Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Doğum günləri 2 sentyabra təsadüf edənlərdən danışırıq, içlərində əlbəttə ki, rəssamlar da vardır. Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi Əyyub Hüseynovdan danışacam.

 

Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü Əyyub Hüseynov 2 sentyabr 1916-cı ildə Xok kəndində anadan olub. İlk ixtisas təhsilini 1930–1935-ci illərdə Bakıda fəaliyyət göstərən Azərbaycan Rəssamlıq Texnikumunda alıb. 1935–1941-ci illərdə Tiflis Rəssamlıq Akademiyasında təhsil alıb. Ali təhsilini bitirdikdən sonra o, Naxçıvana qayıdaraq bir müddət Naxçıvan Dövlət Dram Teatrında quruluşçu rəssam işləyib.

1948-ci ildə Naxçıvandan Bakıya köçüb. Burada bir vaxtlar təhsil aldığı Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində dərs deməklə yanaşı, müstəqil yaradıcılıqla məşğul olub. Belə ki, 1948-ci ildən ömrünün sonunadək burada dərs deyən Əyyub Hüseynov 1956–1965-ci illərdə məktəbin direktoru vəzifəsində çalışıb.

1949-cu ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü olub, uzun müddət ittifaqın partiya komitəsinin sədri seçilib. Üç çağırışda rayon deputatı olub. Uzun illər Azərbaycan Rəssamlıq Fondunun nəzdində bədii şuranın üzvü və sədri də olub.

Əsərləri Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi, Azərbaycan Respublikasının Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivi, Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyası, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının fondunda, şəxsi kolleksiyalar və özünün emalatxanasında saxlanılır.

Əyyub Hüseynovun yaradıcılığı əsasən üç dövrə bölünür. Birinci dövr 1930–1950-ci illəri əhatə edir. Bu dövr onun sənət fəaliyyətinə başladığı erkən dövr kimi qiymətləndirilir. İkinci dövr yaradıcılığının məhsuldar dövrü olan 1960–1980-ci illərdir. 1980–1990-ci illər isə üçüncü dövrdür ki, artıq bu dövr yaradıcılığının yetkin dövrü kimi qiymətləndirilir.

Naxçıvan Dövlət Dram Teatrında çalışdığı dövrdə o, tanınan rəssam Şamil Qazıyevlə bir çox tamaşaların bədii tərtibatını və geyim eskizlərini hazırlayıb. Bu dövrdə rəssam Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin "Pəri-cadu", Səməd Vurğunun "Fərhad və Şirin", Osman Sarıvəllinin "Babək", Abdulla Şaiqin "Vətən", Nağı Nağıyevin "Polad", Əbülfəz Abbasquliyevin "Günəş doğur" və s. pyeslərə bədii tərtibat verib və geyim eskizləri çəkib.

"Əməkdə fərqlənməyə görə" medalına layiq görülüb.

Əyyub Hüseynov 17 aprel 1998-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən 2006 və 2016-cı illərdə rəssamın 90 və 100 illik yubileylərinə həsr olunan sərgilər təşkil olunub. 2018-ci ildə Nizami Kino Mərkəzində Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişi ilə Əyyub Hüseynovun həyat və yaradıcılığına həsr olunan "Avtoportret" sənədli filminin təqdimatı keçirilib.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.09.2026)

 

 

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

 

Təqdimatımız bu dəfə də Güney Azərbaycana köklənibdir.

Behruz Sədiq — şair və tərcüməçidir. 1970-ci ildə Dəşt-i Muğanda anadan olub.

Farsca 10 şeir kitabının müəllifir.

“Bağçey klmat baldar” (Qanadlı sozlər bağçası)

 “Dar dusti derəxt tənha” (Yalqız ağac dosluğunda)

“Zəxməm ra gəndum mi bəndıd” (Yaramı buğdə bağlayır)

“Biyayid be xaneyi xurşid berəvim” (Gəlin gedək günəşgilə)

 “Sibi ke əz divar həmsaye avizan əst” (Qonşu duvarından aslanan alma)

“Həsteyi zərdalu” (Ərik dənəsi)

“Qəlb roşənayi” (İşiğın ürəyi)

“Seda can əst” (Səs candır)

“Kuşehayi ğrq şude dər əşk” (Göz yaşında boğulan kuşələr)

“Se salunim ba nazim hekmət” (Tərcümə, Orhan Kamal, üç il yarim Nazim Hikmətlə)

Oxucularima şairin 3 şeirini təqdim edirəm. Qeyd edim ki, şeirlərin orfoqrafiyasına toxunulmayıbdır.

 

GÖYDƏN DÜŞMƏYƏN 3 ALMA

 

Quşlara dən səpirəm,

Cük-cük səsi ucalır

Atam işə getməyir,

Anam yersiz qocalır.

 

Hamı deyir uşaqsan,

Yaxın durma ağrıya.

Sevinmirəm doslarım,

Bu qaranlıq çağrıya.

 

Döyülür qapı birdən,

Qonşumuzun oğludu.

Don vurubdu umudu,

Görən xəbər doğrumu?

 

Göydən düşmür üç alma,

Nə açymış bu nağıl.

Mən küçə doslarıma,

Top oynayırdım mağıl....

 

 

YOL GEDİRİK TƏBRİZƏ

 

Kölgəmlə mən

Dizi-dizi

Sürünürük

Təbrizi.

Öləzin bir axşamın qatı qaranlığında.

 

Ürak atışmalarımız

Qonşumuz üstə çokən

O yxıx duvar.

 

Adım qan,

Addımım qan,

Yarasa yuvalamış yaralarımda.

“Günəş” çayxanasına dönürük.

Könlümüzdə doluxsanmış.

Yağmaz bulud.

Heybəmizdə pöhrələnən srom.

İynə,

Yol gedirik,

Bu dügündən

O dügünə!

Qara sevda yeriyir iliklərimə.

Tabriz qoynumda öləzin şam.

Axxxxx...

Lənətə gələsən

Lənətə

Yaşam!

 

 

DUMANDA KARVAN KEÇİRDİ

 

Dumanda karvan,

Don vurmuşdu

Oturmuşdu.

Palçıx duvar kölgəsində,

Həyatın qan yaralı kölgəsində.

Düşünürdü,

Üşüyürdü,

Həm çarıqsız,

Həm çarəsiz,

Müştüyün deşigindən,

Dumanda karvan keçirdi.

Şehli gözlə boylanırdı.

O

Yanırdı.

Paprızının əvəzində.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.09.2026)

 

Əntiqə Səməndər-Kərimzadə, 

Şəfa Vəli.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Şuşa... Dörd hərfin, iki hecanın hər dilimizə gələndə bizi duyğuların ənginliyinə atacağını, bəlkə, təsəvvürə belə gətirməzdik, hərfləri, sözləri təzə-təzə tanımağa başlayarkən...

 

“Sevirsənsə,

Yağışı çətirsiz sev,

Çiçəkləri ətirsiz...”-deyir Vasif Zöhraboğlu... Əsl sevgi budur!

Biz Şuşanı doğmalığının istisiylə də sevdik, həsrətinin sazağıyla da... Vüsalı ona görə ömrə sığmayan duyğular yaratdı!  Haqq aşiqi sevdasıdı Azərbaycan xalqının ürəyindəki Şuşa sevdası!

