Super User

Super User

Heyran Zöhrabova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Ürək daş deyildir, bir parça ətdir

Bəs onu yaşadan hansı qüdrətdir?

Bir arzu, bir ümid, bir məhəbbətdir,

Mən o məhəbbətdən nişan gətirdim.

 

Bu gün siyasi, ictimai xadim, Güney Azərbaycan demokratik ədəbiyyatının yaradıcılarından, ilk ana dili dərsliyinin müəlliflərindən biri, İran tarixində ilk dəfə olaraq Milli Filarmoniya yaratmış, əməkdar incəsənət xadimi, əmək veteranı, mühacir Azərbaycan şairi Əli Tudənin doğum günüdür.

Əli Tudə 1924-cü il yanvarın 31-də Bakı şəhərində anadan olub. Əslən Ərdəbilin Çanaqbulaq kəndindən olan valideynləri XX əsrin əvvəllərində Bakıya köçüb. Atası neft mədənində fəhləlik edib və buruq ustası vəzifəsinə qədər yüksəlib. Kiçik yaşlarında hər iki valideynini itirən Əli nənəsinin himayəsində böyüyüb. 13 yaşında ikən Əlinin ilk şeirləri Heydər Rzazadə imzası ilə "Kommunist", "Yeni yol" qəzetlərində çap olunub, həmçinin radioda səsləndirilib. 

1938-ci il represiya dövründə 7-ci sinifdə oxuyarkən Güney Azərbaycan mənşəli olduğu üçün şair nənəsi ilə birlikdə İrana sürgün olunub və təhsili yarımçıq qalıb. O, İranda ata yurdu olan Savalan dağının ətəyindəki Çanaxbulaq kəndində təsərrüfat işləri ilə məşğul olub. Ərdəbildə fəhləlilik edib. Ağır həyat tərzi keçirib. lakin, bir gün belə olsun qələmini yerə qoymayıb, daim yazıb-yaradıb.  

Əli Tudə 1940-cı illərdə Güney Azərbaycanda başlanan milli azadlıq hərəkatının ən fəal üzvlərindən biri olub. 

1945-ci il dekabrın 12-də Güney Azərbaycanda milli hökumət qurulanda xalqını, millətini ürəkdən sevən Əli milli hökumətin Maarif Nazirliyində işləyib. “Ana dili” kitabının tərtibində və çap olunmasında xüsusi rol oynayıb. Bundan əlavə, Əli Tudə İran tarixində ilk dəfə olaraq Təbrizdə Milli Filarmoniya yaradıb.  

 

Milli hökumət onu ali mükafatla, “21 Azər” medalı ilə təltif edib. Təbrizin "Şairlər məclisi" ndə müdriklər tərəfindən Əliyə Tudə, yəni Xalq təxəllüsü verilib. 

 

Tudə təxəllüsünü

Xalq özü verdi mənə.

Mərd, fədai olmağı

Məsləhət gördü mənə.  

 

O zaman şairin hələ sadəcə 22 yaşı var idi və ilk şeirlər kitabı da çap mərhələsində idi.  

Lakin, min bir əzabla qanlar bahasına qurulan milli hökumət qısa zamanda İran dövləti tərəfindən devrildikdən sonra şairin kitabı mətbəədəcə yandırılıb və Şah tutulduğu anda məhkəməsiz flansız qətlə yetirilməsi haqqında fərman verib. Şair yenidən şimali Azərbaycana üz tutub və ömrünün sonuna qədər siyasi mühacir pasportu və vətən həsrəti ilə yaşayıb. 

O, heç vaxt Sovet pasportu daşımayıb və bir çox yüksək titul və mükafatlardan məhrum olub.

 

Bütün dünya görür ki, yarım əsrə yaxındır 

Mən xalqımın içində siyasi mühacirəm 

Mən sakin deyiləm hələ də müsafirəm. 

 

Bakıya mühacirət zamanı "Ədəbiyyat qəzeti" redaksiyasında ədəbi işçi vəzifəsində işləyib. Burada həmçinin şairə ali təhsil almaq imkanı yaranıb və o, Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakuktəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında redaktor, Ali Partiya Məktəbində müdavim, "Azərbaycan" qəzetində ədəbi-şöbə müdiri olub. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin İdarə Heyətinin üzvü seçilib. 

