Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bəxtiyar Vahabzadə xatirələrində yazır:

“Xalq şairi Səməd Vurğun xəstəxanada idi. Bir dəfə oğlu Yusiflə birlikdə onun yanına getmişdik. Ordan-burdan danışandan, hal-əhval tutandan sonra üzünü mənə tutub soruşdu ki, Bəxtiyar, yaradıcılıqda nə yenilik var? Təzə nə yazmısan?

Yusif Səmədoğlu dedi ki, ata, Bəxtiyar bir gözəl şeir yazıb, amma qəzetlər dərc eləmir. Deyirlər ki, millətçi şeirdir.

Səməd Vurğun soruşdu ki, şeir buradadırmı?

Mən cibimdən şeir yazılmış vərəqi çıxarıb, ona verdim.

Səməd Vurğun şeiri diqqətlə oxudu. Sonra qələmini götürüb həmin vərəqdə şeirin adı ilə birinci bəndin birinci misrası arasındakı boş yerdə — epiqraf, ithaf yerində öz əli ilə yazdı: “Biz Vətənimizi, millətimizi və dilimizi sevirik! V.İ.Lenin"

Üzünü yenə mənə tutdu:

- Sabah aparıb verərsən "Kommunist" qəzetinə…

Mən də onun dediyi kimi etdim”.

Bir gün sonra Bəxtiyar Vahabzadənin məşhur "Ana dili" şeiri Azərbaycan SSR-nin bir nömrəli qəzeti sayılan “Kommunist” qəzetinin ilk səhifəsində dərc olundu…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Dünyanın ən gözəl atları sırasında ərəb, Qarabağ, dilboz atları ilə yanaşı Türkmənistanın Axaltəkə atları da yer tutur. Bu hündür, şax qamətli, mütənasib bədənli, yaraşıqlı atlar ən məşhur at kolleksiyalarında yer alır.

Axmaq qərarlarla tanınan sovet lideri Nikita Xruşşov bu atlarla bağlı da ağılsız qərarı ilə tarixə düşüb.

Sovet dövründə Nikita Xruşşovun 5 illik iqtisadi planlaşdırma proqramı ilə Axaltəkə atları ət üzrə planı doldurmaqdan ötrü sallaqxanalara göndərilirdi.

Ahaltəkə atı — Təkə türkmən tayfası tərəfindən yaradılmış at cinsidir. Ahal-təkə orta hündür boylu, ensiz bədənli, incə sümüklü atdır.

Bəzi ekspertlərin rəyinə görə Axaltəkə atı dünyada ən qədim at növlərindən biridir. Qamətli və uca boylu Axaltəkə atları deyilənə görə səhra şəraitində azca su ilə uzaq yürüşlərə davamlığına görə Marko Polo və Makedoniyalı İsgəndər kimi qədim dövrün məşhur səyahətçilərinin diqqətini özünə cəlb etmişdi.

Tarixi

Axaltəkə cinsinin əmələ gəlməsində Türkmənistanın təbii şəraiti və xalqın yaşayışı böyük rol oynamışdır. Türkmənistanın isti və quru iqlimi, susuz və xarakter bitki örtüyü, səhra şəraiti və eləcə də xalqın keçmişdə köçəri heyvandarlıq həyatı, bu şəraitə uyğun və davamlı, quru bədən quruluşu və iti yerişli Təkə cinsinin yaranmasına səbəb olmuşdur.

Köçəri Təkə türkmən tayfası əsrlərlə yetişdirdiyi təmiz cinsli Axaltəkənin başqa at cinsləri ilə qarışmasına yol vermirdi. XIX əsrdə isə Təkələr Rusiya imperiyasının ordusuna məhz həmin atların köməyi ilə uzun müddət müqavimət göstərməyə qadir olduğundan, 1870-ci illərdə Rusiya hərbçiləri Axaltəkənin kökünü kəsməyi qərara alaraq, atların böyük əksəriyyətini məhv etdilər. 20 ildən sonra isə Rusiya alimləri yenidən Axaltəkə at növünü bərpa etməyə başladılar və bu gün dünyada olan həmin atlarının hamısı məhz onların o zaman bərpa etdikləri cins nəsildəndir.

ABŞ-n Florida ştatında təmiz cinsli Axaltəkə atları yetişdirən Cessika Eyli Keytin dediyinə görə, Sovet dövründə Axaltəkənin taleyi eniş-yoxuşlu olub, lakin dövlət başçısı Nikita Xruşşovun 5 illik iqtisadi planlaşdırma proqramı bir daha bu at növünün yer üzündən silinmə təhlükəsini gerçəkləşdirdi: "Axaltəkə atları başqa gözəl atlarla yanaşı ət üzrə planı doldurmaqdan ötrü sallaqxanalara göndərilirdi".

