Nigar Xanəliyeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının birgə layihəsində bu gün görkəmli türklərdən növbətisi barədə danışacağıq: Şah İsmayıl Xətai barədə.

Azərbaycan tarixində ən qüdrətli hökmdarlardan biri, şübhəsiz ki, Şah İsmayıl Xətaidir. O, yalnız Azərbaycanın deyil, ümumən Yaxın Şərqin siyasi xəritəsini dəyişdirən liderlərdən biri olmuşdur.

Şah İsmayıl 1501-ci ildə Səfəvi dövlətini quraraq onu güclü bir imperiyaya çevirdi. Cəmi 14 yaşında taxta çıxaraq öz siyasi və hərbi zəkası ilə nəhəng bir ərazini birləşdirə bildi. Dövlətin paytaxtını Təbriz elan edən Şah İsmayıl Azərbaycanın dilini (Azərbaycan türkcəsini) dövlət dili olaraq təsdiqlədi və türklərin tarixi və mədəniyyətində böyük iz buraxdı.

1. Hərbi güc: Şah İsmayıl gənc yaşlarından hərbi istedadını nümayiş etdirmiş və Şərur döyüşündə Ağqoyunlu hökmdarını məğlub etmişdir. Daha sonra o, İraq, İran, Şərqi Anadolu və Cənubi Qafqaz ərazilərini öz hakimiyyəti altına alaraq imperiyasını genişləndirmişdir.

2. İdeoloji güc: Şah İsmayıl şiəlik məzhəbini Səfəvi dövlətinin rəsmi ideologiyası elan etdi. Bu, Səfəvi imperiyasını Osmanlı ilə ideoloji mübarizədə fərqləndirən əsas amillərdən biri idi.

3. Mədəniyyət və dil: Şah İsmayıl, “Xətai” təxəllüsü ilə yazdığı şeirlərdə xalq dilini - Azərbaycan türkcəsini əsas götürdü. Bu, Azərbaycan ədəbiyyatının və dilinin inkişafına böyük təsir göstərdi. Onun şeirləri xalq arasında böyük sevgi ilə qarşılanmış və dini-fəlsəfi motivlərlə zənginləşmişdir.

4. Beynəlxalq nüfuz: Şah İsmayılın hakimiyyəti dövründə Səfəvi dövləti Osmanlı, Mərkəzi Asiya və Avropa ölkələri tərəfindən tanınır və onlarla diplomatik əlaqələr qurulurdu.

Osmanlı Sultanı I Səlim ilə qarşılaşdığı Çaldıran döyüşü Şah İsmayılın siyasi karyerasında mühüm dönüş nöqtəsi oldu. Bu döyüşdə Səfəvilər məğlubiyyətə uğrasa da, Səfəvi dövləti dağıdılmadı və bölgədəki təsirini qorudu. Çaldıran döyüşü Şah İsmayılın hərbi gücünü zəiflədə bilsə də, onun siyasi və mədəni nüfuzuna xələl gətirə bilmədi.

 Şah İsmayılın qurduğu Səfəvi dövləti bölgənin siyasi, mədəni və dini strukturunda əsaslı dəyişikliklər etdi. Onun fəaliyyəti Azərbaycanın dövlətçilik tarixində qüdrətli bir dövrün başlanğıcı oldu. Şah İsmayıl Xətai həm dövlət qurucusu, həm də Azərbaycan xalqının mənəvi lideri olaraq tarixdə öz əbədi yerini tutmuşdur.

Şah İsmayıl və İlahi toxunuş

Rəvayətə görə, Şah İsmayıl Xətai hələ uşaq ikən qəribə bir yuxu görür. O, özü bir uşaq olsa da, yuxusunda böyük bir orduya başçılıq edir və bütün Şərqi birləşdirir. Bu yuxunu o, oyanan kimi atası Şeyx Heydərin ən yaxın müridinə danışır. Mürid deyir ki, bu yuxu səmavi bir müjdədir – o, Allah tərəfindən seçilmiş bir hökmdar olacaq, yalnız qılıncı ilə deyil, həm də ədaləti və qələmiylə dünyada iz qoyacaq.

