Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

 

23 Fevral: "Kişilər Günü", yoxsa İşğalçı Ordunun Yaranma Tarixi?

​Hər il fevralın sonlarına yaxın cəmiyyətdə "23 Fevral oğlanlar günüdür" mifi yenidən canlanır. Kimisi bunu sadəcə bir vərdişlə, kimisi isə 8 Martın "balansı" kimi qeyd etməyə çalışır. Lakin Azərbaycanın yaxın tarixinə nəzər saldıqda, bu tarixin arxasında dayanan həqiqətlərin heç də bayram əhval-ruhiyyəli olmadığını görürük.

 

​Bayramın qanlı kökləri: Qırmızı Ordu nə deməkdir?

​23 fevral 1918-ci ildə Sovet Rusiyasında yaradılan Qırmızı Ordunun (RKKA) doğum günü hesab olunur. Bu ordu sadəcə bir hərbi birləşmə deyil, sovet ideologiyasını qanla yaymaq üçün yaradılmış bir maşın idi. Azərbaycandakı oxucu üçün bu ordu "qəhrəmanlıq" deyil, məhz müstəqilliyimizin itirilməsi deməkdir.

 

​Azərbaycanda törədilən qırğınlar və işğal

​23 fevralda yaradılan həmin Qırmızı Ordu cəmi iki il sonra, 1920-ci ilin 27 aprelində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini işğal etdi. Bu ordunun ölkəmizdə buraxdığı izlər silinməzdir:

​Gəncə Üsyanının qanla boğulması: 1920-ci ilin mayında işğala qarşı baş qaldıran Gəncə əhalisinə qarşı Qırmızı Ordu amansız qırğınlar törətdi. Minlərlə dinc sakini və əsgərimizi şəhid etdilər.

​Repressiyalar: Qırmızı Ordunun gəlişi ilə Azərbaycanın ziyalı təbəqəsi, hərbi elitası və din xadimləri sistematik şəkildə məhv edildi.

​Milli Kimliyin Silinməsi: Həmin ordunun süngüsü altında Azərbaycanın müstəqil bayrağı endirildi, milli ordumuz ləğv edildi və ölkə 71 illik əsarətə məhkum olundu.

 

​Niyə "Kişilər Günü" demək yanlışdır?

​SSRİ dövründə kişilərin əksəriyyəti hərbi xidmətə cəlb olunduğu üçün bu hərbi bayram zamanla "kişi günü" kimi qəbul edilməyə başladı. Lakin biz azərbaycanlılar üçün bu tarixi qeyd etmək, əslində müstəqilliyimizi əlimizdən alan, babalarımızı güllələyən bir quruluşun ordusuna hörmət nümayiş etdirmək deməkdir.

 

​Bizim real bayramlarımız

​Tarixi təhriflərdən qurtulmaq üçün öz milli təqvimimizə sahib çıxmalıyıq:

​26 İyun: Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Günü. Bu, bizim həqiqi ordu günümüzdür – işğalçı deyil, xilaskar ordumuzun bayramıdır.

​19 Noyabr: Beynəlxalq Kişilər Günü. Əgər məqsəd kişilərə diqqət göstərməkdirsə, dünyada qəbul edilmiş tarix budur.

 

​Xülasə,

​23 Fevralı "oğlanlar günü" kimi qeyd etmək tarixi savadsızlıqdan qaynaqlanan bir xətadır. Azərbaycanın müstəqillik tarixini və Qırmızı Ordunun xalqımızın başına gətirdiyi müsibətləri bilən hər bir vətəndaş üçün bu tarix bayram deyil, olsa-olsa bir xatırlatma ola bilər.

​Gəlin, yad ideologiyaların qalıqlarını deyil, öz milli dəyərlərimizi və qəhrəman ordumuzu ucaldaq!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.02.2026)

 

 

 

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

 

“Teatr ağır sahədir və adamdan zəhmət tələb edir. Aktyorların səhnədə harada səhv etdiyini yalnız özləri və həmkarları bilirlər. Tamaşaçı bunu hiss etmir. Kinodan fərqli olaraq teatrda elədir ki, aktyor axırıncı cərgədə oturan tamaşaçıya da öz hislərini çatdırmağı bacarmalıdır. Ancaq kinoda bütün bu işləri kamera görür. Bu da aktyora daha çox rahatlıq gətirir və işlərini asanlaşdırır. Əslində mən teatr aktyoruyam, ancaq kinoda da az çəkilməmişəm...”

 

Bu sözlər, haqqında söhbət açmaq istədiyim Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktyoru Vüqar Məmmədəliyevə məxsusdur. O, 23 fevral 1975-ci ildə Sumqayıt Şəhərində dünyaya gəlib. 1997-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Dram və kino aktyorluğu fakültəsini bitirib. 1995–1999-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Gənclər Teatrının, 1999–2000-ci illərdə isə "İlham" Miniatür teatrının aktyoru olub. 2006-cı ildən Bakı Kamera Teatrının, 2009-cu ildən isə Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar teatrının aktyorudur...

 

Deyir ki:- “Hələ orta məktəbdə oxuyarkən aktyor olmaq istəyirdim. Ümumiyyətlə, incəsənət həmişə mənə maraqlı olub. Bir zamanlar Sumqayıt Teatrı bütün Azərbaycana səs salmışdı. Rəhmətlik Rövşən Almuradlının hazırladığı “Dəyirman” tamaşasındakı dörd balaca uşaqdan biri mən olmuşam. Elə həmin tamaşadan da başlamışam səhnədə rol ifa etməyə. Onda çox kiçik idim. Və heç vaxt danmıram, mənim üzərimdə Təranə Mahmudovanın zəhməti çox böyük olub. Məni İncəsənət Universitetinə o xanım hazırlaşdırıb. Orta məktəbi bitirən il bir bal çatmadığı üçün, ali məktəbə qəbul ola bilmədim. Heç atam da istəmirdi ki, mən İncəsənət Universitetinə sənəd verim. Amma qərarım qəti idi. Nəhayət növbəti il İncəsənət Universitetinin tələbəsi oldum...”

 

Dərin emosional quruluşa, optimist bir təbiətə malikdir, çox güclü hissləri var. Adamlarla münasibətdə səbirli, mərhəmətli və diqqətlidir. Həmsöhbəti danışarkən, onu saatlarla dinləməyi bacarır. Amma kiminsə əziyyət çəkməsinə dözümsüzdür, kömək etmək üçün əlindən gələni əsirgəməməyə hazırdır. Yüksək mənəviyyatı, sədaqəti onu həmişə insanlara sevdirə bilib və sevdirir də...

 

“Ali məktəbi bitirəndən sonra Əkrəm Əylislinin “Yazığam, sevmə məni” adlı əsəri əsasında tamaşa hazırlanırdı. Orda mənə parlaq görünən bir rol verildi. Ondan sonra rəhmətlik Hüseynağa müəllim mütəmadi olaraq mənə tamaşalarda öndə olan rol verirdi. Görünür, rəhmətliyin etimadın doğrultmuşdum. Doğrudur, heç zaman baş rol oynamağa can atmamışam. Teatrda elə aktyorlar var ki, baş rol ifa etməkdən ötrü az qalır özlərin öldürsünlər. Bir aktyor kimi mən həmişə belə düşünürəm ki, rol kiçik də ola bilər. Yetər ki, həmin rol yaxşı rol olsun. Xarakterik rolları çox sevirəm.”- söyləyir...

