Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bu gün Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti Məhəbbət Kazımovun doğum günüdür. O Məhəbbət Kazımovun ki, özündən sonra mahnıları qaldı. Nisgil, kədər dolu mahnılar. Nədirsə, həmişə qəmli mahnılar oxuyardı. Əslən Laçından idi deyə “Laçınım” mahnısı repertuarından düşməzdi. Düşmən tapdağı altında olan ana yurdunun kədərini bir mahnıya bacarıla yükləyə bilmişdi. Əfsus ki, Laçının azadlığını görmədən dünyadan köçdü.

O, 1953-cü il iyul ayının 2-də Laçın rayonunun Çorman kəndində anadan olub. İlk təhsilini Şamkənd kənd orta məktəbində alıbdır. Kiçik yaşlarından istedadına görə digər bacı-qardaşlarından seçilib. Musiqi təhsili alması üçün qohum-əqrabanın təkidi ilə 1974-cü ildə Bakı şəhərinə gedib. Asəf Zeynallı adına musiqi texnikumuna qəbul olunub. İlk muğam dərslərini Nəriman Əliyevdən alıb, sonradan Ağaxan Abdullayevin sinifində oxuyub.

1976-cı ildən peşəkar səhnədə çıxış edirdi. "Dan Ulduzu" ansamblının solisti olub. Azərbaycanın bir çox konsert salonlarında öz tamaşaçılarına solo konsertlər verib. Bir çox xarici ölkələrdə, Türkiyədə, Rusiyada, İranda, Çexoslovakiyada və başqa ölkələrdə qastrol səfərlərində olubdur.

Məhəbbət Kazımov əsasən Azərbaycan milli musiqisi janrında, bir çox tanınmış mahnı və muğamlar oxuyubdur. Ən çox sevilən mahnılarından biri də "Laçınım" mahnısıdır. "Laçın" instrumental ansambılını da o yaradıb, onun rəhbəri olub.

14 sentyabr 2012-ci ildə Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar artist" fəxri adına layiq görülüb.

27 yanvar 2014-cü ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat edib. O, yanvarın 28-də Xırdalan qəbiristanlığında dəfn olunub

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.07.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Dünyaşöhrətli Amerika yazıçısı Ernest Heminqueyin bu gün anım günüdür və əminliklə deyirəm ki, dünya boyu pravoslav və katolik kilsələrində nun ruhuna şam yandırılacaqdır.

Onun əsərlərini xumayan çox az adam tapılar.

Onu bütün dünya oxuyur.

Təsadüfi deyil ki, onu dahi adlandırırlar.

O, 21 iyul 1899-cu il tarixində Oak Parkda, ABŞ-ın İllinoys ştatında dünyaya göz açıb. Ernest Heminquey sadəcə bir yazıçı olmayıb — o, yaşadığı dövrün içində həm döyüşən əsgər, həm jurnalist, həm də dəli-dolu bir macəraçı olub. Onun həyatı da, əsərləri kimi, çəkişməli, kədərli, lakin çox güclü olub.

Uşaqlıqdan təbiətə, ovçuluğa və balıqçılığa marağı olan Heminquey, müharibə illərində könüllü olaraq I Dünya Müharibəsinə qatılıb. İtaliyada təcili yardım sürücüsü kimi çalışarkən ağır yaralanıb. Bu təcrübə onun ruhunu dərin şəkildə silkələyib və əsərlərinə sonsuz acı qatıb.

Üslubu sadə, lakonik və güclü cümlələrlə seçilib. O, “buz dağının nəzəriyyəsi” adlandırılan yanaşma ilə yazıb: oxucuya az sözlə çox şeyi hiss etdirmək. Cümlələr qısa olsa da, onların altında böyük hisslər yatır.

"Yaxşı yazıçı dənizin altındakı buz dağını da görə bilən adamdır”, – deyirdi Heminquey.

Yalnız Amerika deyil, bütün dünya ədəbiyyatına yeni nəfəs gətirmiş bir yazıçı olub. Onun əsərlərində insanın təbiətlə, müharibə ilə və öz vicdanı ilə mübarizəsi parlaq şəkildə əks olunub. Onun ədəbiyyatdakı izi – sadə görünən sözlərin dərin mənasında yaşayır.

Ən məşhur əsərləri

1. "Qoca və Dəniz"

Qoca balıqçı Santyaqonun dənizlə mübarizəsi fonunda iradə, tənhalıq və mənəvi qalibiyyət mövzularını işləmişdir. Bu əsərinə görə Pulitzer mükafatını qazanıb.

2. "Əlvida Silah"

Müharibənin boşluğu, insanın sevgiyə və həyata olan ümidsizliyi real və sərt dillə təqdim olunub.

3. "Günəş də Doğur"

"İtirilmiş nəsil"in simvolu olan bu roman, döyüş sonrası gənclərin mənasızlıq içində özlərini axtarışından bəhs edib.

4. "Zəng Kimin Üçün Çalır"

 İspaniya vətəndaş müharibəsində amerikalı könüllü Robert Jordanın daxili dilemması və mübarizəsini təsvir edib.

1954-cü ildə Nobel Ədəbiyyat Mükafatına layiq görülən Heminquey, ömrünün sonlarında ciddi depressiyaya düşüb və 1961-ci ildə intihar edib.

Dahiliyin aqibəti bəzən elə bu cür olurmuş.

