İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Şuşa şəhərini Qafqazın musiqi akademiyası deyə boşuna adlandırmayıblar ki. Radan çıxmış daha bir məşhur musiqi xadimi Hacıbəyovlar nəslindən olan Azərbaycan bəstəkarı Zülfüqar Hacıbəyovdur.

Bu gün onun anadan olmasının 142 illiyidir.

Zülfüqar Hacıbəyov 17 aprel 1884-cü ildə qeyd etdiyim kimi, Şuşa şəhərində anadan olub. Zülfüqar kiçik qardaşları Üzeyir Hacıbəyov və Ceyhun Hacıbəylinin incəsənətdə formalaşmasında çox böyük rolu olub. Zülfüqar Hacıbəyovun təsir göstərdiyi digər sənətkarlar arasında Müslüm Maqomayev, Hüseynqulu Sarabski, Hüseyn Ərəblinski var

İlk Azərbaycan operettası – "50 yaşında cavan" (1910) əsərinin müəllifidir. Operetta Azərbaycan səhnəsində komediya janrının ilk nümunəsi sayılır. Həm mətni, həm də musiqisi Zülfüqar Hacıbəyov tərəfindən yazılan əsər sadə və əyləncəli məzmuna malik üçpərdəli və dördşəkillidir. Əsərin ilk tamaşası 1911-ci ilin aprel ayında Tiflis şəhərinə Gürcü Zadəganları Teatrında olmuşdur. Sonralar operetta Bakıda, Naxçıvanda, İrəvanda və Şuşada göstərilib. Zülfüqar Hacıbəyovun əsərləri Azərbaycanın musiqi sənətində mühüm rol oynayıb.

Azərbaycan bəstəkarlarının yaradıcılığına yeni bir cərəyan gətirən "Aşıq Qərib" operasında xalq rəvayətindən istifadə olunub. O, 1917-ci ildə "Üç aşiq və ya Məlikməmməd" adlı fantastik süjetə malik bir operanın səhnəyə qoyulması üçün xüsusi geyimlər də hazırladıb. Buna baxmayaraq, sovet hökumətinin təzyiqi nəticəsində əsər tamaşaya qoyulmayıb. XX əsrin birinci rübündə məşhurlaşan "Kənd qızı", "Çoban qız" və "Əsgər nəğməsi" bəstəkarın ilk mahnıları sayılır. Azərbaycan klassik musiqisinin formalaşmasında da Zülfüqar Hacıbəyovun rolu böyükdür.

Zülfüqar Hacıbəyov 1932-ci ildə "Kölə qadınların rəqsi" adlı simfonik pyes bəstələyib. Bundan başqa, Zülfüqar Hacıbəyov bir sıra kantatalar da yaradıb. 1935-ci ildə oğlu – Niyazi ilə birlikdə Cəfər Cabbarlının eyniadlı pyesi əsasında çəkilən ilk səsli Azərbaycan filminə – "Almaz"a musiqi yazıb. Zülfüqar Hacıbəyovun son əsəri 1950-ci ildə Zakir Bağırovla birlikdə yazdığı kantata olub.

Musiqili komediyalar

1. "Əlli yaşında cavan"

2. "On bir yaşlı arvad"

3. "Evliykən subay"

Operalar

- "Aşıq Qərib" (1915) – eyniadlı dastan əsasında. Librettosu Üzeyir Hacıbəyovundur.

- "Nüşabə" – Nizaminin "İskəndərnamə" poeması və Abdulla Şaiqin librettosu əsasında. Yarımçıq qalıb.

- "Üç aşiq və ya Məlikməmməd" – yarımçıq qalıb.

Vokal əsərlər

1. "Kəndçi qızı"

2. "Çoban qızı"

3. "Əsgər nəğməsi"

4. "Azərbaycan" kantatası

Digər əsərlər

- "Kölə qadınların rəqsi" (1932) – simfonik əsər

- "Cəngi" – Xalq Çalğı Alətləri Orkestri üçün. Fikrət Əmirovla birgə hazırlanıb.

Filmoqrafiya

1. Almaz – tammetrajlı bədii film. Niyazi ilə birgə film bəstəkarı.

2. Üzeyir ömrü – bioqrafik sənədli film. Zülfüqar Hacıbəyov rolunu Yaşar Nuri canlandırıb

3. Maestro Niyazi

O, 30 sentyabr 1950-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

Kitabçılar Birliyi tərəfindən 2026-cı ilin fevral ayında “Şeirini təqdim et, imzanı tanıt” adlı şeir müsabiqəsi elan olundu. Münsiflər heyəti Baba Vəziroğlu, İlqar Fəhmli və Samir Əfsəroğludan ibarət müsabiqəyə ümumilikdə 39 nəfər ədəbiyyatsevər qatıldı.

8 aprel tarixində Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Natavan Klubunda müsabiqənin təntənəli mükafatlandırma mərasimi keçirildi. Üç əsas qalibi seçildi, üç nəfər  fərqlənmə diplomuna layiq görüldü. Digər iştirakçılar təşəkkürnamələrlə təltif olundular.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı sıra ilə öncə fərqlənmə diplomuna layiq görülənlərin, sonra isə mükafatçıların müsabiqəyə təqdim etdikləri şeirlərini geniş oxucu auditoriyası üçün əlçatan edir.

Beləliklə, tanış olun:

Kitabçılar Birliyinin “Şeirini təqdim et, imzanı tanıt” adlı şeir müsabiqəsində 3-cü yer mükafatçısı: Samir Həsrət

SAMİR HƏSRƏT

“BİR TİKƏLİK HƏSRƏTİN”

Üzümdə

hamilə qalmış gülüşlərin,

ölü doğuldu bu gecə

sənsizlikdən.

Yarpaqtək solmuş xatirələrimi

göyərdə bilmədiyim üçün

ölüm də,

ucuz gəlirdi mənə.

Qəmin dizlərimi cırmaqladıqca

göz yaşlarıma tanrıdan başqa

kimsə şahid deyildi.

