Salam, hörmətli “Ədəbiyyat və incəsənət”!

Sizi narahat edən Cavidan Hacıyevdir. Zəhmət olmasa bu şeirləri nəzərdən keçirin. Əgər bəyənilərsə və saytda nəşr edilərsə çox məmnun olaram. Öncədən təşəkkürlər.

CAVİDAN HACIYEV

YARA

Qız əlinə qənimmiş bıçaqlar dəstə-dəstə.
Dəsmal yoxdur — nərdədir, nər həmişə yol üstdə.
Dəvə çatar -  kəsiklər şəfa tapa bir gözdə.
Amandır qəlbə düşsə — sağalmaz ki yaralar.

Aman qəlbə düşməsin, qəlbin iti yaddaşı.
Dəcəllikdən həsrətə dad dəyişər gözyaşı
Qız qəlbi sözlə dolu — ancaq əngəl baş daşı.
Qəbrin o tayında da, bəlkə duyur atalar?

Atanın sevgisinə məzar ki əngəl deyil.
Ata görünməz olar, ona yazılmaz şeir.
Elə ki balasına bu dünya çətin gəlir,
Ata yuxuya gələr — Yoxsa niyə yuxu var?

Vaxt keçdikdə sanarlar, unudubdur dərdini.
Dərdsə o qızla qalar gizlətdiyi dost kimi.
İllər gəlib keçsə də, — sanar yaş on yeddidir:
Ata gedəli gündən böyümür ki uşaqlar.

Ata gedəli gündən hey tələsir zaman da.
Ürkək bir yavru idi --  dayaq oldu bir anda.
Tanrı, bu nə fəryaddır o qızın sükutunda? 
Bir vaxtın dəcəl qızı çevrilib şeir olar.

Hərə təsəlli verər, «döz» vardır hər ağızda.
Dərdlər ki yarpaq deyil — itib batsın payızda.
Bu şeir də saralıb, gedəcək bir kağızda.
İlahi, nə ağrılı olur Şeir-qadınlar.

AĞACLAR

İnsan — ruha çarıqdı,
Bir almaya karıxdı.
Dar ağacı darıxdı - 
Ağacdan soranmı var?

Bizlərdik alma dərən
İndi tabut düzəldən.
Bəlkə elə əzəldən
Ağaclar ölüm doğar?

Yaşayıb — nə bilmişik?
Ömrə — kino demişik
Spoylerin yemişik:
Ən sonda ölüm olar.

Dərdli dərdə səbr edir.
Zaman bizi qəbr edir
Yaranışdan dövr edir:
Oğul, daxma, ağaclar.


“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.03.2026)

Xanım Aydın, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Sirk – müxtəlif nömrələrlə zəngin olan, insan bacarığının sərhədlərini nümayiş etdirən və tamaşaçını həm güldürən, həm də heyrətləndirən unikal bir sənət sənətidir. Klounların məzhəkəli çıxışları, akrobatların nəfəskəsən nömrələri, illüziyaçılıq, heyvanlarla olan nömrələt və musiqili səhnələr – bunların hamısı bir arenada birləşərək tamaşaçını başqa bir aləmə aparır. Dünyada sirk sənətinin yüzilliklərə dayanan tarixi olsa da, bu sənətin Azərbaycandakı inkişafı və xüsusilə Bakı Sirkinin yaranması əslində, həm tarixi, həm də mədəniyyət baxımından olduqca maraqlı və keşməkeşlidir.

Başlanğıc – Nikitin qardaşlarının irsi

1900-cü illərdə rus sirk sənətinin baniləri sayılan Nikitin qardaşları (Akim, Dmitri və Pyotr) Bakıda ilk stasionar sirk-heyvanxananı yaratdılar. 1904-cü ildə onlar keçmiş "Tarqovı" və "Bolşaya Morskaya" küçələrinin kəsişməsində, hazırkı Nəsimi bağının yerində, Şərqdə ilk Sirk-Teatr inşa etdilər. Bu bina, ilk illərdə Nikitinlərin rəhbərlik etdiyi qrupun çıxışlarına ev sahibliyi edirdi.

Lakin 1906-cı ildə baş verən yanğın bu sirk binasını məhv etdi. Elə həmin il qardaşlar bu ərazidə daşdan yeni sirk binası tikdilər. 1916-cı ildə Yefimovlar Nikitin qardaşlarının sökülmüş sirkinin yerində, başqa bir sirk binası tikdilər. Nəticə dəyişmədi! 1924-cü ilin dekabrında yanğın bu sirki də məhv etdi və çox keçmədi ki, Kudryavtsev burada öz sirkini qurdu. Lakin o da əvvəlkilər kimi yanğınla məhv oldu. Beləliklə, Bakıda sirk sənəti sanki hər dəfə odla sınanaraq, irəliyə doğru addımlayırdı.

