Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti, Azərbaycan Milli Konservatoriyasının “Milli vokal” kafedrasının baş müəllimi, görkəmli vokal ifaçısı Zenfira İsmayılovanın 60 illik yubileyinə həsr olunur.

Aysel Fikrət,

Azərbaycan Milli Konservatoriyasının mətbuat katibi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Azərbaycan istedadlar ölkəsidir. Onun havasına, suyuna sənətkarlıq hopub. Bu gün yenə də sənətkar müəllimlərimizdən biri haqqında danışmaq istəyirəm. Söhbət zəngin musiqi irsimizin qorunduğu, gözümdə günü-gündən böyüyən və yeni layihələri ilə musiqi mədəniyyətimizə əvəzolunmaz töhfələr bəxş edən Azərbaycan Milli Konservatoriyasının daha bir fədakar sənətkarı və ustadından gedir. Azərbaycan Milli Konservatoriyasının “Milli vokal” kafedrasının baş müəllimi, Əməkdar artist, görkəmli vokal ifaçısı Zenfira İsmayılovadan.

Onun vokal sənətinin incəliklərini zərgər dəqiqliyi ilə mənimsəyib öz tələbələrinə ötürməsinin hər zaman şahidi oldum.

Bu gözəl pedaqoqla tanışlığım Azərbaycan Milli Konservatoriyasına ilk qədəm qoyduğum günlərə təsadüf edirdi. İlk qatıldığım tədbir təsadüfdən, ya həyatın hədiyyəsindən onun görkəmli bəstəkar Fikrət Əmirovun əsərlərindən ibarət sinif konsertinə təsadüf etmişdi.

Həmin gün böyük məsuliyyətlə işə gəlmişdim. Onu ilk gördüyümdə konsert öncəsi tələbələri ilə nəsə danışırdı. Uzaqdan görüb yaxına gəldim. Özümü təqdim edərək qeyd etdim ki, bugünkü konsert haqqında yazacağam. Azərbaycan Milli Konservatoriyasının Fikrət Əmirov adına zalının foyesində əyləşmişdi. Gülərüzü, mehriban baxışı ürəyimi tam rahatlandırdı. Bəllidir ki, çox həyəcanlı idim. Milli Konservatoriyada artlq bir neçə gündür ki  mətbuat katibi idim. İşimi çox sevirdim, yalnız ilk təcrübə üçün musiqi yönümlü təhsil ocağında başlamaq məni qorxudurdu.

Yalnız Zenfira xanımın mənim həyəcanıma qarşılıq olaraq əmin və həzin baxışları bu həyəcanıma su çilədi.

Konsert başladıqda Zenfira xanım zalda tamaşaçıların yanında əyləşdi. Konsert boyu baxışlarını tələbələrindən ayırmadı. Mən diqqətlə onu izləyirdim. Əsil pedaqoq sevinci gözlərindən süzülürdü. Konsert bitdikdən sonra onu təbrik etdim. Onun musiqi dünyası, tələbələr üçün qurduğu səhnələr və seçdiyi musiqi əsərləri məni o qədər xoşbəxt etmişdi ki... Tədbir bitən kimi kafedra rəhbəri, Xalq artisti Azər Zeynalova yaxınlaşıb təbrik etdim. Zenfira xanıma ürəyimdən gələn, aldığım təəssüratın gözəlliyini bildirəcək sözlər dedim. Əlbəttə, sözlər kifayət etmədi. Həmin gün təsirlənib bir yazı da yazdım. Zəng edib təşəkkür etdi.

Opera sənətinin inkişafı məni ta erkən yaşlarımdan düşündürüb. Həmişə düşünmüşəm, görəsən, bu gözəl sənətin davamçıları kimlər olacaq. Bu gün artıq mən qürur və böyük fəxarət hissi ilə deyə bilərəm ki, Azərbaycan Milli Konservatoriyasının "Milli vokal" kafedrasında Azərbaycanın opera səhnəsi üçün faydalı, hava-su kimi gərəkli səslər var. İstedadlar var. Əlbəttə, ustadları, müəllimləri əsl sənət xiridarları olduqlarından bu istedadlar meydana gəlib.

Azərbaycan Milli Konservatoriyasının bir ali təhsil ocağı olaraq missiyalarından ən başlıcası Azərbaycan musiqi sənətinin inkişafı, onun nəsillərdən-nəsillərə olduğu kimi yetirilməsidir. Sənətkar müəllimlər sırasında Əməkdar artist Zenfira İsmayılovanın öz dəst-xətti, öz pedaqoji yanaşması ilə seçilir. Sənətkar olmaq hələ gözəl pedaqoq olmaq anlamına gəlmir. Əsil pedaqoq duyğusu və sevgisi Zenfira xanımın əsas xarakterizə edən cəhətlərdən biridir. Böyük sənətkar olsa da, o, öz şagirdlərinə meydan verəndə, səhnə bəxş edəndə çox sevinir. Onlarla işləməyi çox sevir. Tələbələri onun güzgüsü kimidir. Onun sənətini çox mənimsəyən də var, buna çalışan da. Amma əsas odur ki, hamısı istedadlı və çalışqandır.

Onları yaxşı ifaçı kimi yetişdirməyi özünə bir borc bilir. Yetişdirdiyi tələbələr hazırda da müxtəlif teatr kollektivlərində aparıcı solist kimi çalışır və müxtəlif yerli və beynəlxalq müsabiqələrdə yüksək səviyyədə çıxışlar edirlər.

Zenfira İsmayılova Azərbaycan vokal məktəbinin inkişafı üçün əlindən gələni əsirgəməyən, tələbə və müəllim kollektivi arasında professional, qayğıkeş, əzmkar müəllim kimi sayılıb-seçilir.

Çox sonralar mənim üçün məlum olur ki, Zenfira İsmayılovanın öz müəllimləri də onun böyük səhnəyə gəlməyində əsas rol oynayıblar. Bu barədə ondan soruşanda böyük sevgi ilə müəllimlərindən və sənət yolundan söhbət açır. Əlbəttə, müəllimlərini sənətə gəlişində güclü dayaqlardan sayır, qazanılan uğurlar üçün onların böyük rolu olduğunu dilə gətirir. Bu cür gözəl müəllim olmaq üçün gözəl müəllimlərin olmalıdır.

Orta məktəbdə balaca Zenfiraya nəğmədən dərs deyən Firəngiz müəllimə onun ürəyində olan sənət qığılcımını üzə çıxarıb. Hələ kiçik yaşlarından, məktəb illərində isə məktəblilər arasında, hətta şəhər miqyasında keçirilən tədbirlərin aparıcı solisti olur, xalq mahnılarından tutmuş bəstəkar mahnılarınadək kiçik səhnədə tamaşaçılar qarşısında həvəslə ifa edərmiş. Onun ifası artıq könüllərə yol tapırdı. 1987-ci il idi. Sumqayıtdakı 10 nömrəli orta məktəbi bitirib sənədlərini Bakıda A. Zeynallı adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbinin vokal şöbəsinə təqdim edir. Həyəcanlı imtahan günü gəlib çatır. Zenfira İsmayılova Fikrət Əmirovun “Sevil” operasından Sevilin ariyasını hazırlayır, radio ifasının köməyi ilə əsəri öyrənmiş, əsərin bütün xırdalıqlarını mənimsəmişdi. Özünü bu imtahana tam hazır bilsə də, gənc ifaçı qəribə bir halla qarşılaşır: ifasını həddindən artıq bəyənmiş müəllimlər imtahanın nəticələrində onu musiqi məktəbinə qəbul etməmişdilər.

Məyus halda sənədlərini götürüb küskün halda getməyə hazırlaşan gənc Zenfiranı gələcəkdə onun sənət həyatında böyük rol oynayan Sevda Məmmədova qucaqlayır və ona bildirir ki, o, çox gözəl ifa etdi, mütləq onun sinfində təhsil almalıdır. Elə o gündən Sevda Məmmədovanın sinfinə gedib, ondan vokal sənətinin sirlərini hələ tələbə olmadan öyrənməyə başlayır. Bir il sonra artıq tələbə olur. Tələbə olduğu dövrdə Sevda Məmmədova ilə birgə Azərbaycan və Avropa bəstəkarlarının əsərlərini sevə-sevə öyrənir,  konsertlərdə isə səhnə mədəniyyətini qavrayır. Daha bir müəllimindən də danışmağı özümə borc bilirəm. Bu da istedadlı vokal ifaçısı Zenfira İsmayılovanın musiqi akademiyasında təhsil aldığı dövrdə sevimli müəlliməsi Elmira Bağır qızı Quliyevadır. O dövrdə orada tanınmış vokal müəllimlərindən biri idi. Gənclər onun sinfində təhsil almağa maraq göstərirdilər. Elmira xanım təhsilini Estoniyada, Tallin Konservatoriyasında başa vurmuşdu. Klassik musiqinin sirlərinə dərindən bələd idi, vokal texnikasını gənclərə məharətlə aşılayırdı. O da bütün ömrünü müəllimlik fəaliyyətinə həsr etmiş bir müəllim idi. Bəli, essemin qəhrəmanının hələ tələbə ikən qazandığı bütün uğurlarında daima yanında olan vokal müəllimləri — Sevda Məmmədova və Elmira Quliyevanın çox böyük rolu olub. Artıq özüm üçün bu möhtəşəm müəllim-tələbə münasibətlərinin sirrini tapmışdım: gözəl müəllim olmaq üçün mütləqdir ki, sənin də ustadın gözəl olsun. Əlbəttə, Elmira Quliyeva və Sevda Məmmədovanın pedaqoji fəaliyyətində bir çox sənətkarlara yol göstərilməsi, böyük səhnəyə yol almaqda kömək etmələri danılmazdır. Zenfira İsmayılova da o dövrdə Azərbaycan opera səhnəsinə yeni bir nəfəs kimi doğuldu. Bu gün onun Azərbaycan səhnəsində doğulmasına, parlamasına təkan olan məhz müəllimləri olmuşdur. Ürəyimdə bütün düyünlər çözüldü, bütün suallara cavab tapıldı. Müəllim şəcərəsinin layiqli davamçısı, bu gün 60-cı baharını yaşayan gözəl ifaçı, müəllim Zenfira İsmayılova haqqında söhbətə davam edirəm.

