Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Gəlin əvvəlcə onun tərcümeyi-halını söyləyim, sonra mətləbə keçərəm. Əliyev Arif Rauf oğlu 6 sentyabr 1972-ci ildə Bakının Buzovna kəndində anadan olub. Onu Arif Buzovnalı kimi də tanıyırlar. 1979–1989-cu illərdə Buzovna qəsəbəsindəki 26 saylı məktəbdə orta təhsilə yiyələnib. 1990-1992-ci illərdə hərbi xidmətdə olub. 1993-cü ildə indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetə qəbul olunsa da, ali təhsil almaqdan imtina edib və könüllü olaraq birinci Qarabağ müharibəsinə qatılıb və Əzizbəyov adına könüllülər batalyonunda döyüşüb. Hazırda AYB-nin Xəzər (Bakı) bölməsinin sədridir...

 

Bütün ömrü boyu mükəmməllik axtarışında olub və detallara olan diqqəti ilə seçilir. Fitrətdən gələn təbii analitik bacarıqlara malikdir. Hər bir vəziyyəti dərinliklə təhlil edərək, ən yaxşı qərarı qəbul etməyi bacarır. Həm də çalışqan və məsuliyyətli adamdır. Hər zaman öz üzərlərinə düşən vəzifələri yerinə yetirmək üçün səy göstərir. O, eyni zmanda planlı təşkilatçılıq qabiliyyəti ilə tanınır. Həyatda nizam-intizamı sevir və hər şeyi müəyyən bir qayda ilə etməyə səy göstərir. Ətraflarındakı kiçik detalların belə fərqinə varır və bunları diqqətlə nəzərdən keçirir, bu da onun həm işdə, həm də şəxsi həyatda çox vaxt uğurlu edir...

 

Müsahibələrinin birində deyir ki:- “Bir dəfə rəhmətlik Vaqif İbrahimoğlu tamaşadan sonra fikrimizi soruşdu. Dedim, Vaqif müəllim, bir gün siz dünyada olmayanda yolunuzu davam etdirən, anladığınızı, həyata keçirmək istədiyinizi bilməyəcək. Və siz əcaib bir teatrın əsasını qoymuş olacaqsız. Çox bəsit dünya görüşünə malik insanlar da o yoldan istifadə edib özlərini rejissor, aktyor kimi qələmə verəcəklər. Siz bunu bilib edirsiz, onlar bilmədən edəcəklər. Alim Qasımovu misal çəkə bilərəm. O, əlnən-qolnan oxuyur, ürəkdən oxuyur, halda oxuyur, başqası da Alimə baxıb onu təqlid edir, amma əslində o deyil. Qərb ədəbiyyatına münasibət də elədir. Məsələn, Rəsul Rza sərbəst şeir yazırdı. Oxuyanda görürsən ki, şeirdə hər şey qaydasındadır, şeir onda belə gəlir, quraşdırmır. Başqa misallar da var. Amma ondan sonra yazan bir çox şair qurub-düzəldib. Yəni, yaradıcılıq adamın içindən gəlməlidir...”

 

  O, problemləri tez bir zamanda müəyyənləşdirə və bu problemləri həll etmək üçün effektiv yollar tapa bilir. Həmçinin, səmimi və etibarlı dostdur. Başqalarına kömək etməkdən xoşlanır və bu səbəbdən də etibarlı məsləhətçi kimi tanınır. Onun özünütəkmilləşdirmə və öyrənmə arzusu böyükdür. Yeni biliklər əldə etmək və öz bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün daim çalışır. Onun özünəməxsus dünyagörüşü var...

 

“Günlərin bir günü müştərilərin arasına çıxdım, bəyəndilər. Mənə təklif elədilər ki, meyxana yarışında münsif olum, amma razılaşmadım, dedim meyxanaçılarla bacarmaram. Bir müddət sonra Xırdalan məscidinin axundu Azər Sami yenidən zəng vurdu, dedi, əruzu bu xalqa yenidən çatdırmaq üçün sən lazımsan. Beləliklə, mən razılaşdım. Fikirləşdim ki, gənclərə qəzəli yenidən təqdim edim. Və mən efirdə qəzəl deyəndən sonra, sevilməyə başladım...”- söyləyir.

 

Ciddi və ləyaqətlidir. Təvazökarlıq onun xarakterinin ən gözəl xüsusiyyətidir. Çox gözəl davranış qaydaları var. Özünü məclislərdə və cəmiyyət qarşısında alicənab kimi aparır. Onu aldatmaq mümkün deyil, yaxşı olar ki, onunla ünsiyyətdə özünüzü səmimi, olduğunuz kimi aparın. Yalanı, qeyri-səmimiliyi sevmir. Onun xoşuna gəlmək üçün hisslərlə yox, ağılla hərəkət edin. Ona göstərin ki, siz praktikliyi, düzgünlüyü həyatda hər şeydən üstün tutursunuz...

 

Ədəbi fəaliyyətə erkən yaşlarından başlayıb. İlk şeiri  1987-ci ildə 1991-ci ildə, on doqquz yaşında ikən "Azərbaycan Gəncləri" qəzetində çap olunub. Bakıda və Abşeron yarmadasında fəaliyyət göstərən müxtəlif ədəbi məclislərin, o cümlədən "Füzuli" və "Məcməüş-şüəra" məclislərinin üzvü olub. Mütəmadi olaraq dövrü mətbuatda- "Azərbaycan Gəncləri", "Kaspi", "İki sahil", "Yol", "Olaylar", "Ədəbiyyat qəzeti", "Tək səbir", "Nəbz", "Şəhriyar" və başqa qəzetlərdə, o cümlədən "Hikmət", "Kəlam", "Ulduz", "Karvan", “Azərbaycan” jurnallarında bədii əsərləri və müxtəlif mövzulu məqalələri ilə çıxış edib. 2003-cü ildə Təbrizdə keçirilən "Şeri-tənz" beynəlxalq şeir müsabiqəsinin qalibi olub. 2010-cu ildə Urmiyyədə keçirilən "Rəzəvi" beynəlxalq şeir festivalının qalibi seçilib, 2011-ci ildən 2016-cı ilə qədər həmin festivalın türkdilli şeir üzrə münsifi, 2018–2019-cu illərdə isə 1-ci və 2-ci "Nəsimi- Şeir, incəsənət, mənəviyyat" festivalı çərçivəsində "Nəsimi məclisi" və "Bir qəzəlin şərhi" proyektlərinin müəllifi və aparıcısı olub. Şeirləri xarici dillərə tərcümə edilib və müxtəlif ölkələrin mətbuatında çap olunub. Yeddi kitab müəllifidir və bir sıra tərcümələri var...

 

Deyir ki:- “Əruz da muğam kimi şah sarayından gəlmədir. Həmişə yüksək yerdə olub, xalqın yanında olmayıb. Füzuli xalqın yanında oldu nə gün gördü, amma Bahar Şirvanini Nəsrəddin Şah ailəsi ilə birgə saraya dəvət etdi, onun üçün maaş kəsdi. Əruz elitar şeirdir. Mənə elə gəlir, müasir gənclər iki qola bölünüb. Bir tərəf ifrat dərəcədə Qərbə meyllidir, digər tərəf də Şərqə meyllidir, amma utanır, özünü göstərmək istəmir, gizlənir. Sanki “Bizə ikinci dərəcəli şair kimi baxırsız” deyə onlar da görünmürlər. Sizə deyim ki, eyni şeyi mən də öz üzərimdə hiss eləmişəm, mənə də nə vaxtsa ikinci dərəcəli şair kimi baxıblar. Bu gün artıq diqqət var, dünənə qədər yox idi. Mən düşünürəm ki, əruza münasibət dəyişəcək...”

 

Onunla görüş təyin edibsinizsə, hökmən vaxtında gedin. Onun aləmində görüşə gecikmək yarımçıq adamların işidir. Bəzən çox tələbkar və tənqidçi ola bilər. Onun mükəmməllik axtarışı, bəzən həddindən artıq sərt olmasına səbəb olur. Qüsurlara çox diqqət yetirir. Bundan əlavə, o, həyatdakı cılız insanlarla barışa bilmir. Bu da onda narahatlıq və stres yaradır. Riski xoşlamır və həmişə çalışır ki, riskli məsələlərdən uzaq olsun...

 

“İrfani məclislər Azərbaycanda həmişə olub. Bu məclisləri adətən dünya ilə əlaqəsi olan tacirlər, imkanlı adamlar keçiriblər. Çünki həm məclis təşkil etməlidir, həm gələn şairlərə, müğənnilərə müəyyən məbləğ ödəməlidir. Sovet dövründə qarşısı alındığı üçün Qumri məclisləri keçirilirdi. Camaat evlərə yığılıb Qumrinin şeirlərini oxuyurdu. Onun İmam Hüseyn haqqında iki külliyyatı var. Bakıda, Lənkəranda möminlər bu məclisləri təşkil edib Qumrinin mərsiyələrini oxuyurdular. Bu məclislər irfani məclisin oxşarı idi. İndi bəzi yerlərdə irfani məclislər bərpa olunub. Məqsəd nədir? Bir neçə saatlıq dünya və dünyada olanlardan azad olub dincəlməkdir.”- söyləyir.

 

Xülasə, haqqında söhbət açdığım Arif Buzovnalı dərin adamdır- Arifdir, müdrikdir, dərvişdir, sirri pünhandır. Bir sözlə- Ruhu yaşıl, səsi ağdır. Bunu ariflər üçün dedim...

 

...Bəli, təfəkkürün inkişafında təhsilin rolu olsa da, kökü İlahidən gəlir. Hətta alimin də təfəkkürü zəifdirsə Allahı, dünyanı dərk edə bilməz. Nəsimi deyirdi ki:

 

"Ey könül, həqq səndədir, həqq səndədir,

Söylə həqqi kim, ənəlhəq səndədir,

Nuri-mütləq, zati-mütləq səndədir.

Müshəfin hərfi mühəqqəq səndədir..."

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.07.2026)

 

 Bir il öncə gənc şair, qazi Həsək Kür dünyasını dəyişdi. Daha öncə o, intihara cəhd edərək özünü çoxmərtəbəli binadan atmış, amma sağ qalmışdı. Sağ qalmışdısa da, elə o intihar cəhdinin fəsadları apardı onu dünyadan.