Axaltəkə atlardan kütləvi surətdə ingilislər Hindistana daşımışlar və Hindistanın at cinslərin yaxşılaşdırılmasında bilavasitə böyük rolu vardır. Bu cins ən çox Hindistan, Əfqənistan və Almaniyaya daşınmışdır.

Hazırda da bu at növü türkmənlərin milli qürur rəmzlərindən biridir.

Pislik isə Xruşşovun özünə qalıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

 “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının media dəstəyi ilə Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun  Bakı Şəhəri Üzrə Təhsil İdarəsi ilə birgə keçirdiyi “Bir direktor, bir şagird” adlı layihəsinin məqsədi nümunəvi məktəblərimizi, istedadlı şagirdlərimizi üzə çıxarmaq, onların ədəbiyyata olan marağına diqqət yönəltməkdir.

Hazırda təqdimatda 276 nömrəli tam orta məktəbdir.

DİREKTOR :

Xoşqədəm Ələddin qızı Məmmədova 13.03.1985-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 2006-cı ildə Azərbaycan Dövlət Müəllimlər İnstitutunun Gəncə filialının İbtidai təhsilin pedaqogikası və metodikası fakültəsini bitirib. 26 fevral 2013-cü ildə Binəqədi rayonu 179 nömrəli tam orta məktəbə kimya fənni üzrə laborant təyin edilib. Həmin ildəMüəllimlərin İşə Qəbulu (MİQ) imtahanından keçərək ibtidai sinif müəllimi kimi fəaliyyətə başlayıb. 2015-ci ildə müəllimlərin Diaqnostik qiymətləndirməsində ixtisası üzrə 100 faizlik nəticə göstərib. Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən direktorların və dərs hissə müdirlərinin işə qəbulu ilə bağlı imtahandan müvəffəqiyyətlə keçərək 2 noyabr 2016-cı il tarixində Binəqədi rayon 179 nömrəli tam orta məktəbə təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini təyin edilib. 10 sentyabr 2017-ci ildə Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən təşkil olunan İdarəetmə kursu, "Potensial direktorlar" kursunu uğurla bitirərək 10 oktyabr 2018-ci il tarixindən Binəqədi rayonu 205 nömrəli tam orta məktəbətəlim tərbiyə işləri üzrə direktor müavini və direktor əvəzi vəzifəsinə təyin olunub. 6 dekabr 2021- ci il tarixində həmin məktəbə direktor vəzifəsinə təyin olunub. 2023-cü ildə "Təhsildə inkişaf və innovasiyalar üzrə VII qrant müsabiqəsi" nin qalibidir. İkinci təhsil olaraq hal-hazırda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanına Dövlət İdarəçilik Akademiyasında təhsil alır.

8.09.2025-ci il tarixindən Bakı şəhəri 276 nömrəli tam orta məktəbin direktor vəzifəsinə təyin olunub. 3 övladı var.

ŞAGİRD :

Həsənli Əsma Eyvaz qızı 2012-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Məktəbəqədər təhsilini başa vurduqdan sonra, 2018-ci ildə Xırdalan şəhəri, Abşeron rayonunda 1 nömrəli tam orta məktəbin 1-ci sinfinə qəbul olunmuşdur. Daha sonra 4-cü sinifdən Bakıdakı 276 nömrəli tam orta məktəbdə təhsilini davam etdirir. Hazırda 8-ci sinif şagirdidir. Dərslərə qarşı olan fəallığı, məsuliyyəti ilə seçilir. Eyni zamanda məktəbdə olan voleybol yarışlarında da fəal iştirak etmişdir. Azərbaycan dili, ədəbiyyat fənlərinə qarşı xüsusi marağı var. Və gələcəkdə hüquq sahəsində təhsil almağı hədəfləyir.

ESSE:

Fikrimcə xoşbəxtlik...

Xoşbəxtlik anlayışı hər kəs üçün fərqli ola bilər. Çünki hər insanın həyatdan gözləntiləri və arzuları müxtəlifdir. Çox insan sadəcə böyük hədəflərinə çatarkən bu hissi dada biləcəyini düşünür. Amma mənim fikirlərim buna əksdir. Çünki hər kəs kiçik şeylərlə, yəni hər zaman nail ola biləcəyi şeylərlə də bu hissi yaşaya bilər. Böyük hədəflərə gəldikdə isə hədəflərə, arzulara çatmağın, onları həyata keçirməyin ən böyük sirri xoşbəxtlikdir. Çünki insan, sadəcə, həqiqətən özünü xoşbəxt hiss etdikdə məqsədləri üçün irəli addım ata bilər, onlar üçün əziyyət çəkməyə razı ola bilər. Və ən əsası da xoşbəxtliyi hər şeydən öncə sevdiyimiz və bizə dəyər verən, hər zaman yanımızda olan insanlarda tapa bilərik. Burdan belə bir nəticə çıxartmaq mümkündür ki, sadəcə maddi uğurla xoşbəxt olmaq mümkünsüzdür. Əgər yanınızda həyatın nə qədər zövq alına bilinəcək yer olduğunu göstərəcək insanlar olmadığı surətdə, maddi uğurun belə çox önəmi qalmır.

