Nigar Xanəliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Sual sadə görünə bilər: Mən niyə yaza bilmirəm? Amma bu sualın arxasında yalnız texniki bir çatışmazlıq, ilhamın yoxluğu və ya vaxt azlığı dayanmır. Yazmaq – sadəcə sözləri ard-arda düzmək deyil. Yazmaq özünü və dünyanı anlamaq, daxili səsləri dinləmək və onları başqalarına çatdırmaq cəhdidir.

Əgər yaza bilmirəmsə, demək ki, içimdə bir susqunluq var. Bəs bu susqunluq nədən doğur?

Bəlkə qorxudan… Yazmaq insanı soyundurur. Sözlər vasitəsilə insan özünü açır, çılpaq qalır, düşüncələri və hissləri ilə başqalarının baxışlarına məruz qalır. Bəlkə də yazmağa başlamaq qorxuludur, çünki nəticənin necə olacağını bilmirəm. Bəlkə yazdıqlarım yetərli olmayacaq, bəlkə səhv başa düşüləcəyəm, bəlkə özüm də özümə yad görünəcəyəm.

 Bəlkə də mən yazmaq istəmirəm. Bəlkə yazmaq bir ehtiyacdır, amma o ehtiyacın səsi içimdə boğulur? Hərdən insan özünü ifadə etməyə ehtiyac duymur. Hərdən sözlər kifayət etmir. Hərdən fikirlər beynin içində dolaşır, amma kağıza köçmək üçün güc tapmır.

 Bəlkə də mən artıq yazmışam. Bəlkə bütün demək istədiklərimi çoxdan yazmışam və indi sadəcə təkrara düşmək istəmirəm. Yaxud bəlkə yazacaqlarımın dünyada artıq mövcud olduğuna inanıram və yeni heç nə deməyəcəyimi düşünürəm.

 Bəlkə də yazmaq üçün yaşamaq lazımdır. İnsan bəzən içindəki boşluğu doldurmalıdır ki, onu tökə bilsin. Yazmaq üçün yaşamaq, görmək, hiss etmək, itirmək, tapmaq, yanılmaq, inkar etmək və yenidən inanmaq lazımdır. Bəlkə indi yaza bilmirəm, çünki hələ yaşamalı olduğum bir şey var.

 Bəlkə də yazmaq, sadəcə, yenidən başlamalı olduğum bir vərdişdir. Bəlkə yazmaq üçün yazmaq lazımdır – sual vermədən, tərəddüd etmədən, sadəcə kağıza ilk sözü qoymaq və ona ardınca gələnləri tapşırmaq.

 Amma bütün bu suallara baxmayaraq, mən artıq yazıram. Deməli, heç də yaza bilməyən deyiləm. Sadəcə, bəzən yazmaq üçün özümə “niyə yaza bilmirəm?” sualını verməyim lazımdır. Çünki bu sualın özü də bir yazıdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.03.2026)

Bu gün Ümumdünya Yuxu Günüdür, bu münasibətilə Ekspress-sorğunu “Ədəbiyyat və inəsənət” portalının əməkdaşları cavablandırdılar:Yuxu nədir?

Nemət Tahir:

Yuxu – ruhun cismani dünyadan ayrılıb naməlum aləmlərdə dolaşdığı sirli bir səfərdir. Burada zaman əriyir, məkan yox olur, gerçəklik xəyalların içindən keçir.  Bəzən unutduğun səslər sənə pıçıldayır, bəzən gələcəyin kölgəsi səni izləyir. Yuxu həqiqətin dumanlı güzgüsüdür. İnsanın içində gizlənən arzular, qorxular, xatirələr, günahlar rəngbərəng naxışlarla yuxu formasında bizə görünür. Yuxu bizi gələcəyə və keçmişə aparan zaman maşınıdır.

Fariz Əhmədov:

Yuxu insanın cismani və psixoloji istirahət etdiyi vəziyyətdir. Yuxu şüurun müvəqqəti olaraq fəaliyyətini tam azaltığı haldır. Yuxu zamanı baş verən proseslər tək ruhla yox, orqanizmlədə əlaqəli olur.

Ülviyyə Əbülgəzqızı:

Yuxu- sirrini açmayan, hələ də tam araşdırılmayan, gözləri yumub özünü film kimi təqdim edəndir. Bəzən məni qorxudar, bəzən sevindirər, çünki gördüklərimi çox keçməz yaşayaram, sirlidir, vahiməlidir, amma çox vaxt həqiqətləri gözlərimi yumub mənə söyləyəndir. Gözlərim yumulu olarkən daha yaxşı görürəm, hiss edirəm, işıq  görüntünü görməyimə kömək edir, amma gözlərimi yumarkən daha işıqlı, nurlu mənzərələr görürəm.