Bu gün oxuculara təqdim olunan 2 şeirin müəllifi Şuşada dünyaya göz açıb... 1951-ci ildə dünyayla salamlaşan Əliyeva İlduzə Məhəmməd qızı  doğma şəhərindəki M.Əzizbəyov adına Pedaqoji  Texnikumu fərqlənmə diplomu ilə bitirib (1969-1971).

İlduzə Əliyeva 1971-ci ildə  Mədəniyyət şöbəsində metodist işləyib.  1972-ci ildən Şuşa  1 №-li uşaq bağçasının məktəbəqədər hazırlıq qrupunda   müəllim olub.

1992-ci ildən 2016-cı ilədək  Mingəçevir şəhərində yerləşən 20 saylı Şuşa məktəbində  müəllim işləyib.

Gənclik illərindən şeirlər yazmağa başlayıb. Dövri mətbuatda yaradıcılıq nümunələri ilə çıxış edib.

“Şuşasız divanəyəm”, “Yurdumun bir qayası olaydım” və “Vətən sevdalıyam” adlı kitabların müəllifidir.  Hazırda təqaüdçüdür.  Üç övladı var.

Şuşasız keçirdiyi illərdə qələmə aldığı şeirlərlə həm öz könlünü ovutmağa çalışıb, həm də oxucularının... Hərdən də, şeirlərini uçan durnalara pıçıldayıb, qanad səslərinə hopdurub Şuşaya aparsınlar deyə... İndi-Şuşanın möhtəşəm vüsalının anbaan təzələnən duyğularının könüloxşayan sədaları altında belə, İlduzə xanım həsrətli şeirlərini təkrarlamaqdan yorulmur. “Həsrəti unudan vüsalın qədrini bilməz!”-deyir...

 

 

ŞUŞA GÖZƏLDİR

Zirvədə qartalı, düzdə  maralı,
Göldə ördəkləri, qazı gözəldir.
Payızı bir başqa, qışı bir başqa,
Yayına qurbanam, yazı gözəldir.

 

Yağışdan sonrakı açıq səmanın,
Qövsü-qüzehlisi, nazı gözəldir.
İsa bulağında, Cıdır düzündə,
Muğamı, kamanı, sazı gözəldir,
Şuşa başdan-başa özü gözəldir.

 

 

DARIXIRAM

Yaman darıxıram mən sənsiz, yaman,
Əsir könlüm əsir düşüb hicrana.
Dərd-qəm də bircə an verməyib aman,
Vüsal anı təkcə qalıb gümana.

Düşmən alıb obaları- elləri,
Laçın küsər, Sarı babam qan ağlar...
Şuşamızda əsir xəzan yelləri,
Kəlbəcərim qara geyər, göy bağlar.

Çərxi çönsün bu fələyin tərsinə
Düşmən qalsın öz başının həşrinə.
Ellər köçsün obasına, elinə,
Şeir yazım  Vətən qələbəsinə.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.09.2026)

 

 

 

 

 

MƏRHUM QƏNİRƏ XANIMA HƏSR EDİLMİŞ BEYNƏLXALQ KONQRES KEÇİRİLƏCƏK

 

Ülviyyə Əbülfəzqızı, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

 

Azərbaycanlı siyasətçi, yazıçı, şair və ziyalı Qənirə Paşayeva türk dünyasının ortaq mədəni dəyərlərinə, ədəbiyyatına, siyasətinə və birlik idealına mühüm töhfələr vermiş, vəfatından sonra da ideyaları, əsərləri və türk dünyasına həsr etdiyi fəaliyyəti ilə yaşamaqda davam etmişdir. Qənirə Paşayevanın siyasi, ədəbi, mədəni və intellektual irsinin elmi baxımdan araşdırılmasına həsr olunan mühüm beynəlxalq akademik tədbir keçiriləcək.

 

Türk Akademisyenler Birliyi tərəfindən təşkil olunan “ Qənirə Paşayeva və Türk Dünyası: Ədəbiyyat, Mədəniyyət, Siyasət və Birlik İdealı” adlı Beynəlxalq Konqres 27–28 sentyabr 2026-cı il tarixlərində onlayn formatda keçiriləcək.

Konqresin məqsədi yalnız Qənirə Paşayevanın Azərbaycanın siyasi və ictimai həyatındakı yerini deyil, həm də onun türk dünyasına baxışlarını, ədəbi və mədəni yaradıcılığını, parlament fəaliyyətini və beynəlxalq münasibətlərə verdiyi töhfələri müxtəlif elmi istiqamətlərin perspektivindən araşdırmaqdır.

Qənirə Paşayeva Azərbaycan ictimai həyatının tanınmış simalarından biri olmaqla yanaşı, yalnız siyasi kimliyi və parlament fəaliyyəti ilə deyil, ədəbiyyat, mədəniyyət və türk dünyasının ortaq dəyərlərinin təbliği istiqamətindəki fəaliyyəti ilə də seçilmişdir.

Onun fəaliyyətinin ən səciyyəvi xüsusiyyətlərindən biri siyasəti yalnız institusional və parlament fəaliyyəti ilə məhdudlaşdırmaması, ədəbiyyat, mədəniyyət, media, təhsil və xalqlar arasındakı münasibətləri də türk dünyasının ortaq gələcəyi kontekstində qiymətləndirməsi olmuşdur.

Paşayeva türk dünyasının müxtəlif bölgələri arasında mədəni və intellektual əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə xüsusi əhəmiyyət verirdi. Bu baxımdan onun irsi yalnız Azərbaycan üçün deyil, həm də türk dünyasının ortaq mədəni yaddaşı və vahid gələcəyə yönəlmiş intellektual axtarışları baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Onun şeirləri, kitabları, məqalələri və mədəni fəaliyyəti ədəbi və intellektual dünyasının müxtəlif aspektlərini ortaya qoyduğu halda, siyasi və parlament fəaliyyəti türk dünyası, beynəlxalq münasibətlər və mədəni diplomatiyaya dair yanaşmasının mühüm hissəsini təşkil edir.

Bu səbəbdən Qənirə Paşayevanın irsi siyasi elmlər, beynəlxalq münasibətlər, diplomatiya, ədəbiyyat, mədəniyyət, kommunikasiya, təhsil və sosial elmlər də daxil olmaqla geniş elmi istiqamətlər üçün aktual əhəmiyyət daşıyır.

Konqresin əsas məqsədi QənirəPaşayevanı yalnız yad etmək deyil, onun siyasi, ədəbi, mədəni və intellektual irsini elmi əsaslarla dəyərləndirmək və türk dünyası ilə bağlı aktual məsələləri multidissiplinar yanaşmalar əsasında müzakirəyə çıxarmaqdır.

Konqres çərçivəsində Qənirə Paşayevanın siyasi kimliyi, ictimai xidməti, parlament fəaliyyəti və türk dünyası vizyonu ilə yanaşı, onun ədəbi, mədəni və intellektual irsinə də xüsusi diqqət yetiriləcək.

Bununla yanaşı, siyasət, beynəlxalq münasibətlər, diplomatiya, ədəbiyyat, mədəniyyət və mədəni irs, təhsil, elm, akademik əməkdaşlıq, media, cəmiyyət, qadın və gələcəyə baxış konqresin əsas tematik istiqamətlərini təşkil edəcək.

Əsas mövzu ilə bağlı orijinal, fənlərarası və müqayisəli elmi tədqiqatlar da konqresdə təqdim olunmaq üçün nəzərdən keçiriləcək.

