Vətən səngərində əbədiləşən ömür: Şəhid Polkovnik-leytenant Vidadi Xəlilov

 

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

 

Bu gün Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda canından keçmiş rəşadətli sərkərdə, "Rəşadət" ordenli şəhid polkovnik-leytenant Vidadi Vaqif oğlu Xəlilovun doğum günüdür. Yaşasaydı, qəhrəman komandirin 44 yaşı tamam olacaqdı. Ömrünün böyük hissəsini hərb sənətinə şərəflə həsr edən və 44 günlük Vətən Müharibəsində şəhadət şərbətini içən bu uca şəxsiyyətin əziz xatirəsi hər bir azərbaycanlının qəlbində əbədi yaşayır.

 

 Məktəb illərindən başlayan böyük hədəf

Vidadi Xəlilov 16 iyul 1982-ci ildə Göyçay rayonunda ziyalı bir ailədə dünyaya göz açmışdır. Uşaqlıq illərindən intizamı, cəsarəti, dərin zəkası və vətənpərvərliyi ilə həmyaşıdlarından fərqlənirdi.

 İlk təhsili: Göyçay şəhər N.Tusi adına 1 nömrəli tam orta məktəbi bitirmişdir. Məktəb illərində hərbi dərslərə və idmana xüsusi maraq göstərmişdir.

Ali hərbi təhsili: Qəlbindəki ordu sevgisi onu ali hərbi təhsil almağa sövq etdi. O, Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbinə (AAHM) daxil olaraq bu müqəddəs ocağı uğurla başa vurdu və leytenant rütbəsi ilə ön xətdə xidmətə başladı.

 

 "Ata Komandir" rütbəsinə ucalan şərəfli yol

Nizam-intizamı, tabeliyindəki əsgərlərə qayğısı və peşəkarlığı sayəsində Vidadi Xəlilov xidmət müddətində pillə-pillə yüksəldi. Polkovnik-leytenant rütbəsinə qədər ucalan zabitimiz, hərbi hissə komandiri vəzifəsinə təyin olundu. O, kabinetdə oturub döyüşü kənardan idarə edən komandirlərdən olmadı. Hər zaman əsgərinin yanında, səngərin ən ön xəttində dayandığı üçün orduda hər kəs ona "Ata komandir" deyə müraciət edirdi.

 

 Vətən müharibəsi və sərkərdəlik şücaəti

2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən Müharibəsinin ilk günlərindən polkovnik-leytenant Vidadi Xəlilov tabeliyindəki şəxsi heyətlə birlikdə ön cəbhəyə atıldı.

O, Füzuli, Cəbrayıl, Qubadlı və Laçın istiqamətlərində gedən ən ağır, həlledici döyüş əməliyyatlarına birbaşa rəhbərlik etdi. Düşmənin mühüm hərbi texnikalarının, canlı qüvvələrinin məhv edilməsində və keçilməz hesab olunan müdafiə xətlərinin yarılmasında onun savadlı hərbi taktikası böyük rol oynadı. Komandir kimi ən böyük hədəfi torpaqları azad etməklə yanaşı, əsgərlərini evlərinə sağ-salamat çatdırmaq idi.

 

Son döyüşü və şəhadət zirvəsi

Müharibənin son günlərinə doğru — oktyabrın axırlarında Laçın dəhlizi və ətrafındakı strateji yüksəkliklər uğrunda döyüşlər son dərəcə amansız xarakter aldı. 30 oktyabr 2020-ci il tarixində Laçın istiqamətində gedən şiddətli qarşıdurmalar zamanı polkovnik-leytenant Vidadi Xəlilov döyüş tapşırığını qəhrəmancasına yerinə yetirərkən şəhidlik zirvəsinə ucaldı.

Şəhid sərkərdənin nəşi doğulduğu Göyçay rayonunun Şəhidlər Xiyabanında böyük xalq izdihamı, hərbi yaylım atəşləri və dövlət himninin sədaları altında torpağa tapşırıldı. Ondan geriyə vətənə əmanət iki övladı yadigar qaldı.

 

Ali dövlət təltifləri

Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi, hərbi hissəyə rəhbərlik edərkən döyüş tapşırıqlarını yüksək peşəkarlıqla yerinə yetirdiyi və şücaət göstərdiyi üçün polkovnik-leytenant Vidadi Xəlilov ölümündən sonra Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin müvafiq sərəncamları ilə yüksək dövlət mükafatlarına layiq görülmüşdür:

"Rəşadət" ordeni

 "Vətən uğrunda" medalı

 "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı

"Füzulinin azad olunmasına görə" medalı

"Qubadlının azad olunmasına görə" medalı

 "Laçının azad olunmasına görə" medalı

 

Doğum günün mübarək, xalqın qəhrəman oğlu, unudulmaz komandir! Ruhun şad olsun!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.07.2026)

 

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

 

Azərbaycan kinosunun "qızıl dövrü" sayılan 60-cı illərin sonu, ekrana gətirdiyi yeni nəfəs və fəlsəfi dərinliklə seçilir. Bu dövrdə kinomuzda ilk addımlarını atan gənc rejissor nəsli böyük bəyanatlardan qaçaraq, insanın daxili dünyasına, onun təkliyinə və mənəvi ziddiyyətlərinə fokuslanırdı. Bu cərəyanın ən uğurlu vizual nümunələrindən biri — Eldar Quliyevin Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunu (VGIK) bitirərkən diplom işi kimi çəkdiyi "Biri vardı, biri yoxdu" (1967) qısametrajlı bədii filmidir. Cəmi iyirmi dəqiqəyə yaxın xronometraja malik olan bu ekran əsəri, səs-küylü süjet xətti olmadan da tamaşaçının qəlbində dərin və silinməz izlər buraxmağın mümkünlüyünü sübut edir.

 

 Nağıl başlığı altında gizlənən real insan dramı

Filmin adı hər birimizə uşaqlıq nağıllarını xatırladır: "Biri vardı, biri yoxdu..." Lakin ssenari müəllifləri — dahi yazıçı Anar və Eldar Quliyev bu klassik nağıl başlığını tam fərqli, bir qədər də kədərli fəlsəfi kontekstdə təqdim edirlər. Buradakı "biri yoxdu" ifadəsi artıq nağılın başlanğıcı deyil, bitmiş bir ömrün, əldən buraxılmış şansların və itirilmiş sevgilərin soyuq reallığıdır.

Süjet iki yaşlı insanın — qocanın və qadının son dərəcə sakit, demək olar ki, sözsüz keçən gündəlik həyatı üzərində qurulub. Onlar eyni həyətdə, eyni mühitdə yaşasalar da, aralarındakı görünməz divarları aşa bilmirlər. Bu, sadəcə qocalıq təkliyi deyil; bu, gənclik illərində deyilməmiş sözlərin, edilməmiş etirafların və qürura qurban verilmiş sevgilərin illər sonra çiyinlərə çökən ağır yüküdür. Həyətdə oynayan uşaqların şən səsləri fonunda bu iki insanın sükutu daha da dərinləşir və tamaşaçını daxili sarsıntı keçirməyə məcbur edir.

 

 Səssizliyin gücü və ustad aktyorların minimalist oyunu

Film aktyorların dialoqları üzərində deyil, onların baxışları, sükutları və xırda məişət jestləri üzərində qurulub. Bu cür minimalist kinematoqrafik quruluş aktyorlardan fövqəladə ustalıq tələb edirdi. Eldar Quliyev bu ağır yükü Azərbaycan sənətinin korifeylərinə həvalə etmişdi:

Sadiq Həsənzadə (Qoca): Sadiq Həsənzadənin canlandırdığı qoca obrazı daxilində fırtınalar qopan, lakin bunu yalnız bir baxışla, çay stəkanını tutan əllərinin titrəməsi ilə büruzə verən insanın vizual simvoludur. Onun sükutu hər hansı uzun monoloqdan daha təsirlidir.

Sədayə Mustafayeva (Qadın): İncə, təmkinli və kədərli qadın obrazını canlandıran Sədayə Mustafayeva, keçmişin xatirələri ilə bu günün reallığı arasında sıxışan qadın qəlbinin ağrısını ekrana köçürür.

Hər iki aktyor mətnsiz səhnələrdə daxili emosional gərginliyi elə bir səviyyədə saxlayır ki, tamaşaçı personajların nə düşündüyünü, hansı peşmanlığı yaşadığını sözsüz də anlayır.

 

 Ağ-qara estetika və Eldar Quliyevin rejissor manifesti

Filmin operatoru Yuri Varnakov ağ-qara lentin imkanlarından maksimum dərəcədə istifadə edib. İşıq və kölgənin kontrastı, personajların üz cizgilərindəki qırışların vurğulanması, dar otaqlar və geniş, lakin boş həyət təsvirləri təkliyin vizual estetikasını yaradır. Hər kadr bir rəsm əsəri qədər dəqiq və ölçülüb-biçilmişdir.