Divardakı şəklinə əlimi toxundurub

daş ürəyinin küncündə

üşüyən ümidlərimi

bağrıma sıxıb və

yarası göynəyən bəxtimi qucaqladım.

Bir tikəlik həsrətindən qocalmış

otağımın divarları da,

daha əvvəlki tək hal-əhval tutub

danışmır mənimlə.

Yoxluğundan canavartək ulayan ruhuma

təsəlli vermək üçün hər gün

təsbehimlə həsrətini zikr edirəm, əzizim.

Bazar ertəsi sizi 2-ci yerə layiq görülən iştirakçı - Əli Məlikli ilə tanışlıq gözləyir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Azərbaycan Xalq yazıçısı Sabir Əhmədli çoxhalaladamolub. Evinə haram çörəkaparmayıb. Həttabirvaxtlardəbimiş, nəzir-niyazverənlərə deyirlərmiş ki, gedinpulunuzuSabirmüəllimlə dəyişin, halaldı onunpulu. Oğlukönüllü Qarabağ savaşınagedib, ermənilər snayperlə başındanvurub öldürüblər. Özü də həmingünoğlununadgünüymüş. Oğlu şəhidolanvaxt özü cəbhə bölgəsininbaşqabiryerində əsgərlərlə görüşdə idi...

Sabir Əhmədli Azərbaycanda oğlu şəhid olan yeganə Xalq yazıçısıdır. Xalq şairlərindən isə yalnız Xəlil Rzanın oğlu Qarabağ müharibəsində şəhidlik məqamına ucalıb.

Sabir müəllim nə oğlunun yasında, nə də sonralar oğlu üçün adamların yanında ağlamayıb. Ancaq gizlinlərdə, öz otağında ağlayırmış.

Həqiqətən gözəl yazıçı və nümunəvi insan olub mərhum.

1930-cu il iyulun 10-da Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun Cəbrayıl kəndində anadan olub. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra 1946–1951-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində təhsil alıb.

 Cəbrayıl rayon mərkəzində müəllim, Şükürbəyli kəndində orta məktəbin direktoru işləyib. "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi, Nəsr şöbəsinin müdiri, baş redaktor işləyib.

1955-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü olub. Sabir Əhmədli Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının Mirzə Fətəli Axundov adına ədəbi mükafat komissiyasına sədrlik edib.

Ədəbi fəaliyyətə 1951-ci ildən "Pioner" jurnalında çap olunan "Poçtalyon" hekayəsi ilə başlayıb. Bədii əsərlər və publisistik məqalələri ilə dövri mətbuatda müntəzəm çıxış edib. 1961-ci ildə onun "Bir payız axşamı" kitabı çıxıb. 1989-cu ildə Azərnəşrdə ikicildlik əsərləri çap edilib.

Kitabları

"Kütlə"

"Axirət sevdası"

"Şəhid ruhu"

Sabir ƏhmədliAzərbaycanədəbiyyatındaən çoxromanyazanyazıçılarındandır. Onun 20-dən artıq romanı çap olunub.

Əsərləri

1. Aran

2. Pillələr

3. Yamacda nişanə

4. Toğana

5. Yasamal gölündə qayıqlar üzürdü

6. Mavi günbəz

7. Gedənlərin qayıtmağı

8. Kütlə" (1999)

9. Görünməz dalğa

10. Dünyanın arşını

11. Yanvar hekayələri

Yazıçının insanlığı barədə bir hadisəni tez-tez nəql edirlər. Məmməd Arazı partiyadan uzaqlaşdırmaq üçün iclas keçirilibmiş. O iclasda yalnız Sabir Əhmədli cəsarət göstərib Məmməd Arazı müdafiə edib və partiyadan uzaqlaşdırmaq qərarına etirazını bildiribmiş.

Onun mərdliyi barədə də sübutlar çxdur. “Ədəbiyyat qəzeti”nin baş redaktoru olduğu vaxt Yazıçılar Birliyində qəzetin müzakirəsi aparılırmış. İclasda səslənən iradlar Sabir Əhmədlini bərk qəzəbləndirir. Əslində bu iradlar Sabir Əhmədlini işdən çıxarmaq üçün bəhanəydi. O, əsəbi halda iclası tərk edir və bunları söyləyir: “Keçmə namərd körpüsündən qoy aparsın sellər səni”. O iclasdan sonra “Ədəbiyyat qəzetin”dən çıxan Sabir Əhmədli bir də redaksiyaya ayaq basmayıbmış.

Sabir Əhmədli 2009-cu il aprelin 17 Bakıda vəfat edib. Bu gün böyük yazıçının vəfatının 17-ci ildönümüdür.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Azərbaycan mədəniyyətinin qızıl adlarından biri!

Musiqi sənətimizin qızıl səsi.

Dünyaşöhrətli opera müğənnisi…

Hamısı bir adda - SSRİ Xalq artisti Lütfiyar İmanovda.

Müasir Azərbaycan mədəniyyətinin görkəmli nümayəndəsi Lütfiyar İmanov milli musiqinin inkişafında müstəsna xidmətləri olan sənətkarlarımızdandır. Onun klassik opera sənəti və xalq musiqisinin vəhdətindən bəhrələnən yüksək ifaçılıq məharəti Azərbaycan vokal sənəti tarixində yeni bir mərhələ təşkil edir.

Lütfiyar İmanov 1928-ci il aprelin 17-də (başqa mənbələrə görə 1929-cu ildə) Petropavlovka kəndində (indiki Sabirabad, Azərbaycan) anadan olub. İlk dəfə məktəbli olarkən −1943-cü ildə Sabirabad Dövlət Dram Teatrında aktyor kimi özünü sınayıb. 18 yaşındaykən dram dərnəyinin rəhbəri olub.

