Vyanada yerləşən Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzində “Tarixin səhifələri” adlı musiqili tədbir keçirilib. Tədbir XX əsrin görkəmli sovet bəstəkarı Dmitri Şostakoviçin 120 illiyinə və Vyanadakı “Musiqi sevinc bəxş edir” (“Musik macht Freude - MmF”) adlı musiqi məktəbinin “Sun Dance Company” rəqs studiyası ilə əməkdaşlığının beş illiyinə həsr olunub.

Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Diasporla İşl üzrə Dövlət Komitəsindən məlumat verilib.

Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin dəstəyi, adları çəkilən musiqi məktəbinin və rəqs studiyasının birgə təşkilatçılığı ilə baş tutan musiqili tədbirin fəxri qonağı isə Vyana Dövlət Operasının gənclər xorunun rəhbəri, avstriyalı musiqiçi, dirijor Yohannes Mertl olub.

“MmF” musiqi məktəbinin təsisçisi və rəhbəri Fərəh Tahirova çıxışında məktəbin və “Sun Dance Company” rəqs studiyasının beynəlxalq festivallarda və konsertlərdə ölkəmizi uğurla təmsil etmələrindən danışıb. O, həmçinin Azərbaycanın Avstriyadakı mərhum səfiri, peşəkar diplomat Fuad İsmayılovla bağlı xatirələrini bölüşərək, onun Azərbaycan–Avstriya diplomatik və mədəni əlaqələrinin inkişafında xüsusi rol oynadığını vurğulayıb. 2006-cı ildə Vyana Kamera Operasının səhnəsində Üzeyir Hacıbəylinin “Arşın mal alan” operettasının alman dilində tamaşaya qoyulmasında və həmin ildə Vyananın Donaupark ərazisində dahi bəstəkarın abidəsinin ucaldılmasında Fuad İsmayılovun şəxsi təşəbbüsü və mühüm xidmətlərinin olduğunu xatırladıb.

Tədbirdə Dmitri Şostakoviç haqqında qısa film nümayiş olunub. “MmF” musiqi məktəbinin şagirdləri bəstəkarın həyatı barədə zəngin arxiv fotomaterialları əsasında hazırlanan slayd-şounun müşayiəti ilə maraqlı faktlar səsləndiriblər. Onun Azərbaycan musiqi mədəniyyəti və azərbaycanlı bəstəkarlarla əlaqələri, eləcə də Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin inkişafındakı mühüm rolundan bəhs ediblər. Bəstəkarın “Onuncu” simfoniyası haqqında təqdimatlar da böyük maraqla qarşılanıb. Simfoniyanın üçüncü hissəsində Şostakoviçin sevimli azərbaycanlı tələbəsi, tanınmış bəstəkar Elmira Nəzirovanın mövzusu ön planda dayanır. Tədbirin diqqətçəkən məqamlarından biri isə Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin iki görkəmli nümayəndəsi Qara Qarayev və Cövdət Hacıyevin Moskva Konservatoriyasında Dmitri Şostakoviçin sinfində təhsil almaları və sonrakı dostluqları haqqında məlumat olub.

Tədbirin bədii hissəsində Dmitri Şostakoviçin uşaqlar üçün bəstələdiyi fortepiano silsiləsindən pyeslərlə yanaşı, Azərbaycan, Avropa və rus bəstəkarlarının əsərlərindən ibarət zəngin musiqili proqram təqdim olunub. Qara Qarayev və Cövdət Hacıyevin uşaq fortepiano silsilələrindən “Əfsanə” (“Legende”), “Kədərli hekayə” (“Sad Story”) və Qara Qarayevin “İldırımlı yollarla” baletindən “Laylay” əsərləri ifa olunub. “MmF” musiqi məktəbinin şagirdlərinin, Vyana Musiqi Gimnaziyasının (MGW) və Margareten şəhər musiqi məktəbinin tələbələrinin ifaları tədbir iştirakçılarını heyran edib.

“Sun Dance Company” rəqs studiyasının xoreoqrafı Lyudmila Detkovanın rəhbərliyi ilə gənc rəqqasələrin ifaları tədbirə xüsusi gözəllik qatıb.

Sonda tədbirin təşkilinə göstərilən dəstəyə görə Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin direktoru Leyla Qasımovaya təşəkkür edilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.05.2026)

Rəqsanə Babayeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Beyləqan Bölməsinin və Beyləqan rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxanalar Sisteminin birğə təşkilatçılığı ilə Mərkəzi Kitabxananın Oxu zalında tanınmış şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, "Heydər Ata" poeziya müsabiqəsinin mükafatçısı, bir çox şeirlər kitabının müəllifi Bəhram Fərmanzadənin 75-illik yubileyi və yeni çapdan çıxmış "Cənub həsrəti " şeirlər kitabının təqdimat mərasimi keçirildi.

 Əvvəlcə şəhidlərimizin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edildi.

  Tədbiri giriş sözü ilə açan AYB-nin Beyləqan Bölməsinin sədri Fazil Əsəd tədbir iştirakçılarını salamladı və yubilyarı birliyin adından təbrik etdi.

  Tədbirin moderatoru Raquf Budaqlı yubilyarın həyat və yaradıcılığı haqqında tədbir iştirakçılarına geniş məlumat verdi.

  Beyləqan MKS-nin direktoru Jalə Cəfərova Bəhram Fərmanzadəyə Mərkəzi Kitabxananın əməkdaşları adından təbriklərini çatdırdı.

  Şair və yazıçılardan Ağa Savalan, "Cənub həsrəti " kitabının ön söz  müəllifi Ədalət Çümşüdoğlu, Vəlyəddin Əhmədbəy, Rövşən Qarabudaq, Arif Həsənli, Əlixan Ziya, Lalə Osmanqızı çıxış edərək B.Fərmanzadəni yubiley münasibətilə təbrik etdilər, müəllifin yeni kitabından şeirlər söylədilər.

  Tədbirdə iştirak edən ziyalılardan, Ağsaqqallar Şurasının üzvü Nadir Abdullayev, Yuxarı Aran qəsəbə Sirac Mehdiyev adına tam orta məktəbin direktoru Sahilə Fərmanova, Gəray Əsədov adına Birinci Şahsevən kənd 1 nömrəli tam orta məktəbin direktoru Elnurə Kazımova, kitabxana əməkdaşlarından Rima Kərimova, mətbuat nümayəndəsi Baxşeyiş Şirinov və başqaları çıxışlarında yubilyarı təbrik etdilər, müəllifin yeni çapdan çıxmış kitabı haqqında fikirlərini söylədilər.

