Aynur İsmayılova,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

 Mən hər gecə qaranlıq otaqda qələm itiləyirəm.

Kağızın boğazını kəsmək üçün.

Mən onu kəsməsəm, o məni boğur...

Baxıram, səhər yenə ağdır.

Məğlub olmur.

Mən onu öldürməsəm, o məni məhv edir.

İndi hər gecə ağlımdakı suallarla savaşıram:

Mən kiməm?

Niyə varam?

Bu kağız niyə var?

Hər gecə niyə eyni vaxtda masanın arxasında onunla savaşıram?

Cavab yoxdur.

Səhər açılır.

Mən yenə itiləyirəm.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.04.2026)

İlhamə Məhəmmədqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Sumqayıt təmsilçisi

Bu günlərdə Sumqayıt şəhər Əli Kərim adına Poeziya klubu və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Sumqayıt bölməsinin birgə təşkilatçılığı ilə Sumqaylt şəhər Poeziya evində tanınmış şair Elman Tovuzun anadan olmasının 65 illiyinə həsr olunmuş yubiley tədbiri keçirildi.

Tədbiri giriş sözü ilə Əli Kərim adına Poeziya Klubunun müdiri, şair-tərcüməçi İbrahim İlyaslı açdı. O, Elman Tovuzun həyat və yaradıcılığı, ədəbiyyatımıza verdiyi töhfələr barədə danışdı, qonaqları salamladı.

Yubiley gecəsini Milli Məclisin İctimai Birliklər və Dini Qurumlar Komitəsinin eksperti, şair Əkbər Qoşalı idarə edirdi.

Tədbirdə millət vəkili Aydın Hüseynov, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Sumqayıt bölməsinin sədri, şairə Gülnarə Cəmaləddin, şairlər Mikayıl Bozal, Mübariz Məsumoğlu, Zirəddin Qafarlı, Ehtiram İlham, Mənsur Həsənzadə, Ağacəfər  Həsənli, Polad İbrahimoğlu, Gülnarə İsrafil və bədii qiraətçi Əli Niyazbəyli çıxış edərək Elman Tovuzun yaradıcılığı, ədəbiyyatımızdakı yeri və sözə sədaqəti barədə danışdılar.

Yubiley tədbirinə aşıqlar da rəng qatdı. Aşıq Elməddin Məmmədli, gənc aşıq Cahid İlyaslı və Aşıq Roman Azadlı çıxış etdilər.

Sonda ailə üzvlərinin adından şairin qardaşı Nəriman müəllim çıxış edərək tədbirə təşrif buyuran qonaqlara, təşkilatçılara və çıxış edənlərə təşəkkürünü bildirdi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.04.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

1980-ci ildə ekranlaşdırılan "Qızıl uçurum" filmi, rejissor Fikrət Əliyevin təqdimatında sadəcə bir insanın hekayəsi deyil — bu, şöhrətin, pulun və ehtirasın insanı necə dəyişdirdiyinin kinematoqrafik etirafıdır.

Bu film sakit başlamır — o, səni yavaş-yavaş içəri çəkir və qəhrəmanın içində baş verən dəyişimi addım-addım yaşadır. Filmin mərkəzində aktyor dayanır. Səhnədə alqışlanan, diqqət mərkəzində olan, insanların heyranlıqla baxdığı bir insan.

Amma səhnədən kənarda o, tamam başqa biridir.

Əvvəllər sənət onun üçün dəyər idi. Rol — məsuliyyət idi. Tamaşaçı — hörmət idi.

Sonra isə nəsə dəyişir.

Alqışların səsi uzandıqca, o səs onun daxilində başqa bir istəyə çevrilir:

daha çox tanınmaq, daha çox qazanmaq, daha çox görünmək…

Və məhz bu nöqtədən sonra sənət ikinci plana keçir. Aktyor artıq rolları seçmir — rollar onu seçir. Daha doğrusu, pul seçir.

O, əvvəlcə özünə haqq qazandırır:

“Bu dəfəlik…”

“Hamı belə edir…”

“Bir az da qazanım, sonra…”

Amma “sonra” heç vaxt gəlmir.

Pul onun həyatına daxil olduqca, münasibətləri dəyişir. İnsanlara baxışı dəyişir. Özünə baxışı belə dəyişir.

Ən təhlükəlisi isə budur:

o artıq dəyişdiyini hiss etmir. Şöhrət onu yuxarı qaldırır. Amma bu yüksəliş real deyil.

O, insanların gözündə böyüyür, amma daxilində kiçilir.

O, səhnədə güclənir, amma həyatda zəifləyir.

Bir vaxtlar rolu yaşayan insan, indi rol oynayan insana çevrilir — təkcə səhnədə yox, həyatda da. Filmdə dramatik partlayış yoxdur. Heç kim qışqırmır, heç kim qəfil uçuruma düşmür.