Yazımı dahi Lev Tolstoyun fikri ilə tamamlayıram: "Xoşbəxtlik peşmanlığa gətirməyən həzzdir".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi,

Beyləqan rayon Mədəniyyət Mərkəzinin rejissoru, "Gənclik" xalq teatrının rəhbəri, "Haberdili.com"un Azərbaycan nümayəndəsi.

Tənhalıq insan həyatının qaçılmaz və çoxqatlı hisslərindən biridir. O, yalnız fiziki olaraq tək qalmaqla ölçülən bir vəziyyət deyil; əksinə, insanın daxili dünyasında baş verən mürəkkəb emosional proseslərin nəticəsidir.

Bəzən insan izdihamın ortasında dayanarkən belə özünü sonsuz bir boşluğun içində hiss edir, bəzən isə tam təklikdə olarkən belə daxili bir doluluq və rahatlıq yaşayır. Bu baxımdan, “İnsan ən çox nə vaxt tək olur?” sualı sadə bir müşahidədən daha çox, insan psixologiyasının və varoluşunun dərin qatlarına enməyi tələb edən bir sualdır.

İlk baxışda tənhalıq fiziki ayrılıq kimi görünə bilər. İnsan ətrafında heç kim olmadıqda, səssizlik içində qaldıqda özünü tək hiss edə bilər. Lakin bu yalnız tənhalığın səthi formasıdır. Əsl tənhalıq çox vaxt insanların arasında, münasibətlərin içində və hətta sevgi adlandırılan bağların mərkəzində ortaya çıxır. Bu isə göstərir ki, tənhalıq təkcə kəmiyyətlə – yəni ətrafda neçə nəfərin olması ilə deyil, keyfiyyətlə – yəni həmin insanların insanın daxili dünyası ilə nə qədər əlaqə qura bilməsi ilə bağlıdır.

İnsan ən çox o zaman tək olur ki, anlaşılmadığını hiss edir. Anlaşılmaq insanın ən fundamental ehtiyaclarından biridir. Hər bir fərd öz hisslərinin, düşüncələrinin və daxili mübarizələrinin başqaları tərəfindən qəbul edilməsini və dərk olunmasını arzulayır. Lakin bu baş vermədikdə, insan özünü görünməz kimi hiss edir. Sanki danışır, amma səsi eşidilmir; hiss edir, amma bu hisslər heç kimə çatmır. Bu vəziyyət isə fiziki tənhalıqdan daha ağır bir emosional təcrid yaradır.

Tənhalığın ən dərin formalarından biri də insanın özünü ifadə edə bilmədiyi anlardır. Bəzən insan içində böyük bir duyğu yükü daşıyır, lakin onu sözlərə çevirə bilmir. Deyilməyən sözlər, ifadə olunmayan hisslər zamanla insanın daxilində toplanaraq ağır bir yükə çevrilir. Bu yük isə insanı tədricən öz daxilinə çəkir və onu ətraf aləmdən uzaqlaşdırır. Belə anlarda insan təkcə başqalarından deyil, özündən də uzaqlaşmağa başlayır.

Digər tərəfdən, insan ən çox itki yaşadığı zaman tək olur. Bu itki yalnız bir insanın fiziki yoxluğu ilə məhdudlaşmır; eyni zamanda bir münasibətin, bir inamın və ya bir xəyaldır. İtki, insanın həyatında boşluq yaradır və bu boşluq heç nə ilə tam doldurula bilmir. Xüsusilə emosional bağlılıq qurulan bir insanın yoxluğu, insanın iç dünyasında dərin bir sükut yaradır. Bu sükut isə çox vaxt sözlərlə ifadə edilə bilməyən bir tənhalıq hissinə çevrilir.

Tənhalıq həm də insanın özünü itirdiyi anlarda ortaya çıxır. Həyatın müxtəlif mərhələlərində insan öz kimliyini, məqsədlərini və dəyərlərini sorğulamağa başlayır. Bu sorğulama prosesi isə bəzən insanı daxili bir boşluğa sürükləyir. Özünü tanımamaq, nə istədiyini bilməmək və ya həyatın mənasını itirmək hissi insanı ən dərin tənhalığa aparır. Çünki bu zaman insan yalnız başqalarından deyil, öz varlığından da uzaqlaşır.