Dünyanın müxtəlif ölkələrindən alimlərin, tədqiqatçıların, yazıçıların, şairlərin, jurnalistlərin, mədəniyyət və incəsənət nümayəndələrinin iştirakına açıq olan konqres ölkələr arasında akademik və mədəni kommunikasiyanın inkişafına da töhfə verməyi qarşıya məqsəd qoyur.

Konqresdə məruzələr türk, Azərbaycan və ya ingilis dillərində təqdim edilə bilər.

Türk Akademisyenler Birliyi tərəfindən təşkil olunan konqres yalnız Ganirə Paşayevanın ideya və yaradıcılığının gələcək nəsillərə çatdırılmasını deyil, həm də türk dünyasının ortaq problemlərinin beynəlxalq akademik çevrələrdə müzakirəsi üçün mühüm platforma yaratmağı hədəfləyir.

Xüsusilə müxtəlif ölkələrdən olan tədqiqatçıların eyni akademik platformada bir araya gətirilməsi türk dünyasının ədəbiyyat, mədəniyyət, siyasət, diplomatiya və beynəlxalq münasibətlər sahələrindəki ortaq dəyərlərinin müqayisəli şəkildə araşdırılması üçün yeni imkanlar yaradacaq.

Bu baxımdan konqres yalnız xatirə tədbiri deyil, həm də elmi düşüncə, mədəni diplomatiya, akademik əməkdaşlıq və türk dünyasının ortaq gələcəyi ilə bağlı yeni perspektivlərin formalaşdırılmasına yönəlmiş beynəlxalq toplantı kimi nəzərdə tutulur.

Türk Akademisyenler Birliyinin Başqanı Dos. Dr. İzzettin Özpolat Konqresin sədri, Türk Akademisyenler Birliyinin Başqan müavini və Beynəlxalq Təmsilçiliklər Komissiyasının sədri Prof. Dr. Təranə Turan Rəhimli isə Təşkilat Komitəsinin sədri vəzifəsini icra edəcək.

Qənirə Paşayevanın siyasi mübarizəsi, ədəbi dünyası, mədəni fəaliyyəti və türk dünyasında birlik idealına dair baxışları 27–28 sentyabr tarixlərində keçiriləcək beynəlxalq konqresdə müxtəlif ölkələrdən olan alimlərin iştirakı ilə yenidən nəzərdən keçiriləcək.

Bu mənada konqres yalnız QənirəPaşayevanın xatirəsini yaşatmaq məqsədi daşımır, eyni zamanda onun irsinin araşdırılması, müzakirə edilməsi və gələcək nəsillərə çatdırılmasını hədəfləyən mühüm akademik və mədəni təşəbbüs kimi diqqəti cəlb edir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.09.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

 

Salam, "Ədəbiyyat və İncəsənət" sevimli izləyiciləri, sentyabr ayında xoş gördük.

Fəsillər dəyişir, illər ötür, amma bizim rubrikalar öz izləyicilərini bütün fəsillərdə duyğulandırır.

"Ruhun pıçıltısı" adlı rubrikamızın qonağı da ruhunun pıçıltılarını bizimlə bölüşəcək.

Beləliklə, Aysel Nəsirzadənin şeirlərini Sizə təqdim edirik.

 

 

***

Üfüqdən boylanmamışdı günəş,

Gecənin bağrından qopmamışdı səhər.

Mültəcilərlə dolu

balaca bir qayıq

ümid daşıyırdı Yunan adalarına;

dənizin hirsi tutana qədər.

 

***

Yay son akkordlarını vurur,

gah bəmdən, gah da zildən.

Payız boylanır buludların arasından xəlvəti,

günəş solğun üzündən

süzür yerə həsrəti.

Əsdikcə dəli rüzgar,

yarpaqlar pıçıldayır

yayın xoş xatirələrin.

Qora bişirən aydan

əsər olmadı bu il.

Yığır əl-ayağını dibçəklər aynəbənddən,

çəkilib düzülürlər

hicrana yuva olan pəncərə önlərinə.

Kəsilir küçə boyu

uşaqların səs-küyü,şirin qəhqəhələri...

Büküb boynunu bir küncdə,

hürmür gəlib gedənə

ayrılığı hiss edən ərköyün “Sarı Köpük”...

Darıxır hasar üstə dalaşqan qara pişik.

Bir həftədir yuvasını

sahibsiz qoyub gedib,

sərçə qədər vəfası olmayan qara toyuq.

Təbiət rəsm çəkir,

insan ömrü yaşayır;

fəsil-fəsil ayrılıq...

 

***

Gözlərində axşamın

yorğun bənövşə rəngi.

Gülmək sənə yaraşardı

Kim pozdu bu ahəngi?

Əgər bütün arzular

"Kaş"la bitirsə səndə,

Gizlə baxışlarını

rastladığın hər yerdə.

 

 

Səsim sənə çatdımı?

 

Çox səslədim, səsim sənə çatdımı?

Axtardımı heç olmasa gözün, de?

Daş qəlbini illər yonta bildimi?

Mənim üçün darıxdınmı düzün, de?

 

Adın duydu, qəlbim yenə canlandı,

Unuduldu elədiyi son andı.

Sevən ürək bəhanəyə uyandı,

İnanacaq düz qoş, yalan sözün, de.

 

Məndə olan həsrətinin kiniydi,

Dönüb gəldin, ağlar gözüm kiridi.

Məni sənə unutduran kim idi?

Çoxmu çəkdin özgələrin nazın, de?

 

Ömrün çoxun uduzmuşuq, bilirəm,

Sevinc verib qəm almışıq, bilirəm.

Bir-birinə gec qalmışıq, bilirəm,

Nə mənası təsəlli söz, yüzün de.

 

Gedən gəlməz, söyləmişdim sorana,

Dağ dərdini bəlli etməz arana.

Özgələrdə sən suç, günah arama.

Belə gəldi taleyimiz bizim də;

Ayrılıqmış taleyimiz bizim də.

 

 

Axı o uşaq idi

 

İthaf: Uşaqlar evində dünyasını dəyişən (intihar edən) Nurcana

 

Kimsəsizliyin soyuq nəfəsi

Dondururdu ruhunu

Allaha sığındı isinmək üçün

Sığınmanın yolunu səhv saldı

Ruhunu Allah isitsin deyə

Canına qıydı

Axı o uşaq idi…

 

İsti bir yuva idi, iki xoş kəlmə kəsmək

tək istəyi

Anası olsaydı bəlkə

Üşüməzdi ruhu, düşünməzdi getməyi

“İnsan ən çox sustuğu yerdə yorulur”

Təsəlli gəzirdi oxuduğu kitabların arasında

Dincliyi tapar anasında

Axı o uşaq idi…

 

Ən çox uşaqlar zərər görür bu dövrdə

Müharibədən, xəstəlikdən

Tənhalıqdan, təklikdən

Sevgisizlikdən

Nizamı pozulub -

Dünya ədəbin itirib

Bildi

O da qorxdu böyüməkdən

Axı o uşaq idi.

 

***

Buludlar pambıq kimi,

Buludlar nağılvari,

Buludlar əllə toxunulan,

Göy sanki ovucunun içində.

 

Dincəlir buludun qoynunda günəş,

Yorulub illərin qaçaqovunda.

Hər şey bu qədər, ruhum,

Axtarma dünyanın başqa yolunu,

Düşünmə sonunu.

