Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Vətən müharibəsi şəhidi Mayor Toğrul Məmməd oğlu Bərxudarov.

Həyatı və təhsili

Doğum tarixi: 30 iyun 1987-ci il.

Doğum yeri: Gəncə şəhərində anadan olub, uşaqlıq illəri və təhsili Yevlax rayonunun Yuxarı Qarxun kəndi ilə bağlı olub.

Hərbi təhsili: Erkən yaşlarından hərbçi olmağı hədəfləyən Toğrul, Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyi və daha sonra Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbini müvəffəqiyyətlə bitirib. Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzində Zabit İxtisas Kursunu uğurla başa vurub.

Ailə vəziyyəti: Ailəli idi, iki övladı yadigar qalıb.

Hərbi Xidməti

Zabit kimi xidmətə başladığı ilk dövrlərdən nizam-intizamı və peşəkarlığı ilə fərqlənib. Orduda motoatıcı bölüyün atəş dəstəyi taqımının komandiri vəzifəsindən motoatıcı taborun qərargah rəisi – tabor komandirinin müavini vəzifəsinə qədər yüksəlib. Göstərdiyi uğurlu xidmətlərə görə ona vaxtından əvvəl mayor hərbi rütbəsi verilib.

Vətən Müharibəsində İştirakı və Döyüş Yolu

Mayor Toğrul Bərxudarov 27 sentyabr 2020-ci ildə başlayan Vətən müharibəsinin ilk dəqiqələrindən etibarən tabeliyindəki taborun şəxsi heyəti ilə birlikdə irəli atılıb:

Döyüş meydanı: Əsasən Tərtər, Ağdərə, Talış kəndi və Suqovuşan qəsəbəsi istiqamətlərində idarə etdiyi taborla birgə düşmənin müdafiə xətlərinin yarılmasında fəal iştirak edib.

Şücaəti: Döyüşlər zamanı tabeliyindəki əsgərlərə şəxsi nümunə olub, hərbi hissə qarşısında qoyulmuş strateji tapşırıqları yüksək peşəkarlıqla icra edib.

Şəhadəti: 30 sentyabr 2020-ci ildə Suqovuşan istiqamətində gedən olduqca şiddətli döyüşlərdə döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən qəhrəmancasına şəhid olub. Nəşi Yevlax şəhərinin Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilib.

Təltifləri

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi və döyüş əməliyyatlarının idarə olunmasında göstərdiyi rəşadətə görə ölümündən sonra Prezident İlham Əliyevin sərəncamları ilə aşağıdakı orden və medallara layiq görülüb:

3-cü dərəcəli "Rəşadət" ordeni"Vətən uğrunda" medalı

"Hərbi xidmətlərə görə" medalı

Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.06.2026)

Murad Vəlixanov,

«Ədəbiyyat və İncəsənət» portalının İncəsənət şöbəsi

Dünya kinosunda quldarlıq mövzusuna həsr olunmuş yüzlərlə film çəkilsə də, rejissor Stiv Makkuinin təqdimatında işıq üzü görən «12 illik əsarət» dramı öz daxili gərginliyi, sənədli dürüstlüyü və insan psixologiyasının ən dərin qatlarına enməsi ilə tamamilə fərqlənir. Film, afroamerikalı Solomon Nortapın eyniadlı avtobioqrafik memarları əsasında ekranlaşdırılıb. Bu əsər sadəcə fiziki bir əsarətin deyil, insanın öz mənliyini, ruhunu və ümidini qorumaq uğrunda apardığı qanlı bir mübarizənin vizual salnaməsidir.

 Solomon Nortapın real həyat faciəsi və tarixi dürüstlük

Süjetin mərkəzində Nyu-Yorkda yaşayan, azad, təhsilli, istedadlı bir skripkaçı və ailə başçısı olan Solomon Nortapın faciəsi dayanır. 1841-ci ildə daha yaxşı iş vədləri ilə aldadılaraq Vaşinqtona gətirilən Solomon, burada quldarlar tərəfindən qaçırılır, sənədləri məhv edilir və ölkənin cənubuna — quldarlığın tüğyan etdiyi Luiziana ştatına satılır. Ssenari müəllifi Con Ridli tarixi sənədlərə və Solomonun öz xatirələrinə o qədər sadiq qalıb ki, film tamaşaçını heç bir bəzək vurulmadan birbaşa XIX əsrin qəddar reallıqları ilə üz-üzə qoyur.