1948-ci ildən Sabirabad şəhər mədəniyyət evində bədii rəhbər işləyib. 1957-ci ildə Asəf Zeynallı adına Bakı musiqi məktəbinin vokal şöbəsini bitirib. 1968-ci ildə Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin teatrşünaslıq fakültəsini bitirib.

1954–1956-cı illərdə Azərbaycan televiziya və radiosunun xor solisti olub. 1956–1957-ci ildə Azərbaycan Dövlət Estrada Orkestrinin solisti, 1956–1959-cu ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında işləyib. İlk dəfə 1957-ci ildə Moskvada Üzeyir Hacıbəyovun "Koroğlu" operasında baş rolda debüt edib.

1958-ci ildən ömrünün sonuna qədər Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının solisti olub. 1965-ci ildə Moskvada Böyük Teatrda, 1975-ci ildə İtalyanın Milan şəhərində "La Skala" teatrında təcrübə keçib. 1968-ci ildən başlayaraq 30-dan çox operada baş rolda çıxış edib.

Konsertlərdə Azərbaycan və dünya xalqlarının mahnılarını və s. ifa edirdi. İran, İtaliya, Almaniya, Hindistan, Kanada, ABŞ, Türkiyə, bir sıra ərəb öləkələrində və s. qastrol səfərlərində olub. Pedoqoji fəaliyyətlə məşğul olub.

Sovet dönəmində Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında (professor), 1991–1995-ci illərdə İstanbul və İzmirin opera teatrlarında dərs deyib. 1996-cı ildə İtaliyada Vivaldinin xatirəsinə həsr edilən konsertdə, Almaniyada "Milleniumun mahnısı" festivalında çıxış edib.

Lütfiyar İmanovun adı opera səhnəmizdə aparıcı partiyaların ifaçısı kimi musiqi salnaməmizə həmişəlik həkk olunmuşdur. Ömrünün yarım əsrə yaxın bir dövrünü opera ifaçılığına həsr edən Lütfiyar İmanov musiqi mədəniyyətimizdə daim öz dəst-xətti ilə seçilən bir mədəniyyət xadimi olmuşdur. Tanınmış sənətkarın yüksək səhnə mədəniyyəti, aktyorluq məharəti və güclü səsi ona geniş repertuarla çıxış etməyə imkan vermişdir.

Onun Azərbaycan və dünya klassiklərinin şah əsərlərində ifa etdiyi partiyalar, yaratdığı obrazlar öz dolğunluğu, kamilliyi və təbiiliyi ilə səciyyələnmişdir. Sənət fəaliyyəti boyu təqdirəlayiq uğurlar əldə edən Lütfiyar İmanov milli və dünya klassik opera nümunələri ilə yanaşı, müxtəlif konsert proqramlarında kamera-vokal əsərləri, romansları və xalq mahnılarını zövq və ustalıqla oxumuşdur.

Repertuarı

- Herman — "Qaratoxmaq qadın" P. İ. Çaykovski

- Manriko — "Trubadur" C. Verdi

- Radames — "Aida" C. Verdi

- Otello — "Otello" C. Verdi

- Hersoq "Riqoletto" D. Verdi

- Xoze — "Karmen" J. Bize

- Faust — "Faust" Ş. Quno

Filmoqrafiya

- Azərbaycan elləri (film, 1976)

- Əzablı yollar (film, 1982)

- Görüş (film, 1955)

- Xalq nəğməkarı (film, 1979)

- Koroğlu (film, 1960)

- Lütfiyar İmanov (film, 2002)

- Maestro (film, 2002)

- Nəğməkar torpaq (film, 1981)

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 10 iyun 1959

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 7 iyul 1967

- "SSRİ xalq artisti" fəxri adı — 20 yanvar 1977

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

- "İstiqlal" ordeni — 16 aprel 1998

- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 11 iyun 2002

Yaradıcılığının başlıca qayəsi xalq mənəviyyatına xidmətdən ibarət olan Lütfiyar İmanov ölkəmizin hüdudlarından xeyli uzaqlarda, dünyanın ayrı-ayrı guşələrində mötəbər konsert salonlarındakı çoxsaylı çıxışları ilə Azərbaycan mədəniyyətini daim layiqincə təmsil etmiş və ona şöhrət gətirmişdir. Lütfiyar İmanovun zəngin yaradıcılığı yeni sənətkarlar nəsli üçün əsl örnəkdir.

İctimai xadim kimi də Lütfiyar İmanovun göstərdiyi fəaliyyət təqdirəlayiqdir. O, Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin deputatı və Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının sədri kimi Azərbaycan mədəniyyətinin tərəqqisinə layiqli töhfələr vermişdir.

Çoxşaxəli fəaliyyəti bütövlükdə sənətə sonsuz bağlılıq nümunəsi olan Lütfiyar İmanov milli musiqi mədəniyyətinin inkişafı sahəsində mühüm nailiyyətlərinə görə müstəqil Azərbaycan Respublikasının ən ali mükafatı - “İstiqlal” ordeni ilə təltif edilmişdir.

Lütfiyar İmanov 21 yanvar 2008-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib, Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Görkəmli sənətkar, gözəl pedaqoq və təvazökar insan Lütfiyar İmanovun əziz xatirəsi onu tanıyanların qəlbində həmişə yaşayacaqdır.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Qərbi Azərbaycana sahiblənən yağılar oradakı aborogen əhaliyə - azərbaycanlılara öz dillərində yazıb yaratmağa hər cür maneçilik törədir, bizdən olan ziyalıları daim sıxışdırırdılar. Bu arada nə qədər güc, səbr və dözümün olmalıydı ki, özünü təkrarən sübut edib nəsə bir imtiyaz qopara biləsən. Fəxri ad - Ermənistan SSR əməkdar incəsənət xadimi adına layiq          görülmüş ssenarist, dramaturq, sənətşünas, teatr və kino tənqidçisi Sabir Əkbər oğlu Rizayev də belələrindən idi.