Bilirik ki, 90-cı illər Azərbaycan incəsənətinin bütün sahələrində olduğu kimi operada da durğunluq dövrünü yaşayırdı. O dövrdə Elmira Quliyeva sevimli tələbəsini ikinci kursda oxuyarkən, 1992-ci ildə Akademik Opera və Balet Teatrına aparır, teatrın səhnəsinə çıxarır. Tanınmış musiqiçilərin qarşısında bir neçə əsər oxuyan gənc vokalçını orada 10-12 nəfər ifaçının içindən seçib işə qəbul edirlər. Tələbə ikən teatrda işə qəbul edilən gənc vokalçı ikiqat məsuliyyət hiss etməyə başlayır. Beləliklə, sehrli səhnə həyatı başlayır.

Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında uzun illər çalışan ifaçı Azərbaycan və Avropa bəstəkarlarının əsərlərində baş rolları ifa edir. İlk ifası Müslüm Maqomayevin “Şah İsmayıl” operasında Gülzar obrazı olur. Dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin “Koroğlu” operasında Nigar, “Arşın mal alan” əsərində Gülçöhrə, Fikrət Əmirovun “Sevil”ində Sevil, Vasif Adıgözəlovun “Natəvan”ında Natəvan,

Rucero Leonkavallonun “Payatsı” (məzhəkəçilər) operasında Nedda, Cakomo Puççininin “Madam Batterflay” operasında Madam Batterflay, Sergey Raxmaninovun “Aleko” operasında Zemfira, Pyetro Maskanininin “Kavaleria rustikana” operasında Santuzza rollarını ifa edir. Biri-birindən fərqli, rəngarəng obrazlar yaradır.

Bir çox mühüm dövlət tədbirlərində iştirak edir, qastrol səfərlərində çıxış edir. 1998-ci ildə Üzeyir Hacıbəyovun “Arşın mal alan” operasının premyerası baş tutur. Zenfira İsmayılova Gülçöhrəni ifa edir. Tamaşaya ümummilli lider Heydər Əliyev də təşrif buyurur. Azərbaycan mədəniyyətinin gələcəyinə dəyər verən uzaqgörən Ümummilli Lider tamaşanı çox bəyənir. Gözəl ifaçını qiymətləndirərək sərəncam imzalayır. Tamaşanın səhəri Ulu Öndər Heydər Əliyevin sərəncamı ilə əzmkar vokal ifaçısına Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti adı verilir.

Eyni zamanda sənətinin zirvəsində olan gənc ifaçı ölkəmizin mədəniyyətini başqa dövlətlərin səhnələrində təbliğ edir. TÜRKSOY-un təşkil etdiyi beynəlxalq proqramların iştirakçısı olur. O dövrdə TÜRKSOY Üzeyir Hacıbəyovun “Koroğlu” operasını bir çox türkdilli ölkələrin opera teatrlarında tamaşaya qoyulması məqsədilə səhnələşdirir və Zenfira İsmayılova Nigar obrazına təsdiq olunur. Qırğızıstan, Qazaxıstan və Türkiyədə bu tamaşada iştirak edir. Respublikamızda Cəfər Cabbarlı əsərlərinin ən gözəl tamaşası müsabiqəsində məhz onun baş rolda olduğu “Sevil” operası qalib gəlir. Ən gözəl qadın rolunun ifaçısı kimi Zenfira İsmayılova, kişi rolunun ifaçısı kimi isə Xalq artisti Azər Zeynalov seçilir.

Tamaşa yadımda idi. “Sevil” operası ən baxılan opera tamaşalarından biri idi. Mənim də dəfələrlə getdiyim tamaşada  Sevil obrazı İndi də  gözümün önündədir. Tamaşaçı sevgisini qazanmaq həm aktyorluq məharəti, həm də peşəkar ifa tələb edirdi. Hətta mən getdiyim bir neçə opera tamaşası içində məhz həmin əsəri dəfələrlə xatırlayıram.

2002–2005-ci illərdə Türkiyə Cümhuriyyəti Antalya Dövlət Opera və Balet Teatrına baş solist kimi dəvət alır və 3 il müqavilə ilə orada çalışır. 2007–2014-cü illər ərzində Prezident mükafatına layiq görülür.

Zenfira İsmayılova pedaqoji fəaliyyətinə 2011-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində başlamışdır. 2015-ci ildən bugünədək isə Azərbaycan Milli Konservatoriyasında pedaqoji fəaliyyət göstərir. 2019-cu ilin oktyabr ayında Türkiyə Cümhuriyyətinin Hacettepe Konservatoriyasının dəvəti ilə vokal ixtisası üzrə master dərsləri təşkil edir və çox uğurlu nəticələr əldə edir. Eyni zamanda Üzeyir Hacıbəyovun 140 illiyi çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin təşkil etdiyi ustad dərsində də ustad kimi iştirak edib. Bütün bu əzmkar, peşəkar vokal ifaçısı və müəllim yoluna nəzər saldıqca Azərbaycan mədəniyyəti və incəsənətinin bu sayaq sənətkarlarla çox əmin əllərdə olduğu aydın olur.

Onun haqqında yazarkən səhnədən erkən yaşlarda ayrılan və istedadını, daxilindəki yanar sənət ocağını öz tələbələrinə həsr edən böyük bir insanlıq hiss etdim.

İndi sevimli müəllim, uğurlu vokal ifaçısı, mehriban, qayğıkeş insan Zenfira İsmayılovanın 60 yaşı tamam olur. Bu il onun üçün yubiley ilidir.

Azərbaycan Milli Konservatoriyasının yeni və son dərəcə uğurlu olan “Nəsillərin dialoqu” layihəsinin bugünkü buraxılışında Bakıya möhkəm yağış yağır. Nə olsa da, hazırlaşıb getməliyəm, deyə düşünürəm. Bir neçə səbəbdən öncə işin içində sevimli müəllimimiz Zenfira xanım və onun bir-birindən istedadlı tələbələri var. Gəldiyimdə çox həyəcanlı idi, məşq edirdi. Bir az keçmir havanın necəliyindən asılı olmayaraq zal tamaşaçılarla dolur. Azərbaycan Milli Konservatoriyasının rəhbərliyi, müəllim və tələbələri də gəlir.

Tamaşa boyu Zenfira müəllimə öz müəllimi ilə birgə ifaları dinləyir. Sonda özü də bir qədər ifa edir. Çünki layihənin qanununa görə mütləq ustad özü iştirak etməlidir. Bəlkə də bu məqaləni yazma səbəbim də məhz bu anla bağlıdır. Aman Allah, elə həmin an Zenfira İsmayılova Fikrət Əmirovun “Mən səni araram” musiqi əsərini ifa edərkən içimdə çox qəribə hisslər baş verdi, sanki ruhum çırpınmağa başladı. Bir xiffət, bir həsrət — bu cürmü anlatılar... “Mən səni araram” misrasını ifa edən Zenfira xanım sanki bu ifa ilə insanı yox, insanın ruhunu qucaqlayır. Onun daxili aləminə, iç dünyasına təsir edir. Əlbəttə, bu cür sənətkarlarla eyni dövrdə, eyni şəhərdə yaşamaq belə xoşbəxtlikdir.

Gözəl və sevimli insan olan, peşəkar pedaqoq, görkəmli, yaddaqalan obrazlar yaradan vokal ifaçısı, uğurlu sənətkar, Respublikanın Əməkdar artisti Zenfira İsmayılovanı 60 illik yubileyi münasibətilə ürəkdən təbrik edirəm. Ona ürəyinin, tələbləri ilə və öz yaradıcılığı ilə bağlı bütün gözəlliklərə yetməyi diləyirəm. Təvəqqəm budur ki, o həzin ürəklərə yol tapan səsindən biz adi insanları məhrum etməsin.

Çünki insan övladı ömrü olduqca axtarır — kimisi səs, kimisi də bir hənirti. Elə bəlli musiqi əsərinin sözlərində olduğu kimi arayır, axtarır.

Azərbaycan Respublikasının musiqi mədəniyyəti uğrunda göstərdiyi danılmaz xidmətlərinə görə qürur duyduğumuz Zenfira İsmayılova, yubileyiniz mübarək!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.04.2026)

İsa Həbibbəyli,

AMEA-nın prezidenti, akademik.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Məlum olduğu kimi, 26 fevral – 6 mart 1926-cı ildə keçirilmiş Birinci Bakı Türkoloji Qurultayda türk dünyasının dörd bir tərəfindən gəlmiş nümayəndələrin sırasında Yakutistanın da təmsilçiləri olmuşdur. Tədqiqatçıların araşdırmalarına görə yakutları təmsil edən İsidor Baraxov və onunla birlikdə olan nümayəndələr Yakutiyadan - Sibirdən Moskvaya və oradan da Azərbaycana gəlib çıxmaq üçün uzun bir yol keçmişlər.

İsidor Baraxovun Birinci Türkoloji Qurultaydakı çıxışı, mövqeyi böyük maraq doğurmuş, bəzi məqamlarda isə müzakirə mövzusuna çevrilmişdir. İsidor Baraxov Birinci Bakı Türkoloji Qurultayda ortaq latın əlifbasına keçid məsələsində aydın mövqe nümayiş etdirmişdir. Yakut xalqının böyük oğlu hətta Birinci Türkoloji Qurultay öz işini 6 martda bitirdikdən sonra da bir neçə gün Bakıda qalaraq, Azərbaycan yazıçıları və elm adamları ilə görüşüb, əlaqələr yaratmışdır.

Bu faktlar ilk növbədə Azərbaycanda yakut xalqına və Yakutistana bəslənilən marağı  artırmışdır. Bunun nəticəsidir ki, Birinci Türkoloji Qurultaydan sonra Azərbaycan türkologiyasında yakutlarla bağlı müəyyən araşdırmalar özünə yer almağa başlamışdır. XX əsr ərzində Azərbaycanda aparılmış türkoloji tədqiqatlarda tarixi-müqayisəli şəkildə olsa da yakutlar mövzusuna diqqət yetirilmişdir. Bununla belə, etiraf etməliyik ki, türk dünyasında Yakut türkləri haqqında tədqiqatlar daha çox dilçilik istiqamətində olduğu üçün əsasən birtərəfli xarakter daşımışdır. Və buna görə Azərbaycanda da Yakutistan barəsində məlumatlar çox deyildir.