Rejissor Stiv Makkui isə özünəməxsus vizual dili ilə hadisələri tələsdirmədən, uzun və kəsintisiz kadrlarla təqdim edir. Onun kamerasından heç bir qəddarlıq, heç bir göz yaşı qaçmır. Rejissor tamaşaçıya sadəcə bir hekayə danışmır, onu pambıq tarlalarındakı o dözülməz istinin, qorxunun və sükutun içinə salır.

 Obrazların mükəmməl ifası və aktyorların xarakterik toqquşması

Filmin bu dərəcədə böyük təsir gücünə malik olmasının əsas səbəblərindən biri aktyor heyətinin unikal oyunudur:

 Çivetel Ejiofor (Solomon Nortap): Aktyor, azad bir insandan köləyə çevrilən, lakin daxilindəki ləyaqəti heç vaxt itirməyən Solomon obrazını dahi bir ustalıqla canlandırıb. Onun baxışlarındakı acı, çarəsizlik və eyni zamanda yaşamaq eşqi filmin emosional nüvəsini təşkil edir.

Maykl Fassbender (Edvin Epps): Fassbender filmdə qəddar, psixoloji problemləri olan, daxili qorxularını və mənəvi zəifliyini kölələrə işgəncə verməklə ört-basdır etməyə çalışan quldar mülkiyyətçi obrazını dəhşətli bir reallıqla təqdim edir. Onun canlandırdığı obraz sistemin insanı necə canavarlaşırdığının sübutudur.

 Lupita Nionqo (Petsi): Aktrisa filmdəki gənc kölə qadın Petsi rolu ilə kinoda böyük debüt etdi və dərhal "Oskar" mükafatı qazandı. Petsinin yaşadığı fiziki və mənəvi sarsıntılar, filmin ən ağır və unudulmaz səhnələrini yaradır.

Bred Pitt (Bas): Filmdə kiçik, lakin həlledici rol oynayan Bred Pitt, quldarlığa qarşı çıxan, Solomonun azadlığa qovuşmasına yardım edən kanadalı dülgər obrazı ilə hekayəyə bir ümid işığı gətirir.

 Filmin fəlsəfi mənası və mənəvi yükü

"12 illik əsarət" filmi sadəcə keçmişdə qalmış bir tarixi bəla haqqında deyil. Bu film insanın azadlıq hissinin, mənəvi toxunulmazlığının nə qədər kövrək olduğunu göstərir. Solomon tarlada işləyərkən sadəcə sağ qalmağa çalışmır, o, "yaşamaq" istəyir. Çünki onun üçün sadəcə nəfəs almaq kifayət deyil, o, öz kimliyini qorumaq uğrunda döyüşür.

Filmdəki musiqi tərtibatı, xüsusən də dahi bəstəkar Hans Zimmerin bəstələdiyi hüznlü və ritmik kompozisiyalar əsarətin o sonsuz, təkrarlanan monotonluğunu və çəkilməz ağırlığını tamaşaçının ruhuna diktə edir. Kölələrin tarlada oxuduqları xor nəğmələri isə azadlığa olan bəşəri həsrətin ən ali ifadəsidir.

 Zamanın fövqündə dayanan kinematofrafiya şedevri

Stiv Makkuinin bu ekran əsəri kinonun sadəcə bir əyləncə vasitəsi olmadığını, eyni zamanda bəşəriyyətin yaddaşını təzələyən, insanlığı öz səhvləri ilə üzləşdirən güclü bir sənət silahı olduğunu sübut edir. Film, dramatik strukturu, dərindən işlənmiş xarakterləri və rejissor fəlsəfəsi ilə unudulmaz bir vizual təcrübədir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.06.2026)

29 iyun 2026-cı il tarixində Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti, professor Aktotı Raimkulova Heydər Əliyev Mərkəzində Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyinə həsr olunmuş “Türk Dünyası Həftəsi”nin açılış mərasimində iştirak edib.

Həftə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin “Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında” 22 oktyabr 2025-ci il tarixli Sərəncamına uyğun olaraq təşkil olunub. Eyni zamanda, 7 oktyabr 2025-ci il tarixində Azərbaycanın Qəbələ şəhərində keçirilmiş Türk Dövlətləri Təşkilatının Dövlət Başçıları Şurasının XII Zirvə görüşündə Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illik yubileyinə həsr olunan tədbirlər silsiləsinin keçirilməsi Türk dövlət başçılarının yekdil qərarı ilə dəstəklənmişdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Fonddan verilən məlumata görə, təntənəli açılış mərasimində Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkiyə və Özbəkistan dövlət başçılarının Türkoloji Qurultayın 100 illiyinə həsr olunmuş “Türk Dünyası Həftəsi”nin iştirakçılarına ünvanladıqları müraciətlər səsləndirilib.