“İnsanı məğlub etmək olar, amma məhv etmək olmaz.” – Bu kəlam Ernest Heminqueyin "Qoca və Dəniz" romanındandır. Çox təəssüf ki bugünkü dünyada insanları məhz məhv edirlər…

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.07.2026)

İnci Məmmədzadə,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 Həyatda ən vacib şey, dürüst olmaq və vicdanını itirməməkdir

Ceyms Stüart

Məşhur ABŞ və Böyük Britaniya aktyoru Ceyms Stüart 20 may 1908-ci ildə İndianada, Pennsilvaniyada anadan olub. “Filadelfiya əhvalatı” filminə görə 1940-cı ildə Oskar mükafatı qazanıb.

20-ci əsrin ən tanınmış və sevilən Hollivud aktyorlarından biri olub. Onun obrazları səmimiliyi, dürüstlüyü və adi insanın həyatındakı dəyərləri əks etdirib. Çox zaman sakit, lakin güclü xarakterli insanları canlandırıb. Çox utancaq və təvazökar şəxsiyyət kimi yadda qalıb.

Təkcə aktyor deyil, həm də II Dünya Müharibəsi və Koreya Müharibəsində xidmət etmiş peşəkar pilot olub. ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrində briqada generalı rütbəsinə qədər yüksəldi. Hollivud ulduzları arasında ən yüksək rütbəyə malik olanlardan biri olub.

Aktyorluq tərzi təbii və emosional olub. O, “adi insanın qəhrəmanı” obrazını formalaşdırıb. Səhnədə danışıq tərzi bir qədər ləng və həyəcanlı, lakin səmimi və cazibəli olub.

Ən məşhur filmləri

1. It's a Wonderful Life (1946) – Ən tanınmış filmidir. Bu film, klassik Yeni İl filmi kimi tanınır.

2. Mr. Smith Goes to Washington (1939) – Ona ilk "Oscar" namizədliyi qazandırdı.

3. Rear Window (1954) – Alfred Hitchcock-un rejissorluğu ilə çəkilən məşhur triller.

4. Vertigo (1958) – Psixoloji triller janrında baş rolda.

5. The Philadelphia Story (1940) – Bu filmdəki roluna görə "Ən yaxşı aktyor" Oskarı qazanıb

6. Harvey (1950) – İmaginasiya mövzusunda klassik komediya.

7. Winchester '73 (1950) – Vestern janrında mühüm rol aldı.

Mükafatlar və naliyyətlər

- Oskar mükafatı (1941) – "The Philadelphia Story" filmindəki roluna görə.

- Fəxri Oskar (1985) – Bütün karyerası və Hollivudun dəyərli siması kimi.

- AFI tərəfindən "Ən böyük kişi aktyorlar" siyahısında 3-cü yerdə.

- Prezident Ronald Reyqan tərəfindən Azadlıq Medalı ilə təltif edilib.

1997-ci il iyulun 2-də ürək çatışmazlığından vəfat edib.

Amerikalılara Allah rəhmət eləsin demək mümkünsə, gəlin deyək.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.07.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Qazax ellərinin yetişdirdiyi şairlər pleadasının daha bir üzvü - Xalq şairi Osman Sarıvəlli.

Əgər bir şairin azı bir şeiri dillər əzbəri oldusa, demək o şair tarixdə qalacaq. Osman Sarıvəllinin ən məşhur şeirlərindən olan “Günah onun özündədir” şeiri də dillər əzbəri statusunda olan şeirdir.

Dostum, incə barmaqların
Sədəflərin üzündədir.
Mənim meylim bir sazında,
Bir də şirin sözündədir.

Qarayazı meşəsində,
Cavan ovçu həvəsində,
Qulağın maral səsində,
Gözün ceyran izindədir.

Tarixi var hər daşın da,
Tərlanın on beş yaşında,
Bəzən qarlı dağ başında,
Bəzən Muğan düzündədir.

Baxan kimi sərraf gözün,
Təmtəraqlı yalan sözün
Canı yoxdur, dedin özün,
Məna sözün düzündədir.

Zaya getməz alın tərin,
Bir gün bitər şah əsərin,
Arzuların, diləklərin
Hələ sənin gözündədir.

Söz şairin ürəyində,
Zor binanın dirəyində,
Güc pələngin biləyində,
Pəhləvanın dizindədir.

Heç əlinə alma əsa,
Yetmişində batma yasa,
Hər kim yüz il yaşamasa
Günah onun özündədir.

Osman Sarıvəlli 1905-ci il dekabrın 17-də Qazax rayonunun İkinci Şıxlı (Sarıvəlli) kəndində anadan olub. Orta təhsilini Qazax Müəllimlər Seminariyasında aldıqdan sonra bir müddət Göyçay rayonunun Qaraməryəm və Bığır kənd məktəblərində müəllim işləyib. Təhsilini artırmaq məqsədilə Moskvaya gedib və burada Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində oxuyub.

1937-ci ildə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqına üzv olub. Bakı Pedaqoji texnikumunda müəllim, Bakı Teatr texnikumunda müdir, Azərbaycan EA Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda müdir müavini, "Ədəbiyyat qəzeti"nin redaktoru, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqında şeir üzrə məsləhətçi vəzifələrində işləyib.

Ədəbi yaradıcılığına 1933-ci ildə başlayıb. Həmin ildə "Gənc işçi" qəzetində "Ayaqsız" adlı ilk şeiri çap olunub. Osman Sarıvəllinin "Dəmir sətirlərim" adlanan birinci kitabı 1934-cü ildə çap olunub.

