Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Elə adamlar var ki, Allah onlara müdriklərə xas zehn verib. Ola bilsin ki, söylədiklərinin fərqinə o qədər də varmırlar, amma bu bir faktdır ki, özlərindən asılı olmayaraq dedikləri hər fikir aforizmə çevrilir. Bu dəfə sizə belə maraqlı adamlardan biri haqqında söhbət açmaq istəyirəm. Amma, gəlin əvvəlcə ona məxsus hikmətli sözlərdən başlayaq:

“Qadınla kişinin dostluğu tutar, ancaq yetmiş yaşdan sonra. Çünki bu yaş insanların müdriklik dövrüdür...”, “Elə xalqlar var qadınları ilə yadda qalırlar, gündəm olurlar, elə xalqlar da var ki, kişiləriylə...”, “Bütün həyatım üzr istəməklə keçdi...”, “Əsas olan insanların bir-birlərinə inamıdır, nəyə inanması yox…”, “Bütün sevgilərin sonu ayrılıqdırsa, dərindən sevmək gerçəkdən də axmaqlıqdır…” və s..

Deyir ki:- “İnsan bir ömür yaşayıb, yaşadığı həyatı dərindən dərk etmədən bu dünyadan köçür. Və hər kəs öz doğrularıyla yaşayır. Bir çoxları da hamı kimi düşünməyib, fərqli düşünən, fərqli yol tutub yaşayan insanların yanlış yolda olduğunu iddia edir. Bunu çox eşitmişik- dindarın ateistə, ateistin dindara cahil dediyini... İnsanın savadlı olması onun doğru düşunə bildiyinə dəlalət etmir. O qədər öz sahəsini yaxşı əzbərləyib, düşüncədən kəm olan insanlar var ki... Düşünmək, anlamaq zəka işidir. Zəka işıq deməkdir. Zəkalı insan bir çox qaranlıq məqamlara işıq saça bilir. Pisi yaxşıdan, xeyiri şərdən ayırmaq üçün çıraq rolunu oynayır. Başqasının görə bilmədiyini görə bilir. Bunun əksi olaraq, bir çox hallarda əksər insanların adi məsələlərdə nə qədər bəsit düşündüyünün şahihidi oluruq. Məncə, gətirəcəyim bu nümunəni hər birimiz müşahidə etmişik. Olur ki, yaşlı və ya orta nəslin nümayəndələri gənclərə öyüd-nəsihət verərək, öz həyatlarından nümunələr gətirib, "mən bu səhvi etmişəm, sən bu səhvi təkrarlama, mənim səhvlərimdən nəticə çıxart", deyirlər. Ancaq bir həqiqət var ki, səhv etmək hər bir insanın fitrətindədir. Odur ki, o “cığırdan” hər kəs keçməlidir. Gənc nəsil də bu səhvləri dadmalıdır. Səhv edərək doğrunun izinə düşmək yaradılışın qanunayğuluğudur. Səhv etməkdən qorxmaq insanı inkişafdan saxlayır. Əslində, səhv etmək- deyilən bir şey də yoxdur. Sadəcə, hadisələrə fərqli rakurslardan baxmaq var və kimin nə qədər halqı olduğunu zaman qiymətləndirir...”

O, 15 mart 1969-cu ildə Cəlilabad rayonunun Ağusəm kəndində anadan olub. İbtidai və orta təhsilini Cəlilabadda alıb. Ədəbiyyata, poeziyaya erkən yaşlarından maraq göstərdiyindən orta məktəb illərində gündəlik tutaraq, fikir və kiçik həcmli hekayələrini oraya yazıb. 2011-ci ildən “Facebook” sosial platformasında özünə səhfə yaradandan sonra yazılarını orada ictimailəşdirməyə başlayıb. Maraqlı fikirlər paylaşdığına görə, tezliklə insanların diqqətini özünə cəlb edib və minlərlə izləyici qazanıb. İcləyicilərinin arasında Təranə Musayeva adlı bir xanım bir az da irəli gedərək, onun necə deyərlər, “status”larını bir yerə toplayıb və “Sabirlə bacara bilsəm” adlı bir kitab tərtib edib. Kitab 2017-ci ildə işıq üzü görüb, etüd, aforizm və söz inciləri ilə zəngindir...

“Heç şübhəsiz ki, Allah insanları yaratmayıb, insanlar özləri üçün bir Allah adında Tanrı yaradıblar. Ancaq bu proses də səmavi kitablar kimi göydən yerə asanlıqla düşməyib. Bu fikirin formalaşması üçün tarix uzun bir zaman qət edib. Əvvəllər hər qəbilənin, hər tayfanın bir Tanrısı olub. Daha sonra ölkələr və çəmiyyətlər formalaşdıqca hər toplum özü üçün bir Tanrı fikirləşib və çoxallahlıq formalaşıb. Kimi Günəşə, kimi Oda, Ağaca, Daşa inanıb. Axı, insanlar tanrılarını gildən, daşdan, ağacdan yonub düzəldirdilər. Belə olan şəraitdə hökmdarlar Tanrını real yox, mücərrəd, ən yaxşı halda taxtadan, daşdan düzəldiyini görüb, özləri allahlıq iddiasına düşüblər. Başlayıblar allahlıq etməyə. Hər hökmdar öz qüdrəti qədər, idarə etdiyi ərazilərdə öz allahlıq missiyasını həyata keçirib. Onsuz da hökmdarların etdikləri zülmün bədəlini onlardan heç kim soruşmur. Əksinə, adamlar zalım, baş kəsən insanları tarixdə qəhrəman kimi qəbul ediblər. Belə bir şəraitdə insan oğlu çoxallahlığın doğru olmadığının fərqini anlayıb, özləri üçün daha mükəmməl bir allah fikirləşib tapıblar. Artıq bu Allah taxtadan, gildən yox, nədən hazırlanması haqda düşünülməsi belə günah olan, mücərrəd bir varlıqdır. Həm də daha müqəddəs və əlçatmaz olsun deyə, insanlar onu göydə qərarlaşdırıblar. Bir müddət insanların fikirlərdə yaratdığı Allaha heç kimin əli çatmayıb. Lakin zamanla daha ağıllı adamlar özlərini peyğəmbər elan edərək, insan təxəyyülünün məhsulu olan, göydə qərar tutmuş Allahla "əlaqə yaratmağa" nail olublar. Və belə ağıllı insanlar nə az, nə çox düz 124 mindir. Dünya elmi yaranışın necə baş verdiyini elmi əsaslarla aça bilmədiyi üçün, bu sferada hələ də boşluq qalmaqdadır. Odur ki, uzun illərdir bu boşluğu uydurulmuş dinlər tutur. Bu gün dinlər təkallahlığı sözdə və öz kitablarında qəbul etsələr də, görünən o ki, dünyamız, insanın öz təxəyyülündə yaratmış olduğu tək Allah tərəfindən idarə olunmur. Əslində, bu gün də çoxallahlıq davam etməkdədir. Amerikanın öz Allahı var. Rus, İngilis, Çin, Yaponun da öz. Hamısı da deyir ki, Allah eynidir. Məsələn, ABŞ dövlət başçısı istəsə bu gün İrak, Misir, Liviyanı təzədən "şumlayar". Necə ki, ABŞ Fələstində bu "əkinçilik" işini ən yüksək texnologiyalarla həyata keçirir. Əhalisi və ərazisi təcrübə mərkəzinə çevrilmiş bu regionda yaşayan insanların naləsi ərşə çatsa da, göydəki Allah onların ərizəsini qəbul etmir. Ümid qalır yenə də yerdəki allahlara. Maraqlı və ağrılı hal ondan ibarətdir ki, bütün millətlərdən qabaq özləri üçün Göy Türk tanrısı yaradan türklər neçə illərdir ki, tanrısız qalıblar. Yüz illərdir türklər ərəbin Allahına ibadət etməyə məcbur qalıblar. Hələ ki, tanrılar Allaha uduzur...”- söyləyir.