 Sonra tədbirin bədii hissəsi olaraq Yuxarı Aran qəsəbə Sirac Mehdiyev adına tam orta məktəbin və Gəray Əsədov adına Birinci Şahsevən kənd 1 nömrəli tam orta məktəbin şagirdləri B.Fərmanzadənin şeirlərindən ibarət bədii kompozisiya ilə çıxış etdilər.

  Sonda şair Fazil Əsəd yubilyar B.Fərmazadəyə AYB-nin Beyləqan Bölməsinin adından "Mücirəddin Beyləqani " mükafatını təqdim etdi.

 Beyləqan MKS-nin direktoru Jalə Cəfərova təşkilatın adından yubilyara hədiyyələr etdi. Tədbir iştirakçıları yubilyara gül bukletləri və digər hədiyyələr bağışladılar.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.05.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Heydər Əliyevin dövlətçilik konsepsiyasını Türk dünyası kontekstində necə dəyərləndirə bilərik?

Azərbaycan Dillər Universiteti nəzdində fəaliyyət göstərən Türk Dünyası Araşdırmaları Mərkəzinin təşkilatçılığı və Xətai rayonu 260 №-li tam orta məktəbin birgə əməkdaşlığı ilə 30 aprel 2026-cı il tarixində “Heydər Əliyev və Türk Dünyası” mövzusunda elmi-maarifləndirici tədbir keçirilmişdir.

Tədbir ümummilli lider Heydər Əliyevin zəngin dövlətçilik irsinin, onun Azərbaycan xalqı və bütövlükdə Türk dünyası qarşısındakı müstəsna xidmətlərinin gənc nəslə sistemli şəkildə çatdırılması məqsədi ilə təşkil olunmuşdur. Bununla yanaşı, milli birlik və həmrəylik ideyalarının təbliği, bu dəyərlər ətrafında maarifləndirici müzakirələrin aparılması tədbirin əsas istiqamətlərini təşkil etmişdir.

Tədbir Türk Dünyası Araşdırmaları Mərkəzinin müdiri Cəlal İbrahimlinin moderatorluğu ilə keçirilmişdir. O, açılış nitqi ilə çıxış edərək Heydər Əliyevin dövlətçilik konsepsiyasını Türk dünyası kontekstində dəyərləndirmiş, onun ortaq tarixi-mədəni bağların möhkəmləndirilməsi, türk xalqları arasında qarşılıqlı əlaqələrin genişləndirilməsi və siyasi əməkdaşlığın inkişafı istiqamətində həyata keçirdiyi siyasətin mahiyyətini diqqətə çatdırmışdır. Cəlal İbrahimli vurğulamışdır ki, Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi strateji kurs bu gün də Azərbaycan dövlətinin inkişaf xəttinin əsas dayaqlarından biri olmaqla yanaşı, Türk dünyasında ideya və məqsəd birliyinin güclənməsinə xidmət edir.

Çıxışda eyni zamanda qeyd olunmuşdur ki, ümummilli liderin Azərbaycanın müstəqilliyinin qorunması və möhkəmləndirilməsi istiqamətində həyata keçirdiyi siyasət milli dövlətçilik ənənələrinin formalaşmasında həlledici rol oynamışdır. Bu siyasi kursun davamı olaraq Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkəmizin əldə etdiyi mühüm nailiyyətlər və tarixi uğurlar gənc nəslin diqqətinə çatdırılmalı olan əsas məqamlardandır.

Tədbirin davamında məktəbin direktoru Kəmalə Quliyeva çıxış edərək qonaqları salamlamış, belə elmi-maarifləndirici tədbirlərin məktəb mühitində keçirilməsinin şagirdlərin dünyagörüşünün genişlənməsi, onların milli-mənəvi dəyərlərə bağlı ruhda formalaşması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdığını vurğulamışdır. O, xüsusilə qeyd etmişdir ki, gənc nəslin dövlətçilik ənənələri və milli kimlik haqqında dolğun biliklərə yiyələnməsi gələcək cəmiyyətin sağlam ideoloji əsaslar üzərində qurulmasına xidmət edir.

Daha sonra Xalq şairi Sabir Rüstəmxanlı çıxış edərək Türk dünyasının zəngin ədəbi irsi, tarixi yaddaşı və dil birliyi məsələlərinə toxunmuş, bu ortaq dəyərlərin qorunmasının və gələcək nəsillərə ötürülməsinin vacibliyini diqqətə çatdırmışdır. O, türk xalqları arasında ədəbi-mədəni inteqrasiyanın gücləndirilməsinin ümumi milli şüurun formalaşmasında xüsusi rol oynadığını qeyd etmiş, dilin və ədəbiyyatın bu birliyin əsas dayaqlarından biri olduğunu vurğulamışdır.

Ardınca millət vəkili Ziyad Səmədzadə çıxışında Heydər Əliyevin Türk dünyasına göstərdiyi çoxşaxəli xidmətlərdən bəhs etmiş, onun təşəbbüsü ilə formalaşan siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq modelinin bu gün də uğurla davam etdirildiyini qeyd etmişdir. O, vurğulamışdır ki, Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti nəticəsində Azərbaycan Türk dünyasında etibarlı tərəfdaş və mühüm strateji mərkəzə çevrilmişdir.

Tədbirdə həmçinin Yunus Emre İnstitutunun koordinatoru Gökhan Seyhan, Xətai Rayon İcra Hakimiyyəti başçısı aparatının şöbə müdiri Pənah İmanov və məktəbin tarix müəllimi Şəhla Verdiyeva çıxış edərək mövzuya müxtəlif aspektlərdən yanaşmış, Heydər Əliyev irsinin siyasi, ideoloji və mədəni mahiyyətini şərh etmiş və onun Türk dünyası ilə bağlı baxışlarının müasir dövrdə də aktuallığını qoruduğunu vurğulamışlar. Çıxışlarda xüsusilə qeyd olunmuşdur ki, bu irsin təbliği yalnız elmi müstəvidə deyil, həm də təhsil mühitində sistemli şəkildə həyata keçirilməlidir.

Tədbir çərçivəsində vurğulanmışdır ki, bu kimi elmi-maarifləndirici təşəbbüslərin ümumtəhsil məktəblərində, eləcə də digər təhsil və mədəniyyət müəssisələrində ardıcıl şəkildə təşkili gənclərin milli kimlik, dövlətçilik ənənələri və Türk dünyası ilə bağlı dəyərlər haqqında sistemli biliklərinin formalaşmasına mühüm töhfə verir.

