mənasızlaşmadan uzaqlaşması üçün göstərdiyi ardıcıl səylərindən ibarətdir. Etiraf etmək lazımdır ki, Sabir Rüstəmxanlı çağdaş dövrümüzün Seyid Əzim Şirvanisi, Mirzə Ələkbər Sabiri və Cəlil Məmmədquluzadəsidir. Mən bu bənzətməni hər hansı bir hədəfsiz çıxış və ya söz gəlişi üçün deyil, əslində şüurlu formada görkəmli ictimai-siyasi xadim və aydın ədibimiz olan Sabir Rüstəmxanlının ictimai, mədəni və ədəbi sahələrdə malik olduğu yüksək məqamı müasir nəslimizə çatdirmaq üçün qələmə aldım.

Ötən əsrdən bir xatirə:

Etiraf edim ki, Sabir Rüstəmxanlının ötən əsrin sonlarında işıq üzü görmüş "Ömür kitabı" adlı əsəri Azərbaycan xalqının bir çox təbəqələri və xüsusilə də gənc nəslin nümayəndələri kimi məni də təsirləndirmiş və ömrümün yolunda bir çırağ olmuşdur. Heç vaxt unuda bilmərəm, mənim 12 yaşım olanda soyuq qış günlərinin birində mərhum atam evə gələrkən özü ilə bir kitab gətirdi və onu ilk olaraq mənə uzadıb oxunulası bir kitab olduğunu, orada insan ömrünün uğur yollarının yazıldığını söylədi. Kitabın adı "Ömür kitabı", müəllifi isə Sabir Rüstəmxanlı idi...

Mərhum atamın kitabxanası və müxtəlif mövzularda çoxlu kitabları olsa da, yalnız bu kitab barədə mənə söylədiyi söz onu mənim üçün maraqlı bir kitaba çevirmişdi.

Mən kitaba baxıb səhifələrinə ötəri baxdıqdan sonra onu kitab şkafına qoydum. Sonrakı fürsətlərdə asudə vaxtlarımda həmin kitabı oxumağa başladım. Doğrudur, ilk dəfə onu oxuyanda hər şeyi olmasa da onun ehtiva etdiyi əsas fikirlər və mesajları anlayırdım. Amma daha sonralar o kitabı mütaliə edərkən milli, vətənpərvərlik və yurdsevərlərik duyğularım coşurdu. Mən o kitabı hər dəfə oxuyanda qəlbimdə vətənə, hürriyyət və azadlığa, milli-mənəvi dəyərlərə sadiqlik hisslərim oyanır, yeniyetmə yaşlarımda ikən milli şüurum və milli kimliyimi dərk etməyə başlayırdım... Hətta, həmin kitabın o vaxtlar meydan hərəkatında dayaq rolunu oynadığı, bayraq və milli simvol kimi meydanlara çıxarıldığını, həmçinin, bəxt evinə yola salınan gəlinlərə cehiz kimi verildiyini də eşitdim...

Beləliklə də Sabir Rüstəmxanlı mənim üçün 12 yaşımdan etibarən bir ustad və mürşid olaraq yaddaşıma həkk olundu. Ömrümün keçən illərində və bu gün də hər dəfə onu uyğun sahələrdə çıxış edən və yazan görüb qürur hissi keçirir və fəxarət hissi duyuram. Çünki o, görkəmli bir şair-yazıçı olaraq həm də öz milli kimliyini tanıyan və təbliğ edən əsil türk oğlu, bütün varlığı və düşüncələri ilə ədəbiyyat və milli kimlik yoludur...

Arzu və diləklərim:

Bu yazının sonunda Ulu Tanrıdan bu il 80 illik yubileyini qeyd edən ölkəmizin əziz və dəyərli ziyalısı, ədəbiyyatla yanaşı milli ruh və milli kimliyin carçısı, Azərbaycan ədəbi mühitinin və çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının fəxarəti və görkəmli nümayəndəsi, ustad şair və yazıçı, hörmətli Sabir Rüstəmxanlıya uzun, sağlam, mənalı-məsud ömür, ailə xoşbəxtliyi və yeni-yeni yaradıcılıq uğurları diləyirəm!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Rza Rüstəm oğlu Cəfərzadə - səhnə fəaliyyətində Rza Əfqanlı kimi tanınan sənətkarın bu gün doğum günüdür, anadan olmasının 127-ci ildönümüdür.