Həsən Kür çox istedadlı şair idi. Onu ilk dəfə ölkəyə Qubada keçirilən gənc ədiblərin “İpək yolu” festivalındakı uğurlu çıxışı tanıtmışdı. Daha sonra görkəmli şair, ədədbiyyat təbliğatçısı Nigar Həsənzadənin SÖZ ədəbi məclisinin bir parçasına çevrilərək Həsən Kür daha da tanınmışdı. Şuşada Vaqif Peziya günlərində Vaqifin türbəsi önündə tribuna alması gənc şair üçün əvəzolunmaz bir şans idi.

Əfsus ki, ömrü yarımçıq qırıldı.

Tanınmış ədəbiyyatçünas, “Ədəbiyyat qəzeti”nin baş redaktoru Azər Turanın Həsən barədəki təqdimat yazısını və şeirlərini dərc etməklə “Ədəbiyyat və incəsnət” mərhumun Ruhuna sayqılarını bildirir.

 

 

AZƏR TURAN:

Neçə il əvvəl Həsən Kürün şeirləri diqqətimi cəlb etmişdi. Telefonunu arayıb ondan şeirlər istəmişdim. İki dəfə "Ədəbiyyat qəzeti"ndə çap olunmuşdu. Sonra Qubada "İpək Yolu" festivalında şəxsən tanış olduq. "Şahdağ" otelinin qarşısındakı çayxanada könül söhbəti etdik. "Niyə Kür?" - deyə soruşdum. Məlum oldu ki, eloğluyuq. Əslən Salyandan imiş... Özü də İkinci Qarabağ savaşının qazisidir.

Kübar və mütəvaze təbiətli gənc idi. Hərdən telefonla danışırdıq... Başına gələnlərdən hamı kimi mən də sarsıldım... Sağalacağına inanırdım. Amma dünyasını dəyişdi...

Ötən il Milli Elmlər Akademiyasında keçirilən İlin yekunları müşavirəsində Həsən Kürün yaradıcılığı barədə danışdım. Elə həmin gün "Ədəbiyyat qəzeti"ndə dərc olunan çıxışımda dedim ki, "Mənim çıxışım bədbin olacaq... Çünki dünən çox istedadlı gənc şair Həsən Kür dünyasını dəyişib. Filoloji elmi mühit Həsən Kür kimi şairlərin diqqətdən kənarda qalmasına imkan verməməlidir, ədəbiyyatşünaslarımız belə şairlərə daha həssas yanaşmalıdır. Həsən Kürün əksər şeirlərini, xüsusən, "Cəbhədən məktub" şeirini ədəbi hadisə adlandırmaq olar. "Cəbhədən məktub" müharibə dövrünün poetik rəmzinə çevrilmiş "Gözlə məni" şeiri ilə yanaşı dayanmağa layiq poetik nümunədir. Həsən Kürün qısa və faciəli sonluqla bitən həyatı ayrılıqda mükəmməl bir mətnə bənzəyir".

İlk dəfə şeirlərini verəndə şəklini qəzetin ön səhifəsinə çıxarmışdıq. İndi də ön səhifədədir. İnanıram ki, zaman keçəcək, Həsən Kür hər zaman Azərbaycanın gənc şairlərinin sırasında öndə qərarlaşanlardan olacaq.

 

 

 

HƏSƏN KÜR:

 

 

Cəbhədən məktub

 

Sən mənə şərfini göndərmə daha,

Səngər beşik kimi istidir, qızım.

Vətən sənin kimi suyuşirindi,

Hamını özünə istədir, qızım.

 

Görsən darıxırsan, şəkillərə bax,

Körpə əllərini boynuma dola.

Boylan pəncərədən getdiyim yola,

Bu məni görməyə bəs edir, qızım.

 

Mən burda yaxşıyam, sən də yaxşı ol,

Bilim ki, sənin də günün şən keçir.

İnan, göndərdiyin bütün dualar

Gəlir başımızın üstündən keçir,

Allah başımızın üstədir, qızım.

 

Allah üstümüzdən çəkməsə əlin,

Birgə yandırarıq zəfər məşəlin.

Hamının qorxduğu zalım əcəlin

Boyu boyumuzdan bəstədir, qızım.

 

Əgər günün biri, geri dönməsəm,

Eşidə bilməsən atanın səsin,

Qorxma, ürəyinə qorxu düşməsin,

Atan ölməyibdi, xəstədi, qızım.

 

 

Xəmirli əllər

 

Bir səhərin sübh çağı

Hamı əl-ələ verib

yuxuna haram qatar -

Katibə zəng vurar ki,

İşdən çıxarılmısan.

Nişanlın, mesaj-mesaj

Başının ətin yeyər:

- Səninləyəm, cavab ver!

Axşam harda olmusan?

 

Anan girər otağa,

Pəncərəni açar ki,

boğulmasın tüstüdən.

Araq şüşəsi tapar

Döşəyinin üstündən.

 

Cırıldayan yatağı

Əsəblə silkələyər -

"Ay alkaş oğlu, alkaş

yenə içmisən?" deyər.

 

Qışqırar əsəbindən,

Xəmirli əlləriylə

Sinəni yumruqlayar.

İçini çəkə-çəkə,

Uşaq kimi ağlayar.

 

Qaçasan otağından,

Hirs soyutmaqdan ötrü

Qapını bərk vurasan,

Küçənizdə can verən

itə təpik vurasan.

 

Qaçasan, sən qaçdıqca

Uzaqlaşa yol hələ.

Aclıq vurar təpənə

Dönərçiyə deyəsən -

"Zəhərini bol elə".

 

Bədbəxtlikdən içindən

İynə çıxmaz çörəyin.

Kredit şöbəsindən

Bahar xanım zəng edər:

"Müəllim, sağsınızsa,

Borcunuzu ödəyin!"

 

İri-iri addımlar

Ata səni sahilə.

Yerdən bir daş götürüb

Keçirəsən boynuna,

Qulağına səs gələ...

 

Bu yaşlı kişi kimdir?

Kövrək səslə qışqırır:

"Etmə, qurbanın olum

Əgər pulun yoxdursa,

Gəl, mən sənə verim, var.

Əgər evin yoxdursa,

Bir nəfərlik yerim var.

İş də taparam sənə,

Köhnə bir tanışım var,

hamıya iş düzəldir.

Ölmə, qurbanın olum,

Axı həyat gözəldir!".

 

O yaşında adamın

Yaşamaq məhəbbəti

Sanki güc verər sənə.

Çıxarıb boynundakı

yarım kiloluq daşı

Qayıdasan evinə.

 

Anan qaça qapıya

Daş izi qalan yerdən

Boynunu qucaqlayıb

Deyər: "Yaxşı ki, varsan.

mən səni bağışladım,

sən də bağışlayarsan...".

 

 

Zabit hekayəsi

 

Görsən ki, bayraqlar tıxac yaradıb

Kəndin o başından evimizəcən.

Bizi qapısından qovalayanlar

Taxıb qalstukun gəlib bizəcən.

 

Hiss etsən isladır al yanağını

Nigaran gözünün kədər yığını.

Tez uşaqları bir otaqda gizlət,

Görməsinlər sənin ağladığını.

 

Yubanma, həyətdə gözləyənin var,

Qayıdıb cəbhədən həyat yoldaşın.

Amandı, boynumu qucaqlama ha,

Qanlı paltarıma batar üst-başın.

 

Ümid edirəm ki, bağışlayarsan

Bir gecə yanında məni görməsən,

Üstünü örtməsəm yatandan sonra.

Bilirəm gözün bir məni görürdü

Rəhmətlik anandan, atandan sonra.

 

Tökmə gözlərinin yaşını yerə,

Razı deyiləm ki, qəmə batasan.

Bir az qürurlu ol, bir az möhkəm ol

Sən indi həm ana, həm də atasan.

 

***

Yıxmağa çox çalışdılar

Deyə-deyə - aş! Kəsdilər...

Qurumamışdı qabığım,

Budağımı yaş kəsdilər.

 

Baxın! Yaxşı-yaxşı baxın!

Mən külüyəm bir ocağın.

Didib ürəyimin dağın,

Qəbrim üçün daş kəsdilər.

 

Ölüm e, bir söz demirəm,

Torpağı insanlar bəslər.

Yadındadı sentyabr?

Bitti bütün atəşkəslər,

Mənim yol çıxdığım kəslər

Dava edib, baş kəsdilər.

 

 

Ev dustağı

 

Sərt karantin rejimi

 

Hamı öz evində əsirdi indi,

Heç kimin "gecikmə" deyəni yoxdu.

Hamı pəncərədən baxır günəşə

Həsrətin ki, bundan o yanı yoxdu.

 

Uşaqlar qaçışmır toz-tozanaqda,

Analar yumağa kir tapa bilmir.

Metronun tinində dilənən qoca,

Daha dilənməyə yer tapa bilmir.

 

Daha dilənməyə yer yox, adam yox,

Hara boylanasan, hara qaçasan?

Kimə and verəsən əzizlərini?

Kimin ciblərinə ağız açasan?

 

Ey qoca dilənçi, səndən qorxurlar

Əlin kirli deyə, ağzın lüt deyə.

Kimə yaxınlaşsan dodağın büzər,

Kimə yaxınlaşsan çəkil get deyər.

 

Əslində hamımız dilənçiyik biz,

Hamı doğulduğu gündən dilənir

Sən bu boş şəhərdən çörək umursan,

Evdə gözləyənin səndən dilənir.

 

Səni gözləyənin qarnı ac qalar

Səni Yaradandan əlini üzsən.

Sənin nəfəsini eşidər Allah,

Sən yağış altında çox islanmısan,

Yəqin, hamımızdan bir az təmizsən.

 

Yaxşısı budur ki, Allahdan dilən,

De ki, "Sən böyüksən, de ki, Sən təksən!

Açsın hamımızın bağlı qapısın

Yoxsa ki, sən kimə dilənəcəksən?

 

 

Öləsən

 

Bir gün qələmin sına,

Yox olasan, öləsən.