Bu gənc yaşda belə bir dərin və təmkinli film ərsəyə gətirmək Eldar Quliyevin gələcəkdə Azərbaycan kinosuna bəxş edəcəyi "Bir cənub şəhərində", "Babək" kimi şah əsərlərin sarsılmaz rejissor vizyonunun xəbərçisi idi. O, bu diplom işi ilə təsdiq etdi ki, böyük kino böyük büdcələrlə deyil, insan ruhunu və onun daxili sükutunu hiss etmək bacarığı ilə yaranır.

 

 Gecikməyin və zamanın sınağı

"Biri vardı, biri yoxdu" (1967) filmi hər bir insana həyatın ən mühüm həqiqətlərindən birini pıçıldayır: zaman amansızdır və deyilməyən xoş sözlər, ifadə edilməyən hisslər gec-tez insanın ən böyük peşmanlığına çevrilir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.07.2026)

(Aydan Mənsimli: Cəlilabad ədəbi mühitinin ən balaca nümayəndəsi barədə qısa təqdimat)

 

İlqar İsmayılzadə,

fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, "Həməşəra" mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, AJB, AYB-nin üzvü, teoloq, araşdırmaçı, tərcüməçi, yazıçı-publisist.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Münbit və bərəkətli torpağı ilə yanaşı tarixi abidələr, şəhidlər, qazilər, mərd insanlar, ismətli xanımlar, pəhlivanlar və gözəlliklər diyarı olan doğma Cəlilabad rayonu həm də şair və yazarlarının sayına görə Odlar Yurdu Azərbaycanın "poeziya paytaxtı" və "ədəbiyyat mərkəzi" olaraq tanınmaqdadır. Bu gün artıq Cəlilabad rayonunda 200-ə yaxın şair, yazıçı, ədəbi təhlilçi və tənqidçinin mövcudluğu təsbit edilmişdir. Amma bununla bağlı maraqlı olan məqamlardan biri də budur ki, bu gün Cəlilabad ədəbi mühitində azyaşlı nümayəndələri də görmək mümkündür. Bununla bağlı şeir sahəsində həvəskarcasına addımlayan əzizlərimiz: Aydan, Zeynəb və Zəhra Mənsimli bacıları, həmçinin, Nərgiz Əlilini göstərmək olar.

Aparılan araşdırmalara əsasən, Aydan Mənsimli şairlər diyarı və Odlar Yurdu Azərbaycanın poeziya paytaxtı olan doğma Cəlilabadın, eyni halda Cəlilabad ədəbi mühitinin ən balaca nümayəndəsidir. O, hal-hazırda Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı Rəşad Abdullayev adına Cəlilabad şəhər 2 nömrəli tam orta məktəbinin II sinif şagirdidir. 8 yaşlı Aydan və özündən yaşda böyük olan 12 yaşlı Zəhra və 14 yaşlı Zeynəb adlı bacıları da həvəskarcasına şeir yazırlar. Məlumat üçün qeyd etmək lazımdır ki, əzizimiz Aydan Mənsimli Cəlilabad ədəbi mühitinin dəyərli nümayəndəsi, "Həməşəra" və "Nizami Gəncəvi" Fəxri Diplomları, "Ziyadar" Mükafatı laureatı, şair Sevinc xanım Şirvanlının kiçik qızıdır.

Aydan Mənsimli yaşının az olmasına baxmayaraq həvəskarcasına şeir yazaraq öz səmimi, məsum və təmiz hislərini qələmə almağı bacarır. Onun son olaraq 15.04.2026 tarixində qələmə aldığı "Yağış" adlı şeiri də buna bir sübutdur:

 

Yağış, yağış ay yağış,

Gözləri nurlu yağış.

Sevir bil hamı səni,

Gətir bizə ruzini.

 

Səni hamı vedrəyə,

Doldurub səpir evə.

Sən bizim sevimlimiz,

Sən bizim hər şeyimiz.

 

Tanrı yaratdı səni,

Ruzi-bərəkət üçün.

Sən günəşlə olanda,

Açılır göy qurşağı...

 

Bu qısa təqdimatın sonunda əzizimiz Aydanı ürəkdən təbrik edir, ona uğurlu, xoşbəxt və məsud ömür arzulayırıq!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.07.2026)

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

2012-ci il idi. «Kraliça Aba» baleti Türkiyədə böyük uğur qazanaraq, antik mövzuda ilk balet kimi qəbul olundu. «Mərmərə BaletYarışması» müsabiqəsində həmyerlimizFərhəngHüseynovunbaletibirincimükafatalayiqgörülüb. Ömrünün 63-cü baharını yaşayanFərhəngHüseynovifaçılıq, müəllimlikfəaliyyətiilə yorulmadan çalışır, yazıb-yaratmaqişinidavametdirirdi. Və «Kraliça Aba»  onun Türkiyə həyatının ən major notları idi...

 

Bəstəkar, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti Fərhəng Hüseynovun doğum günüdür günüdür.

16 iyul 1949-cu ildə Bakıda doğulub. 1975-ci ildə P.İ.Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasının ifaçılıq fakultəsini (violino - professor L.Koqanın sinfi), 1976-77-ci illərdə həmin Konservatoriyanın assistentiura-stajorluğunu, 1982-ci ildə isə Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq fakultəsini (professor F.Qarayevin sinfi) bitirib.

“Böyük İpək Yolu” Beynəlxalq müsabiqənin laureatı, “Sülh naminə” Beynəlxalq müsabiqənin və “Xose Asunsyon Flores” adına I Beynəlxalq müsabiqənin laureatıdır. Bakı Musiqi Akademiyasının “Simli alətlər” kafedrasının dosenti olmuş, uzun müddət Türkiyədə çalışıb.

Simfonik orkestr üçün “Zaman üzrə səyahət”, “Kiçik şahzadə” operası, Orqan üçün “Mərasimlər”, “Kodayu” operası, Solistlər, xor və simfonik orkestr üçün “Qoy dünyada sülh olsun!”, “Kiçik cantata”, 4 romans, Skripka və piano üçün Sonata, Soprano və simli kvartet üçün “Stabat Mater”, Simfonik orkestr üçün “Quarani kapriççiosu”, 2 saylı Simli kvartet  və s. əsərlərin müəllifidir.

1991-ci ildə Yaponiyada YUNESKO-nun təşəbbüsü ilə «İpək yolu» beynəlxalq simfonik musiqi müsabiqəsi keçirilir. Tədbir bir çox ölkələrin musiqiçiləri tərəfindən maraqla qarşılanır və müsabiqəyə 278 əsər göndərilir. Fərhəng Hüseynovun bu müsabiqəyə təqdim etdiyi 5 hissədən — «Böyük düzənlik», «Hərb və sülh», «Böyük elçilik», «Oyunlar», «Kəhkəşan» — ibarət olan «Zaman üzrə səyahət» əsəri II mükafata layiq görülür.

Bütün dünya xalqlarını sülhə, əminamanlığa səsləyən bu orkestr kompozisiyasında bəstəkar əsərin əsas qayəsini ustalıqla təcəssüm etdirmişdir. «Yaponiya ilk dəfə Azərbaycanı sizin simanızda tanıdı!» — bu sözləri müsabiqə təşkilatçıları F.Hüseynova diplomu təqdim elərkən söyləmişlər. 1992-ci ildən F.Hüseynov Türkiyənin Adana şəhərinin Çukurova Universitetində simli alətlər kafedrasının müdiridir.

 Tələbələrinə skripka alətinin sirlərini öyrədən, dəfələrlə Ankara, İzmir, Mersin, Bursa və başqa şəhərlərdə müvəffəqiyyətlə çıxış edən F.Hüseynov təkcə Universitetin deyil, həm də türk ictimaiyyətinin dərin məhəbbətini qazanmışdır. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, uzun illər F.Hüseynovun və onun tələbələrinin konsert çıxışlarını bəstəkarın həyat yoldaşı, istedadlı pianoçu Leyla Hüseynova müşayiət edir.

Fərhəng Hüseynovun İsrail dövlətinin dəvəti ilə Hayfa şəhərində dünyanın bir çox ölkələrindən bura toplaşan tələbələrlə birlikdə konsertdə çıxışları musiqisevərlər tərəfindən rəğbətlə qarşılanmışdır.