Özünü publisist kimi təqdim etməsə də, onu belə tanıyanlar az deyil. Üstəgəl, o, bədii qiraətçi kimi də tanınır. Buna da səbəb, sevdiyi müxtəlif müəlliflərin şeirlərini “Youtube” platformasındakı kanalında səsləndirməsi olub. O, hətta televiziya məkanında da ara-sıra görünüb və müxtəlif verilişlərdə ekspert kimi iştirak edib...

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, şair Bilal Alarlı “Yazılı ədəbiyyatda yeni janr: Sabir Zəkullaoğlunun mənsur deyimləri” adlı məqaləsində onun haqqında yazır: “Sabir Zəkullaoğlu maraqlı bir janra üz tutub. Onun qələminin məhsulu olan müdrik fikirlər, aforizmlər, deyimlər, söyləmələr real həyat hadisələrindən, təcrübədən gəlir. Folklorda atalar sözləri, məsəllər kimi janr qəlibinə salınan bu cür deyimlər yazılı ədəbiyyata da təsirsiz ötüşmür. Azərbaycan klassik ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələri Nizami, Füzuli, Xətayi, Zakir, Seyid Əzim, Sabir və digərlərinin yaradıcılığında müdrik deyimlər aparıcı yer tutur. Maraqlıdır ki, tədqiqatçılar bəzən belə aforizm xarakterli fikirlərin folklordan gəldiyini söyləyirlər. Əslində, şair və yazıçılar ictimai münasibətlərə, tarixi hadisələrə münasibət bildirərkən fikirlərini lakonikləşdirməyə çalışmış, böyük tutumlu ideyaları bir cümlədə, yaxud bir-iki misrada vermişlər...”

...Bəli, sizə hazırda Fransada yaşayan publisist Sabir Zəkullaoğludan danışıram. Onu siz də tanıyın...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Nobel Sülh Mükafatını SSRi-nin sonuncu, xallıbaş, ermənipərəst prezidenti Mixail Qorbaçova vermək istəyəndə bu mükafat gözümdən düşmüşdü. Yaxşı ki, niyyətləri boşa çıxdı. Mənimsə bugünkü mövzum bir başqadı: Nobel Sülh Mükafatını alan ilk qadın kim olub?

Ceyn Adams! O, Rəngli İnsanların İnkişafı Milli Assosiasiyasının, Amerika Vətəndaş Azadlıqları Birliyinin qurucu üzvüdür. Tarixə isə Nobel Sülh Mükafatını alan ilk amerikalı qadın kimi düşüb.

Bu gün biz onu vəfatının növbəti ildönümündə anırıq.

1860-cı ildə ABŞ-nin İllinoys ştatının Cedarville şəhərində bölgənin zəngin ailələrindən biri olan Adamsların ailəsində dünyaya gəlib. 1877-ci ildə Rokford qızlar üçün missioner məktəbinə daxil olur və 1881-ci ildə məktəbi əla qiymətlərlə bitirir. Bir il sonra isə bakalavr dərəcəsi alır.

1910-cu ildə Adams Milli Sosial İş Konfransının ilk qadın prezidenti, 1911-ci ildən 1914-cü ilədək Qadınların Seçki Hüququ Uğrunda Amerika Assosiasiyasının vitse-prezidenti, 1915-ci ildə Dünya Qadınlar Partiyasının sədri, 1919-cu ildə sülh və azadlıq uğrunda təsis edilmiş Beynəlxalq Qadın Liqasının ilk prezidenti, "Settlement House Movement"-in təsisçisi və Amerika sosial reformizminin ilk xadimlərindən biri olub.

1883-cü ildə Ceyn Adams dostu Elen Qeyts Starrla birgə Avropaya gedir. İngiltərədə olan zaman sosial sahədəki problemlər onun diqqətini daha çox çəkir. Beləliklə, o, müşahidə etdiyi hadisələri qələmə almağa başlayır.

Ceyn Adams rəfiqəsi Ellen Qeyts Starrla Londonun East-End məhəlləsində Oksford universitetinin bir qrup tələbələrinin xidmət göstərdiyi "Toynbi-holl" sığınacağına baş çəkirlər. Onların işindən çox təsirlənərək, Adams və Starr ABŞ-yə qayıdırlar və hər ikisi "həyatı həyatın özündən öyrənmək mümkün ola biləcək" yer tapmağa qərarı verərək, bu fikri reallaşdırmağa başlayırlar. Axtarışlar onları yoxsulların, kasıb mühacirlərin məskunlaşdığı bölgəyə – Çikaqonun 19-cu məhəlləsinə gətirib çıxarır. 1889-cu ilin sentyabr ayında rəfiqələr Çarlz Hullın evinə köçürlər və orada gələcəyin bir çox görkəmli islahatçılarının diqqətini çəkən eksperiment təşkil edirlər.

Rəfiqəsi Ellen Starrla birlikdə Ceyn Adams 1889-cu ildə Çikaqonun ucqar yerlərindən birində "Hull Haus"u ("Hull House") təsis edirlər. Bir neçə il ərzində Çikaqoda "Hull-House"da rəfiqəsi E.Starrla bərabər uşaq bağçası, kitabxana, gimnastika zalı, nəşr işləri emalatxanası, kommunal mətbəx, bədii studiya, əmək muzeyi, gənc işçi qadınlar üçün yataqxanalı məktəb qururlar. Burada onlarca klub, rəqs qrupları, musiqi məktəbi və hətta aktyor truppası yerləşirdi. Məhəllə sakinləri burada ingilis dili, kulinariya, dərzilik və ədəbiyyat dərsləri ala bilərdilər. Xarabalıqların minlərlə sakini müxtəlif zamanlarda "Hull-House"a baş çəkirdilər. Bu gün "Hull Haus", Jane Addams'a və təhsil və sosial inkişaf üçün birlikdə çalışan qadınlara həsr olunmuş bir muzeyə çevrildi.

1902-ci ildə yazdığı "Demokratiya və İctimai əxlaq" (Democracy and Social Ethics) əsəri bu gün də öz aktuallığını qoruyub saxlayır. 1910-cu ildə yazdığı "Hull House-da iyirmi il" əsərində isə Ceyn Adamsın bəşəriyyətə və insanlığa xidmət edən fədakar ömür yolunu görmək olur.

Ceyn Adamsın əsərləri, "Hull Haus"-dakı təcrübələrindən nümunələrlə doludur, mühacir əhalinin xalq nağıllarından və fahişəlikdən zibil yığımına qədər qeyri-adi mövzulara toxunur. 11 kitab və 500-dən çox məqalə nəşr etdirdi ki, burada da əvvəlcə formalaşdığı Şimali Amerika praqmatik ənənəsini əhəmiyyətli dərəcədə problemləşdirdi.

Ceyn Adams 1935-ci il mayın 21-də əziyyət çəkdiyi xəstəlikdən vəfat etdi və ABŞ-nin Sedervilldəki qəbiristanlığında dəfn edildi.

Xaçpərəstlər barədə Allah rəhmət eləsin kəlməsini işlətmək olarmı?

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Kino sənəti yarandığı gündən etibarən insan həyatının ən təsirli mədəni hadisələrindən birinə çevrilmişdir. Əvvəllər sadəcə əyləncə vasitəsi kimi qəbul edilən filmlər zaman keçdikcə insanların düşüncə tərzinə, davranışlarına və dünyagörüşünə təsir edən güclü bir ictimai alət olmuşdur. Müasir dövrdə kino artıq yalnız ekran qarşısında keçirilən zaman deyil; o, insanların hisslərini yönləndirən, ideyalar formalaşdıran, cəmiyyətin problemlərini göstərən və bəzən də yeni düşüncə modelləri yaradan böyük bir təsir mexanizmidir.

Bu səbəbdən tez-tez belə bir sual ortaya çıxır: filmlər cəmiyyətin aynasıdır, yoxsa onu formalaşdırır? Bir tərəfdən filmlər insanların həyatını, sosial münasibətlərini, dövrün problemlərini və cəmiyyətin daxili vəziyyətini əks etdirir. Digər tərəfdən isə kino insanlara yeni baxış bucaqları təqdim edir, davranışlara təsir göstərir və ictimai düşüncənin istiqamətini dəyişə bilir. Bu baxımdan kino həm müşahidə edən, həm də istiqamətləndirən bir qüvvə kimi çıxış edir.