Amma hər şey dağılır:

etibar, münasibətlər, dəyərlər…

O, yaxınlarını itirir. Səmimiyyəti itirir. Ən sonda isə özünü itirir.

Və bu itki ən ağırıdır. Bir an gəlir ki, o dayanır. Ətrafa baxır.

Şöhrət var. Pul var. Tanınma var.

Amma içində boşluq var.

O zaman anlayır ki, qazandığı hər şey onu xilas etməyib — əksinə, onu bu vəziyyətə gətirib. “Qızıl uçurum” sadəcə bir aktyorun hekayəsi deyil. Bu, insanın öz dəyərlərindən uzaqlaşmasının hekayəsidir.

Film sənə baxıb demir — səni danışdırır.

Və sonda səni bir sualla baş-başa qoyur:

İnsan hər şeyə sahib olub, özünü itirəndə — həqiqətən nə qazanmış olur?

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.04.2026)

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

İstəkli oxucularımıza daha bir istedadlı gəncimizi təqdim etmək istəyirəm. Nuray Rəşid xanım gənc yazar olmaqla yanaşı, eyni zamanda “Zərif Güc” verilişinin aparıcısıdır. Gənc yazara yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayır və müsahibəmizi diqqətinizə təqdim edirəm.

1.Salam Nuray xanım. İlk olaraq özünüz haqqında qısa məlumat verməyinizi xahiş edərdik.

-Salam, Habil bəy. Mən Nuray Rəşid, 20 noyabr 1998-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun Yaycı kəndində anadan olmuşam. Ali təhsilimi Bakı Slavyan Universitetində bakalavr səviyyəsi üzrə almışam. Daxili dünyamı, düşüncələrimi və hisslərimi ən səmimi şəkildə yazı vasitəsilə ifadə edə bildiyim üçün yaradıcılıqda özümü tapmışam. Müəllifi olduğum əsərlərlə yanaşı, hazırda “Zərif Güc” verilişinin aparıcısı kimi fəaliyyət göstərirəm.

2.İlk yazdığınız əsəri xatırlayırsınızmı və o əsər sizin üçün nə ifadə edir?

-İlklər həmişə yadda qalan olur və düşünürəm ki, ilklər yaddaşın təməlini təşkil edir. Bu səbəbdən ilk kitabımın mənim üçün yeri tamam fərqlidir. Hətta deyərdim ki, o, mənim üçün sonu olmayan gözəl başlanğıcların əsasını qoyub.

2022-ci ildə qələmə aldığım “Vətən Sahibi” kitabı II Qarabağ müharibəsində şəhid olmuş Daxili Qoşunların xüsusi təyinatlısı, “Əfsanəvi tabor”un döyüşçüsü, baş çavuş Məmmədov Sahib Yaşar oğluna həsr olunmuş xatirələr toplusudur. Üstündən 4 il keçməsinə baxmayaraq, bu gün də həmin kitab haqqında dəyərli rəylər almağa davam edirəm.

Xüsusilə bir məqam mənim üçün çox dəyərlidir: müharibə səbəbindən atasını tanımaq imkanı olmayan övladlardan biri də Məmmədov Sahibin üç qızından ən kiçiyi – Rübabə idi. O, atasını itirəndə cəmi 2 yaşında idi. Bu gün isə artıq məktəblidir və atasına həsr olunmuş kitabı sevə-sevə oxuyur.

Dörd il əvvəl bu günlərin gələcəyinə inanaraq bu yola çıxmışdım. Bu gün isə anlayıram ki, mənim üçün mənəvi dəyəri çox yüksək olan bir məqsədə çatmışam. Kitabın belə gözəl nəticələrə vəsilə olması isə mənim üçün sözlə ifadə olunmayacaq qədər böyük bir dəyərdir.

3.Əsərlərinizdə daha çox hansı mövzulara toxunursunuz?

-Mən tələbəlik illərindən yazıb-pozan biri olsam da, Tovuz döyüşləri və II Qarabağ müharibəsi yaradıcılıqla daha davamlı məşğul olmağıma ciddi təkan verdi. Qadın olaraq cəbhəyə getmək, silahla düşmən qarşısına çıxıb o yanğını söndürmək mümkün olmadığından o dövrün yaşatdığı hisslər məni daim narahat edirdi. Ürəyimin bir qədər rahatlıq tapması üçün mümkün olan silaha- qələmə sarıldım.

Yazdıqca bu duyğular tam azalmırdı, amma hiss edirdim ki, mənəvi olaraq müəyyən dərəcədə rahatlıq tapıram. Bu istiqamətdə şəhidlər və müharibə ilə bağlı yazılarım, hekayələrim müxtəlif qəzet və saytlarda dərc olunur.