Milli ruhun səhnə canlanması

Bakı Sirkinin binası dəfələrlə yansa da, həmi illər ərzində Sirk yerində addımlamadı, inkişaf etdi, irəlilədi. 1930-cu ildə Bakı Sirkinin kolxoz filialı yaradıldı. Burada kəndirbazlar, xalq pəhləvanları və özfəaliyyətçilər çıxış edirdilər. Bu mərhələ, milli sirk məktəbinin əsasını qoydu.

1945-ci ildə Azərbaycanın ilk peşəkar sirk kollektivi formalaşdı. Onların ilk proqramı "Azərbaycan toyu"  bəstəkar Üzeyir Hacıbəyovun rəhbərliyi ilə hazırlandı. Bu tamaşa milli adət-ənənələri, xalq çalğı alətlərini və rəqsləri sirk sənəti ilə birləşdirirdi. Rejissor Soltan Dadaşov, bəstəkar Səid Rüstəmov, baletmeyster Əminə Dilbazi və şair Süleyman Rüstəm də bu layihədə iştirak etmişdilər. Proqramda məşhur kəndirbaz Rza Əlixan, sim üzərində rəqs edən “Ulduz bacıları”, jonqlyor Xosrov Abdullayev, ilanoynadan Sofu Cəfərov, akrobat İsmayıl Mirzəyev və digər sənətkarlar çıxış edirdi. Tamaşa Moskvada və digər Sovet şəhərlərində nümayiş etdirilmişdi və 1951-ci ilə qədər repertuarda qalmışdı.

Sirkə yeni nəfəs: 1950–60-cı illər

1950-ci illərin əvvəlində bədii rəhbər Mikayıl Cəbrayılov milli poeziyanı və musiqini sirklə birləşdirərək proqramları yenilədi. 1959-cu ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan Ədəbiyyatı və İncəsənəti dekadasında “Biz Bakıdanıq” proqramı nümayiş olundu. Ssenari müəllifi Fink, bəstəkarı Rauf Hacıyev, rejissoru Soltan Dadaşov olan bu proqram milli ənənələrin sirk dili ilə ifadəsiydi.

1966-cı ildə təqdim olunan "Qayada nişanə" adlı süjetli tamaşa ilə kollektiv yeni bir dövrə qədəm qoydu. Akrobatlar, jonqlyorlar, klounlar və digər ifaçılar bu tamaşada həm sənətlərini nümayiş etdirdi, həm də Azərbaycanın ruhunu səhnəyə gətirdi.

1967 – Bakı Sirkinin qızıl dövrü

1967-ci il Bakı Sirkinin həyatında dönüş nöqtəsi oldu. Memarlar Ənvər İsmayılov və Faina Leontyevanın layihəsi ilə inşa edilən, müasir avadanlıqlarla təchiz olunan 2000 nəfərlik sirk binası istifadəyə verildi. Bu bina SSRİ-də ilk stasionar sirk olmaqla yanaşı, su, buz və kauçuk maneji olan yeganə sirk kompleksi idi. Yeni bina Bakı şəhərinin amfiteatr quruluşunda elə bir nöqtədə yerləşirdi ki, bir çox rayonlardan aydın görünürdü. Onun fasadları böyük şüşələnmiş səthlərlə və aşağıya doğru daralan dik xətlərdən ibarət idi. Sovet arxitekturasının funksionallığı ilə estetik harmoniyası burada birləşmişdi.

Moskva Sirki isə yalnız 1971-ci ildə, Bakı Sirkindən 4 il sonra istifadəyə verilmiş və 3310 yerlik zalı ilə onu ölçü baxımından ötə bilmişdi. Amma Bakı Sirki ilk olma şərəfini daşıyır.

Bu günə baxış

Hazırda Bakı Dövlət Sirki Səməd Vurğun küçəsi 68 ünvanında yerləşir. 1967-ci ildən bu günə qədər bu Sirk Azərbaycanın sirk sənətində atdığı ilk addımların, xalq sənətkarlarının, milli musiqi və rəqslərin, minlərlə tamaşaçının xatirələrinin mərkəzidir. Od içindən doğulan və sənətin zirvəsinə yüksələn Bakı Sirki, hələ uzun illər boyu Azərbaycan mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsi olaraq yaşayacaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.03.2026)

Nigar Xanəliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının növbəti birgə layihəsi olan Türk xalqlarında Novruz bayramı layihəsinin II buraxılışını təqdim edirik.