Bəzən yuxuda ağrılı anlar yaşayaram, - "Yuxudur da"- deyib özümü ovudaram..  Yuxu- mənim üçün dünya həyatıdır, gözlərim açılanda əbədi yaşayacağıma əminəm... 

Aynur İsmayılova:

Yuxu bəzən olmasını istədiyimiz, bəzən də olmasını istəmədiyimiz şeyləri bizə göstərir. Yuxu, sanki ruhumuzun gecə yatarkən yazdığı hekayədir. Bu hekayə bəzən bir nağıl kimi xoşbəxt hiss etdirər, bəzən də bir kabus kimi qorxu və narahatlıq gətirər. O, bizə həm keçmişin izlərini xatırladar, həm də gələcəkdən xəbər gətirər. Bəlkə də, həyatın özü sadəcə bir yuxudan ibarətdir... Kim bilir?

Kübra Quliyeva:

Yuxu — qəlbin dillə deyə bilmədiklərini pıçıltı ilə söylədiyi, zamanın və məkanın sərhədlərini aşdığı bir azadlıqdır. Bəzən itirdiyin insanlarla yenidən görüşdüyün, bəzən isə heç toxuna bilmədiyin arzulara toxunduğun bir aləmdir.

O, qaranlıqda doğulan işıq, gerçəklikdən qaçış və bəlkə də, ruhun əsl evinə qayıdışıdır...

Leyla Ümid:

Yuxu—Mən bu ifadənin geniş məna kəsb etdiyini düşünürəm.  Həm ruhsal, mistik, həm dini, həm də psixoloji olaraq şüuraltı baxımdan yanaşmaq istəyirəm. Yuxu insanın ruhuna açılan qapıdır, bəzən qeyb aləminin, bəzən isə tale yollarının, gələcəyin işarəsi olur. Keçmişdə peyğəmbərlər yuxuları bir elmin dili kimi oxuyurdu. Hz. Yusif yuxuları sadə təsadüf kimi deyil, ilahi mesajların kodlanmış forması kimi görürdü. Onun yozduğu yuxular taleləri dəyişdirir, padişahları sınağa çəkir, gələcəyin sirlərini açırdı. O gündən bəri insanlıq yuxuların sadəcə beynin məhsulu deyil, ruhun bilinməyən paralellikdə aldığı dərslər olduğunu dərk etməyə başladı. Bəlkə də, biz hər gecə başqa bir dünyaya səyahət edir, səhər isə həmin dünyanın hikmətini unutmuş oluruq. Həmçinin, yuxu- ruhun kainatla bir növ söhbətidir, bədənin dincəldiyi anlarda ruhun sərhədsiz aləmlərdə azad dolaşdığı mistik bir səyahətdir. Orada hər şey enerjinin axını ilə formalaşır.

Bəzən yuxular keçmişin xatirələrini gətirir. Bəlkə də, yuxular sadəcə təsadüfi xatirələr deyil, ruhumuzun başqa bir reallıqda aldığı dərslər, başqa bir varlıq səviyyəsindən göndərilən kodlardır. Hansı ki, ona “Dejavu” deyilir. Gördüyümüz bir şeyi unudub, yaşayan anda xatırlıyırıq ki, bu hadisə detallı şəkildə tanışdı. Yuxuları oxumağı bacarsaq, həyatımızın axışını dəyişdirə bilərik. Çünki yuxular sadəcə görmək üçün deyil, anlamaq üçündür. Yuxu- İşarədir. Şüuraltı və psixoloji olaraq görülən yuxular isə insanın daxili dünyasının güzgüsü kimidir. Gün ərzində yaşadığımız duyğular, bastırdığımız qorxular, arzuladığımız, amma reallaşdıra bilmədiyimiz hisslər yuxular vasitəsilə üzə çıxa bilər.

Psixoloq Carl Jungun fikrincə, yuxular bizim şüuraltımızla əlaqə qurmağın bir yoludur—orada arxetiplər, kollektiv bilinç və fərdi travmalar özünü simvolik obrazlarla göstərir.

Zəhra Allahverdiyeva:

Yuxu ikibaşlı anlayışdır. Bir mənada yatanda getdiyimiz yuxu, digər mənada isə, cəmiyyətin yuxusudur. Oyanış dövrünə addım atmamışların yuxusudur. Nə bilmək olar? Bəlkə hamımız yuxudayıq?

İmran Verdiyev:

Yuxu mənim gəncliyim imiş.