ProfessorRobertoKanettininhəmyerlimizhaqqındadediklərinimisalgətirməkyerinə düşərdi: «Mənskripkaçı, bəstəkar, pedaqoq, professorF.Hüseynovu çoxdantanıyıram. O, bizim musiqi festivalımıza dəvət almış və bu böyük sənətçinin tələbələri həmin tədbirdə uğurlu çıxışları ilə müəllimlərinin yüksək professionallığını nümayiş etdirdilər»

Mütəmadi olaraq ayrı-ayrı ölkələrin tanınmış musiqiçilərindən müxtəlif tədbirlərdə iştirak etmək üçün dəvətlər alır. Belə ki, o, 2003-cü ildə Lissabonda (İspaniya), 2004-cü ildə Kremonada (İtaliya) keçirilən skripka müsabiqələrində münsiflər heyətinin üzvü olmaqla yanaşı, gənc musiqiçilərlə master klass nümayiş etdirmişdir.

 2005-ci ildə isə Macarıstanda dünyanın bir çox ölkələrindən toplanmış professional musiqiçilər heyətində skripka üzrə kurslar keçirmişdir. Fərhəng Hüseynovun irihəcmli əsərlərindən biri Mersin Opera və Balet Teatrının sifarişi ilə yazdığı «Kraliça Aba» baletidir. Baletin musiqi dili Azərbaycan və türk folklorunun ritm-intonasiyalarının üzvi vəhdəti ilə diqqəti cəlb edir. Klassik balet janrının, xüsusilə də rus baletinin təsiri burada özünü büruzə verir.

Bu barədə isə əvvəldə qeyd etdik.

Bəstəkar 16 fevral 2010-cu ildə vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.07.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Yay mövsümündə dünyanın müxtəlif ölkələrində daha çox yüngül, təravətləndirici, bol tərəvəzli və meyvəli yeməklərə üstünlük verilir. Dünya mətbəxinin yaya aid ən məşhur 10 yeməyi və onların qısa hazırlanma resepti təqdim olunur. Bələdçimiz dünya mətbəxinə aid minlərlə resepti ilə məşhur olan BBC  good food nəşridir.

 

Ratatuy (Fransa)

Ərzaqlar:

• Badımcan
• Kabaq
• Pomidor
• Soğan
• Sarımsaq
• Zeytun yağı
• Kəklikotu

Hazırlanması:

1.    Tərəvəzləri nazik dairələr şəklində doğrayın.

2.    Sobaya davamlı qabda düzün.

3.    Zeytun yağı və ədviyyat əlavə edin.

4.    180°C-də 45 dəqiqə bişirin.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.07.2026)

 

Habil Yaşar,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi

 

Təqdimatda Nigar Səttar-zadədir. O, 7 İyul 1991-ci ildə, Bakı şəhərində, ziyalı ailəsində dünyaya gəlib. Hələ orta məktəb illərindən yazdığı ssenari, kiçik hekayə, şeirlərlə öz həmyaşıdlarından seçilməyi bacarmışdır.

Orta təhsilini tamamladıqdan sonra müxtəlif əmək fəaliyyətləri ilə məşğul olsa da yazmağa davam etmişdir. Ədəbi fəaliyyətinə Türk dilində qələmə aldığı “Kaderimin armağanı” kitabı ilə başlamışdır. Kitab qısa zamanda tükənmiş, əsər eyni adla, Türkiyədə işıq üzü görmüşdür.

Yaxın illərdə ədəbi fəaliyyətinə “Axıdılmış qanın izi ilə” kitabı ilə davam etmişdir. Xalqımızın qan yaddaşı olan 20 Yanvar hadisələrinin canlı şahidlərinin həyat hekayəsindən bəhs edən roman oxucular tərəfindən böyük maraqla qarşılanmış, müəllifə müxtəlif uğurlar qazandırmışdır.

Nigar Səttar-zadə, eyni zamanda “Əsərimi yazıram” adlı layihə ilə oxucu və yerli müəlliflərin diqqətini çəkmişdir. Bu layihə çərçivəsində müəllifin “Bir ömrün masalı” adlı iki romanı işıq üzü görmüşdür.

Nigar Səttar-zadə, hazırda Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. Birillik Prezident təqaüdünə layiq görülmüşdür.

İndi də onun bir hekayəsini təqdim edirəm.

 

 

NİGAR SƏTTAR-ZADƏ,

“YAXŞILIĞIN CƏZASI”

 

Nənəm sağlığında həmişə mənə gözəl məsləhətlər verərdi. Vaxtilə bir çox sözlərinin mahiyyətinə vara bilməsəm də, nəsihətlərini qulağıma sırğa edərdim.

– Mənə qulaq as, bala. Bu sözlərimi heç vaxt ağlından çıxartma. Heç kimə malını, pulunu, hətta hisslərini əmanət etmə. Yoxsa əlinlə verdiyini ayağınla gəzərsən...

Düşünürəm ki, dilimizi zənginləşdirən atalar sözləri, zərbi-məsəllər boşuna yaranmayıb. İnsan xislətindəndir, bilmirəm, amma hər şeyin qiymətini itirəndən sonra dərk edirik.

Nənəmin bu sözlərini də orta məktəbi bitirənədək dərk etmədim. Bəzi şeyləri yaşayaraq təcrübə etməli imişəm. Ağılsız başımın cəzasını ayaqlarım çəkməli imiş.

Sözü çox uzatmayım. Mənim riyaziyyatla heç vaxt aram olmayıb. Heç öyrənməyə də çalışmamışam. Ona görə də nənəmin bu sözlərini on dörd yaşında, uşaq ağlımla qulaq ardına vurmuşdum. Nə malımın qədrini bilirdim, nə də cibimə hər həftə qoyulan məktəb xərcinin.

Ancaq bu müddət ərzində anamla atamın evdə borc söhbəti elədiyini eşidirdim. Dövlətinə sadiq bir qulluqçu olan atamın, demək olar ki, hər gün birinin adını çəkib onlara borc verdiyini dediyini xatırlayıram. Bəzən bunları anamın da ağzından eşidirdim. Bəzən hətta dalaşırdılar da. Ancaq haradan bilərdim ki, borc kiməsə yaxşılıq etmək ikən, özünə pislik etməkdir?

Aylar, illər ötdükcə evdə vəziyyətimiz getdikcə ağırlaşmağa başladı. Eniş, aldığım məktəb xərcliyinin azalması ilə başladı. Sonra hər yay tətilində getdiyimiz rayon gəzintilərimiz kəsildi. Məktəbə yeni çanta, ayaqqabı, geyimlər almaq çətinləşdi. O il, ilk dəfə sinif otağına köhnə ağ köynək və qara ətəyimlə, keçənilki məktəb çantası ilə daxil oldum. Mənim üçün çox da asan deyildi, ancaq deyəsən, sinif yoldaşlarım üçün bu gözlənilməz idi. Bir hissəsi hətta dişlərini göstərərək gülməkdən belə çəkinmədi. O gündən sonra dost bildiyim hər kəslə arama aşılması qeyri-mümkün məsafələr girdi.

Məktəblə ev arasında gərginlik cəhətdən çox fərq yox idi. Səkkizinci sinfə daxil olmuşdum. Dərs yüküm çox artmışdı. Bir yandan uşaqların kobudluğu, bir yandan da evdə səngimək bilməyən söz-söhbət məni çox sıxırdı. İki yerdə də rahatlıq tapa bilmirdim. Gedəcək başqa heç yerim də yox idi. Hər zaman məsləhətlərini dinlədiyim nənəm də bizdən uzaqda idi. Atama, bir qəpiyə dəyməyən qohumlarına borc verdiyi üçün bərk acığı tutmuşdu. Başını götürüb rayonda müəllim işləyən rəfiqəsinin yanına getmişdi. Mən on birinci sinfi bitirən il ölüm xəbəri atama həmin rəfiqəsi tərəfindən verilmişdi.

“Əl tutmaq Əlidən qalıb” – deyən atam bu illər ərzində çox qocalmışdı. İllər öncə bir kağıza imza atmağının cəzasını əvvəl işini, evini, sonra da yoldaşını, anasını itirməklə ağır ödəmişdi. Həqiqətən də, ağılsız başın cəzasını ayaqlar çəkmişdi.

Lakin itkilərimiz ayaqlarımızın, bədənimizin ağrısından daha artıq idi. Təsəvvür edin, bir səhər oyanıb görürsünüz ki, sizi nəvazişi ilə yuxudan oyadan ananız evdə yoxdur. Əvvəlcə çörəyə getdiyini fikirləşirsiniz. Sonra gecikməyini məhəllədə göy-göyərti satan dedi-qoduçu xalanın uzun çəkən söhbətinə yozursunuz. Saat artıq 09:35-dir. Məktəbdə birinci dərs bitmək üzrədir. Sən isə evdən çıxa bilmirsən. Elə bilirsən ki, getsən, ev tək-tənha qalacaq. Elə bilirsən ki, çıxıb getsən, anan bir də geri qayıtmayacaq.