Açılışda həmçinin, Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət naziri Adil Kərimli, Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) Baş katibi Kubanıçbek Ömüralıyev, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclis sədrinin müavini, akademik Rafael Hüseynov çıxış edərək, Birinci Türkoloji Qurultayın türk dünyasının elmi və mədəni inteqrasiyasındakı tarixi roluna toxunublar.

Daha sonra tədbir bədii hissə ilə davam edib.

İyulun 3-dək davam edəcək “Türk Dünyası Həftəsi” Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası (AMEA), Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin birgə təşkilatçılığı, Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu, TDT, TÜRKSOY, Bakı Dövlət Universiteti, Türk Akademiyasının tərəfdaşlığı ilə keçirilir.

Bununla yanaşı, Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu Türk Dünyası Həftəsi çərçivəsində bir sıra mühüm elmi və mədəni tədbirlərin təşkilatçısı və tərəfdaşı qismində çıxış edəcək.

30 iyun tarixində Fond tərəfindən Azərbaycan, qazax, rus dillərində nəşr edilmiş,  “Birinci Türkoloji Qurultay” kitabının təqdimatı keçiriləcək. İyulun 2-də  Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin birgə təşkilatçılığı ilə “Bakı, 1926: Dil, Fikir, Birlik” sərgisinin açılışı baş tutacaq. Həmin gün Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Mərkəzi Elmi Kitabxanasında Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının birgə təşkilatçılığı ilə “Ortaq türk keçmişindən ortaq türk gələcəyinə” mövzusunda VIII Beynəlxalq Elmi Simpoziumun açılış mərasimi keçiriləcək.

Bu tədbirlər Fondun ortaq türk elmi irsinin tədqiqi, təbliği və gələcək nəsillərə çatdırılması, həmçinin türk dünyasında elmi və mədəni əməkdaşlığın daha da möhkəmləndirilməsi istiqamətində həyata keçirdiyi ardıcıl fəaliyyətin növbəti təzahürü olacaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.06.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bu gün tamam ayrı, tam başqayam mən,

Bir kəsək dalında, qum kölgəsində

Gizlənə bilən bir qarışqayam mən!

Qurdların, quşların dişi dibində,

Neçə böyüklərin cibi dibində

Gizlənib dən payım, hər qıxmıq payım.

Bu gün tamam ayrı, tam başqayam mən,

Çiynində özündən nə qədər ağır

Böyük yük gəzdirən qarışqayam mən.

Nə olsun ağırdır dünyanın yükü?

Özləri özümdən heç seçilməyən,

Hər an harayıma yüyürüb gələn

Qarışqa dostlarım, qardaşlarım var,

Başqa sirdaşlarım, yoldaşlarım var!

Çəkib apardığım yükün siqləti

Sanmayın haçansa məni əzəcək, -

Dünya arpa dəni, qarabaşaq tək,

yerimi tutmağa həmişə hazır

Dostların çiynində yenə gəzəcək...

Çingiz Əlioğlu 1944-cü il iyunun 29-da Füzuli şəhərində anadan olub. Burada B.Sərdarov adına orta məktəbi bitirdikdən sonra M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun istehsalat proseslərinin avtomatlaşdırılması və texnologiyası fakültəsində təhsil alıb. Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının ilk qurucularından və VHP Ali Məclisinin (Ali Şurasının) ilk üzvlərindən biri olub.

Bədii yaradıcılığa "Gənc qələmlər" (1967) toplusunda çıxan "Xatirələr" şerilə başlayıb. Elə o vaxtdan da fəal ədəbi yaradıcılıqla məşğul olub, dövri mətbuatda şeir, hekayə, ədəbi-bədii tərcümələr və publisistik məqalələrlə müntəzəm çıxış edib. Əmək fəaliyyətinə "Gənclik" nəşriyyatında redaktor kimi başlayıb.

Orada böyük redaktor (1977-1988), redaksiya müdiri (1988-1991), Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında baş redaktor (1991-1992), Azərbaycan Respublikası Mətbuat və İnformasiya Nazirliyində nəşriyyatlar idarəsinin rəisi vəzifəsində çalışıb. Əsərləri keçmiş SSRİ və bir çox Avropa xalqlarının dillərinə tərcümə olunub. Azərbaycan Yazıçılar İttifaqında gənclərlə iş üzrə komissiyanın üzvüdür. Beynəlxalq "Kalevala" cəmiyyətinin üzvüdür.