Təcrübəli jurnalist Aida Eyvazlı Göytürkün “Sahaya” adlandırdığı kitab Azərbaycanda müstəqillik dövründə Yakutistan haqqında yazılmış geniş həcmə malik olan ilk sistemli və ümumiləşdirilmiş publisist əsərdir. Türk dünyasına həsr edilmiş çoxsaylı kitabların, məqalələrin, ssenari mətnlərinin müəllifi olan Aida Eyvazlı Yakutiyada səfərdə olmuş, bu xalqın gerçək həyatı, tarixi, folkloru və etnoqrafiyası haqqında geniş məlumatlar əldə etmiş, əlaqələr yaratmışdır. “Sahaya” adlandırdığı kitab Aida Eyvazlının Yakutistan təəssüratları və jurnalist araşdırmalarının işığında meydana çıxmış çoxplanlı bir əsərdir. Bu kitabı Aida Eyvazlının Yakutistan dastanı da adlandırmaq olar. Qədim adı Sahaya olan Yakutistanın tarixi, coğrafiyası, əhalisi, məşğuliyyəti, yakut türklərinin folkloru, etnoqrafiyası Aida Eyvazlının kitabında əsas faktları və özünəməxsus xüsusiyyətləri ilə birlikdə təqdim olunmuşdur. Aida xanım görkəmli yakut şairi Nikolay Yeqoroviç Vinokurov-Ursunla müsahibəsini də nəzmlə yazılmış dastan kimi qələmə almışdır. Azərbaycan publisisti ilə yakut aliminin dialoqu həm ideya-məzmununa, həm də vüsətinə görə kiçik mənzum dastan təəssüratı yaradır. “El anasının sirrini danışan Ursun ağa” adlandırılan mənzum poema dərin mənaya malik olan poetik Yakutnamədir. Klassik Oğuznamələrdəki xalqların tarixini və taleyini rəvayətlər əsasında təsvir etmək ənənəsi səpkisində yazılmış bu “kiçik dastan”da Aida xanımla Ursun ağanın deyişməsi vasitəsilə Yakutistanın epoxal obrazı canlandırılmışdır. Nikolay Yeqoroviç Vinokurov - Ursun adlı şairin dilindən deyilmiş aşağıdakı mətləblər yakut xalqının mənşəyi, təkamül prosesləri və milli xüsusiyyətlərini ümumiləşdirilmiş şəkildə ifadə edir:

Köçəri deyilik, Tanrı əmridir:

Yığışıb Xəzərin göy sahilindən

Səcdə etmək üçün qurda gəlmişik.

Bizi hifz eyləyib Göy Səma daim,

Onunçun bu soyuq yurda gəlmişik.

... Bizim inancımız Tanrı inancı,

Bizim dinimiz də Tanrı dinidir.

Biz məbəd qurmadıq, saray tikmədik,

Bizimçin təbiət məbəd kimidir.

...Skif babaların, sak babaların

Kurqan məzarları yaddaşımızdır.

Xəzər sahilində yaşayan türklər

Orda xanlıq quran yurddaşımızdır.

Təqdim etdiyimiz poetik parça yakut xalqının talenaməsi, “Sahaya” kitabının mahiyyətini mənalandıran şaman monoloqu kimi səslənir.

Saxa - yakut türklərinin görkəmli yazıçısı, repressiya qurbanı olmuş Platon Oyunskinin “Qırmızı Şaman” əsərinin Aida Eyvazlı tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcüməsinin böyük ədibin ev muzeyində keçirilmiş təqdimatı ilə başlayan Sahaya dastanının Yakutistanda milli bayram səviyyəsində qeyd edilən İssıax - Günəşə səcdə mərasimi ilə davam etdirilməsi hadisəsinin təsviri bu “əbədi buzlaqlar diyarı”nın obrazını təsvir etməyə imkan yaradır. Ərazi etibarilə Avropadan üçdə iki, Fransadan beş, Böyük Britaniyadan on üç dəfə böyük olan, almaz istehsalına görə dünyada birinci yerdə duran bu ecazkar buzlaqlar və buzlu Şimal qütbü ölkəsinin bənzərsiz təbiəti və iqlimi, qədim və müasir yaşayış məskənləri, adət-ənənəsi, iqtisadi imkanları, təsərrüfat həyatı Aida Eyvazlının qələmində elmi-publisist üslubda bütün reallıqları ilə birlikdə təsvir olunmuşdur. Müəllif eyni zamanda qarşılaşdığı insanların da: Saxa Respublikası Parlament sədrinin müavini Aleksandr Jirkov, Saxa Yazıçılar İttifaqının sədri Natalya Xarlampyeva, tanınmış yazıçılar Pavel Xaritonov, Nikolay Vinokurov-Urşun, Saxa parlamentinin deputatı Əliş Məmmədov, bolşeviklər tərəfindən Orconikidze adlandırılan Xandalas Ulusunun adını özünə qaytaran Saxa Yakutiya Respublikasının ilk Prezidenti olmuş Mixail Nikolayev və başqalarının “tale romanı”nı canlandırmaqla bu ölkədəki ictimai-siyasi və ədəbi-mədəni mühit haqqında obyektiv fikir formalaşdıra bilmişdir.

Aida Eyvazlı Yakutiyanın Şaman dünyasının real görüntülərini təsvir etməklə Azərbaycan oxucusunun gözü qarşısında Şaman mifologiyasının həyati əsaslarını göstərmişdir: “Şamanın əynindəki xalatı inək dərisindən tikilib... Şamanın xalatının qollarına, ətəklərinə tel-tel kəsilən saçaqlar əlavə olunub. Üstündə quş, balıq formasında kəsilmiş heyvan siluetləri, müxtəlif ilgəclər, bəzəklər, qotaz kimi doğranmış dəri hissələri, muncuqlar, saplar, iplər... vardır. Quş ona göylərdən xəbər gətirir, balıq suyun dibindən... Şaman paltarın altından heç nə geyinmir ki, bədən yerdən, göydən gələn enerjini ala bilsin. Ocaq da cırıl-cırıl yanmağındadır. O, əlindəki dovşan ayağına bənzəyən bir əşya ilə dəfini çalmaqla yanaşı, ocağın ətrafında kamlal (dua – İ.H.) edir. Kamlal etdikcə həm də əynindəki xalatın üstündə olan əşyalar bir-birinə dəyib, əcaib-qəraib səslər çıxarırlar. Sanki Şamanın bütün bədəni titrəyir. Deyirlər ki, təmizləmək istədiyi adamın içi, yolu və ya tapşırığı ağır olanda, Şaman bəzən huşunu itirir, onun ətrafına qar yağır, bədəni buza dönür, kirpikləri belə buz bağlayır.

Şaman kamlal etdiyi, yəni adına ocaq qurduğu adamların adını çəkərək, dəfinə döyməkdə davam edir. Və birdən əynindəki dovşan ayağına oxşayan tüorexi – dəfi döyəcləyən aləti qeyri-ixtiyari olaraq kənara tullayır. ...Tüorex yuxarıya açılan ovuc içi kimi yerə düşdü. Tüorex üzü yuxarı düşəndə “Çaxçı” dedi. Demək sənin yolun açıqdır, bütün pis nəfəs və gözlərdən təmizlənmisən. Tüorex üzü aşağı, adamın əlinin üstü kimi düşəndə isə “Mokküor”, yəni dava, pislik deməkdir. Demək, sənin yolunda hələ nəfis və rəzil adamlar vardır. Ancaq o çətin yolu olan birimiz üçün Şaman sözün əsil mənasında əziyyət çəkdi, tüorexi bir neçə dəfə tulladı. Hər dəfə tüorexi tullayandan sonra …“Çaxçı” deyirdi... Kamlal ayini  başa çatdı.”

Saxa-Yakut türklərinin Günəşə Səcdə- Issıax bayramı və onun rituallarını da ilk dəfə Aida Eyvazlı Azərbaycan cəmiyyətinə təqdim edir. Buzlu Şimal Qütbündə keçirilən Günəşə Səcdə el bayramı ilə bizim Novruz bayramında tonqallar qalamaq mərasimi arasında müəyyən paralellik tapmaq olar. Aida Eyvazlının təqdimatında həm də İssıax bayramının aparıcı siması olan Alqıskitlə Azərbaycan folklorunun baş qəhrəmanı Dədə Qorqudun funksiyaları arasındakı doğmalığın təzahürləri də nəzərə çatdırılır. Eyni zamanda, “Sahaya” kitabındakı “İssıax bayramı, Günəşə Səcdə” parçalarında təsvir edilən Yakutistandakı Sardana çiçəyi Azərbaycandakı Novruzgülü, Anadoludakı Kardələni xatırladır. Həm də sanki Yakutistan ölkəsi özü də “Qədim Buzlar Ölkəsi”nin Sardana çiçəyidir.

Aida Eyvazlının Yakutistana ikinci səfərində keçirilən “Böyük qarın alqışı” beynəlxalq poeziya festivalı haqqında yazdıqları ilin ilk qarını şeirlə salamlama mərasimi kimi təqdim olunur. “Tanrının ağ duası” - ilk qar, Qurd ürəkli şairə – xakas qızı Natalya Axpaşova, “Xomusla ifa edilən boğaz mahnıları”, Ağ şaman duaları haqqında oxuduqlarımız Yakutistanın təkrarsız obrazını əlvan şaman geyimləri kimi bəzəyir. Aida Eyvazlının Saxa Respublikasının Uzaq Şərq Federal Vilayəti üzrə daimi nümayəndəsi Sergey Dmitriyeviç Nikonovla və məzar daşlarının yazılarını oxuyan arxeoloq Vasili Popov ilə müsahibələri fonunda Yakutiyanın eramızdan əvvəlki III-I minilliklərdən başlayan keşməkeşli qədim tarixi və inkişaf yolu, mədəniyyəti və etnoqrafiyası, haqqındakı məlumatları və araşdırmaları “Sahaya” kitabının tədqiqat xarakterli elmi səhifələridir. Yakutiyanın xalq şairi, Bakıda səfərdə olmuş Birinci Türkoloji Qurultayın keçirdiyi Akademiyanın İsmailiyyə binasını ziyarət etmiş Natalya Xarlampyeva ilə aparılan ədəbiyyat söhbətləri Yakutiya Saxa ədəbiyyatının tarixinə və ədəbi simalarının həyatı və yaradıcılığına, yakut şairi Semyon Danilovla dialoq isə onun böyük türk şairi Nazim Hikmətlə ədəbi və şəxsi dostluğuna işıq salır.