İnci Məmmədzadə:

Məşhur psixoanalitik Ziqmund Freyd yuxular haqqında "Yuxuların yozumu" kitabını yazmışdır. Freydə görə, yuxular bizim şüurumuzda mövcud olan həyatımızdır. Onun fikrincə, yuxu mənasız bir şey deyil, sıxışdırılmış arzuların təhrif olunmuş, pərdələnmiş şəkildə gerçəkləşməsidir.

Qoşqar İsmayılzadə:

Elmə görə yuxu şüuraltının əksidir. Bəzilərinə görə ümid mənbəyi, bəzilərinə görə isə, gələcəyin carçısıdır...

Leyla Səfərova:

Yaşadığımız həyatın çətinlikləri, problemlərindən qaçmaq istədikdə ovucumuzdakı xəyal qırıntılarına baxıram. Düşünə-düşünə yuxuya dalıram və daha da rəngarəng bir aləmlə tanış oluram. "Yuxu nədir" sualına tam elmi və ya bədii bir cavab verə bilmirəm. Amma mənim təsəvvürümdə yuxu gerçəklikdən qaçıb başqa bir aləmə, başqa bir gerçəkliyə sığınmadır. Bəzən bu qorxulu yuxu da ola bilər. Həyatımızda sorğuladığımız nə varsa başqa bir aləmdə başqa bir formada, hətta çox əlaqəsiz şəkildə də qarşımıza çıxa bilər. 

İnsanın təfəkkürü nə qədər güclü, nə qədər dolğundursa, yuxuları da  o qədər dərin, rəngli olur məncə. Və mən yuxuların mənaları olduğuna, bir işarə olduğuna inananlardanam. Bu dünyada heç nəyin boşa olmadığı kimi, yuxular da boşa deyil.

Bilirdiniz? Real həyatda 1 dəfə belə görmədiyiniz bir üzü yuxunuzda görə bilməzsiniz. Qəribədir ki, xəyal dünyamız ruhumuz, beynimiz olmayan yerləri, əşyaları, canlıları təsəvvür edə bilir. Lakin insanları təsəvvür edə bilmir. Səbəbi nədir bilmirəm, amma məncə bu da bir işarədir. Həyatımıza dair, tanıdığımız və ya tanımalı olduqlarımıza dair bir işarə...

 Ümid edirəm yuxularınız şirin, həyatınız ondan da şirin olar. Nə yuxuda, nə gerçək dünyada, aləmdə qorxuya, hüznə qərq olmarsınız.

Xədicə Əliyeva:

Yuxu - insan şüuraltında var olduğu yaşanmışlıqlarının təhlilinin gün sonu - film sonu, kamera arxasının beynin əsas səhnəsində nümayiş olunmasının nəticəsində meydana gələn, bəzən yadda qalan, bəzən isə yaddaşdan silmək istəyəcək həddə gətirib çıxaran prosesdir. 

Görülən yuxular bəzən, ən son qaldığımız düşüncələrin beyin ekranında yansıması, bəzən başımıza gələcək olana beynin bizi hazırlaması, bəzən isə unutmaq istəyərək xatırladıqlarımızı bizə xatırladır. 

Biz hərdən yuxuların gerçək olmadığını, hərdən də yaşadığımız gerçəklərin yuxu olmasını istəyirik. 

"Yuxu kimi" ifadəsini bir cümlə ilə ifadə etməli olsam, "insanların gerçəklik alğısına nəzərən, bəzən qısa çəkən gözəlliklər sonrasında istifadə etdiyimiz ifadələrdən biridir. 

Yuxunun sonunda, gözlərimizi açarıq və oyanmaq nəticəsində dünyada var oluruq, bəs yuxu sonu gözlərimiz, dünyaya deyil də, başqa bir yerdə, başqa bir şəkildə açılsa, dünyaya oyanmayaraq nəticələsənsə, biz haradasa oyanacağıq, var olmağa davam edəcəyikmi.. Edəcəyiksə, harada, necə və nə şəkildə?

Aygün Bayramlı:

Yuxu dinclikdir, həm də narahatlıqdır mənə görə. Yuxu həm də real həyatdan daha çətin, daha əziyyətlidir, yenə mənə görə. Fiziki olaraq rahat olacağımızı düşünsək də, bəzən bir an içində gördüyümüz olaylar, keçirdiyimiz hisslər mənəvi yorğunluğa da gətirib çıxara bilir. Bilmirəm, bəlkə bu insana görə dəyişir. Bəlkə həssas insanlara aiddir bu dediyim. Məlumdur ki, həyatımız qarmaqarış hadisələrlə doludur və bu bizim yatdığımız, yuxuya getdiyimiz zamanda belə bizi rahat buraxmır. Mən belə insanlardanam, yuxuda belə rahat ola bilmirəm, yuxudan sonra belə rahat ola bilmirəm.