Rza Əfqanlı 1899-cu il mayın 15-də İran Azərbaycanının Sərab şəhərində doğulub. İki yaşında olarkən atası Rüstəm kişi vəfat edib. Rza doqquz yaşından varlıların qapılarında nökərçilik etməyə, quzu otarmağa məcbur olub. Ailəsini dolandırmaq məqsədilə 1912-ci ilin yazında Bakıya gəlib. 1916-cı ildə Pyatiqorska gedib və orada Çəkməçi şagirdi işləyib, iki il sonra rus ordusunda könüllü xidmət edib.

1920-ci ildə Bakıya dönən Rza Əfqanlı əvvəl Sabunçu qəsəbəsindəki dram dərnəyində aktyorluq edib və tezliklə Akademik teatrın aktyoru Xəlil Hüseynovun təşəbbüsü ilə Mərkəzi Dövlət Səyyar Teatrında işləməyə başlayıb.1923-cü ildə Milli Dram Teatrının truppasına işə götürülüb və paralel olaraq 1926-cı ildə Bakı Teatr Məktəbini bitirib.

1929-cu ildə rejissor və aktyor İbrahim İsfahanlının dəvəti ilə Tiflis Azərbaycan Dövlət Teatrında işləməyə gedib. 1933–1934-cü il teatr mövsümündə Türkmənistan respublikasının paytaxtı Aşqabaddakı "Az Millətlər Teatrı"nda ("Natsmen" Teatrı) baş rejissor olub. 1935-ci ilin əvvəllərində yenə Milli Dram Teatrının kollektivinə qayıdıb.

Rza Əfqanlı müxtəlif illərdə Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin "Ağa Məhəmməd şah Qacar" (Tavad Orbeliani), "Köhnə dudman" (Bədəl), "Baba yurdunda" (İsgəndərzadə), "Pəri cadu" (Qurban), "Dağılan tifaq" (Nəcəf bəy), Cəfər Cabbarlının "Od gəlini" (Rəbi, Aqşin və Elxan), "Oqtay Eloğlu" (Oqtay), "Sevil" (Balaş və Əbdüləli bəy), "1905-ci ildə" (General-qubernator), "Aydın" (Dövlət bəy), Vilyam Şekspirin "Otello" (Yaqo) əsərlərinin tamaşalarında ifa etdiyi rollar janr əlvanlığı, estetik zənginliyi ilə xarakterikdir.

Eyni dövrdə yaşadığı sənətkarlar kimi, Rza Əfqanlının da yaradıcılığında kino rolları ayrıca mərhələdir. O, 1963-cü ildə teatrdan haqsız olaraq uzaqlaşdırılıb. Uzun illər işsiz qalan (arada ancaq bir neçə filmə çəkilib) Rza Əfqanlı bir müddət Sumqayıt Dövlət Dram Teatrında aktyorluq edib.

Təltif və mükafatları

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- "Stalin" mükafatı (ikinci dərəcə) (Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında Ənvər Məmmədxanlının "Şərqin səhəri" dramının tamaşasında Fərhad rolunun ifasına görə)

- "Lenin" ordeni

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

- "Şərəf nişanı" ordeni

Filmoqrafiya

1. Bakılılar (film, 1938) — Cəfər

2. Kəndlilər (film, 1939) — Abbas

3. Yeni horizont (film, 1940) — professor Əhmədov

4. O olmasın, bu olsun (film, 1956) — Cəlil Məmmədquluzadə

5. Aygün (film, 1960) — müəllim

6. İyirmialtılar (film, 1966) — Süleyman

7. Dağlarda döyüş (film, 1967) — Sərxan

Sənətkarın tale hekayətində maraqlı məqamlar az olmayıbdır.

Otuzuncu illərdə İran vətəndaşlarını geriyə deportasiya edirdilər. Rza Əfqanlı aktyor olduğu və teatrda çalışdığı üçün qalası olur. İrana dönmədiyi və İran vətəndaşlığından imtina etmədiyi üçün onu burada həbs edirlər. Həbsxana Azad Qadın heykəlinin yanında yerləşən və uzun illər “Karamel fabriki” yerləşən bina imiş.

Bir gün həbsxananın pəncərəsindən baxanda Əfqanlı üzbəüz binada yaşayan Sona adlı bir bəy qızını görür. Ona möhkəm vurulur. Həbsxanadan çıxandan sonra həmin xanımı tapıb, oan könlümnü açır və bəxt üzünə doğur, onunla ailə həyatı qurur. Bu nikahdan onların Xumar adlı qızları dünyaya gəlir.

