Gülxarə Əhmədova,
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
“Biz nəinki öz ənənələrimizi, öz həyat tərzimizi qoruyub saxladıq, o cümlədən onları gücləndirdik”
İlham Əliyev, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu, milli-mənəvi dəyərlərə bağlılığı və müstəqil dövlətçilik ənənələri ölkəmizin inkişaf yolunu səciyyələndirən mühüm amillərdəndir. Prezident İlham Əliyevin VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunda səsləndirdiyi fikirlər bu məsələlərin qarşılıqlı əlaqəsini, mədəniyyətlərarası münasibətlərin müasir dünyada əhəmiyyətini və Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlıqda tutduğu yeri əks etdirir.
Müasir dünyanın siyasi mənzərəsi ziddiyyətlərlə zəngindir. Bir tərəfdə dövlətlər arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi, xalqların yaxınlaşması və ortaq problemlərin birgə həlli zərurəti dayanırsa, digər tərəfdə müharibələr, qarşıdurmalar, dini və etnik ayrı-seçkilik, beynəlxalq münasibətlərdə ikili standartlar özünü göstərir. Belə bir şəraitdə mədəniyyətlərarası dialoqun əhəmiyyəti daha aydın görünür. Çünki xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşma, dövlətlər arasında etimad və davamlı sülh, hər şeydən əvvəl, bir-birinin tarixinə, milli kimliyinə və mənəvi dəyərlərinə hörmətlə bağlıdır.
Oktyabrın 27-də Bakıda keçirilən VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin çıxışı bu baxımdan mühüm məqamlarla yadda qaldı. “Ortaq gələcək naminə dialoq” mövzusuna həsr olunan Forumda dövlət başçısı Azərbaycanın tarixi ənənələrini, müstəqillik illərində qazandığı nailiyyətləri, ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpasını, ölkəmizin beynəlxalq münasibətlərdəki mövqeyini geniş təhlil etdi. Çıxışda səslənən fikirlər Azərbaycanın keçdiyi yolun ayrı-ayrı mərhələlərini bir-biri ilə əlaqələndirməklə yanaşı, qarşıdakı dövr üçün mühüm istiqamətləri də müəyyənləşdirirdi.
2011-ci ildə Azərbaycan təşəbbüsü ilə əsası qoyulan Forum ötən illər ərzində beynəlxalq fikir mübadiləsinin nüfuzlu məkanlarından birinə çevrilmişdir. Budəfəki tədbirdə 100-dən artıq ölkədən 500-dən çox qonağın iştirakı, qeydiyyatdan keçmiş iştirakçıların sayının 2000-i ötməsi bu platformaya göstərilən marağın miqyasını nümayiş etdirir. Lakin Forumun əhəmiyyəti iştirakçıların sayı ilə məhdudlaşmır. Burada əsas məsələ müxtəlif mədəniyyətlərin, dinlərin və dünyagörüşlərinin təmsilçilərini ortaq müzakirə ətrafında bir araya gətirmək, fikir ayrılıqlarının qarşıdurmaya deyil, anlaşmaya çevrilməsi üçün şərait yaratmaqdır.
Azərbaycanın bu sahədə təşəbbüskar mövqeyi təsadüfi deyil. Ölkəmiz tarixən Şərqlə Qərbin, Avropa ilə Asiyanın qovuşuğunda yerləşmiş, müxtəlif xalqların və mədəniyyətlərin qarşılıqlı əlaqələrində mühüm yer tutmuşdur. Bu coğrafi mövqe zaman keçdikcə tarixi-mədəni təcrübə ilə zənginləşmiş, qarşılıqlı hörmət və birgəyaşayış ənənələri ilə tamamlanmışdır. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, multikulturalizm, dini və etnik dözümlülük Azərbaycan xalqının əsrlər boyu yaşatdığı dəyərlərdir.