 

İnanılmaz dərəcədə romantik və sevgi dolu adamdır. Eyni zamanda, çox güclü intuisiyaya malikdir, xəyal qurmağı, macəraları, romantikanı xoşlayır. Səxavətinə söz ola bilməz, son tikəsini bölməyə hazırdır. Yaxşı bilir ki, insan bölüşə-bölüşə xoşbəxt olur...

 

Deyir ki:- “Bəzən aktyoru kinoya dəvət edəndə, aktyor umduğu qonararı söyləyir və hərə bir tərəfdən deyir ki, sən heç teatrda bu qədər maaş almırsan. Niyə yüksək qonarar istəyirsən? Mən həmişə bu məsələdə aqressiv oluram. Adama deyərlər ki, bəlkə mən teatrda bir tikə çörəyə çalışmalıyam? Məni aktyor kimi rola dəvət etmisən, mən də öz qonarar qiymətimi deyirəm. Sənə uyğundur razılaş, uyğun deyilsə “yox” de.”

 

Teatrda otuza yaxın obraz yaradıb, ona yaxın filmdə isə müxtəlif rolları canlandırıb. Onun oynadığı filmlərdən “Yanmış körpülər”, “Aşiqlər”, “Qardaşımdan yaxşısı yox idi”, “Səhərə inan”, “Bir ovuc torpaq”, “Ömür elə qısadır ki...”, “Oğlan evi” kimi filmləri nümunə göstərmək olar... 

 

Fevralın 23-ü Vüqar Məmmədəliyev ömrünün növbəti – 51-ci baharına qədəm qoydu. Onu yubileyi münasibətilə təbrik edir, möhkəm cansağlığı, yaradıcılıq uğurları arzulayırıq...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.02.2026)

 

 

 

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

 

“7 oğul istərəm” filmi Azərbaycanın ən məşhur filmlərindəndir. Sovet ideologiyasına görə qolçomaq Gəray bəy obrazı tamaşaçıda nifrət doğurmalıydı. Amma bu obrazı yaradan Həsənağa Turabov öz mükəmməl sənəti hesabına ona sonsuz simpatiya yarada bilmişdi.

 

Həsənağa Turabov 1938-ci ilin 24 mart tarixində Bakı şəhərində anadan olub. O, 31 nömrəli orta məktəbdə təhsil alıb. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan İncəsənət İnstitutuna daxil olub və 1960-cı ildə ali təhsilini aktyorluq ixtisası üzrə başa vurub. Elə həmin ildən etibarən Azərbaycan Dram Teatrında aktyor kimi fəaliyyətə başlayıb, ömrünün sonuna qədər bu teatrda çalışıb. 1987–2001-ci illər aralığında teatrın direktoru və bədii rəhbəri vəzifələrində işləyib.

 

 Onun rəhbərliyi dövründə teatr əsaslı təmir edilib, neçə-neçə klassik və müasir əsərlər səhnəyə qoyulub. Səhnə fəaliyyətinə başladığı ilk illərdən lirik-psixoloji üslubu ilə seçilib, Azərbaycan və dünya dramaturqlarının əsərlərində baş rolları ifa edib. Ağasadıq Gəraybəyli, İsmayıl Dağıstanlı, İsmayıl Osmanlı, Mehdi Məmmədov, Adil İsgəndərov və neçə-neçə başqa sənətkarlarla tərəf-müqabil olub.

 

Səhnədə yaratdığı rollar arasında Vahid ("Kəndçi qızı"), Azər ("Yaxşı adam"), Hamlet ("Hamlet"), Lionel ("Orman qızı"), İsgəndər ("Ölülər") Xəyyam ("Xəyyam") xüsusilə seçilir. Həsənağa Turabov bir sıra bədii filmlərdə, o cümlədən televiziya filmlərində maraqlı və yaddaqalan surətlər yaradıb. "Yeddi oğul istərəm" filmindəki "Gəray bəy" obrazı onun ən yaddaqalan rollarındandır. Onun digər bir yaddaqalan rolu "Babək" filmində yaratdığı Afşin roludur.

 

Həsən Turabovun "Axırıncı aşırım", "Çarvadarların izi ilə", "Ürək… Ürək…", "Sevinc buxtası", "Dantenin yubileyi", "Qəm pəncərəsi", "Bəyin oğurlanması" və başqa filmlərdəki rolları da öz ifa tərzilə seçilir. "Qanlı zəmi" filminin isə rejissoru şəxsən məhz sırf özü olub. Onun son çəkildiyi filmlər isə Rüstəm İbrahimbəyovla Ramiz Həsənoğlunun "Ailə" və Eldar Quliyevin "Nə gözəldir bu dünya…" filmləri olub.

 

Həsən Turabovun Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin professoru kimi pedaqoji fəaliyyəti də səmərəli olub. O, zəngin təcrübəsinə əsaslanaraq, gənclərin bu nəcib, eyni zamanda mürəkkəb sənətin incəliklərinə yiyələnməsi və Azərbaycan teatrının ənənələrini davam etdirə biləcək sənətkarların yetişdirilməsi işində əlindən gələni edib.

 

Təltif və mükafatları

 

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- 2 dəfə Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı

- "Şöhrət" ordeni

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

 

Filmoqrafiya

 

1. Qara daşlar (film, 1956)

2. Əmək və qızılgül (film, 1962)

3. Telefonçu qız (film, 1962)

4. Əhməd haradadır? (film, 1963)

5. Möcüzələr adası (film, 1963)

6. Romeo mənim qonşumdur (film, 1963)

7. Cazibə qüvvəsi (film, 1964)

8. Ulduz (film, 1964)

9. Zirvə (film, 1964)

10. Arşın mal alan (film, 1965)

11. Mən mahnı qoşuram (film, 1979)

12. İnsan məskən salır (film, 1967)

13. Bizim Cəbiş müəllim (film, 1969)

14. Dəli Kür (film, 1969)

15. Sevil (film, 1970)

16. Axırıncı aşırım (film, 1971)

 

Kulis.az aktyor haqqında məlumatları təqdim edir.

 

Məktəb illərində Solmaz adlı qızı sevir, sonralar bu sevgi daha da güclənir. Lakin, Turabovun həm aktyor, həm də bakılı olması bu sevdaya mane olur. Qızın əslən şuşalı və Qasım bəy Zakirin nəticəsi olan anasının Turabov xoşuna gəlmir. Uzun çək-çevirdən sonra onlar nişanlanır. Lakin, sonradan Solmazı başqa adama ərə vermək istəyirlər. Solmaz xanım heç kimə heç nə demədən Həsən Turabova qoşulub nikah idarəsinə gedir. Onlar özlərinə yüngülvari toy da edirlər. Daşqın, Yalçın və Sevin adlı övladları dünyaya gəlir.