Səssiz-səssiz bir küncə

Sıxılasan, öləsən.

 

Mən axı gün görmədim,

Nə qəribə həyatdı.

Allah məni yaratdı,

Doğulasan, öləsən?

 

Heç xəbərin olmaya,

Qarasından, ağından.

Bir gecə yatağından

Yıxılasan, öləsən.

 

Bəsdir oyuncaq oldun

Bu dünyanın nazına.

Ananın ağ saçını

Keçirib boğazına,

Boğulasan, öləsən.

 

 

Ağrıkəsici

 

Nə sən soruş, nə mən deyim

Nə haldayam, nə gündəyəm.

Dünəndən heç nə yemirəm,

Boyat dərdin üstündəyəm.

 

Bir ağrıkəsiciyə görə

Bədən üzvlərim dalaşır.

Əllərim "Antarktida",

Başım "dünyanın o başı".

 

Nəfəsim keçər burnuna,

Bir-iki addım at geri!

Həyəcan təbili çalır

Boynumdakı kəndir yeri...

 

And olsun yarı canıma,

Getməyə bir yerim olsa,

Tüpürərəm dabanıma.

 

Əvəzimə üzr istəyən

Hicablı bir qadın ola.

Əlini aça Allaha:

"İlahi, bağışla onu,

al canın, bəsidir daha"...

 

Əlindən yapışdığım

İnsanlar böyüdülər,

Qollarımdan vurdular.

Ayağımı çəkdilər,

Ürəyimi qırdılar.

 

Adamlar ilan kimi

Zəhər sancdılar mənə.

Dedim - Allaha gedim,

o çarə qılar mənə.

 

Allah öldürdü məni,

Ayağımı çəkənlər

qəbrimə kimi qazdı.

Başıma daş salanlar

Başdaşımı ucaltdı,

üstünə söz də yazdı.

Bu adamlar gör necə

Abırsız, həyasızdı.

 

Dizlərinə vurdular,

Gözucu ağladılar,

Beş gün gün verməyənlər,

Qırx gün yas saxladılar.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.07.2026)

 

 

 

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Bu yay dünya hansı janrda, hansı kitabları oxuyur?

Sirr deyil ki, bizim ölkəmizdə bədii ədəbiyyat nümunələri arasında detektivlər çoxoxunma statistikası ilə öyünürlər. Eləcə də ucdantutma şəxsi inkişaf və motivasiya kitabları oxunur. Dünya üzrə isə 2026-ci ilin bu yay günlərində istirahət zamanı təbii ki, yüngül ədəbiyyat janrı hesab olunan detektiv janrından başqa trillerə və fenteziyə də müraciət edənlər çoxdur. Bəs indi ən çox hansı kitablar oxunur?

 Dünyanın ən populyar kitab platformalarından biri olan “Litres”in bu sahədə araşdırmasını “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı olaraq sizlərə təqdim edirik.

 

Dünya üzrə yay mövsümündə və tətil günlərində oxucuların seçdiyi ən populyar üç kitab:

1.    Suzanna Kollinz, “Oraq səsinin doğuşu”

(Sunrise on the Reaping)

Syuzanna Kollinsin məşhur "Aclıq oyunları" seriyasına daxil olan və satış rekordları qıran həyəcanlı romanı.

 

2. Emili Henri – “Böyük və gözəl həyat”

(Great Big Beautiful Life)

Emili Henrinin dəniz kənarı tətilləri üçün ideal olan, romantik və ruhlandırıcı bestseller əsəri.

 

 

3.Teylor Cenkins Rid – “Atmosfer”

(Atmosphere)

 

Teylor Cenkins Ridin geniş oxucu kütləsi və kitab klubları tərəfindən seçilən cəlbedici hekayəsi.

 

 

4. Aleksandra Endryus, "Mod Dikson kimdir?"

Florens Mod Dikson təxəllüsü altında gizlənən bir yazıçının köməkçisi olaraq çalışır. Bir gün qadınlar Mərakeşdə qəzaya uğrayırlar. Mod itir və Florens xəstəxanada özünə gəldikdən sonra özünü Mod kimi qələmə verməyə qərar verir. Patrisiya Haysmitin milyonlarla oxucusu olan "İstedadlı Mister Ripli" romanı ruhunda yazılmış  psixoloji trillerdir.

 

5.. Viktor Metos, "Gecə məxluqatları”

Bu, “Qatilin arvadı" adlı bestsellerin davamıdır. Jessika Yardli - Federal prokurorun köməkçisidir. Onun həyat yoldaşı isə seriya qatilidir və o, bunu başa düşməkdə acizdir. Cesika layiq olduğu vəzifəni daşıdığını sübut etmək üçün şəhəri lərzəyə gətirən növbəti manyakın tutulmasında iştirak etməyə başlayır. Manyak qurbanlara hədsiz əzablar verir və cinayətlərin yerlərində Sarpong rəsmləri ruhunda iz qoyur. Jessika növbəti qanlı bir qurban olmağa risk edir. Və görəndə ki, manyak onun həyat yoldaşıdır... Gerisini sadəcə oxumaq gərəkdir.

 

6. Meri Kubik, "Digər xanım"

Netflix-in ekranlaşdırmağa hazırlaşdığı, The New York Timеs-ın bestsellerləri sırasında qərarlaşan bu roman dedikcə maraqlı və çəkicidir, həyəcan verir və nəfəs kəsir. Uill və Seydi Foust uşaqlarıyla birlikdə Uillin dədə-babadanqalma köhnə evində məskunlaşıblar. Uillin bacısı illər öncə çardaqda özünü asaraq öldürüb, qardaşsa keçmişin mistikasına qapanmaq haqda düşünmək istəmir. Amma nahaq. Gələcəkdə bu evdə yaşadıqca ailəni yaxşı bir şey gözləməyəcək. Bir gün Seydi bir mesaj alacaq: "Ölməlisən". Başqa bir gün kimsə onların qonşusunu öldürəcək...

 

7. Cennifer Mikmaxon, "Məni qorxutmayın”

“Qış insanları” və "Məni içəri dəvət edin" trillerlərinin müəllifindən yeni bir şedevr. Neptun ləqəbli seriya qatili kiçik bir şəhəri qorxu içində saxlayır. O, qadınları oğurlayır, sonra isə cəsədləri polis binasının yaxınlığında qoyur. Reginanın anası beləcə itir, lakin 20 il sonra onu evsizlər üçün sığınacaqda sağ tapırlar. Bu bir mesaj deyilmi? Neptunun yeni məqsədi Taranı ovlamaqdır, Reginanın dostunu.

 

8. Nita Prouz, "Qulluqçu"

 

Kanadalı ədəbi redaktorun debüt romanıdır. Molli Grey erkən valideynlərini itirib və nənəsinin nəzarəti altında böyüyüb. Qız qapalıdır, insanlardan qaçır, amma tapmacaları sevir. Bəli, bəli. Tapmacaları sevir. Oteldə qulluqçu işləyən Molli bir dəfə iş növbəsi zamanı otelin nömrələrindən birində Mister Blekin meyitini aşkar edir. Polis Mollini əsas şübhəli hesab edir. O, təqsirsizliyini necə sübut etsin?

 

9. Jan-Kristof Qrange, "Tanrıların vədləri"

Berlində, 1939-cu ildə yüksək zümrədən olan qadınları öldürməyə başlayırlar. Onların hamısı qapalı kluba gedirlərmiş və hansısa Mərmər insan barədə yuxu görürmüşlər. İşi gizli polisə və mülki psixiatrlara verirlər, çünki ənənəvi təhqiqat üsullarına bu cür işdə etibar etmək olmaz. Nəticə başgicəlləndirici olur...

Tarixi dekorasiyalarda triller yazmaq tanınmış Fransa detektiv ustası Qrange üçün bir sınaq olub. Deyək ki, çox maraqlı və canlı çıxıb.

 

10. Tani Frenç, “Feytful-Pleys”

Məşhur müəllifdən çoxdan gözlənilən daha bir yenilik. Frenç janrın pərəstişkarlarına "Arxasında kölgə" və "Gizli yer" kimi bestsellerlər hədiyyə edib. Buna görə də bu növbəti romanı çoxları oxumaq həsrətində olublar. Feytful-Pleys küçənin adıdır və buradakı tərk edilmiş evlərdən birindən bir köhnə çamadan tapılır. Dublində yaşayan  detektiv Frenk Makki çamadandakı ilk sevdiyi qızın əşyalarını tanıyır. 20 il əvvəl o, səhərə qədər Rozini gözləmişdi. Sevgililər birlikdə xoşbəxtliklərinin ardınca qaçmaq istəyirdilər, amma qız gəlməmişdi. Nə baş verdiyini anlamaq üçün Frank keçmişə qayıtmaq məcburiyyətində qalır...

 

 

TOP-10-a düşməyə əsas namizədlər:

 

Stiven Kinq, "Billi Sammers"

Qəhrəman – Billi Sammers ABŞ dəniz piyadalarının keçmiş snayperidir, eləcə də əxlaq kodeksinə malik muzdlu qatildir. O, yalnız pis insanları təmizləyir. Sammers bu işdən uzaqlaşmağa qərar verir, amma son əmri yerinə yetirmək lazımdır – prinsipsiz killer Alleni öldürmək.

 

Kamilla Lekberq və Henrik Fekseus, "Mentalist".

Stokholmda qılınclarla deşilmiş sirk qutusu tapılır. İçində də qadın cəsədi. Kim özündən dəhşətli bir sehrbaz obrazı təsəvvür edib?

Müfəttiş Mina Dabiri məsləhətçisi qismində illüzionçu Vinsenti cəlb edir. Hər ikisi komandada işləməyə öyrəşməyiblər, amma indi ortada çox məsuliyyətli bir iş var: günahsız həyatın qırılması.

 

Şəkildə: Kitabı lider mövqeyinə yüksəlmiş Suzanna Kollinz çox məmnundur.