Kitabları

- Dəmir sətirlərim

- Bənövşə

- Şairin hədiyyəsi

- Gətir, oğlum, gətir

- Gənclik eşqi

- Bahar çiçəkləri

- Yeni dünyanın qapısı

- İqlimdən-iqlimə

- Sabahı yaradanlar

- Seçilmiş əsərləri (üç cilddə)

- Hər kim yüz il yaşamasa

- Mən sabaha gedirəm

Təltifləri

1. "Azərbaycan SSR xalq şairi" fəxri adı

2. "Oktyabr İnqilabı" ordeni

3. "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni

4. "Xalqlar Dostluğu" ordeni

5. "Şərəf nişanı" ordeni

6. "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı

Sman Sarıvəlli 1990-cı il iyulun 2-də Bakıda vəfat edib və doğulduğu kənddə dəfn edilib.

Ruhu şad olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.07.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 Etibar Babayev – Rejissor və mükəmməl televiziya ustası. Onun yaradıcılığı ilə tanışlığım cəmi bir televiziya tamaşası ilə olub. Rejissoru olduğu, Varisin ssenarisi əsasında çəkilən “Novruz əməliyyatı” tamaşası ilə. Lakin elə bu bir tamaşa da onun fitri istedadına sübut idi.

Etibar Babayev Azərbaycanın tanınmış rejissoru, televiziya və kino sənətinin görkəmli simalarından biri olub. O, 1967-ci ildə anadan olub və uzun illər Azərbaycan Televiziyasında (AzTV) fəaliyyət göstərib.

"Peşəkar Fəaliyyəti"

 AzTV-də təxminən 30 ilə yaxın çalışıb. 2018-ci ildən etibarən Bədii rəhbər, 2019-cu ilin fevralından isə Kinoproqramlar və Dublaj Baş redaksiyasının baş redaktoru vəzifəsində işləyib.

O, bir çox bədii və sənədli filmlərin rejissoru olub. Onun çəkdiyi filmlər arasında:

"Ana və poçtalyon"

"Xocalı yol gözləyir"

tamaşaçılar tərəfindən rəğbətlə qarşılanan ekran əsərləri var.

"Təltif və Mükafatlar"

10 noyabr 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə ona "Əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı verilib.

Vəfatı

 2 iyul 2020-ci ildə, Bakı şəhərində COVID-19 infeksiyası nəticəsində dünyasını dəyişib. Onun vəfatı mədəniyyət ictimaiyyətində dərin hüznlə qarşılanıb.

"Xatirəsi və İrsi"

Tanınmış rejissor Oqtay Əliyev onun haqqında belə demişdi: “O, mənim üçün müəllim, ustad, böyük qardaş, gözəl insan və əsl peşəkar idi.”

Həm sənətinə, həm də işinə olan sadiqliyi ilə yadda qalan, televiziyanın inkişafında iz qoymuş görkəmli şəxsiyyətlərdən biri olan Etibar Babayevin xatirəsi həmişə əziz olaraq qalacaq.

Allah rəhmət eləsin.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.07.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

2 iyul Polis Günüdür. Bu gün ölkəmizdə növbəti polis günü qeyd edilir.

“POLİS” yunan sözüdür. Mənası şəhər, dövlət deməkdir. Bir vaxtlar Qədim Yunanıstanın hər şəhəri müstəqil dövlət olub. Bu dövlətlərin özünəməxsus sosial-iqtisadi və siyasi quruluşu vardı. Polis torpaq sahibləri ilə müxtəlif sənət və peşə adamlarının ittifaqından əmələ gəlmişdi. Əkinçilər və tacirlər də buraya daxil idilər. Şəhərlərdə hakimiyyət ağsaqqallar şurasının, kəndlərdə isə hərbi rəhbərlərin əlində idi. Sonrakı əsrlərdə bu ictimai qüvvələr üç əsas təbəqəyə- aristokratlara, demokrtalara və oliqarxlara ayrıldılar. Demokratlar çoxluq təşkil edən geniş xalq kütləsi, aristokratlar varlılar və yüksək vəzifəlilər, oliqarxlar isə hakimiyyət başında olanlar idi. Sonralar bu üç təbəqə arasında saysız ziddiyyətlər baş verdi.

Beləliklə, Qədim Yunanıstan heç zaman mərkəzləşmiş vahid dövlət şəklində birləşə bilmədi. Əvvəl Makedoniyalı İsgəndər, sonra isə romalılar Yunanıstanı işğal edib polislərin- şəhər dövlətlərinin varlığına son qoydular. Lakin şəhər-dövlətlərinin yaratdığı möhtəşəm yunan sivilizasiyası əbədi yaşadı. Onun bütün sahələrdəki mədəni nailiyyətləri kimi “POLİS” termini də bu gün yaşayır. Amma başqa mənada- dövlətin ictimai asayişə nəzarət etmək üçün yaratdığı hərbi dəstələr Avropa ölkələrində və ABŞ-da polis adlandı. Bu dəstələr daha mütəşəkkil forma alıb, dünyanın əksər ölkələrində tətbiq edildi. Hazırda dünyanın bir çox yerində olduğu kimi, sabiq sosialist dövlətlərinin çoxunda, o cümlədən, Azərbaycanda da ictimai asayişi qoruyan şəxslərə POLİS deyilir...

Polisdə, o cümlədən hüquq mühafizə orqanlarında, silahlı qüvvələrdə rütbə artımı bəlkə də adi bir məsələdir. Məlumdur ki, bu sahədə vəzifə yüksəldikcə, ona müvafiq rütbə də verilir. Yadımdadır, DİN-in İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin rəisi Elşad Hacıyevin polkovnik-leytinant rütbəsi alması sözün əsl mənasında insanlar arasında sevinclə qarşılandı. Hamı onu təbrik etməyə tələsirdi.