Müasir dövrdə tənhalığın forması daha da dəyişmişdir. Texnologiyanın inkişafı və sosial medianın yayılması insanların bir-biri ilə əlaqəsini artırsa da, bu əlaqələr çox vaxt səthi və qısaömürlü olur. İnsanlar virtual olaraq bir-birinə yaxınlaşsa da, emosional olaraq uzaqlaşır. Bu isə yeni bir tənhalıq növü yaradır – “rəqəmsal tənhalıq”. İnsan saatlarla sosial mediada vaxt keçirə bilər, lakin yenə də özünü dərin bir boşluq içində hiss edə bilər.

Eyni zamanda, insan ən çox özünü başqaları ilə müqayisə etdikdə tək olur. Sosial mühitdə və xüsusilə virtual platformalarda insanlar başqalarının həyatını idealizə olunmuş formada görür və öz həyatlarını bu obrazlarla müqayisə edir. Bu müqayisə isə çox vaxt özünü yetərsiz hiss etməyə, dəyərsizlik duyğusuna və nəticədə tənhalığa gətirib çıxarır. İnsan düşünür ki, onu heç kim anlamır, çünki o, başqaları kimi deyil.

Bununla yanaşı, insan ən çox güclü görünməyə məcbur olduğu zaman tək olur. Cəmiyyət çox vaxt insanlardan zəifliklərini gizlətməyi, güclü olmağı və hisslərini göstərməməyi tələb edir. Bu isə insanın öz həqiqi duyğularını bastırmasına səbəb olur. Nəticədə, insan içində böyük bir emosional yük daşıyır, lakin bunu heç kimlə paylaşa bilmir. Bu paylaşılmayan hisslər isə onu dərin bir tənhalığa sürükləyir.

Tənhalığın bir digər paradoksal tərəfi isə onun bəzən seçim olmasıdır. İnsan bəzən şüurlu şəkildə tənhalığı seçir. Bu seçim özünü qorumaq, düşünmək və ya daxili balansı tapmaq məqsədi daşıya bilər. Belə tənhalıq zərərli deyil; əksinə, insanın özünü daha yaxşı tanımasına və inkişaf etməsinə kömək edir. Lakin bu tənhalıq uzun müddət davam etdikdə və sosial əlaqələrdən tam uzaqlaşmağa səbəb olduqda, artıq problemə çevrilə bilər.

Beləliklə, tənhalıq yalnız bir vəziyyət deyil, həm də bir təcrübədir. O, insanın özünü və dünyanı necə dərk etməsi ilə sıx bağlıdır. İnsan ən çox o zaman tək olur ki, onun daxili dünyası ilə xarici aləm arasında əlaqə qırılır. Bu qırılma isə müxtəlif səbəblərdən – anlaşılmamaq, itki, qorxu, özünü itirmə və ya sosial təzyiqlərdən qaynaqlana bilər.

Nəticə olaraq demək olar ki, tənhalıq insanın zəifliyi deyil, onun hiss etmə qabiliyyətinin göstəricisidir. Hər bir insan həyatının müəyyən dövrlərində tənhalıq yaşayır və bu, onun inkişaf prosesinin bir hissəsidir. Əsas məsələ bu tənhalığı necə qəbul etdiyimiz və onunla necə yaşadığımızdır. Tənhalıqdan qaçmaq əvəzinə, onu anlamaq və onun bizə nə demək istədiyini dərk etmək daha önəmlidir.

Çünki bəzən insan ən çox tək olduğu anlarda özünü ən yaxşı tanıyır. Və bəlkə də, tənhalıq insanın özünə qayıtdığı yeganə məkandır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

Nigar Xanəliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Türk xalqlarının mədəniyyəti birgə layihəsindəyik.  Bu dəfə Avrasiyada formalaşan tarixi və siyasi güc olan türklər barədə danışacağıq.

Türklər dünya tarixində yalnız bir etnos kimi deyil, geniş Avrasiya məkanında formalaşmış mürəkkəb etnolinqvistik və mədəni sistem kimi çıxış edir. Onların tarixi inkişafı, dövlətçilik ənənələri və dil strukturu müxtəlif elmi mənbələrdə sistemli şəkildə araşdırılmış və sübut olunmuşdur ki, türklər qədim dövrlərdən etibarən böyük coğrafiyada siyasi və mədəni təsir gücünə malik olmuşlar. İlk yazılı məlumatlara qədim Çin salnamələrində rast gəlinir; burada türklərin ulu əcdadları fərqli adlarla qeyd olunur və onların köçəri həyat tərzi, hərbi təşkilatlanması və sosial strukturu haqqında ilkin təsəvvür formalaşır. Daha konkret və elmi əsaslı sübut isə VII–VIII əsrlərə aid Orxon-Yenisey abidələri vasitəsilə əldə edilir ki, bu abidələr türklərin artıq formalaşmış dil, siyasi şüur və dövlətçilik ənənəsinə malik olduğunu göstərir.