O, 17 aprel 1924-cü ildə İrəvan şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. İrəvandakı Puşkin adına yeddiillik məktəbi bitirib. Atası Əkbər Rizayev həmin vaxt Moskvada "İnostrannaya literatura" ("Xarici ədəbiyyat") jurnalının redaksiyasında "Türk ədəbiyyatı" şöbəsinin müdiri işləyib.

Sabir orta məktəbi Moskvada bitirib. 1942-ci ildə könüllü olaraq müharibəyə gedib. İkinci Dünya müharibəsi qurtardıqdan sonra İrəvana qayıdıb və "Kommunist" qəzetində işləyib. 1948-ci ildən teatr tamaşaları və filmlər haqqında tənqidi məqalələri mətbuatda dərc olunmağa başlayıb. Sabir Rizayev 1951-ci ildə İrəvan Teatr İnstitutunu bitirib.

O, 1954-cü ildə Leninqradda (Sankt-Peterburq) Teatr, Musiqi və Kinematoqrafiya İnstitutunun aspiranturasını fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra "Armenfilm" kinostudiyasında ssenari şöbəsinə rəhbərlik edib, Ermənistan Dövlət Kinematoqrafiya Komitəsində baş redaktor işləyib.

1965-ci ildən ömrünün sonunadək Ermənistan SSR Elmlər Akademiyasının İncəsənət İnstitutunun direktor müavini və Ermənistan Kinematoqrafçılar İttifaqının idarə heyətinin katibi vəzifəsində işləyib. Onun səyi nəticəsində İncəsənət İnstitutunda Kino şöbəsi yaradılıb, bir sıra monoqrafiyalar yazılıb.

Sabir Rizayevin ömrünü teatra, incəsənətə bağlamasında onun valideynlərinin müstəsna xidmətləri olub. Onun atası Əkbər Rizayev hələ İrəvan gimnaziyasında oxuyarkən "Könülsüz nikah" adlı komediyanı yazıb və həmin əsər İrəvan teatr həvəskarları tərəfindən tamaşaya qoyulub.

Daha sonralar Əkbər Rizayev Ermənistan komsomolunun Mərkəzi Komitəsində və Ermənistan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsində məsul vəzifələrdə işlədiyi vaxtlarda İrəvan teatrını yaşatmaq üçün tamaşalarda rollar ifa edib. Anası Firəngiz Rizayeva İrəvanda səhnəyə çıxan ilk ziyalı azərbaycanlı qadınlardan olub.

Sabir Rizayev 1975-ci ildə "Ermənistan SSR Əməkdar incəsənət xadimi" adına layiq görülüb. Müasir erməni sənətşünasları Sabir Rizayevi erməni kinoşünaslığının banisi adlandırıblar. O, bir sıra filmlərin ssenari müəllifi olub. Sabir Rizayevin qələmindən çıxan "Erməni bədii kinematoqrafiyası" (1963), "Hraciya Nersesyan" (1968), "Vardan Əcəmyan" (1978) monoqrafiyaları sənətşünasların stolüstü kitablarına çevrilib

Erməni dilini mükəmməl bilən Sabir Rizayev əsərlərini əksəriyyətini rus dilində yazıb. Onun müəllifi olduğu İrəvan Azərbaycan Dram Teatrı haqqında ilk tədqiqat əsəri 1963-cü ildə Bakıda rus dilində "Ermənistanda Azərbaycan teatrı" ("АзербайджанскийтеатрвАрмении") adı altında çap olunub.

İrəvandakı Azərbaycan teatrının banisi Yunis Nuri haqqında Sabir Rizayevlə aktyorun oğlu Əkbər Yerevanlının birgə yazdıqları 165 səhifəlik illüstrasiyalı "Yunis Nuri" kitabı 1982-ci ildə Ermənistan Teatr Cəmiyyəti tərəfindən İrəvanda azərbaycanca çap olunub.

Məqalələri

- Rizayev, Sabir. Erməni-Azərbaycan teatr əlaqələri tarixindən // "Sovetakan qraqanutyun" jurn., 1960, № 4, səh. 135–145 [erm. d.].

- Rizayev, Sabir. Ədəbi əlaqələr haqqında dəyərli kitab // "Sovet Ermənistanı" qəz., 22 noyabr 1975, № 139 (10251);

- Rizayev, Sabir. Beynəlxalq teatr günü // "Sovet Ermənistanı" qəz., 28 mart 1978, № 37 (10617)

Ümumiyyətlə, Sabir Rizayevin müəllifliyi və tərtibçiliyi ilə 30 kitabı çap olunub. Onlardan 15-i rusca, 14-ü ermənicə, 1-i isə azərbaycanca çap olunub. Sabir Rizayevin yazdığı əsərlər bu gün də öz aktuallığını saxlamasının göstəricisidir ki, onun rus dilində yazdığı məqalələrinin bir qismi toplanaraq 2009-cu ildə İrəvanda "Teatr və kino haqqında seçilmiş işləri" ("Избранныеработыотеатреикино") adı ilə 280 səhifə həcmində nəfis şəkildə çap edilib.

Əsərləri

Ermənicə

1. Maksim Qorkinin dramaturgiyası erməni səhnəsində. Yerevan: Ermənistan SSR EA Nəşriyyatı. 1956

2. Erməni səhnəsində Lenin obrazı. Yerevan: Ermənistan Teatr Cəmiyyəti, 1957 (tərtib edənlər: Levon Xalatyan, Sabir Rizayev)

3. Xalq üçün teatr. Yerevan: Ermənistan Teatr Cəmiyyəti. 1960 (həmmüəllif)

4. Zaqafqaziya xalqlarının incəsənətinin qarşılıqlı zənginləşməsi: Teatr, kino. Yerevan: Ermənistan SSR EA Nəşriyyatı. 1976

5. Teatr. Yerevan: Hayastan, 1976

Azərbaycanca:

Yunis Nuri. Yerevan: Ermənistan Teatr Cəmiyyəti, 1980 (həmmüəllif).