Novruz bayramı türk xalqlarının ən qədim və ən müqəddəs bayramlarından biridir. Onun kökləri türklərin əcdadlarının kosmoqonik dünyagörüşü, qədim inancları və təbiətə bağlılıqları ilə sıx əlaqəlidir. Bu bayramın yaranması və inkişafı türklərin tarix boyu keçdiyi yollarla sıx bağlıdır.

Bu yazıda Novruz bayramının qədim türklərdən başlayaraq müasir dövrə qədər necə qeyd edildiyi, hər türk xalqında bu bayramın necə yaşadıldığı və onun mədəni irs kimi qorunub saxlanıldığı araşdırılacaqdır.

1. Qədim Türklərdə Novruz bayramı

Novruzun mənşəyi və türk mifologiyasındakı yeri

Novruz qədim türklərin kosmoqonik dünyagörüşü ilə sıx bağlı olan bir bayramdır. Qədim türklər təbiətin canlanmasını və yeni ilin başlanmasını müqəddəs hesab edirdilər. Novruzun əsası Günəşə sitayişə və yazın gəlişi ilə təbiətin dirçəlməsi inancına dayanır. Türklərin əsas inanclarında yer alan Göy Tanrı və Yer-Su kultları Novruz bayramında mühüm rol oynayırdı.

Bəzi tarixçilər Novruzun köklərinin Hun, Göytürk və Uyğur dövlətlərinin dövrünə qədər uzandığını bildirirlər. Göytürklərin Ergenekon dastanı da Novruzla bağlıdır. Dastana görə, Göytürk türkləri uzun müddət Ergenekon adlı bir vadidə mühasirədə qalmışdılar. Nəhayət, dəmir dağın əridilməsi ilə oradan çıxaraq azad olmuş və yeni bir dövrə qədəm qoymuşdular. Bu hadisə yazın ilk günündə baş vermiş və türklər bunu bayram kimi qeyd etməyə başlamışdılar.

Uyğurların inanclarında Novruz Kün toyu (Günəş toy günü) adlanırdı. Bu gün insanlar Günəşin qayıdışını və torpağın canlanmasını şərəfləndirirdilər.

Türklər Novruz bayramında xüsusi ayinlər keçirirdilər:

         •        Atəş yandırmaq və onun üstündən tullanmaq – Göy Tanrıya qurban vermək və təmizlənmək rəmzi idi.

         •        Su ilə bağlı rituallar – çay kənarında yuyunmaq, suya daş atmaq gələcək ilin bərəkətli keçməsinə işarə idi.

         •        Heyvan qurbanı kəsmək – Göy Tanrıya şükranlıq etmək məqsədilə həyata keçirilirdi.

         •        İgidlik oyunları – oxatma, atçılıq yarışları, güləş, qılınc döyüşləri təşkil olunurdu.

2. Orta əsrlərdə Türk dövlətlərində Novruz

 Orta əsrlərdə türklərin qurduğu müxtəlif dövlətlərdə Novruzun qeyd edilməsi yeni xüsusiyyətlər qazandı. Bu dövrdə İslamın türklər arasında yayılması Novruz bayramına da təsir göstərdi.

Səlcuqlular dövründə Novruz rəsmi bayram kimi qeyd olunurdu. Səlcuq sultanları bu bayramda xalqı üçün xüsusi mərasimlər təşkil edir, əhali üçün hədiyyələr paylayırdılar. Novruz günü qapılara yaşıl budaqlar taxılır, hökmdarlar xüsusi mərasimlərlə xalqın qarşısına çıxırdılar.

Osmanlı imperiyasında Novruz bayramı “Sultan Novruzu” kimi qeyd olunurdu. Saraylarda şeir müsabiqələri keçirilir, sultanlara Novruziyyə adlanan şeirlər təqdim olunurdu. Saray aşpazları xüsusi Novruz şirniyyatları hazırlayırdılar.

Azərbaycan və Qızıl Orda dövründə Novruz daha geniş xalq bayramı kimi qeyd edilirdi. İnsanlar tonqal qalayır, evlərini təmizləyir, bayram süfrəsi açır və bir-birinə “Novruz bayramın mübarək olsun!” deyirdilər.