 

Göydə gördüyün, elə yerdən boylandığın

Baxdığın, gördüyündən anladığın.

 

Bir az bax..

Bir az sus

Bu sükut hər sözdən  qiymətlidir onsuz

 

Həyat elə bu anlıq,

Həyat elə bir anlıq

Bəlkə elə son mənzil buradır,

Bəlkə ona görədir göyə olan doğmalıq.

 

***

Gecə sübhə təslim olar;

qəm qəlbindəki ümidə.

Qəlbindəki ümiddən od alıb

doğar günəş ömrünə.

Üzülmə.

 

 

Unudanlar…

 

Dağ başından intihar edər şəlalələr,

Dərd çəkən qadınların ahından.

Gizli axan göz yaşından

Şeh düşər çəmənlərə…

Hər qadın mütləq şikayət etmişdir zaman-zaman,

Taleyindən, qismətindən,

Hər kəsdən qaçıb sığındığı Allahından.

Hər qadının gülüşündə

Dilə gətirə bilmədiyi qəmzəli kədəri var-

Duyulmayan…

Öz əlləriylə soldururlar qadınları,

Cənnəti analarının ayağı altında unudanlar…

 

 

Özünə özgələşmiş özüm…

 

Yola dikilən gözlərimi

Asta- asta yoldan yığıb,

Evin ən darısqal küncündə

Xısın - xısın ağlayanda,

Açdım həqiqətlərə gözümü…

Arzularından

geri dönüşün mənasızlığına təslim olub,

Qollarımın dizlərimə sarıldığı vaxtdan başladı

tənhalığım.

Bu qədər olanlara, bitənlərə rəğmən

Bükülən boynuma çiyinlərim sahib çıxanda

sevdim -

İllərlə özünə özgələşmiş özümü.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.09.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

 

Bir gün bir hökmdar öz xalqının vəziyətinə baxır və təcüblənir ki, mən öz xəzinəmdən onların yaxşı yaşamaqları üçün çoxlu qızıl, gümüş, pul ayrıram, amma bu xalqım günü-gündən qabağa getmək əvəzinə, geri düşür. Ona görə də vəzirllərini,saray əyanlarını məsləhətləşmək üçün yanına çağırır.

-Mən öz xəzinəmdən xalqımın yaxşı yaşaması üçün çoxlu qızıl,gümüş,pul ayırıram, amma bunların güzaranı yaxşılaşmaq əvəzinə, günü-gündən pisləşir. Bunun səbəbi nədir?

Vəzirllər,vəkillər mızıldana-mızıldana hərəsi bir fikir bildirir. Amma onların heç bir fikiri hökmdarı qane etmir. Ona görə xəzinadarı yanına çağırır və əmir edir ki, xəzinəsindən bir az da daha çox pul ayrsın. Saray əyanları hökmdara öz etirazılarını bildirillər ki, "xalqa çox pul xərcləsən, qudurarlar, başımıza çıxarllar."

Susaraq,sakitcə bu söhbəti dinləyən yaşlı müdrik bir adam hökmdarın diqqətin cəlb edir. Hökmdar ondan soruşur:

-Bu xalqın yaxşı yaşaması üçün siz nə məsləhət verərdiniz?

Müdrik adam:

-Vəzirllər düz deyir, sizin o xalqa ayrdıqınız pul bəs edər!

Hökmdar:

- Bəs onda niyə yaxşı yaşamırlar, vəziyyətləri günü-gündən pisləşir?

Müdrik adam:

- İcazənizlə mən bu məsəliyə aydınlıq gətirim və sizə bir misal çəkim, siz də mənim sözlərimdən nəticə çıxarın.

Hökmdar:

- Buyurun-deyə ona icazə verir.

Müdrik adam:

- Zəhmət olmasa mənə bir buz parçası gətrin.

Saraydakılar heyrətlə bu adamın nə edəcəyinə izləyirdillər. Buz parçasını gətirdikdən sonra o, buzu əlinə götürür və oradakıların hamısına hökmdarın sağ tərəfindən sıraya düzülməyini xahiş edir. Sonra o, buzu özündən solda duran vəzirə verir. Vəzir isə onu xəzinadara ötürür, xəzinadar da buzu digər saray xadiminə ötürür, beləliklə buz parçası 10-15 insanın əlindən keçdikdən sonra, əriyərək, kiçilmiş bir vəziyətdə hökmdarın əlinə gəlib çatır.

Müdrik adam hökmdara deyir:

-Bax, sənin də bu xalqa ayırdıqın qızıllar, gümüşlər, pullar, sənin əlindəki kiçik puz parçası kimidir və sənin xalqına da qəpik-quruş vəziyyətində çatdığına görə, bu xalqın da günü-gündən geri düşür!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.09.2026)

 

Eldar İsmayılov,

Sumqayıt şəhər Ağsaqqallar Şurasının sədri, “Şöhrət” ordenli.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Sumqayıtlılar öz doğma şəhərini ürəkdən sevir, onunla fəxr edirlər. Sumqayıt hər birimizin taleyində xüsusi yeri olan, neçə-neçə nəslin zəhməti, fədakarlığı və qurucu əməyi ilə ərsəyə gəlmiş doğma məkandır. Şəhərimizin 77 illik tarixində onun sənaye potensialının formalaşmasında, abadlaşdırılmasında, sosial-iqtisadi inkişafında müxtəlif nəsillərin böyük xidmətləri olmuşdur. Mən də uzun illərdir Sumqayıtın ictimai həyatında, onun inkişafında müəyyən payımın olmasını böyük şərəf sayıram.

 

Sumqayıtın inkişaf tarixindən söz düşərkən Ümummilli Lider Heydər Əliyevin xidmətlərini xüsusi qeyd etmək lazımdır. Ulu Öndərin hələ sovetlər dönəmində şəhərimizə göstərdiyi xüsusi diqqət və qayğı nəticəsində ötən əsrin 70-ci illərində Sumqayıt yalnız Cənubi Qafqazın deyil, bütövlükdə Sovet İttifaqının iri sənaye mərkəzlərindən birinə çevrildi. Yeni sənaye müəssisələri yaradıldı, müxtəlif təyinatlı sosial obyektlər istifadəyə verildi, şəhər sakinlərinin mənzil-məişət şəraitinin yaxşılaşdırılması istiqamətində mühüm tədbirlər həyata keçirildi.

Ölkəmizdə icra hakimiyyətləri idarəetmə orqanı kimi 1991-ci ildən fəaliyyət göstərir. O vaxtdan keçən 35 ilin 24 ilində Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyətinə altı rəhbər başçılıq edib. Son on bir ildə isə şəhərin rəhbərliyi Zakir Fərəcovun üzərinə düşüb və bu dövr ərzində Sumqayıtın keçdiyi inkişaf yoluna nəzər saldıqda, şəhərin simasının, infrastrukturunun və sosial-mədəni mühitinin əsaslı şəkildə dəyişdiyinin şahidi oluruq.

Möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyevin Sumqayıta göstərdiyi davamlı diqqət və qayğı, şəhərin inkişafına verdiyi böyük dəstək, eyni zamanda, şəhər icra hakimiyyətinin başçısı Zakir Fərəcovun fədakar əməyi, yüksək təşkilatçılıq qabiliyyəti və məqsədyönlü fəaliyyəti nəticəsində doğma şəhərimiz gündən-günə gözəlləşir, müasir görkəm alır, iri sosial və infrastruktur layihələri həyata keçirilir, yeni sənaye müəssisələri yaradılır, sakinlərin yaşayış şəraitinin daha da yaxşılaşdırılması istiqamətində ardıcıl tədbirlər görülür.