Bununla yanaşı, insan duyğuları və psixoloji məqamlar da yaradıcılığımda xüsusi yer tutur. Bu səbəbdən vətənpərvərlik mövzusu ilə yanaşı, real insan hisslərini əks etdirən mövzulara da tez-tez müraciət edirəm.

Fürsətdən istifadə edərək qeyd etmək istərdim ki, bizim üçün canından keçən insanlar haqqında nə qədər yazsaq, yenə də azdır. Amma onları tanıtmaq bizim əlimizdədir. Düşünürəm ki, qələm tutan hər bir yazar yaradıcılığında müharibə mövzusuna yer versə, bu yolda qurban verilən həyatları daha geniş şəkildə insanlara tanıda bilərik.

4.Obrazlarınızı real həyatdan götürürsünüz, yoxsa tamamilə uydurursunuz?

-Düşünürəm ki, insan yaşamadığı və ya müşahidə etmədiyi heç nəyi tam şəkildə yaza bilməz. Süjeti özüm qursam da, hadisələrin əsasında adətən müşahidə etdiyim məqamlar dayanır.

5.Yazı prosesiniz necədir: planlı yoxsa ilhamla yazırsınız?

-Yaradıcılıqda ilham çox vacibdir. Məsələn, ağlıma bir mövzu gələndə onu artıq beynimdə yazıb bitirmiş kimi oluram. Bu isə mənə böyük motivasiya verir və məni həyəcanlandırır. Sonda isə sadəcə beynimdə formalaşan hazır mətni sözlərə köçürmək qalır. Mənim üçün ilham yaradıcılığın əsas hərəkətverici qüvvəsidir.

6.Əsərlərinizdə oxucuya vermək istədiyiniz əsas mesaj nədir?

-Məncə yazar oxucusuna güvənməlidir. Oxucusuna fikrini çatdırmaq üçün fikrini xırdalamamalıdır.

Yazılarımda oxucuya insan duyğularının, yaşantılarının və seçimlərinin nə qədər dərin və təsirli ola biləcəyini göstərməyə çalışıram. Əsas məqsədim isə oxucunun həmin duyğuların içində özünü tapmasıdır.

7.Yaradıcılığınıza ən çox təsir edən yazar kimdir?

-Yaradıcılığımda mənə xüsusi təsir edən konkret bir yazar yoxdur. Səmimi desəm, mümkün olduqca müxtəlif yazarları oxumağı sevirəm. Yerli yazarlarımızdan oxuya bildiklərimdən isə özüm üçün lazım olan istiqamətləri götürməyə çalışıram. Məsələn, İlyas Əfəndiyev, Varis Yolçuyev, Aqil Abbas, Ayişə Nəbi və digər yazarların əsərləri mənim üçün bu baxımdan maraqlıdır.

8.Hal-hazırda üzərində işlədiyiniz yeni layihə varmı?

-Bəli. Hal-hazırda üzərində işlədiyim bir roman və müharibə mövzusunda bir kitab var. Bunu da qeyd etmək istərdim ki, "Vətən Sahibi" kitabından sonra Daxili Qoşunların Xüsusi təyinatlısı olmuş, "Əfsanəvi tabor"un döyüşçüsü şəhid baş çavuş Mehdiyev Surxay Zülfi oğlundan bəhs edən "Surxayın İzi" kitabının müəllifiyəm. Hazırda hər iki kitab Türkiyə türkcəsində Türkiyədə çapa hazırlanır.

9.Sizcə, müasir ədəbiyyatımızın cəmiyyətə təsir gücü necədir və mütaliə sizi qane edirmi?

=Müasir ədəbiyyat insanlara öz dövrünü anlamaq imkanı verir. Cəmiyyətdə baş verən hadisələr (müharibələr, sosial problemlər, ailə münasibətləri və psixoloji böhranlar) bədii dillə uğurlu şəkildə ifadə olunduqda oxucu onları daha dərindən hiss edir və ən əsası, nəticə çıxara bilir. Bu nümunələrin sayı nə qədər çox olarsa, ədəbiyyatın təsir gücü də bir o qədər dərin olar.

Oxuma vərdişinə gəlincə, mən gənc nəslin nümayəndəsi olduğum üçün bugünkü mütaliə səviyyəsini keçmişlə müqayisə etməkdə çətinlik çəkirəm. Amma düşünürəm ki, hazırkı gənclərdə kitaba maraq mövcuddur. Bununla yanaşı, təkcə oxumaq deyil, oxunanı təhlil etmək və nəticə çıxarmaq da çox önəmlidir.

Mən gənc qələm dostlarımın əsərlərini də fürsət düşdükcə oxuyuram və inanıram ki, onların arasında gələcəkdə müasir ədəbiyyatımıza ciddi imza atacaq müəlliflər yetişəcək.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.04.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının 1 şair, 1 şeir rubrikasında bu gün Şəhla Rəvanın "Mən Türkün qızı, Türkəm” adlı şeiri təqdim edilir.