Aida Eyvazlının Birinci Bakı Türkoloji Qurultayda iştirak edən Yakutistan heyətinin səfəri haqqında əldə etdiyi aşağıdakı məlumatlar da Azərbaycan elmi ictimaiyyəti üçün maraqlı və əhəmiyyətlidir: “O, (Natalya Xarlampyeva – İ.H.) 1925-ci ilin dekabrında Yakutskidan yola çıxaraq Bakıya gələnləri – yakut əlifbasının yaradıcısı, dilçi və ictimai-siyasi xadim İsidor Baraxov, Anempodist Safronov – Almapa, şair-türkoloq Aleksey İvanov - Künde,  nümayəndə heyətinin rəhbəri, şair Aleksey Kulakovski-Eksekülex yad edirdi. Onlar Bakıya Türkoloji Qurultayda iştirak etmək üçün yola çıxmışdılar… Yakutiyanın və türk dünyasının bu dahi oğulları 2 aya atla İrkutska gəlib çıxırlar. İrkutskdan isə qatarla Moskvaya çatırlar. Nümayəndə heyətinin rəhbəri Aleksey Kulakovski ağır xəstələnir. Onu xəstəxanaya yerləşdirirlər. Üç nəfər böyük yakut oğlu yola davam edib, fevral ayında Bakıda keçirilən I Bakı Türkoloji qurultayına yetişirlər… Bizim dilçilərimiz və ədəbiyyatçılarımız I Qurultaya Yakutiyada yaşamış polyak əsilli sürgün Edvard Pekarskinin “Yakut-rus dili lüğəti”ni gətirmişdilər. Çünki o böyük kişilər ortaq əlifba yaratmaq istəmişdilər. Böyük Mustafa Kamal Atatürk də ərəb əlifbasından Türk əlifbasına keçəndə “Yakut-Rus dili lüğəti”ni istəmişdi”. 

Saxa – Yakut teatrının baş rejissoru, Yakutistan prezidentinin müşaviri Andrey Saviç Borisovla müsahibə isə bu Əbədi Buzlaqlar Ölkəsinin mədəniyyəti ilə daha dərindən tanışlıq üçün geniş imkan yaradır. Aida Eyvazlı Göytürk Yakutistanın bu görkəmli mədəniyyət xadiminin Azərbaycan xalqının Ümummilli lideri Heydər Əliyev haqqındakı təəssüratlarını da qələmə alıb, oxuculara çatdırmışdır. Uzaq-soyuq Yakutistandan olan mədəniyyət xadiminin Ulu Öndər Heydər Əliyev haqqında aşağıdakı təəssüratları Azərbaycan xalqı üçün doma və isti düşüncələrin yadda qalan ifadəsi kimi mühüm əhəmiyyətə malikdir: “Mən Heydər Əliyevlə görüşmüşəm. Və o görüşü heç vaxt unutmayacağam. Səhhətində müəyyən problemlər olmasına baxmayaraq, TÜRKSOY adından gələn qonaqları qəbul etməyə zaman tapmışdı. Məndən başqa üç naziri də tanıyırdı. Mən özümü təqdim edib, Saxa Respublikasından gəldiyimi söylədim! Mənə diqqətlə baxıb soruşdu: - İndi haradadır Mixail Yefimoviç?

Dedim ki, Rusiya Federasiyasında məsləhətçidir.

Mənim bu sözümün cavabında: - ləyaqətli insandır - dedi.

Mən onun “ləyaqətli insandır” sözünün intonasiyasını heç vaxt unutmadım.

İlk və son dəfə Heydər Əliyevin dilindən eşitdiyim “ləyaqətli insanlar” sözünün bu qədər temperamentlə və layiqincə söylənilməsini eşitməmişəm. O, bu sözü Mixail  Nikolayevin  özünə yaraşan tərzdə söylədi.

O tədbirlər çərçivəsində teatrlardan birində Qara Qarayevin yubileyi də keçilirdi… Konsertin sonunda Heydər Əliyev səhnəyə qalxdı. Mən onun hər bir artistlə necə şahanə görüşdüyünü gördüm. Onun konsertmeystr və maestro ilə görüşməyi, onlarla söhbəti və diqqəti də mənə çox maraqlı göründü. …Möhtəşəm və əvəzolunmaz bir insanı kəşf etdim.

…Bir axşam isə taksi ilə gəzməyə çıxdım. Bizim səfərimiz olan ili Prezident seçkiləri keçirilməli idi. Sürücüdən soruşuram ki, kimi seçəcəksiniz, kim seçiləcək? O düşünmədən cavab verdi ki, əlbəttə, Heydər Əliyevi! Mən Heydər Əliyevin səhhətində bir qədər çətinliklərin olduğunu xatırlatdım. Bilirsiniz, sürücü mənə nə dedi? Dedi ki, təki nəfəsi gəlsin, bəsimizdir! …Mən bu cavabda xalqın məhəbbətini gördüm”.

Məşhur yakut yazıçısı, “Çingiz xanın hökmü ilə” romanının müəllifi Nikolay Loginovun ana vətəni Yakutistan haqqındakı vətənpərvərlik dərsləri, Yakut xalqının tanınmış yazıçısı, Platon Oyinskinin nəvəsi Yelena Kuorsunnaxla, Şuşada tablo çəkmək istəyən Vyaçeslav Yaroyevlə müsahibələr də Yakutistan dastanının ədəbiyyat və mədəniyyət səhifələrinin təqdimatından yoğrulmuşdur.

“Yakutiyanın təbiəti” Aida Eyvazlının Yakutistan dastanının zirvəsidir. Yakutiya Buzlaqşünaslıq İnstitutunun hesablaşmalarına görə dağ silsilələrinin ətəklərindəki buzlaq qatının 50 metr dərinliyə malik olması haqqındakı rəsmi elmi məlumatlar və buz qatlarının altında hələ də tapılmaqda davam edən mamontların cəsədlərinin qalıqları bu yerin təbiət zənginliyi ilə yanaşı, qədimliyini də nümayiş etdirir: “Yakutiyalılar bu əbədi buzlaqların alt qatından bu gün də dünyanı heyrətə gətirən tapıntılar aşkar edirlər. Onlardan biri də min illər bundan əvvəl yaşamış mamontlardır. Üç milyon kvadratmetr sahəsi olan bu buzlaqlar ölkəsində az qala hər yerdən mamont qalıqları tapılır. İlk dəfə Yakutiyada mamont qalıqları 1799-cu ildə tapılıb. Bu gün Yakutsk şəhərində Şimal-Şərq Universitetinin nəzdində Lazerev adına Mamont muzeyi fəaliyyət göstərir. Muzeydə 2 mindən artıq mamont qalıqları nümayiş etdirilir. Həmçinin 30 min il yaşı olan Tiryaxtyax mamontunun skeleti nümayiş olunur… Ən sonuncu tapılan mamontun 49 min il bundan əvvəl bu ərazilərdə yaşadığı təsdiq olunub. Alimlər belə hesab edirlər ki, soyuq diyarlara gəlib çıxan mamontlar vaxtilə Xəzər hövzəsində yaşayıblar. Xəzər hövzəsindəki tüklü mamontlar onların əcdadlarıdırlar”.

“Saxaya” kitabında xomus musiqi aləti, daş və taxta üzərində oyulmuş təqvimlər, at ilxıları, “At tanrısı” və “At kultu” haqqındakı mifologiya, yakutların ovçuluq sənəti, buzlaqlar diyarında balıq ovu, nəhayət, saxaların bənzərsiz süfrəsinin təqdimatı Yakutistan dastanının pozulmaz naxışları, ekzotik səhifələridir. Ən nəhayət, “Saxaların tanrıçılıq inancı”na həsr edilmiş oçerkdə səsləndirilən fikirlər Yakutistan dastanının bütün genişliyi ilə yaddaşlara yazmağa xidmət edir.

Yakutistanın xalq yazıçısı Safran Danilovun: mən kiməm saxalı, yaxud Yakut? – sual ətrafındakı fikirləri, açıqlamaları Yakutistan dastanını möhtəşəm finaldır. Suala verilmiş cavab təkcə yakutlar üçün deyil, bütövlükdə türkologiya elmi üçün də əhəmiyyətlidir.  Aida Eyvazlı Göytürkün açıqlamasında aydın olur ki, Yakutistan Respublikası yerli əhalisinin millət olaraq adı Saxa türkləridir. Lakin “parçala, hökm sür” siyasəti üstündə qurulmuş Çar Rusiyası kimi, SSRİ adlanan imperiyada Yakutistanın kənar uluslarının əhalisini “Saxa”, mərkəzi vilayətlərin əhalisini isə “yakut” adlandırmaqla onları süni surətdə bir-birindən ayırmışdır. Hələ indi də “Saxa türkləri” və “Yakut türkləri” ifadələri paralel olaraq işlədilməkdədir. 