 

“Ədəbiyyat  və incəsənət “

(30.07.2026)

 

Həcər Atakişiyeva

“Yazarlar” jurnalının redaktoru, ədəbiyyatşünas-tənqidçi.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 

          Məqalədə yaradıcılığında folklor motivləri və milli ənənələrin bədii ifadə xüsusiyyətləri araşdırılır. Müəllifin poeziyasında xalq yaradıcılığından gələn obrazlar, atalar sözləri, deyimlər, milli-mənəvi dəyərlər və folklor elementlərinin poetik funksiyası təhlil edilir. Tədqiqatgöstərir ki, Zaur Ustac folklor irsindən yalnız mövzu mənbəyi kimi deyil, həm də bədii-estetik düşüncə tərzinin əsas komponenti kimi istifadə edir.

 

          Azərbaycan ədəbiyyatı zənginfolklorənənələri üzərində formalaşmışdır. Şifahi xalq ədəbiyyatının müxtəlif janrları yazılı ədəbiyyatın inkişafına güclü təsir göstərmiş, müasir şair və yazıçıların yaradıcılığında da bu təsir davam etmişdir. Zaur Ustacın yaradıcılığı da milli-mədəni köklərə bağlılığı ilə seçilir. Onun şeirlərində xalq ruhu, milli adət-ənənələr, folklor düşüncəsi və mənəvi dəyərlər bədii şəkildə ifadə olunur. Azərbaycan xalqının zəngin mənəvi irsi əsrlər boyu formalaşaraq milli kimliyin, estetik düşüncənin və ədəbi ənənələrin əsas qaynaqlarından birinə çevrilmişdir. Bu irsin ən mühüm tərkib hissəsini təşkil edən şifahi xalq ədəbiyyatı xalqın dünyagörüşünü, həyat fəlsəfəsini, tarixi yaddaşını, adət-ənənələrini və mənəvi dəyərlərini özündə yaşatmışdır. Nağıllar, dastanlar, bayatılar, laylalar, əfsanələr, rəvayətlər, atalar sözləri, məsəllər, tapmacalar və müxtəlif mərasim nəğmələri yalnız folklor nümunələri deyil, həm də xalqın minillik təcrübəsinin, düşüncə tərzinin və estetik idealının bədii ifadəsidir. Məhz buna görə də Azərbaycan yazılı ədəbiyyatının inkişaf mərhələlərində folklorhər zaman əsas ilham mənbələrindən biri olmuş, klassik və müasir sənətkarların yaradıcılığında müxtəlif formalarda öz əksini tapmışdır.

 Azərbaycan ədəbiyyatının inkişaf tarixinə nəzər saldıqda aydın olur ki, folklor və yazılı ədəbiyyat daim qarşılıqlı əlaqədə olmuşdur. Şifahi xalq yaradıcılığının poetik sistemi, obrazlar aləmi, bədii dili və ideya istiqamətləri yazılı ədəbiyyatın formalaşmasına mühüm təsir göstərmiş, yazıçılar və şairlər bu zəngin xəzinədən yararlanaraq yeni bədii nümunələr yaratmışlar. Bu proses müxtəlif dövrlərdə fərqli şəkildə təzahür etsə də, onun əsas mahiyyəti dəyişməmişdir. Ədiblər folkloru sadəcə təkrarlamamış, onu dövrün ictimai, siyasi və mənəvireallıqları fonunda yenidən mənalandırmış, xalq yaradıcılığının estetik imkanlarını müasir ədəbi düşüncə ilə uzlaşdırmışlar. Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında da folklor ənənələrinin davam etdirilməsi mühüm yaradıcılıq istiqamətlərindən biridir. Qloballaşma proseslərinin sürətləndiyi, milli-mədəni dəyərlərin müxtəlif təsirlərlə üzləşdiyi bir dövrdə folklora müraciət milli özünüdərkin, tarixi yaddaşın və mənəvi irsin qorunmasının mühüm vasitələrindən biri kimi çıxış edir. Müasir şairlər xalq yaradıcılığının poetik xüsusiyyətlərini yeni bədii-estetik prinsiplərlə sintez edərəkhəm milli ənənələri yaşadır, həm də onları müasir oxucunun düşüncə tərzinə uyğun şəkildə təqdim edirlər. Belə yaradıcılıq nümunələri milli ədəbiyyatın inkişafına yeni nəfəs gətirməklə yanaşı, folklorun müasir dövrdə də aktuallığını qoruyub saxladığını təsdiqləyir. Folklorun yazılı ədəbiyyata təsiri yalnız janr və forma xüsusiyyətləri ilə məhdudlaşmır. Bu təsir ilk növbədə xalqın mənəvi dünyasının, etik normalarının, milli xarakterinin, dünyagörüşünün və estetik idealının bədii şəkildə ifadəsində özünü göstərir. Xalq yaradıcılığı əsasında formalaşan bədii obrazlar, simvollar, metaforalar, poetik paralelizmlər, təkrarlar, hikmətli ifadələr və digər sənətkarlıq vasitələri müasir ədəbiyyatda yeni məna çalarları qazanaraq müəllif fərdiliyinin ifadəsinə çevrilir. Bu baxımdan folklor təkcə keçmişin yadigarı deyil, həm də müasir bədii təfəkkürün inkişafını təmin edən canlı estetik sistemdir. Son illərdə Azərbaycan ədəbiyyatında milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasına xidmət edən sənətkarlar arasında Zaur Ustacın yaradıcılığı diqqəti cəlb edir. Onun poeziyasında və uşaq ədəbiyyatında folklor elementləri müxtəlif formalarda özünü göstərir. Müəllif xalq dilinin təbiiliyindən, bayatı və ustadnamə ənənələrindən, atalar sözlərinin hikmətindən, layla və uşaq folklorunun ritmik xüsusiyyətlərindən yaradıcı şəkildə istifadə edir. Bu xüsusiyyətlər onun əsərlərinin həm milli ruhunu gücləndirir, həm də oxucu ilə səmimi ünsiyyət yaratmasına imkan verir. Zaur Ustac yaradıcılığında folklor motivlərinin işlənməsi təsadüfi xarakter daşımır. Müəllif xalq yaradıcılığının zəngin poetik imkanlarını mənimsəyərək onları müasir bədii düşüncə ilə sintez edir. Onun əsərlərində folklor motivləri yalnız keçmişixatırlatmaq məqsədi daşımır; əksinə, bu motivlər vasitəsilə müasir insanın mənəvi dünyası, vətən sevgisi, ailə dəyərləri, milli kimlik, ana dilinə bağlılıq və gələcək nəsillərin milli ruhda tərbiyəsi kimi aktual məsələlər bədii həllini tapır. Bu baxımdan müəllifin yaradıcılığı folklor ənənələrinin müasir dövrdə yeni estetik məzmun qazanmasının uğurlu nümunələrindən biri hesab oluna bilər.

Zaur Ustacın müxtəlif janrlarda qələmə aldığı əsərlər göstərir ki, folklor onun poetik təfəkkürünün əsas dayaqlarından biridir. Xüsusilə “Bayatılar”, “Ustadnamə”, “Gülünün şeirləri” və “Gülüzənin şeirləri” kimi əsərlərində xalq poeziyasının forma və məzmun xüsusiyyətləri yaradıcı şəkildə inkişaf etdirilmişdir. Bu əsərlərdə folklor janrlarının poetik sistemi, xalq danışıq dilinin ahəngi, milli-mənəvi dəyərlərin bədii ifadəsi və tərbiyəvi ideyaların təqdimatı müəllif üslubunun ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir. Zaur Ustac yaradıcılığı folklor ənənələrinin müasir ədəbi prosesdə yaşadılması və inkişaf etdirilməsi kontekstində kompleks şəkildə dəyərləndirilir, onun əsərlərində folklor motivlərinin yalnız forma deyil, həm də ideya, məzmun, dil və üslub səviyyəsində funksional mahiyyəti sistemli şəkildə təhlil edilir. Zaur Ustacın poetik dünyasında xalq ədəbiyyatından gələn motivlər mühüm yer tutur. Bayatıların hikmətli ruhu, atalar sözlərinin müdrikliyi, xalq nəğmələrinin ahəngi və nağılların tərbiyəvi məzmunu müəllifin əsərlərində müxtəlif formalarda özünü göstərir. Bu elementlər əsərlərin ideya-bədii dəyərini artırmaqla yanaşı, oxucuda milli yaddaş hissini gücləndirir. Şair folklor motivlərindən istifadə edərkən onları müasir dövrün sosial-mənəvi problemləri ilə əlaqələndirir. Bu xüsusiyyət onun yaradıcılığına həm ənənəvilik, həm də müasirlik qazandırır. Zaur Ustacın şeirlərində Novruz bayramı, ailə dəyərləri, böyüyə hörmət, Vətən sevgisi, ana dilinə bağlılıq kimi milli-mənəvi ənənələr mühüm yer tutur. Müəllif bu dəyərləri sadəcə təsvir etmir, onları gələcək nəsillərə çatdırılması vacib olan mənəvi irs kimi təqdim edir. Əsərlərdə xalqın həyat tərzi, adətləri və mənəvi dünyası poetik obrazlarla canlandırılır. Bu xüsusiyyət müəllifin milli kimliyə bağlılığını və folklor irsinə hörmətini göstərir. Bayatılar kitabı Zaur Ustac yaradıcılığında folklor ənənəsinin ən parlaq nümunəsidir. Müəllif Azərbaycan xalq poeziyasının ən qədim janrlarından olan bayatı formasını müasir düşüncə ilə birləşdirir. Kitabın əsas xüsusiyyəti klassik dördmisralı quruluşun qorunması və xalq hikmətinin müasir həyat hadisələri ilə əlaqələndirilməsidir.