 Bir gün İsmayıl 14 yaşına yenicə çatmışdı. O, ətrafına azsaylı müridlərini toplayıb dedi:

– Bizim yolumuz çətin, düşmənlərimiz isə çoxdur. Əgər birləşməsək, bizdən heç nə qalmaz. Mən öz haqqım uğrunda son nəfəsimə qədər döyüşəcəyəm. Amma mənimlə gələnlər qorxusuz olmalıdır!

Bu sözlərdən sonra bir mürid soruşur:

– Ey İsmayıl! Biz sənin haqq yolunda getməyə hazırıq. Amma sən həqiqətən seçilmiş olduğuna inanırsan?

Gənc İsmayıl susur, sanki düşündüklərinə cavab axtarır. O, müridlərini bir qayaya aparır. Orada dayanıb əllərini səmaya qaldırır və deyir:

– Əgər mən Allahın seçdiyi hökmdaramsa, qoy bu daş indi iki yerə bölünsün!

Müridlər təəccüblə gözləyirlər. İsmayıl əlindəki qılıncı qayaya vurur. Möcüzə baş verir – qaya iki yerə bölünür. Müridlər bu hadisədən sonra onun liderliyinə and içirlər və İsmayılın ətrafında daha çox insan toplanmağa başlayır.

 Başqa bir rəvayətə görə, İsmayılın ordusu Şərur döyüşündən sonra Təbrizə doğru irəliləyərkən qəfildən qarşılarına bir qoca çıxır. Bu qoca onlara təmkinlə baxır və deyir:

– Bu torpaqlara gələn çoxları özlərini hökmdar sandı, lakin yalnız haqq yolunda olan qalib gəldi. Ey İsmayıl, əgər ədalət yolundan ayrılmasan, Təbriz sənindir. Amma unutma, hökmranlıq yalnız qılınc gücünə yox, qəlbin təmizliyinə bağlıdır.

 İsmayıl bu sözlərdən təsirlənərək Təbrizi ələ keçirəndə ilk fərmanını ədalət və din yolunda verdiyini elan edir. O, xalqını birləşdirir, şiə məzhəbini dövlət ideologiyası edir və Azərbaycan dilini yüksəldir.

 Bir müddət sonra Şah İsmayıl xalq arasında “möcüzəli hökmdar” kimi tanınır. Onun haqqında deyirlər ki, harada ədalətsizlik olsa, orada İsmayılın kölgəsi görünür. İnsanlar ona dua edərək deyirlər:

– Allah Şahımızın kölgəsini əskik etməsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

Nərgiz Mustafayeva, Gəncə. “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

Fevral ayının 1-dən 20-dək davam edən dövrə Kiçik Çillə deyilir. Qış fəslinin ən sərt, çovğunlu çağı bu dövr sayılır. Kiçik Çillədə qış çox sərt, şaxtalı keçdiyi üçün bu dövrə “qışın oğlan çağı”da deyirlər. Kiçik Çillənin ilk 10 gününə “yalquzaq zamanı” deyilir, bu dövr olduqca şiddətli keçir.

Əski inanclara görə, Böyük çillə ilə Kiçik çillə qışın tən ortasında görüşür: “Kiçik çillə Böyük çillədən soruşur, nə gördün? Böyük deyir ki, dolu samanlıqlar, yağ küpələri, qollu-biləkli qarılar təndirə çörək yapırdı. Kiçik deyir, eybi yox, ömrüm 20 gün də olsa, mən o qarıları külfədən soxub bacadan çıxaracağam. Dolu samanlıq və yağ küplərini isə tükədəcəm. Ömrüm az, dalım yaz...”

Ulu əcdadlarımız Kiçik Çillənin girməsini Səddə bayramı ilə qeyd edərmişlər. Bu bayram barədə günümüzə az məlumat çatıb. Yaşlı insanların söylədiyinə görə, Səddə bayramı Novruza 50 gün qalmış keçirilərmiş. Deyimlərə görə Səddə bayramında kənd meydanlarında tonqal yandırılarmış, tonqal ətrafında əl-ələ tutub kütləvi rəqs edərmişlər. Bu tonqal “xoşbəxtlik tonqalı”, “uğurluluq tonqalı” adlanarmış.