Ümumilikdə tədbir Heydər Əliyev irsinin elmi müstəvidə təhlili, onun Türk dünyası ilə bağlı ideyalarının ardıcıl şəkildə təbliği və gənc nəslin bu istiqamətdə maarifləndirilməsi baxımından məzmunlu və səmərəli elmi-mədəni platforma kimi yadda qalmışdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.05.2026)

Ümid Nəccari,

Belçikadan, “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

Belçikanın Wielsbeke şəhərində keçirilən MOOOV Film Festivalı çərçivəsində azərbaycanlı şair, bəndəniz Ümid Nəccari xüsusi çıxışla iştirak edib. Aprelin 29-da baş tutan tədbirdə müxtəlif ölkələrdən sənət adamları və ictimai fəallar bir araya gələrək insan haqları, miqrasiya və qlobal problemlər ətrafında fikir mübadiləsi aparıblar.

Festival yerli və beynəlxalq auditoriya üçün mədəniyyətlərarası dialoq platforması kimi diqqət çəkib.

Tədbir çərçivəsində It Was Just an Accident (Bu sadəcə bir qəza idi) filminin nümayişi keçirilib. Əslən azərbaycanlı olan dünyaşöhrətli İran rejissoru Cəfər Pənahi tərəfindən çəkilən və Kann Film Festivalında “Qızıl Palma budağı” mükafatına layiq görülmüş bu ekran əsəri siyasi repressiya, travma və yaddaş mövzularını dərin psixoloji aspektdə təqdim edir. Film nümayişindən öncə təşkil olunan müzakirə panelində iştirakçılar əsərdə qaldırılan etik və ictimai məsələlər ətrafında fikir bölüşüblər.

Ümid Nəccari çıxışında ədəbiyyatın və poeziyanın insan hüquqları mövzusunda oynadığı roldan, şəxsi yaradıcılıq təcrübəsindən danışıb və şeirlərini auditoriya təqdim edib. Festival çərçivəsində keçirilən bu cür görüşlərin cəmiyyətlər arasında qarşılıqlı anlaşmanın gücləndirilməsinə töhfə verdiyi vurğulanıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.05.2026)

Mayın 1-də Azərbaycan Yazışılar Birliyinin “Natəvan” klubunda  ““Ulduz”lu görüşlər” çərçivəsində “Ulduz” jurnalının baş redaktor müavini, yazıçı-publisist Təranə Vahidlə  görüş keçirilib.

Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına jurnalın redaksiyasından məlumat verilib.

 “Ulduz” jurnalı ilə Azərbaycan Universitetinin birgə layihəsi olan tədbirdə jurnalın baş redaktoru Qulu Ağsəs, yazıçı Seyran Səxavət, universitetin müəllimi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Xəyalə Cəfərova filologiya fskültəsinin bakalavr tələbələri iştirak ediblər.

Görüşdə Təranə Vahid ədəbiyyata gəlişindən, hekayələrindən danışıb, gənc filoloqların çoxsaylı suallarını cavablandırıb.

Yaddaqalan görüş səmimi ovqat və polemika şəraitində keçib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.05.2026)

Nemət Tahir,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Opera Teatrında Leyli obrazı ilə ən böyük məşhurluq qazanan Həqiqət Rzayeva olub. Gəlin öncə onu daha yaxından tanıyaq.

O, 1907-ci il mayın 20-də Lənkəranın Darquba kəndində anadan olub. Əsil adı Süsən olsa da, sonradan özünə Həqiqət adını götürür. Onun tərəf müqabili Hüseynqulu Sarabski olub. Həqiqət xanım Leyli rolunu ifa edən zaman onun son dəfə səhnədə ayaq üstə ölməsinə razı olmur. Bu barədə onun Üzeyir Hacıbəyovla mübahisələri düşür. O, Üzeyir bəyə təklif edir ki, Leyli xəstələnib yorğan-döşəkdə, asta segah oxuyaraq can verməlidir. Üzeyir bəy əvvəlcə onunla razılaşmasa da, Həqiqət xanımın inandırıcı ifasını görəndən sonra mizanlarda dəyişililk etməyə qərar verir. Bu günə qədər həmin səhnə Həqiqət Rzayevanın təklif etdiyi mizanla təqdim olunur.

Həqiqət Rzayevanın ən yaxın dostlarından biri “Leyli və Məcnun” operasında tərəf müqabili olduğu Hüseynqulu Sarabski olub. Hüseynqulu Sarabski ömrünün son illərini xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkib. Onun yaxşı nəfəs alması üçün boğazından deşik açılıb. Səsi çıxmadığından pıçıltı ilə danışan aktyor bir gün Həqiqət xanımın evinə zəng vurub onu yanına çağırır. Həqiqət Rzayeva həyat yoldaşı ilə onlara gedir. Görür ki, Qurban Pirimov tarını kökləyib əyləşib. Hüseynqulu Həqiqət xanımdan xahiş edir ki, Leyli və Məcnun operasının dördüncü partiyasını oxusun. Həqiqət xanım tarın müşayiəti ilə oxumağa başlayır. Hüseynqulu Sarabski oxuya bilmədiyi yerlər çatanda ağlamağa başlayır və birdən əli ilə boğazındakı deşiyi tutub deyir: “Get, ey Leyli, ey Pərizad”. Bundan sonra dözə bilməyən Həqiqət xanım hönkürərək otaqdan çıxıb qaçır. Elə həmin an da Hüseynqulu Sarabski dünyasını dəyişir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.05.2026)

Sayman Aruz,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

“Azərbaycan Mədəniyyəti- 2040” Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Konsepsiyası yeni dövrdə azərbaycançılıq ideologiyasının sistemli həyata keçirilməsi üçün yol xəritəsidir. 

Bu konseptual yanaşma İlham Əliyevin müxtəlif platformalarda – xüsusilə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında tarixi çıxışı və beynəlxalq trubunalarda səsləndirdiyi milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, mədəni irsin müasir çağırışlarla uzlaşdırılması və qlobal mədəni inteqrasiyada fəal iştirak prinsiplərinə əsaslanır.

