Super User
Uşaqlara mərhəmət, qayğı, şəfqət
Bakı Şəhər Mədəniyyət Baş İdarəsi Yasamal rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin (MKS) M.Ş.Vazeh adına Mərkəzi Kitabxananın Fəxri oxucusu, şair və yazıçı-publisist Sevinc Ağa Xəlilqızı 1 İyun – Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü münasibətilə uşaqları təbrik edib.
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Kitabxanadan verilən məlumata görə, əlamətdar gündə Sevinc Ağa Xəlilqızı Heydər Əliyev Fondu tərəfindən Bakı şəhərində inşa edilmiş, Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin Psixo-nevroloji Uşaq Mərkəzini ziyarət edib. Yazıçı xüsusi qayğıya ehtiyacı olan uşaqlara baş çəkərək onlardan öz diqqət və qayğısını əsirgəməyib.
Ziyarət zamanı yazıçı uşaqlarla birlikdə müxtəlif oyunlar oynayıb, həmçinin balacaların arzusu ilə qələmə aldığı, “Bu dünyanın fidanları” ikidilli kitabından şeir, nağıl, təmsil və əfsanələr söyləyib.
Uşaqları “Tanrının səltənəti” adlandıran yazıçı-publisist Sevinc Ağa Xəlilqızı onlara olan sevgisini bu sözlərlə ifadə edib:
“Cənnət qoxulu fidanlar, sizlər o qədər saf, təmiz, büllur kimi qəlbə sahibsiniz ki... Sizinlə hər dəfə ünsiyyətdə olarkən mənən bir daha saflaşıram, qəlbim mərhəmətlə, rəhimlə dolur. Uşaqlarla ünsiyyətdə olduqda kövrəlirəm, gözlərim qeyri-ixtiyari dolur”.
“Uşaqların gülərək alqışlaması mənim ən böyük mükafatım idi”, – deyən yazıçı mərkəzin baş direktoru Kəmalə Talıbovanın və bütün personalın fədakar fəaliyyətini yüksək qiymətləndirib:
“Burada fiziki və əqli qüsurlu uşaqlara mərkəzin bütün kollektivi tərəfindən yüksək səviyyədə baxılır. Mərkəzin direktoru Kəmalə xanımın necə fərqli bir insan, bir şəxsiyyət olduğunu bir daha kəşf etdim. Onun həddindən artıq sadə, səmimi, qayğıkeş, bununla yanaşı, ədalətli, vicdana sahib insan, bir təbib, həkim olduğunu gördüm. Bu missiyanı yalnız ürəyi xeyirxahlıqla döyünən insanlar daşıya bilər! Mərkəzin əməkdaşlarının əməyi, əziyyəti və səbri çox böyükdür. Belə ali xüsusiyyətlərə sahib insanların qarşısında baş əyirəm!”
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(02.06.2026)
Ottavada Azərbaycan rüzgarı
Kanadanın paytaxtı Ottavada 28 May – Müstəqillik Gününə həsr olunan tədbir keçirilib. Tədbir Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyindəki Azərbaycan Diasporuna Dəstək Fondunun və Azərbaycan Respublikasının Kanadadakı Səfirliyinin birgə dəstəyi, diaspor fəalı Fərid Qasımovun təşkilatçılığı ilə baş tutub.
Tədbirdə Ottava və ətraf şəhərlərdə yaşayan azərbaycanlılar, diaspor nümayəndələri və yerli ictimaiyyətin üzvləri iştirak ediblər.
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsindən verilən məlumata görə, əvvəlcə Azərbaycan Respublikasının və Kanadanın Dövlət himnləri səsləndirilib.
Azərbaycan Respublikasının Kanadadakı müvəqqəti işlər vəkili Vüsal Süleymanov çıxışında 28 May – Müstəqillik Gününün Azərbaycan xalqının tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb. Kanadadakı diasporumuzun milli dəyərlərin təbliği və Azərbaycan həqiqətlərinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması istiqamətində fəaliyyətini yüksək qiymətləndirib.
Daha sonra Kanadanın müxtəlif bölgələrində fəaliyyət göstərən Azərbaycan diaspor təşkilatlarının rəhbərləri çıxış ediblər. Toronto şəhərindəki Azərbaycan Evini təmsil edən Anar İsmayılov və Günel Məmmədova, Azərbaycan-Türk Assosiasiyasının sədri Kəmalə Şiriyeva, Monrealdan Kvebek Azərbaycanlıları Assosiasiyasının rəhbəri Məsud Əliyev, Kalqaridən Alberta Azərbaycan Mədəniyyəti Cəmiyyətinin rəhbəri Ceyhun Nəcəfov, həmçinin Vankuverdən Kanada Britaniya Kolumbiyası Azərbaycanlıları Cəmiyyətinin sədri Təranə Novruzova Azərbaycanın müstəqillik tarixindən, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qısa müddətdə gördüyü böyük işlərdən, Ümummilli Lider Heydər Əliyevin yorulmaz fəaliyyəti sayəsində ölkəmizin azadlığının qorunub möhkəmləndirilməsindən və Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə işğal altındakı torpaqlarımızın azad olunmasından, suverenliyimizin bərpasından bəhs ediblər. Eyni zamanda Kanadadakı Azərbaycan diasporunun birgə fəaliyyətinin və qarşılıqlı əməkdaşlığının əhəmiyyətindən danışıblar.