Əməkdə fərqləndiyinə görə medalı ilə mükafatlandırılıb və Azərbaycan Ali Soveti Rəyasət heyətinin fəxri fərmanı ilə təltif olunub. 

O, həmçinin "əmək veteranı", "əməkdar incəsənət xadimi" adlarına da layiq görülüb. 

 

Qardaş xəyalımı soraqlasan sən

Vətən çox genişdir sən hər yanda gəz

Ancaq ürəyimi tapmaq istəsən

Başqa yerə getmə Savalanda gəz. 

 

Yaradıcılığının başlıca motivlərini, nisgil, intizar, vətən həsrəti təşkil edən şair 50 poemanın, 40-a yaxın kitabın müəllifidir. Onun əsərləri özbək, qırğız, hind, ukrayna, rus, inglis və s dillərə tərcümə olunub. 

Ömrü boyu cənub intizarı çəkən Əli Tudə doğma kəndi Çanaqbulağa olan həsrətini belə ifadə edirdi: 

 

Yol üstdəki bulağıyla kəndimizi istəyirəm

Gəncliyimin dodağıyla kəndimizi istəyirəm

Mənə şair balam deyən, şeir sənət qalam deyən

Durnalardan salam deyən kəndimizi istəyirəm 

 

Gülqasımlı yarağanıyla, Gülburnulu bostanıyla

Günəşiylə, dumanıyla kəndimizi istəyirəm

Xəyal hicran dumanında, könül vüsal gümanında

Çanaqbulaq ünvanında kəndimizi istəyirəm 

 

O, 1996-cı ildə fevralın 26-da Bakıda vəfat edib və fəxri xiyabanda dəfn olunub.

Ruhu şad olsun!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

"Çox səmimi və tərbiyəli insan idi" – onun haqqında bu kəlmələri Xalq artisti İlham Namiq Kamal söyləyibdir. Onun - Azərbaycanın Xalq Artisti Elxan Əhədzadənin barəsində.

 

Dünənki cümə günü təqvim çox sıx idi deyə Elxan Əhgədzadə barədə söz aça bilmədim. Əvəzini bu gün çıxıram.

Elxan Əhədzadə 30 yanvar 1948-ci ildə Bakıda musiqiçi ailəsində anadan olub. İlk sənət təhsilini 1967-ci ildə açılan C. Cabbarlı adına Kinostudiyanın "kino aktyoru" kursunda Adil İskəndərovun sinfində alıb. 1969-cu ildə Rus Dram Teatrında aktyor kimi fəaliyyətə başlayıb və bir çox tamaşalarda çıxış edib.

 R. İbrahimbəyovun "Kto pridyot v polnoç" əsərində Makedon, "Solovyinnaya noç"da serjant Atayev və s. kimi rollar yaradıb. Ali təhsilini isə bir qədər gec, 24 yaşında başlayıb. 1972–1977-ci illərdə İncəsənət İnstitutunun "Musiqili Komediya aktyoru" fakültəsini bitirib. Bu dövrdə Rəşid Behbudovun tələbəsi olub.   

Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya teatrında aktyor kimi çalışıb. R. Hacıyevin "Mama, ya jenyus" "Kavkazskaya plemyanitsa" və "Çelovek iz Lamançi" əsərlərində baş rolları ifa edib. Sonralar bir müddət Rəşid Behbudovun "Mahnı Teatr"ında fəaliyyət göstərib. Həmçinin bu müddət ərzində o kinostudiyada "Çətrimiz buludlardır" və "Üzü küləyə" filmlərində baş rollara çəkilib.

 O, Opera Teatrının səhnəsində də bir çox yadda qalan obrazlar yaradıb. Ü. Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" əsərində Nofəl, C. Bizenin "Karmen" operasında Eskamin, R. Mustafayevin "Vaqif" operasında Şah Qacar, S. Ələsgərovun "Solğun çiçəklər"də Bəhram və s. kimi rollarda oynayıb.

Musiqili Komediya teatrında bir çox yaddaqalan obrazlar yaradıb. İ. Kalmanın "Nümunəvi qaraçı" operettasında Pali Rac, F. Leqarın "Şən dul qadın" operettasında Danil, S. Fərəcov, Ə. Əmirlinin "Səhnədə məhəbbət" operettasında Rüstəm, Q. Qarayevin "Çılğın Qaskoniyalı" əsərində Sirano və s. kimi rolları yüksək sənətkarlıqla ifa edib.