3. Müasir dövrdə Türk xalqlarında Novruz bayramı

Hazırda türk xalqları arasında Novruz müxtəlif formalarda qeyd edilir. Hər xalq bu bayramı öz adət-ənənələrinə uyğun şəkildə yaşadır.

Azərbaycan

Azərbaycan Novruz ənənələrini tam qoruyub saxlayan türk dövlətlərindən biridir. Bayramdan əvvəl dörd çərşənbə qeyd olunur: Su, Od, Yel və Torpaq çərşənbələri. İnsanlar bayram axşamı tonqal qalayır, xonçalar hazırlayır, papaqatdı oyunu oynayır, qulaq pusqusuna çıxır, yumurta döyüşdürürlər.

Türkiyə

Türkiyədə Novruz əsasən Şərqi Anadolu və Güneydoğu Anadolu bölgələrində geniş qeyd edilir. Ənənəvi olaraq atəş üstündən tullanmaq, halay çəkmək, qədim türk musiqi alətləri ilə bayramı qarşılamaq adətləri var.

Qazaxıstan

Qazaxlar Novruza Naurız deyirlər. Bu bayramda Naurız köje adlı xüsusi yemək hazırlanır. Güləş yarışları, atçılıq oyunları keçirilir və insanlar bayram axşamı axsaqqalların xeyir-duasını almağa gedirlər.

Özbəkistan

Özbəklərdə Novruz süfrəsi zəngin olur. Sumalak adlı xüsusi bayram şirniyyatı bişirilir. Şəhərlərdə böyük şənliklər, konsertlər təşkil edilir.

Türkmənistan

 Türkmənlərdə Novruz günü çadırlar qurulur və qədim türk mətbəxi təqdim olunur. At yarışları və xalq oyunları keçirilir.

Tatarlar və başqırdlar

 Tatar və başqırd xalqları Novruzu xüsusi mərasimlərlə qeyd edirlər. Bu xalqlarda Novruz gecəsi həqiqət gecəsi sayılır. İnsanlar gələcəklə bağlı niyyət tuturlar.

Uygurlar

 Uygurlar Novruz bayramında ailəvi süfrə açır, qohumlar və dostlar bir-birini ziyarət edir. Tonqallar qalayır və yeni ilin xoş keçməsi üçün dua edirlər.

Novruz bayramı türklərin tarixi, mədəniyyəti və inancları ilə sıx bağlı olan bir bayramdır. Qədim türklərdən başlayaraq, Göytürklər, Səlcuqlular, Osmanlılar və müasir türk xalqları bu bayramı yaşadaraq gələcək nəsillərə ötürmüşlər.

Bu gün də Novruz birliyimizin, bərəkətimizin və milli kimliyimizin simvoludur. Türk xalqları bu bayramı eyni coşqu ilə qeyd edərək tarixi köklərinə sahib çıxırlar.

Qədim türkcədə Novruz təbriki:

“Kun tugı bolsun! Qutluq tuğ, uluq qut!” (“Günəşin doğuşu mübarək olsun! Mübarək bayram, böyük xoşbəxtlik!”)

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.03.2026)

Harun Soltanov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Yuxu - şüurumuzun sərhədləri aşdığı, zamanın öz hökmünü itirdiyi, məkanın yox olduğu həmin o izafi sahədir. Biz bura düşəndə bədənimiz, eləcə də bütün materiya bizə aid deyil. Hətta düşüncəmiz belə bizə aid deyil.

Yuxu bəlkə də Tanrının insana bəxş etdiyi ən sirli, ən paradoksal bir nemətdir. Ölümə bənzəyir, amma həyatın içindədir.. Həqiqətə bənzəyir, amma sadəcə bir illuziyadır..

Bəzən biz yuxularımızda daha real yaşayrığ. Hisslərimiz daha kəskin, daha güclü olur. Qorxularımız daha əzici olur. Orada özümüzə, həyatımıza, bəlkə də, heç vaxt deməyə cəsarət etmədiyimiz həqiqətləri etiraf edirik. Amma səhər açılır, günəş bizimçün yenidən yerini dəyişdikdə bütün o həqiqətlər buxarlanıb yox olur. Biz yuxunu unutmaq üčün tələsirik, çünki əgər onu xatırlasaq, gerçəkliyin saxtalığını dərk edəcəyik.

Görəsən, buz yuxularmıza nə qədər inanmalıyıq? Yuxular bizim şüurmuzla təhtəlşüurumuzun inhikasıdır, yoxsa fövqəltəbii bir hadisədir? Onlar bizə gələcəyi gostərir, yoxsa sadəcə, şüurmuzun bizimlə oynadığı bir hiylədir?