Türklərin ilkin vətəni kimi Altay-Sibir və Orta Asiya regionu qəbul edilir və məhz bu ərazilərdən başlanan böyük miqrasiya dalğaları nəticəsində onlar geniş ərazilərə yayılmışlar. Bu yayılma prosesi təkcə coğrafi deyil, həm də mədəni transformasiya xarakteri daşıyırdı, belə ki türklər müxtəlif regionlarda yerli mədəniyyətlərlə qarşılıqlı təsirə girərək həm öz kimliklərini qorumuş, həm də yeni sintez formaları yaratmışlar. Bu baxımdan türkləri yalnız köçəri toplum kimi təqdim etmək elmi baxımdan natamam yanaşmadır, çünki onlar müxtəlif dövrlərdə yüksək səviyyəli şəhər mədəniyyəti və dövlət strukturları formalaşdırmışlar. Məsələn, Göytürk Xaqanlığı, Səlcuq İmperiyası və Osmanlı İmperiyası kimi siyasi qurumlar dünya tarixində mühüm rol oynamış və geniş ərazilərdə idarəetmə modeli yaratmışdır.

Dil baxımından türklər aqqlütinativ quruluşa malik olan türk dilləri ailəsinə daxildir və bu dillər struktur sabitliyi, şəkilçi sisteminin ardıcıllığı və semantik şəffaflığı ilə seçilir. Müasir dövrdə türkdilli xalqların sayı yüz milyonlarla ölçülür və onların coğrafiyası Şərqi Sibirdən Balkanlara qədər uzanır. Bu geniş yayılma arealı göstərir ki, türk kimliyi yalnız etnik deyil, həm də dil və mədəniyyət əsasında formalaşan dinamik sistemdir. Türk dillərinin qarşılıqlı oxşarlığı isə onların ortaq tarixi kökdən gəldiyini sübut edən əsas lingvistik faktorlardan biridir.

Türklərin mədəniyyəti isə yalnız folklor və adət-ənənələrlə məhdudlaşmır; bu mədəniyyət hüquq, dövlət idarəçiliyi, hərbi strategiya və ədəbiyyat kimi sahələrdə də özünü göstərir. Xüsusilə köçəri həyat tərzinin formalaşdırdığı sosial struktur çeviklik, təşkilatlanma və kollektiv məsuliyyət kimi xüsusiyyətləri ön plana çıxarmışdır. Bu keyfiyyətlər sonradan böyük imperiyaların qurulmasında əsas rol oynamışdır. Eyni zamanda türklər İslam sivilizasiyasına inteqrasiya etdikdən sonra yeni mədəni mərhələyə qədəm qoymuş, elmi və ədəbi fəaliyyətlərdə də aktiv iştirak etmişlər.

Nəticə etibarilə, türklər tarix boyunca yalnız bir xalq kimi deyil, geniş coğrafiyada mədəni, siyasi və dil baxımından iz qoymuş kompleks sivilizasiya daşıyıcısı kimi çıxış etmişdir. Müasir elmi yanaşmalar da təsdiq edir ki, onların tarixi inkişafı təkamül xarakterli olmuş, müxtəlif mərhələlərdə yeni xüsusiyyətlər qazanaraq bugünkü çoxşaxəli türk dünyasını formalaşdırmışdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

Nigar Xanəliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

Aşıq Alı (1801–1911) XIX əsr Azərbaycan aşıq sənətinin Göyçə mühitində formalaşmış əsas nümayəndələrindən biri hesab olunur. Mövcud mənbələrin böyük əksəriyyətinə görə o, 1801-ci ildə Göyçə mahalının Qızılvəng kəndində anadan olmuşdur. Həmin dövrdə bu ərazi İrəvan xanlığının tərkibinə daxil idi və region həm etnik, həm də mədəni baxımdan qarışıq struktur nümayiş etdirirdi. Bu fakt sonradan onun mənşəyi ilə bağlı yaranan mübahisələrin də əsasını təşkil edir.

Aşıq Alının ailəsi və sosial mühiti haqqında məlumatlar məhduddur, lakin tədqiqatçılar onun kəndli mənşəli olduğunu və klassik aşıq ənənəsinə uyğun olaraq ustad–şagird sistemi daxilində yetişdiyini qeyd edirlər. O, təxminən 16–17 yaşlarından etibarən aşıqlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmuş, qısa müddətdə regional səviyyədə tanınmışdır. Bu yüksəliş təsadüfi deyil, çünki Göyçə mühiti həmin dövrdə aşıq yaradıcılığının ən aktiv mərkəzlərindən biri idi və burada poetik ənənə nəsildən-nəslə ötürülürdü.