Şəhla Rəvan Cəlilabad rayon Göytəpə şəhər şəhid Vasif Hüseynov adına 2 N-li ümumtəhsil tam orta məktəbnin direktoru, "Ziyadar" Mükafatı, "Həməşəra" və "Nizami Gəncəvi" Fəxri Diplomları laureatı, Cəlilabad ədəbi mühitinin tanınmış nümayəndələrindən biri, Turan Yazarlar Birliyinin üzvü, ədəbiyyatçı, filoloq, ədəbi təhlilçi və tənqidçi, şairdir.

Mən Türkün qızı, Türkəm

Tarixin yaddaşına qanla yazılıb adım,

Polad parlaq qılıncım qəlbimdən alıb odun.

Tomrisin qeyrətiyəm, həm Massaget ruhuyam,

Mən qədim bir dastanam, mən dənizəm, mən suyam.

Göylərədir sorağım, köküm dərindən dərin,

Zəfər müjdəçisidir addımım, qədəmlərim.

Əyilməz vüqarımla cahanı titrədərəm,

Mən Türkün qızı, Türkəm, haqqa doğru gedərəm!

Sərkərdətək at çapdım, hərbə Nüşabə kimi,

Hünərimlə  yazmışam yurda olan sevgimi.

Xatunların içində həm xaqanam, həm xanım,

Hökmdar fitrətilə yoğrulubdur bil qanım.

Sara Xatun zəkası yolumuza nur saçar,

Səbri polad kimidir, bağlı qapılar açar.

Mən anayam - beşiyim bir dövlət qurucusu.

Mən Türkün həm qüruru, həm ləyaqət yolçusu.

Ruhumda bozkurtların azadlıq nəfəsi var,

Zamanı ram eyləyən zəfər dolu səsi var.

Fəlsəfəm: haqq yolunda can verməkdir şərəflə,

Mən gələcəyə baxdım sarsılmaz bir hədəflə.

Dədə Qorqud dilində dualanmış adım var,

Altun orda, tarixdə silinməz muradım var.

Mən Türkün qızı, Türkəm! - Bu, ən böyük tacımdır,

Dünyaya sevgim isə ən müqəddəs borcumdur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.04.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Səksən ildir ki, yol gedir. Bu müddət ərzində səksənən vaxtları da olub, sakit, sevincli günləri də. Fəhlə də işləyib, "Azərbaycantelefilm"in direktoru vəzifəsində də çalışıb. Azərbaycan teatr, kino və televiziya rejissoru kimi ad qazanıb, məşhurluğun şirinliyini dadıb, hörmət də görüb. Hətta xidmətləri dövlət tərəfindən yüksək də qiymətləndirilib. Azərbaycan Respublikasının xalq artisti və Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi fəxri adlarına layiq görülüb...

Deyir ki:- “Yekə oğlan idim, 17-18 yaşım var idi. İstəyirdim ki, müstəqil adam olum, cibimdə pulum olsun, işim rahat olsun. Fəhlə işləyirdim. Gündüz işlədiyimə görə sənədlərimi axşam şöbəsinə verib mədəni-maarif fakültəsinə daxil oldum. Başladım oxumağa, sonra məlum oldu ki, daha doğrusu, institutdan dedilər ki, sən öz sahən üzrə çalışmalısan, gərək sənətinə uyğun ixtisas seçəsən. Belə olan halda, anam məni telestudiyaya- AzTV-yə gətirdi. 1966-cı il idi. Məni orada rejissor köməkçisi kimi işə götürdülər. Fikrət Qaradağlı o vaxt bizim baş rejissorumuz idi. Anam da televiziyaya dəvət olunan aktrisalardan idi və ona çox böyük sayğı, hörmət vardı, beləliklə, onun bir sözünü iki etmədilər, məni işə götürdülər. Mən üç ay gedib-gəldim, maaşsız-filansız işə alışdım. 1967-ci ilin yanvarın 2-də əmrim verildi və sənaye redaksiyasına rejissor köməkçisi vəzifəsinə təyin olundum. Bir müddət orada işləyəndən sonra Fikrət Qaradağlı dedi ki, sən sənətkar ailəsində böyümüsən, gəl, səni sənətlə bağlı olan redaksiyalara təhkim edim və məni incəsənət redaksiyasına göndərdi. O vaxt incəsənət redaksiyasında bizim rəhbərimiz Həbibə Məmmədxanlı və Gəray Fəzli idi. Biri ədəbiyyata baxırdı, biri də drama, teatra, televiziya tamaşalarına. Orada da nəhənglər var idi: rejissorlar Arif Babayev, Rauf Kazımovski, Ağaəli Dadaşov, Kamil Rüstəmbəyov və b.. Və bu peşə ilə məşğul ola-ola istər-istəməz bu sənətə bağlandım.”