Amma mən düşünürəm ki, yuxular bizim ruhumuzun həqiqətən azadlığda olduğu andır. Biz yatanda o "bədən" adlı qəfəsdən çixır və sərhədsiz bir dünyada səyahətdə olur. 

Bəzən istəyirsən ki, heç oyanmayasan. Çünki yuxular gerçəklikdən daha daha gerçəkdir. O dünya daha az ədalətsiz, daha az qəddar və daha az riyakar görünür. Bəlkə də həyat bir yuxu, yuxular isə bir reallığdır. 

Ya da biz sadəcə ölmədiyimizi özümüzə sübut etmək üçün səhərlər oyanırıq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.03.2026)

16 mart 2026-cı il tarixində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti, professor Aktotı Raimkulova AlmaU İdarəetmə Universitetinin nümayəndə heyətini qəbul edib. Görüşdə Almatı İdarəetmə Universitetinin (AlmaU) prezidenti, təsisçisi və rektoru, doktor Assılbek Kojaxmetov, həmçinin AlmaU Sahibkarlıq və İnnovasiya Məktəbinin icraçı direktoru Ksenia Yujaninova-Karadenizli iştirak ediblər.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Fonddan verilən məlumata görə, görüş zamanı tərəflər arasında təhsil, elm və mədəniyyət sahələrində əməkdaşlıq imkanları ətrafında geniş fikir mübadiləsi aparılıb. Xüsusilə, türk dünyasının ortaq mədəni irsinin tədqiqi və təbliği istiqamətində ali təhsil müəssisələri ilə birgə layihələrin həyata keçirilməsi, tələbə və tədqiqatçı mübadilə proqramlarının təşviqi, eləcə də innovasiya və sahibkarlıq sahəsində təcrübə paylaşımı məsələləri müzakirə olunub.

Fondun prezidenti professor Aktotı Raimkulova Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun əsas fəaliyyət istiqamətləri, həyata keçirilən beynəlxalq layihələr və nəşr proqramları barədə ətraflı məlumat verərək, bu kimi əməkdaşlıqların türk dünyasında elmi və mədəni inteqrasiyanın gücləndirilməsinə mühüm töhfə verdiyini vurğulayıb.

Öz növbəsində, doktor Assılbek Kojaxmetov AlmaU İdarəetmə Universitetinin beynəlxalq əməkdaşlıq təcrübəsi, innovativ təhsil modelləri və həyata keçirilən təşəbbüslər barədə məlumat təqdim edib, Fond ilə gələcək birgə layihələrin reallaşdırılmasında maraqlı olduqlarını bildirib.

Görüşün sonunda tərəflər qarşılıqlı maraq doğuran sahələr üzrə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi və konkret layihələrin həyata keçirilməsi istiqamətində birgə fəaliyyətin davam etdirilməsi barədə razılığa gəliblər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.03.2026)

“Ədəbiyyat və İncəsənət” portalının media dəstəyi ilə Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun  Bakı Şəhəri Üzrə Təhsil İdarəsi ilə birgə keçirdiyi “Bir direktor, bir şagird” adlı layihəsinin məqsədi nümunəvi məktəblərimizi, istedadlı şagirdlərimizi üzə çıxarmaq, onların ədəbiyyata olan marağına diqqət yönəltməkdir.

Hazırda təqdimatda 32 nömrəli tam orta məktəbdir.

 Layihəni təqdim edir: Ülviyyə Əbülfəzqızı

 DİREKTOR:

Sevda Əli qızı Abdullayeva 3 aprel 1962-ci ildə Yevlax şəhərində anadan olmuşdur.1979-cı ildə Yevlax şəhər 3 saylı orta məktəbini bitirmişdir. 1984-cü ildə Azərbaycan Dövlət Dillər Universitetinin ingilis dili fakültəsinə daxil olmuş, 1989-cu ildə həmin universiteti bitirmişdir. Təyinatla Cəlilabad rayonu Hasıllı kənd məktəbinə ingilis dili müəllimi təyin olunmuşdur. 1998-ci ildən Bakı şəhəri Nizami rayonu M.Rüstəmov adına 32 nömrəli tam orta məktəbə ingilis dili müəllimi işləmişdir. 2002-ci ildən təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini, 24 yanvar 2003-cü ildən isə həmin məktəbə direktor təyin edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1 sentyabr 2009-cu il tarixli sərəncamı ilə 2008-2009-cu il tədris ilində işlədiyi müəssisə "Ən yaxşı ümumtəhsil məktəbi" müsabiqəsinin qalibi olmuşdur.