Tədbirin bədii hissəsində Torontoda fəaliyyət göstərən Təbriz Azərbaycan Musiqi və Rəqs Ansamblı ilə Azərbaycan Evinin üzvlərinin klassik və milli musiqilərin müşayiəti ilə ifa etdikləri rəqslər böyük maraq və alqışlarla qarşılanıb.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(02.06.2026)
"Ortaq tarix dərsliyi" təşəbbüsləri və tədris problemləri
Nigar Xanəliyeva,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi layihələr şöbəsi
Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının birgə layihəsində növbəti actual mövzunu qiyuruq: "Ortaq tarix dərsliyi" təşəbbüsləri və tədris problemləri.
Türk xalqları arasında mədəni, dil və tarix baxımından ortaq köklər olsa da, bu xalqlar müxtəlif siyasi sistemlər və tarixi proseslər çərçivəsində inkişaf etdiklərinə görə tarix tədrisi sahəsində bəzi fərqliliklər formalaşıb. Bu gün “ortaq tarix dərsliyi” ideyası, Türk dünyasında birlik və qarşılıqlı anlaşmanın təməlini qoymaq baxımından olduqca aktuallaşıb. Lakin bu təşəbbüs həm imkanlar, həm də problemlərlə üz-üzədir.
Ortaq tarix dərsliyi təşəbbüslərinin əsas məqsədi, Türk xalqlarının ortaq keçmişini vahid və obyektiv şəkildə təqdim etməkdir. Bu dərsliyin hazırlanması sayəsində məktəblilər, yalnız öz milli tarixlərini deyil, digər Türk xalqlarının da keçmişi ilə tanış olar, beləliklə ümumi kimlik şüuru formalaşar. Bu təşəbbüs həmçinin tarixin siyasi alətdən çox, mədəni inteqrasiyanın vasitəsi kimi istifadəsinə yönəlib.
Son illərdə Türk Akademiyası, TÜRKSOY və Türk Dövlətləri Təşkilatı kimi qurumların təşəbbüsü ilə ortaq tarix dərsliyi üzərində işlərə başlanılıb. 2022-ci ildə bu istiqamətdə konkret addımlar atılıb və ilk “Ortaq Türk Tarixi” dərsliyinin pilot versiyası hazırlanıb. Dərslikdə Orta Asiyadan Anadoluyadək uzanan mədəni və tarixi əlaqələrə, ortaq dastanlara, şəxsiyyətlərə və dövlətlərə yer verilir.
Bununla belə, ortaq dərsliyin hazırlanması bir sıra çətinliklərlə müşayiət olunur:
1. Milli tarixlə ortaq tarix arasında tarazlıq: Hər bir ölkə öz milli qəhrəmanlarını və tarixi hadisələrini ön plana çəkməyə çalışır. Bu isə obyektiv və ümumi yanaşma yaratmaqda çətinlik yaradır.
2. Tarixi hadisələrin fərqli yozumu: Bəzi dövrlərdə Türk xalqları bir-birilə münaqişə də yaşayıb. Bu hadisələrin necə təqdim olunacağı, kimin "doğru" və ya "səhv" tərəf kimi göstəriləcəyi mübahisələrə səbəb ola bilər.
3. Dərsliyin hansı yaş qrupu üçün nəzərdə tutulması: Tarix dərsliyinin ibtidai, orta və ya ali məktəb səviyyəsində olması yanaşmanı dəyişə bilər. Uşaqlara təqdim olunan mətnlər sadələşdirilmiş və təbliğat xarakterli olmamalıdır.
4. Dil və terminoloji fərqlər: Hər ölkədə istifadə olunan tarix terminologiyası və yazı dili bir qədər fərqli ola bilər. Bu isə vahid dərsliyin hazırlanmasında dil norması məsələsini ortaya çıxarır.
- Tarixçilərarası əməkdaşlıq: Ortaq dərsliyin hazırlanması üçün müxtəlif ölkələrdən mütəxəssislərin birgə çalışması vacibdir. Bu prosesdə həm rəsmi qurumlar, həm də müstəqil alimlər iştirak etməlidirlər.
- Multidissiplinar yanaşma: Tarixə yalnız siyasi hadisələr yox, həm də mədəniyyət, iqtisadiyyat və ictimai həyat prizmasından baxmaq, dərsliyi daha balanslı və faydalı edər.
- Pilot proqramlar və rəy toplama: Hazırlanan dərslik əvvəlcə bir neçə məktəbdə sınaqdan keçirilə və müəllimlərin, şagirdlərin fikirləri əsasında təkmilləşdirilə bilər.
- Rəqəmsal formatda təqdimat: Ortaq tarix dərsliyi yalnız çap versiyası ilə məhdudlaşmamalı, rəqəmsal platformalarda interaktiv formada da təqdim edilməlidir.
Ortaq tarix dərsliyi təşəbbüsü Türk xalqları arasında mədəni və tarixi bağlılıqları möhkəmləndirmək baxımından mühüm layihədir. Lakin bu təşəbbüs yalnız rəsmi qərarlarla deyil, eyni zamanda geniş elmi və ictimai müzakirələr, açıq əməkdaşlıq və tarixi obyektivlik prinsipləri əsasında həyata keçirilməlidir. Bu cür bir dərslik gələcək nəsillər üçün ortaq yaddaş, qarşılıqlı hörmət və həmrəylik ruhunu formalaşdıra bilər.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(02.06.2026)
O, Heydər Əliyevə və İlham Əliyevə həsr olunmuş bir çox kitaba bədii tərtibat verib
İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Başlıq özü hər şeyi deyir. Kitab tərtibatçı rəssamı, özü də siyasi kitab tərtibatçı rəssamı olmaq çətin və məsuliyyətlidir.
Bu gün Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü və daha çox tərtibatçı rəssam kimi tanınan Abdulla Ələkbərovun doğum günüdür. Özü də yubileyidir, 90 yaşı tamam olur.