1943-cü ildə Adil İsgəndərov Rza Əfqanlını yanına çağırıb “Otello” tamaşası üzərində işləməyi təklif edir. O, bu tamaşada Rza Əfqanlıya Otello rolunu həvalə edir. Aktyor razı olmur. Öz yerinə Ələsgər Ələkbərovu tövsiyə edir. Ancaq Adil İsgəndərovdan sonra vəziyyət dəyişir. Teatra təzə direktor, baş rejissor gəlir.

Bu ərəfdə Ələsgər Ələkbərov da dünyasını dəyişir. Bir gün direktor Rza Əfqanlını çağırıb ona “Otello”nu yenidən bərpa etdiyini bildirir. Ancaq tamaşa ilə bağlı verilən qərarlar Rza Əfqanlının xoşuna gəlmir. O, direktru möhkəm tənqid edir. Direktor isə ona ərizəsini yazıb teatrdan getməyi təklif edir. Aktyor elə də edir və teatrdan çıxır…

Rza Əfqanlı 9 noyabr 1973-cü ildə Bakıda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

ƏbdülMahmudovAzərbaycansənətində böyükizqoymuş, zəhmətkeş, vətənpərvər, istedadlı və vicdanlı birsənətadamıdır. Onunfəaliyyətiillərlə formalaşmış teatrvə kinomədəniyyətimizinəsasdayaqlarındanbirihesabedilir. O, sənətiilə xalqınaxidmətedib, gəncnəslə örnəkolub, özündənsonragələnlərə zənginbirirsburaxıb.

Onunyaratdığı rollar, quruluş verdiyitamaşalar, pedaqojifəaliyyətivə ictimaimövqeyibugündə özaktuallığını qoruyur. Mahmudovsənətinyalnıztexnikideyil, mənəvivə etiktərəflərinidə əhatə etdiyinigöstərməklə, onuəbədiyaşaredənamilləriaydın şəkildə ortayaqoyur. Busəbəbdən ƏbdülMahmudovtəkcə sənətkarkimideyil, həmdə şəxsiyyətkimiyaddaşlarahəkkolunub.

Əbdül Mahmudov 15 may 1944-cü ildə indiki Hacıqabul rayonunun Atbulaq kəndində anadan olub. Əslən Şamaxıdandır. Ana tərəfi Haşimi krallığından olduğu üçün, nəsilləri həşimxanlılar adlanırıb. Ata tərəfi isə Ərdəbildən olub.

1961-ci ildə orta məktəbi bitirib. Kinoya gəlişi uşaqlıq illərində çəkildiyi "Bir məhəllədən iki nəfər" və "Leyli və Məcnun" filmlərilə baş verib.

Daha sonra M. A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun Adil İsgəndərovun kursunda aktyorluq ixtisasında (1962–1966), Moskvada isə Ali rejissorluq və ssenaristlər kursunun rejissor bölməsində Andrey Tarkovski, Leonid Trauberq, Vasili Şukşin və G. Daneliya kimi məşhur sənətkarlardan dərs alıb (1971–1973).

1966-cı ildən "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında aktyor kimi işləyib. Bir ara kinostudiyanın nəzdindəki kinoaktyor teatrının bədii rəhbəri olub. Əbdül Mahmudovun ulu babası Hacı Şeyx Mürsəl ağa XVII əsrdə Ərdəbildə Şah İsmayıl Xətainin ulu babası olan Şeyx Səfiəddin Ərdəbilinin darülfünununda ilahiyyat elmi üzrə təhsil almışdır. Sonradan göndərişlə Şamaxı şəhərinə gəlib.

Aktyor kimi

- Bir məhəllədən iki nəfər

- Leyli və Məcnun

- Əhməd haradadır?  (rol: kənd sakini)

- Uşaqlığın son gecəsi (rol: milis işçisi)

- Şərikli çörək (rol: bazardakı alıcı)

- O qızı tapın (rol: mafioz qrupunun üzvü)

Rejissor assistenti kimi

Dağlarda döyüş

İkinci rejissor kimi

- Bizim Cəbiş müəllim

- Dəli Kür

- Oxuyur Müslüm Maqomayev

Rejissor kimi

- Qeyri-adi ov

- Firəngiz

- Alıcının sərgüzəşti

- Əcəmi Naxçıvani

Ssenari müəllifi kimi

- Ömür-gün sevdası

- Şəhərlərin dostluğu

- Gecə qatarında qətl

Mükafatları

1. "Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı"

2. "Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

3. "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı

4. Azərbaycan Respublikası Kinematoqrafçılar İttifaqının Milli Kino Mükafatı

5. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

Əbdül Mahmudov Azərbaycan mədəniyyətinin tanınmış simalarından biri, öz dövrünün həm teatr, həm də kino sahəsində müstəsna xidmətlər göstərmiş istedadlı sənətkarıdır. O, yalnız aktyor kimi deyil, həm də rejissor, pedaqoq və maarifçi kimi də özünü təsdiqləmiş bir şəxsiyyətdir. Onun uzun illərə dayanan yaradıcılıq yolu həm sənətkarlıq baxımından, həm də insan kimi sərgilədiyi davranışla ətrafına nümunə olmuşdur.