Evdəki ölüm səssizliyini pozmaq üçün televizoru işə salırsan. Ekspertlər orada hansısa aktual məsələni müzakirə edir. Sənin beynində isə tək bir şey var: ömür boyu tənha qalmaq təhlükəsi ilə qarşı-qarşıyasan. Bu dəhşətin hər variantını axşam düşənə kimi beynində yazıb yaşayırsan. Ta ki atan gəlib səni göz yaşları içində, qaranlıq otağında tapana kimi...

O cəhənnəmi yaşayanda çox yox, bir yaş böyümüşdüm. On beş yaşım təzəcə tamam olmuşdu. Anam atama bir parça məktub qoyub həyatımızdan çıxmışdı. Yaşadığımız bütün itkilərin günahını atamda görürdü.

O gündən sonra atam yaşayan bir ölüyə çevrilmişdi. Mən sinifdə gizlicə bir məktub yazıb nənəmə göndərmişdim. Oğlu ilə danışmasa da, bəlkə mənimlə danışardı.

Anamdan sonra ikimizə böyük görünən evimizi dəyər-dəyməzinə satmışdıq. Atam evin puluna bütün borclarını ödəyib, yerdə qalan az miqdar pulla da başımızı soxacaq bir daxma almışdı.

Mən hər gün səhər məktəbə gedir, dərsdən sonra da evin yanındakı dərzidə həm sənət öyrənir, həm də çörək pulumu qazanırdım. İş çox olmayanda Zemfira xala kitab oxumağıma da bir söz demirdi. Həm işləyib, həm də oxumaq mənim üçün çox çətin idi. Bütün bunlara anamın vəzifələri də əlavə olunmuşdu. Səhər çıxıb axşam gəldiyimə görə, gündəlik yemək bişirmək, təmizlik işlərini gecə həll etməli olurdum. Əvvəllər yeməyi ya ötürür, ya da tez, bişməmiş sobanın üstündən götürürdüm. Gah duzsuz, gah da əksinə, o qədər duzlu çıxırdı ki, heç yeyə bilmirdik. Ancaq atam heç vaxt narazılıq bildirməzdi. Əksinə, həmişə yanımda olmağa çalışırdı. Mən onun dəstəyi ilə gücümü toplayırdım, o isə gün keçdikcə gözümün qabağında şam kimi əriyib yox olurdu.

Gündəlik qayğılarla boğuşmaqdan bir neçə gün öncə nənəmə göndərdiyim məktubu unutmuşdum. Ancaq məktubun sonuna əlaqə nömrəsi kimi divar qonşumuzun ev telefonunu yazmışdım. Nənəm məktubu oxuyandan sonra iki dəfə həmin nömrəyə zəng edib bizi xəbər alıb. Qonşu qadından bizim o evdən köçdüyümüzü, əslində məktubda yazılandan da çətin günlər yaşadığımızı eşidəndə dəli olub. Həmin gün də bu küskünlüyə son verib Bakıya yola düşüb. Əvvəlcə gəlib nömrəsini verdiyim Lətafət xala ilə görüşüb, sonra bir yerdə atamın təzə iş yerinə gəlib çıxıblar. Beləcə, ana-bala qovuşublar.

Bir gün soyuq, şaxtalı havada evə çatanda nənəmi gördüm. O gün bizim üçün uzun zaman sonra ilk dəfə bayram oldu. Əvvəlcə nənəmlə qucaqlaşıb bir xeyli ağlaşdıq, ürəyimizi boşaltdıq. Sonra neçə vaxtdır həsrət qaldığımız isti şorba içdik. Nənəmin yeməkləri çox dadlı idi. Həm də ki, evə gələndə isti yemək tapmağım məni keçmiş gözəl günlərə qaytarmışdı. Analı günlərə...

Bəli, həmin gün dərk etdim ki, neçə yaşın olursa-olsun, insan ana qucağına ehtiyac duyur. Bunu atamın gözlərinə baxanda da görə bilirdim. Və qadınlar, analar hər yaşda nəvazişli, sevgi dolu, bir az küskün, bir az kədərli olurlar. Nənəmin görüşmədiyimiz zamanda üzündə, əllərində artmış qırışları, ağ düşmüş saçları mənə bunları hiss etdirirdi. Ən dadlı yeməkləri analarımız bişirir, ən təmiz paltarları analarımız yuyur, evi ən gözəl gül qoxuları ilə analarımız təmin edir.

Bu deyim də çox doğrudur: "Bir xanım kişini vəzir də edər, səfil də".

Anam atamı əvvəl vəzir edib, sonra gedişi ilə səfil etmişdi. Bəlkə də, sadəcə ona zərər verəcəyini düşünmüş, amma məni də ona ən çox ehtiyacım olduğu yaşda tərk etmişdi. Sırf bu səbəbdən onu bağışlamır, axtarmırdım.

Nənəm o gündən sonra iki ay bizdə qaldı. Bu iki ayda mənə bir qadının bilməli olduğu hər şeyi öyrətdi. Ondan sonra artıq yeməklərim ləziz, paltarlarım təmiz olurdu. Bunlarla yanaşı, təhsilimlə ciddi məşğul olur, mənə ədəb-ərkan qaydaları öyrətməyə çalışırdı.

Bu günlərdə bizim daxma şənlənmiş, bir yuva olmuşdu. Atam dövlət işindən çıxarıldığı üçün, səhərdən axşama qədər atasından öyrəndiyi maşın təmirində işləyirdi. Arada dost-tanışdan maşın tapanda gizlicə taksi də sürürdü. Yetər ki, evimizə bir tikə çörək alıb gətirsin.

Nənəm rayona rəfiqəsi ağır xəstələnib yatağa düşdüyü üçün getməli oldu. Vəfalı qadın idi nənəm. Getməsə, ağlı onun yanında qalacaqdı, getsə – bizim. Ona görə getməyinə etiraz etmədik. Vəziyyətin biz sandığımızdan daha fərqli olduğunu isə çox sonra başa düşdük.

Əslində, xəstə olan rəfiqəsi deyil, nənəm özü imiş. Xəstəliyini eşidib, gələcək günləri təxmin edib bizdən uzaqlaşıb. Biz isə bir daha heç görməyəcəyimiz nənəmizi sevgi ilə, gülə-gülə yola salmışdıq o gün.

İndi düşünürəm ki, bəlkə də, elə belə olmağı nənəm üçün daha xoş idi. Çünki heç kim vida edəcəyi insanı göz yaşları içində xatırlamaq istəməz. Bütün ayrılıqlar kədər gətirir, ancaq insana qalan, dərdinə dərman olan sevdiklərinin xoş xatirələri olur.

Yazıq nənəm iki il min bir əziyyət çəkib, yenə də yaşamağa çalışıb. Onun hekayəsini atamla, nənəmi son mənzilə yola salmaq üçün rayona gedəndə rəfiqəsindən dinlədik. Qadın göz yaşları içində nənəmin ağır xəstəliklə necə mübarizə apardığı haqqında danışdı. O halda belə, tək dərdinin biz olduğunu çox kədərli bir şəkildə öyrəndik.

Məgər nənəm hər ay xəstə halına baxmayaraq, anamı axtarır, ona məktublar yazırmış. Məktublar ünvanına çatmadığı üçün geri qayıdırmış. Firuzə xala da həmin məktubları poçtdan götürüb nənəmdən gizlədirmiş.

Vəfatından sonra Firuzə xala o məktubları gətirib mənə verdi. Onlar mənə, nənəmin əl yazmaları olduğu üçün çox doğma gəldi. Ölənə qədər o məktubları anamdan mənə qalan tək xatirə – taxta sandıqçanın içində saxlayacaqdım.

Ömrünün son dəmlərində atamla açıq-açıq, səmimi bir söhbətimiz oldu. Mən artıq BDU-nun Jurnalistika fakültəsinin tələbəsi idim. Bir araşdırma tapşırığı verilmişdi. Mövzu belə idi: “Yaxşılıq sonradan qazanılan bir hissdir, yoxsa yaxşı və ya pis insan olaraq doğuluruq?”

Bu sual haqqında çox fikirləşdim. Belə bir suala elə-belə cavab vermək düzgün olmazdı. Nənəmin dediyi kimi edib, güzgünü birinci öz içimə tutdum.

Mən nə qədər yaxşı və ya pis bir insanam? Ümumiyyətlə, hansı xüsusiyyətlər insanı pis və ya yaxşı elan edir?

Qarşıma atamı qoyub onunla bir yeridiyimiz on doqquz illik ömür yolumuzu fikirləşdim. Mənə həm hər şeyin ən gözəlini bağışlayan, həm də quyunun ən dibini görmüş, özünü o quyuya həbs etmiş adamı düşündüm. Yadıma hansısa bir kitabdan oxuduğum bir cümlə düşdü:

“Heç bir yaxşılıq cəzasız qalmaz”.