Bu esse çərçivəsində filmlərin cəmiyyətlə qarşılıqlı əlaqəsi müxtəlif aspektlərdən təhlil ediləcək, onların həm cəmiyyəti əks etdirmə, həm də onu formalaşdırma xüsusiyyətləri araşdırılacaqdır.

Kino və cəmiyyət arasındakı əlaqə

Kino heç vaxt cəmiyyətdən ayrı mövcud olmamışdır. Hər bir film müəyyən bir dövrün sosial, siyasi və mədəni atmosferinin məhsuludur. Rejissorlar, ssenaristlər və aktyorlar yaşadıqları cəmiyyətin təsiri altında yaradırlar və onların əsərlərində həmin dövrün ruhu hiss olunur.

Məsələn, müharibə dövründə çəkilən filmlər əsasən vətənpərvərlik, itki və insan faciəsi mövzularını əhatə edir. Sosial böhran dövrlərində isə filmlərdə yoxsulluq, ədalətsizlik və insan münasibətlərindəki gərginliklər daha çox ön plana çıxır. Bu baxımdan filmlər cəmiyyətin emosional vəziyyətini və düşüncə tərzini əks etdirən güzgü rolunu oynayır.

Kino yalnız hadisələri göstərmir; o, cəmiyyətin qorxularını, arzularını və problemlərini də vizual şəkildə təqdim edir. İnsanlar filmlərdə bəzən öz həyatlarını, öz hisslərini və yaşadıqları problemləri görürlər. Bu isə kino ilə tamaşaçı arasında emosional bağ yaradır.

Filmlər cəmiyyətin aynası kimi

Filmlərin cəmiyyətin aynası olduğunu göstərən əsas xüsusiyyət onların reallığı əks etdirməsidir. Bir çox rejissor cəmiyyətin problemlərini göstərməyi özünün əsas vəzifəsi hesab edir. Sosial ədalətsizlik, ailə problemləri, gənclərin psixoloji vəziyyəti, müharibə, yoxsulluq və korrupsiya kimi mövzular kino vasitəsilə geniş auditoriyaya çatdırılır.

Bu filmlər tamaşaçıya sadəcə hadisələri göstərmir, həm də düşünmək imkanı yaradır. İnsanlar ekranda gördükləri hadisələr vasitəsilə yaşadıqları cəmiyyətə fərqli gözlə baxmağa başlayırlar. Bu baxımdan kino ictimai şüurun formalaşmasında mühüm rol oynasa da, ilk növbədə mövcud reallığın əksidir.

Xüsusilə realist kino cərəyanı bu məsələdə mühüm yer tutur. Real həyatı olduğu kimi təqdim etməyə çalışan filmlər cəmiyyətin daxili problemlərini gizlətmədən göstərir. Belə filmlər insanların gündəlik həyatını, sosial çətinlikləri və psixoloji vəziyyətləri obyektiv şəkildə nümayiş etdirməyə çalışır.

Kino və ictimai düşüncə

Filmlər yalnız mövcud vəziyyəti göstərməklə kifayətlənmir; onlar insanların düşüncə sisteminə də təsir edir. İnsan bəzən bir kitabdan daha çox bir filmdən təsirlənə bilir. Çünki kino həm görüntü, həm səs, həm musiqi, həm də emosional təsir vasitəsilə insanın şüuruna daha güclü nüfuz edir.

Bir film müəyyən bir ideyanı milyonlarla insana çatdıra bilər. Bu ideya bəzən sosial dəyişikliklərə səbəb olur. Məsələn, insan hüquqları, qadın azadlığı, irqçilik və sosial bərabərlik kimi mövzulara toxunan filmlər cəmiyyətdə yeni düşüncə formalarının yaranmasına təsir etmişdir.

Kino tamaşaçının hisslərinə təsir etdiyi üçün onun davranışlarına da təsir göstərə bilir. İnsanlar bəzən filmlərdə gördükləri obrazları nümunə götürür, onların danışıq tərzini, geyimini və davranışlarını təqlid edirlər. Bu isə filmlərin cəmiyyəti formalaşdırmaq gücünə malik olduğunu göstərir.

Filmlərin gənclərə təsiri

Kino ən çox gənclər üzərində təsir gücünə malikdir. Çünki gənclik dövrü insanın kimlik axtarışında olduğu mərhələdir və bu dövrdə xarici təsirlər daha güclü hiss olunur. Gənclər filmlər vasitəsilə müxtəlif həyat tərzləri, düşüncə formaları və davranış modelləri ilə tanış olurlar.

Müsbət məzmunlu filmlər gənclərdə motivasiya, vətənpərvərlik, dostluq və insanlıq kimi dəyərləri gücləndirə bilər. Lakin zorakılığı, aqressiyanı və məsuliyyətsizliyi normallaşdıran filmlər mənfi təsir də yarada bilir.

Bu səbəbdən kino yalnız sənət deyil, həm də böyük məsuliyyət tələb edən bir sahədir. Çünki milyonlarla insanın düşüncəsinə təsir edən hər bir ekran əsəri cəmiyyətin gələcəyinə müəyyən dərəcədə təsir göstərir.

Kino və stereotiplər

Filmlər cəmiyyətdə mövcud olan stereotipləri həm gücləndirə, həm də dağıda bilər. Uzun illər ərzində müəyyən xalqlar, sosial təbəqələr və ya gender rolları kinoda stereotip şəkildə təqdim olunmuşdur. Bu isə tamaşaçıların həmin qruplar haqqında düşüncəsinə təsir etmişdir.

Lakin müasir kino getdikcə bu stereotipləri qırmağa çalışır. Daha müxtəlif obrazlar, fərqli həyat hekayələri və sosial reallıqlar ekrana gətirilir. Bu isə insanların dünyagörüşünün genişlənməsinə kömək edir.

Kino sənəti və emosional manipulyasiya

Filmlərin cəmiyyəti formalaşdıran tərəflərindən biri də emosional təsir gücüdür. Musiqi, montaj, kamera bucaqları və aktyor oyunu tamaşaçının hisslərini istiqamətləndirə bilir. İnsan bəzən ekran qarşısında ağlayır, qorxur, sevinir və ya qəzəblənir.

Bu emosional təsir bəzən maarifləndirici rol oynasa da, bəzi hallarda manipulyasiya vasitəsinə çevrilə bilər. Xüsusilə siyasi və ideoloji filmlər müəyyən düşüncə modelini tamaşaçıya qəbul etdirməyə çalışa bilir. Bu isə kinonun nə qədər güclü təsir vasitəsi olduğunu göstərir.

Milli kimlik və kino

Kino milli mədəniyyətin qorunmasında və tanıdılmasında mühüm rol oynayır. Hər bir xalqın tarixi, adət-ənənələri və milli dəyərləri filmlər vasitəsilə gələcək nəsillərə ötürülür. Bu baxımdan kino yalnız əyləncə deyil, həm də mədəni yaddaşdır.

Milli filmlər insanların öz kimliyinə bağlılığını gücləndirə bilər. Tarixi mövzulara toxunan filmlər milli şüurun formalaşmasına təsir göstərir və insanlarda keçmişə qarşı maraq yaradır.

Sosial media dövründə kino

Müasir dövrdə sosial medianın inkişafı filmlərin təsir gücünü daha da artırmışdır. Artıq bir film yalnız kinoteatrda izlənilən əsər deyil; o, sosial şəbəkələrdə müzakirə olunur, parçaları paylaşılır və qlobal auditoriyaya çatır.

Bu isə filmlərin cəmiyyətə təsirini sürətləndirir. İnsanlar filmlər haqqında fikir mübadiləsi aparır, onların mesajlarını gündəlik həyatla əlaqələndirirlər. Nəticədə kino ictimai dialoqun bir hissəsinə çevrilir.