Bəzi etnoqrafların araşdırmalarına görə Səddə sözü “Sədd” sözündən yaranmış, qış ilə yay arasında tonqaldan sərhəd mənasına gələrmiş. Ərəb dilində “səd” sözü xoşbəxtlik, uğurluluq kimi məna verir. Astrologiyada isə “səd” sözü uğurlu ulduz kimi istifadə edilir.

Kiçik Çillə yarı olanda təxminən fevralın 8-10-cu günlərində Xıdır Nəbi bayramı keçirilir.

Kiçik Çillənin başa çatması ilə havalar tədricən isinməyə doğru gedir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

Nail Zeyniyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bir suallıq ömür yaşamaq odur ki, sanki sənin içində bir quyu var, onun içinə düşmüsən, amma quyu sonsuz dərindir və dibi yoxdur. Hər addımda düşürsən, amma heç yerə çatmırsan. Və ən qəribəsi budur ki, düşdükcə yuxarını unutmağa başlayırsan. Harada başladığını, niyə düşdüyünü, ümumiyyətlə yuxarıda nə olduğunu.

Suallar sənin içində canlı məxluqlardır. Onlar böyüyür, nəfəs alır, bəzən səni içəridən yeyirlər. Sən yatağa uzanırsan, gözünü bağlayırsan və onlar başlayır fısıldamağa. "Niyə?" deyirlər. "Nə üçün?" deyirlər. Sən cavab verməyə çalışırsan, amma dilin tutulur. Çünki cavab dilində deyil, beynindədir. Amma beyin də onu tapa bilmir.

Bir suallıq ömür o deməkdir ki, səhər ayılanda özünü yenidən qura bilməlisən. Dünənki sən bu günkü sən deyil. Dünən inandığın şey bu gün kül kimidir. Əlində tutmağa çalışanda tozuna dönür, əlindən süzülüb gedir. Və sən qalırsan boş ovucla, baxırsan əlinə və düşünürsən bəs nə tutmalıyam?

Zaman səninlə oyun oynayır. Bəzən sanki dayanır. Bir an uzanır, genişlənir, sonsuzlaşır. Sən o anda batırsan, əriyirsən. Sonra qəfil hər şey sürətlənir, zaman qaçır, sən arxasınca qaçırsan, çata bilmirsən. Və anlayırsan ki, zamanı heç vaxt tutmayacaqsan. O sənin əlində su kimidir - nə qədər sıxsan, bir o qədər tez axıb gedir..

Hər insan içində ayrı dünya daşıyır. Bu dünyalar bir-birinə toxunur, amma heç vaxt kəsişmir. Sən biriylə danışırsan gözünə baxırsan, gülürsən, ağlayırsan. Amma bilirsən ki, aranızda şüşə var. Görünməz şüşə. Sən onun dünyasına girə bilmirsən, o səninkiə. Hər kəs öz qəfəsindədir. Qəfəslər yan-yanadır, amma açar hər birində fərqlidir.

Bir suallıq ömür o deməkdir ki, hər şey mümkündür, heç nə əmin deyil. Sən yaşayırsan, amma yaşadığından əmin deyilsən. Bəlkə yuxu görürsən. Bəlkə başqası yuxu görür və sən o yuxunun içindəsən. Bəlkə heç nə yoxdur, yalnız sənin düşüncən var ki, nəsə var.

Suallar toxum kimi səpilir içinə. Əvvəl bir-iki, sonra minlərlə. Onlar cücərir, böyüyür, kök salır. Sənin içində bütöv bir meşə böyüyür suallardan. Və sən o meşədə itməyə başlayırsan. Hər ağacın budağında yeni sual, hər yolun sonunda yeni yol yaranır. Çıxış axtarırsan, amma o meşə sonsuz genişlənir.

Bəzən durursan güzgü qarşısında. Baxırsan özünə və görürsən ki, bu üz tanış deyil. Bilirsən ki, sənin üzündür, hər gün görürsən. Amma bu an sənə yaddir. Və düşünürsən - bu üzün arxasında kim var? Mənmi, yoxsa başqası? Və əgər başqasıdırsa, mən hardayam?