İlhamə Məhəmmədqızı:

Yuxu, məncə, hər kəsdə özünəməxsus olur. Beyinin inikasıdır. Pozitiv və neqativ hisslərlə dolu olur. Hətta yuxu içində yuxu da olur. Yadda qalan və yadda qalmayan olur. Gün olur, insan yuxunun təsirindən çıxa bilmir. Həyat mücərrəd olduğu kimi də yuxular da mücərrəddir. Hər kəsin müxtəlif yanaşması, yozumu var. Bəzən insan şirin yuxudan heç ayrılmaq istəmir. Yuxunun gerçəyə çevrilməsi, yaxud tərsinə yozulması da Tanrının sirridir, məncə...

Nigar Həsənzadə:

Yuxu anlayışı mənim üçün uzun zamandır ki, düşündürən, müəmmalı məsələyə çevrilib. "Biz indimi yuxudayıq ya yatarkən yuxuya gedirik?" ,"Yuxu nədir?","Yaşadığımız həyatmı yuxudur?","Yatarkənmi gerçəkliyə qovuşuruq- yuxu gerçəklikdirmi ya elə bizim bildiyimiz kimi "yuxu"-dur?"...Baxın bunlar müəmmalı məsələrdir. Və məncə yuxu paralel həyatdır. "Biz ana bətnində olarkən bir ayrı paralel dünyada idik, ordan sonra indi bu paralel dünyadayıq, nə şübhə ki sonra fərqli paralel dünya yoxdur?" Bəlkə yuxu o parelel dünyanın bir yoludur, xatırladıcısıdır. Yuxu insanın keçmişi, indisi, gələcəyidir. 

*Bu yazdığlarım öz düşüncələrim və araşdırdığlarım nəticəsində nəticəyə gəldiyim hələ də müəyyəm hissəsi müəmmalı olan araşdırmadır.

Murad Vəlixanov:

Yuxu deyəndə nə başa düşülür və onun insan həyatındakı rolu ilə bağlı bir neçə məlumatı diqqətinizə çatdırmaq istəyirəm. Yuxu  — yuxunun ümumi və xarakteristika özəlliklərindən biri olub, yuxunun "Sürətli göz hərəkəti" (REM) adlı mərhələləriylə yaxından əlaqəli olan, vizual qəbul edilən duyğulardır. Yatmış insan yuxunun nə olduğunu bilmir və ondakı baş verən hadisələri canlı obyekt kimi qəbul edir. Yuxuların bioloji məzmunu, işləyişi və məqsədləri tamamilə aydın olmuş deyildir. Yuxulara "duyğusuz qəbul"un bir növü və ya obyekti qəbul olaraq da baxmaq olar. Müxtəlif inanclara və təxminlərə də səbəb olan yuxular, hər vaxt üçün maraqlı və şərhə açıq bir mövzu meydana gətirmişdilər. Fərqli psixoloqlar, parapsixoloqlar və təcrübi spiritualistlər yuxuları fərqli formalarda şərh etmişdilər. Yuxuların işləyişinin açıqlanması elmi birliyin ümumi qəbuluna görə fərziyyələr səviyyəsindən kənara çox gedə bilməyib. Yuxular hələ də sirrini qorumaqda olan bir araşdırma sahəsini təşkil edir. Yuxuların elmi araşdırılması oneiroloji adını alır. Şübhəsiz, heç kəs insanların nə vaxtdan yuxular görməsini dəqiqləşdirə bilməz. Elə bil yuxular insanlarla birgə yaranıb. Elə bu baxımdan da yuxular və onların həqiqi mahiyyəti, yaranması həmişə problem olaraq qalıb. Bütün bunlara baxmayaraq, yuxular gündəlik insan həyatının müəyyən bir hissəsinə çevrilib.

Şəfa Vəli:

Yuxulara hamımız heyranıq... Yuxu bizim izaholunmaz yaşantılarımızdandır. Yuxuların xəyallardan fərqi odur ki, xəyalları özümüz yarada bilirik, amma yuxuların məqamını anlamaqda acizik. Yuxu məfhumu öz sirli köynəyinə bürünərək elmin qüdrətinə meydan oxumaqdadır. Yenə də, yuxulara olan heyranlığımız, yuxuda yaşadığımız xoşbəxtlik, qorxu, sevinc, anlaşılmazlıq hissləri bizim duyğularımıza hopmaqdadır.