“Filmlər cəmiyyətin aynasıdır, yoxsa onu formalaşdırır?” sualına birmənalı cavab vermək mümkün deyil. Çünki kino həm cəmiyyətin məhsuludur, həm də ona təsir edən güclü vasitədir. Filmlər insanların həyatını, problemlərini və düşüncələrini əks etdirir, eyni zamanda onların dünyagörüşünü və davranışlarını dəyişdirə bilir.

Bu baxımdan kino ilə cəmiyyət arasında qarşılıqlı təsir mövcuddur. Cəmiyyət filmləri yaradır, filmlər isə zamanla cəmiyyətin düşüncə sisteminə təsir göstərir. Buna görə də kino sadəcə ekran sənəti deyil; o, insan şüuruna və ictimai həyata təsir edən mühüm mədəni qüvvədir.

Filmlər həm cəmiyyətin aynasıdır, həm də onu formalaşdıran vasitələrdən biridir. Onların təsiri isə yalnız nə göstərdiklərində deyil, insanlara nə hiss etdirdiklərində və nə düşündürdüklərində gizlidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bir vaxtlar Gəncə şəhərində qayğısız uşaqlıq illərini keçirən balaca Hikmətin, nə vaxtsa böyüyüb, xarici səfərlərdə ölkə rəhbərinin yanında əyləşəcəyi ağlına belə gəlməzdi. Bəlkə də sizə adi görünür. Bu isə bəxtəvərliyin, xoşbəxtliyin, böyük uğurun əlamətidir.

Bəli, bu dəfə sizə Prezidentin köməkçisi Hikmət Hacıyevdən söhbət açmaq istəyirəm. Amma əvvəlcə gəlin onun adından başlayaq. Hikmət sözü ərəb mənşəli olub, dərin düşüncə, həyat təcrübəsi və haqqı batildən ayırmaq bacarığı mənasını verir.

O, 15 oktyabr 1979-cu ildə ölkənin paytaxtından xeyli uzaqda, Fərhad kişinin ailəsində dünyaya gəlib. Həmin gün həftənin bazar ertəsi gününə təsadüf edir. Bazar ertəsi günü dünyaya gələnlər güclü intuisiya, dərin emosionallıq və ailəyə bağlılıqları ilə seçilirlər. Onlar Ay enerjisinin təsirində olduqları üçün təbiətən qayğıkeş, anlayışlı və ətraflarındakılara rahatlıq verən şəxsiyyətlər kimi tanınırlar. Ənənəvi inanclara görə, bu gündə doğulanların əsas xüsusiyyətləri bunlardır: Hissiyyatları çox yüksəkdir, hadisələri əvvəlcədən təxmin etmək bacarığına, yəni altıncı hissə malikdirlər. Ailə dəyərləri onlar üçün hər şeydən üstündür. Yaxınlarının qayğısına qalmaq və onlarla güclü bağlılıq qurmaq əsas prioritetləridir. Təbii "emosional süngər" kimi ətrafdakıların enerjisini asanlıqla qəbul edə bilirlər. İnsanlara mənəvi dəstək olmaq və problemlərini həll etməyə kömək etmək onların ən güclü xüsusiyyətidir. Ayın dövrlərinə bənzər şəkildə, onların da əhval-ruhiyyəsi tez-tez dəyişə bilər. Bu səbəbdən bəzən emosional sərhədlərini qorumağa ehtiyac duyurlar. İstənilən mühitə və şəraitə asanlıqla uyğunlaşa bilirlər. Geniş təxəyyülə malikdirlər, xüsusilə yaradıcılıq və bəşəri məsələlərdə uğurlu olurlar...

Hikmət Hacıyev doğulduğu Gəncə şəhərində 24 saylı orta məktəbi bitirib. Sonra BDU-nun Beynəlxalq Münasibətlər və Beynəlxalq Hüquq fakültəsinin bakalavr və magistr pillələrində ali təhsilə yiyələnib. NATO-nun Müdafiə kolleci,Təhlükəsizlik məsələlərinin tədqiqi üzrə Corc Marşal mərkəzi və Belçikanın ULB universitetinin magistr pilləsinin məzunudur. 2000-ci ildən Xarici İşlər Nazirliyi sistemində çalışıb. Və müxtəlif illərdə Azərbaycanın NATO nümayəndəliyində, Azərbaycanın Küveytdəki səfirliyində işləyib. 2008-ci ildən Xarici İşlər Nazirliyində Təhlükəsizlik problemləri departamentinin 2-ci katibi vəzifəsində, 2011-ci ildən isə Azərbaycanın Misirdəki səfirliyində müşavir vəzifəsində çalışıb. 2013-cü ilin avqustunda Azərbaycan Respublikasının Misirdəki səfirliyinin müşaviri kimi uzunmüddətli xarici xidməti ezamiyyətini başa vuraraq Xarici İşlər Nazirliyinə qayıdıb. 2013-cü ilin sentyabrından Xarici İşlər Nazirliyində şöbə müdiri vəzifəsində işləyib. 2014-cü ildən 2018-ci ilə qədər Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat xidmətinin rəhbəri vəzifəsini icra edib. 2018-ci ildə Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsi müdirinin müavini olub, 2018-ci ildən bu şöbənin müdiri vəzifəsində çalışıb. 29 noyabr 2019-cu ildən isə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin köməkçisidir...

Onun haqqında sosial mediada yazılır:

“Hikmət Hacıyev Azərbaycanın müasir dövrdə tanınmış diplomatlarından biridir. O, Prezident Administrasiyasında xarici siyasət məsələləri üzrə məsul vəzifələrdə çalışaraq ölkənin beynəlxalq aləmdə mövqeyinin gücləndirilməsinə töhfə verən dövlət xadimidir. Milli maraqların qorunması, regional sabitlik, beynəlxalq təşkilatlarla əlaqələrin genişləndirilməsi və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə hörmət onun fəaliyyətində prioritet istiqamətlərdir. O, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün müdafiəsi mövqeyini beynəlxalq aləmdə təbliğ edib, İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra sülh prosesinin irəliləməsinə və Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılmasına töhfə verib...”

...Cazibədar, ədalətli və diplomatik xarakteri ilə seçilir. Harmoniyanı sevir, münaqişələrdən qaçır və əla ünsiyyət bacarığına sahibdir. Həyatın hər sahəsində tarazlıq və estetik gözəllik axtarır. Sevdiyi insana dəyər verməyi və sürprizlər etməyi xoşlayır. Münasibətlərdə həm fiziki, həm də mənəvi tarazlığa önəm verir. Geniş sosial çevrəsi var. İnsanları dinləməyi bacarır, empatiya qabiliyyəti yüksəkdir. Gözəlliyə və incəsənətə böyük maraq göstərir. Hər şeyi ölçüb-biçdiyi üçün bəzən düzgün qərar verməkdə çətinlik çəkir. Mübahisələrə nifrət edir, gərgin mühitlərdə narahat olur. Həmişə ədaləti bərpa etməyə çalışır. Bir sözlə, o, ədalətin və harmoniyanın təcəssümüdür...

O, şəffaf diplomatiya prinsipinə sadiq qalaraq jurnalistlərlə və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri ilə açıq ünsiyyət qurmağı bacarır. İctimaiyyətin məlumatlandırılması üçün sosial mediadan fəal istifadə edir. Onun peşəkar fəaliyyəti, strateji düşüncəsi, milli maraqlara sadiqliyi və diplomatik çevikliyi gənc diplomatlar üçün nümunədir. O, Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinin gücləndirilməsində, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığın genişləndirilməsində və ölkənin diplomatik imicinin möhkəmləndirilməsində əhəmiyyətli rol oynayır. Onun fəaliyyəti Azərbaycan diplomatiya tarixində mühüm səhifələrdən birini təşkil edir....