Gənc şairlərin Ümumittifaq poeziya festivallarında (IV, V, VI) gənc yazıçıların yeddinci Ümumittifaq müşavirəsində və birinci Ümumittifaq toplanışında, Şuşenskoyedə keçirilən yazıçı və tənqidçilərin Ümmuittifaq nəzəri konfranslarında, Krasnoyarsk diyarında, İvanovo-Frankovsk vilayətlərində, Latviya SSR-də keçirilən Sovet ədəbiyyatı günlərində, bir neçə dəfə Moskvada keçirilən Azərbaycan şeiri günlərində, Riqada və Vilnüsdə keçirilən latış, Tilva tərcüməçilərinin beynəlxalq müşavirəsində iştirak edib.

Əsərləri

1.Nikbinlik

2.Vağzallar...Yollar...

3.Soraqlar sevgi məni

4.Ömür ağacı

5.Alnından ay doğan adam

6.Günəşli dayanacaqlar

7.Görüşdən ayrılığa

8.Tanrını tanı (şeirlər və lirik poemalar)

Tərcümələri

(ruscadan)

1.İ.Şklyarevski. Quş kölgəsi (povest)

2.L.T.Tatyaniçeva. Bir budaq şimşək (Xəlil Rza ilə birgə)

3.R.Babloyan. İzsiz bahar (povest və hekayələr)

4.Ayven Soutoll. Bəs sabah necə?

Mükafatları:

"Fransisk Skorina" medalı (Belarus)

Ümumittifaq poeziya müsabiqəsinin üç qalibindən biri kimi "Yunost" jurnalının "Yaşıl yarpaq" mükafatına, Azərbaycan LKGİ MK-nın və Ukrayna KP İvanovo-Frankovsk vilayət komitəsinin fəxri fərmanlarına layiq görülmüşdür. Finlandiya Respublikası Maarif Nazirliyinin təqaüdçüsü (1990).

Azərbaycan ədəbiyyatı və mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə 1991-ci ildə Azərbaycanın Əməkdar mədəniyyət işçisi və 2005-ci ildə Azərbaycanın Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adlarına layiq görülüb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.06.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Poetik qiraət” runrikasında çoxdan idi ki görüşmürdük. Yenidən sizin görüşünüzə daimi müəllifimiz, Cəlilabadda yaşayıb yaradan ustad şair Əlizadə Nurinin “Hər il bu ömürdən bir " ağac" sınır...” şeiri ilə gəlmişik. Ömrün vəfasiz olması, günlərin sürətlə bizi qocalığa, oradan da ölümə sürükləməsinə hərə bir cür bənzətmə deyib. Birini də Əlizadə Nuri deyib. Və məncə, elə ən yaxşısını deyib...

Hər il ömrümüzdən bir " ağac" sınır-

Bir də görəcəyik, bu "meşə" yoxdu...

ƏLİZADƏ NURİ,

HƏR İL ÖMRÜMÜZDƏN BİR “AĞAC” SINIR...

Bu gün qan gölüdü... dünən su vardı,

O " suçu" kim idi, qəmi suvardı?

Ürək dediyin də çatlayan nardı-

Daha o gördüyün gülöyşə yoxdu.

Bizim sirrimizi gilənar bilir...

Hər cana dəyməyi güllə ar bilir.

...Özgə kölgəsini gül də ar bilib-

Bu kolun dibində bənövşə yoxdu.

Biri tox yıxılır, biri ac sınır,

Neçə papaq düşür, neçə tac sınır.

Hər il ömrümüzdən bir " ağac" sınır-

Bir də görəcəyik, bu "meşə" yoxdu...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.06.2026)

​Nərgiz Mustafayeva, Gəncə

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Xalq təqviminə görə, iyun ayı təbiətin həyatında rəsmi bir dönüm nöqtəsidir. Ayın ortalarından sonrakı günlərə qədər davam edən o şehli, sərin və güllü-çiçəkli Güləyaz dövrü yavaş-yavaş yerini yayın ən kəskin, od-alovlu mərhələsinə təslim edir.

​

Xalq təqviminin və etimoloji qaynaqların göstəricilərinə əsasən, iyunun 25-dən etibarən təbiət yayın ən qızmar çağını ifadə edən Yay çilləsinə qədəm qoyur. Avqustun 5-nə qədər davam edən bu ən isti dövr el arasında həm də “Qora bişirən” kimi tanınır.

