TANINMIŞ RUSİAYALI POLİTOLOQ BOQDAN BEZPALKONUN “ƏDƏBİYYAT VƏ İNCƏSƏNƏT” PORTALINA AÇIQLAMASI

Fatimə Məmmədova, Ədəbiyyat və İncəsənət

Hazırda İran–İsrail müharibəsi ən gərgin mərhələsinə çatıb. Təbii ki, bu qarşıdurmanın Azərbaycana da təsir edəcəyi əvvəlcədən ehtimal olunurdu və bu narahatlıq artıq reallığa çevrilir. Ötən gün  baş vermiş hadisə ilə də bunu demək çox aydındır. Naxçıvana atılan raket...

Bəzən belə bir sual da yaranır: görəsən, dünya gündəmini dəyişmək, xüsusilə də Epşteyn qalmaqalı kimi mövzuları kölgədə qoymaq üçün müharibə kartından istifadə olunurmu?

Hər bir halda, bu qarşıdurmanın nə vaxt dayanacağı hələ də açıq sual olaraq qalır. Təəssüf ki, bəzən elə təsəvvür yaranır ki, böyük güclərin siyasətində insan həyatı arxa plana keçir və xalqlar bir-birini məhv edən proseslərin içində qalır.

Məsələnin perspektivlərini daha aydın anlamaq üçün rusiyalı politoloq Boqdan Bezpalko ilə şəxsi söhbət etdim və ondan müsahibə aldım. Onun fikirləri regionda baş verən hadisələrin mümkün inkişaf ssenarilərini anlamaq baxımından olduqca maraqlıdır.

-İrana qarşı hərbi əməliyyatlar Rusiya və Çinin Yaxın Şərq siyasətinə və regional təhlükəsizlik maraqlarına necə təsir edir?

-Rusiya və Çin üçün İran Yaxın Şərqdə mühüm müttəfiqlərdən biridir və hər iki ölkənin Tehrana siyasi dəstək verəcəyi gözlənilir. Rusiya üçün əsas regional maraq münaqişənin genişlənməsinin qarşısını almaq, xüsusilə də onun Cənubi Qafqaz və ümumilikdə Qafqaz regionuna yayılmamasıdır. Çin baxımından isə əsas prioritet Fars körfəzindən sabit neft tədarükünün qorunub saxlanılmasıdır. Böyük həcmdə enerji idxal edən Pekin müəyyən hallarda İran və Səudiyyə Ərəbistanından alınan nefti Rusiya tədarükləri ilə əvəz edə bilsə də, Hörmüz boğazının bağlanması Çin iqtisadiyyatı üçün ciddi risk hesab olunur. Bu səbəbdən Çin boğazın tam bağlanmaması üçün İrana diplomatik təsir göstərməyə çalışır. Ümumilikdə ABŞ və İsrailin İrana qarşı hücumu həm Çin, həm də Rusiyada təhlükəsizlik məsələləri ilə bağlı narahatlıqları artırır və regiondakı digər dövlətlər kimi onları da yeni geosiyasi riskləri yenidən qiymətləndirməyə məcbur edir.

-Bu hücumlar hansı şəhərlərə və strateji obyektlərə yönəlib və regionun təhlükəsizlik və iqtisadi vəziyyətinə nə dərəcədə təsir edir?

-Texniki baxımdan bu münaqişə artıq yayılıb və zərbələr Fars körfəzi regionunda yerləşən demək olar ki, bütün dövlətlərə endirilir. Bu hücumlar kifayət qədər ağrılı və həssas xarakter daşıyır. Səudiyyə Ərəbistanının “Aramco” şirkətinə məxsus ən böyük neft emalı zavodlarından birinə ciddi zərbə vurulub. Hazırda Dubay da hücumlar altındadır. Böyükmiqyaslı dağıntılar qeydə alınmasa da, zərbə təhlükəsi və müharibənin yaxınlaşması turizm və investisiyalar hesabına inkişaf edən bu şəhəri cəlbedici olmayan məkana çevirir və iqtisadi fəaliyyətə mənfi təsir göstərir. Bundan sonrakı proseslər hərbi münaqişənin necə inkişaf edəcəyindən asılı olacaq. Əgər münaqişə daha da genişlənərsə, quru əməliyyatları başlasa və ya qarşılıqlı döyüşlər, yeni raket və artilleriya zərbələri davam etsə, regiondakı ərəb ölkələri daha ciddi zərər görəcək. Hazırda İranın zərbələrinin hətta Tehranla münasibətləri dost xarakter daşıyan Oman ərazisinə, eləcə də Böyük Britaniyanın Akrotiri hərbi bazasının yerləşdiyi Kipr istiqamətinə də endirildiyi bildirilir. Bu isə münaqişənin genişlənmə potensialının kifayət qədər yüksək olduğunu göstərir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.03.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və incəsənət"

5 mart 2026-cı il Cənubi Qafqaz üçün yenə də gərgin bir gün kimi yadda qaldı. Günorta saatlarında İran ərazisindən buraxıldığı bildirilən pilotsuz uçuş aparatları Azərbaycan Respublikasının Naxçıvan Muxtar Respublikasını hədəfə aldı.