 

"Qorxma Mən Səninləyəm" filmin baş rolu üçün də namizəd olaraq göstərilsə də, bu rola Polad Bülbüloğlu seçilib.

Bir sözlə, müğənni-aktyor funksiyasını axıradək şərəflə daşıyıb.

O respublika əhəmiyyətli dövlət tədbirlərində yaxından iştirak edib. 2006-cı ildə Respublikanın Xalq Artisti fəxri adına layiq görülüb.

 

Filmoqrafiya

- Babək (film, 1979)

- Bəylik dərsi (film, 2007)

- Çətirimiz buludlardır (film, 1976)

- Dədə Qorqud (film, 1975)

- Həyat bizi sınayır (film, 1972)

- Ordan-burdan (film, 1987)

- Üzü küləyə (film, 1977)

- Bakıda küləklər əsir (film,1974)

 

Səhhəti ağırlaşdığından mədəsindən əməliyyat olunub və əməliyyat zamanı həkimlərin səhvi ucbatından hepatit C virusuna yoluxub. Virusun təsirindən səhhəti daha da pisləşsə də xəstəxanaya getməkdən imtina edib.

8 oktyabr 2010-cu il tarixində Bakı səhərində vəfat edib. Xalq artisti Xırdalan qəbiristanlığında dəfn edilib.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Xalq rəssamlarımızı tanıyaq, onların qədrini bilək. Bu gün Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı Oqtay Şıxəliyev barədə danışacağıq. Onun anım günüdür bu gün.

 

Oqtay Şıxəliyev 3 sentyabr 1931-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1939-cu il Bakı 1 saylı orta məktəbə, 8-ci sinfi bitirdikdən sonra isə 1947-ci il Əzim Əzimzadə adına rəssamlıq məktəbinə daxil olub.

1952-ci ildə rəssamlıq məktəbini fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra Muxina adına Leninqrad Ali Rəssamlıq Məktəbinə daxil olub. Leninqrad şəhərində təhsil alarkən 1955-ci ildən kiçik yaradıcılıq işləri ilə sərgilərdə iştirak edib. 1958-ci ildə Ali Rəssamlıq Məktəbini bitirərək Bakıya qayıdıb, Respublika Gənclər festivalının qalibi olub.

Elə əsl yaradıcılıq fəaliyyətinə bu ildən başlayıb. Sərgilərdə nümayiş olunan ilk işlərində Şıxəliyev özünü istedadlı və ruhən milli sənətkar kimi təqdim edib. 1960-cı ildə SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü olub. Bütün yaradıcılıq fəaliyyəti dövrü ərzində həm SSRİ məkanında, həm də Azərbaycanda bir çox rəssamlıq məktəblərinə, müəyyən ittifaqlara dəvət olunub.

1964-cü ildən M. Əliyev adına İncəsənət İnistutunda müəllimlik fəaliyyətinə başlayıb. Hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında müəllim, professor kimi fəaliyyət göstərib. Şıxəliyevin yaradıçılığı, sənətsevərlər tərəfindən rəğbətlə qarşılanıb və o 1982-ci ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı, 2002-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı fəxri adları verilib.

Bunlardan "Uşaq aləmi" univermağı, uşaq kafesi, "Ceyran" kafesi, "Turist" mehmanxanasının bədii tərtibatında, Dövlət sirkinin və digər binaların interyerlərini bəzəyən təsvirlər maraqlıdır. Həmin əsərlər kompazisiya müxtəlifliyi və bitkinliyi, işlənmə texnikası ilə diqqəti cəlb edib.

 

Mükafatları

 

1. Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı

2. Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı

 

Oqtay Şıxəliyev 31 yanvar 2012-ci ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra Bakı şəhərində vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.01.2026)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Azərbaycanlı kişisinin təbii obrazı Rüstəm kişini canlandıran aktyor,adı sənət tariximizin qızıl fondunu bəzəyən görkəmli teatr və kino xadimi, SSRİ Xalq artisti Ələsgər Ələkbərov barədədir sözümüz. Bu gün ustad sənətkarın anım günüdür.