Əslində, buna səbəb rütbə yox, Elşad Hacıyevə olan xalq məhəbbəti idi. Bəli, o, öz vəzifə borcunu ləyaqətlə yerinə yetirir, yerindədir. İnsan yerində olanda isə bütün bucaqlardan baxanda elə yerində görünür...

Haraya göz gəzdirirsən gəzdir, sosial şəbəkə platformalarında, eləcə də KİV-də Elşad Hacıyevə rast gəlirsən. O, ölkə ərazisindəki kriminal hadisələr, polisin uğurları, nöqsanları haqqında ictimaiyyəti daim məlumatlandırır. Daha doğrusu, onu izləməklə ölkədə baş vaerən bütün hadisələrdən xəbərin olur. Zarafat deyil, sanki böyük bir təbliğat və təşviqat maşınının işini görür...

Heyf ki, haqqında geniş bilgi əldə edə bilmədim. İnternet şəbəkəsində onun barəsində çox az məlumat var. Amma buna baxmayaraq, bu ölkənin bir vətəndaşı kimi, xidməti fəaliyyətini, sosial platformalarda insanlarla gözəl rəftarını əsas tutub, ona minnətdarlığımı çatdırmaq istəyirəm...

Bəli, polkovnik-leytinant Elaşad Hacıyev Azərbaycan POLİSİNİ sevdirməyi bacarır. Onun timsalında növbəti 2 iyul Polis Günü xeyli əlamətdar göründü.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.07.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı və “Ulduz” jurnalının birlikdə həyata keçirdikləri “Biri ikisində” layihəsində sizlərə Nadir Qocabəylinin hekayəsi

təqdim edilir.

Layihə ən yaxşı ədəbi nümunələrin təbliğinə hesablanıbdır.

Xoş mütaliələr.

Nadir QOCABƏYLİ

İYDƏ AĞACI 

(hekayə)

– Qadir dayı! Ay Qadir dayı!

Qonşum İmamverdinin səsiydi. Xanım təzədəm çayı masamın üstünə təzəcə qoyduğundan onun harayına çıxmaq heç ürəyimcə deyildi. Həm də nə deyəcəkdi ki?! Həmişəki kimi uzaqbaşı ya balta istəyəcəkdi, ya mişar, ya da laqonda.

Yaxşı ki, uşaqlar evdəydi, dedim baxın görün nə istəyir, verin getsin.

Pürrəngi çaydan elə bircə qurtum almışdım, oğlum gəldi ki, “ata, səni istəyir, nəsə sözü var...”

Başa düşdüm ki, qismətimdə bu təzədəm limonlu çayı ləzzətlə içmək yoxmuş. Heç qoyarlarmı? Bizə axı hər şeyin bayatımışı, qurumuşu, keyfiyyətsizi caizdi, yoxsa qudurar, özümüzü nəsə hesab edər, ağ olarıq...

Üst-başımı qaydaya salıb çıxdım. Qonşu artıq həyətdəydi.

Onu evə, çay içməyə dəvət etdim.

– Təzədəm çayımız var, qonşu, buyur evə, adama bir stəkan içək. Mənimki elə stolun üstündədi, sənə də...

Ancaq İmamverdi sözümü tamamlamağa imkan vermədi.

– Sağ ol, qonşu, – o dedi. – Səndən balaca bir xahişim var.

– Buyur, eşidirəm, – cavab verdim.

– İcazə ver, o iydə ağacını kəsim.

Qonşum məndən azı iyirmi yaş kiçik cavan bir oğlandır. Ancaq çox tez evləndiyindən uşaqları elə mənimkilərlə təxminən tay-tuş olarlar. Yaşadığım evin torpağını da vaxtilə, yəni İmamverdinin bığ yeri təzəcə tərləməyə başlayanda onun valideynlərindən almışam.

Elə evi tikib təzəcə içinə girmişdim ki, məni onun toyuna çağıdılar. Mənimlə təxminən yaşdaş atasına dedim ki, ay Cavad kişi, bu hələ uşaqdır axı, nə xəbərdi. Qoy bir məktəbi qurtarsın, oxusun, iş-güc sahibi olsun, əsgərliyini çəksin, sonra evlənər də...

Cavab verdi ki, artıq işləyir, mənə kömək edir. Yoldaşım da işə getdiyinə görə, ev yiyəsiz qalır. Gəlini gətirirəm ki, evdən muğayat olsun...

– İmamverdi, – dedim, – bu iydə ağacı sənə nə problem yaradır axı? Gör neçə də gözəldi, hələ çiçəklərinin qoxusunu demirəm, adamın nəfəsini genişlədir, ürəyini açır.

İmamverdi ilə aramızdakı hasarın döşündə öz-özünə bitib, öz-özünə boyümüş, iri gövdəli, hündür, qamətli ağaca çevrilmiş iydə həqiqətən çox gözəl idi. Bu qış aşağıdakı qol-budağını darayıb, səliqəyə saldığımdan daha da gözəlləşmiş, sarı çiçəkli salxımları xeyli çoxalmışdı. Ətri bütün məhəlləni bürümüşdü. Bir yerə çıxıb evə qayıdanda uzaqdan onun qoxusunu hiss edib başımı qaldırır, gəlib həyətə girənəcən fəxr və fərəhlə tamaşa edirdim. Həyətə girib, bir də yaxından heyranlıqla baxıb, qoxusunu ləzzətlə ciyərlərimə çəkir, Tanrının və təbiətin yaratdığı bu gözəlliyə şükr edə-edə xoş ovqatda evə daxil olurdum.