Məlumata görə, dronlardan biri Naxçıvan Beynəlxalq Hava Limanının terminalına düşüb, digəri isə Babək rayonunun Şəkərabad kəndində məktəbin yaxınlığında partlayıb. Hadisə nəticəsində mülki infrastruktura ziyan dəyib, döry nəfər mülki şəxs xəsarət alıb.

Bu hadisə sadəcə sərhəd insidenti deyil. Bu, regionda onsuz da kövrək olan siyasi tarazlığa vurulan ciddi zərbə kimi qiymətləndirilir.

Rəsmi Bakının reaksiyası

Hadisədən dərhal sonra Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi sərt bəyanatla çıxış edərək Naxçıvana qarşı edilən pilotsuz uçuş aparatları hücumunu qətiyyətlə pislədi.

Bəyanatda qeyd olundu ki, mülki obyektlərin – xüsusilə hava limanı və yaşayış məntəqələrinin hədəfə alınması beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinin kobud şəkildə pozulmasıdır. Azərbaycan tərəfi İranın ölkəmizdəki səfirini Xarici İşlər Nazirliyinə çağıraraq hadisə ilə bağlı izahat tələb etdiyini də açıqladı.

Rəsmi Bakı İran tərəfinin bu insidentlə bağlı dərhal araşdırma aparmalı olduğunu və belə hadisələrin təkrar olunmaması üçün tədbirlər görməsinin vacibliyini vurğuladı.

Müdafiə Nazirliyinin açıqlaması

Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi də hadisəyə münasibət bildirərək Naxçıvan ərazisində mülki infrastruktura qarşı pilotsuz uçuş aparatları ilə zərbələrin endirildiyini təsdiqlədi.

Nazirlik qeyd etdi ki, bu hücumların hərbi zərurəti olmayıb və onların hədəfi mülki obyektlər olub. Bəyanatda bildirildi ki, Azərbaycan ordusu ölkənin suverenliyini və vətəndaşlarının təhlükəsizliyini qorumaq üçün bütün lazımi tədbirləri görməyə hazırdır.

Eyni zamanda vurğulandı ki, baş verən hadisəyə görə məsuliyyət hücumu həyata keçirən tərəfin üzərinə düşür.

Dövlət başçısının mövqeyi

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Təhlükəsizlik Şurasının iclasında Naxçıvana qarşı edilən hücumu ciddi təhlükəsizlik məsələsi kimi qiymətləndirdi.

Dövlət başçısı bildirdi ki, mülki obyektlərin hədəfə alınması qəbuledilməzdir və Azərbaycan öz vətəndaşlarının təhlükəsizliyini təmin etmək üçün bütün zəruri addımları atacaq.

Prezident eyni zamanda qeyd etdi ki, Azərbaycan heç vaxt qonşu dövlətlərə qarşı ərazi və ya hərbi təhlükə yaratmayıb, lakin ölkənin suverenliyinə qarşı edilən hər hansı addım cavabsız qalmayacaq.

Naxçıvan – strateji bölgə

Naxçıvan Muxtar Respublikası Azərbaycanın ən həssas və strateji bölgələrindən biridir. Bu region Türkiyə ilə quru sərhədə malik yeganə Azərbaycan ərazisidir və Cənubi Qafqazın mühüm geosiyasi nöqtələrindən hesab olunur.

Son illərdə regionda nəqliyyat dəhlizləri, enerji layihələri və yeni geosiyasi balansların formalaşması Naxçıvanın əhəmiyyətini daha da artırıb. Bu səbəbdən Naxçıvan ətrafında baş verən hər bir hadisə təkcə lokal məsələ deyil, daha geniş siyasi və təhlükəsizlik kontekstində qiymətləndirilir.

Region üçün təhlükəli siqnal

Cənubi Qafqaz onsuz da mürəkkəb və həssas geosiyasi proseslərin yaşandığı bir regiondur. Bu bölgədə baş verən hər bir gərginlik qısa zamanda daha geniş qarşıdurmalara çevrilə bilər.

Naxçıvana qarşı pilotsuz uçuş aparatları ilə həyata keçirilən hücum bu baxımdan ciddi xəbərdarlıq kimi qəbul edilir.