 

 “Azərbaycan dram teatrı ilə əlaqədar olduğum zamanlar Ələkbərovun sənətə münasibəti, surət üzərində işləməsi mənim diqqətimi cəlb etdi. Ələkbərov rol əlinə keçən gündən onunla yaşayırdı, hətta mənə elə gəlirdi ki, gündəlik həyata, rast gəldiyi adamlara da surətin gözü ilə baxır, sonra bunun psixoloji nəticələrini izləyir, hisslərin dilini tapmağa cəhd edir… Ələsgər Ələkbərov həm klassik əsərlərdə, həm də müasir əsərlərdə eyni hərarətlə oynayır. O, bizim adamların, bugündən danışan dramlardakı qəhrəmanların surətini böyük həvəslə yaradır. Bu, çox qiymətli xüsusiyyətdir və yalnız ictimai cəhətdən deyil, estetik cəhətdən də mənalıdır” – bunlar Xalq yazıçısı Mirzə İbrahimoun sözləridir.

Ələsgər Ələkbərov 26 mart 1910-cu ildə Bakıda anadan olub. Məktəbdə oxuduğu illərdə Ələkbərov klubundakı dram dərnəyinə getməyə başlayıb. 1927–1930-cu illərdə Bakıdakı Teatr Texnikumunda təhsil alıb. Sonra Bakı Türk İşçi Teatrında çalışıb, burada Hacı Baxşəli ("Ölülər"), ikinci bələdiyyə ("Hücum") kimi yaddaqalan obrazlar yaradıb.

Teatrda Maktuf ("Maqbet"), şah Zeyir ("Şahnamə"), Aydın ("Aydın"), Heydərbəy ("1905-ci ildə"), Fərhad ("Fərhad və Şirin") və s. onlarla rol oynayıb. Yaratdığı iki obraz — Vaqif ("Vaqif") və Otello ("Otello") yaradıcılığının zirvəsi hesab olunur. Aktyor həm də bir sıra filmlərdə rol alıb.

 Dovjenko adına Kiyev kinostudiyasında çəkilən "Varislər" filmində don Aqilla rolunu uğurla oynayıb (1960). Azərbaycan kinosunda Rüstəm kişi ("Böyük dayaq"), Fətəli xan ("Fətəli xan") kimi yaddaqalan rollarda oynayıb. "Lətif", "Almaz", "Kəndlilər", "Leyli və Məcnun", "Uzaq sahillərdə" filmlərində rollar alıb. 1961-ci ildə SSRİ xalq artisti adına layiq görülüb.

 

Teatr səhnəsindəki rolları

- Makduf (Makbet, Uilyam Şekspir)

- Vaqif (Vaqif, Səməd Vurğun)

- Fərhad (Fərhad və Şirin, S. Vurğun)

- Otello (Otello, V. Şekspir)

- Xanlar (Xanlar, S. Vurğun)

- Minnətov (Vəfa, Rəsul Rza)

- Alxan (Bahar suları, İlyas Əfəndiyev)

- Yusif (Məhəbbət, Mirzə İbrahimov)

 

Filmoqrafiya

- Ağasadıq Gəraybəyli (film, 1974)

- Aktrisanın təbəssümü (film, 1974)

- Almaz (film, 1936)- rol: Fuad

- Altıncı hiss (film, 1935) — mühəndis Heydər

- Bizim küçə (film, 1961)

- Böyük dayaq (film, 1962)

- Fətəli xan (film, 1947)

- Kəndlilər (film, 1939)

- Kölgələr sürünür (film, 1958)

 

Təltif və mükafatları

- "SSRİ xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

- "Lenin" ordeni

- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

- "Şərəf nişanı" ordeni

- "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı

 

Böyük aktyor, ustad sənətkar 31 yanvar 1963-cü ildə vəfat edib. O, Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(31.01.2026)

Cümə, 30 Yanvar 2026 13:13

Yeni ilin ilk “ULDUZ”u şap olundu

 

 

2026-cı ilin ilk “Ulduz”unun – yanvar-fevral sayı “Birinci Türkoloji Qurultay” (1926, Bakı): “Ulduz” jurnalı, “Ədəbiyyat qəzeti” və Təhsil Nəşriyyatı Poliqrafiya” MMC-nin birgə layihəsi kimi işıq üzü görüb.  

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına “Ulduz”dan verilən məlumata görə, jurnal Azər Turanın “Birinci Türkoloji Qurultay – film kimi bir hadisə” yazısı ilə açılır.

Dərgidə “Birinci Türkoloji Qurultay” nümayəndələri haqqında  ətraflı məlumat verilir.

Əli bəy Hüseynzadənin Birinci Türkoloji Qurultayda yazdığı qeydlər yüz ilin o üzündən günümüzə körpü salır.