Bəzən onun haqqında mənfi adam obrazı yaratmağa çalışanları görəndə, yazığım gəlir. Axı, Allahın ucaltdığı adamı heç kim aşağılaya bilməz…

Bəli, Hikmət Hacıyev Allahın bəxtəvər bəndələrindən biridir. Bəxtəvərdir ki, ölkənin paytaxtından xeyli uzaqda dünyaya gəlsə də, taleyinə böyük insanlarla təmasda olmaq düşüb... Bir də bir ölkənin xidmətində ləyaqətlə dayanmaq!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Yaxın Şərqdə artan gərginlik, ABŞ-Çin münasibətlərində müşahidə olunan yeni mərhələ və Ukrayna müharibəsinin yaratdığı geosiyasi nəticələr beynəlxalq münasibətlər sistemində ciddi dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir. Dünyada formalaşan yeni siyasi düzən, böyük güclər arasındakı rəqabət və qlobal iqtisadi maraqlar hazırda ən çox müzakirə olunan məsələlər sırasındadır.

Politoloq Azad Məsiyev mövzu ilə bağlı “Ədəbiyyat və İncəsənət” portalına açıqlama verib. O qeyd edib ki, ABŞ-nin  bir strategiyası var:

“Kimin hakimiyyətdə olmasının fərqi olmayaraq, istər Respublikaçılar hakimiyyətdə olsun, istərsə də Demokratlar Partiyası hakimiyyətdə olsun, bu strategiyanı həyata keçirmək üçün taktiki gedişlər həyata keçirirlər. Strategiya nədən ibarətdir? ABŞ birqütblü dünya yaratmaq və həmin birqütblü dünyanı idarə etmək istəyir. Yəni ABŞ üçün təhlükə yaradacaq amillər aradan qalxmalıdır.

ABŞ-ın üç təhlükə mənbəyi var. Onlardan biri Rusiyadır -hərbi gücünü görə, ikincisi Çin - iqtisadi gücünə görə, üçüncüsü isə Avropanın pul vahidi olan avro- maliyyə gücünə görə. Bu strategiyanı qorumaq və ABŞ üçün təhlükə yaradan bu amilləri aradan qaldırmaq üçün hakimiyyətdə olan siyasi partiyalar taktiki gedişlərdə fərqli addımlar atırlar. İstər Ukrayna münaqişəsi, istərsə də İranda aparılan hərbi əməliyyatlar bu strategiyanın tərkib hissəsidir. ABŞ-nin  dərin dövlətinin ortaya qoyduğu strategiyanı həyata keçirmək üçün taktiki gedişlər həyata keçirilməkdədir. Əvvəlcə Ukrayna münaqişəsi yaradıldı. Ukrayna münaqişəsini yaratmaqla Rusiyanı Avropa ilə qarşıdurmaya gətirdilər. İndi isə növbə Çindədir. Bildiyiniz kimi, Çin iqtisadi gücünə görə ABŞ üçün təhlükədir. ABŞ prezidentinin Çinə səfəri taktiki xarakter daşıyır. Yəni İranda aparılan hərbi əməliyyatın fiaskoya uğraması Tramp administrasiyasına siyasi baxımdan ciddi ziyan vurur.

Artıq Trampın ABŞ-də imici, reytinqi 30 faizə düşüb. Qarşıdan Konqresə aralıq seçkiləri gəlir. Bu seçkilərdə demokratlar mütləq qələbə qazanarlarsa, onda Trampın impiçment məsələsi gündəmə gələ bilər. Çünki Tramp İran əməliyyatında həm ABŞ-ın siyasi imicinə böyük zərbə vurub, həm də ABŞ-də iqtisadi geriləmələr var. Hörmüz boğazı ilə əlaqədar dünyada iqtisadi xaos yaranır. Enerji qaynaqlarına görə dünyada xaos yaranır. Bu xaos da bu və ya digər formada ABŞ-yə ziyan vurur. Artıq ABŞ-də yanacağın qiyməti sürətlə qalxmaqdadır. Bu baxımdan ABŞ-də Trampın reytinqi sürətlə düşür, beynəlxalq aləmdə də ABŞ-nin  imicinə böyük zərbə dəyir. Çünki Trampın siyasətinin nəticəsində NATO blokunda ciddi parçalanmalar yaranır, Avropa ilə ABŞ arasında ciddi fikir ayrılığı yaranır. Bir-birlərini ittiham edirlər”.

Politoloqun sözlərinə görə, Trampın Çinə səfəri də İran əməliyyatında yeni şərait, yeni situasiya yaratmaq məqsədi daşıyır:

“Çünki ABŞ çalışır ki, İranı hansısa bir sənədə imza atdırsın və bunu da ABŞ-də qələbə kimi təqdim etsin. Çünki İranla Çin arasında strateji əməkdaşlıq var. İran öz enerjisinin, neftinin 80 faizini Çinə satır. Bu baxımdan Hörmüz boğazında baş verən hadisələr də ciddi narahatlıq yaradır. Çünki Çinin müdafiə naziri bəyan etmişdir ki, hərbi gəmilərini Hörmüz boğazına göndərəcək. Mülki gəmiləri müşahidə etmək üçün belə bir addım atılarsa, Hörmüz boğazında yeni bir gərgin ocaq yarana bilər. Ümumilikdə Tramp Çinə səfər etməklə taktiki baxımdan bir addım atır və bu, kəşfiyyat xarakterli səfərdir. Təbii ki, Rusiya Prezidentinin də Çinə səfəri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki Ukrayna münaqişəsi ilə əlaqədar Rusiyanın Avropa ilə əlaqələri kəsilir. Rusiya iqtisadi resurslarını, xüsusilə də neft-qaz sahəsində iqtisadi əlaqələrini Çinlə gücləndirməkdədir. Rusiya ilə Çin strateji baxımdan eyni mövqedən çıxış edirlər. Çünki ABŞ həm Çini, həm də Rusiyanı düşmən elan edir. Bu, rəsmi mövqedir. Hətta xatırlatmaq yerinə düşər ki, Tramp hakimiyyətə gələn ərəfədə bəyan etmişdi ki, Çin məhsullarına əlavə dəyər vergisi tətbiq ediləcək. Hətta Avropa dövlətlərinə, Avropa Birliyinə də müraciət etmişdi ki, Çinə qarşı bu cür aqressiv davranışlar etsinlər. Məqsəd odur ki, Rusiya ilə Çin ABŞ-yə qarşı müttəfiqdirlər və eyni mövqedən çıxış edirlər.

Ümumilikdə ABŞ-nin istəyindən asılı olmayaraq dünya yenidən qütbləşir, çoxqütblü sistemə keçir. ABŞ bunu qəbul etməsə də, belə olacaq. Çünki birqütblü dünya dünyada xaos yaradır, beynəlxalq hüququ ikinci plana keçirir və açıq şəkildə ABŞ öz jandarm rolunu oynayır. Hansı dövlət xoşuna gəlmirsə, ona sanksiya tətbiq edir. Hansı dövlət xoşuna gəlmirsə, oranı işğal edir”.

A.Məsiyev həmçinin qeyd edib ki, Venesuelaya günün-günorta çağı müdaxilə edildi, İraqda aparılan əməliyyatlar, “Ərəb baharı” adı altında ayrı-ayrı dövlətlər işğal edildi, Ukraynada demokratiya ideyası altında müdaxilə olundu:

“İranda uranın zənginləşdirilməsini bəhanə edərək hərbi əməliyyat həyata keçirildi. İndi də Tayvanla Çini qarşı-qarşıya gətirmək istəyirlər. Yəni Amerika öz məqsədlərinə çatmaq üçün dünyada xaos yaradır.