Son söz

Araz çayı iki ölkə arasında sərhəd olsa da, gərginlik dalğaları bu sərhədləri tanımır.

Naxçıvanda baş verən hadisə bir daha göstərdi ki, regionda sülh və sabitlik çox kövrəkdir. Bu sabitliyi qorumaq isə yalnız siyasi məsuliyyət, qarşılıqlı hörmət və ağıllı diplomatiya ilə mümkündür.

Əks halda Arazın sakit suları belə bir gün regionun ən təhlükəli gərginlik xəttinə çevrilə bilər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.03.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Salam, " Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının dəyərli izləyiciləri, xoş gördük. Bu dəfə " Psixologiya və şeir" rubrikası ilə görüşnüzə gəlmişik.

Bu rubrikamızda həm elmin, həm sənətin dili ilə danışırıq. Elmin dili məntiqli düşündürür, poeziya isə sərhədsizliyi ilə ruhu coşdurur. Bu gün də peşəkar psixoloq və Ədəbiyyatda öz imzası ilə sevilən şair qonağımızdır.

Beləliklə, qonaqlarımız- yaradıcı, araşdırmaçı, Psixoloq, doktor Hüseyn Şərqidərəcək ( Soytürk) və misraları ilə könül oxşayan, ruhları titrədən İbrahim bəy İlyaslıdır.

-Xoş gördük, dəyərli Hüseyn bəy. Rubrikamızda bir çox şeirlərin psixoloji təhlilini ustalıqla vermisiniz.

Bu gün də ustad şair İbrahim İlyaslı yaradıcılığından bir şeirə psixologiya pəncərəsindən boylanacağıq.

NÖQTƏ

​Nöqtədən başlayıb hər şey dünyada,

Əvvəlimiz nöqtə, sonumuz nöqtə.

Nöqtədi dəryada təklənmiş ada,

Bir nöqtə boydadı canımız, nöqtə.

​Nöqtədən başlayıb otlar, çiçəklər,

Nöqtə boydadı nöqtə səsi də.

Eynicə nöqtədi fillər, böcəklər,

Nöqtə sürüsüdür Yer kürəsi də.

​Nöqtədən başlayıb qibləyə yönüm,

Nöqtə — bircə kəlmə, nöqtə — yeddi rəng.

...Sənin, şəkil çəkən, başına dönüm,

Mənim nöqtə boyda bir şəklimi çək.

-Söz Sizindir, Hüseyn bəy.

-Xoş gördük, Ülviyyə xanım.

İnsan bütün iddialarına baxmayaraq kosmik miqyasda sadəcə bir “nöqtə”dir. “Nöqtə”  şeiri  başlanqıcdan etibarən əsas və varoluşsal bir obrazla başlayır: nöqtə. Şair ən sadə və ən kiçik vizual və yazı vahidini seçərək dünyanı minimal bir anlayışa endirir və bu kiçik formanın içindən varlıq, insan, idrak və hətta iman haqqında dərin bir baxış ortaya qoyur. Bu təhlildə şeiri həm psixoloji baxımdan, həm də şeir psixologiyası açısından “nöqtə” başlanğıc və sonun simvoludur. “Nöqtədən başlayıb hər şey dünyada, Əvvəlimiz nöqtə, sonumuz nöqtə” misraları şairin həyata dair dövri və müəyyən mənada ekzistensial bir baxışa sahib olduğunu göstərir. Ekzistensial psixologiyada insanın əsas qayğılarından biri ölüm və məhdudiyyət şüurudur. Şair başlanğıcı və sonu “nöqtə”yə endirməklə həm insanın kainat qarşısında kiçikliyini vurğulayır, həm də başlanğıc və sonun birliyini göstərir. Bu baxış varoluş təvazökarlığının ifadəsi kimi qəbul oluna bilər. Şüuraltı səviyyədə “nöqtə” psixikanın mərkəzi və ya “öz”ün nüvəsi kimi yozula bilər.  “Self” – yəni “öz”  nəzəriyyəsində  öz– psixikanın mərkəzi və bütövlüyüdür. Həndəsədə nöqtə dairənin potensial mərkəzidir; bütün radiuslar ondan keçir. “Bir nöqtə boydadı canımız, nöqtə” misrasında şair insan ruhunu sıxılmış və yığcam bir nüvəyə endirir. Bu kiçiltmə alçaltmaq deyil, əksinə mənanın konsentrasiyasıdır. Şeir psixologiyası baxımından bu sıxılmış obraz oxucunun təxəyyülünü aktivləşdirir; çünki zehn bu “kiçiklikdən” böyük bir məna çıxarmağa çalışır.