Amma İmamverdi dedi ki, ağacın yarpaqları və çiçəkləri onun həyətinə tökülür, yoldaşı süpürməkdən təngə gəlib. Ayaqları və onurğası zədəli olduğu üçün qadın əyiləndə əziyyət çəkir.

– İcazə ver, kəsim, onusuz da yenidən pöhrələyəcək də, – o, nəzakətlə  gülümsəyərək, çöhrəsinə məsum və mehriban bir ifadə verdi.

– Ay qonşu, – dedim, – axı bu ağacın budaqları sənin həyətinə keçmir, hamısı hasarın bu tərəfindədir, qışda budayanda siz tərəfə keçən budaqların hamsını kəsmişəm.

– Valla, həyət pis gündədi, inanmırsan, keç bax, – o, pərt halda cavab verdi.

İmamverdi ilə mübahisə etməyə nə həvəs vardı, hə də hövsələ. Biz açıq-aşkar bir-bizimizi anlamaqda çətinlik çəkirdik. Əslində mən ona iydə yarpaqlarının və çiçəklərinin çox gözəl şeylər, Tanrının, təbiətin bizə bəxş etdiyi gözəllik və lütfkarlıq olduğu haqda uzun nitq söyləyə bilərdim. Ancaq bu, mənasız bir tirada olacaq, şirləri yığıb, onlara ceyranları yeməmələri haqda mühazirə oxumaq qədər absurd görünəcəkdi.

Düşündüm ki, atalar boş yerə “qonşun pisdi, köç qurtar” deməyib ki. Ancaq fikrimi dərhal da dəyişdim. Çünki Allahtərəfi danışsaq, İmamverdi pis qonşu deyildi və ona hər hansı bir irad tutanda, nə barədəsə xəbərdarlıq edəndə üzə qayıtmaq, cavab qaytarmaq kimi xasiyyəti də yoxuydu. Vaxtilə həyətdə zibil yandırmalarını irad tutmuşdum, dərhal olmasa da, bir müddətdən sonra, sağ olsunlar, havanı zəhərləməyi dayandırmışdılar. Ondan sonra gecələr hidrofor sistemli su nasosu hər dəqiqəbaşı vıyıldayıb məni yatmağa qoymayanda, onsuz da oyaq olan sinirlərimi daha da gərginləşdirib, beynimi xarab edəndə çağırıb dedim ki, qardaş, sənin su kranın haradansa buraxır; bu həm su israfıdır, həm sənin cibinə ziyandır, həm də mənim əsəblərimi korlayır. Onda da bir söz demədi, gülümsədi, söz verdi ki, düzəldəcək. Sağ olsun, düzəltdi də, ancaq yenə də dərhal yox. Bir neçə dəfə xəbərdaqlıq etdikdən sonra, deyəsən, nasosu söküb, evin zirzəmisində quraşdırdı və zəhlətökən, əsəbpozan vıyıltı da kəsildi. Hazırda gecələr külək əsəndə çırpılaraq köhnə neft buruğu kimi danqa-dunq salan və şirin yuxumuza haram qatan dəmir qapıya əncam çəkməsi üzərində işləyirdim ki, məni qabaqladı və biçarə iydə ağacından elə şikayətləndi ki, dəmir qapı yaddan çıxdı. Yoxsa hər dəfə gecələr Abşeron küləyinin əsəbi həmlələrinin zərblə çırpdığı dəmir qapının həyasızlığını ona növbəti dəfə xatırlatmağı düşünürdüm.

Birdən ağlıma gəldi ki, bəlkə qonşumun həyətimdəki iydə ağacının gözəlliyinə paxıllığı tutur. Axı iydə həqiqətən çox gözəl, qədd-qamətli idi və həyətində belə bir təbii gözəllik olmasını hər kəs istər. Üstəlik, nəzərə alsaq ki, bu həyəti vaxtilə İmamverdinin valideynlərindən satın almışam, bu da qibtə duyğusunu alovlandıra, artıra bilərdi. Axı ehtiyac ucundan məcburən torpaq, ev, əmlak satmaq insana toxunur və bunu ölüncə unuda bilmir. Biri elə mən özüm. Atamın evini və yurdunu satdığımdan iyirmi il keçsə də, hələ də hər gecə yuxuda orada oluram və görürəm ki, evi satdığım adamlar hələ köçməyiblər. Ya da köçsələr də, bizi oranı tərk etməyə tələsdirmirlər.

Sonra düşündüm ki, bəlkə iydə ağacının məsum, sadəlövh çiçəkləri və yarpaqları nə işlə məşğul olduğu düz-əməlli bəlli olmayan qonşumun bahalı maşınının hansısa məsamələrinə dolur və sonra onları oralardan çıxarmaq it zülmünə çevrilir? Ancaq sonra ağlıma gəldi ki, qonşum öz bahalı maşınını həyətində yox, çox zaman mənim  darvazamın qarşısında saxlayır. Mən də ona bir söz demirəm, çünki öz maşınımı çoxdan satmışam və bu səbəbdən darvazanı açıb-bağlamağa, maşını həyətə salıb-çıxarmağa ehtiyac olmur ki, qonşunun maşını da maneçilik törətsin.