Düzdür, deyənlər tapılacaq ki, o, erməni mədəniyyətini təbliğ edib. Amma bu, bir bayraq olub ki, altından Azərbaycan mədəniyyətinə xidmət göstərə bilsin.

Sabir Rizayev yaradıclılğının çiçəkləndiyi bir vaxtda həyatla vidalaşıb. O, 20 dekabr 1978-ci ildə İrəvanda keçirilən konfrans zamanı məruzə edərkən infarkt keçirib və məruzəsini tamamlaya bilməyərək gözlərini əbədi yumub. Sabir Rizayev böyük izdihamla İrəvan şəhər qəbiristanlığında dəfn edilib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

Aynur İsmayılova,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Redaksiyanın poçtundan sizlərə təqdim edəcəyimiz növbəti məktub Gültac Əliyevadandır. O, “Loğmanım da var, dərmanım da” adlı essesini bizə ünvanlayıb. İlk baxışda nəzmə bənzəsə də bu, bir nəsr nümunəsidir, ğzündə də övlad sevgisini ehtiva edir.

Məncə, hər bir qadın öz övladlarını məhz bu cür sevməlidir.

Oğlumun gözləri loğmandır,

qızımın gülüşü dərman bu bəxtəvər canıma.

Mənimçün oğlumun gözlərində doğan günəş,

qızımın gülüşlərində şəfəq saçır.

Övladlarım — arzularımın cərəyanı,

mütləq həqiqətimdir.

Bir yaxınım dedi ki:

“Bəxtəvər cana nə loğman, nə dərman?”

Gülümsədim…

Dedim: “Elə loğmanım da, dərmanım da var deyə

bu bəxtəvərlikdir, əzizim.”

Mən o gözlərdə okeandan da dərin bir dünya gördüm.

O baxışlarda — bir ananın bütün yorğunluğunu unutduran

səssiz bir təsəlli vardı.

Zülmətdə yolumu işıqlandıran bir nur oldu o gözlər.

Ramiz Rövşən demişkən:

“Məni hər günahdan oğlum saxlayır...

Gözlərindən işıq düşür yoluma...”

Qızımın gülüşü ilə hüzur tapdı mənim kainatım.

Ruhum isindi —

o qəmzəli, o çılğın,

sevgi və xoşbəxtlik saçan gülüşlərlə.

Dünyamın ən gözəl səsinə çevrildi o gülüş.

Elə bir səs ki,

onun sədasında ruh da, can da qocalmaz.

Amma həyat yalnız bu anlardan ibarət deyil…

Mən bir anayam.

Hər kəsdə olduğu kimi, evin bütün mənəvi yükü çiyinlərimdədir.

Bəzən çox yoruluram…

Elə yoruluram ki,

olmaq istədiyim ana ilə

ola bildiyim ana arasında qalıram.

Qızımla kuklasının saçını daramağa,

ya da gizlənpaç oynamağa vaxtım olmur.

Deməsə də, hiss edirəm —

ürəyində qalan o balaca arzuları…

Bu isə məni ən çox incidən həqiqətdir.

Gecələr…

onlar yatanda səssizcə yaxınlaşıram.

Üzlərinə baxıram,

nəfəslərini dinləyirəm…

Qulağa dərman kimi gələn o sakit ahəng —

quş səsindən də, şəlalə şırıltısından da gözəl.

Ruhumun ən saf qidasıdır bu anlar.

Və o an…

çox fərqli duyğular yaşayıram…

özümü həm dünyanın ən güclü,

həm də ən zəif insanı kimi hiss edirəm.

Qorumaq istəyi mənə güc verir,

amma bir gün əlimin çatmayacağı anların olacağını düşünmək

içimdə səssiz bir qorxuya çevrilir.

Həmin an üz tuturam Yaradana…

Sözlərim olmur bəzən,

amma ürəyim danışır.

Ananın südü qədər saf, təmiz dualar keçir içimdən —

sanki yer də, göy də o sükutun içində dinləyir məni.

Və bütün bunların içində

yenə anlayıram:

mən bəxtəvərəm…

Çünki loğmanım da var,

dərmanım da.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Sizlərə qardaş Türkiyənin dəyərli saytlarından biri olan varyasyonkalemler.com saytında dərc olunmuş yeni müsahibəmi təqdim edirəm.

1.Habil bəy sizi bir az daha yaxından tanıya bilərikmi?

Salamlar. Mən Nəbiyev Habil Yaşaroğlu (Habil Yaşar), 26 fevral 1983-cü ildə (Xocalı soyqırımı səbəbindən doğum günümü qeyd etmirəm) Bakıda anadan olmuşam. 271 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Filologiya fakültəsində təhsil almışam.

“N” saylı hərbi hissədə xidmət etdikdən sonra bir neçə il Bakı Neft və Enerji Kollecində müəllim kimi çalışmışam. Müəllimliklə yanaşı, jurnalist, menecer, tərcüməçi və aparıcı kimi də fəaliyyət göstərmişəm.

Bir çox qurumun üzvüyəm. Eyni zamanda, bir sıra təşkilatların idarə heyətinə seçilmişəm. Azərbaycan Yazıçılar Birliyi (2003), Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi (Maliyyə Nəzarət Təftiş Komissiyasının sədri – 2013), Azərbaycan Respublikası Gənclər Təşkilatları Milli Şurası (Maliyyə Nəzarət Təftiş Komissiyasının üzvü – 2009), Beynəlxalq İnsan Hüquqları (2007), Dünya Azərbaycanlılar Konqresi (2010), CASCFEN (MTK üzvü – 2012), Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gənclər Şurası (2014), Azərbaycan Ədəbiyyat Fondu (2023), Yazşader (Yazarlar və Şairlər Həmrəylik Dərnəyi) və s.