Beləliklə o, rejissorluq sənətinin yolçusu oldu və bu gün ölkədə yaxşı tanınan mahir rejissorlardandır. Gənclik illərində arzuladığı kimi, artıq cibində pulu olan, müstəqil adamlardan biridir…

Haqqında söhbət açdığım Mirzəyev Ramiz Həsənağa oğlu 1946-cı ildə İrəvan şəhərində dünyaya gəlib. Anası Azərbaycan milli teatr sənətində bənzərsiz ifa qabiliyyəti olan, əməkdar artist Ətayə Əliyeva, atası isə əməkdar mədəniyyət işçisi Həsənağa Mirzəyev olublar. 1948-ci ildə ermənilərin yenidən azğınlaşmasından sonra İrəvan teatrının kollektivi qonşu Azərbaycana üz tutanda onun 2 yaşı vardı. Bir müddət valideynləri ilə birlikdə Gəncə şəhərində yaşayıblar. Sonra 1956-cı ildə Bakıya köçüblər. Ramiz Mirzəyev 1965-ci ildə orta məktəbi Bakıda bitirib, Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun mədəni-maarif fakültəsinin qiyabi şöbəsinə qəbul olunub. 1966-cı ildən Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində rejissor köməkçisi kimi işləməyə başlayıb. 1973-cü ildə müsabiqə yolu ilə qəbul olunduğu Sankt-Peterburq Dövlət Teatrı, Musiqi və Kinematoqrafiya Akademiyasını 1978-ci ildə uğurla başa vurub. O, Hamlet Xanızadənin, Həsən Əblucun, Yaşar Nurinin rol aldıqları "Qatarda" televiziya tamaşasından sonra populyarlıq qazanıb. Onun quruluş verdiyi teletamaşalar sırasında ən uğurlu alınanlardan biri də Hüseyn Cavidin eyniadlı əsəri əsasında ekranlaşdırdığı "Topal Teymur"dur. "Günahsız Abdulla" və ilk Azərbaycan telemüzikli "Ordan-burdan" ona daha geniş şöhrət gətirib. Məşhur, bənzərsiz "Ac həriflər" televiziya tamaşası Ramiz Həsənoğlunun yaradıcılığından qırmızı xətt kimi keçir. Tamaşa "Humay" mükafatına layiq görülüb...

“Mənim çox gözəl bir ideyam var idi. Amma onu şikəst elədilər. Mən düşünürdüm ki, Anarın “Ağ liman”ı, “Beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi”, “Macal”, “Dantenin yubileyi” əsasında səviyyəli bir serial çəkim. O, həm bizi o dövrə aparcaqdı, həm də 60-cı illərdən bir az da gələcəkdik bu yana, 70-ci illərə... Amma təəssüf ki, hər şey şikəst edildi…”- söyləyir.

Ramiz Mirzəyev 200-dən artıq müxtəlif səpkili bədii, sənədli, musiqili proqramlara quruluş verib. O, eyni zamanda Musiqili Komediya Teatrında "Məzəli əhvalat" və Milli Akademik Dram Teatrında "Brüsseldən məktublar", "Generalın son əmri" tamaşalarına da quruluş verib. Rüstəm İbrahimbəyovun ssenarisi əsasında çəkdiyi "Ailə" bədii filmi 2000-ci ildə Moskvada keçirilən Avrasiya festivalının baş mükafatına layiq görülüb. 2007-ci ildə Anarın ssenarisi əsasında "Cavid ömrü" bədii, tammetrajlı film çəkib. 1993-cü ildən bu günə kimi Azərbaycan televiziyasında "Sabah" eksperimental yaradıcılıq emalatxanasına rəhbərlik edir. 2019-cu ildən AzTv-də "Azərbaycantelefilm" Yaradıcılıq Birliyinin direktoru təyin edilib. Azərbaycan Kinematoqrafçılar Birliyi İdarə Heyətinin və Azərbaycan Kinorejissorlar Gildiyası bürosunun üzvüdür...

Ramiz Mirzəyev haqqında xeyli danışmaq olar, amma sözü verirəm dostlarına, şəyird və mütəxəsislərə. Çünki onlardan yaxşı heç kim onu xarakterizə edə bilməz...

Bəli, aprelin 14-ü Ramizmüəllimin 80 yaşı tamamoldu. İnşallah, 85-də yenidəngörüşərik.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.04.2026)

Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyatvə İncəsənət" portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi,

Beyləqanrayon Mədəniyyət Mərkəzinin rejissoru, "Gənclik" xalq teatrının rəhbəri, "Haberdili.com"un Azərbaycan nümayəndəsi.