Atam məhz bu cümlənin canlı nümunəsi idi. Səmimi söhbətimiz zamanı mənim üçün həmişə sirr olan sualı soruşdum:

– Ata, niyə bu qədər yaxşılığının qarşılığı budur səncə? Uğrunda yeri gəlsə anamla savaşdığın o insanların biri də bizi xatırlamır. Ancaq bəzən elə bilirəm, əlində olsa yenə kiməsə yaxşılıq edərsən.

– Düzdür, qızım. Çünki yaxşılığa yaxşılıq hər kişinin işidir, yamanlığa yaxşılıq ər kişinin işidir. Bilirəm, sizə çox əziyyət vermişəm. Çox sıldırımlı, dağlı-daşlı yollardan keçmişik. Özümdən soruşmuşam ki, axı niyə? Niyə mənə bu həyatı rəva bildilər? Sonra o vaxtlar hansı hissləri keçirdiyimi yadıma salıb dinclik tapmışam. Mən Allahın əmri ilə mənə açılan heç bir əli geri qaytarmamışam. İndi bilməsən də, böyüyəndə biləcəksən. O biri dünyaya yağ-bal içində, səfa sürüb yaşayıb günahla gedəcəyimə, əzab-əziyyətlə yaşayıb kişi kimi getməyi üstün tutdum. Allah mənim bu dünyada mükafatımı səninlə verib, inşallah, orada da yaxşı əməllərimə görə verəcək. Bil ki, nə vaxt dara düşsən, ilahi bir güc səni o çətinlikdən xilas edəcək. Çünki mən səndən savayı heç kimi gözü yaşlı qoymamışam, gözəl qızım. Mənə haqqını halal et. Bir də, heç vaxt yaxşılıq etməkdən əl çəkmə. Balıq bilməsə də, xaliq bilər.

Atam bu söhbətimizdən üç gün sonra həyata əbədi gözlərini yumdu. Mənə isə ondan geriyə sadəcə xeyir-duası, anamdan geriyə sandıqçası, nənəmdən isə əxlaqı, məni həyata hazırlayan sözləri, nəsihətləri və oxuduğum hər an göz yaşlarımı sel edən məktublar qaldı.

Atamın gedişindən sonra bir daha başa düşdüm ki, insanı insan edən bu dünyadakı yaxşı əməlləri, ondan geriyə qalan ən böyük miras isə ləkəsiz adı imiş.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.07.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Şeir saatı rubrikasında bu gün və sabah sizlərlə Təranə Dəmir olacaq. O, yeni şeirlərini ixtiyarınıza verir, buyurun, oxuyun. Şeirlər sizin həm zövqünüzü oxşayacaq həm də düşündürəcək.

Beləliklə, növbəti 5 şeir.

Xoş mütaliələr!

 

 

6.

 

Nə çətinmiş bu payızın sevgisi,

Yarpaq yarpaq, xəzəl xəzəl sevirsən.

Saçlarını payız yeli dağıdır,

Küsər deyə, "o yana dur" demirsən,

Yarpaq yarpaq, xəzəl xəzəl sevirsən.

 

Bulud tökür sellərini üstünə,

Aradabir günəş baxır uzaqdan.

Bir ümidə sığınırsan, onda da

Göy gurlayır, şimşək çaxır uzaqdan.

 

Gündüzləri küçə küçə atırsan

Gecələrin həsrətini gözündən.

Yavaş yavaş şeirləşir bu sevgi,

Varaq varaq tökülürsən özündən.

 

Nə sevgini gizləməyə bir yuva,

Nə dərdini ovutmağa yer olur.

Nə getməyə yol tapırsan özünə,

Nə təzədən qayıtmağa yer olur.

 

Nə çətinmiş bu payızın sevgisi,

Yarpaq yarpaq, xəzəl xəzəl sevirsən.

Saçlarını payız yeli dağıdır,

Küsər deyə, "o yana dur" demirsən,

Yarpaq yarpaq, xəzəl xəzəl sevirsən.

 

 

7.

 

Səni addım səslərindən tanıyıram,

Səni küçələrin yelçəkənindən.

Səni dənizin  ləpəsindən,

Səni dalğaların pıçıltısından tanıyıram.

Küləklərində nazlanıb saçlarım,

Yağışlarında islanıb.

Gecələri pəncərə-pəncərə sabahlamışam səninlə,

Səhərləri səninlə salamlamışam günəşi,

Baxışlarında xumarlanıb xəyallarım.

Hara getsəm kölgə kimi düşüb baxışların  arxamca,

Keçirmisən məni zülmətdən işığa,

Nağıl-nağıl ovutmusan.

Səndə aza-aza tapmışam özümü,

Yoxsa unutmusan?

Səni işıqlarından tanıyıram,

Səni qaranlığından.

Səni yuxusuzluğundan tanıyıram,

Səni yorğunluğundan.

Məni sabaha uğurlyıb dəli Xəzər,

köhnə dalanlar, sürüşkən küçələr.

Səni yanaqlarımda oynaşan qum dənələrindən tanıyıram,

Səni xəzəllərindən.

Bakı, sən ey ayrılığa sevdalı şəhər,

Nöqtələr, nöqtələr...

 

 

8.

 

Bir yuxu tuta səni,

Dəli-dolu bir yuxu.

Qata səni önünə

Bu möcüzə, sirr yuxu.

Yerdən, Göydən keçirə,

Səsdən, küydən keçirə.

Yaxandan elə tuta

Yaxan qala əlində.

Gedəsən uzaqlara

Bir yuxunun belində.

Unudasan hər şeyi,

Ayrılığı, həsrəti.

Qaranlığı, zülməti.

Çıxasan yaddaşından,

Doğmanın da, yadın da,

Çəkilə üzərindən

Sinsi-sinsi  baxışlar.

Günlərin bir günündə

Bir məktub göndərələr

Sənə sənin adından:

"Getdim, məni bağışla"

Təzədən doğulasan,

Təzədən yeriyəsən,

Təzədən yıxılasan.

Təzədən ağlayasan,

Təzədən kiriyəsən.

Təzədən seviləsən,

Təzədən qırılasan,

Təzədən yaşayasan,

Təzədən yorulasan..

Bir yuxu tuta səni...

 

 

9.

 

Hələ təbiətin bahar çağıdı,

Hələ bağlar yaz ömrünü yaşayır.

Günəş-günəş sığallanır ağaclar,

Hələ güllər naz ömrünü yaşayır,

Hələ bunun töhməti var qabaqda.

 

Ulduz -ulduz xəyallanır gecələr,

Ulduz-ulduz yuxu axır gözündən.

Quşlar yenə salamlayır səhəri,

Nur tökülür səhərlərin üzündən,

Hələ bunun zülməti var qabaqda.

 

Ürəklərdə min arzu var,min ümid,

Sevənlərin üzü gülür hələ ki.

Bahar donlu, yaz ətirli duyğular

Yavaş-yavaş sözə gəlir hələ ki,

Hələ bunun həsrəti var qabaqda.

 

 

10.

 

Ruhumuz yenə də dərdə köklənib,

Yenə də aldadır duyğular bizi.

Çıxıb yadımızdan bütün fəsillər,

Qoymur göz açmağa qayğılar bizi.

Gecə səhərəcən vaxtı sayırıq,

Zaman öz işində, ürək tələsir.

Qaranlıq işığa meydan oxuyur,

Sevginin qabağın ayrılıq kəsir.

 

Hər gün başımızda kədər dolaşır,

Hər gün ömrümüzdə qəm çiçəkləyir.

Hər gün suya düşür xəyallarımız,

Hər gün gözümüzdə nəm çiçəkləyir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.07.2026)

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Şeir saatı rubrikasında sizlər Malik Atılayın şeirləri ilə tanış olacaqsınız.

 

Qafarov Malik Fuad oğlu (Malik Atilay) 1997-ci il 7 iyulda Bakı şəhərində dünyaya gəlib. 225 saylı tam orta məktəbdə təhsilini bitirdikdən sonra BAAU türk dili və ədəbiyyatı fakültəsinə daxil olub. 2012-ci ildən bəri dövri mətbuatda çap olunur, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü və “Yalnızlığı adıyla çağır”, “İyun, iyul və qaranlıq” kitablarının müəllifidir.

 

DİQQƏT! DİQQƏT!
DARIXIR BAKI…

 

Şəhərin biləklərinə vurulan zülmət qandalı

Həm mənim

Həm küçələrin ürəyini sıxır.

Parkların yanından keçirəm,

Kafelərə heç baxmıram,

Nəsə yoxdu,

Nəsə çatmır.

Günəş əllərini cibinə salıb getmiş uzaqlara.