İnkişaf psixologiyası baxımından uşaq ilkin mərhələlərdə dünyanı sadə və bütöv strukturlar kimi qavrayır. şair təbiətə müraciət edir: “Nöqtədən başlayıb otlar, çiçəklər” və “Eynicə nöqtədi fillər, böcəklər”. Bu misralar varlığa vahid və ayrı-seçkisiz baxışı ifadə edir., daha sonra fərqlər ön plana çıxır. Şair isə əks istiqamətdə hərəkət edir: fərqlilikləri yaşadıqdan sonra yenidən vəhdətə qayıdır. Bu qayıdış psixoloji yetkinliyin əlaməti kimi dəyərləndirilə bilər. Fil də, böcək də son nəticədə “nöqtə”dir; insan da, Yer kürəsi də kosmik miqyasda bir nöqtədən ibarətdir.

 “Nöqtə sürüsüdür Yer kürəsi də” misrası koqnitiv psixologiya baxımından maraqlıdır. İnsan zehni “öz”lə bağlı olan obyektləri daha böyük və əhəmiyyətli qavramağa meyllidir. Şair isə çərçivəni dəyişdirərək Yeri “nöqtələr sürüsü”nə çevirir. Bu baxış terapevtik təsir göstərə bilər; çünki hadisələrə daha geniş miqyasdan baxmaq onların emosional yükünü azaldır.

Daha bir bənddə şeir mənəvi qatlara yüksəlir: “Nöqtədən başlayıb qibləyə yönüm.” İslam rəmzi mənasında da nöqtə əsas ölçü vahididir; bir çox hərflər nöqtənin nisbəti ilə qurulur. Burada nöqtə vəhdətin, tövhidin simvolu kimi yozula bilər. Din psixologiyası baxımından insan mərkəzi bir məna nöqtəsinə ehtiyac duyur; qiblə psixoloji istiqaməti müəyyənləşdirir. Şair qibləyə yönümü nöqtədən başlatmaqla iman və mənəvi yönəlişin də daxili bir mərkəzdən qaynaqlandığını bildirir.

 “Nöqtə - bircə kəlmə, nöqtə - yeddi rəng” misrası paradoksal bir ifadədir. Nöqtə həm təkdir, həm də çoxlu rəngləri özündə daşıyır. Yaradıcılıq psixologiyası baxımından bu, divergent düşüncənin nümunəsidir: şair sadə bir anlayışdan çoxqatlı mənalar yaradır. Şeir psixologiyası baxımından bu cür çoxmənalılıq oxucuya fərqli interpretasiyalar imkanı verir.

Axır misralarda “şəkil çəkən”ə müraciət edilir: “Mənim nöqtə boyda bir şəklimi çək.” Bu istək dərin psixoloji məna daşıyır. Şair hər şeyi nöqtəyə endirdikdən sonra özünün də nöqtə boyda təsvir olunmasını istəyir. Psixoanalitik baxımdan bu, bütövlük içində ərimək, eqonun şişkinliyindən azad olmaq arzusudur. Eyni zamanda, burada görünmək ehtiyacı da vardır.  Heç olmasa nöqtə qədər, amma məni çək. Bu, insan psixikasında mövcud olan əsas ikiliyi - həm yox olmaq, həm də görünmək arzusunu bildirir.

Bu şeir “nöqtə” anlayışı üzərindən həm varlıq fəlsəfəsini, həm estetik bütövlüyü, həm də insanın psixoloji özünüdərkinin dərin qatlarını açan simvolik bir mətndir. Zahirdə sadə görünən “nöqtə” obrazı burada həm başlanğıc, həm son, həm də sonsuzluğun özəyi kimi təqdim olunur. Şair minimal bir işarədən kosmik məna yaradır və bununla poetik düşüncənin gücünü nümayiş etdirir.

Bu şeirdə “nöqtə” sadəcə bir durğu işarəsi deyil; varlığın nüvəsi, psixikanın mərkəzi, imanın başlanğıcı və şairin özünüifadə formasıdır. Məhz bu zahiri sadəlik və daxili dərinlik onu psixoloji baxımdan zəngin və çoxqatlı bir mətnə çevirir.

Psixoloji planda şeir insanın öz kiçikliyini dərk etməsi ilə bağlıdır. “Bir nöqtə boydadı canımız” misrası fərdin faniliyini qəbul etməsidir. Bu qəbul iki cür təsir yarada bilər: ya qorxu və nihilizm, ya da sakitlik və təvazökar özünüdərk. Şeirin tonuna baxdıqda ikinci istiqamət üstünlük təşkil edir.