Onun yaradıcılıq və ictimai rolu daha çox ustad kimi fəaliyyəti ilə xarakterizə olunur. Aşıq Alı yalnız ifaçı deyil, həm də ənənənin daşıyıcısı və ötürücüsü olmuşdur. Bu baxımdan onun ən mühüm tarixi funksiyası şagird yetişdirməsi ilə bağlıdır. Xüsusilə Aşıq Ələsgərin onun şagirdi olması faktı elmi ədəbiyyatda geniş şəkildə qəbul edilir. Bu əlaqə sadəcə bioqrafik detal deyil, Azərbaycan aşıq poeziyasının inkişaf zəncirində mühüm mərhələdir: Aşıq Alı ənənəni qoruyan və ötürən fiqur kimi çıxış edir, Aşıq Ələsgər isə bu ənənəni zirvəyə çatdıran sənətkar kimi qiymətləndirilir.

Aşıq Alı ilə bağlı ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri onun etnik mənsubiyyətidir. Müxtəlif mənbələrdə onun kürd, ayrım və ya yerli göyçəli olduğu barədə fərqli fikirlər irəli sürülmüşdür. Bu ziddiyyətlər əsasən XIX əsr Qafqaz regionunun mürəkkəb etno-demoqrafik mənzərəsi və yazılı mənbələrin məhdudluğu ilə izah olunur. Müasir elmi yanaşmada isə bu tip iddialara ehtiyatla yanaşılır və daha çox onun mədəni-identik kontekstdə Azərbaycan aşıq mühitinə aid olduğu qəbul edilir. Yəni onun etnik mənşəyindən asılı olmayaraq, yaradıcılığı və fəaliyyəti Azərbaycan aşıq sənətinin daxilində formalaşmışdır.

Onun həyatına dair məlumatların bir hissəsi folklor xarakterlidir və bu da tədqiqat zamanı xüsusi diqqət tələb edir. Məsələn, Aşıq Ələsgərlə deyişmədə məğlub olması barədə rəvayətlər mövcuddur. Bəzi versiyalarda bu hadisə ustadın şagird qarşısında uduzması kimi təqdim edilir, digər versiyalarda isə bunun qəsdən edildiyi, yəni sazın şagirdə ötürülməsi üçün simvolik addım olduğu bildirilir. Elmi baxımdan bu məlumatlar tarixi fakt kimi deyil, aşıq ənənəsinin poetik və mifoloji təfəkkürünün məhsulu kimi qiymətləndirilir.

Nəticə etibarilə, Aşıq Alı haqqında məlumatlar həm yazılı mənbələrə, həm də şifahi ənənəyə əsaslanır və bu səbəbdən onun bioqrafiyası tam şəkildə rekonstruksiya olunmamışdır. Bununla belə, mövcud elmi konsensus onun Göyçə aşıq məktəbinin aparıcı nümayəndələrindən biri olduğunu, ustad–şagird sistemində mühüm rol oynadığını və Azərbaycan aşıq poeziyasının inkişafında keçid fiqur kimi çıxış etdiyini təsdiqləyir. Onun tarixi əhəmiyyəti konkret bioqrafik detallardan daha çox, mədəni ənənənin davamlılığını təmin etməsi ilə müəyyən olunur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Teatr elə bir sahədir ki, səni ya tam özünə çəkir, ya da ona biganə olursan. Orta mövqe sərgiləmək qeyri mümkündür. 200-dən artıq səhnə obrazı yaratmış, 10-a qədər filmdə komik və ciddi rollar ifa etmiş Ağahüseyn Cavadovu da teatr lap uşaqlığından heyran edibmiş...

Ağahüseyn Cavadov 22 aprel 1894-cü ildə Bakının yaxınlığındakı Xırdalan qəsəbəsində doğulub. Əvvəl mollaxanada təhsil alan Ağahüseyn 1919-cu ildə Səadət məktəbini bitirib, lakin daha sonra Ağahüseyn Cavadov maddi çətinliklər səbəbindən təhsilini davam etdirə bilməyib və ailəsini dolandırmaq üçün tacir yanında işləyib.

İşləməklə bərabərimkantapankmiteatrsəhnələrində göstəriləntamaşalarabaxmağagedənAğahüseynCavadovsevdiyiaktyorlarınifasınaheyranqalır. Nə zamansaonlarlabirgə səhnəyə çıxacağını arzuedir. 1920-ciildə AzərbaycanHərbiKomissarlığınınSiyasi İdarəsininyaratdığı teatrınAzərbaycanbölməsində aktyorkimifəaliyyətə başlayır.

Bölməyə SidqiRuhullarəhbərlikedir. AğahüseynCavadovhəminteatrdasəhnəyə qoyulan ƏbdürrəhimbəyHaqverdiyevin "Bəxtsizcavan", "Achəriflər", SoltanməcidQənizadənin "Xor-xor", "Dursunəlivə ballıbadı", MirmahmudKazımovskinin "MollaCəbi", "Daşım-daşım" pyesvə vodevillərinintamaşalarındaiştirakedir.