 

Aktyor böyük oğlu Daşqının polis olmasını istəmir. Ancaq onu fikrindən yayındıra da bilmir. 1997-ci ildə Siyəzəndə xidmət edən Daşqın 8 mart günü ailəsinin yanına gəlir, bacısı ilə görüşəndə ona deyir ki, istəyirəm, rayona getməyim, bir neçə gün Bakıda qalım. Amma sonra fikrini dəyişir və gedir. Martın 10-da əməliyyat zamanı cinayətkarın açdığı atəşdən vəfat edir.

 

Daşqın vurulanda Həsən müəllimə xəbər çatır. O, inanmır. “Necə yəni Daşqını vurublar, axı onunla təzəcə danışmışam”, deyir. Qızı Sevinc xanım müsahibələrinin birində deyir:

 

“Bizə Siyəzəndən zəng vuranda dedilər, yaralıdı, həkim gətirin. Atam burdakı dostlarına xəbər verib qapıdan çıxmaq istəyəndə zəng gəldi ki, Daşqın artıq keçinib. Atam oğlundan sonra yaşamaq istəmirdi. Dərmanlarını da atmırdı. Yalandan deyirdi ki, özümü yaxşı hiss edirəm. O, nə yaşadısa, bizim sayəmizdə məcburən yaşadı. Evdə də qardaşımın şəklini divara vurmuşdu. Bəzən işdən gələndən sonra saatlarla əyləşib onun şəklinə baxırdı.

 

Ürəyinə görə atamın ayaq damarlarında əməliyyat aparmışdılar. Bir gün ayaqlarını açıb mənə göstərdi, dedi, Sevinc bax, ayaqlarım yavaş-yavaş sağalır. Səhəri gün anamla televizora baxdı, xeyli dincəldi. Sonra gəldi otağa məndən soruşdu ki, Daşqın hanı? Bunu deyəndən sonra ürəyi tutdu, elə ayaq üstəcə divara söykəli keçindi. Eyni ilə “Yeddi oğul istərəm” filmindəki Gəray bəy kimi keçindi. Biz bilmədik, o, oğlu Daşqını çağırırdı, yoxsa nəvəsini”.

 

Oğlunun ölümünə qədər səhhətindən şikayətçi olmayan aktyor sonradan ciddi xəstəliklərlə üz-üzə qalır. Ürəyi zəifləyir, şəkər xəstəliyindən əziyyət çəkir. O, teatrdakı bütün rollarından imtina edir. Hər gün ailəsindən xəbərsiz gizlin-gizlin Daşqınının qəbrini ziyarət edir. Dünyasını dəyişməzdən əvvəl dəfələrlə ailə üzvlərinə və dostlarına vəsiyyət edir: Mənə nəsə olsa, oğlum Daşqının sol tərəfində dəfn edin. Ömrünün son günlərində teatrşünas İlham Rəhimli ilə söhbət edərkən ona deyir: “İlham, inan mənə, sənin canın üçün, hər şeydən usanmışam, oğlum Daşqının yanına getmək istəyirəm...”

 

Oğlu həlak olandan sonra qızı Sevinc yeni doğulan oğluna qardaşı Daşqının adını qoyur və həyat yoldaşının razılığı ilə oğlunu Turabov soyadı ilə yazdırır. Həsən Turabov isə buna razı olmur. Deyir, ölmüş adamın adını qoymayın, düşər düşməzi olar. Lakin, Sevinc inad edir və arzusunu həyata keçirir. O, müsahibələrinin birində deyir:

“Oğlum, uşaq vaxtı çox dəcəl idi. Onu bir, iki dəfə vurdum, Daşqın yuxuma girdi. Ondan sonra vurmadım. Atam da deyirdi, ki, ona toxunma. Sən ona toxunanda Daşqın yadıma düşür”.

 

Ən böyük arzusu Qacar rolunu ifa etmək olub. Bu rol üçün də hazırlaşırmış. Ancaq ard-arda baş verən hadisələr onu sənətdən soyudur. Qacarı ifa etməkdən imtina edir. Özünün ən çox sevdiyi obraz “Yeddi oğul istərəm” filmindəki Gəray bəy olub. Həmin filmin sonluğunda ssenariyə görə Gəray bəyi Bəxtiyar öldürməliydi. Aktyor rejissora deyir ki, bəyi komsomol vurmamalıdır, o, özünü vursa, daha yaxşı alınar. Çəkiliş heyəti də onunla razılaşır.

 

2003-cü ildə aktyor ürəyindən əməliyyat olur, lakin, vəziyyəti yaxşılaşmaqdan daha da pisləşir O, 2003-cü ildə fevralın 23-də dünyasını dəyişir. "Qurd qapısı" qəbiristanlığında dəfn olunur. Aktyor vəfat edəndə sənət dostları, rəsmi qurumlar onun harada dəfn olunması haqqında müzakirələr aparırlar. Fəxr xiyaban təklifi səslənəndə aktyorun qardaşı Aydının cingiltili səsi hamını titrədir: “Daşqının yanında! Qurtardıq...”

 

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.02.2026)

 

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

“O, uşaqları çox sevirdi. Qızı olaraq, bu məni çox qısqandırırdı. Küçəyə çıxırdıq, bir addım atmamış uşaqlar başına yığışırdı. Mən qıraqda qalırdım. Atamdan küsürdüm. O, könlümü alırdı, deyirdi, “Sən mənim qızımsan, səni onsuz da çox istəyirəm. Amma onlara da diqqət ayırmalıyam”. Uşaqlar ona “Xoruz baba” deyirdi. Əvvəllər televizor çox evdə yoxuydu. Bazar günləri səhərlər radioda uşaq verilişi olurdu. Atam orda xoruz rolunu oynayırdı. Onun səsi çox maraqlıydı, çəkiciydi. Hamımız oturub qulaq asırdıq. Bu veriliş qurtarmamış heç bir uşaq həyətə çıxmazdı. Sonra həyətə çıxıb həmin verilişdən danışırdıq. Biri deyirdi, mən filan şeiri bilirdim, o biri deyirdi, mən tapmacanın cavabını tapmışam. Uşaqları o qədər sevirdi ki...

İnfarkt keçirmişdi. Xəstəxanadan çıxan gün ona zəng etdilər ki, uşaqlar gəlib səninlə görüşmək istəyir. Atamın vəziyyəti yaxşı olmasa da, uşaqların xatirinə həmin görüşə getmdi…”

                          (Qızı Tamella Sadıqovanın xatirələrindən)

 

Əslən Cənubi Azərbaycanlı olan aktyor, Xalq artisti Hüseynağa Sadıqov 21 mart 1914-cü ildə Bakıda doğulub. Gənc Tamaşaçılar Teatrı yaranandan bir il sonra, 1930-cu ildə müsabiqə ilə kollektivin aktyor truppasına sınaq müddətinə qəbul olunub. 1931-ci il iyunun 1-də teatr truppasına aktyor götürülüb. İlk vaxtlardan ona məsul rollar tapşırılıb.

GTT-də əlli ildən çox aktyorluq edib sənətkar.