Nöqtə həm də identiklik simvoludur. Psixologiyada insan özünü kainat qarşısında kiçik hiss etdikdə iki reaksiya verə bilər: mənasızlıq hissi və ya bütövlüyə qoşulma hissi. Şeirdə ikinci hal müşahidə olunur. İnsan nöqtədir, amma bütün kainat da nöqtələrdən ibarətdir. Deməli, insan kainatdan ayrı deyil.

Eyni zamanda “nöqtə” yaradılışın rəmzidir. Hər şey nöqtədən başlayır – toxum, hüceyrə, səs, rəng. Bu yanaşma psixoloji olaraq başlanğıc enerjisinə, potensiala işarə edir: ən kiçik şeyin içində böyük bir aləm gizlidir. Burada insanın özünü kiçik görməsi zəiflik yox, əksinə, dərin idrak və təfəkkür göstəricisidir.

Sonuc olaraq, “Nöqtə” şeiri kiçik bir simvol vasitəsilə dərin fəlsəfi və psixoloji qatlar açır. Psixoloji baxımdan burada varoluş təvazökarlığı, ölümün qəbulu,  birlik duyğusu və yaradılış məna axtarışı öz əksini tapır. Şeir psixologiyası baxımından isə təkrar, semantik sıxlıq və obrazın mərhələli genişlənməsi oxucunun idrakını həm emosional, həm də intellektual səviyyədə hərəkətə gətirir. Bu şeir insanın varlığına və kainatdakı yerinə psixoloji-fəlsəfi baxışdır. Şeir insanın səmavi tənhalığını, faniliyini və eyni zamanda möhtəşəm başlanğıc gücünü simvolik dillə ifadə edir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.03.2026)

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

O, azərbaycanlı dostları ilə birgə sovet təyyarəsini qaçırır… İranda və İraqda həbsdə olan, Türkiyədə ilk özəl aviaşirkəti yaradan, ömrünün sonuna kimi Azərbaycana gələ bilməyən, 37 il oğluna həsrət qalan Mehmet.

Kimmiş Mehmet?

Məhəmməd Altunbay 1911-ci ildə Gəncədə Dərvişoğlu Qaçaq İbrahimin ailəsində anadan olub. O, orta məktəbi Gəncədə bitirib, 1926-cı ildə isə qardaşı ilə Bakıya gedib. Məhəmməd Bakıda təyyarə məktəbinə qəbul olunub və sonra Odessa Ali Hərbi Hava Məktəbində təhsil alıb. Altunbay SSRİ-nin müxtəlif bölgələrində pilot kimi çalışıb, üç dəfə fəxri fərmanla təltif olunub.

Azərbaycanda baş verən repressiya və bolşevik zülmü səbəbindən o, ruslara qarşı gizli fəaliyyətə başlayır. Məhəmməd bu haqda xatirələrində belə yazır: “…Bir dəstə yoldaşımla…kommunist zülmünə qarşı gizli fəaliyyətə başladıq…Mücahid yoldaşlarımızın bir çoxu güllələndi. Sağ qalan 22 yoldaşımla bərabər kommunist cəhənnəmindən qaçmağı qərara aldıq…Lakin planlarımızı həyata keçirmək istədiyimiz vaxt basqına məruz qaldıq. Toqquşmada 14 yoldaşımız həlak oldu”.

Məhəmməd və iki dostu – Həsən və Cəlal başqa bir plan qururlar. 1939-cu ildə üç yoldaş sovet təyyarəsini qaçırır. Sərhədçilər təyyarəni atəşə tuturlar və onlar məcburi İrana eniş edirlər. Altunbay və dostları 9 ay Tehranda həbsxanada qalırlar. Sonra isə yenidən qaçış planı qururlar, lakin bu zaman Cəlal ruslar tərəfindən güllələnir.

Məhəmməd digər dostu ilə 8 həftəyə Bağdada çatır. Altunbay bunun haqqında xatirələrində yazır: “Səkkiz həftə davam edən gecəli-gündüzlü…qorxulu təhlükələrdən, ölüm-dirim mübarizəsindən sonra…Bağdada yetişəndə saç-saqqalımız uzanmış, yazıq və əyin-başı tökülmüş bir dilənçidən fərqlənmirdik”.

1941-ci ildə onlar Türkiyə səfiri Sahib İlkinin köməyi ilə Türkiyəyə köçürlər və Məhəmməd burada “Mehmet Altunbay” adı ilə yaşamağa başlayır. O, Türkiyədə pilotçuluq fəaliyyətini davam etdirir və 1945-1960-cı illərdə Türkiyə Hava Yollarında təyyarəçi işləyir. 1952-1953-cü illərdə Altunbay Türkiyədə ilk özəl aviaşirkət – “Göy Tur”u yaradır.