Sonra Tənqid-Təbliğ Teatrında işə başlayıb. "Çin tanrısı", "Fırtına", "Ovod", "Anamın kitabı", "Qanlı səhra", "Bəxtsiz cavan", "Paris Noterdam kilsəsi", "Romanovların son günləri", "Namus" tamaşalarında oynayıb. O, 1938-ci ildə yenicə təşkil edilən Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrına dəvət olunur.

Cavadov burada "Ər və arvad", "Əlli yaşında cavan", "Beş manatlıq gəlin", "Arşın mal alan", "Toy kimindir", "Evli ikən subay" tamaşalarında oynayıb. Onun "Bəxtiyar", "O olmasın, bu olsun", "Bir qalanın sirri", "Qızmar günəş altında", "Sehirli xalat", "İstintaq davam edir", "Şərikli çörək", "Əhməd haradadır?" filmlərində yaratdığı rolları kino tarixinin qiymətli obrazlarıdır.  Eyni zamanda Ağahüseyn Cavadov bədii əsərlərin bir çoxunun efirdə səsləndirib.

O, ömrünün 60 ildən çoxunu səhnəyə vermiş və 200-dən artıq səhnə obrazı yaradıb. Teatr sənətinə tələbəlik illərindən maraq göstərən, bəzi tamaşalarda sözsüz və epizod rollara çıxmış (müxtəlif truppalarda) Ağahüseyn Cavadov 1920-ci ilin iyunundan müəyyən fasilələrlə (arada 1942-ci ilə qədər Bakı Türk İşçi Teatrında və Musiqili Komediya Teatrında aktyorluq edib) Milli Dram Teatrında işləyib.

Filmoqrafiya

1. Bəxtiyar

2. Görüş

3. O olmasın, bu olsun

4. Qızmar günəş altında

5. Kölgələr sürünür

6. Bir qalanın sirri

7. Əhməd haradadır?

8. Sehrli xalat

9. İstintaq davam edir

10. İyirmialtılar

11. Əzim Əzimzadə

12. Mən ki gözəl deyildim

13. Bizim Cəbiş müəllim

14. Şərikli çörək

15. Hörmətli alim yoldaşlar

16. Ağasadıq Gəraybəyli

17. Bakıda küləklər əsir

18. Dörd bazar günü

19.  Qərib cinlər diyarında

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

- 2 dəfə "Şərəf nişanı" ordeni

Aktyor müsahibələrinin birində öz yaradıcılığı haqqında deyir:

"İstedad anadangəlmə olur. Elə ilk dəfə səhnəyə çıxanda başa düşdüm ki, teatra həvəs göstərmək, istedad azdır. Sənətdə qalmaq üçün özünə qarşı yüksək tələbkarlıq və işdə inad göstərmək də vacibdir. Səhnədə mənim müəllimlərim Sidqi Ruhulla, Mirzağa Əliyev və Hacıağa Abbasov oldular. Onlar mənə rol üzərində işləməyi, bu sənətin ifadə vasitələrindən peşəkarcasına istifadə etməyi öyrətdilər".

Teatrşünas İlham Rəhimli "Səhnəsiz gülüş" kitabında olmuş bir əhvalat barədə yazır:

"Dram Teatrında rejissor Mehdi Məmmədovun quruluşunda Mehdi Hüseynin "Alov" pyesinin tamaşası oynanırmış. Fasilədə aktyorlar bufetdə çay içirlər. Tamaşadakı Bədəl rolunun ifaçısı, Xalq artisti Mustafa Mərdanov taxma bığ ona mane olduğu üçün çıxarıb yanına qoyur. İkinci pərdə başlayır. Gedəndə bığı götürməyi unudur. Xalq artisti Ağahüseyn Cavadov da onunla birgə süfrə arxasında oturubmuş. O, Mustafa Mərdanovun bığı yaddan çıxardığını görür, ancaq bir söz demir. Onlar səhnəyə çıxhaçıxda Ağahüseyn Cavadov istehza ilə gülərək deyir:

-Mustafa, bığın qaldı bufetdə. Mehdi müəllim səni bığsız görüb alnına yağlı töhmət yapışdıracaq.

Mustafa Mərdanov özünü itirmir. Baxır Ağahüseyn Cavadovun üzünə və qəfildən onun taxma bığını qoparıb tez yapışdırır özünün bığ yerinə. Cəld addımlarla səhnəyə gedir. Ağahüseyn Cavadov çaş-baş qalır. Əvvəlki, epizodlarda onu bığlı görmüş tamaşaçılarda gülüş doğuracağından qorxub səhnəyə də çıxmır. Səhəri gün teatrın bildiriş və elanlar lövhəsində "Alov" tamaşasının gedişində səhnə etikasını pozduğuna görə xalq artisti Ağahüseyn Cavadova şiddətli töhmət verilsin" elanı asılır".