Son dövrlərdə şəhər Ağsaqqallar Şurası İdarə Heyətinin müxtəlif məhəllə və mikrorayonlarda ərazi ağsaqqallar şuralarının üzvləri ilə keçirdiyi görüşlər bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Həmin görüşlərdə ağsaqqallar tərəfindən Sumqayıtda son illərdə həyata keçirilən abadlıq-quruculuq işləri yüksək qiymətləndirilir.

Bu görüşlərdə diqqəti cəlb edən ən mühüm məqamlardan biri də uzun illər sakinləri narahat edən, böyük şəhərlər üçün səciyyəvi olan bir sıra kommunal problemlərin artıq əvvəlki kimi gündəmə gətirilməməsidir. Sakinlər daha çox yeni təşəbbüs, təklif və tövsiyələrlə çıxış edirlər. Bu isə şəhərdə görülən işlərin və əldə olunan nəticələrin ən obyektiv göstəricilərindən biridir.

Birmənalı qeyd olunmalıdır ki, 2015-ci ildən etibarən Sumqayıtın inkişafında əsl intibah mərhələsi başladı. Bir-birinin ardınca mühüm və möhtəşəm layihələr həyata keçirildi. 2016-cı ildə uzun illər sakinlərin arzusunda olduğu dənizkənarı bulvar cəmi səkkiz ay ərzində inşa edilərək istifadəyə verildi. Prezident İlham Əliyevin “möcüzə” adlandırdığı bu layihə şəhərin simasını kökündən dəyişən mühüm yeniliklərdən biri oldu. Bu gün şəhər sakinlərinin və şəhərimizə gələn qonaqların ən sevimli istirahət məkanlarından birinə çevrilən bulvarın ərazisi daim yenilənir, abadlaşdırılır və yeni istirahət imkanları ilə zənginləşdirilir.

Son illərdə şəhərimizin memarlıq simasına xüsusi gözəllik gətirən layihələrdən biri də Ümummilli Lider Heydər Əliyevin adını daşıyan Mərkəzin inşasıdır. Möhtəşəm memarlıq üslubu ilə seçilən bu mərkəz şəhər sakinlərinin və qonaqların ziyarət etdiyi mühüm mədəniyyət məkanlarından birinə çevrilib.

Ümumilikdə, şəhərimizdə son illərdə tikilərək istifadəyə verilən obyektlər öz funksional təyinatı və müasir memarlıq həlli ilə seçilir. İstedadlı və yaradıcı gənclərin sevimli məkanlarına çevrilən şahmat və uşaq incəsənət məktəbləri də bu qəbildən olan obyektlərdəndir. “Kimyaçı” mədəniyyət sarayının, Sumqayıt Dövlət Dram Teatrının və Nizami Kinoteatrının əsaslı şəkildə yenidən qurulması, Muğam Mərkəzinin inşa edilərək istifadəyə verilməsi şəhərin mədəni həyatına yeni nəfəs gətirib, onun mədəni infrastrukturu əhəmiyyətli dərəcədə zənginləşib.

2023-cü il Sumqayıtın idman həyatında da əlamətdar hadisələrlə yadda qaldı. Prezident İlham Əliyevin tapşırığı və şəhər icra hakimiyyətinin başçısı Zakir Fərəcovun rəhbərliyi ilə Mehdi Hüseynzadə adına stadionun yerində beynəlxalq standartlara cavab verən, müxtəlif idman yarışlarının keçirilməsi üçün geniş imkanlara malik çoxfunksiyalı idman kompleksi inşa edildi. Bu kompleks yalnız futbol meydançası kimi deyil, müxtəlif idman növləri ilə məşğul olmaq və beynəlxalq səviyyəli yarışlar keçirmək üçün zəruri imkanları özündə birləşdirən müasir idman infrastrukturu kimi şəhərimizin həyatında mühüm yer tutur.

YAP Sumqayıt şəhər təşkilatının inzibati binası, Bayraq Muzeyi, 2 saylı “ASAN xidmət” mərkəzi, 2 saylı şəhər xəstəxanası, Dəmiryol Vağzalı və digər obyektlər də son illərdə şəhərdə reallaşdırılan mühüm layihələr sırasındadır. Bu obyektlərin hər biri Sumqayıtın müasir memarlıq və şəhərsalma simasının formalaşmasına öz töhfəsini verir.

Abadlıq-quruculuq işləri ilə yanaşı, uzun illər ərzində yığılıb qalmış kommunal problemlərin həlli istiqamətində də mühüm nəticələr əldə olunub. Sakinlərin əsas problemlərindən biri olan çoxmərtəbəli yaşayış binalarının dam örtüklərinin yenilənməsi qısa müddətdə geniş miqyasda həyata keçirilib və 1200-dən çox binanın dam örtüyü əsaslı şəkildə yenilənib. Lift təsərrüfatının yenidən qurulması istiqamətində də mühüm işlər görülüb, 600-ə qədər müasir və innovativ lift quraşdırılaraq sakinlərin istifadəsinə verilib. Şəhər rəhbərliyinin təşəbbüsü ilə respublikamızda ilk pilot layihə kimi liftlətin onlayn qaydada idarə olunnması həyata keçirilib.

Şəhər infrastrukturunun müxtəlif sahələrində həyata keçirilən yenidənqurma, abadlıq və təmir-bərpa işləri nəticəsində küçə və prospektlər, park və xiyabanlar, məhəllədaxili ərazilər öz əvvəlki görkəmini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib. Küçələrdə asfalt örtüyü yenilənib, yaşıllıq sahələri müasir tələblərə uyğun salınıb, yeni nümunəvi məhəllələr yaradılıb. Bütün bunlar şəhərin ümumi estetik görünüşünə və insanların rahat yaşayışına müsbət təsir göstərib.

Uzaqgörənliklə həyata keçirilən mühüm layihələrdən biri də Sülh və Sahil küçələrinin əsaslı şəkildə yenidən qurularaq genişləndirilməsidir. Bu küçələrdə nəqliyyatın hərəkətinin səmərəli təşkili ilə yanaşı, şəhərsalma və memarlıq həllinə də xüsusi diqqət yetirilib. Nəticədə həmin ərazilər Sumqayıtın müasir şəhər simasının diqqətçəkən hissələrindən birinə çevrilib.

Yerlərdə apardığımız söhbətlər zamanı bir həqiqət dönə-dönə təsdiqini tapıb: Gənclik şəhərinin tərəqqisini, ilk növbədə, möhtərəm Prezident İlham Əliyevin daim diqqət və qayğısı şərtləndirirsə, bu inkişafı müəyyən edən başlıca amillər sırasında şəhər sakinlərinin doğma məkanlarına bəslədikləri hədsiz sevgisi və əsl təəssübkeşlik hissi də xüsusi yer tutur.

Son on bir ildə Sumqayıta məhz bu şəhərin yetirməsi olan, zavodda adi fəhləlikdən icra başçılığına qədər yüksələn bir kadrın rəhbərlik etməsi də az önəm daşımır. Şəhərin durmadan gözəlləşdirilməsi, şəhər infrastrukturunun müasirləşdirilməsi Zakir Fərəcovun gündəlik zəruri qayğısıdır. Onun fəaliyyətində insan amili, şəhərin inkişafı və qarşıya qoyulan vəzifələrin layiqincə yerinə yetirilməsi hər zaman ön planda olub.