Həmçinin Altunbay xatirələrini çap etməyə başlayır və həyatı haqqında “501 №-li kamera” filmini çəkir. Altunbay kommunizmi anlatmaq üçün 33 şəhərdə 180-dən çox konfranslarda iştirak edir.

Məhəmməd Altunbay 1987-ci ildə vəfat edib və Ankarada “Karşıkaya” qəbiristanlığında dəfn olunub.

Mənbələr:

Dilqəm Əhməd. Bir ildən yüz ilə. Bakı-2018.

Ceyhun Nəbi. Sovetlərlə üz-üzə. Bakı-2018.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.03.2026)

Könül, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bir neçə gündür ki, sizlərə biznesdə, peşə fəaliyyətində uğur qazanmağın yolunu göstərən ən çox tələb olunan kitablar barədə danışıram. Adi insanı uğurlu insana çevirən, insanın düşüncə tərzini, adət və xasiyyətini, xarakterik cəhətlərini dəyişən ən populyar kitablardan növbətisini təqdim edirəm:Marşal Qoldsmit «Başından uca tullan»

Dünyanın ən böyük biznes liderlərinin məsləhətçisi olan Marşal Qoldsmitin bu kitabı mahiyyətcə çox paradoksaldır. O, həyatda uğur qazanmaq istəyən insanlara yox, artıq uğur qazanmış insanlara həsr olunub. O insanlara ki, onlar can atdıqları hər şeyə çatıblar, özləri ilə qürur duya bilirlər.

Bəs belə insanlar nədən narahat olsunlar ki? Müvəffəqiyyətdən baş gicəllənməsinin qurbanı olmaqdan!

Marşal Qoldsmitə görə, pik nöqtəyə çatan insanlarda əksərən «daxili kartı» itirmək sindromuna rast gəlinir. Özündənrazılıq, özündən müştəbehlik elə bir həddə çatır ki, belə insanlar daha öz hərəkətlərinə görə hesabat vermir, cəmiyyətlə hesablaşmırlar. Başqalarının rəylərinə daha ehtiyac duymur, təkmilləşməyə, öyrənməyə, inkişafa daha maraq göstərmirlər. Beləcə də yerlərində saymağa başlayırlar. Amma bu da hələ hamısı deyil. Yerində saymaqdan sonra mütləq geriləmə, qazanılanların itirilməsi fazasının gəlməsi labüddür.

Marşal Qoldsmit müvəffəqiyyətdən başın gicəllənməməsi yollarını göstərir və oxucusunu da əmin edir edir ki, bu yazılanlara əməl etsə o, mütləq başından uca tullana biləcək!

Müəllifin əsər boyu aşılamaq istədiyi odur ki, əvvəlki uğurlar elə bir an gəlir ki, insana daha böyük uğurlar əldə etmək üçün maneçilik törətməyə başlayır. Bundan qaçmaq çox vacib və zəruridir. Uğur qazanmaqla gələn mənfi, zərərli vərdişlərdən qopmağın Qoldsmit qaydaları çox effektivdir, bunu öz üzərilərində yüzlərlə  biznes liderləri təcrübədən keçiriblər.

Təsadüfi deyil ki, «Forbes» bu şəxsi dünyanın yüksək idarəetmə sisteminin ən nüfuzlu 5 mütəxəssisindən biri adlandırıb.

«The Wall Street Journal» isə onu dünyanın 10 ən dahi biznes-kouçundan biri elan edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.03.2026)

Səbinə Yusif, “Ədəbiyyat və incəsənət”

- Getmə. Məni vurduğun yerə getmə. Özün də acıyarsan. Özün də pis olarsan. Dəhşətə gələrsən.

- Niyə?

- Bilmirsən?

- Yox, nə olub ki?

- Sən ki, mənə arxa idin, dayaq idin. Birdən-birə dəyişib, məni vurdun. Özün arxa dayandığın insanı öz əlinlə vurduğunu görməkdən peşiman olmazmısan?

- Əgər sən dediyin kimi olsa, əlbəttə peşiman olaram. Hətta öz əlimlə sonuncu gülləmi özümə sıxaram. Elə bilirsən, mən səni vurdum?

- Elə deyil ki?

- Xeyr əzizim, mən səni vurmadım. Mən səni qorudum. Səndən xəbərsiz. Səni kimlər vurmaq istəyirdi, varmı xəbərin? Mən özümü səni vururmuş kimi göstərib, qorudum səni.

- Kimlərdən?