Bu xaosun fonunda da istəklərini diktə edir. Buna qarşı çıxmaq, dünyada bu cür ədalətsizliyin qarşısını almaq üçün mütləq şəkildə dünya yenidən  qütbləşməli, yeni güc mərkəzləri formalaşmalıdır. Çin və Rusiya bu proseslərdə fərqli rol oynayacaq. Çünki artıq istər Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatında, istərsə də BRICS təşkilatında ciddi əməkdaşlıq var. Ümumiyyətlə, Birləşmiş Ştatların aqressiv siyasətinin  qarşısını almaq üçün mütləq şəkildə iki məsələ həyata keçirilməlidir. Birinci, alternativ dünya valyutası buraxmaqdır. Yəni istər BRICS təşkilatı çərçivəsində, istər Şanxay Təşkilatı fonunda alternativ yeni dünya valyutası meydana gəlməlidir. Eyni zamanda həmin təşkilatların nəzarətində beynəlxalq maliyyə ödəniş sistemi yaratmaq lazımdır. Çünki Amerikanın gücü öz valyutası və eyni zamanda beynəlxalq ödəniş sistemi- SWIFT deyilən sistemdir. Ona nəzarət etməklə ayrı-ayrı dövlətlərə sanksiyalar tətbiq edir, ayrı-ayrı şirkətlərə sanksiyalar tətbiq edir, hətta ayrı-ayrı şəxslərə belə sanksiyalar tətbiq etmək gücünə malikdir.

Bu baxımdan Amerikanın həm dollarının təsirindən uzaqlaşmaq, həm də bu cür ödəniş sisteminin qarşısını almaq üçün mütləq şəkildə Rusiya və Çin yeni bir sistem yaratmalıdır. Yeni alternativ dünya valyutasını dövriyyəyə buraxmalıdırlar. Eyni zamanda beynəlxalq ödəniş sistemi qurulmalıdır. Əgər bu iki məsələni həyata keçirə bilsələr, onda Amerika imperatorluğu çökə bilər, Amerika imperatorluğuna qarşı güc nümayiş etdirilə bilər.

Bunu da ABŞ yaxşı anlayır. Ona görə də dollara rəqib olan dünya valyutasının qarşısını almaq üçün addımlar atır. Hətta Avropanın pul vahidi olan avro da Amerika imperatorluğu üçün təhlükədir. Bu baxımdan Avropanın pul vahidi olan avronu dünya valyutası kimi dövriyyədən çıxarmaq üçün mütləq şəkildə Avropa iqtisadiyyatı çökməlidir. Avropa iqtisadiyyatının çökməsi üçün isə mütləq şəkildə onu Rusiya ilə hərbi münaqişəyə cəlb etmək lazımdır ki, bu gün Ukrayna müstəvisində Avropa ilə Rusiya arasında savaş gedir. Bu savaş uzunmüddətli fazaya keçməlidir ki, Avropa iqtisadiyyatı çöksün. Avropa iqtisadiyyatı çökərsə, onun pul vahidi olan avro dünya valyutası kimi dəyərdən düşə bilər və dollara təhlükə yarada bilməz.

Çünki Amerikanın gücü tankda, topda, raketdə deyil. Amerikanın gücü onun pul vahidi olan dollardadır. Dollara alternativ valyuta dövriyyəyə girərsə, onda Amerika imperatorluğu zəifləyə və çökə bilər.

Bu baxımdan Rusiya və Çin strateji məqsədlərini, əməkdaşlıqlarını bunun üzərində quracaqlar. Yəni ortaq valyuta buraxmaq, ortaq ödəniş sistemi yaratmaq. Bunu da birlik təşkilatı çərçivəsində, hansısa yeni ittifaq, yeni güc mərkəzi formalaşdırmaqla həyata keçirmək olar”.

Müsahibimiz hesab edir ki, Rusiya və Çin yaxşı anlayır ki, Birləşmiş Ştatlar öz imperatorluğunu gücləndirmək üçün bu iki dövləti zəiflətmək istəyir.Bu baxımdan onların tarixi əməkdaşlığına tarixi zərurət yaranır. Ona görə də Rusiya Prezidentinin bu səfəri iki dövlət arasında iqtisadi, siyasi və hərbi münasibətlərin gücləndirilməsinə hesablanıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

Nadir arxiv sənədləri və artefaktlar ilk dəfə tək məkanda

19 May 2026-cı il tarixində, UNESCO-nun himayəsi altında Astanada "Qızıl Orda Çöl Sivilizasiyasının Modeli Kimi: Tarix, Arxeologiya, Mədəniyyət və Kimlik" Beynəlxalq Simpoziumunun açılış mərasimi keçirilib. Simpozium çərçivəsində. Qızıl Orda tarixinə aid nadir arxeoloji artefaktları, əlyazmaları və beynəlxalq arxiv sənədlərini ilk dəfə vahid məkanda toplayan sərgi açılıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondundan verilən məlumata görə, tədbirin rəsmi açılış mərasimində Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev salamlama nitqi ilə çıxış edib. Tədbir iştirakçılarını və beynəlxalq təşkilatların nümayəndələrini salamlayan Qazaxıstanın Dövlət Başçısı, Qızıl Ordanın Şərqlə Qərbi birləşdirən böyük bir siyasi quruluş və danılmaz tarixi fakt olduğunu vurğulayaraq, bu irsin dərindən öyrənilməsinin aktuallığını heç vaxt itirməyəcəyini qeyd edib. Prezident, həmçinin Qazaxıstanın təşəbbüslərini dəstəklədiyinə görə UNESCO rəhbərliyinə minnətdarlığını bildirib.

Qazaxıstan Prezidenti həmçinin əminliyini bildirib ki, hazırkı unikal simpoziumun keçirilməsi ümumdünya tarixi-mədəni irsinin sistemli şəkildə öyrənilməsinə yeni təkan verəcək. Bu ali məqsədə çatmaqda iştirak edən alim və ekspertlərin mühüm töhfəsini xüsusi vurğulayıb.

Fəxri spikerlər arasında – UNESCO-nun Dünya İrs Mərkəzinin direktoru Lazar Elundu Assomo; Qırğız Respublikasının Dövlət katibi Arslan Koyçiyev; Tatarıstan Respublikasının mədəniyyət naziri İrada Ayupova;  “La France s’engage” Fondunun prezidenti Odre Azule; Monqolustan Elmlər Akademiyasının prezidenti Demberel Sodnosambuu; Özbəkistan Respublikası Elmlər Akademiyasının prezidenti Şavkat Ayupov yer alıblar.

Simpozium çərçivəsində keçirilən “Qızıl Ordanın maddi-mənəvi mədəni irsi: artefaktlar, yazılı və şifahi mənbələr, İpək Yolu boyu qarşılıqlı əlaqələr” adlı ikinci hissəsində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti, professor Aktotı Raimkulova geniş məruzə ilə çıxış edib.

Professor Aktotı Raimkulova çıxışında Fondun Türk dünyasının zəngin mədəni irsinin qorunması, bərpası və beynəlxalq müstəvidə təbliği istiqamətində həyata keçirdiyi irimiqyaslı fəaliyyətlərə toxunub.

Xanım Aktotı Raimkulova son iki il ərzində Fond tərəfindən müasir rəqəmsallaşdırmadan tutmuş unikal elmi-tədqiqat layihələrinə, bərpa və sənədləşdirmə işlərindən akademik mübadilələrə qədər ümumilikdə 140-dan çox layihənin uğurla icra olunduğunu diqqətə çatdırıb.

Fondun prezidenti təşkilatın müasir dövrün çağırışlarına uyğun olaraq tarixi irsin qorunmasında qlobal trendləri, qabaqcıl texnoloji həlləri və rəqəmsal innovasiyaları tətbiq etdiyini, mədəni diplomatiyanın gücləndirilməsi istiqamətində fəaliyyətini tamamilə yeni müstəvidə davam etdirdiyini bəyan edib.

Simpozium və sərgi Qızıl Orda irsinin obyektiv və elmi metodologiyalarla yenidən qiymətləndirilməsi, həmçinin unikal arxiv materiallarının ilk dəfə qlobal arenaya çıxarılması baxımından mühüm platforma rolunu oynayıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

Famil Hacısoy,

“Bakı şəhəri 5 saylı ümumtəhsil internat tipli xüsusi məktəb”in müəllimi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Azərbaycan ədəbiyyatı özünün hər mərhələsində insan duyğusunun, təbiət gözəlliyinin, bəşəriliyin, milliliyin və mənəvi dəyərlərin ifadə vasitəsi olub. Müasir dövrdə bu ənənəni davam etdirən, dövri mətbuatda müxtəlif vaxtlarda dərc olunmuş, ənənəvi mediada və sosial şəbəkə platformalarında paylaşılmış ədəbiyyat nümunələrindən bizə tanış olan istedadlı yazarlardan biri də şair, jurnalist və yazıçı Pünhan Şükürdür.