Doğma Sumqayıt hər birimiz kimi Zakir Fərəcov üçün də tale şəhəridir. Mən onu uzun illərdir - düz 55 ildir tanıyıram. Gənc yaşlarında Sumqayıta gəldiyi ilk illərdən onun fəaliyyətini yaxından müşahidə etmişəm. Tale elə gətirib ki, 1980-ci illərin sonlarından etibarən bir müddət birlikdə çalışmışıq. O zaman cəmi 30-35 yaşlarında olan Zakir Fərəcov şəhərin Mənzil-Təsərrüfat İdarəsinə rəhbərlik edirdi. Hələ həmin illərdə o, yüksək təşkilatçılıq qabiliyyəti, işgüzarlığı və insanlarla ünsiyyət qurmaq bacarığı ilə seçilirdi.

1999-cu ildə Zakir Fərəcov Sumqayıt şəhər Bələdiyyəsinin ilk sədri oldu. Həmin vaxt mən də bələdiyyə üzvü seçildim və yenidən onunla birlikdə çalışdım. Bələdiyyələrin ölkəmizdə yeni formalaşdığı bir vaxtda bu qurumun fəaliyyətinin təşkilində Zakir müəllimin işgüzarlığı, idarəçilik təcrübəsi və yüksək təşkilatçılıq qabiliyyəti mühüm rol oynadı. Həmin dövrdə Sumqayıt Bələdiyyəsi respublikada qabaqcıl bələdiyyələrdən biri kimi tanınır, dəfələrlə Ədliyyə Nazirliyinin Bələdiyyələrlə İş Mərkəzinin keçici bayrağı ilə təltif olunurdu.

Ötən müddət ərzində Sumqayıtın inkişafında görülən böyük işlər, əldə olunan mühüm nəticələr şəhər rəhbərinin məqsədyönlü fəaliyyətinin, yüksək təşkilatçılıq qabiliyyətinin və doğma şəhərə bağlılığının bariz ifadəsidir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.09.2026)

 

 

 

 

 

Rəqsanə Babayeva,

”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

 

Həyatda elə şeylər var ki, onları çox gözləyirik. Elə bilirik ki, vaxtı gələndə hər şey öz-özünə düzələcək, doğru insan qarşımıza çıxacaq, illərdir arzuladığımız qapı açılacaq, ürəyimizdə saxladığımız bir arzu gerçəyə çevriləcək. Sonra zaman keçir və biz yavaş-yavaş gözləməyin də bir yorğunluğu olduğunu anlayırıq. Bəzən həyat bizə istədiyimizi vermir. Bəzən isə verir, amma gec verir.

 

İnsan ən çox da buna təəccüblənir: “Niyə indi?” Çünki bəzi şeylər vaxtında gəlsəydi, həyatımız tamam başqa cür ola bilərdi. Bir insanın vaxtında söylənməyən “səni sevirəm”i kimi. Bir ananın övladına deməyə gecikdiyi sözlər kimi. Bir atanın qocaldıqdan sonra xatırlanan gəncliyi kimi. Bir dostun illər sonra etiraf etdiyi peşmanlığı kimi. Bir insanın illərlə arzuladığı uğurun, artıq ona əvvəlki qədər sevinc vermədiyi bir vaxtda gəlməsi kimi...

Gecikən hər şey itirilmiş deyil. Amma hər gecikən şey əvvəlki mənasını da qoruyub saxlamır. Bəzən bir qapı açılır, amma biz artıq o qapının qarşısında əvvəlki insan deyilik. Bəzən arzuladığımız insan həyatımıza gəlir, amma ürəyimiz çoxdan yorulub. Bəzən illərlə gözlədiyimiz xəbər gəlir, amma o xəbəri gözləyən insan artıq yoxdur içimizdə.

Həyatın ən ağrılı tərəflərindən biri də budur: insan dəyişir, amma arzularının tarixi dəyişmir.

Uşaqlıqda qurduğumuz bəzi xəyallar böyüyəndə qarşımıza çıxır. Amma biz artıq uşaqlıqda xəyal etdiyimiz insan deyilik. O vaxt böyük bir ev xoşbəxtlik kimi görünürdü, sonra anlayırsan ki, evin böyüklüyündən çox, içində kimin olduğu önəmlidir. O vaxt çoxlu insan tanımaq istəyirdin, sonra anlayırsan ki, bir nəfərin səni həqiqətən anlaması yüz nəfərin yanında olmasından daha qiymətlidir.

Bəzən gecikən şey bizə bir nemət kimi yox, bir dərs kimi gəlir. İllərlə gözlədiyimiz uğur gəlir və biz onun gətirdiyi sevincdən daha çox, ona çatana qədər keçdiyimiz yolu düşünürük. Çünki insanı dəyişdirən həmişə əldə etdiyi şey olmur. Bəzən ona çatmaq üçün itirdikləri, dözdükləri və təkbaşına keçdiyi yollar insanın əsl hekayəsinə çevrilir.

Bəlkə də həyatın özünəməxsus bir vaxt anlayışı var. Biz saatla, təqvimlə, yaşla ölçürük zamanı. Həyat isə bəzən başqa cür hesablayır. Biz “gecikdi” deyirik. Həyat isə bəlkə “hələ hazır deyildin” deyir.

Bəlkə bəzi qapılar ona görə açılmadı ki, biz içəri girəndə özümüzü itirəcəkdik. Bəlkə bəzi insanlar ona görə həyatımızdan getdi ki, onların yanında qalmaq bizi özümüzdən uzaqlaşdıracaqdı. Bəlkə bəzi arzular ona görə gecikdi ki, biz onları əldə etməzdən əvvəl həmin arzunun əslində nə olduğunu anlamalı idik.

Amma bunu həmin anda bilmirik. İnsan gözləyərkən yalnız boşluğu görür. Sonradan geriyə baxanda isə bəzən o boşluğun həyatında necə böyük bir yer tutduğunu anlayır.

Həyatda gecikən hər şeyə görə özümüzü günahlandırmamalıyıq. Çünki həyat yarış deyil. Hamının eyni yaşda uğur qazanması, eyni vaxtda ailə qurması, eyni vaxtda öz yolunu tapması, eyni yaşda rahatlığa çatması lazım deyil.

Kimininsə baharı iyirmi yaşında gəlir, kimininsə qırxında. Kimsə özünü gəncliyində tapır, kimsə illərlə axtardıqdan sonra. Kimsə sevgini erkən yaşayır, kimsə həyatının ən sakit çağında.

Gecikmək həmişə uduzmaq deyil. Bəzən gecikmək başqa bir həyatın içindən keçməkdir. Bəlkə sənə çatmayan şeyin əvəzində başqa bir şey qazanırsan: dözüm, müdriklik, özünü tanımaq, insanları ayırd etmək, tək qalmaqdan qorxmamaq, “yox” deməyi öyrənmək...

Bunların heç biri təqvimdə görünmür. Amma insanın xarakterini məhz bunlar formalaşdırır.

Ən çox da sevgidə gecikən şeylər ağrıdır. Çünki sevgi vaxtı keçdikcə azalmaq məcburiyyətində deyil, amma insanın ürəyi dəyişə bilir. Bir vaxtlar yolunu gözlədiyin insan illər sonra qayıdanda sən artıq onun gəlməsini istəməyə bilərsən.