Azərbaycan Respublikası təhsil nazirinin 3 oktyabr 2011-ci il tarixli qərarı ilə Azərbaycan Respublikasının Qabaqcıl Təhsil İşçisi Döş nişanı ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1 oktyabr 2012-ci il tarixli sərəncamı ilə "Əməkdar müəllim" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin 11 sentyabr 2015-ci il tarixli sərəncamı ilə rəhbəri olduğu məktəb buraxılış imtahanlarının nəticələrinə əsasən yüksək nailiyyət əldə etdiyi üçün Fəxri Fərmanla təltif olunmuşdur.

2015-ci ildə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi və Qafqaz Universitetinin birgə təşkil etdiyi "Məktəb direktorlarının hazırlığı"təlim kursunu müvəffəqiyyətlə bitirərək sertifikat almışdır.

31.08.2015-9.09.2015-ci il tarixlərində Parisin Sorbon Universitetinin müəllimlərinin iştirakı ilə Quba şəhərində "Liderlik, şagird sağlamlığının qorunması, vaxtın idarə olunması, təqdimat və bacarıqların inkişafı"mövzusunda keçirilmiş kursda iştirak etmiş və sertifikat almışdır.

14.11.2015-19.11.2015-ci il tarixində Birləşmiş Ərəb Əmirliyinin Abu-Dabi şəhərində təşkil edilmiş "Yeni məktəb yaradılması"adlı,22.02.2016-26.02.2016-cı il tarixində isə İngiltərənin London şəhərində "İngilis dilini öyrənək" adlı kursları bitirmişdir.

2016-cı ilin may ayında Azərbaycan Müəllim İnkişafı Mərkəzi tərəfindən təşkil edilmiş "Direktorlar üçün strateji planlaşma" modulunu müvəffəqiyyətlə bitirərək sertifikat almışdır.

ŞAGİRD:

 Ceyidova Dərya Turan qızı 5.01.2012-ci ildə Qəbələ rayonunda anadan olmuşdur. Məktəbəqədər təhsilini tamamlayıb 2018-ci ildən Bakı şəhəri Nizami rayonu M. Rüstəmov adına tam orta məktəbin 1-ci sinfinə qəbul olmuşdur. Hal-hazırda həmin məktəbin 8-ci sinfində təhsilini davam etdirir.

Sevdiyi məşğuliyyəti hekayə yazmaqdır. Tez-tez inşa müsabiqələrinin qalibi adını qazanır. 2024-cü ildə Nizami rayonu Yeni Azərbaycan Partiyasının "Parlaq zəfərlə qisası alınmış Xocalı"bmövzusunda keçirtdiyi inşa müsabiqəsinin qalibi olmuşdur.

2025-ci ildə 3 nömrəli Uşaq-Gənclər İnkişaf Mərkəzinin təşkil etdiyi şeir müsabiqəsində diplomla təltif olunmuşdur.

Məktəb tədbirlərində mütəmadi olaraq iştirak edir. Asudə vaxtlarında mütaliə etməyi sevir. İngilis dili və biologiya fənlərinə xüsusi marağı var. Gələcəkdə həkim olmaq arzusundadır.

ESSE:

Nədir Vətən?

Nədir Vətən? Niyə Vətən kəlməsi hər birimiz üçün bu qədər əzizdir? Niyə Vətən adı gələndə hər birimizin gözləri dolur, damarlarında qanı qaynayır?

Haradan başlanır Vətən? Kimdən başlanır Vətən?

Məncə, Vətən səndən, məndən, bizdən başlanır. Doğulduğumuz evdən, kənddən, şəhərdən, boy atdığımız küçədən, torpaqan başlanır.

Vətən Şəhidlərin qanı ilə suvarılan müqəddəs torpaqdan başlanır. Vətən Şəhid qanı ilə suvarılmış lalələrin açdığı, üçrəngli bayrağımızın qürurla dalğalandığı, 30 ildən çox düşmən caynağında inləyən, bu gün rahat nəfəs alan torpaqlarımızdan başlanır. Vətən Şəhidlərimizin ağlar qoyduğu gözlərdən başlanır.

"Torpaq uğrunda ölən varsa, vətəndir". Bəli, torpağı göz bəbəyi kimi qorumasaq, uğrunda gözümüzü qırpmadan canımızdan keçməyə hazır olmasaq, Vətən olmaz. Çünki hər qarışı Şəhid qanı ilə yoğrulan, Şəhid qoxusu duyulan bu torpaq nəsildən -nəslə ötürülən əmanətdir, qiymətli mirasdır.