 Əbdül Mahmudov sənətə könül verən, səhnəni və kameranı müqəddəs sayan bir ziyalıdır. Azərbaycan teatrının inkişafında göstərdiyi xidmətlər, tələbə yetişdirmə fəaliyyəti və ümumilikdə mədəniyyətimizə verdiyi töhfələr onu xalq arasında sevilən və hörmət edilən bir insana çevirmişdir. Onun sənətə olan sevgisi təkcə oynadığı rollarda və quruluş verdiyi tamaşalarda deyil, eyni zamanda cəmiyyət qarşısında göstərdiyi intellektual və etik duruşda da öz əksini tapır.

Əbdül Mahmudov sənətə yanaşmasında olduğu kimi, şəxsi həyatında və ictimai münasibətlərində də dürüstlük və etika prinsiplərinə sadiq olub. Onun müdrik danışığı, təvazökarlığı, dərin zəkası və insanlara olan hörməti hər zaman təqdir olunub. Ətrafında olanlar onu istedadlı sənətkarla yanaşı, yüksək mənəviyyat sahibi, əsl ziyalı kimi tanıyır. Mahmudov sənətə bir missiya, cəmiyyətə isə vicdanla xidmət ediləcək bir varlıq kimi yanaşır.

Əbdül Mahmudov həyatının böyük bir hissəsini gənc aktyor və rejissorların yetişdirilməsinə həsr edib. O, uzun illər Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində pedaqoji fəaliyyət göstərib. Onun tələbələri bu gün həm teatr, həm də kino sahəsində uğurla fəaliyyət göstərirlər.

 Mahmudov tədrisdə sadəcə nəzəri bilik verməklə kifayətlənmir, eyni zamanda tələbələrə sənətin fəlsəfəsini, onunla davranma mədəniyyətini, səhnəyə və kameraya münasibəti öyrədirdi. Onun dərslərində klassik sənət nümunələrindən istifadəsi, dünya teatr və kino məktəblərinə istinadları gənc nəsildə geniş baxış bucağı formalaşdırmağa kömək edib. O, həm də tələbələrinin insani keyfiyyətlərinə önəm verib və sənətə vicdanla yanaşmağın vacibliyini hər zaman vurğulayıb.

Sənətçi Parkinson xəstəliyindən əziyyət çəkir. Allah köməyi olsun.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.05.2026)

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyatvə İncəsənət" portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi, Beyləqan rayon Mədəniyyət Mərkəzinin rejissoru, "Gənclik" xalq teatrının rəhbəri, "Haberdili.com"un Azərbaycan nümayəndəsi

XXI əsrin ən mühüm sosial və texnoloji fenomenlərindən biri sosial medianın sürətli inkişafıdır. İnternetin həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilməsi ilə birlikdə sosial media platformaları fərdlər arasında ünsiyyətin əsas vasitələrindən birinə çevrilmişdir. Əgər əvvəllər insanlar arasında əlaqə qurmaq üçün fiziki yaxınlıq və ya ən azı telefon kimi məhdud vasitələr tələb olunurdusa, bu gün bir neçə saniyə ərzində dünyanın istənilən nöqtəsində olan insanla əlaqə saxlamaq mümkündür.

Bu reallıq sosial medianın insanları bir-birinə yaxınlaşdırdığı fikrini gücləndirir. Lakin eyni zamanda, sosial medianın insanları tənhalaşdırdığı, real münasibətləri zəiflətdiyi və emosional məsafəni artırdığı iddiaları da geniş yayılmışdır.

Bu esse sosial medianın insan münasibətlərinə təsirini kompleks şəkildə təhlil etməyi qarşıya məqsəd qoyur. Əsas sual isə belədir: sosial media insanları həqiqətən bir-birinə yaxınlaşdırır, yoxsa onları görünməz şəkildə bir-birindən uzaqlaşdırır? Bu sualın cavabı birmənalı deyil və müxtəlif aspektlərdən yanaşma tələb edir. Məsələyə həm texnoloji, həm psixoloji, həm də sosial baxımdan yanaşaraq bu fenomenin çoxqatlı təsirlərini araşdırmaq vacibdir.