Abdulla Ələkbərov 2 iyun 1936-cı ildə Bakıda anadan olub, 1959-cu ildə Ə. Əzimzadə adına Rəssamlıq məktəbini, 1967-ci ildə Lvov Poliqrafiya İnstitutunu bitirmişdir.
Abdulla Ələkbərov 1972-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının, 1981-ci ildən Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. O, 1964-cü ildən "Maarif" Nəşriyyatında baş rəssam kimi fəaliyyət göstərmişdir. Abdulla Ələkbərov Heydər Əliyev və İlham Əliyevə həsr olunmuş bir çox kitaba bədii tərtibat vermişdir. Bunlardan "Heydər Əliyev dünyanın gözü ilə", "Böyük ömrün anları", "Heydər Əliyev və Azərbaycan dili", "Vədinə sadiq prezident", "Böyük yolun davamçısı", "Sülh və sabitlik prezidenti" və s. kitabları qeyd etmək olar.
O, dərslik və kitab nəşrinə görə 1987-ci ildə XTNS-nın bürünc medalı, "Nailiyyət" Jurnalist mükafatı, Səməd Vurğun, Süleyman Rüstəm, Rəsul Rza albom-kitablarına verdiyi bədii tərtibata görə "Səməd Vurğun-90" fəxri diplomuna (1996), 1998-ci ildə "Qızıl qələm-kamil sənətkar" mükafatına, Azərbaycan Respublikası Sərhəd Qoşunları 85-illik yubileyi ilə əlaqədar olaraq "Heydər Əliyev sərhəd xidmətinin yaradıcısıdır" diplomuna və digər mükafatlara layiq görülmüşdür.
Rəssam 2005-ci ildə Moskvada keçirilmiş MDB ölkələri "Kitab sənəti" II Beynəlxalq müsabiqəsində qalib gəlmiş "Qarabağ" kitabının da bədii tərtibatçı-rəssamı olmuşdur.
Abdulla Ələkbərov 1969-cu ildən respublika və beynəlxalq sərgilərin fəal iştirakçısıdır. Rəssamın əsərləri, Moskva, Gürcüstan, Çin, Türkiyə, Özbəkistan və Azərbaycanda nümayiş edilmişdir.
80 yaşa yaxınlaşan rəssam hələ də öz sevimli peşəsindən əl götürmür, yaradır.
Allah xeyirli ömür nəsib etsin!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(02.06.2026)
Korifey sənətçinin yetirməsi
Könül Əliyeva,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Texnikumunda böyük sənətkar, musiqimizin korifeyi, Xalq artisti Şövkət Ələkbərovanın sinifi adla çağrılırdı. Burdan yalnızən istedadlar səhnəyə vəsiqə alır və parlayırdılar. Bu sinfi bitirrənlər arasında o da var idi.
O, 1985–1990-cı illərdə təhsil almışdı. Təhsil aldığı illərdə görkəmli xanəndə Səxavət Məmmədovun rəhbərlik etdiyi “Qarabağ” ansamblına dəvət edildi. Tezliklə dəyərli sənətkarla birlikdə ilk dəfə Naxçıvan şəhərində konsertdə iştirak elədi. Elə bununla da, onun ulduzu parladı...
Bu gün haqqında söhbət açdığım Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti Almaz Orucovanın doğum günüdür.
O, 2 iyun 1966-cı ildə Zəngilan rayonunda doğulub.1983-cü ildə Zəngilan rayon 1saylı orta məktəbi bitirib. Sonrakı musiqi təhsili barədə artıq sizləri məlumatlandırmışam.
1992-ci ildə Almaniya Respublikasına qastrol səfərinə dəvət edilib və xalq və bəstəkar mahnılarından ibarət ilk diski də orada buraxılıb. 1993-cü ildə Azərbaycan Muğam Teatrında işə başlayıb.
2005-ci ildə Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasına solist dəvət olunub və ilk solo konsertini 2006-cı ildə bu səhnədə verib. Azərbaycan Dövlət Xalq Çalğı Alətləri Orkestri və Mahnı Rəqs ansamblı ilə birlikdə çox dövlət tədbirlərində çıxış edib.
2010-cu ildə Türkmənistanda 21 ölkə arasında keçirilən Beynəlxalq Avaza festivalında sənət dostları ilə birgə Azərbaycan musiqisini uğurla təmsil edərək I-yer Qran Pri ilə mükafatlandırılıblar.
Azərbaycan Dövlət Televiziyasında solist kimi çalışaraq televiziyanın fondunda bir çox muğam və xalq mahnılarından ibarət ifaları var. Almaz Orucova hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasında solist kimi çalışır.
Dedim, bu gün Almaz xanımın ad günüdür.
Amma əsasını demədim – adi ad günü deyil, 60 illik yubileyidir.
Gəlin hamılıqla təbrik edək!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(02.06.2026)
Gəncə yazarlarının anası
Könül Əliyeva,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Əməkdar mədəniyyət işçisi Sahib İbrahimli Fəridə Əliyarbəylini “Gəncə yazarlarının anası” adlandırıb. Həqiqətən də belə idi... Yaşlıların dostu, həmdəmi, gənclərin məsləhətçisi, himayədarı...
Şair, dramaturq Fəridə Əliyarbəyli 1924-cü il iyunun 2-də Azərbaycanın Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1942-1947-ci illərdə, burada M.Qorki adına 1 saylı məktəbi bitirdikdən sonra ADU-nun filologiya fakültəsində təhsil almışdır.
Ədəbi fəaliyyətə 1939-cu ildə "Kirovabad bolşeviki" qəzetində çap olunan "A dağlar" adlı ilk şeri ilə başlamışdır. Bundan sonra dövri mətbuatda müntəzəm çıxış edir. "Xan qızı" (1972), "Qonşular" (1985), "Günahkar qız" (1994), "Özgə yeri" pyesləri C.Cabbarlı adına Gəncə Dövlət Dram Teatrında dəfələrlə tamaşaya qoyulmuşdur.