Bu, qəddarlıq deyil. Bəzən insan sadəcə gözləməkdən yorulur. Və bir gün anlayır ki, bəzi insanları deyil, onların gələcəyi günü gözləyirmiş. O gün gəlməyəndə isə insan öz həyatına davam etməyi öyrənir.

Bəlkə də ən böyük azadlıq budur: gecikən hər şeyi ömrünün sonuna qədər gözləməmək.

Çünki insanın həyatında gəlməyən şeylər qədər, vaxtında qiymətini bilmədiyi şeylər də var. Yanımızda olan bir insanın dəyərini onu itirəndən sonra anlamayaq. Sağlamlığımızın qədrini xəstələnəndə düşünməyək. Bir fincan çayın, evdəki sakitliyin, sevdiyimiz bir insanın səsinin, adi bir günün nə qədər böyük nemət olduğunu həyat bizdən alandan sonra başa düşməyək.

Çünki bəzən ən böyük gecikmə insanın əlində olanın qiymətini anlamaqda gecikməsidir.

Həyat bizə hər şeyi vaxtında verməyə bilər. Bəzən çox gözlədə bilər. Bəzən “niyə?” sualına cavab vermədən bizi başqa yollara apara bilər. Amma həyatın bütün gecikmələri itki deyil.

Bəziləri bizi yetişdirir. Bəziləri bizi qoruyur. Bəziləri bizi dəyişdirir. Bəziləri isə sadəcə öyrədir ki, hər istədiyimiz şey bizim üçün doğru olan şey deyil.

Ona görə həyatında gecikən bir şey varsa, özünü onun üçün yarımçıq hesab etmə. Bəlkə də sənin hekayən gecikmir. Sadəcə sənin hekayənin zamanı başqalarınınkı ilə eyni deyil.

Bəlkə hələ gəlməyib. Bəlkə heç gəlməyəcək. Bəlkə də sən onun əvəzinə daha böyük bir şey yaşayacaqsan.

Amma bir şeyi unutma: həyat yalnız gözlədiklərimizdən ibarət deyil. Həyat həm də gözləmədiyimiz anda qarşımıza çıxan gözəlliklərdən ibarətdir.

Bəzən qapını döyən şey illərdir gözlədiyimiz deyil. Amma içəri girəndə anlayırıq ki, bəlkə də bütün o gözləmələr bizi məhz həmin ana hazırlayıb.

Və onda insan geriyə baxıb sakitcə düşünür:

“Demək, gecikməyibmiş... Sadəcə mən onun gələcəyi vaxta qədər böyüməliymişəm.”

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 

(02.09.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

 

Azərbaycan kinematoqrafiyasının 1970-ci illərdə keçdiyi intellektual-psixoloji mərhələnin ən gizli və qiymətli incilərindən biri, 1972-ci ildə işıq üzü görən "Xatirələr sahili" bədii filmidir. Görkəmli sənədli kino ustası Yalçın Əfəndiyevin quruluş verdiyi bu yeganə tammetrajlı bədii ekran əsəri, sovet kinosunun ideoloji çərçivələrindən qaçaraq insanın daxili aləminə, vicdan sınaqlarına və zamanın mənəvi aşınmalarına güzgü tutan fəlsəfi bir dramdır.

 

Yaradıcı və texniki heyət

İşçi adı: "Mən dəniz kənarında böyümüşəm"

Ssenari müəllifi: Oqtay Orucov

Quruluşçu rejissor: Yalçın Əfəndiyev

Quruluşçu operator: Zaur Məhərrəmov

Bəstəkar: Xəyyam Mirzəzadə

Rəssamlar: Firəngiz Qurbanova, Fikrət Əhədov

İstehsalçı: "Azərbaycanfilm" kinostudiyası

Xronometraj: 63,5 dəqiqə

 

Ulduzlar ansamblı və səs əməkdaşlığı

Film dövrünün ən parlaq, vizual xarizması və dramatik potensialı yüksək olan aktyor heyətini bir araya gətirmişdir:

Tofiq Mirzəyev (Aydın): Daxili saflığını və uşaqlıq ideallarını qorumağa çalışan, cəmiyyətdəki mənfi dəyişikliklərlə barışmayan baş qəhrəman. Maraqlıdır ki, onun rolunu ekranda Tofiq Mirzəyev canlandırsa da, personajı dahi sənətkar Şahmar Ələkbərov səsləndirmişdir. Bu səs sintezi obraza müstəsna bir fəlsəfi dərinlik qatmışdır.

Həsənağa Turabov (Kamran): Həyatın real, bəzən isə praqmatik tərəfini seçən xarakter.

Əliabbas Qədirov (İmran), Rafiq Əzimov (Vəli), Gümrah Rəhimov (Səlim): Hərəsi fərqli bir sosial zümrəni və mənəvi seçimi təmsil edən dostlar.

Amaliya Pənahova və Leyla Şıxlinskaya: Filmdə qadın zərifliyini və daxili dramatizmi tamamlayan xarakterlərə həyat vermişlər.

 

Süjet xətti və "müharibə uşaqları"nın vicdan sınağı

Süjet "film-düşüncə" xətti üzərində qurulub. Ekran əsəri İkinci Dünya müharibəsinin ən ağır, aclıq və itkilərlə dolu illərini Bakıda, Xəzər dənizinin sahilində birgə keçirmiş beş dostun taleyindən bəhs edir. Müharibə dövründə bir tikə çörəyi bölüşən, bir-birinə təmənnasız dayaq olan bu uşaqlar artıq böyüyüblər. Onlar cəmiyyətdə mövqe tutublar: biri alim, biri mühəndis, digəri fəhlə olub.

Filmin mərkəzində dayanan əsas fəlsəfi sual budur: İnsanlar ağır sınaq və faciə anlarında nümayiş etdirdikləri o böyük mənəvi saflığı, təmizliyi və dostluq sadiqliyini sülhün, nisbi rahatlığın və maddi rəqabətin hökm sürdüyü dövrdə qoruyub saxlaya bilirlərmi?

İllər keçdikcə həyat bəzi dostları prinsiplərindən güzəştə getməyə məcbur edir, daxili korrupsiyaya uğradır. Aydın Tofiq Mirzəyev isə bu aşınmaya qarşı təkbaşına müqavimət göstərən, keçmişin təmiz xatirələrinə xəyanət etməyən yeganə personaj kimi çıxış edir.

 

Rejissorun imtinası və sənədli estetikanın bədii kinoya təsiri

"Xatirələr sahili" filminin pərdəarxası istehsalat tarixi də maraqlı faktlarla zəngindir. Rejissor Yalçın Əfəndiyev sənədli film mütəxəssisi idi. O, ilk öncə Oqtay Orucovun təqdim etdiyi ssenarini çox şablon və bədii cəhətdən zəif hesab edərək filmi çəkməkdən qətiyyətlə imtina etmişdir.

Yalnız ssenari kökündən dəyişdirildikdən, süjetə sənədli kinonun gətirdiyi o təbii, montajsız həyat nəfəsi və real insan müşahidələri daxil edildikdən sonra çəkilişlərə başlanıldı. Operator Zaur Məhərrəmovun kamerası Xəzər sahilini, Bakı küçələrini sadəcə fon kimi deyil, personajların daxili monoloqunu vizuallaşdıran canlı bir obraz kimi lentə almışdır. Dəniz sahili filmdə itirilmiş uşaqlığın, təmizliyin və vicdanın simvoluna metaforasına çevrilir.