 

 Əsas rolları bunlardır:

- Pitli ("Əfilər", Rabindranat Taqor)

- Xasay, El oğlu, Məlik ibn Səid ("Xasay", "El oğlu" və "Bir saat xəlifəlik", Abdulla Şaiq)

- Bobçinski, Jevakin ("Müfəttiş" və "Evlənmə", Nikolay Qoqol)

- Seryoja Streltsov ("Seryoca Streltsov", Valentina Lyubimova)

- Azad ("Azad", Əyyub Abbasov)

- Mirzə Qoşunəli ("Bəxtsiz cavan", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev)

- Həsən ("Yaşar", Cəfər Cabbarlı)

- Trufadino ("İki ağanın bir nökəri", Karlo Haldoni)

 

Təltif və mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- Azərbaycan SSR Lenin komsomolu mükafatı

- "Qırmızı Ulduz" ordeni

- "İgidliyə görə" medalı

- "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı

- "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı

 

Filmoqrafiya

- Ad günü (film, 1977)

- "Kazbek" qutusu (film, 1958)

- Alma almaya bənzər (film, 1975)

- Arvadım mənim, uşaqlarım mənim (film, 1978)

- Babamızın babasının babası (film, 1981)

- Bəxtiyar (film, 1955)

- Bir ailəlik bağ evi (film, 1978)

- O qızı tapın (film, 1970)

- Od içində (film, 1978)

- Böyük dayaq (film, 1962)

- Ömrün ilk saatı (film, 1973)

- Sehrli xalat (film, 1964)

- Səhər (film, 1960)

 

...Bir dəfə anası onu teatra aparır. Teatr, səhnə, aktyorlar... Gördüyü yeni dünya onu ovsunlayır. Teatra necə bağlanırsa, ömrünün 50 ildən çoxunu bu sənətlə birgə yaşayır. Hələ cavan vaxtlarında həyat onun sənətə sevgisini sınağa çəkir: teatr, yoxsa ailə? O, teatrı seçir, əvəzindəsə ömrünün sonuna kimi ayrılıq, nisgil yaşamalı olur. Bu, elə-belə ayrılıq deyildi, aradan Araz axırdı, tikanlı məftillər vardı...

Bu, balacaların “Xoruz baba”sı, “Babamızın babasının babası”,  Xalq artisti Hüseynağa Sadıqovun həyatıdır. Maraqlı, şərəfli, ağrılı…

 

Qızı Tamella Sadıqovanın xaritələrindən daha sonra oxuyuruq:

 “Atam Bakıda doğulub, amma kökümüz Cənubi Azərbaycandandır, sonralar bu tərəfə köçüb yaşayıblar. 30-cu illərdəsə yenidən Cənubi Azərbaycana qayıtmalı olublar. Atam bu barədə danışmağı sevməzdi, bu mövzu onu çox ağrıdırdı. Ailəsi Cənubi Azərbaycana köçəndə atam getməyib. Onda  təxminən 20 yaşı varmış, Gənc Tamaşaçılar Teatrında işləyirmiş. Teatrdan ayrıla bilməyib. Atası, anası, bacı-qardaşları-hamı o tərəfə keçib. O, burda tək-tənha qalıb. Fikirləşirmiş ki, yəqin, ailəsi bir müddətdən sonra geri qayıdacaq. Amma onların ayrılığı heç bitmədi…

Atam babamı tək bir dəfə uzaqdan-uzağa görmüşdü - müharibədən qayıdanda. Atam 1941-45-ci illərdə müharibədə olub axı. Qələbədən sonra Sovet ordusu İrandan keçib gəlirmiş. Təbrizdən keçəndə atam görüb ki, babam kənarda dayanıb ona baxır. Amma bir-birinə yaxınlaşa bilməyiblər. O vaxt dövran başqaydı. Atam ömrü boyu o epizodu unuda bilmirdi.

Atam müharibəyə könüllü gedib. O vaxt SSRİ bizim vətənimiz sayılırdı, atam da vətənpərvər adamıydı. İki dəfə yaralanıb, müharibənin son günlərinə, Berlinə kimi vuruşub. Sovet əsgəri Reyxstaqa bayraq sancana qədər. Yadımdadı, deyirdi ki, Berlini alandan sonra şəhəri gəzirdik. Qəfildən alman zabitiylə qarşılaşdım. Hər ikimizin əlində silah vardı. Bir anlıq göz-gözə gəldik. Onu öldürmək istəmədim, fikirləşdim ki, onsuz da, biz qalib gəlmişik. Onun ölümü mənə lazım deyildi. Silahı aşağı saldım. O da məni vurmadı. Sonra yanından gəlib keçəndə “dankeşön” dedi, yəni “çox sağ ol”. Atam deyirdi, o söz hələ də mənim qulağımdadı...

Aktyorla bir evdə yaşamaq, onun qızı olmaq maraqlıydı. Bizim evə maraqlı adamlar gəlirdi. Rusiyanın məşhur aktyorlarını - Yuli Nikulini, Sergey Flippovu tez-tez evimizdə görərdim. Anam süfrə açardı. Atam məzuniyyətə gedəndə məni, anamı da özüylə aparırdı. Yaltaya, Moskvaya, Sankt-Peterburqa gedirdik. O şəhərlərdəki bütün muzeyləri, teatrları gəzmişik.

Atam evdə çox sakit, adi adamıydı. O, evə gələn kimi anam deyirdi, “atan yorulub,  sakit ol, gərək bir az istirahət eləsin”. Çox işləyirdi, səhərdən axşama kimi radioya, televiziyaya, kinostudiyaya, teatra, ya da, görüşlərə gedirdi. Sənətini çox sevirdi. Yaradıcılığa Gənc Tamaşaçılar Teatrından başlamışdı. Ona başqa teatrlardan, hətta Moskvadan dəvətlər gəlirdi, amma qəbul eləmirdi. Gənc Tamaşaçılar Teatrı ona çox doğmaydı. Həm də uşaqları sevirdi deyə, gedə bilmirdi.”

 

Hüseynağa Sadıqov 23 fevral 1983-cü ildə Bakıda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.02.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

 

Tarix səhnəyə çıxanları sevir. Adı tribunadan çəkilənləri, medalla sinəsi bəzənənləri, alqış sədaları altında görünənləri… Amma tarix həmişə görünməyənləri yazmır. Halbuki çox vaxt səhnənin taleyini məhz pərdə arxasında dayananlar müəyyən edir.

22 fevral — Kəşfiyyatçılar Günüdür.

 

Bu tarix təsadüfi deyil. 1919-cu ilin məhz bu günündə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Hərbi Nazirliyin tərkibində kəşfiyyat və əks-kəşfiyyat bölməsi yaradıldı. O gündən etibarən milli təhlükəsizliyin görünməyən sipəri formalaşmağa başladı. Bu ənənə sonrakı dövrlərdə də davam etdi və bu gün Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi sistemində hərbi kəşfiyyat ayrıca və strateji əhəmiyyət daşıyan sahə kimi fəaliyyət göstərir.

Kəşfiyyatçı kimdir?

O, ünvanı olmayan məktub kimidir — var, amma görünmür. O, döyüşün ən ön xəttində olmaya bilər, amma döyüşün taleyi çox vaxt onun gətirdiyi bir məlumatdan asılı olur. Bəzən bir koordinat, bir səs yazısı, bir şübhəli hərəkət minlərlə əsgərin həyatını xilas edir.