Yuxunun elə təsiri var ki, duyğularımızda, bəzən bu sözü adi məişətimizə də yönəldə bilirik. Məsələn, kiməsə üstüörtülü bir yalan danışanda deyirik: “Yuxuya vermək”. Bu ifadəni boş vədlərin verilməsinə də aid edirik. Yenə də, unutmaq olmaz ki, yuxu özü qəribəliklərlə doludur. Qədimdə oğuz igidləri yuxunu “kiçik ölüm” adlandırırdılar. Çünki onlar yuxuda olarkən düşmən hücum çəkəndə xəbərləri olmurdu. Mari xalqı yuxunu gələcəkdən gələn xəbər kimi dəyərləndirirdi. İslami görüşlərdə yuxu “ilahi məqamdır”. Diqqət etsək, görərik ki, dastanlarımızda da yuxu ruhun incəliyi ilə izah olunur. Qəhrəmanlara yuxuda buta verilir, onlar yuxudaykən bir çox mətləblərdən agah olur.

Yuxunu yüksəkdə, ucalıqda görən şair ürəyi üçün yuxudan oyanıb istəklərin arxasınca yol başlamaq hünərdir. Yuxulara sarmaşıq kimi sarılırıq bəzən, gecə nə görürüksə, gündüzü onun abu-havasıyla yaşayırıq. Gecə yuxumuzda yaşadığımız hadisələr bizi elə kökləyir ki, sarı sim kimi inildəyə, şaqraq musiqi kimi könülləri oxşaya da bilirik.

...Yuxu bəzən yazdıqlarımız, bəzən yaşadıqlarımız olsa da, əksərən yaşayıb-yaza bilmədiklərimizdir...

Nigar Xanəliyeva:

Yuxu - ruhun özünü tanımadığı, amma hər şeyin tanış olduğu o qəribə məkandır. Burada zaman nə irəli gedir, nə geri – sadəcə qırılmış bir güzgü kimi parçalara ayrılır və sən o qırıntılarda gah keçmişini, gah gələcəyini, gah da heç vaxt yaşamayacağın bir anı görürsən. Bəlkə də, yuxular Tanrının bizə göstərdiyi başqa bir həyatdır – seçmədiyimiz yolların, itirdiyimiz insanların, söyləmədiyimiz sözlərin yaşadığı bir dünya.

Səhər gözlərini açanda isə o dünya uçur – bir an öncə var olan, amma indi mövcudluğu sübut olunmayan bir sirr kimi…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.03.2025)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı yenidən gələcəyimiz olan uşaqlar barədə mövzunu gündəmə gətirir.  Əski həyatımızdan əsla fərqli olaraq günümüzdə uşaq oyunlarına münasibətin dəyişməsi mövzusu ilə bağlı apardığımız araşdırmanı nəhəyət ki, uşaq psixoloqu Yasəmən Səfərzadəyə ünvanlanan suallarla yekunlaşdırdıq və beləcə, bir çox suallara cavab tapıldı. Niyə bu gün uşaq oyunları yalnız kompüter və mobil telefonla məhdudlaşır?

Oyun fəaliyyəti yeni bir fəaliyyət növü deyildir. Oyun terapiyası uşağın problemlərini başa düşmək, onun hisslərini və rəftarlarını araşdırmaq və onlarla üzləşərək həll yollarını tapmağa imkan verən bir texnikadır. İlkin insanlar yaranan gündən elə oyun fəaliyyəti də yaranmışdır. Bəs oyun nədir?

Bir uşağın həyatında sevgi, diqqət, yuxu, qidalanma nə qədər əhəmiyyətlidirsə, oyun da bir o qədər əhəmiyyətlidir. Oyun oynarkən uşaqlar xoşbəxt olurlar.  Bəzən valideynlər övladlarının oyun oynaya bilmədiklərini, oyun oynarkən aqressivləşdiklərini və xoşbəxt olmadıqlarını düşünürlər.  Amma əslində uşaqlar oyun oynarkən öz hisslərini, düşüncələrini, yaşadıqlarını, söyləmək istədiklərini bizə göstərərlər. Və bir uşağın oyun oynarkən xoşbəxt olmaması, aqressivləşməsi, oyun oynaya bilməməsi elə onun həyatının, yaşadıqlarının bir göstəricisidir.

Oyun uşağın çətinliklərlə başa çıxma üsuludur. Biz uşağın oyununa fikir versək, əgər o öz oyununa münasibətlər sistemini, dostları, yoldaşları, valideynləri ilə olan münasibətini mütləq şəkildə yansıdır. Hər bir uşağın özünəməxsus sevgi dili olduğu kimi, bu sevgi dili də onların oyunlarına təsir edir.