Nəticə olaraq, deyə bilərik ki, Aida Eyvazlı Göytürkün “Sahaya” kitabı ilə Yakutistanın publisist dastanını yaratmışdır.”Sahaya” kitabı Yakutistanın publisist pasportudur. Kitabda Aida Eyvazlının jurnalist araşdırmalarına aid olan çoxsaylı məqamlarda o, elmi-publisist yanaşmaları ilə diqqəti cəlb edir. Kitabdan Yakutistanın tarixi, coğrafiyası, saxa türklərinin dili, şamanlar, mamontlar haqqındakı məlumatlar elmi xarakter daşıyır. Yakutistanın yazıçı və şairlərinə, elm adamları və mədəniyyət xadimlərinə həsr edilmiş oçerklərdə də Aida Eyvazlı elm faktorundan bacarıqla və yaradıcılıqla istifadə etməyi bacarmışdır. Aida Eyvazlı Yakutistanın bir çox ictimai-siyasi xadimlərinin, yazıçı və şairlərinin, tanınmış elm və mədəniyyət adamlarının yığcam şəkildə dolğun portretini yaratmışdır. Bu cəhətdən “Sahaya” kitabı araşdırmaçı-jurnalist zəhməti ilə və tədqiqat xarakterli araşdırmaların sayəsində meydana çıxmış əhəmiyyətli əsərdir. Bununla yanaşı, “Sahaya” kitabında müxtəlif məqamlarda Aida Eyvazlının qələmindən çıxmış bədii parçalar, şeir nümunələri də yer almışdır. Bundan əvvəl də “Ötükən və Kür Şad” adlı mənzum dastan yazmış, Qazax ədəbiyyatının banisi Abay Kunanbayevin şeirlərini Azərbaycan dilinə tərcümə edərək “Qara sözlər” adlı kitabda oxuculara çatdırmış. Aida Eyvazlının Göytürkün “Sahaya” kitabında da bədii yaradıcılıq nümunələrinin olması onun bu sahədə də özünəməxsus qabiliyyəti malik olduğunu göstərir.

Bizim “Kiçik dastan” adlandırdığımız yakut şairi Nikolay Vinokurov-Ursunla Aida Eyvazlının “Sahaya” kitabındakı poetik dialoqu da müəllifin özü tərəfindən yazılmış orijinal poeziya nümunəsidir. Aida Eyvazlı Yakut ədəbiyyatının klassiki Platon Oyunskinin “Qırmızı  şaman” əsərini də bədii tərcümə kimi dilimizə çevirib, oxuculara çatdırmışdır. Bundan başqa o, kitabda haqqında söz açdığı şair və yazıçıların yaradıcılığından seçilmiş bədii nümunələri məharətlə rus dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə etməklə özünəməxsus bədii istedada malik olduğunu da nəzərə çatdırır. Artıq deyə bilərik ki, Aida Eyvazlı Göytürk Platon Oyunski, Anempodist Sofronov-Alampa, Semen Danilov, Natalya Xarlampyeva, Yelena Koorsunnax kimi yakut şair və yazıçılarının əsərlərinin Azərbaycan dilinə ilk tərcüməçilərindən biridir. O, eyni zamanda ilk dəfə olaraq yakut atalar sözləri və tapmacalarını da dilimizə çevirərək “Sahaya” kitabına daxil etmişdir. Həm yakut ədəbiyyatı əyani təsəvvür yaratmaq və həm də  Aida Eyvazlı Göytürkün bədii tərcüməçilik qabiliyyətini diqqətə çatdırmaq üçün onun Semen Danilovdan etdiyi “Qar” şeirindən bir necə bəndi oxucuların nəzərinə çatdırmağı əhəmiyyətli hesab edirəm:

Gəl sənə söyləyim, ey əziz dostum.

Mən Şimal adamı, qar adamıyam.

Bəyan qar içində dünyaya gələn

Qarda cığır açan yol adamıyam.

…İlmə-ilmə, çarpaz-çarpaz bəzəyib,

Ağ qardan ömrümə bir saray hörüb,

Bu böyük yurdumu, geniş ölkəmi,

Tanrım səxavətlə qara bürüyüb.

Bizim tərəflərdə qar gec əriyir,

Elə bil izini saxlamaq üçün

Mən möhür vururam ayaqlarımla

Sayır addımımı, yoxlamaq üçün.

…Dostum, düşünmə ki, soyuğam,  yadam,

Mən qardan doğulan bir böyük adam.

Qar kimi  bəyazam, qəlbim incədir,

Onun soyuğunda ruhum dincəlir.

Beləliklə, Yakutistan dastanı kimi təqdim etdiyimiz “Sahaya” kitabı Aida Eyvazlı Göytürkün jurnalist araşdırmalarının, publisist istedadının və bədii təfəkkürünün məhsulu kimi meydana çıxmış orijinal əsərdir. İstedadla və böyük zəhmətlə yazılmış “Sahaya” kitabı Aida Eyvazlı  Göytürkün Azərbaycan publisistikasındakı özünəməxsus yerini və mövqeyini əyani şəkildə nümayiş etdirir.

“Sahaya” kitabı Yakutistan haqqında, Saxa türkləri barəsində Azərbaycanda yazılmış ilk geniş həcmli və ümumiləşdirilmiş kitabdır. Məsələnin bu cəhəti kitabda türk dünyası miqyasında da yerini və əhəmiyyətini təsəvvür etməyə imkan yaradır. Aida Eyvazlının “Sahaya” kitabı türk dünyası və türkologiya elmi üçün də zəngin mənbə və faydalı bələdçidir.

Aida Eyvazlının “Sahaya” kitabı Azərbaycan-Yakutistan əlaqələrini tarixi, inkişafı və simaları haqqında da canlı təəssürat yaradır. Yakustan Parlamentinin deputatı olan həmyerlimiz Əbədi Buzlar Ölkəsinin çətin iqlim şəraitində inşaat sahəsində böyük tikinti işləri apararaq nüfuz qazanmış Əliş Məmmədovun çoxcəhətli fəaliyyəti haqqında kitabdan oxuducumuz xoş sözlər milli mənsubiyyəti, dili, adət-ənənələri, qonaqpərvərliyi ilə xalqımıza yaxından Yakutistanla əlaqələrimizi daha da inkişaf etdirmək üçün yeni perspektivlər haqqında düşünməyə əsas verir. Kitab Yakutistanla ədəbi-mədəni və elmi əlaqələrin inkişaf etdirilməsi sahəsində də geniş imkanları olduğunu diqqət mərkəzinə çəkir.

Nəhayət, tam zamanında nəşr edilən “Sahaya” kitabı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə qeyd edilən Bakı Türkoloji Qurultayının 100 illiyinə layiqli töhfədir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.04.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bu dəfə “Maraqlı söhbətlər”də "Əsir düşmüş qadın kimi yaşamaqdansa, ölümü üstün tuturam" deyən şəhid Səma Kərimovanın anasına yazdığı məktub barədə danışacağıq. Rubrikamıza Ramil Cəbrayıl bələdçilik edəcək.

1993-cü ilin martl ayının sonunda ermənilərin geniş hücum əməliyyatları zamanı Səma Kərimova və dayısıgilin maşın karvanı Laçından çıxarkən Kəlbəcər rayonu ərazisində yerləşən tuneldə mühasirəyə düşürlər. 1 yaşlı körpə balası Nurlanə ilə əsir düşən Səma şəhid olmağı üstün tutaraq özünə qəsd edir.

Səma Kərimovanın anasına yazdığı məktub:

“Əziz ana! Məni bağışla. Mənə görə ağlama, bil ki, sənin qızın düşmənə əyilmədi, satılmadı, qürurunu sındırmadı. Burada hər dəfə yadıma düşəndə ki, erməni əlində əsirəm, bədənim uçunur. Bu ləkəni götürə bilmirəm. Bizim əsir düşməyimiz kişilərimizə damğadır. Onlar bizi qəbul etsələr də, biz vətəndə həmişə gözükölgəli gəzəcəyik. Əsir düşmüş qadın kimi yaşamaqdansa, ölümü üstün tuturam. Sənin yanına “girov damğası” ilə qayıda bilmərəm...

Ana, sən bir övlad itirib, əvəzində iki övlad qazanırsan. Mənim balalarımı məni saxladığın kimi saxla. Anaları ol, nənələri ol... Nurlanəmi düşmən əlindən xilas edin. Məni gözləməyin. Öpürəm hamınızı.

Səma.14 may 1993-cü il”.

Bu səhər Səma oyanmamışdı. Xankəndi şəhərində onunla əsir olanların hamı təəccübləndi. Çünki onun yuxusu qaydasında deyildi. Qəribə idi, uzun saçları yatağına dağılmışdı. Axı o yataqda belə saçlarını toplayıb, sancaqla yığırdı. Həftələrdir “Mənə erməni qanı vurmayın, mənə erməni əli toxunmasın” deyən gənc qadının biləyindən axan qan yatağı qırmızıya boyamışdı. O biri əlində isə qanlı saç sancağı var idi. Yaralı, taqətsiz qadın - kim bilir, hansı əzabla sancaqla biləyini deşib, damarlarını dartıb kəsmişdi.

Səma Kərimova şəhid olmağı erməni əsirliyindən üstün tutmuşdu...

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.04.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü Namiq Dəlidağlının Qırğızıstanda “Men ubakıttan utuldum” (“Mən zamana uduzdum”) adlı şeirlər kitabı nəşr olunub.

Qırğızıstan Yazıçılar Birliyi Oş vilayəti bölməsinin tövsiyəsi və həmin bölmənin rəhbəri, Oş Dövlət Universitetinin müəllimi Bermet Zakirovanın rəyi əsasında nəşr edilən bu kitab, eyni zamanda iki qardaş xalq arasında qurulan ədəbi körpülərin möhkəmləndiyini göstərən, sözün sərhəd tanımadığını sübut edən mənəvi bir görüş, qələm adamlarının ədəbiyyata və ulu sözə olan ehtiramının təzahürüdür. Kitabın redaktoru Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü Muqimcon Nurboyevdir.  Şeirləri qırğız türkcəsinə Aykın Mamatova uyğunlaşdırıb.

    Qeyd edək ki, Namiq Dəlidağlının indiyədək “Ağ gecənin nağılı”, “Otel otağından reportaj”, “Əllidə ələnənlər”, “Sevgi sukunti” (“Sevgi sükutu”) (Özbəkistan) adlı şeir kitabları, Şuşa fatehlərindən olan şəhid Sahib Musayevin qəhrəmanlığından bəhs edən “Bitməyən ömrün yarımçıq gündəliyi” publisistik toplusu, eləcə də “Namiq Dəlidağlı – Sözdə görünən adam” portret cizgiləri kitabı işıq üzü görüb. O, həmçinin dörd publisistik toplunun həmmüəllifidir.