Təbiətin səssiz dili yaz fəsli insan ruhunun ən incə tellərinə toxunan, qəlbin gizli qatlarında illərlə yığılıb qalan hissləri oyadan bir möcüzədir. Bu möcüzənin ən gözəl təcəssümü isə şübhəsiz ki, çiçəklərdir. Çiçəklər yalnız təbiətin bəzəyi deyil; onlar duyğuların dili, səssiz etirafların ən saf ifadəsidir. Xüsusilə lalələr – sadəliyi ilə dərinliyi, zərifliyi ilə gücü bir araya gətirən bu çiçəklər – yazın poetik ruhunu ən dolğun şəkildə ifadə edir.

İnsanla təbiət arasında görünməz bir bağ var. Bu bağ bəzən bir meh kimi hiss olunur, bəzən bir çiçəyin açılışında, bəzən isə lalə ləçəklərinin günəşə doğru yavaş-yavaş açılmasında özünü göstərir. Yaz gələndə yalnız torpaq oyanmır; insan da içindəki yorğunluğu, qışın ağır susqunluğunu geridə qoyaraq yenidən doğulur. Bu doğuluşun ən incə şahidi isə çiçəklərdir.

Çiçəklər tarix boyu müxtəlif mədəniyyətlərdə fərqli mənalar daşıyıb. Onlar sevginin, kədərin, ümidin, ayrılığın və yenidən başlanğıcın simvolu olub. Lakin lalələr bu mənalar içində xüsusi yer tutur. Lalə həm sadədir, həm də dərin. Onun gözəlliyi qışqırmır, səssizcə öz varlığını hiss etdirir. Elə insan duyğuları kimi – ən güclü hisslər çox zaman səssiz olur.

Yazın ilk günlərində torpağın sinəsindən boylanan lalələr bir növ həyatın davamlılığını xatırladır. Onlar bizə deyir ki, hər qışın ardınca bir yaz gəlir. Bu sadə həqiqət, əslində, insan həyatının da fəlsəfəsidir. Çətinliklər, ağrılar, itkilər – bunların hamısı keçicidir. Əsas olan, insanın içindəki ümidin sönməməsidir. Lalələr bu ümidin canlı simvoludur.

Lalənin rəngləri də özlüyündə bir dil kimidir. Qırmızı lalə ehtiraslı sevgini, sarı lalə ümid və dostluğu, ağ lalə isə saflığı və məsumluğu ifadə edir. Bu rənglər yalnız vizual gözəllik deyil; onlar insan ruhunun müxtəlif hallarıdır. Bəzən insan qırmızı lalə kimi alovlanır, bəzən sarı lalə kimi sakit bir ümidlə yaşayır, bəzən isə ağ lalə kimi təmiz və saf hisslərə sığınır.

Təbiətin dili sözsüzdür, amma anlaşılmaz deyil. Əksinə, o, insanın ən dərin hisslərini sözlərdən daha aydın ifadə edə bilir. Bir laləyə baxmaq bəzən uzun bir şeiri oxumaq kimidir. Onun ləçəklərinin incəliyində həyatın kövrəkliyi, dik duruşunda isə insanın dirənişi gizlidir. Lalə əyilmir, sınmadan var olur. Bu xüsusiyyət onu yalnız bir çiçək deyil, bir simvola çevirir.

Yaz çiçəkləri arasında lalənin fərqlənməsinin başqa bir səbəbi də onun təbiətlə harmoniyasıdır. O, nə çox tələb edir, nə də diqqət mərkəzində olmağa çalışır. Sadəcə öz zamanında açır və öz gözəlliyini təmkinlə nümayiş etdirir. Bu, insan üçün də bir dərsdir: bəzən ən böyük güc sadəlikdə gizlidir.

İnsan həyatında duyğuların rolu danılmazdır. Duyğular insanı insan edən ən əsas amildir. Lakin müasir dünyada bu duyğular çox vaxt kölgədə qalır. Sürətli həyat tərzi, texnologiyanın hökmranlığı, gündəlik qayğılar insanı öz daxili dünyasından uzaqlaşdırır. Bu uzaqlaşma isə ruhun yorulmasına səbəb olur. Belə anlarda təbiətə qayıdış bir növ terapiya rolunu oynayır. Bir laləyə baxmaq, onun incə varlığını hiss etmək insanı yenidən özünə qaytarır.

Lalələr yalnız gözəllik deyil, həm də xatirələrdir. Onlar bəzən uşaqlığın təmiz günlərini, bəzən ilk sevgini, bəzən isə itirilmiş anları xatırladır. Hər kəsin yaddaşında bir lalə var – bəlkə bir bağçada, bəlkə bir şəkil albomunda, bəlkə də bir şeirin misralarında. Bu xatirələr insanın kimliyini formalaşdıran incə detallardır.