​“Qora” - üzümün və digər meyvələrin hələ yetişməmiş, turş və kal vaxtıdır. İlk baxışda insanı yoran bu qızmar hava, əslində bağların və bostanların xilaskarıdır. İnanca görə, məhz iyunun sonundan başlayan bu bürkülü istilər kal meyvələrin içinə daxil olaraq onları bişirir, turş qoranı şirin şirəyə və bərəkətli məhsula çevirir. Bu isti olmasa, təbiətin bəhrəsi yarımçıq qalar.

​Bölgələrimizdə, xüsusən də aran yerlərində iyun ayı həm də “Oraq ayı” adlanır. Bu ay Qarayazda əkilən ümidlərin, Güləyazda bəslənən zəhmətin bəhrəsini toplamaq vaxtıdır. Saralmış buğda və arpa zəmilərində biçinin ən qızğın çağı məhz iyunun son günlərinə - yay çilləsinin başladığı ərəfəyə təsadüf edir. Kəndlinin alnından tökülən hər damla tər payızın və qışın ruzi tədarükünə çevrilir.

Aranda yay çilləsinin istiləri can yandırarkən, Güləyazda dağlara doğru başlayan yaylaq köçü iyun ayında artıq tam başa çatır. Elat tayfaları, çobanlar və arıçılar dağların ən uca, sərin nöqtələrində məskən salırlar. Dağ kəklikotusu və təzə otlarla bəslənən heyvanların südündən məşhur “yaylaq pendiri” və qış üçün saxlanacaq “motal pendiri”nin ilk mayası məhz bu ayda, yay çilləsi girməzdən öncə qoyulur.

​İyun ayı – təbiətin uşaqlıq və gənclik dövrünün bitib, tam yetkinləşdiyi aydır. Güləyazın zərif təbəssümündən sonra gələn bu Yay çilləsi istisi bizə öyrədir ki, real bərəkətə və şirin bəhrəyə qovuşmaq üçün mütləq odun, istinin sınağından keçmək lazımdır. Babalarımızın yaddaşında iyun - zəhmətin bərəkətlə, qorun canla qovuşduğu ən həlledici fəsil keçididir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.06.2026)

Rəqsanə Babayeva,

”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Bir cəmiyyətin inkişaf səviyyəsi haqqında fikir formalaşdırmaq üçün bəzən böyük statistik göstəricilərə ehtiyac olmur. İnsanların nə oxuduğuna, necə düşündüyünə və informasiya ilə hansı münasibət qurduğuna baxmaq kifayətdir. Çünki tarix göstərir ki, kitablarla əlaqəsini zəiflədən cəmiyyətlər zamanla düşüncə dərinliyini də itirməyə başlayır.

Oxumaq insan fəaliyyətinin ən adi vərdişlərindən biri kimi görünə bilər. Halbuki bu proses insan beyninin formalaşmasında, təfəkkürün inkişafında və dünyagörüşünün genişlənməsində həlledici rol oynayır. Kitab insanı yalnız məlumatlandırmır. O, insanı düşünməyə, müqayisə etməyə, şübhə etməyə və nəticə çıxarmağa öyrədir. Başqa sözlə, oxumaq sadəcə bilik əldə etmək deyil, düşünmə mexanizmini inkişaf etdirməkdir.

Tarixə nəzər saldıqda aydın görünür ki, böyük intellektual yüksəliş dövrlərinin mərkəzində həmişə kitab dayanıb. İstər qədim kitabxanalar, istər universitetlər, istərsə də elmi inqilablar insanın yazılı düşüncə ilə qurduğu münasibətin nəticəsi olub. Məsələn,  dövründə Avropada baş verən böyük dəyişikliklərin əsasında antik mətnlərin yenidən oxunması və biliyin cəmiyyət daxilində yayılması dayanırdı.

Kitab oxumağın insan üzərində yaratdığı ən mühüm təsirlərdən biri diqqət qabiliyyətini formalaşdırmasıdır. İnsan bir roman oxuyarkən hadisələri izləyir, xarakterləri analiz edir, mətnin alt qatındakı mənaları anlamağa çalışır. Beyin bu proses zamanı fasiləsiz olaraq analiz aparır. Oxucu yalnız məlumat qəbul etmir, eyni zamanda daxili düşüncə sistemi qurur.

Müasir dövr isə bu münasibəti dəyişməyə başlayıb. İnformasiyanın sürətlənməsi insanın diqqət vərdişlərini tamamilə fərqli istiqamətə yönəldib.  və TikTok,  və YouTube kimi platformalar insanı qısa, sürətli və ani istehlak olunan informasiyaya alışdırıb. Bir neçə saniyə içində dəyişən görüntülər beynin yeni ritmini formalaşdırır. İnsan getdikcə uzun müddət diqqət toplamaq vərdişini itirməyə başlayır.