Folklor xüsusiyyətləri: bayatı janrının forma və ahənginin qorunması, xalq dilinə xassadə və lakonik ifadə, atalar sözləri və məsəllərin poetik transformasiyası, xalq fəlsəfəsinin və həyat təcrübəsinin bədii ifadəsi. Bədii xüsusiyyətlər: simvolik obrazlardan istifadə, təbiət obrazlarının insan taleyi ilə paralelliyi, hikmət və nəsihət ruhunun üstünlüyü. Bu kitab göstərir ki, müəllif folkloru sadəcə təqlid etmir, onu müasir poetik düşüncəyə uyğun şəkildə yenidən işləyir. “Ustadnamə” klassik Azərbaycan aşıq poeziyasında mövcud olan ustadnamə ənənəsinin müasir davamı hesab edilə bilər. Kitabın əsas ideyası insanın mənəvi kamilliyi, düzgün həyat yolu və əxlaqi dəyərlərdir. Folklor motivləri:ustad–şagird münasibətinin poetik təqdimatı, nəsihət xarakterli ifadələr, xalq hikmətinə əsaslanan fikirlər, didaktik üslub. Əsərdə klassik aşıq yaradıcılığının təsiri aydın hiss olunur. Şair xalq müdrikliyini müasir insanın mənəvi problemləri ilə əlaqələndirərək yeni poetik məzmun yaradır.

 “Gülünün şeirləri” bu kitab məktəbəqədər yaşlı uşaqlar üçün hazırlanmış şeirlər toplusudur və tədris vəsaiti kimi də istifadə edilmişdir. Folklor elementləri: layla motivləri, sanamalar, tapmaca üslubu, uşaq folklorunun ritmik xüsusiyyətləri, xalq danışıq dilinin sadəliyi. Bədii xüsusiyyətlər: təkrarların geniş işlənməsi, ritm və ahəngin üstünlüyü, obrazların sadə və yaddaqalan olması. Kitabın əsas məqsədi uşaqlarda ana dilinə sevgi, milli-mənəvi dəyərlərə bağlılıq və estetik zövq formalaşdırmaqdır. “Gülüzənin şeirləri” bu toplu müəllifin məktəbəhazırlıq və erkən yaşlı uşaqlar üçün yazdığı şeirləri bir araya gətirir. Şeirlərdə hərflər, rəqəmlər, aylar, fəsillər və təbiət hadisələri uşaqların qavrayacağı sadə dillə təqdim olunur. Folklor motivləri:sayaçı sözlərinin ritmi, layla və nəğmə intonasiyası, təbiətin antropomorflaşdırılması (canlandırılması), oyun və uşaq folklorunun elementləri. Bədii xüsusiyyətlər: sadə qafiyə sistemi, musiqililik, təkrarlar, dialoq və müraciət formalarından istifadə. Bu xüsusiyyətlər uşaqların şeirləri asan yadda saxlamasına və ana dilini təbii şəkildə mənimsəməsinə kömək edir. Bu əsərlərin müqayisəli təhlili göstərir ki, Zaur Ustac folklor irsindən müxtəlif istiqamətlərdə yararlanır. “Bayatılar” kitabında xalq poeziyasının klassik janrı müasir məzmunla zənginləşdirilir. “Ustadnamə”də aşıq ədəbiyyatının nəsihət və hikmət ənənəsi davam etdirilir. “Gülünün şeirləri” və “Gülüzənin şeirləri”ndə uşaq folklorunun ritmi, sadəliyi və tərbiyəvi funksiyası müasir pedaqoji məqsədlərlə uzlaşdırılır. Zaur Ustacın folklora münasibəti yalnız ənənəni qorumaqla məhdudlaşmır; o, folklorun janr, dil və poetik xüsusiyyətlərini müasir Azərbaycan ədəbiyyatının estetik tələblərinə uyğun şəkildə yenidən işləyərək milli-mədəni yaddaşın yaşadılmasına xidmət edən orijinal bədii nümunələr yaradır. Müasir Azərbaycan poeziyasında folklora müraciəttəkcə keçmişə bağlılıq deyil, həm də milli düşüncə tərzinin qorunması vasitəsidir. Zaur Ustacın yaradıcılığında folklor motivləri bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şair xalq yaradıcılığından götürdüyü elementləri olduğu kimi təkrarlamır, onları müasir dövrün ictimai və mənəvi problemləri fonunda yenidən mənalandırır. Onun əsərlərində folklor bədii düşüncənin mənbəyi, milli kimliyin ifadə vasitəsi və poetik üslubun formalaşdırıcı amili kimi çıxış edir. “Bayatılar” kitabı müəllifin xalq poeziyasına yaradıcı münasibətini nümayiş etdirən əsərlərindən biridir. Burada klassik bayatı janrının əsas xüsusiyyətləri – lakonik ifadə, dərin məna yükü və yüksək emosional təsir qorunur. Lakin müəllif bu forma daxilində yalnız ənənəvi mövzularla kifayətlənmir, müasir insanın düşüncələrini, vətən sevgisini, zamanın yaratdığı mənəvi dəyişiklikləri də poetik şəkildə ifadə edir. Kitabda diqqəti cəlb edən əsas cəhətlərdən biri xalq dilinin təbiiliyidir. Şair mürəkkəb bədii konstruksiyalara deyil, sadə və anlaşıqlı ifadələrə üstünlük verir. Bu sadəlik folklor poetikasının mühüm xüsusiyyətlərindən biri olmaqla yanaşı, oxucu ilə səmimi ünsiyyət yaradır.

Bayatılarda tez-tez rast gəlinən təbiət obrazları da folklor düşüncəsinin davamı kimi çıxış edir. Dağ, çay, bulaq, torpaq və yel kimi obrazlar yalnız təbiət elementi deyil, həm də milli yaddaşın və insan taleyinin simvoludur. “Ustadnamə”də müəllif klassik ustadnamə ənənəsinə söykənərəkhəyat fəlsəfəsini poetik dillə təqdim edir. Əsərin ideya yükü insanın mənəvi kamilliyi, zəhmətə münasibəti, dürüstlük, vicdan və vətənə sədaqət kimi dəyərlər üzərində qurulmuşdur. Burada folklor yalnız forma elementi deyil, düşüncə tərzidir. Şairin istifadə etdiyi hikmətli fikirlər, nəsihət xarakterli ifadələr və ümumiləşdirilmiş nəticələr xalqın yüzillər boyu formalaşmış həyat təcrübəsinə əsaslanır. Əsərdə diqqət çəkən digər xüsusiyyət dialoq xarakterli müraciətlərdir. Bu üslub aşıq poeziyasının və ustadnamələrin əsas poetik xüsusiyyətlərindən biri hesab olunur və oxucu ilə canlı ünsiyyət hissi yaradır. Zaur Ustacın uşaq şeirlərində folklor motivləri daha təbii şəkildə özünü göstərir. Müəllif uşaqların yaş xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq ritmik quruluşa, ahəngə və təkrarlara geniş yer verir. Bu xüsusiyyətlər xalq laylalarını, sanamaları və uşaq oyun nəğmələrini xatırladır. Şeirlərdə təbiət hadisələrinin canlandırılması, heyvanların danışdırılması, əşyaların insan xüsusiyyətləri qazanması folklor poetikasının klassik üsullarındandır. Bu üsullar uşağın təxəyyülünü inkişaf etdirməklə yanaşı, onun bədii düşüncəsini də formalaşdırır. Müəllif uşaqlara birbaşa öyüd vermək əvəzinə, obrazların davranışı vasitəsilə tərbiyəvi nəticə çıxarmağa üstünlük verir. Bu yanaşma Azərbaycan nağıllarının və xalq hekayələrinin əsas xüsusiyyətlərindən biridir. Folklor ənənəsinin Zaur Ustac yaradıcılığında ən qabarıq əlamətlərindən biri dilin sadəliyidir. Müəllif xalq danışıq dilinin imkanlarından məharətlə istifadə edir. Mətnlərdə axıcılıq, təbiilik və səmimilik üstünlük təşkil edir. Poetik dilin formalaşmasında aşağıdakı xüsusiyyətlər diqqəti cəlb edir: təkrarların ritm yaratması, xalq deyimlərinə yaxın ifadələr, müraciət və nida cümlələrinin çoxluğu, təbiət obrazlarının simvolik funksiyası, milli məişət elementlərinin poetikləşdirilməsi.Bu xüsusiyyətlər müəllifin fərdi üslubunu xalq poetikası ilə əlaqələndirən əsas cəhətlərdir. Zaur Ustac folklor motivlərindən estetik bəzək kimi deyil, ideyanın ifadə vasitəsi kimi istifadə edir. Onun əsərlərində folklor milli yaddaşın qorunmasına, vətən sevgisinin aşılanmasına, ailə dəyərlərinin təbliğinə və gənc nəslin milli ruhda tərbiyəsinə xidmət edir. Müəllif keçmişlə bu gün arasında mənəvi körpü yaradır. Oxucu folklor motivləri vasitəsilə həm qədim milli dəyərlərlə tanış olur, həm də onların müasir cəmiyyət üçün əhəmiyyətini dərk edir. Zaur Ustac yaradıcılığında folklor motivləri təsadüfi element deyil, müəllif poetikasının əsas istiqamətlərindən biridir. O, xalq ədəbiyyatının janr, dil və obraz sistemini yaradıcı şəkildə mənimsəyərək fərdi bədii üslub formalaşdırmışdır. Folklor ənənələrinin müasir poetik düşüncə ilə sintezi müəllifin yaradıcılığını həm milli, həm də estetik baxımdan dəyərli edir. Bu baxımdan Zaur Ustacın əsərləri Azərbaycan folklorunun müasir ədəbiyyatda yaşadılması və yeni bədii məzmun qazanmasının uğurlu nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Xüsusilə uşaqlar üçün yazılmış əsərlərində folklor motivləri tərbiyəvi məqsədə xidmət edir. Xeyirlə şərin mübarizəsi, dürüstlük, zəhmətsevərlik, vətənpərvərlik və böyüklərə hörmət kimi dəyərlər xalq yaradıcılığından gələn motivlər vasitəsilə təqdim edilir. Bu isə müəllifin uşaq ədəbiyyatında milli tərbiyə konsepsiyasına sadiq qaldığını göstərir. Aparılmış tədqiqatgöstərir ki, Zaur Ustacın yaradıcılığı müasir Azərbaycan ədəbiyyatında folklor ənənələrinin yaşadılması və inkişaf etdirilməsi baxımından diqqətəlayiqnümunələrdən biridir. Müəllif xalq yaradıcılığının zəngin poetik irsini müasir bədii-estetik düşüncə ilə üzvi şəkildə əlaqələndirərək özünəməxsus yaradıcılıq üslubu formalaşdırmışdır. Onun əsərlərində folklor motivləri yalnız milli kolorit yaratmaq məqsədi daşımır, eyni zamanda müəllifin ideya-estetik konsepsiyasının əsas komponentlərindən biri kimi çıxış edir. Bu xüsusiyyət Zaur Ustacın yaradıcılığını müasir Azərbaycan poeziyasında fərqləndirən mühüm cəhətlərdəndir. Araşdırma zamanı təhlil edilən “Bayatılar”, “Ustadnamə”, “Gülünün şeirləri” və “Gülüzənin şeirləri” əsərləri göstərir ki, müəllif folklor irsindən müxtəlif istiqamətlərdə və yaradıcı şəkildə istifadə etmişdir. “Bayatılar” kitabında klassik bayatı janrının forma xüsusiyyətləri qorunmaqla yanaşı, müasir dövrün ictimai-mənəvi problemləri də poetik şəkildə ifadə edilmişdir. Bu yanaşma ənənə ilə müasirliyin uğurlu sintezini nümayiş etdirir. “Ustadnamə” əsərində xalq hikməti, nəsihət ənənəsi və milli-mənəvi dəyərlər yeni poetik məzmun qazanmış, müəllif folklorun didaktik imkanlarından ustalıqla yararlanmışdır. Uşaq auditoriyası üçün yazılmış “Gülünün şeirləri” və “Gülüzənin şeirləri” topluları isə folklorun tərbiyəvi və estetik funksiyasını ön plana çıxarır. Bu əsərlərdə layla, sayaçı sözləri, uşaq oyunları, ritmik təkrarlar və sadə poetik quruluş kimi folklor elementləri uşaqların yaş xüsusiyyətlərinə uyğunlaşdırılmışdır. Bunun nəticəsində həm bədii-estetik zövq formalaşdırılır, həm də milli-mənəvi dəyərlərin erkən yaşlardan mənimsənilməsi üçün əlverişli zəmin yaradılır. Zaur Ustac folklor motivlərini olduğu kimi təkrarlamır, onları yeni bədii məna ilə zənginləşdirərək müasir oxucunun dünyagörüşünə uyğun şəkildə təqdim edir. Bu baxımdan müəllifin yaradıcılığında folklor dinamik inkişaf edən estetik sistem kimi çıxış edir. Xalq yaradıcılığına məxsus obrazlar, simvollar, poetik paralelizmlər, hikmətli ifadələr, ritmik quruluş və milli dil xüsusiyyətləri müəllifin fərdi poetikasında yeni funksiyalar qazanır və onun əsərlərinin ideya-məzmun bütövlüyünü təmin edir.