Prezidentin dəfələrlə vurğuladığı “güclü dövlət – güclü mədəniyyət” tezisi bu konsepsiyanın ideoloji nüvəsini təşkil edir: yəni milli kimliyin dayağı kimi mədəniyyətin qorunması ilə yanaşı, onun innovativ inkişafı və dünyaya təqdim olunması strateji hədəf kimi müəyyənləşdirilir. Bu kontekstdə “Mədəniyyət 2040” yalnız bir inkişaf proqramı deyil, həm də azərbaycançılıq ideyasının müasir mərhələdə sistemli şəkildə həyata keçirilməsi üçün konseptual yol xəritəsi kimi çıxış edir. Ona görə də 2026-cı ildə Prezident İlham Əliyev tərəfindən təsdiqlənmiş “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” Konsepsiyası həm ideoloji, həm də institusional dönüş sənədi kimi qiymətləndirilə bilər.

1. Konsepsiyanın mahiyyəti: “klassik qoruma”dan “strateji transformasiya”ya keçid:

Konsepsiyanın əsas məqsədi yalnız mədəni irsi qorumaq deyil. Sənədin mərkəzində duran ideya müasir mədəniyyət modelinin qurulması və sistemli, dayanıqlı inkişafın təmin olunmasıdır. Bu, əslində üç mühüm dönüşü göstərir: Passiv qoruma yerini aktiv inkişaf modelinə verir. Fragmentar yanaşma yerini sistemli dövlət siyasətinə verir. Milli yaddaş yerini milli + qlobal inteqrasiyaya verir.  Yəni, mədəniyyət artıq yalnız “muzey və teatr” deyil, dövlətin strateji resursuna çevrilir.

2. İdeoloji qat: milli kimliyin yenidən konstruksiyası:

Konsepsiyanın ən mühüm tərəfi onun ideoloji yüküdür. Burada əsas xətt milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, müasirliklə sintez, dövlətçilik şüurunun gücləndirilməsidir. Bu sənəd faktiki olaraq post-müstəqillik dövrünün ikinci mərhələsi kimi görünür. Əgər 1990–2000-ci illər dövlət quruculuğu və kimliyin bərpası dövrü idisə, “2040 Konsepsiyası” kimliyin strateji şəkildə idarə olunması və ixracı mərhələsidir. Bu baxımdan sənəd: ədəbiyyatı, incəsənəti, medianı, hətta ideoloji diskursu bir vahid sistem daxilində görür.

3. Mədəniyyətin siyasi və iqtisadi funksiyaya çevrilməsi:

Konsepsiyanın ən maraqlı tərəfi – mədəniyyətin artıq yalnız humanitar sahə kimi deyil, siyasi və iqtisadi alət kimi qəbul olunmasıdır. Bu, dünya praktikasına uyğundur (məsələn, “soft power” siyasəti): mədəniyyət  beynəlxalq nüfuzdur. Mədəniyyət  turizm və iqtisadi gəlir deməkdir. Mədəniyyət  informasiya müharibəsində üstünlük gətirir.

Yəni Azərbaycan da bu konsepsiya ilə mədəniyyəti geopolitik resursa çevirmək istəyir

4. Sistemlilik və idarəetmə: yeni institusional model

Konsepsiyada xüsusi diqqət çəkən məqam – idarəetmə mexanizmidir: koordinasiya – Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi üzərinə qoyulur. İllik hesabatlılıq – Prezidentə təqdim olunur, monitorinq – ayrıca analitik qurum tərəfindən aparılır. Bu isə o deməkdir ki,  mədəniyyət sahəsi artıq “yaradıcılıq mühiti” deyil, ölçülə bilən, hesabatlı və planlı dövlət siyasətidir.

5. Mədəniyyət nazirinin fəaliyyəti: konsepsiyanın “icra mühərriki”

Konsepsiya kağız üzərində qalmasın deyə əsas rol icraedici quruma – yəni Mədəniyyət Nazirliyinə verilib. Hazırkı nazir Adil Kərimli bu prosesdə bir neçə istiqamətdə aktiv görünür:

1. İnstitusional səfərbərliklə həm Nazirlik daxilində, həm də digər aidiyyatı məkanlarda geniş təqdimatlar keçirilir, tabeli qurumlara konkret tapşırıqlar verilir.

2. Strateji kommunikasiya:

Konsepsiya yalnız sənəd kimi yox, ictimai diskurs kimi təqdim olunur, videoçarxlar, təqdimatlar, izahatlar hazırlanır.

3. İdarəetmə yanaşması:

Nazirin çıxışlarından görünən əsas xətt isə prioritetlərin müəyyənləşdirilməsi, layihələrin koordinasiyası, nəticəyönümlü idarəetmədir.

Bu isə göstərir ki, Nazirlik: klassik bürokratik qurumdan, strateji menecment strukturuna çevrilməyə çalışır. Bu məsələ isə təqdirəlayiqdir.

6. Ədəbiyyat və ziyalı mühiti üçün nəticələr:

Ədəbiyyata sistemli dəstək imkanı yaradır, milli ideoloji xətt formalaşdırır, yaradıcı sahələri dövlət strategiyasına daxil edir. Yəni bu sənəd həm imkan, həm də nəzarət mexanizmidir. “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040”: sadəcə mədəniyyət proqramı deyil, dövlətin ideoloji və strateji platformasıdır. Bu konsepsiya ilə: mədəniyyət dövlət siyasətinin mərkəzinə çəkilir, milli kimlik planlı şəkildə formalaşdırılır, mədəniyyət geopolitik alətə çevrilir. Ən vacib isə: yaradıcılıq artıq fərdi akt yox, sistem daxilində fəaliyyətə çevrilir.

“Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” konsepsiyasının ədəbiyyata təsirini ayrıca və dərinliklə analiz etmədən ümumi mənzərə yarımçıq qalır. Çünki bu sənədin ən ciddi transformasiya yaratdığı sahələrdən biri məhz ədəbiyyatdır. Bəs 'Konsepsiya" ədəbiyyata hansı töhfəni verəcəkdir;

1. Ədəbiyyatın statusu dəyişir:

“Yaradıcılıq sahəsi”ndən  “strateji sahə”yə çevrilir. Konsepsiyaya qədər ədəbiyyat daha çox fərdi yaradıcılıq aktı və ədəbi mühit daxilində formalaşan proses kimi qəbul olunurdu. “2040 Konsepsiyası” ilə isə ədəbiyyat dövlətin mədəni və ideoloji siyasətinin tərkib hissəsinə çevrilir. Bu o deməkdir ki, ədəbiyyat artıq yalnız estetik hadisə deyil, həm də ictimai şüurun formalaşdırılması alətidir

2. Yeni ədəbi prioritetlər formalaşır:

Konsepsiya dolayısı ilə ədəbiyyatın istiqamətlərini də müəyyənləşdirir. Bu istiqamətlər açıq yazılmasa da, məntiqi olaraq belə oxunur:

A)  Milli kimlik və dövlətçilik xətti güclənir:

B)   Tarixi yaddaş, milli qəhrəmanlıq, dövlətçilik ideyas inkişaf edir. Müstəqillik təfəkkürü ədəbiyyata köçürülür.