Qonşum son iki-üç ildə qəfil varlandı və hər kəsdə olmayan yekə, bahalı maşın aldı. Sağlığına qismət. Mən hamının yaxşılığını istəyirəm. Ancaq cəmi üç-dörd il qabaq oğlumun təhsil haqqını ödəmək üçün ucuzvari maşınımı satanda gəldi ki, kreditlə versəm, alar. Mən də cavab verdim ki, vallah, pul lazım olduğu üçün satıram. Ondan sonra evimin qapısını bağlayıb, iş üçün məcburən qonşu ölkəyə getdim. Orada tərcümə işləri ilə məşğul olmaq üçün notariat kontoruna müraciət etmişdim ki, diplomumu təsdiqləyib, imzamı qəbul etsinlər. Ancaq universitetin Azərbaycan bölməsini bitirdiyim üçün qəbul etmək istəmirdilər. Bu məsələ ilə bağlı notariusla mübahisə etdiyim məqamda tanınmayan nömrədən zəng gəldi. Üzr istəyərək, açdım və kim olsa yaxşıdır. Həmin bu İmamverdi. Mənə deyir ki, qonşu, onsuz da evi satırsan, icazə ver, keçim sənin həyətinə, velosipedini götürüm.

Dedim, qardaş, əvvəla, ev hələ ki satılmayıb, satsam və qonşu ölkəyə köçəsi olsam, söz verirəm ki, velosipedi sənə bağışlayacam. Sonra da ki, velosipedi evə qoymuşam, qapıları da bağlamışam...

Ancaq hiss elədim ki, qonşum velosipedin yerini də bilir, onu oradan necə götürməyin üsulunu da...

Lakin insaf namına deyim ki, İmamverdi pis qonşu deyil. Bu atalar da çox sözü havaya sovurublar ey... Qonşun pisdir, köç qurtar. Guya köçmək elə halva imiş.

Yəqin ki, atalarımız, yəni ulu babalarımız bu sözləri alaçıqda yaşayanda deyiblər. Çünki pis qonşudan canını qurtarmaq üçün alaçığı söküb, ucsuz-bucaqsız dünyanın çöllü-biyabanının başqa bir yerində qurmaq heç bir çətinlik yaratmayıb. Sənəd-sünəd düzəltmək yox, normal qiymətə müştəri tapmaq yox, dəllal yox, makler yox, icra hakimiyyəti yox, münasib qiymətə ev almaq, ya da kirayə tapmaq yox, ev əşyalarını zədələmədən, itkisiz daşımaq yox. Elə köçməyə nə var ki.

Fəqət onlarda da günah olmayıb. Nə bilsinlər ki, vaxt gələcək, insanlar alaçıqlarda, çadırlarda yaşamayacaqlar və pis qonşudan can qurtarmaq elə də asan olmayacaq.

Ancaq yenə deyirəm, İmamverdi pis qonşu deyil. Çünki ona pis qonşu desək, gərək bütün millətə, bəlkə də, bütün bəşəriyyətə pis deyək. O sadə səbəbdən ki, dünyadakı bütün qonşular real və potensial imamverdilərdir.

Hara köçəcəyəm ki, daha yaxşı, səviyyəli, mədəni qonşularım olacaq və məni hərtərəfli başa düşücəklər? Elə bu səbəbdən haqq-salam, qonşuluq xatirinə ağacı kəsməsinə icazə verdim. Çünki elə o özü demişkən, iydə ağacı yenidən göyərib, pöhrə verəcək, boy atacaqdı, ancaq pozulmuş münasibətləri bərpa, kəsilmiş haqq-salamı yenidən qaynaq etmək asan deyil...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.07.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Qatarda yaşlı bir kişi ilə cavan bir oğlan bir kupedə yol gedirmiş. Bir qədər gedəndən sonra acırlar. Cavan oğlan evdən gətirdiyi qızardılmış ət tikələrini və kotleti, yaşlı kişi isə adi qurudulmuş kilkəni stol üzərinə qoyaraq iştahla yeməyə başlayırlar.

Cavan oğlan kilkəyə baxaraq istehza ilə soruşur:

-Əmi can, onda yeməli bir şey varmı ki, belə iştahla yeyirsən?

-Oğlum- deyə yaşlı adam deyir- Kilkə olmağına baxma, onun insana faydası çoxdur. Bədənə güc və enerji verir, zehni yorğunluğu aradan qaldırır, qocalmanın qarşısını alır, immuniteti gücləndirir, görmə qabiliyyətini yaxşılaşdırır, tərkibindəki dəmir sayəsində qan əmələ gətirir. Bax oğlum, onların sümüklərində yüksək miqdarda kalsium və fosfor mövcuddur. Bunlar isə sümüklərin möhkəmlənməsində çox vacibdir. Bu səbəbdən də həkimlər xırda balıqları sümükləri ilə birlikdə yeməyi məsləhət görürlər.

-Doğurdan?- deyə eşitdiyi cavabdan gözləri bərələ qalmış cavan soruşur.

- Əlbətdə-deyə yaşlı adam davam edir- Yaddaşı və zehni gücləndirmək, beyni inkişaf etdirmək üçün indki zamanda siz cavanlara kilkə daha çox lazımdır.

Bir qədər keçir. Cavan oğlan deyir:

-Əmi can, olar yeməyimizi dəyişək?

-Niyə olmur ki? Dəyişək.

Beləliklə yeməklərini dəyişdirirlər. Yaşlı adam cavanın gətirdiyi ət yeməyini, cavan isə yaşlı adamın gətirdiyi quru kilkəni yeməyə başlayır.

Bir qədər keçmiş cavan yenidən soruşur:

-Əmi can, mən bir şeyi başa düşmürəm. Bəs nə üçün bazarda kilkənin kilosu 3 manat, ətin kilosu isə 18 manatdır?