Elnarə Akimovanın “Yüz ilin ədəbiyyat yolçuları” yazısı Türk dünyasının birliyi uğrunda qüdsal yola çıxan insanların fədakarlığından söz açır.

“Ulduz”un tarixə güzgü tutan bu sayında Aqil Abbasın “Rəmiş” povesti oxculara təqdim olunur.

“Dərgidə kitab”da  Kamil Şahverdinin “Bir daha himnimiz haqqında” (3-cü yazı) araşdırması yer alır.  

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

 

Amerika Birləşmiş Ştatlarının (ABŞ) Azərbaycan Respublikasındakı səfirliyinin müvəqqəti işlər vəkili Emi Karlon Quba rayonuna səfər çərçivəsində “ABAD Factory” İstehsalat Kompleksinin fəaliyyəti ilə tanış olub.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına ASAN-dan verilən məlumata götə, qonağa Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 23 sentyabr 2016-cı il tarixli Fərmanı ilə yaradılmış “ABAD” publik hüquqi şəxsin fəaliyyəti barədə məlumat verilib. Bu çərçivədə mikro, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafına dəstək, ailə təsərrüfatlarının formalaşması, yerli istehsalın təşviqi, regionlarda məşğulluğun artırılması istiqamətində görülən işlərdən söz açılıb. 

 

Qeyd olunub ki, istehsalat kompleksinin yerləşdiyi bina 1956-cı ildə “Mədəniyyət evi” kimi inşa edilib, uzun müddət istismar olunduqdan sonra yararsız vəziyyətə düşüb. 2018-ci ildə bina “ABAD” publik hüquqi şəxs tərəfindən “Paşa Holding”in dəstəyi ilə əsaslı təmir-bərpa işləri aparılaraq müasir avadanlıqlarla təchiz edilmiş istehsalat kompleksinə çevrilib.

 

Həmçinin vurğulanıb ki, “ABAD” publik hüquqi şəxs tərəfindən ailə təsərrüfatlarına istehsal, qablaşdırma, brendləşmə, marketinq, hüquqi yardım, mühasibatlıq və satış istiqamətləri üzrə kompleks dəstək xidmətləri göstərilir, milli məhsulların bazara çıxış imkanları genişləndirilir.

 

İstehsal prosesi və iş prinsipi ilə tanış olan Emi Karlo burada hazırlanan qida məhsullarından dadıb. O,  ailə təsərrüfatlarının dəstəklənməsinə və yerli istehsalın inkişafına yönəlmiş “ABAD” modelinin əhəmiyyətini  vurğulayıb və  quruma gələcək fəaliyyətində uğurlar arzulayıb.

 

“Ədəbbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

 

İlhamə Məhəmmədqızı, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Yanvarın 29-da Xaqani Poeziya Evi və Şabran MKS-nin birgə təşkilatçılığı ilə Xaqani Poeziya Evində Azərbaycan ədəbiyyatının tanınmış nümayəndələrindən biri, AYB-nin Poeziya seksiyasının rəhbəri, şair İbrahim İlyaslının “Salam sahibi haqqdı…” adlı şeirlər kitabının təqdimat mərasimi keçirilib.

 

Təqdimatı giriş sözü ilə Xaqani Poeziya Evinin müdiri, şair AY Bəniz Əliyar açaraq qonaqları salamlayıb, müəllifin yaradıcılıq yolundan və poeziyasının xüsusiyyətlərindən bəhs edib.

Tədbirdə Şabran Rayon İcra Hakimiyyəti başçısı Aparatının Ərazi-təşkilat və ictimai-siyasi məsələlər şöbəsinin Ərazi-təşkilat məsələləri sektorunun baş məsləhətçisi Daşqın Məmmədov, Quba-Xaçmaz Regional Mədəniyyət İdarəsinin Şabran rayonu üzrə nümayəndəsi Xalidə Əliyeva, Şabran MKS-nin direktoru Firəngiz Aslanova, qələm sahiblərindən Nəcməddin Mürvətov, Bayram Novruz, Vüsalə Anar Məmmədova, Nərminə Yunis, həmçinin mədəniyyət işçiləri və kitabxana əməkdaşları iştirak ediblər.

Poeziya bayramına çevrilən təqdimat mərasimi maraqlı çıxışlar, şeirlərin səsləndirilməsi və səmimi müzakirələrlə yadda qalıb.