Bir suallıq ömür o deməkdir ki, hər cavab yeni sualdır. Bir qapı açılır, dalında on qapı. Bir yol bitir, qarşıda min yol. Sən addımlayırsan, amma yerində qalırsan. Çünki irəliləmək illüziyadır. Hər addım səni başlanğıca qaytarır. Sən dairə içində gəzirsən, amma düz xəttdə getdiyini sanırsan.

Varlıq bir paradoksdur. Sən həm sənsən, həm deyilsən. Həm bilirsən, həm bilmirsən. Həm inanırsan, həm şübhələnirsən. Və bu ziddiyyətlərin içində tarazlıq axtarırsan. Amma tarazlıq haradasa ortadadır, sən isə həmişə kənardasan. Ya çox sağda, ya çox solda. Heç vaxt ortada.

Gecə yatanda düşünürsən - sabah oyanacaqmı? Əgər oyanmasam, fərq edəcəkmi? Kim biləcək? Və əgər heç kim bilməyəcəksə, deməli, mən var idimmi? Yoxsa varlığım yalnız başqalarının yaddaşındadır? Əgər belədirsə, onda mən özüm yoxam, yalnız başqalarının fikrində bir xəyalam.

Bir suallıq ömür o deməkdir ki, sən şam kimi əriyirsən. Yavaş-yavaş, hər gün bir az. Hər düşüncənlə, hər sualınla bir parçan qopur gedir. Və sən baxırsan özünə, görürsən ki, artıq tam deyilsən. Parçalardan ibarətsən. Və bu parçalar bir-birinə bağlı deyil. Onlar havada üzür, bəzən yan-yana gəlir, bəzən uzaqlaşır.

Amma bəlkə də məhz bunda gözəllik var. Bütöv olmamaqda. Çünki bütöv olan şey donmuşdur, dəyişmir. Parçalı olan isə hər an yenidən qurula bilər. Hər gün fərqli formada. Sən bu gün bir cür adamsan, sabah başqa cür. Və heç biri yalan deyil, hamısı sənsən.

Bəlkə bir suallıq ömür ən dürüst ömürdür. Çünki orda yalan yoxdur. Sən bilmirsən deyirsən və bu həqiqətdir. Bilən adam yalan deyir, bilməyən isə dürüst. Və sən bilmirsən. Heç nə bilmirsən. Yalnız bunu bilirsən ki bilmirsən. Və bu yeganə əminliyindir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Qədəm qoyduğumuz 2026-cı il Azərbaycanın mədəniyyət təqvimində birmənalı şəkildə 12-ci əsrdə yaşayıb yaratmış dahi Azərnbaycan mütəfəkkiri və şairi Xaqani Şirvaninin 900 illik yubileyi ilə əlamətdardır.

Və əlbəttə ki, Azərbaycan dövləti bu əlamətdar tarixi hadisəyə biganə qala bilməzdi. Prezident İlham Əliyevin “Böyük Azərbaycan şairi Xaqani Şirvaninin 900 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında” imzaladığı Sərəncam Azərbaycan mədəniyyətinə və klassik ədəbi irsimizə verilən yüksək dəyərin növbəti təzahürüdür. Sərəncama əsasən, Mədəniyyət Nazirliyinə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası ilə birgə Xaqani Şirvaninin 900 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbirlər planının hazırlanması və həyata keçirilməsi tapşırılıb.

1126-cı ildə Şamaxıda anadan olmuş dünya şöhrətli şair və mütəfəkkir Xaqani Şirvani klassik Azərbaycan və Şərq ədəbiyyatının ən qüdrətli simalarından biridir. Yüksək istedadı ilə seçilən Xaqani gənc yaşlarında Şirvanşahlar sarayına dəvət alıb, dərin elmi biliklərə və geniş dünyagörüşünə malik bir sənətkar kimi şöhrət qazanıb. Onun həyat yolu həm yaradıcılıq uğurları, həm də ağır şəxsi itkilərlə zəngin olub. Buna baxmayaraq, şair zəngin və ölməz bir irs qoyub gedib.