Namiq Dəlidağlı eyni zamanda bir çox kitabın redaktoru, tərtibçisi və ön söz müəllifidir. Onun şeir və məqalələri ABŞ, Cənubi Koreya, Türkiyə, Pakistan, Orta Asiya, eləcə də bir sıra Avropa ölkələrinin mətbuatında ardıcıl dərc olunur. Şeirləri həm Azərbaycanda, həm də xaricdə nəşr edilən müxtəlif ədəbi toplularda yer alıb.

“Men ubakıttan utuldum” şeirlər toplusu müəllifin ölkə xaricində nəşr olunan sayca ikinci kitabıdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.04.2026)

Murad Vəlixanov,

 "Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Aprelin 1-i dünyanın bir çox ölkəsində gülüş və ya aldatma günü kimi qeyd olunur. Bu günün mahiyyəti ilə bağlı müxtəlif versiyalar mövcuddur. Bu barədə ən geniş yayılmış məlumatlardan biri də müsəlman qırğını ilə bağlıdır...

XV əsrin sonlarında xristian ordusu Əndəlüs müsəlmanlarının son qalasını mühasirəyə alır. Uzun sürən savaşda müsəlmanlar qəhrəmancasına döyüşürlər. Düşdüyü vəziyyətin çətinliyini anlayan xristian ordusunun komandanı hiyləyə əl atır. 31 mart gecəsi bir əlində Quran, digər əlində İncil qalanın önünə gələrək “bu iki kitaba and içirəm ki, təslim olsanız, bu axşam sizə heç bir şey etməyəcəyəm”, - deyir.

Mühüm görüşlərdən sonra canlarının qurtulması qarşılığında müsəlmanlar qalanı xristianlara təslim edirlər. Səhər, yəni aprelin 1-i xristian komandan bütün müsəlmanların öldürülməsi haqda əmr verir. Ona verdiyi sözü xatırladan müsəlmanlara "mən dünən axşam üçün söz vermişdim, bu gün üçün deyil”, – deyir və onları edam etdirir. O gündən bəri aprelin 1-i xristianlar arasında “Hiylə - aldatma” günü kimi qeyd olunur.

Başqa bir rəvayət isə Fransa kralı ilə bağlıdır. 1564-cü ildə Fransa kralı IX Çarlz ilin 1 yanvar tarixini ilin başlanğıc günü təyin etdi. Bundan əvvəl Avropada ilin ilk günü 25 mart idi. Bu xəbəri eşidənlər etiraz məqsədi ilə köhnə adətlərinə davam edərək aprel ayında şənliklər keçirdilər. Başqaları isə onları aprel axmaqları adlandırdı, 1 aprelə axmaqlar günü adını verdilər.

Ən çox yayılmış versiyanın kökü gedib qədim Romaya çıxır. Romada təxminən 2000 il əvvəl hazırkı gülüş gününə oxşar bayramlar təşkil edilirmiş və bu bayramı ağılsızların günü adlandırırlarmış. Hər şey isə qapı qulluqçularından birinin imperator Konstantinə zarafatla gülüşün dövlətə onun özündən çox fayda verə biləcəyini deyəcək qədər ürəklənməsindən başlayıb. Konstantin ona söylədiklərini həyata keçirmək imkanı verib və xüsusi qərar çıxarıb ki, ilin bir günü Romanı zarafatcıl şəxs idarə etsin. Həmin tarixdə ölkənin hər yerində insanlar gülür və müxtəlif zarafatlar edirmişlər.

Bəzi tədqiqatçıların fikrincə, bu ənənə Qədim Hindistanda meydana gəlib. Hindistanda martın 31-i "Gülüş günü" kimi tarixə düşüb.

Almaniya və Avstriyada aprelin 1-i xoşbəxt olmayan gün sayılırmış. Hesab edirlərmiş ki, bu tarixdə anadan olan adamın həyatda bəxti gətirməyəcək. Ona görə ki, aprelin 1-də İsa Məsihi satan Yəhuda anadan olub. Şeytanın göydən yerə endiyi gün kimi dəyərləndirilən həmin tarixdə kəndlərdə heç kəs işləmirmiş. Həm böyüklər, həm də uşaqlar bir-birilərini aldadaraq əslində yerinə yetirilməsi mümkünsüz olan tapşırıqların arxasınca göndərirlərmiş.

1 apreli gülüş günü kimi qeyd etmək Azərbaycana SSR-dən xatirə qalıb. Hazırda dünya əhalisinin 70 faizi 1 apreli gülüş günü kimi qeyd edir, dost-tanışla zarafatlaşır.

Aprelin 1-nin gülüş günü olmasının Azərbaycanın tanınmış qəzetçisi və yazıçısı, millət vəkili Aqil Abbasa xüsusi aidiyyatı var. Belə ki, Azərbaycanda ən çox lətifə bilən, ən yaxşı duzlu-məzəli söhbətlər edən şəxs məhz Aqil Abbasdır. Və üstəlik, o, aprelin 1-də dünyaya gəlib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“İsmayıl Dağıstanlı Şekspir obrazlarını oynamaq üçün səhnəyə gəlib” - Tanınmış rejissor və pedaqoq Aleksandr Tuqanov deyib bu kəlmələri.

Bu gün geniş potensiala və sənət duyumuna görə kinorejissorların diqqətini çəkən, müxtəlif janrlı 10-a yaxın filmdə yaddaqalımlı ekran obrazları yaradan aktyor, Xalq artisti İsmayıl Dağıstanlının (Hacıyevin) anım günüdür

İsmayıl Dağıstanlı 6 yanvar 1907-ci ildə Qax rayonunun Zərnə kəndində doğulub. Səhnə fəaliyyətinə 1925-ci ildə Nuxa (Şəki) mərkəzi fəhlə-kəndli klubu nəzdindəki dram cəmiyyətində başlayıb. Bakı Teatr Texnikumunda təhsil alıb. 1927-ci ildən eyni zamanda təcrübəçi aktyor kimi Dram Teatrının səhnəsində kütləvi səhnələrdə çıxış edib.

 1930-cu ildən fasilələrlə Dram Teatrında, İrəvan Dram Teatrında (1936–37) işləyib, Dərbənddə təşkil etdiyi Azərbaycan teatrının rejissoru və aktyoru olub. 1938-ci ildən Azərbaycan Milli Dram Teatrının səhnəsində klassik obrazlar silsiləsi yaradıb. Azərbaycan səhnəsində V. İ. Lenin rollarının ilk ifaçısı kimi məşhurlaşıb.

Sənətdə qazandığı uğurlarına görə respublikanın əməkdar artisti, xalq artisti fəxri adlarınına layiq görülüb. Ənvər Məmmədxanlının "Şərqin səhəri" pyesinin tamaşasındakı Kirov roluna görə 1948-ci ildə Stalin mükafatı, İlyas Əfəndiyevin "Mahnı dağlarda qaldı" dramındakı Böyük bəy rolu üçün 1972-ci ildə respublika Dövlət mükafatı ilə təltif olunub.

 Ömrünün son illərində Azərbaycan İncəsənət İnstitutunda kafedra müdiri vəzifəsində çalışıb. Bir neçə aktyor və teatr haqqında kitabları nəşr olunub.

Kinoda debüt (Səbuhi) rolunu “Səbuhi” filmində ifa edən İsmayıl Dağıstanlı Azərbaycan maarifçisi, dramaturqu, filosofu Mirzə Fətəli Axundzadənin prototipini özünəməxsus ifa və jestlərlə yaradıb.

Dövrünün qabaqcıl ideyaları uğrunda mübariz kimi çıxış edən mütəfəkkirin həyat mövqeyini, düşüncələrini inandırıcı göstərməyə nail olub. İstedadlı aktyorun “Koroğlu” tarixi-bioqrafik filmində oynadığı vəzir surəti də orijinal üslub tərzinə görə maraqlı və baxımlıdır.

Filmoqrafiya

1. Abbas Mirzə Şərifzadə

2. Ağasadıq Gəraybəyli (film, 1974)

3. Axşam konserti (film, 1948)

4. Böyük dayaq (film, 1962)

5. Koroğlu (film, 1960)

6. Kölgələr sürünür (film, 1958)-Zahidov

7. Qara daşlar (film, 1956)

8. Qatır Məmməd (film, 1974)

9. Səbuhi (film, 1941)

10. Sovet pəhləvanı (film, 1942)

11. Sualtı qayıq "T-9" (film, 1943)

Təltif və mükafatları

- "Stalin" mükafatı (2-ci dərəcə)

- Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı

- "Lenin" ordeni

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

- "Xalqlar Dostluğu" ordeni

- "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı

- "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı

Fəxri adları

- SSRİ xalq artisti

- Azərbaycan SSR xalq artisti

- Azərbaycan SSR əməkdar artisti

İsmayıl Dağıstanlı 1 aprel 1980-ci ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Azərbaycan muğamlarının, xalq və bəstəkar mahnılarının mahir ifaçısı kimi böyük tamaşaçı rəğbəti qazanan Abdulla Babayev düçünməyin ki, qarabağlıdır, o səbəbdən belə gözəl səsə malikdir. O, Naxçıvan torpağının yetişdirməsidir.

Abdulla Murtuz oğlu Babayev 1924-cü il aprelin 1-də Babək rayonunun Tumbul kəndində anadan olub. 1941-ci ildə orta məktəbi bitirən Abdulla Babayev 1959-cu ilə qədər Naxçıvan dəmiryol hissəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 1959–2011-ci illərdə Naxçıvan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblının solisti kimi fəaliyyət göstərən Abdulla Babayev öz repertuarını daim zənginləşdirib.

Onun ifasında səslənən "Naxçıvan", "O Naxçıvandır", "Təki sən səslə məni" mahnıları bu gün də sevilə-sevilə dinlənilir. Abdulla Babayev Rusiya, Qazaxıstan, Özbəkistan, Tacikistan, Gürcüstan və Türkiyədə qastrol səfərlərində olmuş, Azərbaycan musiqisinin təbliği və yaşadılması istiqamətində mühüm xidmətlər göstərib.