Ölkə daxilində və xaricdə (Türkiyə, İngiltərə, Qazaxıstan, Gürcüstan və s.) bir çox beynəlxalq tədbirlərdə iştirak etmişəm. 2009-cu ildə Prezident təqaüdünə və bir çox ədəbi mükafatlara layiq görülmüşəm. Əsərlərim ingilis, rus, türk və digər dillərə tərcümə edilərək kitab, qəzet, jurnal və internet saytlarında (Türkiyə, Rusiya, İngiltərə, Amerika Birləşmiş Ştatları, Hindistan və s.) yayımlanmışdır.

Nəşr olunan kitablarım:

1.       Səni Sevdim, Sevəcəyəm (2001, şeirlər)

2.       Məni Sevgi Yaratdı (2003, şeirlər)

3.       Yoxluğumun Varlığı (2012, şeir və hekayələr)

4.       Yeddinci Ayın Yeddisi (Roman)

5.       Yuxuya Bənzər Şəhər (Şeir, esse və hekayələr-İran)

Bəzi şeirlərim bəstələnərək mahnı halına salınmışdır.

“Xocalı” pyesi Azərbaycanın bir çox bölgələrində səhnələşdirilmişdir.

2. Həyatınızın dönüş nöqtələri, yazıçılığa yönəlməyinizdə təsirli olan hadisələr nələr idi?

Ədəbiyyata olan sevgim uşaqlıqdan başlayıb. İçimdəki yazmaq həvəsi heç vaxt tükənməyib. Yazıçı olmağın böyük zəhmət və fədakarlıq tələb etdiyini heç vaxt unutmadan bu yola çıxmışam; çünki ən böyük arzum hər zaman yazıçı olmaq idi.

Bəlkə də uşaqlığımda keçirdiyim kədərli günlər və məktəbəqədər dövrdə valideynlərimin mənə tez-tez ədəbi əsərlərdən, yazıçıların həyatından bəhs etməsi məndə ədəbiyyata qarşı dərin və davamlı bir maraq oyatmışdı.

3.Yazıçılıq yolunuzda qələmə aldığınız ilk əsər nə idi?

İlk şeirimi hələ yeddi yaşımda, birinci sinifdə oxuyarkən yazdım: “Kosmos”

4.Bu ilk addım sizə nə hiss etdirdi?

O qədər sevinc içində idim ki, sanki dünyalar mənə verilmişdi. Yaşadığım xoşbəxtlik və həyəcan hələ də yaddaşımda canlıdır. İlk oxucum hər zaman anam olub; şeirlərimi sevgi ilə dinləyər, məni sevindirərdi.

Allahın izni ilə, son nəfəsimə qədər yazmağa davam edəcəyəm.

5.Əsərlərinizdə təkrarlanan mövzular və ya sizi əks etdirən obrazlar varmı?

Şübhəsiz ki, belə mövzular və obrazlar vardır.

6.Yazdığınız obrazlarda özünüzü tapdığınız olurmu?

Əlbəttə ki, bəzi obrazlarda özümü tamamilə görürəm.

7. Nəşr olunmamış kitabınızdan qısa danışa bilərsinizmi?

Əlbəttə...

Pandemiya başda olmaqla, həm tarixin qaranlıq dövrlərinə səyahət edəcək, həm elm və tibbin sirlərinə kifayət qədər agah olacaq, həmçinin digər sivilizasiyalar haqqında mümkün qədər məlumatlandırılacaqsınız... Bitdimi? Əlbəttə ki, xeyr. Dinlər sizi yenidən xəbərdar edəcək, mistika ruhunuzu sarsacaq, süni zəka sanki sizinlə oyun oynayacaq, siyasət öz qalmaqalları ilə gündəmi zəbt edəcək... Bitdimi sandınız? Xeyr, hələ davam etməkdədir. Rənglər haqqında bilmədiyiniz xeyli məlumatlara sahib olacaq, intellektinizi daha da zənginləşdirərək içinizdəki ziddiyyətlərdən qurtulmağa çalışacaq, sənətin əsrarəngizliyinə heyrətlənəcəksiniz... Şübhəsiz, əsl sevgiylə də tanış olacaq, ailə-məişət qayğıları ilə də qarşılaşacaqsınız... Və daha nələr, nələr...

İnşallah!

8. Kitablar sizin üçün nə məna ifadə edir?

Kitablar mənim üçün həyat qədər dəyərlidir. Oxuduqca daxili olaraq zənginləşir, yazdıqca isə rahatlıq tapıram.

9. Yazarkən sizə ilham verən nədir?

Gözəl, fərqli və düşündürücü hər şey mənə ilham verə bilər. Sevgi, vətən, təbiət, elm, din, maraqlı dünya hadisələri… Həm yaşanmış, həm də yaşanacaq olanlardan yazılarımda bəhs etməyi sevirəm. Lakin ən çox sirli şeyləri kəşf etmək və onları qələmə almaq xoşuma gəlir. Fəlsəfə başda olmaqla kainata və rəqəmlərə xüsusi marağım var; bu marağım yazılarımda da əks olunur.

10. Bir fikri yazıya çevirməyə sizi sövq edən hiss və ya an nədir?

Bəzən özün belə gözləmədiyin bir hadisədən və ya səbəbdən təsirlənirsən. Bütün bunlar isə yazmaq üçün bir səbəb olur, içində bir qığılcım yaradır.

11. Bir yazıçı olaraq yaradıcılıq rutininiz necədir?

Az, lakin mümkün olduğu qədər daha keyfiyyətli yazmaq.

12. Yazmaq üçün müəyyən bir saatınız və ya xüsusi bir ritualınız varmı?

Mənim sabit bir yazma rejimim yoxdur. Günün istənilən saatında, istənilən məkanda yaza bilirəm. Lakin gecələr səmaya baxaraq düşünməyi və yazmağı daha çox sevirəm.

13. Yazma prosesində sizə ən çox çətinlik törədən nə olub?

Yazarkən bir çox çətinliklərlə qarşılaşdığım anlar olur. Xüsusilə dialoqları daha düzgün və keyfiyyətli şəkildə qurmaq buna bir nümunə ola bilər.