Burada problem texnologiyanın özü deyil. Problem insanın düşüncə ilə münasibətinin dəyişməsidir. Kitab oxuyan insan mətnlə dialoq qurur. O, müəllifin fikrini təhlil edir, razılaşır, etiraz edir, alternativ düşünür. Rəqəmsal məzmun isə çox vaxt insana bu imkanı vermir. İnformasiya sürətlə gəlir və eyni sürətlə də unudulur.

Fransız filosofu  yazırdı ki, oxumağı bacaran, lakin oxumayan insanla oxumağı bacarmayan insan arasında böyük fərq yoxdur. Bu fikir əsrlər keçməsinə baxmayaraq bu gün də aktuallığını qoruyur. Çünki müasir dövrdə informasiya bolluğu içində yaşasaq da, dərin biliklə münasibət zəifləməyə başlayıb.

Oxumaq insanın söz ehtiyatını zənginləşdirir. Düşüncənin keyfiyyəti isə çox zaman insanın ifadə imkanlarından asılı olur. İnsan nə qədər çox söz bilirsə, bir o qədər də dəqiq düşünür. Dil kasadlaşdıqca fikir də sadələşir. Bu səbəbdən kitabdan uzaqlaşan cəmiyyət zamanla öz ifadə imkanlarını da məhdudlaşdırır.

Ədəbiyyatın başqa mühüm tərəfi empatiya yaratmaq qabiliyyətidir. İnsan bir roman oxuyarkən öz həyatından tamamilə fərqli həyatları yaşayır. Müxtəlif xarakterlərin hisslərini anlayır, fərqli talelərlə tanış olur. Bu proses insanı daha həssas və anlayışlı edir.

Amerikalı yazıçı  məşhur  romanında kitabların olmadığı bir gələcəyi təsvir etmişdi. Orada insanlar məlumatlı görünürdülər, lakin düşünmə qabiliyyətini itirmişdilər. Bradbury göstərirdi ki, kitabların yoxluğu sadəcə mədəni problem deyil; bu, insan şüurunun dəyişməsi deməkdir.

Bu gün bir çox insan kitab oxumağa vaxt tapmadığını deyir. Əslində məsələ vaxt çatışmazlığı deyil. İnsan həmişə prioritetlərinə zaman ayırır. Problem ondan ibarətdir ki, sürətli informasiya insan beynini rahat istehlaka alışdırıb. Kitab isə zəhmət tələb edir. Diqqət tələb edir. Səbir tələb edir.

Oxumaq insanın daxili azadlığı ilə də bağlıdır. Düşünən insan hadisələri olduğu kimi qəbul etmir. O, soruşur, araşdırır və nəticə çıxarır. Oxumayan insan isə çox vaxt hazır fikirlərin içində yaşayır. Onun dünya ilə münasibəti başqalarının təqdim etdiyi çərçivə daxilində formalaşır.

Bir cəmiyyət kitabdan uzaqlaşdıqda ilk baxışda böyük dəyişiklik görünmür. Küçələr eyni qalır, həyat davam edir, texnologiya inkişaf edir. Ancaq görünməyən bir proses başlayır. Düşüncə səthiləşir. Analiz qabiliyyəti zəifləyir. İnsanlar getdikcə daha az sual verməyə başlayır.

Kitablar sadəcə kağız üzərində yazılmış mətnlər deyil.

Onlar insan düşüncəsinin yaddaşıdır.

Cəmiyyət oxumağı dayandırdıqda isə itirilən ilk şey məlumat deyil.

İtirilən şey düşünmək vərdişidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.06.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Demişəm, deyirəm, deyəcəyəm də- Əsəd Cahangir itib batası oğullardan deyil. Onu tanıyan insanların sonuncu nəfəri dünyadan köçənədək yaşayacaq. Sonrasını isə Allah bilir. Amma savadlıdır, ağıllıdır, natiqdir, istedadlıdır, qaynar və adama yovuşandır. Bir dəfə “Microsoft”un “Word” mətn redaktorunda onun eynən özünün surəti görünən portretini çəkmişəm. Daha bir portret yaratmağa rənglərim tükənib. Bu dəfə ağın üzərində qara rənglə karikaturasını yaradacam. Adını da qoyuram- dostluq şarjı.

Başladıq!..