1948-1950-ci illərdə Azərbaycan EA-nın Gəncə bazasında kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. Ailə vəziyyətinə görə iki il Bakıda yaşamışdır. Sonra Gəncəyə qayıdıb burada Azərbaycan Sovet Yazıçıları İttifaqının yerli şöbəsinə rəhbərlik etmişdir (1953-1989).
Şairə Gəncənin təbiətinə “Bizim Gəncədə bahar”, “Göygöldə bahar”, “Maralgöl”, “Kəpəzim” kimi şeirlərini həsr edib. Əliyarbəyli Böyük Vətən müharibəsinə aid “Üçkünc məktublar”, “Qara kağız”, “Səni gözləyirəm”, “Əlvida, əzizim”, “Əsgər məktubu” və başqa şeirlərini qələmə alıb. Bundan başqa, Fəridə Əliyarbəyli “Xan qızı”, “Qonşular”, “Günahkar qız”, “Özgə yeri” kimi dram əsərlərinin müəllifidir.
Fəridə Əliyarbəylinin 1955-ci ildə “Arzular” adlı ilk kitabı çapdan çıxıb. Bundan başqa, onun “Yasəmən”, “Gəncəli qız”, “Novruz bayramı”, “Könül çırpıntıları”, “Cavad xan türbəsi” və başqa kitabları nəşr olunub.
1950-1952-ci illərdə Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gəncə filialının işi bir qədər zəifləyir. Bu problemi aradan qaldırmaq üçün Bakıda Səməd Vurğun, Süleyman Rüstəm və başqalarının iştirakı ilə iclas keçirilir. Gəncə filialının Fəridə Əliyarbəyli və digərlərindən ibarət bürosu təsdiq edilir. Əliyarbəyli filialın məsul katibi seçilir. 1953-1989-cu illərdə isə o, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gəncə bölməsinin rəhbəri kimi fəaliyyət göstərir.
Müəllifin şeirləri Türkiyə, Ukrayna, Rusiya, Gürcüstan və Moldovada çap olunub. Əliyarbəylinin “Pesnya, meçta i lyubov” kitabı Moskvada dərc edilib.
Fəridə Əliyarbəyli 1953-cü ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü, SSRİ yazıçılarının 2, 3, 5-ci qurultaylarının nümayəndəsi olub. O, 1959-1989-cu illərdə Kirovabad şəhər Xalq Deputatları Sovetinin deputatı seçilib.
Kitabları:
1. Arzular
2. Yasəmən
3. Gəncəli qız
4. Qayğı
5. Sərv ağacı
6. Payız kəpənəkləri
7. Dünyaya insan gəlir
8. Novruz bayramı
9. Dünyaya insan gəlir
10. Könül çırpıntıları
11. Cavad xan türbəsi
12. Ona xanım dedilər
13. Pürrəng çay
14. Sular bulananda
15. Dünya, nə qəmlisən.
Fəridə Əliyarbəyli 2011-ci ildə 87 yaşında dünyaya gözlərini qapamışdır.
Allah rəhmət eləsin!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(02.06.2026)
“Göy-göl”lə məşhurlaşan müğənni
Könül Əliyeva,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Bir vaxtlar musiqi aləmində Gəncədə fəaliyyət göstərib sonradan bütün respublikaya səs salan “Göy-göl” ansamblı var idi. Onun ən məşhur iki solisti isə Şahnaz Haşımova və Rövşən Behçət idilər...
Həqiqətən də bir zamanlar Şahnaz Haşımovanın yanıqlı səsi hamını heyran edirdi. O qədər kədərlə, dərdli oxyurdu ki, biganə qlamaq mümkünsüz idi. Yaradıcılığının pik vaxtı sovetlər dönəminə təsadüf edirdi. Hazırda isə onu daha çox məşhur müğənni Aybəniz Haşımovanın bacısı kimi tanıyırıq. Bəli, söhbət Azərbaycan Respublikasının xalq artisti Şahnaz Haşımovadan gedir, bu gün onun doğum günüdür.
Şahnaz Haşımova 2 iyun 1957-ci ildə Gəncədə dünyaya göz açmışdır. Müğənni və xanəndədir.
1971–1975-ci ildə bədii özfəaliyyət kollektivlərinin solisti, "Oxu, tar" festivalının iştirakçısı olmuşdur. 1975–1977-ci ildə "Göy-Göl" xalq çalğı alətləri ansamblının solisti olub. 1977-ci ildən hal hazıradək adını artıq qeyd etdiyimiz Gəncə Dövlət Filarmoniyası nəzdində "Göy-Göl" Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblının solistidir. 2000-ci ildən hal-hazıradək Gəncə Musiqi Kollecinin xanəndə müəllimidir.
1998–2004-cü ildə Dağıstan Dövlət İdarə Etmə və Biznes İnstitutunun Hüquq fakültəsində Ali təhsil alıb.
Yeni Azərbaycan Partiyasının, Yeni Azərbaycan Partiyası Gəncə şəhər təşkilatının siyasi şurasının, Azərbaycan Ağsaqqallar Şurasının, Mədəniyyət işçiləri həmkarlar ittifaqının, Azərbaycan Ziyalılar Cəmiyyətinin Fəxri üzvüdür.
Şahnaz Haşımovanın Azərbaycan televiziyası və radiosunun "Qızıl Fondu"nda 100 dən çox lent yazıları qorunur və saxlanılır.