Susub hər yer,

İçimdə həsrət yalquzağı oyaqdır, yatmır…

Diqqət! Diqqət!

Bakı darıxır...

 

Ucuz kafelərin birindən

domino səsləri qaçır bayıra.

Süpürgəsindən bərk-bərk yapışıb

Yuxuya gedib süpürgəçi,

Üstü-başı təmiz,

Ürəyi kirli adamların əlindən

Amanda ola biləcəyi tək yerdi yuxusu…

 

Külək evi dağıdan dəcəl uşaqtək

ora-bura atır sükutunu şəhərin

ümidi çörəyindən bol olan həbsxanada.

 

Közərən siqaretin işığına məktub yazır dustaq –

Həyətlərindəki nar ağacına…

Bakının boğazına dişlərini keçirən zülmət,

Onun ürəyinə dırnaqlarını sancmış

Şəhərlə birgə darıxır dustaq…

Dustaqdan xəbərsiz darıxır şəhər...

Günəş qırmızı ləkəyə dönür göy üzündə

Uzun illər tufanlar görüb

Qasırğalar atlamış yelkənə yamaq vuran balıqçı ümidiylə

Günəşə sarı açır əllərini dustaq…

Şütüyən maşınların siqnal səsləriylə

Üzlərdən, gözlərdən silinir yuxu,

Zülmətin çürük və qara dişlərindən səhərə çıxır,

Amma yenə də

Bakı darıxır...

Darıxır Bakı...

 

 

HİNDU NƏĞMƏSİ

 

Qaranlığı qara əlcək kimi geyəndə şəhər

Susmuşdu hər nə vardısa,

Sanki bir azdan cəllad

Zevin küçəsindən keçib

Edam məhkumunun yanına gedəcəkdi.

 

 

ONDA

 

Alça çiçəkləri kimi qar yağırdı

Bakının üstünə,

Yollar eyni qapıya çıxırdı,

Ah çəkirdi göylər, külək əsirdi,

Göylərdə də kimsə darıxırdı

Onda…

Sonuncu adamının da öldürüldüyü hindu qəbiləsinin

Anlaşılmayan kədərli nəğməsiydi bu şəhər.

O vaxtdan bu yana bilmirəm neçə gündü, aydı, ildi,

Elə bil bu gün ayrılmışıq,

Bu gün.

Dodaqların gilyotin kimi boynunu vurub

Qoşa qala qapıları ağzında

Ağzımdan çıxan sözlərin,

Kədər deyingən ev sahibəsi kimi

Qəlbimizə girdikdən sonra

Bilmirəm neçə dəfə

Güləndə əlini əlinə vurmaq istəyib də

Bir əlinin olmadığını xatırlayan adam kimi

Yadıma düşüb yoxluğun.

 

Elə bil bu gün

Ağ bayraq kimi yelləmisən əlini ayrılığa,

Elə bil

Cəllad hələ də əlində qılıncı yol gedir

Hardasa buralarda.

 

Özümə yazdığım intihar məktubları

 

Uzaq dur məndən, aralı dayan,

Çünki əllərim qanlıdı,

Çünki barmaq izlərini dırnaqlarımla qaşıdım əllərimdən,

Səni düşündüm səhərəcən;

Hansı tərəfə getsəm, üstümə itlərin hürüşdüyü bu yerdə

Divin su daşıdığı aşsüzənmiş səndən sonra həyat…

 

Özümdən qaçmağa çalışdım bu gün,

İşıqları yanılı qoyub evdən çıxdım,

Dəqiqələrlə döydüm qapımı,

Yenə evdə deyildim,

Sərxoş olduğum kafelərin

Yellənə-yellənə açılan qapıları kimi açılarkən səhərim

Minarədən azan verən müəzzinlə məndən başqa

Ölümə və Allaha heç kimin ikimiz qədər

Yaxın olmadığını düşündüm…

 

Bulvara düşdüm,

Məktub yazdım özümə,

Hansı şəhərə apardığını unutduğum

Qatar bileti kimi

Cibimdə gəzdirdiyim şəklini

Qoydum məktuba…

 

Evə döndüm,

Döydüm qapımı,

Yenə açılmadı,

Yenə heç kim yox idi evdə,

Qapını açdım,

Özümə yazdığım bütün intihar məktublarından

Ünvanıma yenə tez çatmışdım…

 

 

ÜMİDSİZ ŞƏHƏRİN KÜLƏYİ

 

Tərsinə çevrilmiş tısbağa kimi

Ümidsiz şəhərdir Bakı…

Xəzri

Köhnə darvazatək silkələyir şəhəri

Uzaq ellərdən vacib xəbər gətirən qasid kimi

Burda

Ümidin bir azını sabaha saxlayırıq

Axşamdan bişən yemək kimi

Burda

İntihar etmiş adamın

Sahildə soyunduğu çəkmələrdir zaman.

 

 

TALEYİNƏ UDUZMUŞ QADINLAR

 

Uşaq evi –

Gözlərində qorxu böyüdən uşaqların

Qulaqlarından

Qadağalar sırğatək asılıb,

Tərli pəncərədə ana yazılıb...

 

Qadınlar –

Sıraya düzülmüş

Yolların kənarında.

Dan yeri sökülür,

Günəş yaşlı müəllim kimi

Asta-asta qalxır göyün pilləkənlərini.

Taleyinə uduzmuş qadınlar evlərinə dönür,

Yarıyuxulu körpələrin gözləri

Güllə kimi açılır onların üstünə

İlk eşitdikləri söz – ana...

 

Qocalar evi –

Əzilmiş vərəqə bənzəyən üzlərdəki

Ümidsiz, çarəsiz təbəssüm.

Altını bulayan qadın buğlanan gözləriylə görür ölümü.

Və yuxusunda hər səhər eşitdiyi

Ana sözünə qarışır

Söyüşləri sanitarın...

 

 

AYRILIĞIN PAYTAXTINDA SƏRGƏRDAN

 

Sən məni anlamazsan, gözəl gözlüm,

Sonluğu olmayan kitabam sənə.

 

Mən nə sual kimi sualam indi,

Nə də cavab kimi cavabam sənə.

Sümüyünə düşməyən küskün havayam

Baxıb anlamadığın hansısa şəkiləm –

Rənglə, boyayla yox,

Ümidsizliklə çəkilmiş şəkil…

 

Bənd olur insan bəzən anlamadığı adama,

Sən məni sevsən də, özündən çıxa bilməzsən,

Qorxu filmindən bir kadrdır həyatım,

Gəlib yetişdiyimiz bu yolun hər tərəfi ayrılığa aparır.

Mən sərgərdan qalmağa öyrəşmişəm

ayrılıqların paytaxtında.

Sən məni unut, gözəl gözlüm,

Necə ki, yuxularını unudursan,

Necə ki, unudursan hər yox olanı.

 

 

HEÇLİYİN AĞZINDA

 

Bir sərxoş qadın gəzir küçələri.

Gözləri içkidən deyil,

Həyatın yalnızlıq acısından yaşarmış.

Gecə qədər gözəl qadın,

Qadın qədər gözəl gecə

Bir-birində əriyir…

 

Havalı-havalı gəzən qadın

Bu şəhərin neçə adamlıq yalnızlığı var deyə,

Ölçür küçələri,

Bir az sevgiyə,

Bir az darıxmağa yer saxlayıb sol yanında…

 

Hər gecə bir az daha sərxoş,

Bir az daha heçliyin ağzında görür özünü,

Çiynindəki qanad döyməsi belə atlada bilmir uçurumlardan…

 

 

SAAT BİR, İKİ, ÜÇ…

 

Saat bir, iki, üç…

Hücum əmri gözləyən ordu misalı

Yuxusuz və həyəcanlıyam.

Üzməkdən yorulub

Torların qoynunda dincələn balıq kimi

Yorğunam da bir az.

Şimşəklər gümüşü çatlar salır

Qara aynasına gecənin.

 

Səkkiz, ya doqquz yaşındayam,

Fatmayı dənizində

Balıqqulaqlarını doldurmuşam cibimə,

Üstümdə ovuc-ovuc Xəzərlə gəzirəm

Hara getsəm…

 

Sərxoş atasından qorxub

Oyuncaqlarıyla qısıq səslə danışan uşağın pıçıltısıtək

Pıçıltısını eşidirəm dənizin.

 

Damlalar bulud dilində nəsə yazır pəncərəmə,

Xəbər gətiriblər mənə

Zamanın tikanlı məftillərinin o üzündəki adamlardan.

 

Saat bir, iki, üç…

Tavandan asdığım kəndirin

Altındakı kətilə çıxıram

Dənizi görmək üçün.

 

 

KİMƏ NƏ BU GÜNAHDAN?