Xaqani Şirvaninin yaradıcılığı klassik Şərq poeziyasının bütün əsas janrlarını əhatə edir. Onun 17 min beytlik lirik “Divan”ı, epik poeziyanın ilk görkəmli nümunələrindən sayılan “Töhfətül-İraqeyn” məsnəvisi, ictimai-fəlsəfi məzmunlu “Mədain xərabələri” və “Şiniyyə” qəsidələri, eləcə də məşhur “Həbsiyyə” şeirləri Azərbaycan və Şərq ədəbiyyatının nadir incilərindəndir. Əsərlərində ədalət, insan ləyaqəti, mənəvi ucalıq, azadlıq ideyaları və vətənpərvərlik motivləri aparıcı yer tutur.

Xaqani Şirvani fars və ərəb dillərində yazsa da, yaradıcılığının ideya-bədii xüsusiyyətlərinə görə Azərbaycan ədəbi məktəbini təmsil edib, sonrakı yüzilliklərdə bir çox şair və mütəfəkkirlərə güclü təsir göstərib. Onun əsərləri Azərbaycanla yanaşı, İran, Rusiya, Hindistan, Pakistan və Qərbi Avropa alimləri tərəfindən tədqiq edilib, bir hissəsi Azərbaycan dilinə tərcümə olunub. Və nəzərə alaq ki, Xaqaninin yaradıcılığı ondan sonra gələn Nizami Gəncəvi üçün sanki bir mayak rolu oynayıb.

Son vaxtlar ölkənin həm ictimai-siyasi, həm də mədəni həyatında fəal görünən, bütün prioritet istiqamətlərə töhfə verməyə çalışan Vəhdət Partiyası Xaqani Şirvaninin 900 illik yubileyinin dövlət səviyyəsində qeyd edilməsinə də biganə qala bilməzdi əlbəttə. Əvvəla partiya bununla bağlı Sərəncam imzaladığına görə Azərbaycan Prezident İlham Əliyevə təşəkkür edir.

Vəhdət Partiyasının sədri, tanınmış yazıçı, politoloq Adəm İsmayıl Bakuvidən aldığımız məlumata görə, böyük söz ustadının yubileyi ilə əlaqədar pöartiya xüsusi toplantı keçirəcək və Xaqani Şirvani irsinin daha geniş tanıdılması, gələcək nəsillərə ötürülməsi məqsədilə Bakı, Şirvan və digər bölgələrdə silsilə tədbirlər təşkil edəcək. Bu tədbirlər nisbətən fərqli formatda, sözlü, musiqili, səhnəcikli olacaq, hər bir kəsin zövqünü oxşamaqla uzun müddət təəsüratında hopub qalacaq.

Və bir də, çox vacibi. Bugünkü yeniyetməliyin, gəncliyin didaktikaya kəskin ehtiyacı vardır. Misraları aforizmə, zərbi-məsələ çevrilən Xaqaninin kəlamları ilə təmas, Vəhdət partiyası sədrinin qənaətinə görə, gələcəyimiz olan bu həssas təbəqə üçün hədsiz faydalı olacaqdır. Bir baxın, Xaqani yaradıcılığından Adəm İsmayıl Bakuvi tərəfindən gətirilən bu aforizmlər ən yaxşı tərbiyələndirən, ən güclü motivəedən deyilmi?

Dünya bir kölgədir – qaçsan qaçar, yerisən yeriyər.

Elm bir nurdur, nadanlıq isə zülmət. Bilik insanı ucaldar, cəhalət isə onu kor edir.

Dost sınaqda tanınar. Həqiqi dost çətin gündə üzə çıxar.

Zamanın qədrini bilməyən, ömrün qədrini də bilməz.

Söz qılıncdan kəskindir. Düşünülmədən deyilən söz insanı yaralaya bilər.

Tamaha uyan insan, öz azadlığını itirər.

Ağıllı düşmən, nadan dostdan yaxşıdır.

Dünya fanidir, ona həddən artıq bağlanmaq mənasızdır.

Hər tacı qızıl olan padşah sanma.

 Görünüş aldadıcıdır, mahiyyət əsasdır.

Sükut bəzən min sözdən üstündür.