Kəşfiyyat — təkcə məlumat toplamaq deyil. Bu, ağıl savaşıdır. Səbr savaşıdır. Susmağı bacarmaqdır. Hər bildiyini deməmək, hər gördüyünü göstərməməkdir. Bu peşədə qəhrəmanlıq çox vaxt anonim qalır. Uğur olanda adı çəkilmir, səhv olanda isə məsuliyyət ağır olur.

Vətən müharibəsi illərində biz cəbhədə görünən igidlərimizi alqışladıq. Amma o zəfərin arxasında koordinatları dəqiqləşdirən, düşmənin planını öncədən sezən, riskli əməliyyatlara səssizcə qatılan kəşfiyyatçılar da vardı. Onların çoxunun adı ictimaiyyətə məlum deyil. Çünki onların ən böyük uğuru məhz görünməməkdir.

Kəşfiyyatçı kölgədə qalmağı seçmir — vəzifəsi bunu tələb edir. O, tanınmamaqla Vətəni tanıdır. O, adını gizlədərək bayrağı ucaldır.

Bu gün — 22 fevralda — biz təkcə fəaliyyətdə olan zabitləri deyil, həm də bu yolda şəhid olmuş kəşfiyyatçıları ehtiramla anmalıyıq. Çünki bəzi qəhrəmanlıqlar tarix kitablarına düşmür, amma torpağın yaddaşına həkk olunur.

Onlar səssizliyin əsgərləridir.

Onlar görünməyən sipərdir.

Onlar kölgədə qalan qəhrəmanlardır.

Kəşfiyyatçılar Gününüz mübarək!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.02.2026)

Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

76-cı Berlin International Film Festival (Berlinale) – sadə dillə desək, Berlin kinofestivalı 21 fevral 2026-cı ildə Almaniyanın paytaxtında başa çatdı və təkcə bədii nəticələrlə deyil, həm də kəskin ictimai müzakirələrlə yadda qaldı. Əsas mükafat – “Qızıl Ayı” – Yellow Letters (Sarı məktublar) adlı alman filminə verildi. Filmin rejissoru türk İlker Çatakdır və münsiflər heyətinin bu qərarı bir çoxları tərəfindən prinsipial mövqe kimi dəyərləndirildi.

 

“YellowLetters” filmi siyasi baxışlarına görə peşə fəaliyyətində nuzaqlaşdırılan türk teatr cütlüyünün taleyindən bəhs edir. Dövlət təzyiqi mövzusu ailə dramı fonunda təqdim olunur və eyni zamanda demokratik institutların nə qədər kövrək olduğunu göstərən xəbərdarlıq kimi səslənir.

Münsiflər heyətinin sədri, tanınmış alman rejissoru Wim Wenders filmi “narahatedici gələcək barədə xəbərdarlıq” adlandıraraq onun universal və aktual xarakterini vurğulayıb.

Bu qələbə simvolik məna daşıyır: 2004-cü ildə Fatih Akının uğurundan sonra əsas müsabiqədə alman rejissorunun ilk böyük zəfəridir. Və maraqlısı da odur ki, hər iki rejissor da türkdür. Beləliklə, Berlinale 2026 bir daha sübut etdi ki, festival Avropadakı ictimai-siyasi proseslərə həssas reaksiya verən əsas mədəni platformalardan biridir.

Digər laureatlara gəlincə:

Rejissor Emin Alperin “Salvation” (Xilas) filmi Münsiflər Heyətinin Qran-prisini (Gümüş Ayı) qazandı.

Rejissor Lance Hammerın Queen at Sea (Dəniz kraliçası) filmi isə Münsiflər Heyətinin Xüsusi Mükafatına layiq görüldü. Bu ekran əsəri demensiya xəstəsi olan anasına qulluq edən qadının həyatından bəhs edir. Film aktyor oyununa görə də yüksək qiymətləndirildi.

Ən yaxşı qadın roluna görə mükafat Sandra Hüllera Rose (Qızılgül) filmindəki roluna görə təqdim olundu.

Ən yaxşı rejissor mükafatını isə Grant Gee qazandı – onun Everybody Digs Bill Evans (Hamı Bill Evansı sevir) adlı bioqrafik filmi yüksək qiymətləndirildi.

Bu seçimlər ümumi bir istiqaməti göstərir: festival fərdin sistem qarşısında təzyiqə məruz qalmasını araşdıran əsərlərə üstünlük verdi – istər siyasi senzura, istər sosial rollar, istərsə də xəstəlik kimi insanı sınağa çəkən hallar isə əsas götürüldü.

Qeyd edək ki, Berlinale-2026 Qəzzadakı və Ukraynadakı müharibə fonunda incəsənətin rolu barədə geniş müzakirələrlə müşayiət olundu. Bəzi kino xadimləri festival səhnəsindən siyasi bəyanatlar səsləndirdi.

Festivalın direktoru Tricia Tuttle vurğuladı ki, fikir azadlığı demokratik mədəniyyətin ayrılmaz hissəsidir və festival müxtəlif baxışlara hörmətlə yanaşır.

Bu kontekstdə açıq siyasi məzmunlu filmlərin mükafatlandırılması Berlinalenin mövqeyini bir daha nümayiş etdirdi: festival kəskin və aktual mövzulardan çəkinmir.

Festival həm də 2026-cı ilinilkkino tendensiyalarını ortaya qoydu - “böyükifadə”ninqayıdışı, bunu belə adlandırmaq olar. Əvvəlki illərlə müqayisədə Berlinale-2026 açıq sosial və siyasi mövzulara dönüşü göstərdi.

Müsabiqə proqramında əsas motivlər isə bunlar idi: dövlət təzyiqi və senzura; identiklik böhranı; avtoritar meyllərin təhlükəsi; şəxsi həyatın ideologiya qarşısında kövrəkliyi.

Berlinale bir daha təsdiqlədi ki, o, Avropanın ən “siyasi” kino festivalı statusunu qoruyur. Berlinale göstərdi ki, Avropa müəllif kinosu dövrün çağırışları ilə açıq dialoqa qayıdır. “Yellow Letters”in qələbəsi təkcə bədii uğur deyil, həm də zamanın narahat ruhunun simvoludur.

Festival başa çatsa da, sənətin sərhədləri, rejissorun məsuliyyəti və kinonun siyasətdə rolu barədə müzakirələr davam edəcək.

Mənsə yazımın sonunda triumfator olan İlker Çatak barədə bilgi vermək istəyirəm:

 

İlker Çatak Almaniyanın kinorejissoru və ssenaristdir. O, müasir Almaniya kinosunun ən diqqətçəkən simalarından biri hesab olunur və sosial-psixoloji mövzulara, identiklik, inteqrasiya və sistem təzyiqi kimi məsələlərə toxunan filmləri ilə tanınır.

Çatak 1980-ci illərdə Berlində türk ailəsində dünyaya gəlib. ABŞ-da kino təhsili aldıqdan sonra Almaniyada fəaliyyətini davam etdirib. Rejissor kimi ilk uğurlarını qısametrajlı filmlərlə qazanıb.

 Əsas filmləri a.ağıdakılardır:

Es gilt das gesprochene Wort (Əsas olan sözdür) – Alman qadınla türk miqrant arasında saxta nikah mövzusunu araşdıran dram. Film Münhen Film Festivalında mükafat alıb.