          Araşdırma zamanı müəyyən edilmişdir ki, müəllifin yaradıcılığında folklor elementləri bir neçə mühüm funksiyanı yerinə yetirir. İlk növbədə, bu motivlər milli kimliyin qorunmasına və xalqın tarixi yaddaşının yaşadılmasına xidmət edir. Digər tərəfdən, folklor vasitəsilə vətənpərvərlik, humanizm, zəhmətsevərlik, ailə dəyərlərinə sədaqət, ana dilinə məhəbbət və milli birlik kimi ideyalar oxucuya bədii formada çatdırılır. Müəllif bu dəyərləri müasir həyat hadisələri ilə əlaqələndirərək onlarınaktuallığını qoruyur və yeni məna çalarları ilə zənginləşdirir. Dil və üslub baxımından aparılan təhlillər də göstərir ki, Zaur Ustac xalq danışıq dilinin zəngin imkanlarından səmərəli istifadə edir. Sadə, axıcı və emosional ifadə tərzi, ritmik ahəng, xalq deyimlərinə yaxın sintaktik quruluş və obrazlı təsvir vasitələri müəllifin yaradıcılığında folklor poetikasının mühüm əlamətləridir. Bu xüsusiyyətlər onun əsərlərinin geniş oxucu auditoriyası tərəfindən asan qavranılmasına və sevilməsinə şərait yaradır. Müəllifin yaradıcılığının mühüm cəhətlərindən biri də folklorun yalnız keçmişin mənəvi irsi kimi deyil, gələcəyə istiqamətlənmiş mədəni dəyər kimi təqdim edilməsidir. O, xalq yaradıcılığının estetik prinsiplərini müasir dövrün bədii tələblərinə uyğunlaşdıraraq milli-mənəvi dəyərlərin yeni nəsillərə ötürülməsinə xidmət edən əsərlər meydana gətirmişdir. Bu xüsusiyyət onun yaradıcılığının təkcə ədəbi deyil, həm də mədəni və tərbiyəvi əhəmiyyətini artırır. Zaur Ustacın yaradıcılığı folklor və yazılı ədəbiyyat arasında möhkəm əlaqənin müasir dövrdə də uğurla davam etdiyini təsdiq edir. Onun əsərlərində xalq ədəbiyyatının janr xüsusiyyətləri, poetik dili, obrazlar sistemi və mənəvi dəyərləri yeni estetik keyfiyyət qazanaraq müasir Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafına öz töhfəsini verir. Müəllif milli ədəbi ənənələri qorumaqla yanaşı, onları yeni bədii düşüncə ilə zənginləşdirərək folklorun yaşarlığını və aktuallığını nümayiş etdirir.

Zaur Ustacın yaradıcılığı folklor irsinin müasir Azərbaycan ədəbiyyatında yaradıcı şəkildə mənimsənilməsinin uğurlu nümunələrindən biri kimi dəyərləndirilə bilər. Onun əsərləri göstərir ki, xalq yaradıcılığı milli ədəbiyyatın tükənməz qaynağı olaraq bu gün də yeni ideyaların, bədii axtarışların və estetik yeniliklərin formalaşmasına mühüm təsir göstərir. Bu baxımdan Zaur Ustacın folklor motivləri əsasında qurulan poetik sistemi gələcək elmi araşdırmalar üçün də aktual istiqamətlərdən biri hesab oluna bilər. Xüsusilə müəllifin folklor poetikasının müqayisəli aspektdə, müasir uşaq ədəbiyyatı kontekstində və milli-mənəvi dəyərlərin bədii ifadəsi baxımından öyrənilməsi Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında yeni elmi nəticələrin əldə olunmasına imkan verə bilər. Zaur Ustac yaradıcılığında folklor motivləri və milli ənənələr bədii düşüncənin əsas istiqamətlərindən biridir. Müəllif folklor irsini müasir poetik təfəkkürlə sintez edərək milli-mənəvi dəyərlərin yaşadılmasına xidmət edən əsərlər yaradır. Onun poeziyasında folklor yalnız keçmişin yadigarı deyil, həm də bu günün və gələcəyin mənəvi inkişafına xidmət edən canlı estetik sistem kimi çıxış edir. Bu baxımdan Zaur Ustac yaradıcılığı müasir Azərbaycan ədəbiyyatında folklor ənənələrinin davam etdirilməsi və inkişaf etdirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.07.2026)

(Odər Qutluərin “Türkçülüyün məsələləri” bitiyi üzərinə bir neçə söz)

 

Əkbər Qoşalı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının redaktoru

 

Şabrandayam. Bakıdan özümlə bir neçə bitik (kitab) götürmüşəm, onlardan yalnız birinin yazarı – Odər Qutluər məndən cavandır. Bu səfərki seçimim: Qədim dünya ədibləri, bilginləri Aristotelin “Poetika”sı, Bualonun “Poeziya sənəti”, imzası XX yüzildə parlamış Murad Acının “Avropa. Türklər. Böyük çöl”ü, “Yevgeni Tarlenin “Taleyran”ı, Prof.Dr. Məmmədhüseyn Hüseynovun “Xəttin şifrəsi” əsəri və yeni nəsil bilgini Qutluərin “Türkçülüyün məsələləri” bitiyi…

 

“Şabran”ın Yazıçılar, Rəssamlar və Bəstəkarlar silsilələrindəki kotejlərdə də xeyli kitab var.

Əlbəttə, adıkeçən bitiklərin hamısını bir səfərə oxumaq mümkün olmur; üstəlik, bitiklərin mövzuları da, türlər də çox fərqlidir; lakin an gəlir də, əlin, ürəyin (və ruhun!) səni bitiklərdən birinə yönəldir, odaqlayır və bir də görürsən, həm oxuyur həm də yazırsan…

Masamın üzərindəki bitik bu dəfə “Türkçülüyün məsələləri”ydi...

Elə insanlar var, yazdıqları bitik onların özkeçmişinin davamı, xarakterlərinin aynası, mənəvi kimliklərinin yazıya çevrilmiş halı sayılır. Bəzən yazılanı yazandan ayırmaq olmur. Odər Qutluərin “Türkçülüyün məsələləri” bitiyini vərəqləyərkən ilk hiss etdiyim də bax, bu oldu.

Bu ürək sözlərinin yazarı hələ Odər yaşlarından da cavan olan vaxtlar belə bir qoşqu qaralamışdı:

 

Göyüzündə dövran Aya keçibdi,

köhnə dərdlər təzə aya keçibdi;

Elə bil qələmə ayə keçibdi,

gözümü kağızdan ayırammıram.

 

Bir olub iki can – bir doğulmuşuq,

“sıfır” – ölüm demək, bir – doğulmuşuq;

Elə bil anadan bir doğulmuşuq,

özümü kağızdan ayırammıram.

 

Mən “ölüm” yerinə – “özüm” yazmışam,

çölümə qış demə, özüm – yazmışam;

Baxma ki, indicə özüm yazmışam,

sözümü kağızdan ayırammıram…

 

Mən bu bitiyin yazarını çoxdan tanıyıram.

Adı gözəl…

Yolu qutlu…

Ülküsü gözəl…

Dərdi qutlu bir türk aydınıdır o…

Onu hələ Azərbaycan gənclər hərəkatının, Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin çalışmalarından, ilkin araşdırma yazılarından tanıyıram. Sonralar Azərbaycan–Türkiyə elmi, ədəbi, mədəni və gənclik bağlarının inkişafı adına gördüyü işləri, bitikləri, çevriləri ilə dəfələrlə diqqətimi çəkib. Mənim üçün o, bir bilgin olaraq yeni nəslin milli düşüncə məsuliyyətini daşıyan işıqlı nümayəndələrindən biridir.