Qeyd edək ki, İbrahim İlyaslının poeziyası klassik və müasir poetik ritmlərin vəhdəti ilə seçilir. Şair sözə yalnız məna deyil, ritm və nəfəs də bəxş edir. Onun “Hamı bir körpüdən keçir”, “Mən bir söz bilirəm”, “Yuxuma söykənmiş adam”, “Şair olmaq zülümdü” kimi kitabları oxucunu mənəvi səyahətə aparan poetik üfüqlərdir.

Bu görüş təkcə bir kitab təqdimatı deyil, eyni zamanda mənəvi bir yolçuluq idi. “Salam sahibi haqqdı…” yalnız kitab adı yox, qəlbləri birləşdirən, oxucunu sözün dərinliyinə çağıran poetik bir çağırış kimi hafizələrdə qaldı.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

 

 

Şəfa Vəli, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

 

Yabanı kimdir? Roz, yoxsa bizə uyğun olmayan hər şey? 

Hərfi mənasında “yabanı” əhlilləşməmiş olandır. Kimin/nəyin əhlilləşmiş olub-olmaması isə bizim yanaşmamızdan, daha doğrusu, idrakımızdan asılıdır. Başqa sözlə, öz təbiətimizə, düşüncəmizə uyğun olanlar bizimçün əhlilləşmişdir, uyğun olmayan isə yabanı… 

 

Təsəvvür edin, bir çəmənə giririk və orada düyməsini yeyə biləcəyimiz əmənkömənçi (əbəgüməci)  komu görürük. Yeyə bildiyimiz üçün əmənkömənçi girir əhlilləşmiş kateqoriyasına. Amma onun düz böyründəcə batbatı var, yemək olmaz, toxumlarını azacıq çeynəyən kimi, adam  havalanır. Və bizimçün batbatı olur yabanı bitki. Başqa yerdə nə deyirlər bilmirəm, biz göyçəlilər batbatıya ayama da qoşmuşuq: “dəli batbatı”. Yaxud hamımızın tanıdığı əvəlikdən danışaq: yeyə bildiyimiz, tünd rəngli növ “əvəlik”dir, yeyə bilmədiyimiz, üstündə qırmızı xalları olan, açıq rənglisi isə “dəli əvəliyi”. 

Bu misalları ona görə çəkdim ki, yabanılıqla mədəniliyin arasındakı sərhədin qeyri-müəyyən, qeyri-dəqiq olmadığını anladım. Çünki indi haqqında danışacağım cizgi filminin adı belədir: “Yabanı robot”. 

 

Amerikalı uşaq yazıçısı, illustrator Piter Braun`un yaratdığı obrazdır yabanı robot. Mətn-müəllif arasındakı qarşıdurmalardan yaranan obrazlar dünyanı heyrətə salmağı bacarır. Ədəbiyyat tarixini, ədəbiyyatın kulisini bilənlər üçün bu obrazlar da iki yerə ayrılır: “doğma obrazlar”, “ögey obrazlar”. Mətn-müəllif qarşıdurmasında mətn dominantdırsa, “ögey”lər yaranır, müəllif dominantdırsa, “doğma”lar yaranır. Bu da ədəbiyyatın əbədi mübahisələrindəndir. 

Piter Braun`un yabanı robotunu tanımağa cəhd etdikcə, mətnin qalibiyyətinin şahidi oluruq. Müəllifin “Yabanır robot”, “Yabanı robot qaçır”, “Yabanı robot qoruyur” adlı əsərləri ““Nyu-York Times” bestsellerləri” siyahısındadır.  Uşaq yazıçısı kimi tanınan Braun`un bu əsərlərini də dünya ədəbiyyatı uşaq ədəbiyyatı nümunələri kimi qəbul edəcəkdi, “Yabanı robot” cizgi filmi çəkilməsəydi. 

2024-cü ildə təqdim edilən  ekran əsərinin büdcəsi 78 milyon dollar idi. Kassada 324,9 milyon toplamağı bacardı. Və hamımız bilirik ki, bu pulu uşaqlar deyil, böyüklər xərclədi. 

Bundan sonra  başlandı “Yabanı robot” haqqınday azılmağa… Məsələn, elle.in`in yazarı Ekta Sinha`nın 14 oktaybr 2024-cü il tarixli yazısında bu qeydləri oxuyuruq: “2024-cü il cizgi filmlərinin yalnız uşaqlar üçün olmadığını sübut etdi. Rejissor Kris Sanders bunu açıq-aşkar dünyaya göstərdi”. 