Das Lehrerzimmer (Müəllimlər otağı) – məktəb mühitində etik dilemma və inam böhranını əks etdirən psixoloji dram. Film Almaniyada böyük rezonans doğurub və beynəlxalq festivallarda nümayiş olunub.

Yellow Letters (Sarı məktublar) – 2026-cı ildə **Berlin International Film Festival**da “Qızıl Ayı” mükafatını qazanan siyasi dram.

İlker Çatakın filmləri adətən: fərdin sistemlə toqquşmasını, sosial ədalət və mənəvi seçimləri, müasir Avropada miqrasiya və identiklik problemlərini realist və psixoloji dərinliklə təqdim edir.

O, emosional intensivlik və minimalistik vizual dil ilə seçilir. Çatakın yaradıcılığı Almaniya kinosunda yeni nəsil rejissorların formalaşmasının mühüm nümunələrindən sayılır.

Əlbəttə ki, sevindirici haldır ki, Nuri Bilgə Ceylandan sonra türk rejissorları dünya kinosunda yeni səhifə açmaqdadır.

 

Şəkildə: İlker Çatak baş mükafatla/ foto: The true story

 

 “Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.02.2026)

 

Bütün hüquqlar qorunur. İstinad etmək vacibdir: Ədəbiyyat və incəsənət@

 

 

İbrahim İlyaslı, “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

 

Günlərdən - Çağdaş Azərbaycan poeziyasının müqayisəsiz və ünlü imzası, şeirləri ilə türkəm deyən hər kəsin duyğulu könüllərini fəth etmiş görkəmli şairimiz MƏMMƏD İLQARIN doğum günü!

Kutlu olsun!

Həm Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin poeziya bölməsi olaraq, həm də öz adımdan Ustadı səmimi qəlbdən təbrik edir, ən xoş diləklərimi yetirirəm!

Və qeyd etmək istəyirəm ki, şairin yubiley tədbirinə yaşadığı Sumqayıt şəhərində möhkəm  hazırlıqlar gedir. Zamanı çatanda Məmməd İlqar sevərləri dəvət edəcəyik.

 

Şair Məmmədov Məmməd Mədət oğlu (Məmməd İlqar) 1950-ci ilin 21 fevralında Qazaxın Aslanbəyli kəndində ziyalı ailəsində doğulub. Uşaq yaşlarından şeirə böyük marağı olan və artıq gənc yaşlarından rayon qəzetlərində şeirləri çap olunan Məmməd İlqar Bakıya gəldikdən sonra ədəbiyyat cameəsinin bir çox tanınmış imzalarıyla tanış olur və ara sıra şeirləri o dövrün məşhur qəzet və jurnallarında (“Azərbaycan”, “Gənclik”, “Ulduz”, “Ədəbiyyat”) çap olunmaga başlayır.

1991-ci ildə "Məni baxtıma tapşırma" adli ilk şeirlər kitabı işıq üzü görür. Məmməd İlqar yaradıcılığı axımlı, yadda qalan, folklor örnəklərini qoruyub saxlayan və ehtiva edən, aşıq şeir şəkillərinindən düzgün istifadə edən, zəngin yaradıcılıqdır.

Çox təəssüf ki, Məmməd İlqar 2013-cu ildən sonra şeir yazmayıb. Və çox təəssüf ki, ünlü şair xəstəlikdən əziyyət çəkməkdədir.

Məmməd İlqar Azərbaycan milli şeirini, təcnisini, qoşmasını XX və XI əsrdə yenidən hörmətə gətirən nadir şairlərimizdəndir. Onun bir neçə şeirlərini təqdim edirik:

 

Yğıldı başıma dostum-qardaşım,

Dərdimi yüz yerə yozub getdilər.

Dünyanı, zamanı söydülər yenə,

Seltək coşub, yeltək əsib getdilər.

 

Gördülər dərdimin dərmanı yoxdu,

Səbrim öz sinəmə sancılan oxdu,

Şöhrətim çoxdusa, dərdim də çoxdu

Bəlkə də, dərdimdən bezib getdilər.

 

Dedilər-həyatdı, uyu dibində

Vayı dibindədi, toyu dibində…

“Məlik”siz Məmmədəm quyu dibində,

Mənim kəndirimi kəsib getdilər.

 

***

Qarı dünya, bu nə qovğa, nə qaldı-

Aman ver, aman ver, a yağı, bir...bir...

Öyündüyüm-güvəndiyim nə qaldı?

Alırsan əlimdən a yağı, bir-bir.

 

Ha çağırdım-taleyim hey...baxtım hey...

Gah bulanıb, gah durulub axdım hey...

Yüz gümanla ağ yollara baxdım hey...

Getdi gözlərimin ay ağı, bir-bir.

 

Məmməd İlqar, dar günündü, seyr elə-

Nə vaxt düşər, bir də belə seyr ələ...

İnanmazdın - qohum-qardaş seyrələ-

Çəkilə dostların ayağı bir-bir.

 

***

Ha çaldım, könlümün bu təşnə vaxtı,

Sazım dinmədi ki dinmədi, neynim.

İstədim qarğıyam taleyi, baxtı-

Dilim dönmədi ki dönmədi, neynim.

 

Özüm öz odumda əridim, itdim,

Karvan buludları bəri yeritdim.

Arazı axıtdım, Kürü yeritdim-

Odum sönmədi ki sönmədi, neynim.

 

Aldı bir havalı xatirə məni,

Bələdi əmbərə-ətirə məni,

Dedim, bəlkə, mənə yetirə məni-

Göydən enmədi ki enmədi, neynim.

 

İlğımdı, dumandı, sisdi, nədisə,

Sehrdi, sədadı, səsdi nədisə,

Axır-bu zamlımın qəsdi nədisə-

Aparır hələ də Məmmədi, neynim?...

 

***

İlahi! Belə də gözəl olarmı?-

Kimdi qələm çəkən, nə gözəl çəkir.

Üz- üzə, göz- gözə sehrlənmişik,

Nə mən göz çəkirəm, nə gözəl çəkir,

 

Güney gözlüm, gözəllikdə bircəsən,

Bu güllükdə bir mən olam, bircə sən...

Gül üstündə arıya bax bircə sən-

Gör gülün nazını nə gözəl çəkir?...

 

Salma gəl Məmmədi gözündən, gözəl,

Gözüm gözmü görüb gözündən gözəl !..

Mən ölmüş neynim ki, gözündən, gözəl-

Nə bir könül doyur, nə göz əl çəkir !

 

***

Ay gözü göyçəyim, gözün hardadı –

Dən salıb saçıma dərdin dən, belə…

Yeriyən, danışan ölüyəm sənsiz –

Kim ölər mənimtək dərdindən belə?..

 

Dərd oxuna nişangahdı sinəm də,

Dərd əlindən ha gizlənəm, sinəm də.

Nə dərd desən yuvalanıb sinəmdə -

Bir bala sərçənin dərdindən belə…

 

Tapşır gözlərinə ilqara gəlsin,

Qiyma ki, ay qara, il qara gəlsin.

Gələn dərdin Məmməd İlqara gəlsin –

Neynər dərdli kəsə dərd indən belə?!.

 

***

Əcəb gündü – günlərin ən gözəli,

Gördüm səni – əcəb düşdüm oda mən.