Bu dəyərlərin gücü onların gündəlik ictimai həyatda təzahür etməsindədir. Azərbaycanda müxtəlif etnik qrupların və dini icmaların nümayəndələri ümumi dövlətçilik mənafeyi ətrafında birləşir, ölkənin inkişafında iştirak edirlər. Konstitusiya ilə təsbit edilmiş bərabərlik prinsipi, milli-mənəvi irsə münasibət və cəmiyyətdəki qarşılıqlı hörmət ölkəmizin sabitliyini möhkəmləndirən amillərdəndir. Azərbaycançılıq ideyası da məhz bu ümumi mənafeyin, vahid vətən anlayışının və ortaq gələcəyə inamın ifadəsi kimi əhəmiyyət daşıyır.
Prezidentin çıxışında bu birliyin ən sınaqlı dövrlərdə özünü göstərməsinə xüsusi diqqət yetirildi. Ermənistanın hərbi təcavüzü və torpaqlarımızın işğalı illərində, eləcə də 2020-ci ilin Vətən müharibəsində ölkəmizdə yaşayan müxtəlif xalqların nümayəndələri Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda çiyin-çiyinə mübarizə apardılar. “Dəmir yumruq” rəmzinə çevrilən həmrəylik milli birliyin siyasi şüardan ibarət olmadığını, xalqın taleyüklü məsələlərdə ortaq mövqe nümayiş etdirmək bacarığını təsdiqlədi. Bu təcrübə göstərdi ki, dövlətin möhkəmliyi iqtisadi və hərbi imkanlarla yanaşı, cəmiyyətin mənəvi bütövlüyündən, vətəndaşların öz ölkəsinə bağlılığından da asılıdır.
Azərbaycanın müstəqillik tarixi də milli iradənin davamlılığını təsdiqləyən mühüm nümunədir. Prezident İlham Əliyev qeyd etdi ki, ölkəmiz müxtəlif siyasi sistemlərdə yaşasa da, öz dilini, ənənələrini, milli hisslərini və həyat tərzini qoruyub saxlaya bilmişdir. Müstəqilliyin bərpasından sonra isə xalqımız öz taleyinin sahibinə çevrilmiş, dövlət quruculuğu və inkişaf yolunu müstəqil müəyyənləşdirmək imkanı qazanmışdır. Bu il müstəqilliyimizin bərpasının 35-ci ildönümünün qeyd olunması həmin tarixi yolun əhəmiyyətini bir daha önə çəkir.
Müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi Azərbaycan qarşısında ən mühüm vəzifələrdən birini - ərazi bütövlüyünün bərpasını gündəmə gətirmişdi. Uzun illər davam edən danışıqların nəticəsiz qalması, BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi qətnamələrin yerinə yetirilməməsi münaqişənin həllini uzatdı. Dövlət başçısının çıxışında beynəlxalq hüququn tələbləri ilə onların icrası arasındakı bu uyğunsuzluq xüsusi vurğulandı. Azərbaycan özünümüdafiə hüququna və beynəlxalq hüququn normalarına əsaslanaraq ərazi bütövlüyünü bərpa etdi. 2020-ci il Vətən müharibəsində qazanılan Qələbə və 2023-cü ildə həyata keçirilən antiterror əməliyyatı ölkəmizin suverenliyinin tam bərpası ilə nəticələndi.
Bu hadisələrin əhəmiyyəti yalnız hərbi nəticələrlə ölçülmür. Söhbət onilliklər boyu həllini gözləyən münaqişənin arxada qalmasından, yüz minlərlə insanın doğma yurdlarına qayıtması üçün tarixi imkanın yaranmasından, beynəlxalq hüququn müdafiəsi naminə göstərilən siyasi iradədən gedir. Prezidentin çıxışında BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin icrasını təmin edən mexanizmlərin vacibliyinin vurğulanması da təsadüfi deyildi. Beynəlxalq təşkilatların qərarları kağız üzərində qaldıqda hüququn nüfuzu zəifləyir, ədalətə inam sarsılır. Hüququn aliliyi bütün dövlətlərə eyni ölçü ilə yanaşıldığı təqdirdə real məna qazana bilər.