-Bax, bax görürsən-deyə yaşlı adam dillənir - cəmi 2-3 tikə yemisən, artıq beynin başladı işləməyə.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.07.2026)

Nigar Xanəliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi layihələr şöbəsi

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı ilə birgə layihəsində mövzumuz yenə türk hökmdarlarıdır. Bu dəfə İstəmi Yabqu barədə danışacağıq.

Türk dövlətçilik tarixində adı ən çox çəkilən hökmdarlardan biri olsa da, İstəmi Yabqu haqqında günümüzə qədər gəlib çatan məlumatlar məhduddur. Buna baxmayaraq, Çin salnamələri, Bizans mənbələri və müasir tarixşünaslığın araşdırmaları onun VI əsrdə Avrasiyanın siyasi xəritəsini dəyişdirən ən mühüm dövlət xadimlərindən biri olduğunu göstərir. Məhz İstəmi Yabqunun həyata keçirdiyi hərbi yürüşlər, diplomatik əlaqələr və iqtisadi siyasət nəticəsində Göytürk dövləti qısa müddətdə Şərqdən Qara dənizə qədər uzanan geniş coğrafiyada söz sahibi oldu.

VI əsrin ortalarında Orta Asiyada siyasi vəziyyət köklü şəkildə dəyişirdi. Uzun illər bölgəyə hakim olmuş Juan-juan konfederasiyası zəifləyirdi, İpək Yoluna nəzarət uğrunda isə müxtəlif tayfa birlikləri arasında mübarizə gedirdi. Bu şəraitdə Bumın Xaqanın rəhbərliyi ilə Göytürk dövləti yarandı. Dövlət qurulduqdan sonra Bumın Xaqan şərq istiqamətində hakimiyyətini möhkəmləndirərkən, qardaşı İstəmi Yabqu qərb torpaqlarının idarə edilməsinə təyin edildi. Məhz bu qərar sonrakı illərdə Göytürk dövlətinin böyük imperiyaya çevrilməsində həlledici rol oynadı.

İstəmi Yabqunun fəaliyyətinin əsas istiqaməti qərbə doğru genişlənmək idi. O, Altay dağlarından başlayaraq Mərkəzi Asiyanın geniş çöllərinə, daha sonra isə Aral gölü, Xəzər dənizi və Qafqaz istiqamətinə qədər uzanan ərazilərdə türk hakimiyyətini möhkəmləndirdi. Onun yürüşləri nəticəsində çoxsaylı köçəri tayfalar Göytürk hakimiyyətini qəbul etdi və dövlətin sərhədləri qısa müddətdə minlərlə kilometr genişləndi.

Tarixçilərin fikrincə, İstəmi Yabqunun ən böyük uğurlarından biri Ağ Hunların süqutundan sonra Mərkəzi Asiyanın ən qüdrətli dövlətlərindən biri olan Eftalit imperiyasının məğlub edilməsində oynadığı rol idi. O, Sasani hökmdarı I Xosrov Ənuşirəvanla müvəqqəti ittifaq quraraq Eftalitlərə qarşı birgə hərbi əməliyyat həyata keçirdi. VI əsrin 560-cı illərində Eftalit dövləti məğlub edildi və onun əraziləri qaliblər arasında bölüşdürüldü. Bu qələbə Göytürklərin Mərkəzi Asiyada tam üstünlüyünü təmin etdi.

Lakin Eftalitlərin süqutundan sonra Göytürklərlə Sasani dövləti arasında maraq toqquşması yarandı. Əsas mübahisə İpək Yoluna nəzarət məsələsi idi. İpək Yolu həmin dövrün ən mühüm ticarət arteriyası hesab olunurdu və bu yol üzərində nəzarət böyük iqtisadi gəlir demək idi. Sasani hökmdarlarının türk tacirlərinin fəaliyyətini məhdudlaşdırması İstəmi Yabqunun yeni diplomatik istiqamət seçməsinə səbəb oldu.

Bu mərhələdə İstəmi Yabqu dünya tarixində mühüm hadisələrdən birinə imza atdı. O, 568-ci ildə Bizans imperatoru II Yustinin sarayına Soqd taciri Maniyahın rəhbərliyi ilə diplomatik nümayəndə heyəti göndərdi. Məqsəd həm Sasani dövlətinə qarşı siyasi tərəfdaşlıq yaratmaq, həm də İpək Yolu üzərində birbaşa ticarət əlaqələri qurmaq idi. Bu hadisə türk dövlətinin Bizansla qurduğu ilk rəsmi diplomatik münasibətlərdən biri hesab edilir və beynəlxalq siyasət tarixində mühüm dönüş nöqtələrindən sayılır.

İstəmi Yabqu yalnız sərkərdə kimi deyil, həm də uzaqgörən dövlət xadimi kimi diqqət çəkirdi. O, fəth etdiyi ərazilərdə ticarətin inkişafına xüsusi əhəmiyyət verir, Soqd tacirlərinin fəaliyyətini dəstəkləyirdi. Bunun nəticəsində Göytürk dövləti yalnız hərbi gücə deyil, həm də beynəlxalq ticarətdən əldə olunan iqtisadi imkanlara söykənən imperiyaya çevrilmişdi.

Mənbələr göstərir ki, İstəmi Yabqu "xaqan" titulunu daşımırdı. O, "Yabqu" tituluna malik idi və qərb torpaqlarını idarə etsə də, faktiki olaraq müstəqil hökmdar səlahiyyətlərinə sahib idi. Bu idarəçilik modeli Göytürk dövlətində şərq və qərb qanadlarının paralel idarə olunmasına əsaslanırdı və imperiyanın geniş ərazilərinin daha səmərəli idarə edilməsinə imkan verirdi.