Repertuarına xalq mahnıları ("Uca dağlar", "Qaragilə", "Şuşanın dağları və s.), ritmik muğamlar (Kəsmə şikəstə, Qarabağ şikəstəsi, Simayi şəms,), muğamlar (Mirzə Hüseyn segahı, Kürdü Şahnaz, Mahur hindi, Qatar, Bayatı kürd və s.), Azərbaycan bəstəkarlarının mahnıları, həmçinin türk, fars, tacik, əfqan, ərəb və s. xalqların mahnıları daxildir.
"Mən dərdimi mahnılara danışdım" , "Vətən, sən güman yerimsən", "Qar dənələri" adlı kitabların müəllifidir.
Şahnaz Haşımova Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında xidmətlərinə görə 17 may 1989-cu ildə "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adına, 28 oktyabr 2000-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adlarına layiq görülmüşdür.
6 may 2016-cı ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.
Dəfələrlə Fəxri fərmanlarla təltif edilmişdir.
Musiqi dəbləri dəyişə bilər, düzdür. Amma qiymətli musiqi əsəsrləri tarix durduqca lent yazılarında, videolarda qalacaqdır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(02.06.2026)
Əli yaxşı şairdir, amma jurnalistika onu qələm sahibi kimi talayır…
Elman Eldaroğlu,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Şairlik peşə deyil, İlahi təyinatdır. Bu təyinatla dünyaya gələn adam sözlə güləşməyə məhkumdur. Daha doğrusu, “söz boyası” ilə “rəsm çəkməyə”, yeni poeziya nümunəsi yaratmağa. Jurnalist isə sıradan bir peşədir. Hər peşənin olduğu kimi jurnalistikanın da öz incəlikləri var. Bu gün sizə jurnalist işləyib, şairlik təyinatını icra edən Əli Nəcəfxanlıdan söhbət açmaq istəyirəm...
Deyir ki, - “Mənim ilk qələm təcrübəm şeirlə olub. Hələ ibtidai sinifdə oxuyarkən məndə şeir yazmağa böyük həvəs var idi. Şeirlərimə baxsın deyə məni Neft Akademiyasını bitirən və Elmi Tədqiqat İnstitunda işləyən mühəndis dayımın yanına aparırdılar. Bakı haqqında, neft haqqında şeir formasında analoji yazılar yazırdım və bu da məni ruhlandırırdı. Orta məktəbi bitirərkən şairlik məktəbi olmadığı üçün mən də ona yaxın bir sahəni, jurnalistikanı seçməyə qərar verdim və hazırda hər iki sahədə qələmimi sınayıram”…
Əli Nəcəfxanlı 1957-ci il iyunun 2-də Sumqayıtda dünyaya gəlib. Şəhərdəki 17 nömrəli orta məktəbi bitirib. Ali təhsil aldıqdan sonra bir sıra yerlərdə çalışıb. Uzun müddət AzTV-də fəaliyyət göstərib. Hazırda "Xalq qəzeti"ndə işləyir. Regionların sosial-iqtisadi inkişafı, yaradıcı insanları ilə bağlı silsilə məqalə və oçerkləri müntəzəm şəkildə dövlət mətbuatında çap olunur. Bədii yaradıcılıq nümunələri vaxtaşırı olaraq "Azərbaycan", "Ulduz" jurnallarında, "Ədəbiyyat qəzeti", "525-ci qəzet" Türkiyə dərgiləri və digər mətbuat orqanlarında dərc edilir. Bir neçə şeirlər kitabı işıq üzü görüb. Respublikanın əməkdar jurnalistidir...
“Əməkhaqqı olaraq ilk dəfə məktəbli ikən “Sumqayıt” qəzetindən qonorar almışam. 1974-cü ildə isə mənə o vaxtkı Sintetik kauçuk zavodunda radio qovşağının diktoru kimi ilk maaş verilib. İkiillik zəruri stajım olmadığına görə həmin il universitetdə müsabiqədən keçə bilmədim deyə, orada işə düzəlib hərbi xidmətə qədər həmin vəzifədə çalışdım. Əsgərlikdən sonra jurfakın qiyabi şöbəsinə qəbul olundum. İlyarım fəhlə işlədim, 1979-cu ildən “Kimyaçı” qəzetində müxbir kimi çalışmağa başladım. Diplomlu jurnalist olunca isə, dövlət televiziyasına işə qəbul edildim və 20 ilə qədər orada çalışdım. Amma bütün “ilk”lərim Sumqayıtla bağlıdır. Bəlkə də ilk qonorarımı, ilk maaşımı Sumqayıtdan aldığım üçündür ki, hər zaman çörəyim olub, möhtaclıq hiss etməmişəm. Bu daSumqayıtla bağlı bin-bərəkətin, halallığın nəticəsidir. Sumqayıt, bax, belə mənə şəhərdir.”- söyləyir.
Bəli, o, hazırda "Xalq qəzeti"nin əməkdaşıdır. Bütün ömrü boyu kimdənsə, nədənsə yazıb. Yazdıqca özü də, qələmi də püxtələşib. Necə deyərlər, əvvəlcə imzasını tanıtdırıb, indi də imzası onu tanıtdırır. Bir insan kimi də dəyərlidir. Zəhmətkeş ailədə dünyaya gəlib. Halal süfrənin ətrafında böyüyüb boya-başa çatıb. Dostluqda sədaqətli, mədəni, mehriban, gülərüz adamdır...