Onun ocaq bağında türk ruhunu bəsləyən ən azı iki böyük qaynaq görünür.

Ana babası – sazı və sözü ilə ulusun yaddaşında yaşayan sənətkar, Koroğlu havalarının ustad ifaçısı – Aşıq İmran Həsənov;

atası isə l Qarabağ savaşının qazi zabitlərindən olmuş rəhmətlik Elşən Əlizadə.

Belə bir ocaqda, şennikdə böyüyən yazarın tarixə, milli kimliyə və dövlət düşüncəsinə biganə qalması mümkünsüzdür. Ona Odər adı verilməsi də gələcəyinə verilən yön deyildimi?.. Odər çıxdığı ulu yolun fərqində olduğu üçün Qutluər təxəllüsünü seçdi…

 

Odərin “Türkçülüyün məsələləri” ilk baxışdan nəzəri bitik təsiri bağışlayır; lakin bitiyin “Ürək sözüm” bölümünü oxuyanda Odərin nə istədiyi aydın görünür.

O, elmi termini mümkün qədər sadələşdirərək türkçülüyü bilginlərin dartışdığı nəzəri yön olmaqdan ötə, hər bir türkün anlaya biləcəyi milli düşüncə sistemi kimi təqdim etmək istəyir.

Bu seçimin təsadüfi olmadığını bilirik.

Onsuz da türkçülük tarix boyu yalnız ideologiya olmayıb; o, həm də tərbiyədir, mədəni yaddaşdır. – Kimlik şüurudur, milli məsuliyyətdir türkçülük.

Odər Qutluər də bax, bu xətti davam etdirməyə çalışır.

Yazar mövzunu emosional yanaşma ilə birgə, nəzəri sistem kimi qurmağa çalışmışdır. – Bitiyin məzmunu bunu səhih göstərir.

Başlıqların ardıcıllığı da diqqətçəkicdir.

Öncə türkçülüyün mahiyyəti və qaynaqları yorumlanır.

Sonra türk adı, turançılıq, millət anlayışı, Azərbaycanın bütövlüyü, Borçalı, Qarabağ, vİranın Azərbaycan siyasəti, “Dildə, fikirdə, işdə birlik” düsturu, düşüncə sistemləri savaşı, türk kimliyi, milli hiss, dil, ad məsələləri kimi mövzular bir-birini tamamlayan şəkildə təqdim olunur.

Bu ardıcıllıq yazarın esse ustalığından irəli gələn vərdişdən daha çox, konseptual əsər yazmaq istəyinin göstəricisidir.

Bitiyin diqqət çəkən özəlliklərindən biri də zəngin qaynaq bazasıdır.

Ziya Göyalp, Əli bəy Hüseynzadə, Yusuf Akçura, İsmayıl bəy Qaspıralı, Əhməd Ağaoğlu, Atsız, Zəki Vəlidi Doğan və b. çoxsaylı bilginlərlə yanaşı Azərbaycan tarixçiliyinin, ictimai fikir tarixinin müxtəlif qaynaqlarına üz tutulması yazarın araşdırma dairəsinin yetərincə geniş olduğunu göstərir.

Əlbəttə, istənilən nəzəri bitik kimi burada da dartışmalı fikirlər, fərqli baxış istəyən məqamlar tapmaq mümkündür. Bu, elmi əsərin təbii özəlliyidir. Əsas olan yazarın sual kimi sual qoya bilməsi, düşüncə dartışmasına zəmin yaratmasıdır.

 

Gəlin elə bu yerdə bir məqamı ayrıca vurğulayaq. Bitik 44 günlük savaşdan sonra – 2022-ci ildə gün üzü görsə də, Qarabağ Zəfərinin Türk dünyasının yığvalına açdığı yeni üfüqlər burada əksini tapmayıb. Halbuki Şuşanın qurtuluşu təkcə bir şəhərin azad olunması deyildi; o, türk milli düşüncəsinin uzun illər özlədiyi mənəvi yüksəlişin rəmzinə çevrildi. Qarabağ Zəfərindən sonra Türk dünyasında inteqrasiya prosesləri də yeni sürət qazandı. Artıq Zəfərin ilk ilində Azərbaycan ilə Türkmənistan arasında uzun illər mübahisə doğurmuş “Kəpəz–Sərdar” yatağı üzrə anlaşma əldə olundu və Xəzərdəki “Dostluq” yatağı öz adı kimi dostluq və qardaşlığın rəmzinə çevrildi…

Sonra “Şuşa Bəyannaməsi“ (15.06.2021) Azərbaycan–Türkiyə qardaşlığını yeni müttəfiqlik mərhələsinə daşıdı, Zəfərin birinci ildönümü ərəfəsində Türk Gənəşi (Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurası) Türk Dövlətləri Təşkilatına çevrilərək, daha canlı siyasi-mədəni məzmun qazandı, Zəngəzur dəhlizi ideyası ortaq türk coğrafiyasının strateji xəritəsini dəyişdirən anlayışlardan biri oldu. Bütün bunlar nəyi göstərir? – Bəli, XXI yüzilin türkçülüyü artıq yalnız tarixi yaddaşa söykənən fikir sistemi olmaqdan çıxıb; o, həm də qalib dövlət təcrübəsi, gerçək geosiyasi işbirliyi və ortaq gələcək layihəsi üzərində yüksələn yeni mərhələdir.

Azərbaycan Respublikası öz ərazi bütövlüyü və suverenliyini tam bərpa etdikdən sonra Türküstanlı qardaş dövlətlərimizin öz arasındakı, eləcə də ümumən türk dövlətləri arasındakı

bəzi uzunmüddətli sorunların çözüm yoluna çıxmasını da təsadüfi saymırıq; bunlar bütövlükdə Türk dünyasının artan siyasi çəkisinin təzahürləridir.

“Türkçülüyün məsələləri”nin gələcək basqılarında bax, bu böyük dönüşün nəzəri incələnməsinin öz layiqli yerini almasını gözləyirəm. Belə olarsa, bitiyin çağdaşlıq nəfəsinin daha da qüvvətləndirəcəyinə inanıram.

Türk dünyasının daha sıx, möhkəm birləşməsi üçün onun bütün əməli çalışma sahələri üzrə – bütün kateqoriya və türdən olan gücünün artırılması lazımdır. Nə üçün? Bu, ilk sırada özümüzə, sonra dünyanın qalan bölümünə nə vəd edir? – Gəlin yığcam şəkildə sıralayaq:

-Nə zamanki türklər dünyada söz yiyəsiydi dünya belə bərbad deyildi;

-İki Dünya savaşının hər biri türklər qlobal meydanda geriləyəndən sonra baş verib;

-Türklər dünyada söz yiyəsiykən kütləvi qırğın silahları yaradılmamışdı yaxud o dönəmçün kütləvi sayılan qırğın silahları yalnız ədalətin, düzənin təmini üçün qullanılırdı. İddia edirəm, əgər türklər dünyada keçərli söz yiyəsi olsaydı, Xirosima və Naqasakiyə atom bombası atılmazdı, hətta hər iki Dünya savaşı ya baş verməzdi ya daha az itkilərlə, daha qısa müddətdə sonuclanardı;

-Türklər dünyada söz yiyəsiykən Türk dünyasından qıraqda qalanların öz aralarındakı qarşıdurmaları da türkün adının işığında çözümə qovuşa bilirdi. Haqsızlığa uğrayan tərəf məhz türkün ədalətinə sığınırdı, o ədaləti görürdü;

-Türkün fitrətində fəth var amma işğal yoxdur;

-Türklər fəth etdiyi şəhərlərin, ölkələrin ədalətli yönədilməsinə çalışırdı; türklər yerli əhalinin dil, din, gələnəklərinin dəyişdirilməsinə çalışmırdı, fəth olunan ərazilərin sakinlərinin öz yaşayış yerlərindən toplu sürülməsi olmurdu;

-Türklər haqsızın qarşısında, haqlının yanındaydı…

Siyahını uzatmaq da olar lakin sanıram, deyilənlər belə aydın təsəvvür üçün yetərlidir.

Hazırkı müstəqil türk dövlətləri də güclərinin yetdiyincə məhz bu xətti – dədələrimizin yolunu davam və inkişaf etdirməyə çalışır. Ancaq Türk dünyasının ictimai-siyasi, sosial-iqtisadi və hərbi gücünün daha da artırılması, qlobal meydanda sanballı güc mərkəzinə çevrilməsi baş vermədən sözümüzün kəsəri nə dədələrimizin sözü kəsərincə olar, nə də anti-türk gedişatı başlatmağa fürsət gözləyənləri peşman edə bilərik. Hələ 7-8 yüzil bundan öncə Hacı Bektaş Vəli demiş, “Bir olalım, diri olalım, iri olalım”!

Türk birliyi adına çalışmalarda Azərbaycan həmişə öndədir! – Bunu könül şadlığı ilə, qürurula vurğulayır, o biri qardaşlarımızın sanballı töhfələrini də şükranlıqla, qədirbilənliklə qarşılayırıq.

Məncə, “nə üçün türkçülük?”, “Türk birliyi nəyə xidmət edir?” kimi xoş və bədniyyətli suallara Odər Qutluərin iş bu kitabının gələcək basqılarında geniş yer verilməlidir.

Mən bu bitikdə bir cəhəti özəlliklə ayırardım. Burada keçmiş yalnız anılmır; bitik keçmişdən gələcəyə nəzər salmağa çalışır. Keçmiş – ulu, şanlı və ağrılı!.. Gələcək – dilədiyimiz böyük gələcək!.. Bir sözlə, “Ortaq türk keçmişindən ortaq türk gələcəyinə!”

Odər milli ideyanın XXI yüzildə hansı formada yaşamalı olduğu barədə düşünür. Bu isə yeni nəsil bilgini üçün sevindirici özəllikdir. – Bəli, tarix yalnız keçmiş haqqında danışmır. – Tarix gələcək üçün məsuliyyət hissi də yaradır.

“Biz beynəlxalq təşkilatlarla bağlı bundan sonra da öz addımlarımızı atacağıq, ilk növbədə, Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində səylərimizi davam etdirəcəyik. Bu, bizim üçün prioritetdir.