Həddindən artıq emosional və həssas təbiəti var. Necə deyərlər, vasvasıdır. Tez inciyən, pisliyi unutmayan adamdır. Keçmişə çox bağlıdır. Çətinliklərdən qaçmaq üçün bəzən qeybə çəkilir. Xırda bir tənqid və ya səhv başa düşülən hən hansı bir söz onu dərindən yaralaya bilər. Onun daxili dünyası fırtınalı hava kimidir, bir neçə saat ərzində çox şən ikən anidən qapalı və bədbin hala düşməyi də var. Keçmişdə yaşadığı hadisələri, xüsusilə də incidiyi məqamları unuda bilməmək və onları daim təhlil etmək onun bəd xüsusiyyətlərindəndir. Problemlə üzləşdikdə və ya narahat olduğu zaman hisslərini birbaşa ifadə etmək əvəzinə, ünsiyyətdən qaçaraq öz aləminə qapanır. Sevdiklərinə həddindən artıq bağlıdır və bu bağlılıq bəzən onu qısqanc vəziyyətə salır. Bəzən də aşırı nəzarətçi edir. Müdafiə mexanizmi olaraq, istədiyini əldə etmək üçün bəzən günahkarlıq hissi yaratmaq kimi üsula da əl ata bilir...

...Həftənin 6-cı günü dünyaya gələnlər astroloji və ənənəvi inanclara görə, Saturn planeti tərəfindən idarə olunurlar. Bu səbəbdən də həmin gün doğulanlar nizam-intizamlı, məsuliyyətli və zəhmətkeş olsalar da, bəzi mənfi xüsusiyyətlərə də sahibdirlər. Onlar hisslərini ifadə etməkdə çətinlik çəkirlər. Başqalarına açılmaq və güvənmək onlar üçün çox vaxt tələb edir. Həm özlərinə, həm də ətraflarındakı insanlara qarşı ifrat dərəcədə tələbkar və tənqidi ola bilirlər. Həyata bəzən bir az bədbin baxır, narahatlıq və qorxu kimi hisslərə qapılırlar. İstədikləri bir şeyi əldə etmək üçün divara baş vuracaq qədər inadkar və israrlıdırlar. Ətrafdakılara şübhə ilə yanaşaraq məsələləri çox dərindən təhlil edir, narahatlıq yaradırlar. O da 1966-cı ilin iyun ayının 25-i, həftənin 6-cı günü anadan olub. Həftənin 6-cı günü doğulanlara nə xasdırsa onda da var...

Nə isə, bu da Əsəd Cahangirə 60 illik yubileyi münasibətilə məndən dostluq şarjı- yəni karikaturanın bir növü. Görüm, bəyəniləcəkmi?

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.06.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

Salam, "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının dəyərli izləyiciləri. Poeziya ruha qidadır.Ruhun pıçıltılarıdır. "Sevdiyin şeiri gəl mənə söylə" rubrikamızın qonaqları bu pıçıltıları bizimlə bölüşür, bizə əmanət edir.

Bu gün də öz ruhunun pıçıltılarını bizimlə bölüşən AMEA-nın Şəki Regional Elmi Mərkəzinin "Ədəbi-mədəni mühit və folklor" şöbəsinin elmi işçisi, şair Tural Adışirinə "Sevdiyin şeiri gəl mənə söylə" deyirik.

-Salam, hörmətli Ülviyyə xanım!

Məni də bu gözəl rubrikaya dəvət etdiyiniz üçün sizə böyük təşəkkür edirəm. Mənim sevdiyim şeir unudulmaz Xalq şairimiz Musa Yaqubun “Öyrətmə özünə, öyrətmə məni” şeiridir.

Deyərdim ki, həyat bəzən bizi heç gözləmədiyimiz anlarda, heç təsəvvür etmədiyimiz insanlarla qarşılaşdırır. Elə bir qarşılaşma ki, o vaxta qədər dolanmadığın cığırlar, tanımadığın simalar birdən-birə ömrünün mərkəzinə çevrilir. Xalq şairi Musa Yaqubun "Öyrətmə özünə, öyrətmə məni" şeiri məhz bu qəfil doğan "şirinliyin" arxasınca gələ biləcək o böyük ayrılıq qorxusunun, insan qəlbindəki fəryadın poetik ifadəsidir.

Bu şeirə sadəcə bir sevgi etirafı kimi yanaşmıram, bu, sevginin gətirəcəyi ayrılıq ağrısını öncədən hiss edən, lakin duyğularına da sahib çıxa bilməyən kövrək bir aşiqin daxili monoloqu kimi baxıram.