14. Heç imtina etmə nöqtəsinə gəldiyiniz olubmu?

Əlbəttə, olub. Amma heç vaxt imtina etməmişəm.

15.Əsərlərinizin əsas ideyaları və ya vermək istədiyiniz əsas mesajlar nələrdir?

İnsan olaraq haqqın yanında olmaq, doğruları qorxmadan müdafiə etmək, bəzi sirli şeyləri araşdırmaq və bilməyənlərə çatdırmaq, gözəl bir gələcək üçün yorulmadan mübarizə aparmaq mənim üçün önəmlidir.

16. Oxucunun mətnin sonunda zehnində nə ilə qalmasını istərdiniz?

Mətnlərim vasitəsilə gözəl düşüncələrlə xatırlanmaq hər yazıçının arzusudur.

17. Oxucular niyə sizin kitabınızı oxumalıdır?

Kitabım oxucunu həyat, sevgi, insan və kainat haqqında düşünməyə dəvət edir və onları öz həyat yollarında ilhamlandırır.

18. Sizi digər yazıçılardan ayıran nə ola bilər?

Çox dərin bir sualdır. Amma cavab vermək məcburiyyətindəyəm. Düşünürəm ki, məni digər yazıçılardan ayıran cəhət, yazılarımın oxucuda həm hiss, həm də düşüncə oyatmasıdır; hər əsər bir səyahət və ilham mənbəyidir. Əgər bunu bacarıramsa, bundan böyük bir xoşbəxtlik ola bilməz.

19. Son olaraq, ədəbiyyat yolculuğunda olan gənc yazıçılara və ya yazıçı namizədlərinə nə demək istərdiniz?

Yazmaqdan çox oxusunlar. Araşdırsınlar. Klassik ədəbiyyatı çox oxusunlar və müasir ədəbiyyatı da daim izləsinlər. Təkcə ədəbiyyatla kifayətlənməyib, elm, fəlsəfə və digər faydalı sahələrdə də dərin bilik sahibi olsunlar.

20. Yazmağa yeni başlayanlara tövsiyə məktubu yazmalı olsaydınız, ilk cümləsi nə olardı?

Qəlbinizdəki və ağlınızdakı hər şeyi sərhəd tanımadan yazın...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Bəzən bir söz bütün bir həyatı ifadə edir. “Bircəciyim” — həm nəvaziş, həm bağlılıq, həm də itirmək qorxusudur. 1986-cı ildə ekranlaşdırılan Bircəciyim məhz bu bir sözün içində gizlənən böyük duyğuların, insan münasibətlərinin və taleyin sınaqlarının hekayəsidir.

Filmin rejissoru Ənvər Əbluc bu ekran əsərində ailə münasibətlərini, sevgi və məsuliyyət anlayışını sadə, amma təsirli bədii dillə təqdim edir. Onun yanaşmasında pafosdan uzaq, həyatın özündən gələn bir səmimiyyət var.

“Bircəciyim” — bu söz filmdə sadəcə müraciət forması deyil. O, bir insanın digərinə olan ən saf hissinin ifadəsidir. Amma bu sevgi hər zaman asan olmur.

Filmdə hadisələr insanların bir-birinə bağlılığı, münasibətlərdəki incə çatlar və gündəlik həyatın gətirdiyi sınaqlar üzərində qurulub. Burada sevgi var, amma bu sevgi ideal deyil — o, həyatın içində yoğrulmuş, bəzən sınanmış, bəzən də yaralanmış sevgidir. Rejissor Ənvər Əbluc filmdə ailə münasibətlərini ön plana çəkir. Ailə — burada həm sığınacaq, həm də sınaq yeridir.

İnsanlar bir-birini sevir, amma eyni zamanda bir-birini incidir. Bəzən deyilməyən sözlər münasibətləri daha çox zədələyir. Bəzən isə sadə bir “bircəciyim” kəlməsi bütün inciklikləri aradan qaldıra bilir.

Film tamaşaçıya belə bir sual verir:

Sevgi yalnız hissdirmi, yoxsa məsuliyyət və fədakarlıq tələb edən bir yolmu? “Bircəciyim” filminin ən güclü tərəfi onun səmimiyyətidir. Burada hər şey həyatidir — dialoqlar, münasibətlər, hisslər.

Personajlar ideal deyil. Onlar səhv edir, tərəddüd edir, bəzən də gec anlayırlar. Amma məhz bu xüsusiyyətlər onları tamaşaçıya yaxın edir. "Bircəciyim" Azərbaycan kinosunda məişət-psixoloji dramın incə nümunələrindən biri kimi yadda qalır. Film böyük hadisələrdən çox, kiçik anların içində gizlənən böyük hissləri göstərir.

Bu ekran əsəri bizə tanış olan həyatı göstərir — bəzən sevincini, bəzən ağrısını. Bəzən insan ən çox sevdiyi insana “bircəciyim” deyir. Amma o sözün arxasında böyük bir məsuliyyət dayanır.

“Bircəciyim” bizə xatırladır:

Sevgi sadəcə demək deyil — onu qorumaq, yaşatmaq və bəzən də uğrunda mübarizə aparmaqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

İstəkli oxucularımıza daha bir istedadlı gəncimizi tanıtmaq istəyirəm. Gənc şair Həsənov Rəhim İntiqam oğlu 1995-ci il noyabrın 15-də Bakı şəhəri, Yasamal rayonunda Alatavada  anadan olmuşdur. O, təhsilinə Yasamal rayonunda yerləşən 13 saylı tam orta məktəbdə başlamış və 9-cu sinifədək orada oxumuşdur. Daha sonra təhsilini Sumqayıt şəhərində yerləşən Soltan Hacıbəyov adına Musiqi Kollecində davam etdirmiş, burada xalq çalğı nəfəs alətləri ixtisası üzrə 4 il təhsil almışdır. Rahim qələmini əsasən qəzəl janrında sınayır.