Əməyi yüksək qiymətləndirilən Abdulla Babayev 1970-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əməkdar artisti, 1998-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti fəxri adlarına layiq görülüb, 1996-cı ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunub. Abdulla Babayev 2002-ci ildə Prezident təqaüdçüsü olub. Abdulla Babayev 2015 mart ayının 10-da vəfat edib.

Naxçıvanın Huhçıxan İnformasiya Agentliyi xanəndənin həyatının və yaradıcılığının pərdəarxası, bilinməyən  məqamlarından söhbət açıb. Diqqət edək:

“Yaddaşımızda bax elə bu cür qaldı: eynəkli, ağ saçlı, şən- şaqraq ifası ilə xalqın könlündə taxt quran bir  insan. Uşaqlıqdan “Aban” deyə çağrılıb, elə sonrakı illərdə də dost-tanış ona bu cür müraciət edib, ta ki böyük səhnələri fəth edib sənətdə öz imzasını təsdiqləyənə qədər...

Gözəl səsə malik  olan dəmiryolçu  Murtuz kişinin ailəsində dünyaya göz açıb. Murtuz kişinin hərdən bir evdə zümzümə etməsi, toylarda oxuması  balaca Abdullanın da  körpə qəlbini riqqətə gətirir. Elə sonralar onun müğənni olmasında atasının böyük rolu olur.

Evdə boş vaxtlarında radioya qulaq asaraq musiqini öyrənir, tava, vanna, vedrəni qaval əvəzi istifadə edərək muğamlar, mahnılar oxuyur. 9 uşaqlı ailənin böyük övladı olan Abdulla 19 yaşında ikən   atası  dünyasını dəyişir. Böyük ailənin  yükü onun çiyinlərinə düşür. 1941-1945-ci illər müharibəsi başlayanda onu da müharibəyə aparırlar, lakin gözləri zəif oluğuna görə geri qaytarılır.

Abdulla başlayır bənnalıq etməyə. Hətta divar hörəndə də mahnı oxuyur, yoldan keçənlər ayaq saxlayıb onun səsinə qulaq asırlar. Məclislərdə, səhnələrdə çıxış etməsə də, artıq çoxları onun  gözəl səsə malik olduğunu bilir. Bir dəfə kənddə yaxın qohumlarının birinin toyunda kimsə təklif edir ki, Abdulla oxusun. Onu zorla musiqiçilərin yanına gətirirlər. Şəhərdən dəvət olunmuş xanəndə  qavalı ona verib deyir:

-Utanma, oxu.

Çalğıçılar elə bil himə bənd imişlər. Çox keçmir ki, Abdullanın yanğı dolu məlahətli səsi ətrafı bürüyür, məclisdəkilər yerbəyerdən deyirlər: “Bunun nə qiyamət səsi varmış, lap adamı yandırıb yaxır ki...” Mahnını oxuyub qurtaranda hər tərəfdən “əhsən”, “səsinə söz ola bilməz” sədaları eşidilir. Elə həmin gündən Abdulla böyük sənətin astanasına qədəm basır.

1959-cu ildə Naxçıvan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblı təşkil olunanda belə bir elan verilir ki, yaxşı mahnı oxuyanları, tar, kamaça çalanları ansambıla qəbul edirik. Abdulla  həmin ansambla gedir  və səsi yoxlanıldıqdan sonra məlum olur ki, o elə yaxşı oxuyandır.  Ansamblda işə qəbul haqqında ilk əmr Abdulla Babayevin adına yazılır. Beləliklə, 1959-cu ildən onun  solist kimi  başlayan səhnə həyatı 50 ildən artıq bir dövrü əhatə edir

Uzun illər səhnələrdə olan, çox mahnılar oxuyan, konsertlər verən, özünəməxsus ifa tərzi ilə seçilən Abdulla Babayev oxuyanda qəlbinin sevinci simasında təzahür edib. “Balıq susuz yaşaya bilmədiyi kimi, mən də musiqisiz yaşaya  bilmərəm” deyərmiş. Bacarıqlı bənna kimi vaxtilə çox gözəl, yaraşıqlı evlər tikən xanəndə oxuduğu mahnıların da bənnası olub.

 “Naxçıvan”, “O Naxçvandır”, “Təki sən səslə məni”, “Dəli ceyran”, “Yaxan düymələ”, “Almanı atdım xarala”, “Qoy gülüm gəlsin”, “ İrəvanda xal qalmadı”, “Tel nazik” və daha neçə-neçə mahnılar onunla oba-oba, oymaq-oymaq gəzib,  sənət yoluna işıq salıb və Naxçıvan  mədəniyyətinə şan-şöhrət gətirib. Ulu Naxçıvanımıza  həsr olunan, bu yurdu tərənnüm edən, qəlbləri ovsunlayan “O Naxçıvandır” mahnısı  da məhz  Abdulla Babayevin ifasında daha çox sevildi, özünə böyük mövqe qazandı.

Xanəndənin böyük sevgi, ilham və şövqlə oxuduğu “O Naxçıvandır” mahnısı  insanların ruhuna, qəlbinə, yaddaşına  hopdu.  Sənətkar elə bu mahnıyla da məşhurlaşdı. Bu sirr deyil ki, çoxları sözləri Əliheydər Qəmbərova, musiqisi Vahid  Axundova məxsus olan bu mahnının elə müəllifinin  Abdulla  Babayev olduğunu düşünür. Və bir də “Təki sən səslə məni” mahnısı ilə sevildi ölməz sənətkar.

Mahnıya məhz onun ifasında qulaq asanda insan  böyük zövq, mənəvi istirahət alır. Müğənni  konsertlərini “O Naxçıvandır” mahnısı ilə başlayıb “Təki sən səslə məni” ilə sona çatdırarmış. Naxçıvan torpağında bir ucu Ordubad, bir ucu Sədərək  harada şənlik olubsa,  Abdulla Babayev o məclisin başında olub.

Həmin şənliyə ucalıq, hörmət və məhəbbət gətirib. Qədim Naxçıvan torpağının əbədiyaşar nəğməkarı 80 yaşında da əlində dəf səhnəyə çıxıb, gözəl ifaları ilə qəlbləri riqqətə gətirib.  Ömrünün 80 yaşında  zilə qalxmaq,  asanlıqla zildən bəmə enmək hər oxuyana qismət olmasa da, ulu tanrı Abdulla  Babayevə  bu qisməti əta etmişdi.

Xalq artisti Abdulla Babayevlə Ulu Öndər Heydər Əliyevin  dostluğu  isə 1937-ci  ildən  başlayıb.  Sənətkar bu barədə xatirələrini dilə gətirərək deyib:

“Həmin illərdə mən Naxçıxan dəmiryol orta məktəbində oxuyurdum.   Dəmiryol vağzalının yaxınlığındakı gölməçə qış aylarında donanda məktəbli uşaqlarla buz üzərində yarışırdıq. Naxçıvan şəhər məktəblərindən də məktəblilər bu yarışda iştirak etmək üçün gəlirdilər.  O zaman,  yarış vaxtı Heydər Əliyevlə tanış oldum.

 Dostluğumuz beləcə başladı. Biz həmişə boş vaxtlarımızda görüşər, dərslər barədə söhbətlər edərdik. 1941-ci ildə müharibə başladı və bir-birimizdən ayrıldıq. Uzun müddətdən sonra mən onunla Naxçıvanın 40 illiyində görüşdüm.

Naxçıvanın 50 illiyi ilə bağlı keçirilən konsertdə  isə “O Naxçıvandır” mahnısını oxuyanda  Ulu Öndər Heydər Əliyev mənə – “Ay Aban, sən bütün mahnıları yaxşı oxuyursan. Bu mahnını isə daha yaxşı oxuyursan. Bu mahnını həmişə oxu”, -dedi.”

Abdulla Babayev muğamın beşiyi sayılan Qarabağın hər qarışına ayaq basıb, orada məşhur xanəndələrlə muğam məclislərində  qarşılıqlı oxuyub. Elin bütün toy-düyününün iştirakçısı olan sənətkar elə öz elçiliyini də özü edib, Bakıdan olan Bibixanım adlı qızla evlənib. Xanəndə gənclik illərindən ov həvəskarı olub. Bu isə təbiətə vurğunluğundan irəli gəlib.

Olduqca zarafatcıl, yumoru sevən, bamazə bir insan kimi saysız-hesabsız lətifələr bilib. Başına gələn qəribə əhvalatları güclü yumor hissi ilə danışar, məzəli söhbətləri ilə hamı tərəfindən sevilərmiş. Həyatda heç kəsin qəlbinə dəyməyib və  həddindən artıq səliqəli, zövqlü, humanist, qəlbi təmiz, ürəyi pak insan olan xalq artisti 9 övlad böyüdüb.

Oğlu, tarzən Zeynalabdin Babayevlə isə hər zaman bir səhnəni bölüşüb. Həm dost, həm də həmkar kimi ata-bala saysız-hesabsız dövlət tədbirlərində, məclislərdə, toy-düyünlərdə, qastrol səfərlərində olublar. Oğul tar çalıb, ata isə oxuyub. Naxçıvan Dövlət Filarmoniyasının solisti kimi çox yerlər, şəhərlər gəzən Xalq artisti ömrünün 45 ilini səfərlərdə keçirib. Xarici ölkələrdə də Azərbaycan muğamlarını, el havalarını, bəstəkar mahnılarını təbliğ və tərənnüm edib.

Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar vətənimizin ətrini onun şirin, mərhəm səsindən alıblar. Naxçıvanın musiqi həyatında, ifaçılıq aləmində xidmətləri olan  müğənninin ömrü başdan-başa nəğmələrlə, musiqi ilə yoğrulub”.

1970-ci ildə Abdulla Babayevə Naxçıvan Muxtar Respubikasının Əməkdar artisti, 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti fəxri adını veriblər. 1996-cı ildə isə Ulu Öndər Heydər Əliyev onu “Şöhrət” ordeni  ilə təltif edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.04.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bir neçə gün öncə böyük sənətkarımız Rasim Balayev dünyasını dəyişdi. Onu itirmək Azərbaycan teatr və kino sənəti üçün böyük itkidir. Lakin sənətkarı itirsək də, onun yaratdığı obrazlar, qoyduğu iz və sənəti heç vaxt itirilməyəcək. Rasim Balayev hər zaman bizimlə olacaq, onun xatirəsi və sənətkar irsi gələcək nəsillərə ilham verməyə davam edəcək.