İkili standartlara münasibət çıxışın mühüm istiqamətlərindən biri idi. Azərbaycan uzun illər işğalın nəticələri, insanların doğma torpaqlarından didərgin salınması, tarixi və dini abidələrin dağıdılması ilə üzləşdi. Buna baxmayaraq, Ermənistanın işğal siyasətinə görə müvafiq beynəlxalq sanksiyaların tətbiq edilməməsi beynəlxalq münasibətlərdə ədalət prinsipinin nə dərəcədə qorunduğu barədə ciddi suallar doğurdu. Dövlət başçısının mövqeyi ondan ibarət idi ki, beynəlxalq siyasətdə seçici yanaşmaya son qoyulmalı, müstəqil dövlətlərin suveren hüquqlarına hörmət edilməlidir.
Azərbaycanın müharibədən sonra sülh təşəbbüsü ilə çıxış etməsi də diqqətəlayiq məqamdır. Prezident İlham Əliyev bildirdi ki, ölkəmiz qisas niyyəti güdmür və sonsuz qarşıdurmanın tərəfdarı deyil. Ermənistanla sülh sazişinin layihəsinin 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda paraflanması, ABŞ Prezidentinin iştirakı ilə üçtərəfli Bəyannamənin imzalanması Cənubi Qafqazda yeni siyasi mərhələnin formalaşması baxımından mühüm hadisə kimi qiymətləndirildi. Müharibəni başa çatdırmaq, yaranmış reallıqları sülh münasibətlərinə çevirmək və gələcək qarşıdurmaların qarşısını almaq dövlətçilik məsuliyyətinin mühüm göstəricisidir.
Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyi bu gün siyasi dialoq, iqtisadi inkişaf, enerji təhlükəsizliyi və nəqliyyat əlaqələri kimi bir-birini tamamlayan istiqamətlər üzrə möhkəmlənir. Çinlə 2025-ci ildə hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq Bəyannaməsinin, həmin ilin avqustunda ABŞ-la Strateji Xartiyanın imzalanması, Avropa İttifaqının üzv dövlətləri ilə qurulan tərəfdaşlıq münasibətləri ölkəmizin xarici siyasət əlaqələrinin genişliyini göstərir. Azərbaycanın 2027-ci ildə İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə Görüşünə ev sahibliyi etməsi və 2028-ci ildə Avropa Siyasi Birliyinin Zirvə Görüşünü qəbul edəcək olması da beynəlxalq əməkdaşlıq məkanında ölkəmizə göstərilən etimadın ifadəsidir.
Bu mövqenin arxasında müstəqil siyasət, iqtisadi imkanlar, müasir infrastruktur və qonşularla münasibətlərin qurulmasına verilən əhəmiyyət dayanır. Azərbaycanın enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara etibarlı təchizatçısı olması, nəqliyyat bağlantılarında oynadığı rol və maliyyə dayanıqlılığı ölkənin regional proseslərdəki çəkisini artırır. Bununla yanaşı, multikulturalizm ənənələri və müxtəlif tərəfdaşlarla dialoqa açıq siyasət Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdə özünəməxsus yerini müəyyənləşdirir.
Prezident İlham Əliyevin VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumundakı çıxışının əsas məzmunu bu məqamların vəhdətində açılır: milli kimliyi qorumaq, dövlət müstəqilliyini möhkəmləndirmək, beynəlxalq hüququ müdafiə etmək və əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar yaratmaq bir-birindən ayrı məqsədlər deyil. Azərbaycanın təcrübəsi göstərir ki, öz tarixinə və dəyərlərinə bağlı dövlət dünya ilə açıq münasibətlər qura, müxtəlif xalqlar arasında anlaşmanın möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər.
Bu gün qarşıda duran vəzifə əldə edilmiş nailiyyətləri qorumaq, sülh imkanlarını genişləndirmək, milli birliyi daha da möhkəmləndirmək və beynəlxalq əməkdaşlığın faydasını artırmaqdır. Bakı Forumunun ətrafında birləşən fikir də məhz budur: ortaq gələcək qarşılıqlı hörmət, bərabərhüquqlu münasibətlər və dialoq mədəniyyəti üzərində qurulmalıdır. Azərbaycan öz tarixi təcrübəsi, dövlətçilik iradəsi və beynəlxalq təşəbbüsləri ilə bu istiqamətdə mövqeyini ortaya qoyur.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(29.10.2026)