Sosial medianın yaranması və inkişafı

Sosial medianın yaranması internetin inkişafı ilə paralel şəkildə baş vermişdir. İlk sosial şəbəkələr sadə ünsiyyət platformaları kimi fəaliyyət göstərsə də, zaman keçdikcə daha kompleks və çoxfunksiyalı sistemlərə çevrilmişdir. Bu platformalar yalnız mesajlaşma vasitəsi deyil, həm də informasiya paylaşımı, özünüifadə, sosial aktivlik və hətta iqtisadi fəaliyyət üçün mühüm alətə çevrilmişdir.

Müasir dövrdə sosial media artıq yalnız fərdi istifadəçilərin deyil, həm də təşkilatların, dövlətlərin və müxtəlif qrupların təsir vasitəsinə çevrilmişdir. Bu isə onun cəmiyyətə təsirini daha da gücləndirmişdir. Sosial medianın geniş yayılması nəticəsində insanlar arasında əlaqələrin qurulması daha asanlaşmış, lakin bu əlaqələrin keyfiyyəti ilə bağlı suallar ortaya çıxmışdır.

Sosial medianın insanları yaxınlaşdıran tərəfləri

Sosial medianın ən mühüm üstünlüklərindən biri coğrafi məsafələri aradan qaldırmasıdır. Dünyanın müxtəlif yerlərində yaşayan insanlar asanlıqla əlaqə saxlaya, fikir mübadiləsi apararaq münasibətlərini davam etdirə bilirlər. Bu xüsusilə miqrasiya edən ailələr, uzaqda yaşayan dostlar və beynəlxalq əlaqələr üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.

Sosial media həmçinin insanların yeni əlaqələr qurmasına imkan yaradır. Ortaq maraqlar ətrafında formalaşan qruplar və icmalar fərdlərin bir-birini tapmasını asanlaşdırır. Bu isə sosiallaşma imkanlarını genişləndirir və insanların özlərini daha az təcrid olunmuş hiss etməsinə kömək edir.

Bundan əlavə, sosial media sosial dəstək mexanizmi kimi də çıxış edə bilir. İnsanlar çətin vəziyyətlərdə başqalarından dəstək ala, öz problemlərini paylaşa və empatiya ilə qarşılaşa bilirlər. Bu xüsusilə psixoloji baxımdan mühüm rol oynayır.

Sosial medianın digər müsbət tərəfi informasiya mübadiləsinin sürətlənməsidir. İnsanlar hadisələrdən dərhal xəbər tutur, müxtəlif baxış bucaqları ilə tanış olur və daha məlumatlı qərarlar verə bilirlər. Bu isə onların sosial və vətəndaş fəallığını artırır.

Sosial medianın uzaqlaşdırıcı təsirləri

Sosial medianın bütün bu üstünlüklərinə baxmayaraq, onun insan münasibətlərinə mənfi təsirləri də az deyil. Ən böyük problemlərdən biri real ünsiyyətin azalmasıdır. İnsanlar getdikcə daha çox vaxtlarını virtual mühitdə keçirir və bu, üzbəüz münasibətlərin zəifləməsinə səbəb olur.

Virtual ünsiyyət real emosional təmasın yerini tam şəkildə tuta bilmir. Bədən dili, mimika və səs tonu kimi qeyri-verbal elementlər sosial medianın təqdim etdiyi ünsiyyət formasında ya yoxdur, ya da çox məhduddur. Bu isə ünsiyyətin dərinliyini azaldır və anlaşılmazlıqlara səbəb ola bilər.

Digər mühüm məsələ “səthi əlaqələr” fenomenidir. Sosial mediada insanlar çox sayda “dost” və ya “izləyici” toplaya bilər, lakin bu əlaqələrin əksəriyyəti dərin və mənalı olmur. Nəticədə fərd sosial cəhətdən aktiv görünsə də, daxildə tənhalıq hissi yaşayır.

Sosial medianın yaratdığı müqayisə mədəniyyəti də insanları psixoloji baxımdan uzaqlaşdırır. İnsanlar başqalarının “ideal” həyatlarını görərək öz həyatlarını onlarla müqayisə edir və bu, narazılıq və özünə inamsızlıq yaradır. Bu isə münasibətlərə mənfi təsir göstərir.