Bu xatirələr arasında bəziləri digərlərindən daha parlaq, daha rəngli və daha canlıdır. Mənim yaddaşımda isə aprel ayının sonlarına doğru İstanbul nəfəsi ilə canlanan bir mənzərə yaşayır. rəngbərəng lalələrin sanki torpaqdan deyil, birbaşa ürəyin içindən boylandığı o günlər… Gülhane Parkı içində gördüyüm o lalələr sadəcə çiçək deyildi; onlar bir şəhərin ruhu, bir baharın ən uca nəğməsi idi. O an sanki zaman dayanmışdı. O gündən sonra hər aprel yaxınlaşanda içimdə qəribə bir həsrət baş qaldırır. Sanki haradansa məni çağıran bir rəng, bir qoxu, bir xatirə var. O çağırış məni yenidən o bağlara aparmaq istəyir — lalələrin səssiz, amma dərin danışdığı, insanın özünü itirmədən tapdığı yerə. Hər aprel gələndə içimdə bir arzu boylanır: yenidən İstanbulda, Gülhane Parkının lalələri arasında olmaq, yenidən o rənglərin içində özümü tapmaq.

Yazın gəlişi ilə təbiətdə baş verən dəyişikliklər insanın daxili dünyasında da əks olunur. Bu dövrdə insanlar daha həssas, daha açıq, daha ümidli olur. Sanki çiçəklərlə birlikdə duyğular da çiçəklənir. Lalələr bu çiçəklənmənin ən poetik ifadəsidir. Onlar insanın içində gizlənən hissləri üzə çıxarır, qəlbin dərinliklərinə işıq salır.

Bəzən bir lalə bir sözün deyə bilmədiyini deyir. Məsələn, birinə lalə hədiyyə etmək sadəcə bir jest deyil; bu, bir hissin ifadəsidir. Bu hiss sevgi də ola bilər, hörmət də, minnətdarlıq da. Lalə bu hissləri incə və zərif şəkildə çatdırır. Onun dili kobud deyil, amma təsirlidir.

Ədəbiyyatda və incəsənətdə lalənin xüsusi yeri var. Şairlər onu sevginin, rəssamlar isə gözəlliyin simvolu kimi təsvir ediblər. Lalə bir ilham mənbəyidir. Onun sadəliyi yaradıcılığa geniş imkanlar açır. Çünki sadə olan şeylər ən çox yozuma açıq olanlardır. Lalə hər kəs üçün fərqli bir məna daşıya bilər və bu, onun ən böyük gücüdür.

Təbiətin bizə verdiyi bu gözəllikləri dərk etmək isə insanın özündən asılıdır. Bəziləri çiçəklərə sadəcə baxır, bəziləri isə onları hiss edir. Hiss etmək isə daha dərin bir anlayış tələb edir. Bu anlayış insanın öz daxili aləmi ilə bağlıdır. Özünü tanıyan insan təbiəti də daha yaxşı anlayır.

Lalələr bizə həm də zamanın dəyərini öyrədir. Onlar uzun müddət yaşamır, amma yaşadıqları müddətdə bütün gözəlliklərini ortaya qoyurlar. Bu, insan üçün bir mesajdır: həyatın uzunluğu deyil, onun necə yaşandığı önəmlidir. Qısa bir an belə dəyərli ola bilər, əgər o an hiss edilirsə.

Yaz çiçəkləri içində lalənin bu qədər xüsusi olmasının səbəbi onun sadəcə bir bitki olmamasıdır. O, bir hissdir, bir düşüncədir, bir xatirədir. Lalə insanın ruhuna toxunan bir varlıqdır. Onun varlığı insanı sakitləşdirir, düşündürür və eyni zamanda ilhamlandırır.

Bəzən insan həyatın mürəkkəbliyi içində itir. Belə anlarda bir laləyə baxmaq kifayətdir ki, insan yenidən öz yolunu tapsın. Çünki lalə sadəliyin gücünü xatırladır. O, deyir ki, həyat əslində düşündüyümüz qədər mürəkkəb deyil. Sadə anlar, kiçik sevinclər və incə duyğular həyatın ən böyük dəyərləridir.

Yaz, çiçəklər və xüsusilə lalələr insanın daxili harmoniyasını bərpa edən təbii bir simfoniyadır. Bu simfoniya sözsüzdür, amma dərin məna daşıyır. Onu eşitmək üçün isə sadəcə bir az dayanmaq, baxmaq və hiss etmək kifayətdir.

Nəticə olaraq, lalələr yalnız yazın bir parçası deyil; onlar həyatın özüdür. Onlar bizə sevməyi, ümid etməyi, gözəlliyi görməyi və ən əsası hiss etməyi öyrədir. Bu səbəbdən də lalələrə baxmaq sadəcə bir estetik zövq deyil, həm də bir mənəvi təcrübədir.