 

Göy üzü hər səhər

Doğuş masasındakı qadın kimi

Yeni günəş doğur dünya üçün.

Bizə nə bu günəşdən?

– Xəstəniz yaşayacaq, – deyir həkim.

– Allah kərimdir, – deyir molla.

Hərəsi bir başqa yolla

Ümid əkir

Kədərlə minalanmış ruhlara

Bizə nə bu ümiddən?

Zamanı gəldikdə çürük diş kimi

Hər gün başqa biri

Düşür həyatın ağzından,

Bizə nə bu ölümdən?

Sən varsan –

Orta əsrlərin Avropası kimi qaranlıq otağımda

Günahkar rahibətək

Çarmıxa çəkilib bədənin,

Kimə nə bu günahdan?

 

 

KƏDƏRLİ UŞAQLAR

 

Bəlkə də, oyuncaqçı

Əli yetməyən oyuncaqlarda

Gözü qalan uşaqların

Kədərli baxışlarını

Silirdi vitrindən…

Və hər gecə qar yağmasın deyə, dualar edən

Uşaqlar görürdüm,

Allah,

Mən

Və o uşaqların cırıq çəkmələri şahiddir

O gecələrə.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.07.2026)

 

İbrahim İlyaslı,

Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Poeziya bölməsinin rəhbəri, Əli Kərim adına Poeziya Evinin direktoru.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Artıq qırx gündür ki, əziz Ustadımın xatirələri xəyalımda dolaşır. Gözlərim önündə surəti canlanır, qulaqlarımda həzin, doğma səsi əks-səda verir. Əzbərimdə olan şeirləri yenidən dilimdə səslənib-süslənir, könlümü işıqlandırır. Onu mənə sevdirən ilk şeirini xatırlayıram:

 

Az-az görüşürük, ay ana, az-az,

Bu sirri analar bilməmiş olmaz.

Çoxları can atır şöhrətə, ada,

Şöhrət də hamının nəsibi olmur.

Təpədən-dırnağa soyulmaqla da

Hamı şair olmur, Nəsimi olmur.

 

Yadıma ilk görüşümüz düşür. Həmin günü anbaan xatırlamağa çalışıram və budur, 1985-ci ilin isti yay günü gözlərim önündə varaqlanmağa başlayır.

Çəkinə-çəkinə "Sosialist Sumqayıtı" qəzetinin redaksiyasına yaxınlaşıram və özümü toparlayıb ikinci mərtəbəyə - redaktorun otağına qalxıram. Şeir gətirdiyimi biləndə məni Nəsimi adına Mədəniyyət və İstirahət parkına yönəldir, şeirlərini apar, Əşrəf Şəfiyevə göstər, -deyir. Şəhərdə tanıdığım yeganə qələm adamı, eloğlum Xanəmir Məmmədoğlunun vasitəsilə Parkın inzibati binasının arxasındakı üstüaçıq otağa gəlib çıxırıq.

İçəridə xeyli orta yaşlı və gənc yazarlar toplaşmışdı. Salam verib ehtiyatla bir qıraqda əyləşdim. Bu mənim üçün imtahan kimi bir şey idi. Və budur, Əşrəf Əşrəf müəllim içəri keçdi və ədəbi məclis başladı. Məlum oldu ki, məndən başqa hamı bir-birini yaxşı tanıyır. Növbə ilə şeirlər oxunur, müzakirələr aparılır, bəzən sərt iradlar, bəzən də səmimi təqdir sözləri səslənirdi.

Nəhayət, mən də özümü təqdim edib, bir neçə şeir oxudum. Cüzi iradlar səslənsə də, ümumilikdə şeirlərimi yaxşı qarşıladılar. Əşrəf müəllimin dilindən tərif eşitmək isə, iyirmi üç yaşlı bir gənc üçün ayrı aləm idi, əlbəttə.

Ciddi qələm adamı olan hər kəs, eləcə də hər bir ayıq oxucu yaxşı bilir ki, Ustadlıq məqamına yetişmək hansı cövrü-cəfadan, hansı əzablardan keçir. Bu məqamı haqq eləmək hər şairə nəsib olmur. Bunun üçün şairdən ömrünü haqq yolunda girov qoymaq tələb olunur. Ömür dediyin istər uzun olsun, istərsə də gödək – sonucda sənin həyat yolun və qələmindən çıxanlar sənə sahib duracaq. Yalnız yaşadıqlarını yazmaq və yazdıqlarını yaşamaq şairi ədəbiyyat tarixinə qəbul eləyir. Ustadımız Əşrəf Veysəlli bütün bunları bizdən daha yaxşı bilirdi. Elə bildiyindən dolayı idi ki, əsl şair ömrü yaşayıb , Ustad məqamında ömrə əlvida dedi.

Bu yazını yazarkən ilk tanışlığımızdan tutmuş, onu haqq evinə uğurlayana qədər bütün yaşantılarımız  gözlərim önündə canlanır. Əşrəf Şəfiyev imzası ilə tanıyıb, Əşrəf Veysəlli imzası ilə isə özümüzə Ustad bildiyimiz Əşrəf müəllim sözün əsl mənasında bütün varlığı ilə özündən sonra gələn ədəbi nəslə örnək oldu.

Onunla bağlı xatirələrə baş vurası olsam, gərək xalq dastanlarında deyildiyi kimi, qırx gün, qırx gecə danışam ki, ürəyimi boşaldam. Düşünürəm ki, zaman-zaman bu dastanın ayrı-ayrı səhifələri yazılacaq və yeni nəsil oxuculara ərməğan olunacaq. Çünki o, təkcə zəmanəmizin yox, bütün zamanların şairi olmaq haqqını qazandı. Şair taleyi yaşadı və tale şairi oldu.

XX əsrin ikinci yarısı ilə XXI əsrin başlanğıcının qovşağındakı ədəbiyyat tariximizdə "60-cılar nəsli” kimi bilinən ədəbi nəslin öncüllərindən biri olaraq tarixə qovuşdu. Yaradıcılığı ilə bağlı çoxsaylı araşdırmalar aparıldı, həmişə ədəbi tənqidin və ədəbiyyatşünasların diqqət mərkəzində yer aldı, şeirləri dillər əzbəri oldu, aşıqlar şeirlərini saza qaldırdılar, xanəndələr onun şeirlərinə dönə-dönə müraciət etdilər. Bütün bunlar onun çağdaş Azərbaycan poeziyasındakı yerini, söz sərrafı olan oxucuların qəlbindəki mübarək məqamını nişan verdi. Ölkəmizin ünlü xalq şairləri olan Osman Sarıvəlli, Rəsul Rza, Bəxtiyar Vahabzadə, Məmməd Araz, Nəbi Xəzri, Cabir Novruz, Xəlil Rza, Qabil və başqaları onun yaradıcılığı haqqında yüksək fikir söylədilər, aşağı-yuxarı həmyaşıdları olan xalq şairləri Musa Yaqub, Ramiz Rövşən, Zəlimxan Yaqub, Sabir Rüstəmxanlı, eləcə də Fikrət Sadıq, Nüsrət Kəsəmənli, Çingiz Əlioğlu, Dilsuz, İsa İsmayılzadə həmişə, hər yerdə qələm dostları olaraq Əşrəf Veysəllini çox sevdiklərini dilə gətirdilər. Azərbaycanın bənzərsiz şairi Əli Kərimin, publisistikamızın və jurnalistikamızın bənzərsiz imzası Feyzi Mustafayevin ən yaxın dostu və sirdaşı oldu. Onun Feyzi Mustafayevlə dostluğu isə ayrıca bir ədəbiyyat və həyat hekayəsinin mövzusudur. Feyzi Mustafayevlə Əşrəf Veysəllinin birlikdə yazdıqları “İki dostun bir ürəyi” kitabına hər ikisinin istəyi ilə redaktorluq etdi. Kitabın nəşri ərəfəsində yetərincə örnək macəraların şahidi oldum. Əşrəf müəllimin yerişi, duruşu, söz-söhbəti, zarafatı, qəzəbi, sevgisi, nifrəti hər hadisəyə, hər məsələyə münasibəti, ailə-məişət davranışı, hətta məmurluğu belə şairanə idi. Bir sözlə, O, bütün məqamlarda şair olaraq qalırdı. Bir ömür bu halda qalmağı hər şair bacara bilmir. Şairlik onun taleyi idi. O, bu əzablı taleyə ləyaqətlə sahiblənmişdi və ləyaqətlə də başa vurdu. Ustadlıq məqamını da özündən sonra gələn ədəbi nəslə həm yaradıcılığı, həm də həyat yolu ilə örnək olmaqla fəth etdi. Gənc ədəbi nəslə həmişə diqqət və qayğı göstərdi, darda-çətində onların qolundan tutdu, yeni ədəbiyyata gələnlərin sevgilərini və sayqılarılnı qazandı.