Linet Nikolas parents.com-da yazdığı məqalədə deyir: “Məhz Rozun obyektivindən biz dünyanı, onun təcrübələrini görməyə başlayırıq. Onun həssaslığı, mərhəməti ətrafındakı canlı heyvanlara da təsir edir”. 

Hə, “Yabanı robot”u meydana çıxaran qarşıdurmada müəllifin məğlubiyyətinin sirri elə bundadır: emosiyaları olan robotun mövcudluğunda. Hətta Braun əsərində oxuculara, (Sanders də tamaşaçılara) onu ötürür ki: “Dost sayı az ola bilər, əsas odur ki, sən o dostlarla xoşbəxt olmağı bacarasan”.  

Digər tərəfdən, bizə “vəhşi təbiət” deyə anladılan/öyrədilən hər şeyin mif olduğunu anlayırıq.  Mifologiya heç vaxt dağıdıla bilməyən, eyni zamanda da, divarları gözlə görünməyən qəsrdir. Onu yaradan insanın həyatı öyrənmək cəhdləri, qazandığı təcrübələr, qorxularıdır.  Mif varsa, orada sevgidən, mərhəmətdən söhbət gedə bilməz. Lakin ROZZUM Unit 7134 nömrəli robotu yaradan yaradıcılıq eşqi, düşüncə sistemi bizə anladır ki, sevgini, mərhəməti tapmaq, ona həyatın-təbiətin hər anında yaxınolmaq üçün mifi elə mif kimi qəbul etməliyik-nəsrin yarpaqları kimi… Və o yarpaqları suyun üstündə saxlayan incə bağların suyun dərinliklərində bir kökə bağlı olduğunu da unutmamalıyıq. 

Piter Braun öz bloqunda qeyd edir ki, “Yabanı robot” uyazmaq onun 8 ilini alıb. 

Bu qeydlərinin sonunda o yazır: “Yuxudan oyanan və vəhşi adada tək olduğunu görən robot. Roz ora necə gəldiyini, haradan gəldiyini bilmir; o, yalnız sağ qalmaq istədiyini bilir”. 

Tanış situasiyadır, hə?  İlkinlik, sağ qalmaq instinkti… Və Roz neyləməliydi?  Braun yazır: “Robotik şəkildə ətrafını öyrənərək bilməsi lazım olan hər şeyi öyrənir… Lakin Rozun öyrəndiyi ən vacib dərs odur ki, xeyirxahlıq sağ qalmaq bacarığı ola bilər”.

Hə, məğlub olan yazıçının zəfəri elə buradan başladı - dünya onun “ögey” obrazının diliylə demək istədiyini anladı… 

Sonda, kimsə gəlib mənə “Wild robot”un Azərbaycan dilində qarşılığının “Vəhşi robot” olduğunu söyləməsin. Roz vəhşi deyildi... Uzaqbaşı, ona “yabanı” deyə bilərik.  Mənimlə razılaşmaq üçün cizgi filminə bircə dəfə belə, baxmağınıza dəyər, əziz böyüklər! 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.01.2026)

 

 

 

 

28 yanvar 2026-cı il tarixində Qazaxıstana rəsmi səfər çərçivəsində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti Aktotı Raimkulova ilə Astana Beynəlxalq Universitetinin (AIU) prezidenti Serik İrsaliev, eləcə də Astana HUB və NITEC QSC (AO «НИТ») qurumlarının nümayəndələri arasında görüş keçirilib.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Fonddan verilən məlumata görə, görüş zamanı Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun fəaliyyəti, həyata keçirilən layihələr və Fondun Türk dünyasının zəngin mədəni irsinin qorunması, tədqiqi və beynəlxalq miqyasda təşviqi istiqamətində prioritet səyləri barədə ətraflı məlumat verilib. 

Fondun prezidenti Aktotı Raimkulova təşkilatın elm, təhsil və innovasiyalar sahəsində müasir yanaşmalara xüsusi önəm verdiyini vurğulayaraq, ali təhsil müəssisələri və müvafiq qurumlarla əməkdaşlığın genişləndirilməsinin əhəmiyyətini qeyd edib.