B) Müasirlik və qlobal inteqrasiya:

Müasir insan modeli, urban həyat, texnologiya və dəyişən dəyərlər.

C) Mədəni yaddaşın qorunması:

Folklor motivləri, klassik irsə dönüş. Yəni gələcək ədəbiyyat həm milli, həm müasir, həm də ideoloji baxımdan çərçivələnmiş olacaq.

3. Yazıçı obrazı dəyişir:

Konsepsiyanın ən maraqlı təsirlərindən biri də budur. Əvvəllər yazıçı daha çox müstəqil fikir sahibi, bəzən sistemə tənqidi yanaşan şəxs kimi qəbul olunurdusa, indi isə yazıçı ictimai missiya daşıyan fiqura çevrilir. Bu isə iki istiqamət yaradır: aktiv iştirak edən yazıçı (dövlət siyasətinə inteqrasiya olunur), kənarda qalan yazıçı (marginal riski artır)

4. İnstitusional təsir:

Ədəbi mühit yenidən qurulur və digər qurumlar vasitəsilə qrant proqramları, nəşr siyasəti, müsabiqələr və mükafatlar, ədəbiyyatın istiqamətinə təsir göstərir. Bu isə o deməkdir ki, hansı mövzuya yazmaq, hansı əsərin dəstəklənməsi artıq daha çox institusional qərarlardan asılı olacaq.

5. Dil və üslub məsələsi:

Konsepsiya dolayısı ilə dil siyasətinə də təsir edir: Azərbaycan dilinin qorunması və inkişafı, ədəbi dilin standartlaşdırılması, milli üslubun gücləndirilməsi. Bu, bir tərəfdən müsbətdir, amma digər tərəfdən isə  eksperimental və alternativ üslubların sıxışdırılması riski yarada bilər.

6. Dünya Azərbaycanlılarının ədəbi-mədəni həmrəyliyi faktoru:

Azərbaycanın “Mədəniyyət 2040” konsepsiyasına dünya azərbaycanlılarının ədəbi-mədəni birliyi məsələsini daxil etmək üçün bu ideya sadəcə mədəni əməkdaşlıq çərçivəsi kimi deyil, milli kimliyin qlobal miqyasda qorunması və yenidən istehsalı mexanizmi kimi təqdim olunmalıdır. Sosial-analitik baxımdan yanaşdıqda, Cənubi Azərbaycan və diaspor ədəbiyyatı və mədəni fəaliyyəti artıq periferik hadisə deyil, milli mədəniyyətin paralel inkişaf edən bir qolu kimi qəbul edilməlidir. Bu isə o deməkdir ki, müxtəlif ölkələrdə yaşayan azərbaycanlı yazarların, sənətçilərin və ziyalıların yaratdıqları mətnlər və mədəni məhsullar vahid “mədəni dövriyyə sistemi”nə daxil edilməlidir. Bu sistem rəqəmsal platformalar, ortaq nəşr layihələri, beynəlxalq festivallar və akademik əməkdaşlıqlar vasitəsilə qurula bilər. Beləliklə, mərkəz–periferiya münasibəti aradan qalxar və çoxmərkəzli, şəbəkə əsaslı milli mədəni model formalaşar.

İdeoloji baxımdan isə bu birlik konsepsiyaya “milli-mədəni bütövlük” ideyası üzərindən daxil edilə bilər. Burada əsas məqsəd coğrafi sərhədləri aşan, dil və yaddaş üzərində qurulan bir mədəni kimlik modelini gücləndirməkdir. Dünya azərbaycanlılarının ədəbi irsi, xüsusilə Güney Azərbaycan, Avropa və Amerika diasporunda yaranan əsərlər, milli narrativin alternativ və tamamlayıcı qatları kimi qiymətləndirilməlidir. Bu yanaşma həm də mədəni suverenliyin genişlənməsi anlamına gəlir: yəni Azərbaycan mədəniyyəti təkcə dövlət sərhədləri daxilində deyil, qlobal məkanda ideya və estetik təsir gücü ilə mövcud olur. Nəticədə “Mədəniyyət 2040” konsepsiyası yalnız daxili inkişaf strategiyası deyil, həm də qlobal azərbaycançılıq ideologiyasının mədəni platformasına çevrilə bilər.

Əgər konsepsiya çərçivəsində bu istiqamət genişləndirilərsə: ümumazərbaycan ədəbiyyatı anlayışı güclənər, yeni müəlliflər və mövzular daxil olar, dil və üslub müxtəlifliyi artar. Məsələn: Şəhriyar kimi klassiklərin xətti daha sistemli şəkildə davam etdirilə bilər. Bu isə ədəbiyyata: həm coğrafi genişlik, həm də ideoloji dərinlik qazandırar.

“Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” konsepsiyasının ədəbiyyata təsiri belə ümumiləşdirilə bilər:

- ədəbiyyat strateji sahəyə çevrilir

- yazıçı ictimai missiya daşıyır

- mövzu və istiqamətlər müəyyən çərçivəyə düşür

- dövlət dəstəyi artır.

Yekun olaraq deyə bilərəm ki, bu konsepsiya ədəbiyyat üçün həm: tarixi imkan, həm də ciddi sınaqdır. Əgər balans düzgün qurularsa: Azərbaycan ədəbiyyatı yeni yüksəliş mərhələsinə keçə bilər.

Cənubi Azərbacan ədəbiyyatı və mədəniyyəti üzərində biraz da durmaq istəyirəm. Niyə bu vacibdir? Məlumdur ki, Cənubi Azərbaycan Azərbaycan mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsidir. Klassik və müasir ədəbiyyatın böyük qolu oradadır, dil, folklor və tarix baxımından vahid mədəni sistemin tərkibidir.

 Konsepsiyaya daxil etməyin düzgün modeli necə olmalıdır?

A) “Vahid mədəni məkan” prinsipi

Konsepsiyada ayrıca bölmə kimi belə bir yanaşma olmalıdır: “Coğrafiyadan asılı olmayan Azərbaycan mədəniyyəti”

Bu model Cənubi Azərbaycanı siyasi yox, mədəni coğrafiya kimi təqdim edir, beynəlxalq hüquqa zidd görünmür, eyni zamanda milli ideyanı gücləndirir.