Şeirin əsas qayəsi "öyrəşmək" məfhumu üzərində qurulub. Şair bizə göstərir ki, sevmək asandır, alışmaq tez baş verir, lakin "sönmək", o sevgidən dönmək müşkül məsələdir. Əllərin, gözlərin, üzlərin bir-birinə öyrəşməsi sonradan böyük bir boşluq və "hicran qoxulu" göynərtilər vəd edir. Şair sanki taleyə və qarşısındakına yalvarır: "Əgər bu yolun sonu qırılacaqsa, məni bu fəlakətə sürükləmə."

"Bu şirinim acı olacaq isə,

Bir qismət çiçəyim solacaq isə,

Öyrətmə özünə, öyrətmə məni."

Şeirin son misralarında lirik qəhrəmanın qəlbindəki keçmiş "sınıqlar" və "hicranın köz basmış yanıqları" boylanır. Bu, onun ilk dəfə incimədiyini, dərdlərinin onu harada olsa tapacağını bilən təcrübəli, lakin hələ də sevgiyə ümid edən yaralı qəlbinin səsidir.

Bu şeiri rubrika üçün seçməyimin səbəbi onun hər birimizin həyatında ən azı bir dəfə yaşadığı o tərəddüd anını – sevməklə itirmək qorxusu arasındakı o incə xətti mükəmməl şəkildə təsvir etməsidir. Musa Yaqub şeirdə sözlərlə rəsm çəkir; elə bir rəsm ki, orada həm bahar təravəti var, həm də payızın ayrılıq xəzanı. Bu misralar oxucunu öz hissləri ilə üz-üzə qoyur, keçmişi və bu günü eyni anda yaşadır.

Son olaraq qeyd edim ki, şeirdə "Mənim dərdlərimin ayaqları var" misrası məni hədsiz sirkəliyir. Bu misranı Azərbaycan poeziyasının ən orijinal və vizual cəhətdən ən güclü metaforalarından biri hesab edirəm. Musa Yaqub demək istəyir ki, hara qaçırsansa qaç, keçmişin travmaları və gələcəyin ayrılıq ağrısı addım-addım gəlib səni tapacaq. Qaçılmazlığın ən ağrılı vizual fəryadıdır bu misra.

Musa Yaqub

ÖYRƏTMƏ ÖZÜNƏ, ÖYRƏTMƏ MƏNİ

Taleyin qisməti rast saldı bizi…

Yolumuz hardasa qırılacaqsa,

İtirəcəyiksə bir-birimizi,

Xatirəm yadında qalmayacaqsa.

Bu əllər mənimki olmayacaqsa,

Bu tellər mənimki olmayacaqsa

Sən allah, özünə öyrətmə məni,

Hicran qoxusuyla göynətmə məni...

Əlimi saçına öyrətmə belə,

Gözümü gözünə öyrətmə belə;

Üzümü üzünə öyrətmə belə...

Mən bir az baharlı budaq kimiyəm,

Bir az da sadəlövh uşaq kimiyəm.

Bala anasına qovuşan kimi,

Leylək yuvasına yovuşan kimi,

Arı gül-çiçəyə uyuşan kimi,

Eh, mən də adama tez yovuşanam,

Sevgi atəşində tez alışanam,

Amma ki, sönməyim çox çətin olur –

Sevgidən dönməyim çox çətin olur,

Öyrətmə özünə, öyrətmə məni.

Bəlkə gözləmirdik bu xoş görüşü,

Yaman qəribədir dünyanın işi;

Heç vaxt yollarında dayanmadığın,

Heç həndəvərində dolanmadığın

Gəlib birdən sənə nə şirin olur!

Ömrünün içində ömür doğulur.

Bu şirinim acı olacaq isə,

Bir qismət çiçəyim solacaq isə,

Öyrətmə özünə, öyrətmə məni.

Könlümdə yerin var, qopmaz yerindən,

Bir əkiz ləçəyi, haça budağı

Ayırmaq olmursa biri-birindən,

Məni də ayırmaq çətindir axı.

Öyrətmə özünə, öyrətmə məni;

Yox buna təqatim, yox buna tabım

Əlimi əlindən üzmək əzabım,

Sonra bu əzaba dözmək əzabım…

Yoxsa da, könlümün sınıqları var,

Hicranın köz basmış yanıqları var -

Mənim dərdlərimin ayaqları var -

Harda olsa gəlib tapacaq məni,

Yaxıb yandıracaq bu ocaq məni.

Gəl məni özünə öyrətmə belə,

Əlimi əlinə öyrətmə belə,

Gözümü gözünə öyrətmə belə…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.06.2026)