Psixoloji aspektlər

Sosial medianın insan psixologiyasına təsiri onun yaxınlaşdırıcı və uzaqlaşdırıcı xüsusiyyətlərini daha dərindən anlamağa imkan verir. Bir tərəfdən, sosial media insanlara özlərini ifadə etmək, tanınmaq və qəbul olunmaq imkanı verir. Bu, onların özünə inamını artıra bilər.

Digər tərəfdən isə sosial media asılılıq yarada bilər. İnsanlar davamlı olaraq bildirişləri yoxlamaq, paylaşımlarına gələn reaksiyaları izləmək ehtiyacı hiss edir. Bu isə diqqət dağınıqlığına, stressə və emosional yorğunluğa səbəb olur.

Sosial medianın yaratdığı “virtual kimlik” problemi də mühüm məsələlərdəndir. İnsanlar tez-tez özlərinin idealizə olunmuş versiyasını təqdim edir və bu, real şəxsiyyət ilə virtual obraz arasında fərq yaradır. Bu fərq isə daxili gərginlik və identiklik problemlərinə səbəb ola bilər.

Sosial münasibətlərin transformasiyası

Sosial media yalnız fərdi münasibətləri deyil, ümumilikdə sosial münasibətlər sistemini dəyişdirmişdir. Əvvəllər münasibətlər daha çox fiziki məkan və zaman çərçivəsində qurulurdusa, indi bu məhdudiyyətlər aradan qalxmışdır.

Bu dəyişiklik münasibətlərin daha çevik və dinamik olmasına səbəb olmuşdur. Lakin eyni zamanda, bu münasibətlər daha kövrək və davamlılıq baxımından zəif hala gəlmişdir. İnsanlar daha asan əlaqə qurur, lakin eyni dərəcədə asanlıqla bu əlaqələri kəsə bilirlər.

Nəsillərarası fərqlər

Sosial medianın təsiri nəsillər arasında fərqli şəkildə hiss olunur. Gənc nəsil bu texnologiyalarla böyüdüyü üçün onları daha təbii şəkildə qəbul edir. Onlar üçün sosial media ünsiyyətin normal bir hissəsidir.

Yaşlı nəsil isə sosial medianın təsirlərinə daha tənqidi yanaşır və onun mənfi tərəflərini daha çox vurğulayır. Bu isə nəsillər arasında dəyərlər və ünsiyyət formaları baxımından fərqlərə səbəb olur.

Sosial medianın insanları yaxınlaşdırıb-yaxınlaşdırmadığı sualına birmənalı cavab vermək mümkün deyil. Aparılan təhlil göstərir ki, sosial media həm yaxınlaşdırıcı, həm də uzaqlaşdırıcı təsirlərə malikdir. Bu təsirin istiqaməti isə əsasən istifadə formasından asılıdır.

Əgər sosial media məqsədli, şüurlu və balanslı şəkildə istifadə olunarsa, o, insanları bir-birinə yaxınlaşdıra, əlaqələri gücləndirə və sosial dəstəyi artıraraq müsbət rol oynaya bilər. Lakin həddindən artıq və nəzarətsiz istifadə real münasibətlərin zəifləməsinə, tənhalığın artmasına və psixoloji problemlərin yaranmasına səbəb ola bilər.

Beləliklə, sosial media nə tamamilə yaxınlaşdırıcı, nə də tamamilə uzaqlaşdırıcıdır. O, bir vasitədir və bu vasitənin təsiri ondan necə istifadə etdiyimizdən asılıdır. Müasir cəmiyyət üçün əsas vəzifə bu alətdən düzgün istifadə etməyi öyrənmək və onun mənfi təsirlərini minimuma endirməkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.05.2026)

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

“Şəhərsalma və Memarlıq ili” çərçivəsində Oğuz Rayon İcra Hakimiyyəti, Şəki-Zaqatala Regional Gənclər və İdman İdarəsi və Şəki-Zaqatala Regional Mədəniyyət İdarəsinin birgə təşkilatçılığı ilə  Oğuz rayonunda “Gənc Sənətkarlar Festivalı” keçirilmişdir.

Festivalda Oğuz Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Cavid Əbdul-Qədirov, Şəki-Zaqatala Regional Gənclər və İdman İdarəsinin, Şəki-Zaqatala Regional Mədəniyyət İdarəsinin, YAP Oğuz rayon təşkilatının, Şəki Regional Turizm İdarəsinin rəhbərləri və mədəniyyət xadimləri, ictimaiyyət nümayəndələri, gənclər iştirak etmişdir.