B) Ədəbiyyat üzrə konkret addımlar:

Ortaq ədəbiyyat körpüsünün qurluması üçün əhəmiyyətli addım ola bilər: Cənubi və Şimali Azərbaycan müəlliflərinin vahid antologiyası, dərsliklərə daxil edilmə, tərcümə və nəşr proqramları, farsca yazan azərbaycanlı müəlliflərin Azərbaycan türkcəsinə çevrilməsi, klassiklərin yenidən nəşri, universitetlərdə “Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı” istiqaməti.

C) Mədəniyyət və incəsənət sahəsində:

Musiqi, folklor, aşıq sənəti üzrə ortaq layihələr, rəqəmsal arxivlərin yaradılması, film və sənədli layihələr. Bu, həm də “soft power” baxımından çox güclü alətə çevrilə bilər.

D) Tarix məsələsi (ən həssas sahə):

Burada çox incə yanaşma lazımdır: açıq siyasi ritorika yox, akademik və elmi dil istifadə edilməlidir. Məsələn: “tarixi Azərbaycan torpaqları” kimi ifadələr əvəzinə “Azərbaycan mədəni-tarixi arealı” kimi terminlər işlədilə bilər. Bu, konsepsiyanı daha dayanıqlı və qəbulolunan edir.

Mədəniyyət Nazirliyinin rolu:

 Bu istiqamətdə üç əsas funksiyanı icra edə bilər:

1. Platforma yaratmaq: forumlar, konfranslar, beynəlxalq tədbirlər vasitəsilə.

2. Qoruyucu mexanizm:

İrsin sənədləşdirilməsi, unudulan müəlliflərin bərpası yolu ilə.

3. İnteqrasiya siyasəti:

Cənubi Azərbaycan və Dünya Azərbaycanlılarının irsini ümumi mədəni siyasətə daxil etməklə.

"Konsepsiyanın" əsas üstünlüyü budur ki: mədəniyyəti yalnız ölkə daxilində yox, bütöv milli məkan kimi təqdim etmək imkanı yaradır. Bu, imkan isə əslində “2040 Konsepsiyası”nın ruhuna çox uyğun gəlir. Sadəcə onu belə formulla ifadə etmək daha effektiv olar:

“Azərbaycan mədəniyyəti siyasi sərhədlərlə məhdudlaşmayan vahid sivilizasiya məkanıdır.”  bu "Vahid sivilizasiya məkanı”'-nı yaratmaq isə ən müqəddəs missiyadır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.05.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Azərbaycan SSR Xalq rəssamı Tokay Məmmədovdan danışanda, ilk əvvəl göz önünə zəngin rəng palitrası gəlir. Hər rəssam rənglərin akustikasını bu qədər dəriundən qavraya bilməz.

Gələn il anadan olmasının 100 illiyini qeyd edəcəyimiz rəssamın bu gün anım günüdür.

Tokay Məmmədov 1927-ci il iyulun 18-də Bakıda anadan olub. Atası Həbib Məmmədov texniki elmlər doktoru, anası Zivər Məmmədova isə Azərbaycanın ilk qadın heykəltaraşı olub. İlk sənət təhsilini anasından alıb. Balaca Tokay həmişə Zivər xanımla bərabər emalatxanaya gələrək rəngli plastilindən müxtəlif fiqurlar düzəldib.

1942-ci ildə yeddinci sinfi bitirdikdən sonra Tokay Bakı Rəssamlıq Məktəbinə imtahan verib. O zaman Bakı Rəssamlıq Məktəbinin nəzdində heykəltaraşlıq şöbəsi yenicə təşkil edilib. P. Sabsay, Fuad Əbdürrəhmanov, Cəlal Qaryağdı həmin heykəltaraşlıq şöbəsində fəaliyyət göstəriblər. Tokay bilavasitə ilk milli heykəltaraşımız Fuad Əbdürəhmanovdan dərs almağa başlayıb. 1951-ci ildə Repina adına Leninqrad Boyakarlıq, Heykəltaraşlıq və Memarlıq İnstitutunu bitirib.

Öz şagirdlərini dünya klassik incəsənətinin ən mütərəqqi ənənələri ilə tanış edib. 1945-ci ildə Tokay Məmmədov Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbinin üçüncü kursunu bitirərək Leninqrad şəhərinə gedib və İ. E. Repin adına Rəssamlıq Akademiyasının heykəltaraşlıq fakültəsinə qəbul olunub. Təhsil illərində o, rus sənətkarları V. Senayski, A. Matveyev və M. Kerezindən dərs alıb.

Heykəltaraşın erkən işlərində məzmunun əlamətlərini və personajların həcm-məkan xarakterliyini tutmağın müəllif metoduna məxsus səciyyəvi cəhətləri görünüb. Peşəkar sənətkarlığa yiyələnmə yeni mövzuların, obrazların dərin fərdi dünyagörüşünün təsdiqi sahəsindəki axtarışlarla paralel aparılıb. Akademiyada təhsil aldığı zaman Tokay bir çox sərgidə yaratdığı büstlərlə təmsil olunaraq yüksək qiymətə layiq görülüb.

Ali təhsil aldığı dövrdə, 1947-ci ildə Azərbaycanın xalçaçı rəssamı Lətif Kərimovun portret büstünü hazırlayıb. Bu portretin yaradılması təsadüfi olmayıb. Lətif Kərimovu uşaq vaxtlarından tanıyan heykəltaraş müstəqil şəkildə ilk dəfə alimin portretini canlandırıb. Sonrakı dövrlərdə yaratdığı portretlərdən geri qalmasına baxmayaraq, bu əsər gənc heykəltaraşın ilk uğuru kimi qiymətləndirilib.

Moskvada təşkil edilmiş sərgidə rus şərqşünaslığının banisi, Azərbaycan alimi Mirzə Kazım bəyin portretini nümayiş etdirib. Bu portretdə heykəltaraş daxili psixoloji keyfiyyətləri göstərməkdən qaçaraq, canlı naturadan yox, fotoşəkildən istifadə edib. Bu xırda nüansları nəzərə almasaq, həqiqətən də heykəltaraşın yaratdığı ilk portret əsərləri realistik xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkib.