Əslində, Əşrəf Veysəllinin şeir kitabları həm də onun tale kitablarıdır. Bir neçə bioqrafik şeirini oxumaq yetər ki, onun bütün özkeçmişini – tərcümeyi-halını varaqlamış olasan. Bu şeirlərdə zərrəcə də həqiqətdən sapınmaq yoxdur, əksinə, o, etirafları ilə səmimiyyət mücəssəməsinə dönür. Odur ki, oxuculara mənim bu xatirə yazımdan daha çox onun şeirlərini oxumağı tövsiyə edirəm. Çünki, Əşrəf Veysəlli şeirlərində onun canlı abidəsi var...

Sumqayıt və Əşrəf Veysəlli isə ayrıca bir yazının mövzusu olsa da, bir neçə kəlmə də bu haqda deməyin yeri var. Qısaca ifadə edəsi olsaq, deyərdim ki, o həm də şəhərimizin ədəbi siması idi. Sumqayıtda Əli Kərim adına Poeziya Klubunu quranlardan biri olmuşdu, Vaqif İbrahimdən sonra bu kluba rəhbərlik etmək onun taleyinə yazılmışdı. Bu vəzifədə çalışdığı müddətdə şəhərin ədəbi camiəsini bir araya gətirib, ciddi bir ədəbi mühit formalaşdırmışdı, ədəbi gəncliyin inkişafı üçün əlindən gələni əsirgəməmişdi. Məhz onun sayəsində Sumqayıt ədəbi mühiti ölkənin ən öncül ədəbi mühitinə çevrilmişdi. 1990-cı ildən bu yolu davam etdirmək mənə həvalə olunsa da, hər zaman onun dəstəyinə və məsləhətlərinə ehtiyac duyurdum. Ağsaqqallıq missiyası yenə də onun boynuna düşürdü və o, bu missiyanı sevə-sevə, heç bir təmənna ummadan yerinə yetirirdi. Sumqayıt şəhər Mədəniyyət şöbəsinin müdiri olanda da, Həmkarlar Təşkilatının sədri olanda da, Teatrın direktoru olanda yenə onun cazibəsində dövr edirdik. Əşrəf Veysəlli bir şair və şəxsiyyət olaraq da cazibədar bir insan idi. Onunla hər görüşdən aydınlanmaq, işıq götürmək olurdu. Bütün varlığı ilə millətə və Vətənə bağlı idi. Şeirlərində olduğu kimi, əməlləri ilə də yeni nəslə Vətən dərsi keçirdi. Biz ondan həmişə öyrənirdik. Milli azadlıq hərəkatı zamanı həbs edilib Lefortovo zindanına atılan Xəlil Rzanın ilk müdafiəsinə qalxan və ona şeir yazıb göndərən də Əşrəf müəllim oldu. “Atdılar Zindana Xəlil Rzanı” şeirini yazmaq o vaxt üçün böyük cəsarət tələb edirdi. Əşrəf Veysəlli cəsarətli şair idi.

Əşrəf müəllimin iştirakı və rəhbərliyi ilə keçirilən, eyni zamanda mənim də iştirak etdiyim bir-birindən mənalı ədəbiyyat tədbirlərini sadalamaqla qurtarmaz. Fərdi görüşlərimizin hər biri isə ayrıca bir xatirədir.

Sumqayıt ədəbi mühitinin bütöv və şərəfli bir qərinəsi məhz Ustad Əşrəf Veysəllinin adı ilə bağlıdır. Onun əziz xatirəsi həm bizim, həm də gələcək nəsillərin qəlbində daim yaşayacaq. Zəngin ədəbi irsi dönə-dönə tədqiq olunacaq, öyrəniləcək və öyrədiləcək. Ömrünüzün davamı olan şeirləriniz isə əbədi yaşayacaq, Ustad.

Məqamın behişt, ruhun şad olsun!

 

 

Şair  Əşrəf  Veysəlliyə

 

Hər şair nəfsiylə bacara bilmir,

Hər şair keçəmmir şöhrətdən, «ad»dan.

Hər oğul haramsız çəkiyə gəlmir,

Hər oğul halallıq ummur dünyadan.

 

Səni tez oyatdı şair ilhamın,

Duydun – bu əzablar haqqa cəmiymiş.

Dedin: «Şair olmaq ayağı yalın

Süngülər ucunda gəzmək kimiymiş».

 

Avarı sərrastdı, ləngəri ağır,

Axını tərsinə üzən şairin.

Qanı qələmindən daşdanıb çıxır,

Süngülər ucunda gəzən şairin.

 

Bilirdin – bu yollar gözü qanlıdı,

Bilirsən – bu yollar Hələbdən keçir.

Bilirdin – bu dünya üzü qanlıdı,

Bilirsən – örkəni kələkdən keçir.

 

Köksüyün altında düşərgələr var,

Sən – zindan şairi, sürgün şairi.

Belə olmalıydı, belədi ki, var,

Veysəllidən çıxan türkün şairi.

 

Fitnə – fəsadlardan gen yaşayırsan,

Lələ, bu duyğular sənə doğmadı.

Çünki bu şəhərdə sən yaşayırsan,

Sumqayıt bu qədər mənə doğmadı.

 

İlhamın qoynundan sıyrılıb çıxıb,

Dərədə  dumanın, zirvədə çənin.

Halal qələm tutan əlini sıxıb,

Halal ürəyindən öpürəm sənin.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.07.2026)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı “həyatda necə uğur qazanmalı, hədəfi necə seçməli, hədəfə doğru necə irəliləməli, necə lider olmalı – bu sayaq suallara cavab verir.

Rubrikanı millət vəkili, motivasiya spikeri, yazıçı Əlibala Məhərrəmzadə aparır.       

 

Liderliyin xüsusi qanunları hansılardır?

 

«Seminarların və kitabların köməyi ilə uzun illər liderlik öyrətdiyim yuz minlərlə insana və özündə liderlik keyfiyyətlərini inkişaf etdirmək istəyən şəxs, sənə ithaf olunur. Bütün yüksəliş və enmələr liderliyin sayəsində baş verir» sözləri ilə başlayan «Liderliyin 21 inkaredilməz qanunu» kitabını – Con Maksvellin bu incisini, yəqin ki, oxumayan əz-əz liderə rast gəlmək olar. Rəsmən onun özünün, yaratdığı EQUIP və The John Maxwell Company təşkilatlarının bu günədək liderliyin sirlərini öyrətdiyi 5 milyon müdavimi var. Bu gün ABŞ-ın Vest Poynt Hərbi Akadesmiyasından tutmuş BMT-yədək, nüfuzlu Fortune 500 siyahısındakı əksər şirkətlər təmsil olunmaqla az qala hər bir qurumda Con Maksvelldən liderlik dərsi almış insanlara rast gəlmək olar.

Con Maksvellin təqdim etdiyi liderlik qanunlarının 21-nə də qısaca da olsa nəzər yetirməyimiz vacibdir. Belə ki, öz şəxsi həyatlarında və bizneslərində bu qanunlara əməl etməklə insanlar dərhal fayda əldə edirlər.

 

Beləliklə, 21 qanundan növbətisi:

 

6.Möhkəm özül qanunu

«Liderliyin əsası etibardır»

Sistematik olaraq yaxşı qərarlar qəbul edən, öz hesabına qələbələr yazan lider komandasının etibar kreditini daim yüksəldir. O, hətta nöqsan buraxanda belə etibarına xələl gətirmir.

Özünə etibar qazanmaqçun liderdə kompetentlik, xarakter, habelə ətrafındakılarla əlaqə yaradıb müntəzəm bu əlaqəni saxlamaq bacarığı olmalıdır.

General Şvartskopf yazır: «Liderlik strategiya və xarakterin güclü birliyidir. Əgər siz bu iki keyfiyyətdən birindən imtina etməyə məcbursunuzsa, onda yaxşısı budur strategiyasız qalın».

Liderin xarakteri güclü olanda insanlar ona etibar edirlər, eləcə də onlarda çalışdıqları təşkilatın gözəl gələcəyinə böyük inamları yaranır. Güclü xarakter – liderin möhkəm özül üzərində bərqərar olması deməkdir.

Liderlər necə olur ki, özlərinə hörmət qazanırlar? Ağıllı qərarlar qəbul edəndə, öz səhvlərini etiraf edəndə, bir də ardıcıllarının, təşkilatının maraqlarını öz şəxsi maraqlarından üstün tutanda.

Liderin möhkəm xarakteri ardıcılları arasında ona etibar yaradır. Amma elə ki, lider ümidləri doğrultmur, o, insanları ardınca aparmaq qabiliyyətini itirir. Möhkəm özül qanunu məhz budur.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(15.07.2026)