Oyun uşaqların inkişafında xüsusilə əhəmiyyətlidir. Sadə bir oyun olan, hamımızın bildiyi amma uşaqlarımızın çoxunun unutduğu, oynamadığı "klas-klas" oyunundan nümunə gətirmək istəyirəm. Sadə görünən bu oyunda uşaq daş parçasını xanaya atdığı zaman, burada onun diqqəti, təfəkkürü, təxəyyülü inkişaf edir. Uşaq həm də sosial təsirə məruz qalır. Bir uşağın oyun prosesində dostları tərəfindən alqışlanması, ona ümid bəslənilməsi, qalib olmasının istənilməsi qədər məğlub olmasının gözlənilməsi də uşağın inkişafına çox müsbət təsir edir. Son zamanlar valideynlərin ən narahat olduğu məsələlərdən biri də "övladım paylaşa bilmir, mən nə etməliyəm". Uşağın paylaşmağını istəyiriksə, əgər oyun zamanı biz bunu ona aşılaya bilərik. Uşaq oyun zamanı daş parçasını dostları ilə paylaşdığı zaman, yaxud özü paylaşa bilməsə belə, başqa birinin paylaşdığını görməsi  uşagın davranışına mütləq şəkildə müsbət təsir göstərir.

Belə bir düşüncə tərzi mövcuddur ki, uşaqlar məktəbə gedənə qədər oyun oynaya bilər, artıq məktəb dövrü başladısa uşağın oyun prosesi də sonlanmalıdır. Oyunun yaşı yoxdur. Oyun uşağın həyatının ayrılmaz bir parçasıdır. Biz ona oyun zamanı öz hisslərini, düşüncələrini, yaşadıqlarını ifadə etməyə şərait yaradırıq. Və bir uşağın bundam məhrum olması öz hisslərini, yaşadıqlarını, düşüncələrini paylaşa bilməməsi deməkdir.

Bəzən oyuncaqlarla oynanılan oyunlarla inkişaf etdirici məşğələlər, əyləncə tipli məşğələlər səhv salınır. Oyuncaqlarla oynanılan oyunlar uşaqların hisslərini, düşüncələrini, yaşadıqlarını ifadə etməyə şərait yaradır. Uşaq burada istədiyi oyuncaqlardan istifadə edərək özünə  mühit yaradır. Ancaq əyləncə tipli məşğələlər də, inkişaf etdirici məşğələlər də uşağın valideynləri ilə vaxt keçirməsi baxımından çox əhəmiyyətlidir. Oyun uşaqların dili, oyuncaqlar isə söyləmək istədikləridir.

Demək, ən azından keçmişdəki oyunların bərpasına cəhd etməliyik!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.03.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Haqsızlığa qarşı çox dözümsüzdür, mərd və dürüst kişilərdəndir. O qədər haqq üstündə başı bəlalar çəkib ki... Axı hamı haqqı tələb etsə də, onun "şilləsinə" hər adam tab gətirə bilmir. Necə deyərlər, haqq tonqal kimidir- yaxın gedəndə adamı yandırır, uzaq düşəndə də donursan... 

Bu gün sizə texnika elmləri doktoru, professor Misirxan Atduxan oğlu Talıbov haqqında söhbət açmaq istəyirəm. Artıq uzun illərdir ki, Azərbaycan Texniki Unuversitetində müəllim işləyir. Əgər xarici ölkələrdə Azərbaycandan tanınan üç-beş texniki elmlər üzrə alim varsa, biri də odur. Əcnəbi elmi jurnalları onun məqalələrini sevə-sevə dərc edirlər. Onu aparıcı ölkələrin elmi şuralarına məmnuniyyətlə üzv seçirlər...

O, 13 mart 1966-cı ildə dünyaya gəlib. 1981-ci ildə 8 illik təhsilini başa vuraraq, tam orta təhsilini Bakı şəhəri, 1 saylı fizika-riyaziyyat təmayüllü məktəbdə alıb. Sonra indiki Azərbaycan Texniki Universitetinin "Mexanika" fakültəsini  fərqlənmə diplomu ilə bitirərək ali təhsilə yiyələnib. Daha sonra sovet ordusu sıralarında hərbi xidmətdə olub…

Uşaq kimi kövrək ürəyi var, yanında biri sızıldayanda az qalır ki, sonuncu qəpiyindən də keçsin. Dostluqda sədaqətli adamdır, kimə quşu qondusa, onun uğrunda mübarizə aparmaqdan çəkinmir. Xeyirxahdır, mehribandır, comərddir, bir sözlə YAXŞI ADAMDIR...