İnsan öz əməlinin aynasında görünər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

Habil Yaşar, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bugünkü müsahibimiz dəyərli müəllim Anar Məmmədovdur. Sadə peşə sahibləri rubrikasında, düşünürəm ki, müəllim peşəsi dominant sayıla bilər.

-Salam, Anar müəllim. İlk olaraq özünüz haqqında qısa məlumat verməyinizi xahiş edərdik.

-Salam. Mən, Anar Məmmədov tarix-dövlət hüququ muəllimiyəm. Bakıda 215 saylı məktəbdə işləyirəm.

-Tarix müəllimi olmağınıza nə səbəb olub?

-Əslində mən idarəçi olmaq istəyirdim. Buna görə sosial elmləri öyrənirdim. SSRİ dağıldıqdan sonra müəllim işlədim.

-Tarix müəllimi kimi gənclərin ümumi təhsil səviyyəsi sizi qane edirmi?

-Bu dəqiqə informasiya sel kimi axır. Oxumaq asanlaşıb. Gənclər irəliyə doğru can atırlar. Mən onlara yaradıcı və tənqidi oxumagı arzu edirəm.

-Təhsili və elmi gənclərə daha çox sevdirmək üçün hansı addımların atılmasını istərdiniz?

-Təhsildə ilk növbədə, interaktiv metodlar, İKT, oyunlar nəzəriyyəsindən istifadə edilməlidir. Bacarıqlara yiyələnmək lazımdır. Zənnimcə, fundamental elmləri, xüsusən riyaziyyat birinci sırada olmalıdır.

-Tarix nə üçün vacibdir və onu bilməmək cəmiyyətə hansı mənfi təsirləri göstərə bilər?

-Tarixin məzmunu ilə bağlı deyə bilərəm ki, o eklektik elmdir. İstər-istəməz tarixçi politologiyanı, makroiqtisadiyyatı, psixologiyanı, ədəbiyyatı, dili, coğrafiyanı, hətta riyaziyyatı, geodeziyanı bilməlidir. Artıq Terner bu fikri çoxdan söyləyib. Tarix qədər fikir plüralizmini sevən elm yoxdur. Tarixi bilməmək rəngsiz, solğun, düşünməyi sevməyən toplum yetişdirir.

-Tarixi şəxsiyyətləri bugünkü dəyərlər və düşüncə tərzi ilə mühakimə etmək sizcə doğrudurmu?

-Xeyr. Artıq bu suala Kollinqvud cavab verib. Hər fakta həmin dövrün gözü ilə baxmaq lazımdır. Onda tarixi dərinlə hiss edə bilirsən.

-Sizin üçün ən maraqlı tarixi şəxsiyyət kimdir?

-Mənim üçün ən maraqlı şəxsiyyət Jozef Fuşedir. O “simasızlıgın simvolu” adlanır.

-Hansı tarixi hadisə sizi daha çox düşündürür və niyə?

-Məni ən çox düşündürən sosiumdakı institusional dəyişikliklərdir. Bunu Duqlas Nort işləyib hazırlayıb. Nəyə görə? Argentina da respublikadir, ABŞ-da. Amma aralarındakı fərqi hamı görür.

-Tarix və ədəbiyyat arasında hansı əlaqəni görürsünüz?

-Mən bu əlaqəni tam aydın şəkildə izah edə bilmərəm. Amma nümunələr var: Lev Tolstoy və Stefan Sveyq.

-Əgər bədii əsər yazsaydınız, qəhrəmanınızı hansı tarixi şəxsiyyətə bənzətmək istərdiniz? Ümumiyyətlə, belə bir fikriniz varmı?

-Yazı yazmaq ALLAHın təpərindən asılıdır. Mən öz yazımda tarixçi Ferman Brodeli canlandırmaq istəyərdim.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

 Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Güclü xarakterli, sarsılmaz iradəli, məsuliyyətli, zabitəli, özgüvəni yüksək adamdır. Bu xüsusiyyətləri onun xarici görünüşündə də öz əksini tapıb. Digər insanlarla bir az məsafəli davransa da, əslində içi sevgi ilə doludur. Liderlik qabiliyyəti var, məqsədi hər zaman qalib gəlməkdir. Özünə xas sistem yaradıb. Tətbiq etdiyi qaydalardan xaricə çıxmır...