Camalın ki, şölə verib yanırdı,

Bax, o gündən səcdəliyəm oda mən.

 

Kəsmə kərəmini, bir kərəm eylə,

Neynək, kərəmini bir kərəm eylə…

Gəl yandır, məni də bir Kərəm eylə –

Yəqindi ki, yanmalıdı od əmən.

 

Açmadınsa, hər yetənə qəlbi – düz!

Məcnundusa, fərqi nədi: qəlbi, düz?

Səndən ötrü əhdi qayım, qəlbi düz,

Məmməd adlı bir şair var – o da mən!

 

* * *

"Sənə də qar yağdı, güvəndiyim dağ."

Özün bir vaxt dost demirdin mənə bə?

Məsəl var ki- "dost-dostuna tən gərək",

Tənə gəlir bu dostluqdan mənə bə...

 

Nənəm derdi-bir verməsən üç alma,

Oxu bir al, birinci ol, üç alma.

Nağıl bitdi, göydən düşdü üç alma,

Biri ona, biri buna, mənə bə?..

 

Kişi gərək "qan bağlaya" şər kəsə,

Heç bir dosta tuş gəlməsin şər, kəsə!

Qatma məni "bə!" dediyin şər kəsə,

Mənəm-Məmməd İlqar-indi mənə "bə"?

 

* * *

Qönçələr bürüyüb çölləri yenə

Açallar, inşallah, gül, gülə-gülə

"Görəllər-güləllər" gəlməz eyninə,

Sarılar, sarmaşar gül gülə, gülə.

 

Güllər al-əlvandı, bülbüllər sarı,

Görməsin gül üstə bülbüllər sarı.

Güllər gülümsünər bülbüllər sarı,

Görən, varmı görən gül gülə gülə

 

Yarəb, yetir məni bir gülə, dedim,

Məmmədin könlü də bir gülə-dedim.

Açdım ürəyimi bir gülə dedim

Ağlar qoydu məni gül gülə-gülə.

 

***

Mən şeir yazmıram,oğul,

Canımı sıxıram ağ kağızlara.

Söz-söz gözlərimdən damıram,oğul,

Süzülüb axıram ağ kağızlara.

 

Qəm gəlir üstümə,qaça bilmirəm,

Ömrü bu qəmlərdən uca bilmirəm.

Od tutub alışmır necə,bilmirəm-

Yağıkən bu qədər ah kağızlara.

 

Sözlərə çökmüşəm,o illərə yox,

Qəbrimə səpdiyin o güllərə yox.

Yadina düşdümsə,şəkillərə yox-

Aç da bu dəftəri,bax kağızlara.

 

Ustad şair Məmməd İlqarın şeirlərindən bir neçəsini sizlərə təqdim etdik. Amma şairin bugünkü ovqatına tam uyğun, yaşadığı həyata tam bab olan bir şeirlə tamamlamaq istəyirik ona təbrik olaraq ünvanladığımız bu yazını. Şairin ən gözəl şeirlərindən biridir bu: Mən həmən oğlanam, a dağ yolları.

 

Ömrün o başından dönüb gəlmişəm,

Mənəm, başınıza dönüm, gəlmişəm.

Bəs məni yandırıb, nə yaxırsınız,

Belə maddm - maddım nə baxırsınız.

Bax bu palıdların budaqlarında

Yellənən oğlanam, a dağ yolları.

Sorub baldırğanla bulaqlarından

" Keflənən" oğlanam, a dağ yolları,

Mən həmən oğlanam, a dağ yolları.

 

Qayalar belində gül bitirərdi,

Di gəl ki, xoşluqla gül verməzdilər...

Əlimi uzatsam əl yetirərdi,

Gicitkanlar mənə gün verməzdilər,

Qanıma bələrdi moruq kolları,

Mən həmən oğlanam, a dağ yolları.

 

Almazdım eynimə çəni, çiskini,

Dolu da yağsaydı - qənd deyildimi?

Sizdən küsən günü qəzəbim, kinim

Bir tütək səsinə bənd deyildimi?

Gözümə çıxardı könlümün varı,

Mən həmən oğlanam, a dağ yolları.

 

Sinəmdə bir belə sevgi varikən

Bu səfeh səbrimlə dil tapammadım.

Daşın da qəlbinə yol taparikən

Bir şəhər qəlbinə yol tapammadım...

Gəlmişəm- ətək boş, ömür-gün yarı,

Mən həmən oğlanam, a dağ yolları.

 

Bir böyük sevgidən yıxılmışam mən,

Bilirəm dadını diz ağrısının.

Babamın başına qaxılmışam mən,

Bələdəm oduna söz ağrısının.

Bu qədər sınağa çəkməyin məni,

Siz mənim xətrimə dəyməyin barı.

A dağ yolları...

 

Getdi o dumanla güvəndiklərim,

Əlim ətəyinə yetməz, bilirəm,

Qalan gümanlarım- saman çöpləri...

Mən sevən ölümə getməz, bilirəm

Bu tale yolları, bu baxt yolları.

Məni qinamayin, a dag yollari

Mən həmən oğlanam, a dağ yolları.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.02.2026)

 

 

 

 

 

 

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Çox təvazökar insan idi. Necə deyərlər, başını aşağı salıb öz işi ilə məşğul olurdu. 2022-ci ilin söhbətidir, həmin il yubiley yaşı olduğunu hamıdan gizlətdi ki, tədbir keçirmək üçün heç kim narahat olmasın. Və beş-altı nəfərdən başqa heç kim bilmədi ki, onun 60 yaşı tamam olur...

 

Geniş təxəyyülə malik, dərin düşüncəli, dəyişikliklərə meyilli, öz dünyası olan birisi idi. Araşdırma, tədqiqat onun ən çox sevdiyi fəaliyyət növlərindəndi. Öz hisslərini sərbəst ifadə etməyi bacarırdı. Cəsarətli və qorxmazdı. Heç təəccüblü deyil ki, diskomforta, rahatsızlığa qarşı dözümlülük göstərirdi. Ona xas olan şəfqət hissi heç də təxəyyülündən geri qalmırdı. Diqqətli, kövrək və mərhəmətli idi. Necə deyərlər, kimsə ağrıyır və ac qaiıbsa, kiməsə soyuq və ya istidirsə, o, bunu tamamilə öz üzərində oiduğu kimi aydın, canlı şəkildə hiss edirdi...

 

Qısa xronika

Söhbətimin qəhrəmanı Nəsiman Yaqublu 1962-ci ilin fevral ayının 22-də Zəngilan rayonunda dünyaya gəlib. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə daxil olub. 1983-cü ildə təhsilini davam etdirmək üçün Rusiyaya gedib, Sankt-Peterburq Universitetinin Jurnalistika fakültəsində oxuyub. 1986-cı ildə oranı bitirdikdən sonra Bakıya qayıdıb. "Yazıçı" nəşriyyatında redaktor vəzifəsində çalışıb. 1990-cı ildə stalinizmin azərbaycanlı qurbanları haqqında "Ağrılı ömürlər" kitabını, 1991-ci ildə isə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti və onun yaradıcısı olan M. Ə. Rəsulzadə haqqında əsərini nəşr etdirib. 1992-ci ildə Xocalı faciəsi haqqında "Xocalı qırğını" kitabını ərsəyə gətirib. Mətbuat tarixi və jurnalistika ilə bağlı da bir çox kitabların, o cümlədən "Məhəmməd Əmin Rəsulzadə ensiklopediyası" adlı kitabın müəllifidir...