Astana Beynəlxalq Universitetinin prezidenti Serik İrsaliev universitetin akademik potensialı, elmi-tədqiqat istiqamətləri və beynəlxalq əməkdaşlıq imkanları barədə məlumat verərək, Türk mədəni irsinin öyrənilməsi və rəqəmsal platformalar vasitəsilə tanıdılması sahəsində birgə təşəbbüslərin həyata keçirilməsində maraqlı olduqlarını bildirib. Astana HUB və NITEC QSC nümayəndələri isə innovasiya, startap və rəqəmsal həllərin mədəni irsin qorunması və təbliğində tətbiqi imkanlarına toxunublar.

Görüş çərçivəsində tərəflər gələcək əməkdaşlıq perspektivlərini müzakirə edib, birgə layihələrin icrası, elmi-təhsil proqramlarının hazırlanması, rəqəmsallaşma və innovativ yanaşmaların tətbiqi istiqamətində fikir mübadiləsi aparıblar. 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

 

Bakı Şəhər Mədəniyyət Baş İdarəsi Yasamal rayon MKS-inin M.Ş.Vazeh adına Mərkəzi Kitabxanası yaxın günlərdə “Kitablar səltənətinin inciləri” adlı mütaliə silsiləsinə start verdi. Bu önəmli, nəcib və xeyirxah işin məqsədi “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” Mədəniyyət Konsepsiyası çərçivəsində Azərbaycan dilinin daha da geniş yayılmasına və öyrənilməsinə dəstək olmaq, ədəbi irsimizi təbliq etmək və dünya ədəbiyyatının ən gözəl nümünələri haqqında insanlara, əsasən gənc və yeniyetmələrə məlumat verməkdir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına kitabxanadan verilən məlumata görə, “Kitablar səltənətinin inciləri” adlı mütaliə silsiləsi çərçivəsində Mərkəzi Kitabxananın Fəxri oxucusu, yazıçı Şahzadə İldırım oxuculara Xalq yazıçısı Natiq Rəsulzadənin “Qardaş” povestini oxumağa tövsiyə edir.

Kitabsevərlərin diqqətini çəkəcək cəlbedici bir povestdən qısa məlumat verilir. Əsasən fantastik və qeyri-adi cərəyanlardan bəhs edən əsərləri ilə məşhur olan gözəl Xalq yazıçımız Natiq Rəsulzadənin “Qardaş” povesti maraqlı və oxunaqlıdır. Əsərdə xaraktercə bir-birinin tam əksi olan iki əkiz qardaşlardan bəhs edilir. Söhbət Rusiyada evlənib yaşayan Fuadla, Bakıda subay yaşayan Azaddan gedir. Fuad qayğıkeş, xəyalpərəst, sakit həyat tərzi keçirən biri olsa da, Azad eyş-işrət düşkünü, qumarbaz. Özü də çox mahir, necə deyərlər, zər tutan və bəxti həmişə qumarda gətirən özü üçün yaşayanın biri...

Fuadla Azad uşaqkən anaları ilə Soçidə istirahət edərkən qaraçı bir qadın bu uşaqların eyni gündə, eyni xəstəlikdən öləcəklərini demişdi. Hər şey qəflətən, Azadın ölümü ilə dəyişir. Elə bir şey baş verir ki, elmin, təbabətin aciz qaldığı vəziyyət yaranır. “Ə

Bakıya gələn Fuad sözün əsl mənasında özünü Azad bilir. Ondan sonrakı iki ildə nələr edir, nələr... Dəhşət! Qaraçı dediyi kimi, Fuad 2 il sonra eyni gündə, eyni ayda, eyni saatda, eyni xəstəlikdən dünyasını dəyişir.

Kitabsevərlərə, Natiq Rəsulzadənin “Qardaş” povestini oxumaq çox məsləhətdir.

Xalq yazıçısı Natiq Rəsulzadənin “Qardaş” povestindən kiçik epizodu oxucular üçün yazıçı Şahzadə İldırım səsləndirir:

https://www.youtube.com/watch?v=uaBha_XvIDU

 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)

 

4 -dən səhifə 2686

Sayt Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən 2024-cü ildə “Qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi” çərçivəsində Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun həyata keçirdiyi “Yeniyetmə və gənclərdə mütaliə mədəniyyətinin formalaşdırılması” layihəsinin tərəfdaşı olaraq yenilənmiş, yeni bölmələr əlavə ediımiş, layihənin təbliği üzrə funksional fəaliyyət aparılmışdır.