Ağahüseyn Cavadov ailəsində də çox sadə və mehriban insan olub. Nəvəsi Rasim Cavadov babasını belə xatırlayır:

"Babam özü varlı olmasa da, dövlətli bir ailənin qızıyla evlənmişdi. Onun həyat yoldaşı Surat xanımın atasının Bakının Sabunçu kəndində və indiki Mirzağa Əliyev küçəsində çoxlu mülkləri var imiş. Onların hamısı müsadirə edilməmişdi. Nənəmlə babamın yeddi övladı - üç qızı və dörd oğlu olub. Qızlarından biri gənc yaşında vəfat edib. Mən həmin bibimi görmədim. Amma ailəmizdə bu nakam gənc qızın itkisini nənəmin və babamın bitməyən dərdində, kədərində hiss edirdim. Altı uşağı isə nənəmlə babam evləndirmiş, hamısını ev-eşik sahibi etmişdilər. Surat nənəm əlli yeddi yaşında dünyadan köçdü. Babam ondan sonra uzun illər yaşadı. Evlənmədi".

Ağahüseyn Cavadov sağlam adam olsa da, ömrünün son illərində şəkər xəstəliyinə mübtəla olur. 19 iyun 1981-ci ildə Bakıda vəfat edib. İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Sovet dövründə mədəniyyətin hər sahəsində əsas cərəyan sosisalist realizmi idi. Quruluşu tərifləməli, ideologiyanı təbliğ etməliydin. Güclü senzura vardı, azadfikirliliyi təqib edirdi.

Bundan yazıçılarla yanaşı, rəssamlar da əziyyət çəkirdilər...

Xalq rəssamı Rasim Babayevin bir sıra əsərləri sovetlər dövründə geniş işıqlandırılmayıb, hətta repressiv siyahıya düşənləri də olub. Həmin əsərlərlərə nümunə olaraq "Torpaq" (1963), "Sahil" (1965), "Yol" (1966), "Yaxın Şərq" (1967), "Ailə" (1971), "Səyyah" (1974), "Ordu" (1978), "Qapı" (1982), "Qadın" (1983), "Müharibə" (1983), "Novruz" (1983), "Qadın və div" (1986), "Faciə" (1987), "Adəm və Həvva" (1988), "Yüklü dəvə" (1992), "Bəla" (1997), "Gecə" (2003), "Divlər" (2004) və s. əsərləri qeyd etmək olar.

Rasim Babayev 31 dekabr 1927-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1945–1949-cu illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikumunda təhsil alıb. Daha sonra təhsilini 1949–1956-cı illərdə V.İ.Surikov adına Moskva Rəssamlıq İnstitutunda davam etdirib.

Rasim Babayev Azərbaycan rəngkarlığının və qrafikasının inkişafında müstəsna xidmətləri olan rəssamdır. Müxtəlif janr və mövzularda, xüsusən boyakarlıq və dəzgah qrafikası janrlarında sahəsində yaratdığı rəsm əsərləri ilə tanınıb

Sənətkarın dəzgah qrafikasında yaratdığı linoqravür silsilələrinə və dəzgah rəsmlərinə "Sumqayıt", "Daşkəsən", "Abşeron", "Ağaclar", "Neft çənləri" (1958), "Neftin doldurulması" (1958), "Qız" (1958), "Qara şəhər" (1958), "Daşkəsən yollarında" (1961), "Fəhlənin portreti" (1962), "Almaniyada" (1963), "Qobustan" (1964), "Xınalıq" (1964), "Dəvələr" (1966), "Hamamlar" (1969), "Qaçaq Nəbi" (1969), "Köhnə Bakı" (1970), "Narlar" (1970), "Kənd" (1970), "Qədim qəbiristanlıq" (1970), "Rəssam Ə.Rzaquliyev" (1970) və başqa əsərlərini daxildir.

Habelə rəssam "Ölüm Düşərgəsi", "Qardaş Xatirəsi", "Dağlar", "Yer" və "Göy", "Mənim bağım" kimi boyakarlıq əsərlərinin və "Qız", "Rəssam S.Bəhlulzadə" portretlərinin müəllifidir. Rasim Babayev 1980-ci illərin sonu 1990-cı illərdə baş vermiş hadisələrlə bağlı tablolaların müəllifidir. O, 20 Yanvar faciəsini əks etdirən "Qanlı general" tablosunu yaratmışdır. Həmçinin "Müharibə olmasın", "Berlin-63", "Ölüm düşərgəsi", "Qardaş xatirəsi" və s. əsərləri də müharibə əleyhinə çəkilib.

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı" fəxri adı (1964)

- "Azərbaycan SSR xalq rəssamı" fəxri adı (7 may 1988)

- 1990-cı il üzrə Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı (1991) — 1988–1989-cu illərdə yaratdığı silsilə rəsm əsərlərinə görə

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 11 iyun 2002

Rasim Babayev 22 aprel 2007-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.04.2026)