Yaz gələndə lalələr açır. Amma əslində, o açılan yalnız lalələr deyil – insanın qəlbidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.04.2026)

19 aprel 2026-cı il tarixində Antaliya Diplomatiya Forumu (ADF 2026) çərçivəsində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti Aktotı Raimkulova “Dil və kimliyin bir əsri: Bakı Türkologiya Qurultayından türk inteqrasiyasına doğru” adlı panel sessiyada çıxış edib.

Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Fonddan məlumat verilib.

Fondun prezidenti türkologiyanın elmi əsaslarının formalaşmasında və ortaq mədəni kimliyin möhkəmləndirilməsində Birinci Bakı Türkologiya Qurultayın mühüm rolunu vurğulayıb. Professor Aktotı Raimkulova, həmçinin UNESCO tərəfindən “15 dekabr – Türk dili ailəsi günü”nün elan edilməsinin türk dil irsinin beynəlxalq səviyyədə tanınması baxımından vacib addım olduğunu qeyd edib.

Aktotı Raimkulova bu kontekstdə Fondun həyata keçirdiyi təşəbbüsləri diqqətə çatdıraraq, bərpa və muzeyləşdirmə layihələri, beynəlxalq konfranslar, elmi nəşrlər və rəqəmsal platformanı xüsusilə qeyd edib. O, eyni zamanda Fondun UNESCO platformasında fəal fəaliyyətini və genişmiqyaslı mədəni layihələrin təşviqini vurğulayıb.

Aktotı Raimkulova qeyd edib: “Bu gün həyata keçirdiyimiz bir çox ideyalar hələ təxminən yüz il əvvəl dövrün görkəmli alim və ziyalıları tərəfindən irəli sürülmüşdür". O əlavə edib ki, cari ilin dekabr ayında Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu üzv dövlətlərin dəstəyi ilə Parisdə, UNESCO-nun baş qərargahında Birinci Türkologiya Qurultayının 100 illiyinə həsr olunmuş genişmiqyaslı tədbir keçirməyi planlaşdırır.

Paneldə, həmçinin Türk Dövlətləri Təşkilatının Baş katibi Kubanıçbek Omuraliyev, TÜRKSOY-un Baş katibi Sultan Raev, Türk Akademiyasının prezidenti Şahin Mustafayev, TÜRKPA-nın Baş katibi Ramil Həsən və Türk Dil Qurumunun prezidenti Osman Mert iştirak ediblər.

Panel sessiyası türk dünyasında humanitar və mədəni əməkdaşlığın gələcək inkişaf perspektivlərinin müzakirəsi və fikir mübadiləsi üçün mühüm platforma olub.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.04.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Doğum günü bu günə təsadüf edən daha bir ədibdən söz açmaq istəyirəm – Məmməd Rahimdən. Azərbaycan sovet poeziyasının nümayəndəsi, sosializm realizminin parlaq ədəbi kadrı olub Məmməd Rahim.

Şair 1907-ci il aprelin 20-də Bakı şəhərində kiçik bir sahibkar ailəsində dünyaya gəldi. Atasının erkən itkisi ilə həyat ona ağır imtahanlar verdi, amma böyük qardaşının himayəsində böyüyən Məmmədin arzuları heç vaxt sönmədi. Bakı məktəblərində təhsil alaraq 1928-ci ildə APİ-nin Şərqşünaslıq fakültəsinə daxil oldu, eyni zamanda Azərnəşrdə tərcüməçilik edərək yazı dünyasına qədəm qoydu.

1930-cu ildə "Arzular" adlı ilk şeir kitabını nəşr etdirən Məmməd Rahim, ədəbiyyat aləmində öz yerini tapdı və dövri mətbuatda fəal çıxış etdi. Yazıçılar İttifaqında müxtəlif vəzifələrdə çalışdı, 1941-1946-cı illərdə müdafiə bölməsinin rəhbəri oldu. Ədəbi fəaliyyəti ilə yanaşı, o, İranda xüsusi ezamiyyətdə oldu, Türkiyə və Aralıq dənizinə səyahətlər edərək dünyagörüşünü genişləndidirdi.

Məmməd Rahim, "Xaqani" (1955), "Sayat Nova" (1956) və "Natəvan" (1962) kimi əsərlərlə poeziyanın zirvələrinə yüksəldi. “Sayat Nova” əsəri təbii ki, məşhur erməni aşıq barədədir. Amma “qardaşdır ellərimiz” pafoslu bir cəmiyyətdə o sayaq əsərlərin çıxması adi hal idi.

Məmməd Rahim həmçinin böyük şairlərin əsərlərini tərcümə edərək dünya ədəbiyyatını Azərbaycan oxucusuna çatdırdı. Yaradıcılığına görə iki dəfə Lenin ordeni və digər yüksək mükafatlarla təltif olunan Məmməd Rahim 1977-ci il mayın 6-da Bakıda vəfat etdi və Fəxri Xiyabanda dəfn olundu.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.04.2026)