 

...Tarixçi alimlər iki çür olurlar- hadisələrə öz mülahizə və düşüncələrini qatıb, qələmə alanlar və hadisələri olduğu kimi təqdim edənlər. Birincilərin kitablarını oxuyarkən, biz tarixi hadisələrə onların düşüncəsindən boylanırıq, ikincilərin vasitəsiləsə heç bir don geyindirilmədən, hadisələrlə çılpaqlığı ilə tanış oluruq və olaylara dəyər vermək oxucunun öz səviyyəsinə həvalə edilir. Nəsiman Yaqublu tarixi hadisələri olduğu kimi oxucuya çatdırmağa çalışan alimlərimizdən idi...

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüydü. Hacı Zeynalabdin Tağıyev adına Milli Mükafatın və Həsən bəy Zərdabi Mükafatının laureatıydı. Tarixi və publisistik yazıları Azərbaycanda, Türkiyədə və Polşada çap edilmişdi. 1993-cü ildən Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində baş müəllim vəzifəsində çalışırdı. Tarix üzrə fəlsəfə doktoruydu...

...Hərəkət onun üçün çox vacib idi. Odur ki, daim axtarışdaydı. Rusiya, Türkiyə və Avropa arxivlərində tədqiqatlarını yorulmadan davam etdirirdi. 30 ildən çox olardı ki, özünü M.Ə.Rəsulzadə irsinin tədqiqinə həsr etmişdi və bu mövzuya sədaqətliydi. Demək olar ki, hər il bir kitabla oxucularının görüşünə gəlirdi. Bəli, onun ərsəyə gətirdiyi hər bir əsər qiymətsiz xəzinə kimi xalqın sabahına bir mirasdır. Heyf ki, 2024-cü ildə amansız ölüm onu 62 yaşında aramızdan apardı...

Deyirdi ki:- “Nazirlər Kabineti yanında Terminologiya Komissiyasının rəsmi tövsiyyəsi var ki “Məmməd” kəlməsi Məhəmməd olaraq yazılsın. Əgər bir şəxsin adı rəsmi sənədlərində və yazılarında Məhəmməd Əmin Rəsulzadə yazılıbsa, onu necə Məmməd Əmin Rəsulzadə adlandırmaq olar? Hər kəsi öz adıyla təqdim etmək lazımdır. Rəsulzadə nə Mamed Əmin olub, nə Məmməd Əmin, onun bir adı var- Məhəmməd Əmin... ”

 

Yaşasaydı, fevralın 22-də tarix elmləri doktoru, professor Nəsiman Yaqublunun 64 yaşı tamam olacaqdı. Ruhu şad olsun!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.02.2026)

 

 

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Abşeron kəndlərinin olduqca diqqətçəkən bir məqamı var, dəniz sahili, sarı torpaq, əncir, üzüm və zeytunluqlar, bol rəng və koloritli peyzajlar... Məsələn, Səttar Bəhlulzadəni bunca məşhurlaşdıran Xilə kəndi olub.

İndi də Bülbülə kəndi və Böyükağa Mirzəzadə barədə.

 

Böyükağa Mirzəzadə 21 fevral 1921-ci ildə Bakıda Abşeronun Fatmayı kəndində anadan olub. O, sənətə təsadüf nəticəsində gəlib. Atası onun həkim olmasını arzulayıb. Gələcək rəssamın yoldaşları — sonradan Azərbaycanın böyük sənətkarı olacaq Mikayıl Abdullayev, Muxtar Cəfərov kimi insanlar onu sənədlərini rəssamlıq məktəbinə verməyə inandırıblar.

 Onların məsləhəti ilə Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbində oxuyan Böyükağa Mirzəzadə texnikum təhsili ilə kifayətlənməyib İ.V.Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutuna daxil olub. Lakin İkinci Dünya müharibəsinin başlanması ilə əlaqədar təhsilini yarımçıq qoyub və Bakıya qayıdıb. Yaradıcılığa erkən yaşlarında başlayıb.

Onun yaradıcılığına müxtəlif dövrlərin Avropa rəngkarlığı, rus realist məktəbi və Azərbaycan milli sənətinin ənənələri təsir göstərib. Bu görkəmli fırça ustası klassik ənənələrlə müasir standartları birləşdirərək Avropa rəngkarlığını məharətlə Azərbaycan təsviri sənətinə uzlaşdırıb. Rəssam 1940-cı ildən etibarən yerli və beynəlxalq sərgilərdə fəal iştirak edib.

1950–60-cı illəri Böyukağa Mirzəzadə yaradıcılığında təşəkkül dövrü kimi qiymətləndirmək olar. Artıq 1950-ci illərdə onun yaradıcılığının aparıcı janrı müəyyən olunub. Böyükağa Mirzəzadə teatr-dekorasiya sənəti sahəsində də böyük nailiyyətlər əldə edib. Onun İ. Əfəndiyevin "Mənim günahım", Z. Bağırovun "Qayınana", İ. Kalmanın "Bayadera", və s. əsərlərin tamaşalarında yaratdığı dekorasiyalar mütəxəssislər tərəfindən yüksək qiymətləndirilib.

1960-cı ildə Şıxəli Qurbanovun eyniadlı pyesi əsasında qoyulan "Milyonçunun dilənçi oğlu" tamaşası ilə debüt edən rəssam bu quruluşa görə Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan SSR Dövlət Mükafatına layiq görülüb. "Çimərlikdə" adlı əsərində rəssam Abşeron çimərliklərindən birində adi həyat hadisəsini fırçaya alıb. Güllərlə bağlı xeyli sayda natürmort yaradıb. "Sarı güllər", "Tüstü ilə natürmort", "Dolça ilə natürmort", "Qızılgüllər", "Güllərlə natürmort", "Bankalı natürmort" kimi əsərlər rəssamın yaradıcılığında xüsusi yer tutur.

1972-ci ildə "Nəriman Nərimanov "Ölülər" pyesinin ilk tamaşası münasibətilə Cəlil Məmmədquluzadəni təbrik edərkən" (yağlı boya) teatralaşdırılmış qrup portreti tablosunu yaradıb. Əsər Nizami adına Azərbaycan Dövlət Ədəbiyyat Muzeyində saxlanılıb. Teatr-dekorasiya sənəti sahəsində də fəaliyyət göstərib.

 

Əsərləri

1. Qırmızı çətirlə natürmort

2. Bakı mənzərəsi

3. Pambıq tarlasında

4. Pambıq yığımı

5. Dirijor Niyazinin portreti

6. Zənlər

7. Yeddi gəmi adası

8. Çimərlikdə

9. Mavi dəniz. Neft daşları

10. Göyçə gölü

 

Mükafatları

- "Şərəf nişanı" ordeni

- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı

- Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı

- "Azərbaycan SSR xalq rəssamı" fəxri adı

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

- "Şöhrət" ordeni

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

 

Ünlü rəssam 3 noyabr 2007-ci ildə Bakıda vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.02.2026)