1965-ci il yanvarın 29-da Naxçıvan Muxtar Respublikası Culfa rayonunun Əbrəqunus kəndində anadan olub. Orta təhsilini həmin kənddə başa vurub. Əsgəri xidmətdən sonra bir müddət Culfada sovxozda işləyib. Daha sonra Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsinə qəbul olunub və oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1992-ci ildə Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Prokurorluğunun müstəntiqi, 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət katibinin köməkçisi vəzifələrində çalışıb. 1996-cı ildən Bakı Asiya Universitetinin baş müəllimi, 2000–2003-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının katibi vəzifələrində işləyib. Siyasi partiyalardan birinin sədri, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatıdır...

Dürüst, humanist, vicdanlı və mərddir. Cəsarətlidir- sözünə sahib çıxmağı bacarır.  Yüksək mədəniyyətə malik, əxlaqlı insandır. Kifayət qədər təmkinlidir. Uzaqgörən və analitik təfəkkürə sahibdir...

Deyir ki:- “Mən deməzdim, qadınlar məişət zorakılığına məruz qalırlar. Onların qarşılaşdığı məişət zorakılığı yox, əsasən fiziki zorakılıq olur. Əslində bir çox hallarda, ailədə həyat yoldaşlarına, uşaqlarına qarşı dözülməz vəziyyət yaradan elə qadınların özləridir...”

Milli maraqları daim hər şeydən üstün tutan, dövlətçiliyin hər şeyin fövqündə olduğunu öz fəaliyyəti ilə təsdiq edən siyasətçilərdəndir. Milli Məclisdə maraqlı, orijinal çıxışları ilə seçilən millət vəkillərindən biri də odur. Zarafat deyil, böyük bir məktəb keçib- Milli Azadlıq Hərəkatının od-alovunda bişib. Siyasi sərişətəsi, dünyagörrüşü ilə yanaşı, həm də şəxsi keyfiyyətləriylə də dünənin, bu günün və eləcə də sabahın siyasət adamları üçün nümunə ola biləcək bir ictimai-siyasi xadimdir...

Bəzən millətin vəkili olmaq mərtəbəsinə qalxmaq üçün, deputat olmağa və üçrəngli döş nişanını yaxada gəzdirməyə ehtiyac qalmır. Necə ki, bir çoxları haqq etmədikləri mandatı və döş nişanlarını gəzdirirlər, amma o, hətta deputat olmasaydı belə təkcə seçicilərinin deyil, bütövlükdə millətin vəkili adını daşımağa layiq insanlardandır. Onu xalqın rifahı həmişə narahat edir...

Deyir ki:- “Artıq rayonlarımızda yaşan insanların əksəriyyəti unu da kilo ilə alırlar. Heç olmasa, elə edək ki, insanlar kənd dükanlarındakı borc dəftərlərini bağlaya bilsinlər. Ünvanlı sosial yardımların dayandırılması ilə bağlı fikirlər səsləndirməklə insanları mənfi psixoloji durumda qoyuruq. İş yeirlərini itirən insanların işsizliyə görə müvainətləri məsələsinə ciddi yanaşmalıyıq. Bəziləri deyir ki, hökuməti əvəllər tənqid edənlər indi  onu tərifləyirlər? Bəli, hökumətin hansısa addımlarını müsbət hesab edəndə tərifləmişəm və hansısa addımlarını mənfi hesab edəndə isə tənqid də etmişəm. Burda nə var ki? Belə məntiqlə məsələyə yanaşmaq düzgün deyil. Unutmaq lazım deyil ki, hamının gözü parlamentdədir, danışanda diqqətli olmaq lazımdır...”

Əlbəttə, onun müxalifət partiyasının lideri kimi hakimiyyətə münasibətdə nisbətən loyal mövqedə dayanması siyasi dünyagörüşü bəsit olan kəsimlərdə anlaşılmaya bilər. Amma o, ucuz pafosçuluqdan, yersiz müştəbehlikdən uzaq adam olduğu üçün mövcud siyasi reallıqlar çərçivəsində məmləkətə, onun siyasi palitrasına harmoniya gətirmək istəyinə köklənmiş bir siyasi mübarizə yolu seçib. Bu baxımdan, müxalif düşərgədəki yalançı radikallardan fərqli olaraq, o dosta da, rəqibə də, tərəfdaşa da səmimi yanşamasıyla seçilir...