Gedib

Getmisən, sabit olan qəlibimin aramı gedib,

Dilimin nitqi susub, könlümün ilhamı gedib.

Sən gedəndən bu könül süfrəmizin tamı gedib,

Gəlib əyyamı-zimistan, bahar əyyamı gedib.

Dedilər ki, biz olan şəhrə tərəf saqi gəlir,

Ürəyim ta ona sarı götürüb camı gedib.

Meyə mən bilmədiyimdən nə qatıbdır, saqi?

İndi əvvəlki qədər məst eləmir, tamı gedib.

Hər kimin namı qalıbdırsa, əgər başı gedib,

Hər kimin başı qalıbdırsa, əgər namı gedib.

Gün şüası ilə itib rəngi cahanın bu sabah,

Həqq özün faş eləyib, faniliyin famı gedib.

Rəhmi, bilməm nə danışdın, nə günah etdin ki,

Bircə sən getmədin, eşqin səfərin hamı gedib.

Qədrin bilmədin.

Könlümün, ey könlümün sultanı, qədrin bilmədin,

Canımın, ey canımın cananı, qədrin bilmədin.

Bir könül vardır ki, məndə dərd-hicran yandıran,

Bir gözəllik var ki, səndə, derlər, iman yandıran.

Canımı yandırdın, əfsus, olmadın can yandıran,

Mən sənin uğrunda verdim canı, qədrin bilmədin.

Harda səsləndim sənə, dad eylədim, əl tutmadın,

Hər nəfəs səndən dedim, yad eylədim, əl tutmadın.

Bir qəfəs küncündə fəryad eylədim, əl tutmadın,

Bildin, ey gül, çəkdiyim hicranı, qədrin bilmədin.

Dağ götürməz, daş götürməz, ah edəm, tufan edəm,

Sən neçin göz yummusan bəs? Naləvi əfğan edəm.

Mən gətirdim ki, bu canı şəninə qurban edəm,

Sən də oldun nəfsinin qurbanı, qədrin bilmədin.

Mən səninçün hər nə etdim, xeyrin amma güdmədim,

Hey əzildim, tapdalandım, mülki-dünya güdmədim.

Mən axı səndən, həbibim, bir təmənna güdmədim,

Keçsin Allah etdiyin nöqsanı, qədrin bilmədin.

Şükr ola Allaha, bu sevdanı yalnız seçmişəm,

Dönmərəm sadiqliyimdən, bir ömür and içmişəm.

Mən sənin nurundan ötrü gözlərimdən keçmişəm,

Ey sədaqət süfrəmin mehmanı, qədrin bilmədin.

Hacı Ələmdar Mahirin qəzəlinə təxmis

Bu aşiq kəslərin, ey kaş, olaydı hali halından,

Nigarım, binəsib etmə bizi feyzi-vüsalından.

Gülüm, gül çöhrəsin güllər nihan etməz halalından:

“Nola, ey şux, niqabın bir ataydın məh cəmalından,

Baxıb gedən də olsa, zövq alardıq xəttü xalından.”

Səni kim görmək istərsə, gərək məhrəm baxıb görsün,

Kimin hicrində yanmışdır, bəni-Adəm baxıb görsün.

Yığılsın cümlə aşiqlər, səni bahəm baxıb görsün:

“Cəlali-izzət ilə qoy qədəm, aləm baxıb görsün,

Nigarım, kim xəbərdir çoxları cahi-cəlalından.”

Həbibim, sən gedən yolda nə güllər əkdi aşiqlər,

Qalıb sən getdiyin yollarda, qəddin bükdü aşiqlər.

Gözün kim vəslin üçün yollarında dikdi aşiqlər:

“Üzün göstər, yetər ki, intizarın çəkdi aşiqlər,

Xilas eylə dili-üşşaqı dünyanın məlalından.”

Cəlali qeybə çevrilmiş vücudu-pakın, ey şahım,

Alıbdır ətri-pakın hər yerin, əflakın, ey şahım.

Qədəm qoy, nura qərq eylə cahanın xakın, ey şahım:

“Bütün arifləri lal eyləmiş idrakın, ey şahım,

Mənimçün çox çətindir söz açım əqli-kamalından.”

Məni şad eylə, bir yer ver məni naşadə eşqində,

Gətir vəslin şərabından, yanan var badə eşqində.

Tutub meyxanə küncün, ta düşüb üftadə eşqində:

“Fəda qıllam bu canı, ey peyəmbərzadə, eşqində,

Təriqi-eşqi öyrəndim bu səhranın Bilalından.”

Əlimdən dövləti-varı, bütün imkanı versəm də,

Gülüzlüm, dönmərəm səndən, əgər dövranı versəm də.

Bu canım verməsəm də, eşqinin qurbanı versəm də:

“Fəna mülkündə vəslin həsrətiylə canı versəm də,

Bəqa mülkündə də, yarım, ümid kəsməm müzəlindən.”

Səmada görsənib getsən, mübarək iz qalar səndən,

Üzün görsənsə gülşəndə, çiçəklər zövq alar səndən.

Düşünmə, Rəhmi, Mahir tək ona aşiq olar səndən:

“Düşüb səhrayi-eşqə, harda olsa, söz salar səndən,

Qəmindən ölsə də Mahir, adın çıxmaz xəyalından”

Neynim

Çıxdığım yollara daş düzdü rəqibim, neynim?

Olmadı dilbərim kuyi nəsibim, neynim?

Bu könül dəhrə sənin xalına xatir gəldi,

O da bir danəyə aldandı, həbibim, neynim?

Mən dedim, yarəmə əl çəksə, olar dərdə dəva,

Məndən əfsus, əlin çəkdi təbibim, neynim?

Həmdülillah, dəri-meyxanəni pünhan açdım,

Aşikar olmadı bu halı əcibim, neynim

Onu axtarmağa çıxmışdı xəyalında Rəhim,

Tapmadı, azdı uzaqlarda qəribim, neynim?

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.04.2026)