Deyir ki:- “Peşəyə məhəbbət varsa, yorulmaq yoxdur. İndiyədək “Uğur olsun, Qarabağ”, “Ürəyimi döyən həvəs”, “Payız prospekti”, “Ürəyimdir yazanım”, “Söz yerə düşməsin” adlı bədii-publisistik və şeirlər kitablarım çap olunub. Eyni zamanda ingilis yazıçısı Corc Oruelin “Kataloniyaya məhəbbətlə”, “Birma günləri”, “Keşiş qızı”, Nil Geymanın “Koralina” və “Qapı arxası” əsərlərini dilimizə çevirərək çap etdirmişəm. Şəhərimizdəki münbit yaradıcılıq şəraiti bizi gözəl əsərlər yazmağa ruhlandırır. 2017-ci ildə şəhər rəhbərliyinin təşkilatçılığı ilə 60 illik yubileyim qeyd olunub, buna görə bir daha razılığımı biıdirirəm. Mənim hazırda üzərində işlədiyim kitablarım da var...”
Özünü sevdirməyi bacarır. Xeyir-şərdən, dəvət olunduğu tədbirlərdən heç vaxt geri qalmır. O ki qaldı şairliyinə dostlardan biri yerində deyib: “Əli yaxşı şairdir, amma jurnalistika onu qələm sahibi kimi talayır”. Əslində insanın şairlik təyinatını hansı səviyyədə icra etdiyini dəyərləndirməkdən ötrü bir şeirini nəzərdən keçirmək kifayət edir. Daha doğrusu, şairi şeirindən də tanımaq olur...
Zaman keçir, illər ötür. Budur, bu gün, iyunun 2-də Əli Nəcəfxanlının 69 yaşı tamam olur və o, 70-ə doğru sürətlə şütüyür. Yox, yox, o hələ qocalmayıb, qocalığın cavanlığını yaşayır. Əli bəyi ürəkdən təbrik edirik!.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(02.06.2026)
Azərbaycan kinosunun Qara seyidlər nəslindən olan dahisi
İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
1936-cı ildə Moskvada Ümumittifaq Kinematoqrafiya İnstitutunun kinorejissorluq fakültəsini bitirdikdə Hüseyn Seyidzadənin 28 yaşı var idi, əslən Qərbi Azərbaycandan olan bu istedadlı gəncin ürəyi Azərbaycan kinosuna yeni şedevrlər bəxş etmək üçün riqqətlə döyünürdü. O dövrdə Moskvada Ümumittifaq Kinematoqrafiya İnstitutunun kinorejissorluq fakültəsini də hər adam bitirə bilməzdi...
Ali təhsil aldıqdan sonra azərbaycanlıların min bir tələyə salınıb sıxışdırıldığı doğma İrəvanına qayıtmadı, xeyli əvvəl əmək fəaliyyətinə başladığı Bakıya getdi, "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında işləməyə başaldı, 1938-ci ildə "Bakılılar", "Böyük şəfəq", 1939-cu ildə "Ayna" filmlərinin çəkilişində rejissorluq etdi. Sonra o, daha böyük hədəflər naminə Leninqrada (indiki Sankt-Peterburq-red.) getdi, Kuleşov və kino əfsanəsi Eyzenşteynin rejissorluq emalatxanasında, "Lenfilm", "Mosfilm", Maksim Qorki adına kinostudiyada təcrübə keçdi, öz peşəsini təkmilləşdirdi...
Rejissor Hüseyn Seyidzadə 1910-cu il oktyabrın 15-də İrəvanda anadan olub. Görkəmli dövlət xadimi Həsən Seyidovun kiçik qardaşıdır. 1927-ci ildə Bakıda tikiş fabrikində əmək fəaliyyətinə başlayıb, sonra fəhlə teatrına daxil olub, aktyor köməkçisi kimi fəaliyyət göstərib. Bir ildən sonra o, Gənc işçi teatrının aktyoru olub. Sonra da, qeyd etdiyim kimi, Ümumittifaq Kinematoqrafiya İnstitutu.
Böyük Vətən Müharibəsi Hüseyn Seyidzadənin də arzularına çəpər çəkdi. Mövzular yalnız müharibə, vətənpərvərlik, əmək rəşadəti olamlıydı. 1943-cü ildə o, rejissor Niyazi Bədəlovla birgə “Ayna” adlı çəkməyə başaldı. Film bizə məlum olmayan səbəblərdən yarımçıq dayandırıldı. Bundan sonra yarımçıq qalan materiallardan istifadə edərək müharibə mövzusunda yeni bir film çəkdilər. İmran Qasımovun ssenarisi əsasında 1943-cü ildə hazır olan bu film müharibəyə sovqat göndərən insanların vətənpərvərlik duyğularından söhbət açırdı və "Sovqat" adlanırdı. Baş rolu Leyla Bədirbəyli ifa etdi.
Ta ki, 1953-cü ilə kimi rejissor öz saatını gözlədi. Həmin il kinostudiyada "Doğma xalqıma" bədii-sənədli filminin istehsalı başladı. Filmin quruluşu rejissor Yan Fridə tapşırılmışdı. Görkəmli rus kinorejissoru M. Rommun xahişindən sonra Hüseyn Seyidzadəyə də Yan Fridlə birgə bu filmi çəkməyə icazə verildi. Beləliklə, 1954-cü ildə Azərbaycanda ilk rəngli bədii-sənədli film müvəffəqiyyətlə çəkilib ekranlara buraxıldı. Məhz bundan sonra Hüseyn Seyidzadəyə müstəqil olaraq tammetrajlı bədii film həvalə olundu. H. Seyidzadənin çəkdiyi "O olmasın, bu olsun" filmi isə Azərbaycan kinosunda bir inqilab olub.
1956-cı ildə Bakının kinoteatrlarına tamaşaçı əlindən ayaq basmaq olmurdu. Film dahi Üzeyir Hacıbəylinin eyniadlı operettasını Sabit Rəhmanın ssenarisi əsasında ekranlaşdırılmışdı. Bununla da "O olmasın, bu olsun" Hüseyn Seyidzadəyənin quruluşunda Azərbaycan kino tarixində ilk rəngli bədii film kimi daxil oldu.