- Əsas odur ki, mən səni qoruya bildim. Onların kim olmasının əhəmiyyəti yoxdur.

- Niyə?

- Çünki onlar sənin üzünə gülüb, səni məhv etməyə çalışan, özlərini sənə ən əziz göstərən, ən aciz məxluqlardır.

- Yəni?

- İndi mən istəmirəm ki, sən onların kimliyini bilib, gözündə böyütdüyün bəzi dırnaqarası dostlarının necə cılız olduğunu görüb, hər gün acı çəkəsən.

- Mənə zərbənin kim endirdiyini mən bilməli deyiləm?

- Mən özüm səni onlardan qoruyacam. Səndən xəbərsiz.

- Axı kimdir onlar?

- Rəhmətlik İsmayıl Şıxlının müdrik kəlamı ilə deyirəm: "Sapı özümüzdən olan baltalar".

- Məni bağışla. Bu günə kimi sənin niyyətinin nə olduğunu anlaya bilməmişəm. Sən mənim "Qoruyucu Mələyim" imişsən, ey dost.

P.S. Sizi sizdən xəbərsiz qoruyacaq (müdafiə edəcək) bir dostunuz varsa, siz qazanmısınız.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.03.2026)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və incəsənət"

“Arşın mal alan” Azərbaycan mədəniyyətinin zirvə əsərlərindən biridir. Əsərin müəllifi, böyük bəstəkar Üzeyir Hacıbəyli 1913-cü ildə yazdığı eyniadlı operetta ilə Şərqdə ilk musiqili komediya ənənəsini yaratmışdı. Bu ölməz əsər bir neçə dəfə ekranlaşdırılıb. Lakin 1965-ci ildə çəkilən rəngli film versiyası xüsusi yer tutur.

1965-ci il ekran işi Tofiq Tağızadənin rejissorluğu ilə “Azərbaycanfilm” kinostudiyasında lentə alınıb. Ssenari müəllifləri Tofiq Tağızadə və Muxtar Dadaşovdur. Film musiqili komediya janrında çəkilmiş və texniki baxımdan dövrü üçün kifayət qədər mükəmməl ekran həlli ilə seçilmişdir.

Süjet və ideya xətti

Hadisələr XX əsrin əvvəllərində Bakıda cərəyan edir. Varlı gənc Əsgər evlənmək istəyir, lakin dövrün adət-ənənələrinə görə gələcək həyat yoldaşını görmədən ailə qurmalıdır. Bu qayda ilə razılaşmayan Əsgər dostu Süleymanın köməyi ilə arşın mal satan tacir qiyafəsinə girir və evlərə parça satmaq bəhanəsi ilə qızları görməyə başlayır.

Bu sadə və komik süjet əslində köhnə adətlərlə yeni düşüncə arasındakı qarşıdurmanı göstərir. Film sevginin seçim azadlığı üzərində qurulmalı olduğunu yumor və musiqi dili ilə çatdırır.

Aktyor heyəti

Film güclü aktyor ansamblı ilə yadda qalır:

Həsən Məmmədov – Əsgər

Leyla Şıxlinskaya – Gülçöhrə

Ağadadaş Qurbanov – Soltan bəy

Nəcibə Məlikova – Cahan xala

Hacı Murad Yagizarov – Süleyman

Xuraman Hacıyeva – Asya

Aktyor oyunu teatr pafosundan uzaq, daha canlı və təbii təqdim olunur ki, bu da filmi əvvəlki ekran versiyalarından fərqləndirir.

Musiqinin yenidən nəfəs alması

Operettanın musiqi əsasını Üzeyir Hacıbəyli yaratsa da, 1965-ci il filmində musiqi tərtibatı və redaktəsi görkəmli bəstəkar Fikrət Əmirov tərəfindən işlənmişdir. Bu yenilənmə ekran estetikasına uyğunlaşdırılmış, melodiyalara daha zəngin orkestr çaları verilmişdir.

“Sevgili canan”, “Arşın mal alan” və digər məşhur nömrələr film boyu emosional xətti aparan əsas qüvvəyə çevrilir. Musiqi burada sadəcə müşayiət deyil — süjetin hərəkətverici enerjisidir.

Estetik və tarixi əhəmiyyət

1945-ci ildə çəkilmiş ilk film versiyası böyük beynəlxalq uğur qazanmışdı. Lakin 1965-ci il versiyası artıq rəngli formatda, daha müasir kino dili ilə təqdim edildi. Dekorasiyalar, kostyumlar və kadr quruluşu milli koloritlə zəngindir.

Film həm milli kimliyi qoruyur, həm də universal romantik komediya ruhunu saxlayır. Bu isə onu zamanın sınağından çıxaran əsas amillərdəndir.