Tokay Məmmədov ali təhsilini bitirdikdən sonra Leninqradda heykəltaraş kimi işə başlayıb və Leninqrad Rəssamlar İttifaqına üzv qəbul edilib. Heykəltaraş Bakıya qayıtdıqdan sonra Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbində pedaqoji fəaliyyətə başlayaraq burada yetişən gənc rəssamlara həm rəsm, həm də heykəltaraşlıqdan dərs deyərək onlara sənətin sirlərini öyrədib.

Azərbaycan heykəltaraşlığında ağac materialdan ilk dəfə olaraq Tokay Məmmədov istifadə edib. Ağacın növlərini və onların keyfiyyətlərini dəqiqliklə öyrənən gənc sənətkar bu material əsasında bir çox insan simalarını canlandırıb. Tokayın yaratdığı ağac portretlərində yüksək psixoloji keyfiyyətləri göstərə bilməsi diqqət çəkir.

Sənətkar müxtəlif illərdə ağac materialdan bir çox şairlərin, dövlət xadimlərinin və sadə əmək adamlarının portretlərini yaradıb. Bu qəbilədən onun "Səməd Vurğun", "Xalq rəssamı Qəzənfər Xalıqov", dövlət xadimi, həkim və yazıçı "Nəriman Nərimanov", uzunömürlü azərbaycanlı "Şirəli Müslümov" və başqa portretlərini qeyd etmək olar.

Heykəltaraş Tokay Məmmədovun yaratdığı portretlər qalereyasında həmçinin mərmər, tunc, gips materiallardan yüzlərlə portret mövcudur ki, bu cür materiallarda sənətkar birinci növbədə xarici görünüşlə yanaşı, daxili psixoloji keyfiyyətləri də göstərməyə müvəffəq olub.

Mükafatları

1. "Azərbaycan SSR Əməkdar incəsənət xadimi" və "Azərbaycan SSR Xalq rəssamı" fəxri adı

2. Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı

3. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fəxri Diplomu

4. Azərbaycan Respublikasının "Şöhrət" ordeni

5. SSRİ "Şərəf nişanı" və SSRİ "Xalqlar Dostluğu" ordeni

6. Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı

7. SSRİ Dövlət mükafatı

8. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

Rəssam 2018-ci il mayın 2-də, 90 yaşında vəfat edib. II Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.05.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının və “Ulduz” jurnalının birlikdə həyata keçirdikləri “Biri ikisində” layihəsində bu gün sizlərə Gündüz Sevindiyin qəzəlləri təqdim edilir.

Layihə ən yaxşı ədəbi nümunələrin təbliğinə hesablanıbdır.

Xoş mütaliələr.

GÜNDÜZ SEVİNDİK

QƏZƏLLƏR

***

Belə yağmaqla çəkirsən məni sən darə, yağış,

Bir gözəl namə yazım, al, götür ol yarə, yağış.

Yağ, silinsin ürəyimdən dəli nisgil bu gecə,

Ki, bu həsrət eləyib ağ günümü qarə, yağış.

Yağ yağış, yağ ki, deyəm dərdimi bir-bir sənə mən,

Gözlərim yaşlı, dilim lal, cigərim parə, yağış.

Min təbib tapmadı bir yol mərəzi-eşqə əlac,

Nədi bəs dərdimə dərman, nədi bəs çarə, yağış?..

Su çilər ruhuna, Gündüz, bu yağışdır, ya dua?

Bir həyat çövhəridir sən kimi zəvvarə yağış!

***

Tikdik elə bir eşq evi ümmanın içində,

Ah çəkdi ürək, dinmədi dil canın içində.

Məcnunları, fərhadları olmuş ulu eşqin,

Fərqlənməliyik gör neçə sultanın içində?!

İlk anda gözəl göz-qaşa aldanma, a könlüm,

Gendən nə bilirsən nə var ormanın içində...

Eşq aşiqə dərmansa da, yar olmadı loğman,

Yox dərdimizin çarəsi dərmanın içində.

“Bəxtim” deyə çox dad elədim, söylədilər ki,

Axtarma itən iynəni xırmanın içində.

İnsandısa insan, qıra bilməz onu nadan,

İnsan qalar insan kimi, nadanın içində.

Gündüz, fələyin felinə gəl uyma, əzəldən

Hökmün dəyişir yüz dəfə bir anın içində.

***

Eşqə dair ürəyimdən elə bir söz keçdi,

Demədim, yandı, sinəmdən elə bil köz keçdi.

Dün görüb halımı Məcnun qızarıb şərm oldu,

Yel kimi ötdü yanımdan, utanıb tez keçdi.

Yarımın surətinə səcdə edərkən, zalım

Məni görcək çevirib üz, eləcə düz keçdi.

Sal nəzər eşqə ki, eşq aləmi tarixdir özü,

Onda əfsanə dolaşdı, neçə möcüz keçdi...

Qoydu can rahi-qəzəldə daha bir söz əhli,

Bu yola çıxdı qəzəl şairi Gündüz... keçdi.

***

Bir həzin, xoş söz üçün işləyərəm rəndə kimi,

Sözə xidmətdəki ən sadiq olan bəndə kimi.

Köz dolu təndirə bənzər Sözün atəş cəzbi,

Söz divarında yapıllam, bişərəm kündə kimi.

Aşiqin ismi gərək aləmi-eşq içrə hər an

Tac-Mahaldan girə, ta ki gələ Dərbəndə kimi.

Təlimi-eşqdə ruhum belə təlim olunub,

Rütbeyi-aliməqamtək gəzəndə danəndə kimi.

Ləbi-ləlindən o gün yar mənə ehsan elədi,

Rəğbətim yoxdur o gündən şəkərə, qəndə kimi.

Dərsi Məcnundan əgər, Gündüz, alıbsansa belə,

Daş-qalaq eyləyəcək el səni düz kəndə kimi.

***

Gül gülür güllərə, gülşəndə gülən güldü, gülüm,

Gül gülün könlünü gülşəndə görüb güldü, gülüm.

Göz gərəkdir görə güllər küsüşüb, gülmürlər,

Gül ki, gül küsməyə güldən, gözəlim, gül, de, gülüm.

Gəl gileylənmə Günəş günlü, Günəştək gözəlim,

Gir gülüstanə ki, güllükdə də “gəl-gəl”di, gülüm.

Gəzmə gendən, günahımdan gecə-gündüz közərib,

Könlümün könlü küləklərdə gedən küldü, gülüm.

Gözünü gizləmə, gizlində görüb gözlərini,

Guya Gündüz gedibən Kəbə görüb gəldi, gülüm.