Hər kəs tərəfindən sevilən, yalnız Azərbaycanda deyil, dünya səviyyəsində də tanınan və hörmət edilən sənətkar son mənzilə yola salınan kimi onun barəsində xatirələr dilə gəlməyə başladı.

Əməkdar artist Dilarə Əliyeva həmkarı Rasim Balayevlə bağlı “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalına müsahibə verib.

-Rasim Balayevi necə biri olaraq tanıyırsınız?

-Rasim Balayevin simasında Nəsimini, Babəki Cavidi sevdik. Onları elə təsvir etdik. Onun əsərləri bizim üçün böyük xəzinədir. Rasim öz simasında hər kəsə yer ayırırdı və ölümsüzləri yaşatdı. Özü də ölümsüzlüyə getdi... Nə qədər Azərbaycan qəhrəmanları varsa, onların hamısı Rasimin simasında yaşayacaq. Nə qədər ki, o qəhrəmanları yaşatdı, özü də qəhrəman kimi yaşayacaq.  Rasim məktəb yaratdı və xalqını sevdi. O, bütün məsələlərdə xalqın yanında oldu. Xalq da vida günündə onun yanına toplandı və onu son mənzilə yola saldı.Sənətkarı bütün şərəfi ilə əbədiyyətə tərk etdi. O, ən uca və ən ali sənətin memarı idi. Ona görə də ömrü boyu onun qarşısında baş əyəcəyik və dualar oxuyacağıq.

-Siz Rasim Balayevlə hansı xatirələri paylaşa bilərsiniz?

-Ən gözəl xatirələrimdən biri "Cavid ömrü"nün çəkilişi zamanı oldu. O, obraz üzərində işləyirdi və səhnəmizi məşq etdirirdi. Mənə çox yardımı toxunurdu. Rasim çox duyğulu insan idi. Gözəl təbiəti vardı, hətta ağac belə onun diqqətindən yayınmırdı. O, işığı qurur, təbiətə baxırdı.  Heç yadımdan çıxmaz. Bir dəfə çəkilişdə idik.  Ramiz Həsənoğluna baxıb dedi: “Tanrı rəssamdır, ən gözəl rejissordur. Gör necə gözəldir”.  Onun hər kəsi anlamaq kimi bir keyfiyyəti vardı, amma sevmədiyi insanları qəbul edə bilməzdi.  Demişdi: "Bir var dramaturgiya, bir də var dramaturguya".Söhbətlərində yumor hissi vardı, amma sadəcə dostlar arasında bunu ifadə edirdi. Çox gözəl xatirələri var idi.

Çox sanballı və həddindən artıq yüksək insani dəyərləri bir arada yürütmək hər kəsə qismət olmur, amma o bunu bacarırdı. O, sevməyi bacarırdı. Adi çəkilişlər belə insan ruhunda, bilmədiyin hardansa işıq gətirir. Bu, sənətin gücüdür".

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

O torpaqlar nə qədər dahi yetişdirib...

Qərbi Azərbaycanı deyirəm...

Azərbaycan Respublikasının xalq artisti Zülfüqar Abbasov da əslən oradandır...

Zülfüqar Abbasov 1940-cı il may ayının 3-də Gürcüstan SSR-də Borçalı rayonunun Yuxarı Saral kəndində anadan olub. Əsli-kökü Qərbi Azərbaycanın Vedi və Dərələyəz mahalındandır. Ata babası Dinməz Abbas o mahallarda gedən mənfur erməni qiyamçılarının intiqamçısı olub. Sovetlərdən sonra həbs və sürgünlərdən canını qurtarmaq üçün Borçalıya köçüb. Orta məktəbi Borçalıda bitirib. İki dəfə ali təhsil alıb

1962-ci ildə A. S. Puşkin adına Tbilisi Dövlət Pedaqoji İnstitutununun Azərbaycan bölməsini və 1966-cı ildə Bakı Teatr İnstitutunu (indiki Mədəniyyət və İncəsənət Universitetini) bitirib. Teatr institunda oxuduğu vaxt ona müəllimləri — böyük sənətkar Mehdi Məmmədov və Məlik Dadaşov bu sənətin sirlərini dərindən öyrədiblər. O, rejissor kimi əmək fəaliyyətinə İrəvan Dövlət Dram Teatrında başlayıb. Sonra Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı, Qazax teatrlarında-baş rejissor, direktor və bədii rəhbər kimi çalışıb.

Təhsil illərində Tbilisidə İ. İsfahanlının rəhbərlik etdiyi dram dərnəyində çıxış edib. 1967–68-ci illər də C. Cabbarlı adına İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrında fəaliyyət göstərib, burada "Solğun çiçəklər" (C. Cabbarlı; eyni zamanda Bəhram rolunu oynamışdır), "Yağışdan çıxdıq, yağmura düşdük" (N. Vəzirov) və s. pyesləri tamaşaya qoyub. 1968-ci ildən (fasilələrlə) M. Davudova adına Mingəçevir Dövlət Dram Teatrının rejissoru olub (1992-ci ildən həmçinin direktoru, 1999-cu ildən baş rejissor).

 "Hacı Qara" (M. F. Axundzadə), "Eşq və intiqam" (S. S. Axundov), "Müfəttiş", "Evlənmə" (N. Qoqol), "Əliqulu evlənir" (S. Rəhman), "Cavanşir", "Şeyx Şamil" (M. Hüseyn), "Mahnı dağlarda qaldı", "Sevgililərin cəhənnəmdə vüsalı" (İ. Əfəndiyev), "Şeytan nəsli" (H. Muxtarov), "Dar ağacı" (B. Vahabzadə), "Ölülər" (C. Məmmədquluzadə), "Almaz", "Solğun çiçəklər" (C. Cabbarlı), "Vaqif" (S. Vurğun), "Ayrılmaq anı" (M. Baycıyev) və s. əsərləri tamaşaya qoyub. Aktyor kimi də çıxış edib.

Orijinal süjetli pyesləri

- "Nabat xalanın çörəyi" (Mingəçevir teatrı),

- "Vətən dərdi" (Mingəçevir teatrı),

- "Qisas günü" (Mingəçevir teatrı),

- "Kefdi, bu millət" (Mingəçevir teatrı),

- "Qəribə qonşular" (Qazax teatrı) — da oynanılıb

Ömrünü milli teatrın inkişafına həsr edən Zülfüqar Abbasov 2022-ci il aprelin 1-də, 81 yaşında vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

OnunəsərləriABŞ, Fransa, Almaniya, Rusiya, Türkiyə, İran, Gürcüstan, Suriya, BƏƏ, Ukraynavə başqa ölkələrdə təşkiledilmiş sərgilərdə nümayiş etdirilib. BirsıraəsərləriAzərbaycanMilli İncəsənətMuzeyivə Bakı Müasir İncəsənətMuzeyində, eləcə də şəxsikolleksiyalardasaxlanılır...

Haqqında danışacağım rəssamın bu gün doğum günüdür.

Cəlil Hüseynov 1 aprel 1957-ci ildə anadan olub. 1973–1977-ci illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində, 1977–1982-ci illərdə isə Xarkov Dövlət Rəssamlıq İnstitutunda monumental rəngkarlıq ixtisası üzrə təhsil alıb. 1983-cü ildən SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü olub.

Cəlil Hüseynov pedaqoji fəaliyyət də göstərərək 1982–2000-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində müəllim, baş müəllim, dosent, kafedra müdiri və dekan vəzifələrində işləyib. O, 2000–2010-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının tədris işləri üzrə prorektoru olub.

Cəlil Hüseynovun yaradıcılığında peyzaj janrında çəkilən rəsm əsərləri əhəmiyyətli yer tutur. Cəlil Hüseynov 1986-cı ildən memarlıq layihələrinin müəllifi kimi də fəaliyyət göstərir. O, Türkiyə və Azərbaycanın bir sıra yaşayış məntəqələrində monumental əsərlərin, memarlıq layihələrinin müəllifir.

Onun Abşeron mövzusuna dair "Dübəndi" (1995), "Zeytun bağları" (1995), "Balıqçı evi" (1998), "Ağaclar" (1997), "Köhnə hamam" (1998), "Abşeron bağları" (2016), "Abşeron. Köhnə məscid" (2010), "Abşeron" (2010), "Xəzərin sahili" (2008), "Abşeron motivi" (2011) və başqa peyzajları, eləcə də Naxçıvan təbiətinə həsr olunan "Nehrəm kəndi" (1979), "Köhnə Naxçıvan" (1978), "Nehrəm motivi" (1978) əsərləri özünəməxsusluğu ilə seçilir

Rəssamın qadın dünyasına həsr etdiyi "Qadın portreti", "Düşüncə", "Bəyaz geyimli qadın" portretləri, o cümlədən "nyu"lar silsiləsinə aid edilən "Molbert qarşısında" (1996), "Emalatxanada" (1998), "Yatmış qadın" (1999), "Uzanmış qadın" (2001), "Ağ geyimli qadın" (2002), "Qız albalı ilə" (2002), "Çılpaq qadın" (2015) kimi əsərləri onun portret janrındakı fəaliyyətinin əhəmiyyətli hissəsidir.

Bir sıra natürmort əsərləri də yaradıb. Onun "Meyvələr" (1997), "Şərabla natürmort" (1998), "Şahmat" (2015), "Gilasla natürmort" (2018), habelə "Qədim qablar" triptixi, "Qarpızlar", "Ekzotik meyvələr", "Ananas və parça ilə natürmort", "Yemişlər" əsərləri bu qəbildəndir.

Rəssam 1982-ci ildən müxtəlif respublika və beynəlxalq səviyyəli sərgilərdə iştirak edib.

Təltif və mükafatları

- "Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı" fəxri adı

- "Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

- "Milli irs" mükafatı

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(01.04.2026)