Sosial və fəlsəfi qat

“Arşın mal alan” zahirən şən və yumoristik filmdir. Lakin dərin qatında qadın azadlığı, fərdi seçim hüququ və sosial stereotiplərin tənqidi dayanır. Əsgərin maska taxaraq azad seçim axtarması cəmiyyətin sərt qaydalarına qarşı simvolik etirazdır.

Film deyir ki, sevgi məcburiyyətlə yox, könüllü seçimlə qurulmalıdır.

Son söz

“Arşın mal alan” sadəcə bir musiqili komediya deyil — o, Azərbaycan mədəniyyətinin vizit kartıdır. 1965-ci il ekran versiyası klassik operettanı yeni nəfəs, yeni vizual dinamika və yeni aktyor enerjisi ilə təqdim etdi.

İllər keçir, dövrlər dəyişir, amma Əsgərin arşını hələ də sevgi ölçür.

Və bu ölçü heç vaxt köhnəlmir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.03.2026)

Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu həyatda insanlar çoxdan susmağı öyrənməyib.  Susdurulmağı öyrənib. Çünki hər kəs bilir: bəzi sözlər var ki, dilə gələn kimi insanın taleyi dəyişir. Ona görə də çoxu danışmır yox, danışa bilmir.

Hamı hər şeyi görür. Küçədə də görür, iş yerində də, televizorda da, gündəlik həyatında da. Ədalətin necə ölçüldüyünü, haqqın necə bölündüyünü, yalanın necə bəzədildiyini hamı anlayır. Amma anlayanların səsi eşidilmir. Çünki bu səs ya qorxuya çırpılır, ya da laqeydliyin divarına dəyib geri qayıdır.

Bizə tez-tez deyirlər: “Niyə danışmırsınız?”

Heç soruşan varmı  bizi danışmağa qoyurlar ki?

İnsan bir dəfə qorxmur. İkinci dəfə tərəddüd edir. Üçüncü dəfə isə artıq özünü saxlayır. Sonra elə bir gün gəlir ki, susmaq insanın xarakterinə çevrilir. Adam həqiqəti bilir, amma demir. Çünki bilir ,  sözün qiyməti bəzən çörəkdən, işdən, azadlıqdan, hətta sabahdan baha olur.

Sonda qorxu  adiləşəndə cəmiyyət sakit görünür. Hamı öz işi ilə məşğul kimi görünür, hamı gülümsəyir, hamı razı təsiri bağışlayır. Amma bu sakitlik razılıq deyil,  bu, yorğun insanların sükutudur.

Bir tərəfdə yalan danışanlar var, digər tərəfdə həqiqəti bilib susanlar. Və zaman keçdikcə susanların sayı artdıqca, yalan daha ucadan danışmağa başlayır.

İnsan bəzən üsyan etmək istəmir, sadəcə haqqın adını çəkmək istəyir. Amma elə bir mühit yaranır ki, adi bir sual belə təhlükəli sayılır. Gülmək yanlış başa düşülür, etiraz düşmənçilik kimi qəbul edilir, fikir isə günah kimi göstərilir.

Beləcə insan öz içində iki yerə bölünür: danışmaq istəyən vicdan və susmağa məcbur qalan ağıl.

 Qeyd edim ki, ən ağır həbsxana divarları olan yer deyil. Ən ağır həbsxana insanın öz dilini qorumaq məcburiyyətidir.  Ən ağır həbsxana insanın özünə hakim olmağa çalışdığı andır. Hakim var. Sən varsan. Və sən sözlərini həbs edəcəksən. Düşüncəni,  gerçəkləri həbs edəcəksən.Sözünü ölçə-ölçə danışmaq, həqiqəti yarım demək, fikrini gizlətmək!  insanı yavaş-yavaş içindən yeyir.

Çünki insan yalnız nəfəs aldığı üçün yaşamır. İnsan danışanda yaşayır. Etiraz edəndə yaşayır. Haqsızlığa “yox” deyəndə yaşayır.

Bu gün ən böyük faciə odur ki, insanlar artıq qorxduqlarını belə etiraf etmirlər. Çünki qorxunun özü də adi hala çevrilib.

Və nəticədə hamı eyni sualın içində qalır: Danışsaq öldürərlər, danışmasaq içimizdə ölürük.

Bəlkə də məsələ heç danışmaq cəsarətində deyil. Məsələ  insanın sözünə yaşamaq haqqı verilməsindədir.

Yazını bitirirəm…

Amma dilimin ucunda qalan sözü bir şair çoxdan deyib:

“Desəm öldürərlər, deməsəm ölləm”.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.03.2026)