Şəfa Vəli,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

Dünyanın ən gözəl vaxtlarından biriydi. Bazar günü idi. Ata da, ana da evdə idi. Bu gün Umayla qəşəng oyunlar oynayacaq, onu parka aparacaqdılar. 

Səhər yeməyi yedilər, evi yığışdırıb səliqəyə saldılar. Ana paltaryuyandan çıxan paltarları sərməkçün eyvana çıxdı. Ata Umayın parka geyinəcəyi cici paltarları hazırladı. Sonra su şüşəsinə qaynamış ilıq su doldurdu,  balaca qaba şokoladlı peçenyelər qoydu. Umay parkda acsa, susuzlasa, yesin də, içsin də...

Ana otağa girən kimi, soruşdu:

-Umay geyindimi? Gedirikmi?

Ata dedi:

-Hələ yox. Umay yataq otağındadır.  Rəngli “şık-şık” oyuncağını götürüb gələcək indi.

Bir neçə dəqiqə də gözlədilər. Umay gəlmədi. Ana dedi:

-Bir gedib baxım. Bəlkə, “şık-şık”ını tapmayıb.

Ana yataq otağına keçdi. Az keçməmiş, ata onun təlaşlı səsini eşitdi:

-Umay burada yoxdur axı!

Ata da qaçaraq yataq otağına keçdi. Umay görünmürdü. Atayla ana çarpayının altına boylandılar, şkafın bütün rəflərini yoxladılar, hətta pərdələrin arxasına da baxdılar. Umay heç yerdə yox idi.

Ana həyəcanlandı:

-Canım-gözüm, Umayım!

Atanın səsi titrədi:

-Qaraqaş, qaragöz qızım mənim!

Ana kədərlə soruşdu:

-Heç otaqdan çıxmadı, hə?

Ata da eyni kədərlə cavab verdi:

-Yox... Mən qonaq otağında üzü bəriyə-yataq otağının qapısına tərəf oturmuşdum. Çıxmadı...

-Baxmadığımız hara qaldı ki?

Ata bir az fikirləşdi:

-Bəlkə... Bəlkə balaca siyirməli dolabların hansınınsa arxasında gizlənib?

Sağdakı siyirməli dolabın arxasına ata baxdı, soldakının arxasına da ana boylandı. Umay buralarda da yox idi. Birdən atanın gözləri yataq örtüyünün qırışığına gizlənmiş “şık-şık”a sataşdı. Tez onu əlinə götürüb dedi:

-Bax, oyuncağı burdadır! Axı o, “şık-şık”ını götürməyə gəlmişdi!

Ana dedi:

-Oyuncağı şıqqıldat! Şıqqıldat!

Ata oyuncağı bərk-bərk silkələdi. Otağı səs götürdü: “şık-şık-şıkkk!” Yatağın üstündəki qoşa yastıqlardan soldakı tərpəndi. Umayın yuxulu baxışları atayla ananı süzdü. Ata oyuncağı yatağın üstünə atıb əllərini uzatdı:

-Nazlı qızım! Sən burdaca yumrulanıb yatmışdın?

Ana sevincindən kövrəldi:

-Qoçaq qızım! Qəşəng qızım! Elə yatıb ki, çağırdıq, eşitmədi.

Umay dikəlib arxasını yastığa söykədi, dedi:

-Siz məni çağırmadınız axı.

Atayla ana birağızdan dedilər:

-Çağırdıq axı!

Umay başını buladı:

-Yox! Çağırmadınız.

Ata dedi:

-Mən “Qaraqaş, qaragöz qızım mənim!”  deyə səsləndim.

Ana dedi:

- “Canım-gözüm, Umayım!” Mən də belə çağırdım...

Umay gülümsədi, əlini “şık-şık”a tərəf uzatdı, götürdü, şıqqıldatdı. Sonra gülərək dedi:

-Siz həmişə mənə elə deyirsiniz də... Elə çağırmaq olur? Məni bax, bu, “şık-şık”ım çağırdı.  Möhkəm-möhkəm şıqqıldadı, bildim ki, məni çağırır. Axı mən ona söz verdim ki, onu da parka aparacağam.

Atayla ana bir-birlərinə baxıb gülümsədilər. Sıra ilə Umayı qucaqlarına alıb öpdülər.

Yarım saat sonra parkdakı bütün uşaqlar, quşlar, pişiklər, böcəklər artıq “şık-şık”ın Umayı necə çağırıb oyatdığını bilirdi. Qarşısına çıxana bu maraqlı əhvalatı danışırdı atasının qaraqaş, qaragöz, anasının qəşəng qızı!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.10.2026)

İlhamə Məhəmmədqızı,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Sumqayıt təmsilçisi

Sumqayıt şəhər Heydər Əliyev Mərkəzində adı çəkilən mərkəzin, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Sumqayıt bölməsinin və Milli Qəhrəman Polad Həşimov  adına 28 nömrəli tam orta məktəbin birgə təşkilatçılığı ilə Xalq şairi Səməd Vurğunun 120 illik yubileyinə həsr olunmuş “Könlüm keçir Qarabağdan” adlı ədəbi-bədii tədbir keçirilib.