Bəli, torpağı sevərsən, qoruyarsan, əzizləyərsən, Vətən olar.

Bu torpağın uğrunda kimlər canını fəda etmədi ki... Poladlar, Əliflər, Mübarizlər, Çingizlər, Xudayarlar və daha kimlər, kimlər... Hər biri bir evin sevinci, hər biri bir elin arxa-dayağı.

Bayraqları bayraq yapan üstündəki qandır,

Torpaq uğrunda ölən varsa, Vətəndir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.03.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Ey Türk oğulları! Vətən uğrunda iradəniz sarsılmaz, qəlbiniz qəhrəmanlıqla dolu olsun; siz tarix boyunca daima qalib gəlmisiniz və gələcəksiniz.

Bu gün tarixi gündür, bu gün əhəmiyyətli gündür. İllər öncə, 1915-ci il martın 18-i Çanaqqala döyüşlərinin ən kritik günlərindən biri hesab olunurdu. Həmin gün Birinci Dünya müharibəsinin taleyini dəyişə biləcək böyük dəniz hücumundan əvvəl həm Osmanlı tərəfi, həm də Antanta dövlətləri son hazırlıqlarını tamamlayırdı. Çanaqqala boğazı uğrunda mübarizə artıq son mərhələyə çatmışdı və hər iki tərəf anlayırdı ki, qarşıdakı saatlar tarix üçün həlledici olacaq.

Birinci Dünya müharibəsi dövründə Britaniya və Fransa rəhbərliyi Osmanlı imperiyasını müharibədən çıxarmaq üçün Çanaqqala boğazını ələ keçirməyi strateji məqsəd kimi müəyyən etmişdi. Planın əsas mahiyyəti müttəfiq donanmasının Dardanel boğazını keçərək İstanbula doğru irəliləməsi və bununla da Osmanlı dövlətini kapitulyasiyaya məcbur etməsi idi. Bundan əlavə, boğazın açılması Rusiyaya Aralıq dənizi vasitəsilə silah və ərzaq göndərilməsini təmin edəcəkdi. Lakin Osmanlı rəhbərliyi bu təhlükəni erkən mərhələdə anlayaraq boğazın müdafiəsini gücləndirmişdi.

1915-ci ilin fevralından etibarən müttəfiq donanması Çanaqqala boğazına qarşı intensiv artilleriya hücumları həyata keçirirdi. Sahil istehkamlarını zəiflətmək məqsədilə ağır döyüş gəmilərindən istifadə olunurdu. Lakin Osmanlı müdafiə xətti tamamilə sıradan çıxarıla bilməmişdi. Mart ayına doğru müttəfiqlər artıq yekun hücum planını hazırlayırdılar.

18 mart 1915-ci il məhz bu planın son dəfə müzakirə edildiyi və təsdiqləndiyi gün kimi tarixə düşdü. Həmin gün müttəfiq donanmasının komandanlığında dəyişiklik baş verdi. Səhhətində yaranmış problemlər səbəbindən admiral Sakvil Karden vəzifədən uzaqlaşdı və onun yerinə admiral Con de Robek təyin edildi. Yeni komandan dərhal vəziyyəti qiymətləndirərək boğaza genişmiqyaslı hücum qərarını qüvvədə saxladı və əməliyyatın növbəti gün – 18 martda həyata keçiriləcəyini təsdiqlədi. Qeyd edək ki, Antanta donanmasının əsas döyüş gəmiləri Çanaqqala boğazının girişində mövqe tutmuşdu. Donanmaya Britaniya və Fransa hərbi gəmiləri daxil idi və onların arasında dövrün ən güclü zirehli gəmiləri sayılan “Queen Elizabeth”, “Agamemnon”, “Irresistible”, “Ocean” və “Bouvet” kimi döyüş gəmiləri də var idi. Həmin gün ərzində bu gəmilərin yerləşmə planı dəqiqləşdirilir, artilleriya atəş sektorları müəyyən olunur və hücumun mərhələləri planlaşdırılırdı.