Hər yazılan əsəri ürəklərə həkk etməyi bacarmaq, onu gələcək nəslin malı etmək heç də asan deyil. Yaradıcı insanlar ürəklərdə, tarixin yaddaşında qalmaq istəyirlərsə gərəkdir ki, sanballı əsərləri ilə oxucular qarşısına çıxsınlar. Buna isə nə dərəcədə nail olurlarsa onların əsərləri göstərir. Uzun müddət yaddaşlarda qalmaq, insanların ürəklərini fəth etmək üçünsə hər bir yaradıcı şəxs öz üzərində daim gərgin işləməlidir. Pünhan Şükür də sözə dəyər verən, ona məsuliyyətlə yanaşmağı bacaran belə zəhmətkeş yazarlardandır. Onun yaradıcılığında humanist düşüncə, dərin fəlsəfi baxış, müasirlik, milli folklor, tolirantlıq, sevgi və təbiət motivləri, həmçinin insan ömrü və zaman anlayışına poetik münasibət mühüm yer tutur. Ümumiyyətlə, onun çoxşaxəli və çoxcəhətli yaradıcılığı ilə tanış olduqca ənənəvi şərq nəsri ilə qərb nəsrinin sintezinin şahidi olursan. Onun şeirlərində və hekayələrində həm ənənəvi poeziyaya məxsus lirika, bədii bənzətmə, qafiyələnmə də var, eyni zamanda qərb ədəbiyyatındakı kimi, bütün qəliblərdən kənar sərbəstlik də. Mahir qələm ustasının istər nəsr, istər nəzm əsərində qarşılaşdığımız bədii fiqurlar - xalq danışıq dilindən götürülmüş ibarələr, məcazlar bolluğu, ifadə zənginliyi müəllifin sözün işlətmə məqamını zərgər dəqiqliyi ilə tuta bilmək bacarığının olmasını bizə  tərəddüd etmədən deməyə imkan verir. O, yeri gəldikcə fikrini gücləndirməkdən ötürü folklordan - dastanlardan, əfsanələrdən, rəvayətlərdən məqamında ustalıqla istifadə edir. Bu isə oxucuların poetik zövqünü oxşaması deməkdir...

 Sözün gücünə güvənib, onun böyüklüyünə baş əyən bu sənətkarın yaradıcılıq dünyasından olan bu yaxınlarda işıq üzü görən, oxucuların ixtiyarına verilmiş işğaldan azad edilmiş Kəlbəcər rayonunda yerləşən qədim alban kilsəsinin tarixindən bəhs edən “Xudavəng əfsanəsi” povesti ilə tanışlıqdan sonra belə qənaətə gəlmək olur ki, həyati məsələləri, milli folklorun, xalq təfəkkürünün işığını, milli mənəvi dəyərlərin klassik və müasir ənənələrə uyğun inkişafını və bu istiqamətdə yaranan problemləri, xalq həyatının real görüntüsünü nəsr dilində aydın, qabarıq surətdə vermək mümkündür. Əsəri oxuduqca məlum olur ki, müəllif dövrün ictimai-siyasi, ədəbi-mədəni mühitini öyrənməklə, tədqiq etməklə özü də zirvələrə ucalıb, əsl şəxsiyyət kimi müdrikləşib. Ədib “Mənə Şəhrizadın nağılını de” kitabında yer almış “Robot Sofiyannın əri” hekayəsindəki multikultural xətti davam etdirərək bu povestdə də xristian-müsəlman münasibətlərinə toxunmaqla ölkəmizdə mövcud beynəlmiləlçiliyi və talirantlığı bir daha oxucuların nəzərinə çatdırır. Doğrudur, müəllif povestdə bir tərəfdən, imperialist və şovinist maraqları, digər tərəfdən, əksinə, milli təəssübkeşliyini qabarıq şəkildə təsvir edir. Bununla da ümumbəşərililiyə xidmət göstərmiş olmuşdur.

Dərin duyum və incə deyim bacarığı, iti müşahidə qabiliyyəti olan müəllif bu əsərində bəzi məqamlarda obrazlı ifadələrdən ədəbi priom kimi istifadə edir. Diqqətli və ayıq oxucunu intizarda saxlamağı bacarmaqla onu düşünməyə məcbur edir. Belə ki, şair və yazıçı Pünhan Şükür bir əfsanənin işığına doğru gedə-gedə bəzi incə məqamlara toxunur.   O, bizə görə, bu işıqda xristianlığın müsəlman dünyasını parçalamasına cəhdini hazırki şəraitdə təhlükəsizlik və sülh parametrlərin Azərbaycan təcrübə-göstəricilərini ümumtürk kontekstində göstərə bilməsinə yüksək müşahidə və deyim qabiliyyətinin sayəsində nail olur.

Yuxarıda dediyimiz kimi dilimizin incəliklərinə yetərincə bələd olduğundan Pünhan Şükürün”Xudavəng əfsanəsi” əsərində də dil mədəniyyəti yüksək səviyyədədir. Bu yüksəklik, ucalıq xalq dilinə təmasla, ədəbi dilimizin normalarına hörmətlə və qüvvətli emosional-obrazlı düşüncə faktları ilə çulğalaşır. Məhz bu keyfiyyətlər onun bədii dilini həm məzmunca kəsərli, həm ədəbilik, həm də bədiilik baxımdan mühüm bir örnəyə çevirir. Bunu təsdiq Edən digər üstün cəhətlərdən birisəəsərdə qarşılaşdığımız obrazların real və inandırıcı olması, danışıq dilinin şiriniliyi, məzmun dolğunluğu, obrazlı deyimlərlə, bədii ifadə və təsvir vasitələrinin yerli-yerində işlədilməsi müəllifin kamil sənətkar, mahir qələm ustası olduğunu göstərən amillərdəndir. Kitabı nəzərdən keçirdikcə orada insanın içini çulğalayan qədim tarixə malik bir yurd həsrətinin, sönüb tükənməyən vətən yanğısının olduğunu görürsən. Kitabda oxucunu mübariz olmağa, vətən uğrunda gözqırpmadan candan keçməyə hazır olmağa, dədə-baba yurdunun hər qarışının qədrini bilməyə, onu göz bəbəyi kimi qorumağa çağırış var. İnsanın insana olan münasibəti - təmiz sevgi, bulaq suyutək saf və ülvi məhəbbət, İnsana məxsus təbii və səmimi hisslərin təzahürü, saf vətən, torpaq, millət sevgisinin, yurd həsrətinin öz əksini burda tapması bizi inandırır ki, bu kitab oxucular tərəfindən rəğbətlə qarşılanacaq ki, buda Belə ədəbi nümunələrin oxucularının gələcəkdə də daha çox olmasına səbəb olacaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

Mina Rəşid,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

44 günlük şanlı Vətən Müharibəsindən və doğma torpaqlara böyük qayıdışımızdan sonra hər kəs yurduna bacardığı qədər daha çox öz töhfəsini verməyə can atır. Elman müəllim də bir rejissor, sənət adamı kimi Vətənə xidmət yolunda həmişə əlindən gələni edib. Elə bu gün də həmin işləri davam etdirir.