Əsgəri xidmətini başa vurandan sonra o, Texniki universitetin "İstilik texnikası və istilik qurğuları" kafedrasında tədqiqatçı mühəndis vəzifəsində əmək fəaliyyətinə başlayıb. 1993-1996-cı illərdə həmin elm müəssisəsində aspiranturanın qiyabi şöbəsində oxuyaraq, “Alifatik spirtlər və onların binar qarışıqlarının yüksək təzyiqlərdə istilik tutumu” mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edib. 1993-1998-ci illərdə Azərbaycan Texniki Universitetinin “İstilik texnikası və istilik qurğuları” kafedrasında tədris ustası və baş laborant, 1998-2001-ci illərdə "Soyuducu texnika" kafedrasında assistent, 2001- 2004-cü illərdə "İstilik və soyuqluq texnikası" kafedrasında baş müəllim, 2004-2018-ci  illərdə kafedranın  dosenti vəzifəsində çalışıb. 2001-2018- ci illərdə "İstilik və soyuqluq texnikası", sonradan “İstilik energetikası” adlandırılan kafedranın müdir müavini vəzifəsində işləyib. 2018- ci ildə “Alternativ və bərpa olunan enerji mənbələrinin istilik daşıyıcılarının istilik – fiziki xassələri” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək texnika elmlər doktoru elmi dərəcəsini alıb və 2019-cu ildən “İstilik energetikası” kafedrasının professorudur...

Nailiyyətləri çoxdur. Onların hamısını sadalasam, uzun vaxt aparar. Amma bəzilərini sizinlə bölüşmək istəyirəm. Bir sıra xarici ölkələrdə onu novator alim kimi tanıyır və ixtiralarından istifadə edirlər. Təsadüfi deyil ki, müxtəlif nüfuzlu jurnallarda- ABŞ, Almaniya, Fransa, Portuqaliya, Macarıstan, Yunanıstan, Türkiyə, Rusiya və s. ölkələrdə onun dərc olunan 220 adda elmi əsəri var. O cümlədən o, 12 dərslik, dərs vəsaiti və monoqrafiyanın müəllifidir...

Çox baməzə adamdır. Gözəl yumor hissi var. Həqiqəti elə incələyir ki, lap yerinə düşür., dodaq qaçırır.

Deyir ki:- “Dovşanın acizliyi onun qorxaqlığında deyil, dovşan olaraq doğulmasındadır”...

2006-2016-cı illərdə “D02.031” Dissertasiya Şurasının Elmi Seminarının elmi katibi, 2019-2022-ci illərdə “ED 2.09” Dissertasiya Şurasının və Elmi Seminarının, 2010-2021-ci illərdə Azərbaycan Təhsil Nazirliyinin “Sabahın alimləri” Respublika Müsabiqəsi Elmi Ekspertiza Komitəsinin üzvü olub. Bu gün o, Dövlət İmtahan Mərkəzinin Dövlət qulluğuna qəbul üçün müsabiqənin ekspertidir...

Bəli, professor Misirxan Talıbov sədaqətli dost, novator alim, bir sözlə, dəyərli şəxsiyyətdir. Martın 13-ü Misirxan müəllimin 60 yaşı tamam olur. Bu münasibətlə onu ürəkdən təbrik edir, möhkəm cansağlığı, işlərində müvəffəqiyyətlər arzulayırıq.

Çox yaşasın!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.03.2026)

Bu aydan etibarən Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin təşəbbüsü və təşkilatçılığı ilə ölkənin aparıcı bədii kollektivlərinin iştirakı ilə Bakı şəhərini və regionları əhatə edən genişmiqyaslı mədəni qastrol proqramı həyata keçiriləcək. Layihə paytaxt və bölgələri vahid proqram çərçivəsində birləşdirən və ölkə üzrə geniş coğrafiyanı əhatə edən ilk sistemli mədəni qastrol təşəbbüsü kimi reallaşdırılır. Xatırladaq ki, layihənin ilk tədbirləri 2025-ci ilin sonundan başlanıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Mədəniyyət Nazirliyinə istinadən xəbər verir ki, təşəbbüsün əsas məqsədi ölkə üzrə vahid mədəni məkanın formalaşdırılması, regionlarda mədəni həyatın daha da canlandırılması və yüksək səviyyəli incəsənət nümunələrinin bütün vətəndaşlar üçün əlçatanlığının artırılmasıdır. Layihə həmçinin paytaxt ilə bölgələr arasında mədəni əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə, milli incəsənətin regionlarda daha geniş təqdim olunmasına və gənclərin mədəni həyata fəal cəlb edilməsinə xidmət edir.

Qastrol proqramı çərçivəsində Azərbaycanın müxtəlif şəhər və rayonlarında ümumilikdə 30-a yaxın konsert və bədii proqramın təqdim olunması planlaşdırılır. Layihəyə təxminən 1200 sənətçi və yaradıcı heyət üzvünün cəlb edilməsi nəzərdə tutulur ki, bu da təşəbbüsün ölkənin mədəni həyatında geniş auditoriyanı və böyük coğrafiyanı əhatə etdiyini göstərir.