***

Dedim: – ey gül, mənə zülm eyləmə, sevda pirisən,

Dedi: – get, sən də bu divanələrimdən birisən.

Dedim: – Allahı danıb Eşqə dua eyləyirəm,

Dedi: – sən də elə Sənan kimi din kafirisən.

Dedim: – hər gün dəli könlüm səni görmək diləyir,

Dedi: – eşqin məni sarmış qara bir zəncirisən.

Dedim: – həsrət dolu, möhnət dolu qəm təşnəsiyəm,

Dedi: – sən ki qəmi ram eyləməyin mahirisən...

Dedim: – eşqin məni öldürdü, əlac et, ölürəm,

Dedi: – bu eşq ilə dünya yaşadıqca dirisən!

Dedim: – incə bədənin naz eləyir incə sözə,

Dedi: – Gündüz, sən elə incə qəzəl şairisən!

***

Qoy açılsın, edərəm sübhə şikayət gecədən,

Qəlbə qəm bəxş eləyən qəm dolu zülmət gecədən.

Görüşə gəlmədi yarım, nə səbəbdir, görəsən,

Yoxsa küsmüş gülərüz, sevgili afət gecədən...

Nə günah eyləmişəm, sanki yazılmış yazıdır,

Niyə ancaq mənə göz yaşları qismət gecədən?!

Fələyin qəsdi budur canımı alsın, nə olar,

Sübhədək ömrümə Allah verə möhlət gecədən.

İntizarəm, elə bil bir də açılmaz bu səhər,

Çəkirəm sübhüm üçün mən necə həsrət gecədən.

O qızı görməyə, Gündüz, yenə var idi ümid,

Daha gəl gözləmə, gecdir, keçib, əlbət, gecədən...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.05.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Peşəsinə görə qurban olanlardan biri də jurnalistdir. Bəli, məhz peşəsinə görə. Çünki jurnalistika təkcə xəbər ötürmək deyil, bəzən insanın öz vicdanı ilə üz-üzə qalmasıdır.

Cəmiyyətin tez-tez qınaq hədəfinə çevirdiyi peşələrdən biri də məhz jurnalistikadır. “Hanı sənin insanlıq borcun?” - bu sual illərdir müxtəlif hadisələr fonunda jurnalistlərə ünvanlanır. Bəzən isə bu sualın cavabı o qədər ağır olur ki, onu daşımaq hər kəsin gücü daxilində deyil.

1993-cü ilin martı idi. Cənubi Afrikadan olan bir fotojurnalist Kevin Karter Sudana yollanır. Məqsədi aclıq və vətəndaş müharibəsinin doğurduğu faciələri lentə almaq, bəlkə də ən təsirli kadrı çəkərək dünyaya göstərmək idi. Lakin qarşılaşdığı mənzərə təsəvvür etdiyindən qat-qat ağır olur. Səfalət, aclıq, ölüm  hər tərəfdə eyni acı tablo. Saatda onlarla insan aclıqdan həyatını itirirdi. Günlər, həftələr keçir. O isə “ən güclü kadr”ın axtarışındadır. Və bir gün…

Bir kolun dibində uzanmış, aclıqdan sümükləri çıxmış kiçik bir uşaq görür. Uşaq ölümünü gözləyirmiş kimi halsızdır. Fotojurnalist üçün bu, “ideal kadr”dır. O, kameranı hazırlayır. Elə həmin an kadra başqa bir varlıq daxil olur-  bir akbaba. Quş uşaqdan bir neçə metr aralıda dayanır. Sanki ölümün rəmzinə çevrilir. Fotojurnalist gözləyir. Bəlkə quş qanadlarını açar, kadr daha dramatik olar… Amma bu baş vermir. Yenə də şəkli çəkir. Sonra akbabanı qovur. Kənara çəkilib ağlayır. Çünki ağlına öz uşağı gəlir.

Ölkəsinə qayıtdıqdan sonra çəkdiyi foto dünya mediasında yayılır. Böyük rezonans doğurur. İnsanlar sarsılır. Şəkil mükafatlar qazanır. Amma sonra başqa bir şey başlayır.

Oxucular bir sual verir:

“O uşaq nə oldu?”

Və bu sual fotojurnalistin həyatını dəyişir. O, uşağı orada qoyub getdiyi üçün vicdan əzabı çəkməyə başlayır. Yeməkdən, insanlardan uzaqlaşır. Daxili sarsıntı onu tərk etmir. Nəhayət, bu yükə dözə bilmir və həyatına son qoyur.

İntihardan əvvəl dostuna etiraf edir:

“Kaş ki, onu qaldırıb yardım mərkəzinə aparardım…”

Və acı həqiqət dəyişmir, o ölkədə uşaqlar hələ də aclıqdan ölür.

Kim bilir, bəlkə də bu günə qədər çəkilmiş, amma heç vaxt yayımlanmayan yüzlərlə, minlərlə foto var. Fotojurnalistlərin görüb də paylaşmağa ürək etmədiyi həqiqətlər… Bəzən bir şəkil dünyanı dəyişə bilər. Bəzən isə bir şəkil insanı içindən məhv edər. Xocalıdan çəkilən, amma göstərilməyənlər

Xocalı faciəsi zamanı da bənzər vəziyyət yaşanıb. “Xocalı Soyqırımını Tanıtma” ictimai birliyinin sədri Şamil Sabiroğlu hadisə yerində dəhşətli görüntülər lentə almışdı. Amma onların bir qismini yayımlamayıb.

Niyə?

Bəlkə insanlıq naminə…

Bəlkə o görüntülərin ağırlığını cəmiyyətin daşıya bilməyəcəyini düşündüyü üçün…

Bəlkə də bəzən hər şeyi göstərmək deyil, bəzi şeyləri qorumaq daha doğru olduğu üçün…

Jurnalistin əsas vəzifəsi hadisəni olduğu kimi çatdırmaqdır. Amma bəzən həyat bu qədər sadə seçimlər təqdim etmir.

Bir tərəfdə peşə borcu- həqiqəti göstərmək.

Digər tərəfdə insanlıq borcu-  kömək etmək.

Bu iki anlayış toqquşanda isə qərar vermək ən çətin məqama çevrilir.

Bəlkə də jurnalistlərə yönələn “insanlıq borcu” sualını verməzdən əvvəl, onların hansı vəziyyətlərdə bu seçimlə üz-üzə qaldığını anlamaq lazımdır. Çünki bəzi kadrlar sadəcə görüntü deyil,  onlar bir insanın bütün həyatını dəyişə bilər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.05.2026)