Üzərinə düşən məsuliyyətin fərqindədir və nə qədər ağır olsa da məsuliyyətdən qaçmır. Adət ənənələrə olduqca bağlı insandır. Fərqli və ilk olan məsələlərə adətən soyuq yanaşır. Məntiqsiz olan hər şeydə son dərəcə həssasdır. Bu xüsusiyyəti hadisələri və qarşısındakı insanları daha aydın anlamasına imkan verir. Necə deyərlər, zamanı idarə etməyi olduqca yaxşı bacarır. Əzmli olmaq onun üçün olduqca önəmlidir... 

Bəli, mən Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri Qüdrət Həsənquliyev haqqında danışıram.  Ötən bu illər ərzində o, daim mediaya, yurnalistlərə açıq siyasətçilərdən olub, mediaya və media mənsublarına tolerant münasibət sərgiləyib, heç zaman qələm əhli ilə qarşıdurmaya, məhkəmə çəkişmələrinə getməyib. O, peşəkar siyasətçi kimi fəaliyyətində hər zaman özünəməxsusluğu ilə seçilib, fərqlənib, heç kimi təqlid etməyib. Həmişə öz yolu, öz yanaşması olub. Hər zaman da fəaliyyətində, eləcə də çıxışlarında seçicisinin, bütövlükdə Azərbaycan dövlətinin maraq və mənafelərindən çıxış etməyə çalışıb...

Yanvarın 29-u 61 yaşı tamam olur. Xeyli müddətdir ki, gənclik illərini arxada qoymasına baxmayaraq, hələ də gənclər kimi futbol oynamağı xoşlayır. “Sağlam bədəndə sağlam ruh olar”- söyləyir...

Doğum günü münasibətilə onu təbrik edir, möhkəm can sağlığı arzulayırıq...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Əlirza Həsrətin “Allah, mənim anam hanı?” adlı essesini təqdim edir.

Allah nə yaxşı ki dolan ürəyimizi boşaltmaq üçün bir cüt göz verib bizə... Hönkürmək verib, hıçqırmaq verib bizə Allah...

Evdə oturanda, uzatdığı ayaqlarının yanında xəyala salmağıdan xoşhallanan Anam, indi öz hüzür məclisində başda oturmağımdan elə qürrələnib, elə xumarlanıb ki qara torpağın qoynunda...

Yas məclislərində qapının giriş tərəfində birinci yerdə əyləşən hər kəsə yazıqlığım gəlirdi uşaqlığımdan bəri... Heç vaxt təsəvvür etməzdim ki, vaxt gələcək həmən birncilərdən də biri də mən olacağam... Dünyanın ən ağır yükünün altından silkinib çıxmağa nə varmış ki...

Ana yoxluğunun çəkisi, ağırlığı …çox ağır imiş... Bax, bu yoxluğun altında elə sıxılmışam, gözlərimin sel-suyu alıb ağuşuna bütün varlığımı...

 Qeybdən bir pıçıltı gəldi qulağıma: Oğlum, Ana yoxluğuna məhkumkumluğun ömürlükdür, qadan alım, ömürlük... Sən də özünü öyrət bu yoxluğun ağırlığını çiyinlərində daşımağa...

Ruhun şad olsun, Ana! Təsəvvür etmədiyim yoxluğun yaman yerdə haqladı məni, yaman... Yaman yerdə yüklədim çiyinlərimə bu çarəsi olmayan  anasızlıq yükünü, yaman yerdə bağışladın mənə evdə boş qalan yerini. …Bu cəzaya tablamağa gücüm çatacaqmı?!

Bağrıma basdım yoxluğun bu qərib balasını… - onu kim sənin kimi əzizləyə biləcək?

Su çəkilib, sonam hanı?

Haqdan gələn ənam hanı?

Yuxuma da gəlməyir heç,

Allah, mənim anam hanı?..

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)