…Bu, bizim üçün əsas beynəlxalq təşkilatdır, çünki bu, bizim ailəmizdir. BİZİM BAŞQA AİLƏMİZ YOXDUR. BİZİM AİLƏMİZ TÜRK DÜNYASIDIR”. – Azərbaycan Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin antiterror tədbirlərindən 5 ay sonra (14.02.2024, Milli Məclisdə Andiçmədə) dediyi bu sözlər Bizim Yol xəritəmizdir. Yol xəritəmiz Ruh xəritəmiz əsasında şəkillənir. Söhbət Türk dünyasından gedirsə, daha hansı kateqoriya hadisə bizim üçün yetərli ola bilər ki? Biz dədələrimizin ruhunu şad edən Yolla yürüyürük – gələcək nəsillər üçün işıq gələn yolla!..

 

Bu baxımdan Türk dünyası doğrudan da yeni bir tarixi mərhələyə qədəm qoyur.

Türk Dövlətləri Təşkilatı artıq siyasi platformdan daha geniş anlam daşımağa başlayır.

Belə bir dönəmdə türkçülük mövzusunda yazılan hər bir ciddi əsər, özəlliklə də yeni nəsil araşdırmaçısının qələmindən çıxan əsər diqqətlə oxunmağı haqq edir.

Odər Qutluərin bu bitiyi da həmin istiqamətdə atılmış uğurlu addımlardan biridir.

İnanıram, bu əsər onun elmi yaradıcılığının son nöqtəsi deyildir.

Qutluərdə araşdırmaq həvəsi də görünür, mövzuya bağlılıq da, məsuliyyət də.

Mən Odər Qutluərdən bundan da sanballı, bundan da dərin, bundan da üfüqügeniş bitiklər gözləyirəm.

Onun qarşısında böyük bir yol açılır.

Bu yol elmi dərəcələrin yolu olmaqdan daha üstün – milli fikir tariximizə xidmət yoludur.

Qələmin iti olsun, Odər!

Düşüncəsi daim yenilənsin.

Türk dünyasının ortaq bilimsəl, mədəni məkanına yeni töhfələr verməkdə davam edəcəyinə inamım tamdır.

Adının anlamı kimi, yolu da qutlu olan insanların işi heç vaxt təkcə özlərinə aid olmur; onların yazdıqları, düşündükləri və qurduqları körpülər bütöv bir millətin mənəvi sərvətinə çevrilir.

Göybayrağa, Tanrıdağına əsənliklər!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.07.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Həyatda necə uğur qazanmalı, hədəfi necə seçməli, hədəfə doğru necə irəliləməli, necə lider olmalı – bu sayaq suallara cavab axtarmaqdadır.

Rubrikanı millət vəkili, motivasiya spikeri, yazıçı Əlibala Məhərrəmzadə aparır.       

 

Liderliyin xüsusi qanunları hansılardır?

 

«Seminarların və kitabların köməyi ilə uzun illər liderlik öyrətdiyim yuz minlərlə insana və özündə liderlik keyfiyyətlərini inkişaf etdirmək istəyən şəxs, sənə ithaf olunur. Bütün yüksəliş və enmələr liderliyin sayəsində baş verir» sözləri ilə başlayan «Liderliyin 21 inkaredilməz qanunu» kitabını – Con Maksvellin bu incisini, yəqin ki, oxumayan əz-əz liderə rast gəlmək olar. Rəsmən onun özünün, yaratdığı EQUIP və The John Maxwell Company təşkilatlarının bu günədək liderliyin sirlərini öyrətdiyi 5 milyon müdavimi var. Bu gün ABŞ-ın Vest Poynt Hərbi Akadesmiyasından tutmuş BMT-yədək, nüfuzlu Fortune 500 siyahısındakı əksər şirkətlər təmsil olunmaqla az qala hər bir qurumda Con Maksvelldən liderlik dərsi almış insanlara rast gəlmək olar.

Con Maksvellin təqdim etdiyi liderlik qanunlarının 21-nə də qısaca da olsa nəzər yetirməyimiz vacibdir. Belə ki, öz şəxsi həyatlarında və bizneslərində bu qanunlara əməl etməklə insanlar dərhal fayda əldə edirlər.

 

Beləliklə, 21 qanundan növbətisi:

 

17. Prioritetlik qanunu.

«Liderlər başa düşürlər ki, aktiv fəaliyyət heç də həmişə doğru irəliləmək demək deyil»

Get-gedə qrafiki tam sıxlaşan, görüləcək işlərə vaxt tapmaqda çətinlik çəkən lider effektiv olmaq üçün seçim edərkən özünə 3 sual verməlidir:

 - Nəyi mütləq etməliyəm?

Prioritetlər siyahısında ən başda edilməsi mütləq olan işlər dayanmalıdır. Bütün o işlər ki, görüləsidir, amma şəxsən sizin tərəfdən görülməsi vacib deyil, başqalarına yönəlmək də olan.

 - Nə daha çox fayda verir?

Lider öz vaxtının əsas hissəsini daha çox güclü olduğu sferalara ayırmalıdır. Əgər hansısa əməkdaş liderə baxmış, işi 80 faizli effektivliklə görə bilirsə, lider onu 100 faizlik nəticəyə çatdırmaq üçün onun inkişafının qeydinə qalmalıdır ki, həmin işi ona həvalə edə bilsin.

 - Ən böyük mükafat nədir?

Ən böyük şəxsi mükafat o uğurdan gəlir ki, həmin uğur liderin ürəyində alov yandıra bilir. Ehtiras qədər heç bir şey insanı enerji ilə təmin edə bilməz.

Con Maksvell özünün ən prioritet sahələrini və bunlara ayırdığı zamanı da təqdim edib:

 - Liderlik; 19 faiz;

 - Unsiyyət; 38 faiz;

 - Yaradıcı fəaliyyət; 31 faiz

 - Xarici, kənar əlaqələr; 12 faiz.

Lider gərək heç zaman fəaliyyət ilə nailiyyəti qarışıq salmasın. Bilsin ki, əsl uğur yalnız öz əməkdaşlarını məhz birinci dərəcəli əhəmiyyətli olan işlərə yönəldəndə gəlir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.07.2026)

 

“Ədəbiyyatvə incəsənət” portalXalq şairiVaqifSəmədoğlunun 85 illiyimünasibətilə keçirilənPoeziyamüsabiqəsində fərqlənəngənc şairlərin şeirlərinitəqdimetməkdədir. XatırladaqkiAllahşükürAğa 2-ciyeritutmuşdu.

 

 

AllahşükürAĞA

 

LƏPİR

 

Axşamqoyubgəldiyimayaq  izlərimi

Səhər  qarşılayıram,

Demək, yaşayıram...

 

Birayaqləpirim

Axşamyağanyazyağışından

Birovucsusaxlamış içində...

 

Bir  alagözsərçə suiçir

Ayaqləpirimdən.

 

Başını yuxarı qaldırdıqca

Sərçəninduasını eşidirəm:

“Allah, sabahımız üçündə

Birayaq  saxla”.

 

Elə sevinirəmki,

əyilibbaxıram

ayaqlarıma...

 

 

BAYILTÜRMƏSİ

 

Buasfaltınaltında

Bayıltürməsiolubbirvaxt.

Bizdə  ürəyə bax, görhardankeçirik?

 

Ayağımı yerə bərk vururam,

Burda, bax burda

Müşfiqin dodağının qanı var.

 

Burda, bax burda

Müşfiqin bir şeiri var, divara yazılan,

Hecası cızılan.

Gərək  o divar parçasını götürüb saxlayaydıq.

 

Burda, bax burda,

Torpağın altında

Sızıltılı bir ah var.

Burda, bax burda

Bir günah var...

 

Yanımdakı qoca bir qadın deyir mənə:

Türməni çoxdan köçürüblər.

Deyirəm: qanı da?

 

 “Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.07.2026)

 

 

 

 

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

 

Bəşəriyyətin  dəhşətli düşməni olan xolesterin  bizə hər yerdən - televizor ekranlarından, qəzet səhifələrindən və onlayn bannerlərdən hücum edir. Və elə təəsürat yaranır ki, sanki bundan daha dəhşətli bir xəstəlik yoxdur. Reklamlar öz işini görərək, insanları o qədər qorxudur ki, onlara qan damarlarındakı çöküntüləri təmizləməkdənsə, vaxt və pul itirərək, xolesterinsiz məhsullar axtarmaq daha asan gəlir.

 

Bu gün demək olar ki, bütün marketlərdə  "Xolesterinsiz, E vitamini ilə" etiketli bitki yağları sıra ilə düzülüb. Əgər istehlakçılar, yumşaq desək, ələ salındığını və aldadıldığını anlasaydılar, bu  həqiqətən gülməli olardı. Amma, əslində isə burada heç bir aldatma yoxdur və bu sadəcə bir marketinq hiyləsidir: çünki bitki yağlarında ümumiyyətlə xolesterin olmur. İstənilən bitki yağı (günəbaxan, qarğıdalı, zeytun, kətan toxumu) xolesterinsizdir. Xolestein qaraciyər tərəfindən sintez edilən heyvan mənşəli bir maddədir, buna görə onu bitkilərdə və ya bitki məhsullarında tapmaq mümkün deyil.

Amma istehsalçı onu o qədər yaxşı "hazırlayıb" insanlara təqdim edir ki, bununla da onlar bu hiylədən yaxşı pul qazanırlar. Əslində isə, qida etiketlərindəki “xolesterinsiz”  o qədər də faydalı deyil və ziyanlıdır. Çünki, bu məhsullar kalori baxımından yüksəkdir və trans yağlar ehtiva edir. Trans yağlar isə "pis" xolesterindən daha pisdir. Çünki onlar  ürək və qan damarlarının  daxili divarında yığılaraq, insan sağlamlığına təsir edən xolesterin pilək və ya  lövhələrinin əmələ gəlməsinə kömək edir. Bu isə damarların daralmasına, sərtləşməsinə və ateroskleroz xəstəliyinin yaranmasına səbəb olur.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.07.2026)