Elman Rəhman oğlu Ağamalıyev 1966-cı ildə Neftçala rayonunun Bankə qəsəbəsində böyük, sadə bir ailədə dünyaya gəlib. Uşaq yaşlarından incəsənətə həvəsi onu Mədəniyyət mərkəzindəki həvəskar rəqs ansamblına aparıb. Elə yeniyetmə yaşlarından da müxtəlif tədbirlərdə kiçik rollarla çıxış etməyə başlayıb. Sonra hərbi xidmətə yollanıb. Xidmətini layiqincə başa vurub qayıtdıqdan sonra doğma rayonda “Bahar” adlı mahnı və rəqs ansamblının bir neçə il solisti olub. Müxtəlif ölkələrdə qastrol səfərlərində iştirak edib. Daha sonra Kalininqrad şəhərində teatr məktəbinə daxil olub. Ancaq sovetlər birliyinin dağılması ilə baş verən proseslər onun təhsilini yarımçıq qoyub. Vətənə qayıdan Elman müəllim bundan sonra şəhid ailələri ilə görüşməyə və onlarla bağlı filmlər çəkməyə başlayıb.

Elman müəllim Aprel döyüşlərinin iştirakçısı və 2017-ci il dekabrın 13-də cəbhənin Füzuli bölgəsində erməni silahlı qüvvələrinin təxribatının qarşısını alarkən şəhidlik zirvəsinə ucalmış Fizuli Süleyman oğlu Salahov, Aprel şəhidləri Əlizaman Fərrux oğlu İslamov, Rəvan İsmayıl oğlu Nurayev, Qarabağ müharibəsi qazisi, tibb bacısı Rüxsarə Cumayevaya həsr edilmiş filmlər kimi 10-dan çox ekran işinə imza atıb.

Qeyd edək ki, Elman Ağamalıyevin özünün də doğmalarından, ailə şəcərəsindən dörd nəfər şəhidi var. Qardaşı oğlu şəhid Rövşən Baloğlan oğlu Ağamalıyev haqqında illər sonra film çəkib. Qeyd edək ki, Rövşən 1993-cü ildə 16 yaşında Ağdamın Mərzili kəndində şəhid olub.

Əmisi nəvəsi İbrahim Möhsün oğlu Mənəfov 2018-ci ildə Ermənistan silahlı birləşmələri tərəfindən atəşkəs rejiminin kobud şəkildə pozulması nəticəsində şəhadətə ucalıb. 23 yaşlı İbrahim Mənəfov hərbi xidmətə ali məktəbi bitirdikdən sonra yollanmışdı.

Bibisi nəvəsi Natiq İltifat oğlu Məmmədov İkinci Qarabağ müharibəsində Füzuli, Zəngilan, Laçın və Qubadlı istiqamətlərində rəşadətlə vuruşaraq şəhadətə ucalıb və 4 medalla təltif edilib.

Bir qohumu - Rafail Rüfət oğlu Fətullayev isə 2022-ci il sentyabrın 12-də antiterror əməliyyatı zamanı qəhrəmancasına şəhadətə ucalıb. Rəfail döyüşdə göstərdiyi şücaətə görə “Vətən uğrunda” medalı və III dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə tətif edilib. 

Elman müəllim hazırda tanınmış bəstəkar Məzahir Səmədoğlunun rəhbərlik etdiyi studiada könüllü olaraq çalışır. Burada  uşaqlar üçün “Şirin yuxular” verilişində operator olmaqla yanaşı, həm də o personajlardan birini - Tural adlı kuklanı səsləndirir. Onu da bildirək ki, Elman Ağamalıyev bir aktyor kimi “Ata ocağı”, “Nazlı taksi”, “Vaxtsız sevgi”, “Bal ayı”, “Satılmış ruhlar”, “Çarəsiz” kimi seriallarda, həmçinin Azərbaycan televiziyasının layihələri əsasında çəkilmiş bir neçə bədii filmdə epizodik rolları məharətlə oynayıb.

Elman müəllim deyir ki, işindən danışmağı yox, iş görməyi üstün tutub həmişə: “Bu günədək başqalarına özüm sual vermişəm. Amma indi baxıram ki, suallara cavab vermək nə qədər çətin imiş... Torpaqlarımızın işğaldan azad olunması ən böyük  arzum idi. Sonra da gedib azad Şuşada torpağı öpmək... Şükür, Allah mənə onu da qismət elədi. Demək olar ki, azad edilmiş rayonlarımızın hamısında olmuşam. Bircə Kəlbəcər qalıb, inşallah, tezliklə onu da görmək nəsibim olar. Çox xoşbəxtəm ki, torpaqlarımız azad edildi, xalqımız Zəfər qazandı. Dünyanın ən gözəl bayrağı olan üçrəngli bayrağımız Şuşada, Qarabağda qürurla dalğalanır indi...”

Elman müəllim bir sənət adamı kimi çox kövrək insandı. Deyir ki, Prezidentimiz torpaqlarımızın azadlığı ilə bağlı xəbərləri deyəndə ağlamışam. Bəzən də sevincimdən durub rəqs etmişəm. Allah şəhidlərimizə rəhmət eləsin, qazilərimizə can sağlığı versin. Şəhidlərimizlə bağlı çəkiliş etməyi, nəsə bir iş görməyi özümə borc bilirəm: “Arzum budur ki, dünyanın heç yerində müharibə olmasın. Televiziyadan, radio dalğalarından heç vaxt şəhid xəbərini eşitməyək. Vətən, Qarabağ adına yeni layihələrimiz uğurlu olsun. Nə qədər ömrüm var, Allah şərəflə yaşamağı qismət eləsin. Hamı kimi, mənim də nəvələrim xoşbəxt olsunlar...”

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Bir gün padşah gəzintiyə çıxmaq və eyni zamanda dünyanın dörd bir yanından gətirtdiyi cins atlarını hamıya nümayiş etdirmək qərarına gəlir. Atlar faytona qoşulur və kənd-kənd gəzərək hər kəsin heyranlığına səbəb olurdu. Atlar o qədər gözəl və güclü idilər ki, hamı onlara dörd gözlə baxırdı.

​Fayton meşənin içərisindən keçən çaya çatdıqda, atlar gənc və güclü olmalarına baxmayaraq, faytonu çəkməkdə çətinlik çəkməyə başlayırlar.

Elə bu zaman uzaqdan sürətlə gələn, üzəri odunla dolu bir kəndli arabası görünür. Kəndlinin bir cüt arıq və çəlimsiz atı, arabalarını gəldikləri sürətlə də çaydan keçirib aparırlar.

​Çəlimsiz atların bu gücünə heyrətlə baxan padşah sərkərdələrinə tapşırır: "O kəndlini atları ilə birlikdə hüzuruma gətirin!".

Belə də olur. Kəndli öz arıq atları ilə birlikdə padşahın qarşısına çıxır. Padşah əvvəl öz əzəmətli atlarına, sonra kəndlinin çəlimsiz heyvanlarına baxıb sual verir:

​— Ey qoca, bəlkə sən bu sirrin mahiyyətini mənə açıqlayasan?

​Qoca cavab verir:

— Şah sağ olsun, o nə sirdir ki, mən bilim, amma siz bilməyəsiniz?

​Şah soruşur:

— Necə olur ki, mənim bir ətək pul xərclədiyim cins atlarımın bacarmadığını sənin bu biri özün kimi qoca, digəri gənc və arıq olan atların bacarır?

​Qoca təbəssümlə deyir:

— Şah sağ olsun, sizin atlarınızın hər biri bir-birindən gözəl, güclü və gəncdir. Görünür, onları tapıb gətirənə qədər xeyli xərciniz çıxıb. Amma mənim bu iki arıq atım, üzərlərində nə qədər ağır yük olsa da, sürətlərini azaltmır, hətta çayı keçəndə belə çətinlik çəkmirlər. Bunun tək bir səbəbi var, şahım: Doğmalıq. Bu çəlimsiz atlar ana-baladır. Ana at bütün gücü ilə çalışır ki, balasına yük düşməsin. Bala at da var gücü ilə cəhd edir ki, anası əziyyət çəkməsin. Hər iki at bütün məsuliyyəti öz üzərinə götürür ki, digəri yorulmasın. Sizin atlarınız nə qədər gözəl və güclü olsalar da, aralarında doğmalıq yoxdur. Ona görə də, digərinin nə qədər əziyyət çəkməyi heç birinin vecinə deyil...

Yadların ən güclü birliyi, doğmaların ən zəif fədakarlığına çata bilməz.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)