İstəmi Yabqunun ölüm tarixi dəqiq məlum olmasa da, tarixçilərin əksəriyyəti onun təxminən 576-cı ildə vəfat etdiyini qəbul edir. Onun ölümündən sonra qərb qanadının idarəçiliyi varislərinə keçdi və sonrakı dövrdə Qərbi Göytürk Xaqanlığının formalaşması üçün siyasi zəmin yarandı.

Tarixi araşdırmalar göstərir ki, İstəmi Yabqunun fəaliyyəti yalnız Göytürk dövlətinin sərhədlərinin genişlənməsi ilə məhdudlaşmırdı. O, Avrasiyada güc balansını dəyişdirən, Çin, Sasani və Bizans kimi dövrün böyük dövlətləri ilə eyni siyasi müstəvidə çıxış edən ilk türk hökmdarlarından biri idi. Onun həyata keçirdiyi hərbi yürüşlər, diplomatik təşəbbüslər və iqtisadi siyasət Göytürk dövlətini VI əsrin ən qüdrətli imperiyalarından birinə çevirdi. Məhz buna görə İstəmi Yabqu türk dövlətçilik tarixində yalnız uğurlu sərkərdə deyil, həm də beynəlxalq münasibətləri formalaşdıran böyük strateq kimi qiymətləndirilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.07.2026)

Lokal antiterror əməliyyatının ən gənc şəhidi: Zeynal İsmiyev

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Əsgər Zeynal Mustafa oğlu İsmiyev 2 iyul 2005-ci ildə Lənkəran rayonunda dünyaya göz açmışdır. O, 19-20 sentyabr 2023-cü ildə Qarabağda keçirilən lokal antiterror tədbirlərinin ən gənc şəhidi kimi Azərbaycanın hərb tarixinə düşmüşdür.

Uşaqlıq illəri və ailəsi

 Ailəsi əslən Lənkəran rayonundan olsa da, Zeynal Bakı şəhərində böyüyüb boya-başa çatmışdır. O, ailənin yeganə oğlan övladı və sonbeşiyi olduğu üçün hamının sevimli idi; özündən böyük Səbrin adlı bir bacısı var. Dostları və qonşuları onu hər zaman gülərüz, daxilən çox təmiz və hər kəsin köməyinə qaçmağa hazır olan xeyirxah bir insan kimi xatırlayırlar.

Təhsil illəri və mübariz xarakteri

 Paytaxtın Xətai rayonunda yerləşən A.S.Xəlilov adına 263 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil almış və 2022-ci ildə buradan məzun olmuşdur. Məktəb illərində tarix fənninə, xüsusilə də Azərbaycanın qəhrəmanlıq salnamələrinə böyük maraq göstərmişdir. Məzun olduqdan sonra Bakı Biznes və Kooperasiya Kollecinin "Turizm işinin təşkili" ixtisasına qəbul olunmuşdur. Lakin ürəyindəki Vətən sevgisi və hərbi xidmət borcu səbəbindən kollecdəki təhsilini donduraraq könüllü şəkildə ordu sıralarına yollanmağı seçmişdir.

Ordudakı xidməti və "58 günlük" qəhrəmanlıq yolu

Zeynal İsmiyev 2023-cü ilin iyul ayında Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılan zaman cəmi 58 günün (təxminən 2 ayın) əsgəri idi. Yeni əsgər olmasına baxmayaraq, 19 sentyabr 2023-cü ildə Qarabağda Azərbaycanın konstitusiya quruluşunun tam bərpası və qanunsuz erməni silahlı birləşmələrinin tərksilah edilməsi məqsədilə başladılan lokal antiterror tədbirlərində fəal iştirak etmişdir. Gənc əsgər olmasına baxmayaraq, silahdaşları ilə bərabər ön sıralarda döyüşə atılmaq üçün könüllü olmuşdur.

Xocavənd döyüşləri və şəhidlik zirvəsi

 Zeynalın daxil olduğu tabor Xocavənd rayonu istiqamətində, düşmənin illərlə möhkəmləndirdiyi strateji yüksəkliklər və sığınacaqlar tərəfə irəliləyirdi. Sentyabrın 19-dan 20-nə keçən gecə dağlıq və meşəlik ərazidə olduqca şiddətli döyüşlər baş verir. 18 yaşlı Zeynal düşmənin intensiv atəşinə baxmayaraq, bir addım da geri çəkilmir, mövqelərin ələ keçirilməsində böyük şücaət göstərir. 20 sentyabr 2023-cü ildə, əməliyyatın uğurla tamamlanmasına cəmi bir neçə saat qalmış qəhrəmancasına şəhidlik zirvəsinə ucalmışdır.

Dəfni və dövlət təltifləri

Onun nəşi Bakı şəhərinin Suraxanı rayonunda yerləşən Dədə Qorqud Şəhidlər Xiyabanında böyük izdiham və hərbi ehtiramla torpağa tapşırılmışdır. Göstərdiyi rəşadətə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin müvafiq sərəncamları ilə ölümündən sonra 3-cü dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeni və “Vətən uğrunda” medalı ilə təltif olunmuşdur. Onun xatirəsini əbədiləşdirmək məqsədilə böyüdüyü Xətai rayonunda mütəmadi anım tədbirləri keçirilir və yaşayış binasının önündə xatirə lövhəsi ucaldılmışdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.07.2026)