"O olmasın, bu olsun" Hüseyn Seyidzadə yaradıcılığının şah əsərlərindəndir. Filmin yaranma tarixi haqqında çox yazılıb. Film ekranlara çıxarılanda ona qarşı müəyyən tənqidi münasibətlər olsa da, onun müvəffəqiyyətinə kölgə sala bilmədi. Məsələn, bazarda qoçuların davası, Rüstəm bəyin evindəki qalmaqal, hamam səhnəsi və s. nöqsan kimi göstərilib. Əlbət ki, sovet ideologiyasının öz məansız və taftaloji qanunları vardı ki, bunları mədəniyyətə də şamil edirdilər. Ancaq bu film sevildi və öz rejissoruna böyük şöhrət gətirdi.
Azərbaycanda elə bir kino əsəri yoxdur ki, "O olmasın, bu olsun" qədər məşhur aktyor ansamblı toplaya bilsin. Bu, Azərbaycan aktyorlarının "kino qalereyası" olub. Təxminən ekrana çıxdığı iki-üç il ərzində artıq dünyanın 40-dan çox ölkəsində göstərilən bu film Azərbaycan kinosunun şöhrətini dünyaya yaydı. İran, İraq, Yaponiya, Avstriya, ABŞ, İsveçrə, Macarıstan və digər ölkələrin tamaşaçıları filmə böyük maraqla baxırdılar və elə bu gün də "O olmasın, bu olsun" dünyanı dolaşmaqdadır.
Hüseyn Seyidzadə 1969-cu ildə İsmayıl Şıxlının eyniadlı romanı əsasında yazdığı "Dəli Kür" ssenarisini ekranlaşdırıldı. Bu film onun şöhrətinə şöhrət qatdı. Moskva senzurası bəzi kadrlarda millətçilik izləri görüb kəssə belə film möhtəşəm alındı. Ardınca isə növbəti şedevrlər sıraya düzləndi - "Yenilməz batalyon" (1965), "Koroğlu" (1960), "Qayınana" (1978) bədii filmləri H. Seyidzadənin ən yaxşı rejissor işlərindəndir.
O, 1970-ci ildə Azərbaycan SSR-nin Əməkdar incəsənət xadimi adına layiq görülüb.
Hüseyn Seyidzadə mübariz sənətkar olub. O, sözünü açıq deməyi xoşlayırdı. Haqsızlığı sevməz, sənət buxovlarını qəbul etməzdi, buna görə də daim təqib edilir, incidilirdi. Tapdığı ürək xəstəliyi də bu səbəbdən idi. Son vaxtlar Natəvan haqqında film çəkmək istəyirdi. Lakin ölümü ilə əlaqədar bu baş tutmur. Hüseyn Seyidzadə Azərbaycan milli kino sənətinin görkəmli nümayəndələrindən biri kimi yüksək peşəkarlığı, işinə böyük məhəbbəti, son dərəcə təvazökar ziyalı nümunəsi ilə seçilən sənət adamlarından olub. Korifey sənətkarın yaradıcı irsi əsl mənada böyük məktəbdir.
Filmoqrafiya
1. Bakılılar (film, 1938)
2. Bir ailə (film, 1943)
3. Bütün qadağaların fövqündə (film, 2002)
4. Dəli Kür (film, 1969)
5. Doğma xalqıma (film, 1954)
6. Əbədi odlar ölkəsi (film, 1945)
7. Əlsiz adamlar (film, 1932)
8. Fəallıq (film, 1975)
9. İlk komsomol buruğu (film, 1930)
10. İşgüzar adamlar (film, 1977)
Hüseyn Seyidzadənin əmisi nəvəsi, Azərbaycan Respublikası Prezidenti Katibliyinin rəisi – Prezidentin köməkçisi Dilarə Seyidzadə ustad sənətkarı sadə, xeyirxah, ürəyiaçıq bir insan kimi xatırlayır: “Hüseyn Seyidzadə çox gözəl insan idi. Ad günlərdə, məclislərdə biz bir yerə toplaşırdıq, onun maraqlı söhbətlərinə qulaq asırdıq. O gələn kimi məclisdə ayrı bir mühit yaranırdı. Biz onunla dost idik. Həqiqətən aktyor seçiminə böyük önəm verirdi və ciddi yanaşırdı.
Sözün əsl mənasında sənətkar idi. Ümumiyyətlə, Seyidzadələr ailəsi nəsilli-nəcabətli ailə olub. 19-cu yüzilliyin sonunda qədim Qəmərli kəndində yaşayıblar. Onların vaxtilə İrəvanda yaşadıqları ev indi uşaq bağçasıdır. Hüseyn müəllimin bacısı Həqiqət xanım Şərqdə ilk xanım ortoped-travmatoloqdur. O biri bacısı Zəhra xanım mühəndis idi. Qardaşları Həsən Seyidov Mərkəzi Komitədə kənd təsərrüfatı üzrə müavin, atam Bağır Seyidzadə görkəmli jurnalist, diplomat, nazir, İbrahim Seyidov təyyarə mühəndisi olub.