Proqram çərçivəsində Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyası, Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı, Heydər Əliyev Sarayı, Beynəlxalq Muğam Mərkəzi, Rəşid Behbudov adına Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrı və Fikrət Əmirov adına Gəncə Dövlət Filarmoniyasının nəzdində fəaliyyət göstərən bədii kollektivlər ölkənin müxtəlif bölgələrində konsert proqramları ilə çıxış edəcəklər.

Tamaşaçılara simfonik və kamera musiqisi, muğam, xalq çalğı alətləri musiqisi, xor və rəqs sənətinin seçilmiş nümunələri təqdim olunacaq. Bu proqram klassik musiqi irsinin qorunması, milli musiqi ənənələrinin təbliği və müasir ifaçılıq mədəniyyətinin geniş auditoriyaya çatdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Qastrol səfərlərinin Bakı, Naxçıvan Muxtar Respublikası, Ağdam, Laçın, Gəncə, Mingəçevir, Lənkəran, Sumqayıt, Quba, Xaçmaz, Şəki, Qəbələ, Zaqatala, Balakən, Sabirabad, Şamaxı və digər şəhər və rayonları əhatə etməsi planlaşdırılır.

Layihə regionlarda fəaliyyət göstərən mədəniyyət müəssisələri və yaradıcı kollektivlərlə əməkdaşlığın genişləndirilməsinə, qarşılıqlı təcrübə mübadiləsinin inkişafına və yeni yaradıcılıq platformalarının formalaşmasına da töhfə verəcək. Eyni zamanda proqram tamaşaçıların asudə vaxtının səmərəli təşkilinə imkan yaradacaq, regionların mədəni cəlbediciliyini artıracaq və ölkə daxilində mədəni turizmin inkişafına əlavə stimul verəcək.

Qeyd edək ki, bu təşəbbüs “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” Konsepsiyası çərçivəsində müəyyən olunmuş prioritet istiqamətlərdən biri – mədəniyyətin regionlarda əlçatanlığının artırılması və ölkə üzrə vahid mədəni ekosistemin formalaşdırılması məqsədlərinə uyğun olaraq həyata keçirilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.03.2026)

11 mart 2026-cı il tarixində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun Prezidenti xanım Aktotı Raimkulova Türk Dövlətləri Parlament Assambleyasının (TÜRKPA) mənzil qərargahını ziyarət edib və TÜRKPA-nın Baş katibi cənab Ramil Həsən ilə görüşüb.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondundan verilən məlumata görə, görüş zamanı fondun Prezidenti, professor Aktotı Raimkulova Fond tərəfindən həyata keçirilən təşəbbüslər barədə məlumat verib.

Aktotı Raimkulova türk xalqlarının ortaq dəyərlərinin mənəvi sütun rolunu oynadığını xüsusi vurğulayıb. O bildirib ki, Fondun əsas hədəfi bu qədim irsi təkcə qorumaqla məhdudlaşmamaq, həm də müasir çağırışlara uyğun olaraq beynəlxalq müstəvidə layiqincə təbliğ etməkdir. Fond Prezidenti həmçinin qeyd edib ki, TÜRKPA ilə qurulan sıx əməkdaşlıq ortaq mədəni irsin hüquqi bazasının möhkəmləndirilməsinə və türk dünyasının birliyinin daha da dərinləşməsinə xidmət edəcəkdir.

TÜRKPA-nın Baş katibi Ramil Həsən nümayəndə heyəti ilə görüşdə 15 mart 2026-cı il tarixində Qazaxıstanda keçiriləcək Konstitusiya referendumunun müşahidəsinə hazırlıq məsələlərini diqqətə çatdırıb və bu islahatların türk dünyası üçün əhəmiyyətini vurğulayıb. Təşkilatın qanunvericilik sahəsindəki roluna toxunan Baş katib, daimi komissiyalar çərçivəsində mədəni irsin qorunması üzrə model qanunların hazırlanması və gələcək birgə təşəbbüslərin dəstəklənməsi istiqamətində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə əməkdaşlığa hazır olduğunu bildirib.

Görüş birgə təşəbbüslərin həyata keçirilməsi ilə türk dövlətləri arasında mədəni və siyasi əlaqələrin gücləndirilməsinə, eləcə də türk mədəni və siyasi irsinin regional və beynəlxalq səviyyədə təşviq edilməsinə yönəlmiş Anlaşma Memorandumunun imzalanma mərasimi ilə yekunlaşıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.03.2026)