 Müttəfiq komandanlığı hesab edirdi ki, güclü dəniz artilleriyası Osmanlı sahil batareyalarını qısa müddətdə susduracaq və donanma boğazı keçə biləcək. Eyni vaxtda Osmanlı tərəfi də müdafiə tədbirlərini gücləndirirdi. Çanaqqala boğazının müdafiəsi üçün sahil boyunca yerləşdirilmiş top batareyaları döyüş hazırlığı vəziyyətinə gətirilmişdi. Boğaz boyunca müxtəlif müdafiə xətləri yaradılmışdı və bu xətlərdə həm artilleriya mövqeləri, həm də mina sahələri yerləşdirilmişdi. Osmanlı hərbi rəhbərliyi yaxşı bilirdi ki, donanmanın qarşısını yalnız sahil topları ilə almaq çətin olacaq, buna görə də mina xəttləri xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı.

Bu məqamda ən mühüm rol “Nusret” minadaşıyan gəmisinə məxsus idi. Osmanlı donanmasının bu kiçik, lakin strateji əhəmiyyətli gəmisi 1915-ci ilin mart ayının əvvəlində Çanaqqala boğazında yeni mina xətti yerləşdirmişdi. Həmin minalar düşmən donanmasının gözləmədiyi istiqamətdə yerləşdirilmişdi və bu faktor sonrakı döyüşlərin taleyini dəyişəcəkdi.

Tarixi mənbələr göstərir ki, həmin gün boğaz ətrafında gərgin və həyəcanlı bir atmosfer hökm sürürdü. Osmanlı əsgərləri qarşıdakı hücumun qaçılmaz olduğunu anlayaraq mövqelərdə gecəni döyüş hazırlığı vəziyyətində keçirirdilər. Sahil istehkamlarında yerləşdirilmiş artilleriya heyətləri topları hazır vəziyyətə gətirmiş, sursat ehtiyatları yenidən yoxlanılmışdı. Eyni zamanda Gelibolu yarımadasında yerləşən hərbi bölmələr də ehtiyat tədbirləri görürdü. Bu gün həm də müttəfiq donanması üçün psixoloji hazırlıq günü idi. Donanma komandirləri və zabitlər son təlimatları alır, hücum planı zabit heyətinə izah edilirdi. Müttəfiqlər hesab edirdilər ki, Osmanlı müdafiəsi artıq zəifləyib və güclü artilleriya atəşi sayəsində boğazı keçmək mümkün olacaq. Bu səbəbdən əməliyyatın uğurlu olacağına dair yüksək nikbinlik mövcud idi.

Lakin hadisələrin sonrakı inkişafı bu hesablamaların yanlış olduğunu göstərdi. 17 martda görülən hazırlıqların ardınca növbəti gün – 18 mart 1915-ci ildə baş verən böyük dəniz döyüşü zamanı müttəfiq donanması ciddi itkilərlə üzləşdi. Mina sahələri və sahil artilleriyası nəticəsində bir neçə böyük döyüş gəmisi batdı və hücum dayandırıldı. Bununla da Çanaqqala boğazını yalnız donanma ilə keçmək planı iflasa uğradı. Beləliklə, 18 mart 1915-ci il Çanaqqala döyüşlərinin dönüş nöqtəsinə aparan son hazırlıq günü kimi tarixə düşdü. Həmin gün həm müttəfiq donanması, həm də Osmanlı müdafiə qüvvələri qarşıdakı həlledici qarşıdurmaya hazırlaşırdı. Bir gün sonra baş verən döyüş isə dünya hərb tarixində mühüm hadisələrdən biri oldu və Çanaqqala müdafiəsi uzun illər ərzində hərbi strateji müqavimətin simvoluna çevrildi.

Adnan Balın belə bir şeiri vardır:

Ey Türk əsgəri

Sevə-sevə əsgər oldun vətənə,

Bu torpaqda yatanlara hörmətin sonsuzdur.

Atana layiq olmaqdır tək amalın,

Şərəfli və şanlısan, ey Türk əsgəri.

Yorulmadan növbədə dağ kimi dayanacaqsan,

Lazım gələrsə düşməni gözündən vuracaqsan.

Bu gözəl yurd üçün şəhid də olacaqsan,

Sən ölümdən qorxmazsan, ey Türk əsgəri.

Sakit dəniz kimisən, qəzəblənsən coşarsan,

İldırım kimi düşmənin bağrına enərsən.

“Allah, Allah!” səsləri ilə şir kimi döyüşərsən,

Sarsılmaz imanla yaşayarsan, ey Türk əsgəri.

Sənin ucalığını bütün dünya bilir,

Bir yürüş etsən dağlar-daşlar titrəyir.

Düşmənlər deyir: “Türklər gəlir”,

Adın dünyaya bərabərdir, ey Türk əsgəri.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.03.2026)