Ümumiyyətlə, o nəslə "Qara seyidlər" deyirdilər. Bu da onların ağır seyid olmaları ilə əlaqədardır. Ancaq təəssüf ki, belə bir ailənin üzvü, həm də əsl sənətkar, ustad olan Hüseyn Seyidzadə çox böyük haqsızlıqlara, ədalətsizliklərə düçar oldu. Ürək ağrısı tapdı. Həm də təəssüf ki, ömrünün sonuna qədər tək-tənha yaşadı. O, həqiqətən də bütün qəlbi ilə sənətinə, xalqına bağlı idi. Belə olmasaydı, Rac Kapurun dəvətini qəbul edib Hindistana gedər, vəd edildiyi kimi, filmləri dünyaya çıxarılardı. O, bu təklifi qəbul etmədi. Doğma vətənini, Azərbaycanını başqa ölkəyə dəyişmədi. Burda qarşılaşdığı haqsızlıqlara, ədalətsizliklərə, maneələrə, ağrılara baxmayaraq. Millətinə, xalqına, vətəninə bağlı bir sənətkar kimi yaşayıb və həyatını bu cür başa vurdu”.
Hüseyn Seyidzadə 1979-cu il iyunun 2-də vəfat edib. Bakıda küçələrdən biri onun adını daşıyır.
Onun fəaliyyətinin dərindən araşdırılıb öyrənilməsi bir tərəfdən kino tariximizin tədqiqi, digər tərəfdən xalqın mənəvi yaddaşının yeni nəslə çatdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Allah rəhmət eləsin!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(02.06.2026)
Onu Azərbaycanın ən dahi heykəltaraşı adlandırırlar
İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Adlı-sanlı bir nəslin şəcərəsində yer tutmaq həm rahat irəliləmək imkanı verir, həm də boyuna böyük məsuliyyət qoyur. Gərək o nəslin ad-sanına uyğun birisi olasan. Xüsusən, mədəniyyət sahəsində nəsil dinastiyaları parlaya bilirlər. Hacıbəylilər, Şuşinskilər, Vəkilovlar... Və bu sırada əlbəttə ki, Qaryağdılar...
Cəlal Qaryağdı 1914-cü il iyunun 2-də Şuşa şəhərində anadan olub. Şuşanın məşhur Qaryağdılar nəslinin nümayəndəsi, böyük xanəndə Cabbar Qaryağdıoğlunun qardaşı oğludur. Erkən yaşlarında ata-anasını itirib, onu xalası ilə nənəsi böyüdüb. 1927-ci ildə Cəlal Bakıya gəlib. Burada Rəssamlıq Məktəbinə qəbul olunub.
Sonra təhsilini Tbilisi Rəssamlıq Akademiyasında (1932–1935) davam etdirir, lakin maddi imkansızlıq ucbatından təhsilini yarımçıq qoyaraq Bakıya qayıdıb. 30-cu illərdə qəzetlərdə rəssam, həm də Rəssamlıq Məktəbində müəllim olaraq çalışıb. 40-cı illərdə heykəltaraşlıq əsərlərini yaratmağa başlayıb.
Böyük Vətən müharibəsi illərində cəbhə qəzetlərində siyasi karikaturalarla çıxış edib, müharibədən sonra insanların bədii obrazları üzərində işləyib. Heykəltaraşlığın müxtəlif janrlarında əsərləri var. Monumental-dekorativ heykəltaraşlıq onun yaradıcılığında əsas yer tutub. Əsərləri üçün obrazların yığcamlığı və milli kolorit səciyyəvidir.
İçərişəhərin qala divarlarının yaxınlığında görkəmli satirik şair M.Ə.Sabirin heykəli (memar Ə.İsmayılov və Q.Əlizadə ilə birgə, 1958-ci il) Cəlal Qaryağdının ilk böyük işlərindən biridir.
C.Qaryağdının monumental-dekorativ heykəltaraşlıq əsərləri bədii ifadəliyi və dinamikliyi ilə diqqəti cəlb edir. Nəriman Nərimanovun heykəli (1972), Sovet İttifaqı Qəhrəmanı general Həzi Aslanovun abidəsi (1983, Lənkəran) Azərbaycan heykəltaraşlığının qiymətli nümunələri sırasına daxildir.
Bakıda vaxtilə Lenin (indiki Azadlıq) meydanında qoyulmuş V.İ.Leninin heykəllərini də C.Qaryağdı yaradıb. İdeologiya öz yerində. Amma həqiqətən də bu abidə çox möhtəşəm idi, bolşevik liderinə bütün SSRİ və sosialist ölkələrində ucaldılan ən gözəl abidələrdən biri hesab edilirdi.
Sənətkar həmçinin Qara Qarayevin, Fikrət Əmirovun, Bülbülün, Niyazinin, Cahangir Cahangirovun və başqalarının büstlərini yaradıb.
Əsərləri
- M. Əzizbəyov, P. A. Çaparidze və İ. T. Fioletovun büstləri (1937)
- Moskvada Ümumittifaq kənd təsərrüfatı sərgisinin Azərbaycan pavilyonu üçün kənd təsərrüfatı mövzusunda yaratdığı barelyeflər (1939)
- Samur-Dəvəçi kanalının kənarında qoyulmuş "Kolxozçu" fiquru (1939)
- Bakıda Nizami muzeyinin qərb fasadının lojasında M. P. Vaqifin heykəli (1939–1940)
- Sovet İttifaqı Qəhrəmanları A. Quliyevin büstü (1945) və İ. Məmmədovun barelyefi (1944)
- Görkəmli inqilabçı Bünyad Sərdarovun abidə - büstü (1946)
- Nizaminin "Xosrov və Şirin" poemasının motivləri əsasında "Fərhad Bisütun dağını yararkən" barelyefi (1947)
Mükafatları
- "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı
- "Azərbaycan SSR xalq rəssamı" fəxri adı
- "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
- "Şərəf nişanı" ordeni
Dahi heykəltaraş 1 yanvar 2001-ci ildə vəfat edib.
Allah rəhmət eləsin!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(02.06.2026)