 

Xəyyam Mirzəzadənin simfonik fəlsəfəsi

Filmin tempini və psixoloji gərginliyini tənzimləyən ən güclü bədii vasitə dahi bəstəkar Xəyyam Mirzəzadənin simfonik musiqisidir. Musiqi filmdə personajların dilə gətirə bilmədiyi peşmanlıqları, daxili sarsıntıları və keçmişə duyulan mənəvi həsrəti tamaşaçıya ötürən əsas dramaturji element rolunu oynayır.

 

Nəticə

"Xatirələr sahili"  Azərbaycan kinosunda "yeni dalğa" rüzgarlarının əsdiyi, gəncliyin mənəvi axtarışlarını ekrana gətirən fərqli və intellektual bir sənət nümunəsidir. Filmin çəkilməsindən onilliklər keçsə də, insanın öz keçmişi, uşaqlıq idealları və vicdanı qarşısında hesabat verməsi ideyası bu gün də bəşəri aktuallığını qoruyub saxlayır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.09.2026)

Suqovuşanın igid zabit köməkçisi: Şəhid çavuş Elşən Müslümovun ömür vərəqi

 

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

 

Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda canından keçən, 44 günlük Vətən müharibəsinin şimal cəbhəsində nümayiş etdirdiyi cəsarətlə dastan yazan qəhrəmanlarımızdan biri çavuş Elşən Habil oğlu Müslümovdur. O, həm mülki həyatda idman və intizam uğurları, həm də hərbi xidmətdəki yüksək peşəkarlığı məxfi rabitəçilik və manqa komandirliyi ilə fərqlənən, Suqovuşan uğrunda gedən strateji döyüşlərdə şəhadətə ucalan unudulmaz bir hərbçidir.

 

Doğum tarixi, idman uğurları və təhsili

Doğum tarixi:  2 sentyabr 1995-ci il

Doğum yeri:  Bakı şəhəri, Yasamal rayonu. Əslən Ağsu rayonunun Kalva kəndindəndir

Şəhadət tarixi:  8 oktyabr 2020-ci il 25 yaşında, Suqovuşan cəbhəsi

Dəfn tarixi və yeri:  13 oktyabr 2020-ci il, Bakı şəhəri, II Şəhidlər Xiyabanı

Hərbi rütbəsi:  Çavuş

Elşən Müslümov 1995-ci ildə paytaxtın Yasamal rayonunda zəhmətkeş bir ailədə dünyaya göz açmışdır. 2002-ci ildə Bakı şəhərinin 286 nömrəli tam orta məktəbinin birinci sinfinə daxil olmuş və orta təhsilini orada başa vurmuşdur.

Uşaq yaşlarından etibarən güclü xarakteri və fiziki cəldliyi ilə seçilən Elşən, peşəkar idmana karateyə üz tutur. Onun idman müəllimi və məşqçisi dünya şöhrətli çempionumuz Eduard Məmmədov olmuşdur. Çempion müəlliminin rəhbərliyi altında keçdiyi gərgin məşqlər Elşəndə sarsılmaz iradə və döyüşkənlik ruhu formalaşdırır. 2011-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra təhsilini Bakı Humanitar Kollecinin "Turizm və otellərin idarə olunması" fakültəsində davam etdirir.

 

 

 

Nümunəvi hərbi xidmət: Məxfi rabitəçi və sərrast atıcı

2014-cü ildə Yasamal Rayon Hərbi Komissarlığı tərəfindən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Müdafiə Nazirliyinin tabeliyindəki "N" saylı hərbi hissəsinə müddətli həqi hərbi xidmətə çağırılır.

Hərbi hissədə nizam-intizamı, fiziki hazırlığı və yüksək analitik düşüncəsi sayəsində dərhal komandanlığın diqqətini cəlb edir:

Çavuş rütbəsi və manqa komandirliyi:  Göstərdiyi nümunəvi xidmətə görə çavuş rütbəsi alır və manqa komandiri təyin edilir.

Məxfi rabitəçilik: Ordunun ən strateji sahələrindən biri olan məxfi rabitə xidmətinə cəlb olunur, hərbi informasiyaların təhlükəsiz ötürülməsini yüksək məsuliyyətlə icra edir.

Atıcılıq uğuru:  Keçirilən intensiv hərbi təlimlər zamanı atıcılıq üzrə diviziya və korpus miqyasında yüksək yerlər tutur.

2016-cı ildə xidmət müddətini başa vurarkən, hərbi hissə komandanlığı tərəfindən Fəxri Fərman və Təşəkkürnamə ilə təltif olunaraq ehtiyata buraxılır.

 

Vətən müharibəsi və Suqovuşan döyüşləri

2020-ci ilin sentyabr ayında cəbhədə vəziyyət gərginləşərkən, Elşən Müslümov 21 sentyabr 2020-ci il tarixində ordu sıralarına yenidən cəlb olunaraq hərbi təlimlərə qatılır. Bir həftəlik intensiv hazırlıqdan sonra, 27 sentyabrda başlayan Vətən müharibəsinin ilk saatlarından ön cəbhəyə yollanır.

O, müharibənin şimal eşelonunda strateji əhəmiyyətə malik Tərtər-Ağdərə və Suqovuşan istiqamətində döyüşür. Keçmiş məxfi rabitəçi və cəsur manqa komandiri kimi döyüş zamanı bölmələrin əlaqələndirilməsində və düşmən mövqelərinin sərrast atəşlə susdurulmasında böyük şücaət göstərir. 8 oktyabr 2020-ci ildə Suqovuşan qəsəbəsinin tam nəzarətə götürülməsi və ətraf yüksəkliklərin müdafiəsi uğrunda gedən şiddətli döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhidlik zirvəsinə ucalır. 13 oktyabrda Bakıdakı II Şəhidlər Xiyabanında izdihamla dəfn olunur.

 

Ali dövlət təltifləri

Şəhid çavuş Elşən Müslümovun döyüş meydanındakı misilsiz rəşadəti Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamları ilə yüksək qiymətləndirilmiş, o, ölümündən sonra aşağıdakı ali dövlət mükafatlarına layiq görülmüşdür:

 

"Vətən uğrunda" medalı 15.12.2020 — Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılaraq vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyinə görə.

"Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı 29.12.2020 — Suqovuşan qəsəbəsinin düşməndən təmizlənməsində göstərdiyi şəxsi igidlik və şücaətə görə.

III dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni — Hərbi hissə qarşısında qoyulmuş strateji tapşırıqların icrası zamanı nümayiş etdirdiyi yüksək zabit köməkçisi və komandirlik şərəfinə görə.

 

Əbədi irsi və xatirəsinin anılması

Elşən Müslümovun əziz xatirəsi dövlətimiz və xalqımız tərəfindən dərin ehtiramla yaşadılır. 12 iyul 2021-ci il tarixində Abşeron rayonunun Hökməli qəsəbəsində cəsur çavuşun adını daşıyan xatirə lövhəsinin bulaq-abidə kompleksi təntənəli açılışı baş tutmuşdur. Eyni zamanda, Hökməli qəsəbəsinin yeni yaşayış massivində yerləşən mərkəzi küçələrdən birinə Elşən Müslümovun adı verilmişdir.

 

Ruhu şad olsun!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.09.2026)