Festival Azərbaycan Respublikasının dövlət gənclər siyasətinə uyğun olaraq, gənclərin yaradıcılıq potensialının üzə çıxarılması, onların istedadlarının dəstəklənməsi və milli-mənəvi dəyərlərimizin təbliği məqsədilə təşkil olunmuşdur.

Tədbiri giriş sözü ilə açan Oğuz Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Cavid Əbdul-Qədirov çıxış edərək dövlət gənclər siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinin gənclərin hərtərəfli inkişafına şərait yaradılması olduğunu vurğulamış, yaradıcı və istedadlı gənclərə göstərilən diqqət və qayğının bundan sonra da davam etdiriləcəyini bildirmişdir.

Daha sonra Şəki-Zaqatala Regional Gənclər və İdman İdarəsinin rəisi Ramiz Mahmudov və Şəki-Zaqatala Regional Mədəniyyət İdarəsinin rəisi Tural Kərimov çıxış edərək   gənclərimizin milli-mənəvi dəyərlərimizə sadiqliyini, onların müasir yaradıcılıq qabiliyyətlərini və cəmiyyətin inkişafındakı rolunu xüsusi qeyd etmişlər.

Festival iştirakşıları gənc istedadların əl işləri ilə yaxından tanış olmuşlar. Tədbir çərçivəsində əl işlərinin sərgisi və satış yarmarkası, canlı ustad dərsləri, bədii proqramlar, musiqi nömrələri, şeir təqdimatları və açıq mikrofon proqramı təşkil olunmuşdur.

Nümayiş olunan müxtəlif sənət nümunələri gənclərimizin zəngin yaradıcılıq potensialını, milli-mənəvi dəyərlərimizə bağlılığını və müasir sənətə marağını bir daha nümayiş etdirmişdir.

Tədbirin sonunda qeyd olunmuşdur ki, istedadlı gənclərin inkişafına yönəlmiş layihə və təşəbbüslər gələcəkdə də davam etdiriləcəkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.05.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bir vaxtlar gülən, danışan, hər şeyə ümidlə baxan biri vardı…  Amma zaman keçdikcə, artıqəvvəlkikimiolabilmirdi. Nə baxışları, nə səsi, nə də insanlara münasibəti əvvəlki idi. Sanki həyatı sadəcə yaşamaq üçün yox, dözmək üçün yaşayırdı. Gəlirdi, gedirdi, danışırdı, susurdu.  Amma heç nə hiss etmirmiş kimi davranırdı...

Halbuki ən çox “heç nə olmamış kimi” davrananda insanın içində fırtına olur. Ən qəribəsi isə bu idi: arxasında onu həqiqətən düşünən biri vardı. Hər vəziyyətdə “mən yanındayam” deyəcək biri. Var idi. Sadəcə o bunu görmək istəmirdi. Bəzən insan yanında ən səmimi duran adamı görməzlikdən gəlir. Çünki onu itirməyəcəyindən əmin olur. Elə bilir, nə etsə də, nə desə də həmin şəxs yenə də yanında qalacaq.

O da belə edirdi.

Üzünə baxıb salam vermədiyi günlər olurdu. Soyuq davranırdı. Sözləri incidirdi. Hətta bəzən dost sandığın o cümlələri başqalarına da eyni şəkildə deyirdi. Adam  xüsusi olduğunu düşündüyü yerdə adi biri kimi davranıldığını görəndə içində nələrsə qırılır. Ən pisi də, acığı gözünün qarşısında verməsi idi. Sanki qarşısındakının hissləri yox idi. Sanki hər şey normal idi. Halbuki bəziləriəsəbiləşəndə yox, susanda yorulur.

Bəzən öz-özümə düşünürdüm: “Mənim yanımda yaxşı insanlar var. Onun kimi birinə ehtiyacım yoxdur”. Amma həyat adama qəribə şeylər öyrədir. Yanında çoxları ola bilər. Gülənlər, danışanlar, səninlə şəkil çəkdirənlər, hər gün yazanlar. Amma sənin pis günündə yanında qalanların sayı həmişə az olur. Çünki yaxşı gün dostluğu ilə pis gün dostluğu eyni deyil.

Bir gün eşitdim ki, dərdi var. İçində daşıdığı yük artıq ağırlaşıb. Danışmaq istəyir. Kiməsə içini açmaq istəyir. Amma yanında olduğunu düşündüyü kəslər onu yavaş-yavaş kənarlaşdırır. İnsan ən çox da danışmaq istəyəndə tək qalır. Mən isə düşündüm ki, bəlkə bu dəfə mənə danışar. Bəlkə susduğu hər şeyi bir cümlə ilə içindən çıxarar. Bəlkə “necəsən?” sualına ilk dəfə həqiqi cavab verər. Yazdım. Sadəcə yazdım və cavabımı aldım.

Anlayırsan ki, sən birinin yanında olmaq üçün nə qədər mübarizə aparsan da, o kəs  öz yaralarını sənə göstərmək istəmir.

Çünki bəziləri əsla kömək istəməzlər. Onlar sadəcə öz ağrılarında itib qalarlar.

İnsan qəribə məxluqdur. Ən çox sevgini onu həqiqətən düşünən şəxsdən gizlədir. Ən çox yarasını onu sağaldacaq şəxsdən qaçırır. Sonra isə yanlış adamların arasında anlayır kimin həqiqətən yanında olduğunu. Amma bəzi anlayışlar gec gəlir.

Çünki bəziləri yalnız itirdikdən sonra itirdiklərinin dəyərini anlayır. Və bəziləri isə...

Səni hər zaman yanında görməyə o qədər öyrəşər ki, bir gün həqiqətən getdiyini anlayanda artıq çox gec olar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.05.2026)

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi – Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev Bakıda Cənub QHT Platformasının (Global South NGO Platform – GSNP) ilk Baş Assambleyasında çıxış edib, QHT-lərin sülhün, ədalətin bərqərar olmasında oynaya biləcəyi rola diqqət çəkib.

Hikmət Hacıyev qeyd edib ki, QHT-lər diplomatik kanalların səylərini daha yaxından dəstəkləyə, cəmiyyət və icmaların səsinin qlobal səviyyədə daha yaxşı eşidilməsinə töhfə verə bilər.

Mövzu ilə bağlı “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına açıqlama verən Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri, polkovnik Cəlil Xəlilov Hikmət Hacıyevin məlum çıxışının QHT-lər, vətəndaş cəmiyyəti institutları qarşısında yeni vəzifələr qoyduğunu vurğulayıb:

“Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi – Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyevin Bakıda Cənub QHT Platformasının  ilk Baş Assambleyasındakı çıxışı, bu çıxış zamanı səsləndirdiyi fikirlər QHT-lərin gələcək fəaliyyət strategiyasının müəyyən edilməsi baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir. Hörmətli Hikmət müəllim öz çıxışında QHT-lərin xalqın və dövlətin həyatındakı rolunun daha səmərəli, daha optimal ola biləcəyi ilə bağlı fikrlər səsləndirib, diplomatiya ilə yanaşı, vətəndaş cəmiyyəti institutlarının da sülh, əməkdaşlıq, qarşılıqlı anlaşma kimi məsələlərə böyük töhfə verə biləcəyini vurğulayıb. O, qeyd edib ki, QHT-lər diplomtik kanalalrın səylərini dəstəkləyə, bununla da ümumi işə daha çox fayda verə bilər.

Hesab edirəm ki, Hikmət Hacıyevin məlum açıqlaması Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının, eləcə də bütün digər QHT-lərin qarşısında yeni vəzifələr qoyur. Bu vəzifələr sırasına dövlət siyasətini, ölkə diplomatiyasını daha sıx şəkildə dəstəkləmək, sülh və ədalətin təntənəsi üçün daha effektiv və koordinasiyalı fəaliyyət ortaya qoymaq, cəmiyyətin səsinin beynəlxalq müstəvidə daha aydın eşidilməsi üçün səy göstərmək və s. daxildir.

Digər mühüm məqam QHT-lərin koordinasiyalı şəkildə, birlik halında fəaliyyət göstərməsinin, strateji məsələlərdə öz səylərini birləşdirməsinin vacibliyi ilə bağlıdır. Bu cür ortaq fəaliyyət qarşıya qoyulan məqsədə daha tez çatmaq, daha fundamental nəticələr ortaya qoymaq baxımından önəmldir.

İnanıram ki, QHT-lərimiz Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi – Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyevin çağırışından gərəkli nəticə çıxaracaq və diplomatiyamızın fəaliyyətini daha yaxından dəstəkləyəcəklər. Dövlətimiz əmin ola bilər ki, bu məsələdə Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatı xüsusi fəallıq göstərəcək, milli maraqlarımızın və bəşəri dəyərlərin müdafiəsində əlindən gələni əsirgəməyəcək”.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.05.2026)