Tədbir Azərbaycan torpaqlarının bütövlüyü uğrunda canlarından keçmiş Vətən övladlarının əziz xatirəsinin bir dəqiqəlik sükutla yad edilməsi ilə başlayıb. Ardınca Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni səsləndirilib.

Tədbirin moderatoru, AYB Sumqayıt bölməsinin sədri Gülnarə Cəmaləddin çıxışında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin Xalq şairi Səməd Vurğunun 120 illik yubileyinin keçirilməsi ilə bağlı imzaladığı sərəncamı xüsusi vurğulayıb. O, ölkəmizdə Azərbaycan ədəbiyyatına və sənətinə göstərilən yüksək diqqət və qayğıdan bəhs edib.

Şair-publisist, folklorşünas, Əməkdar jurnalist Avtandil Ağbaba, şair-tərcüməçi, ədəbiyyatşünas, Əməkdar mədəniyyət işçisi, filologiya elmləri doktoru, professor Rafiq Yusifoğlu, eləcə də şairlər Hikmət Fərzəli və Xaqani Abbasəli Öztürk çıxış edərək Səməd Vurğunun zəngin həyat və yaradıcılıq yolu, Azərbaycan ədəbiyyatındakı müstəsna yeri və milli poeziyamızın inkişafına verdiyi töhfələr haqqında maraqlı fikirlər səsləndiriblər.

Polad Həşimov adına 28 nömrəli məktəbin şagirdlərinin ifasında səslənən Səməd Vurğuna məxsus şeirlər və mahnılar tədbirə xüsusi ruh, duyğu və rəng qatıb. Şagirdlərin bədii ifaları görkəmli şairin poeziyasının bu gün də qəlblərdə yaşadığını bir daha nümayiş etdirib.

Heydər Əliyev Mərkəzinin direktoru Vüsalə Qurbanova və məktəbin sinifdənxaric və məktəbdənkənar işlər üzrə təşkilatçısı Gülarə Sadıqova tədbirdə iştirak edən qonaqlara və iştirakçılara dərin təşəkkürlərini bildiriblər.

Sonda şagirdlər və iştirakçılar Səməd Vurğunun dillər əzbəri olan “Azərbaycan” şeirini birlikdə söyləyiblər. Bu təsirli an Vətən sevgisinin, milli-mənəvi dəyərlərimizin və böyük söz ustadının əbədiyaşar irsinin təntənəsinə çevrilib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.10.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Mahnı janrında musiqi tariximizdə ad qoyan bəstəkarlar az olmayıbdır. Mahnıları illər ötsə də dinlənilir, dəbdən düşmür. Nəğməkar şairlər isə azdır, şeirlərinə ardıcıl mahnılar bəstələnən belə şairlərdən biri –çox məşhurudur haqqında söhbət açdığımız şəxs. Bu gün onun anım günüdür. Onun – Tofiq Mütəllibovun.

Tofiq  Mütəllibov 1929-cu il aprel ayının 13-də Naxçıvan şəhərində anadan olub. 1958–1963-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetində (indiki BDU) təhsil alıb. Onun 1946-cı ildə "Zəfər" adlı ilk şeiri "Azərbaycan pioneri" qəzetində çap olunub. O, "Pioner" jurnalında məsul katib, Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində redaktor, böyük redaktor, "Azərbaycan pioneri" qəzetində şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb. Sonra isə "Azərbaycan gəncləri" qəzetində işə başlayan Tofiq Mütəllibov ömrünün sonuna kimi burada işləyib. XX əsrin 50-ci illərindən şair kimi diqqət çəkən Tofiq Mütəllibov 30-a yaxın kitabın müəllifidir.

"Görüş", "Şeirlər", "Bəxtiyar balalar", "Gözəllikdən doymur ürək", "Sənin xətrinə", "Danışan çiçəklər", "Mənim əzizlərim", "Görüş yerimiz" və başqa kitabları ilə oxucu rəğbəti qazanan Tofiq Mütəllibovun pərəstişkarlarına son töhfəsi ölümündən bir qədər əvvəl çap edilən "Sevənlərin ürəyi" adlanır. Azərbaycanın məşhur bəstəkarlarının əksəriyyəti şairin yaradıcılığına müraciət edib, onun sözlərinə bəstələnən mahnılar seviləsevilə dinlənilib.

 Tofiq Mütəllibov bəstəkar Qənbər Hüseynli ilə birlikdə Azərbaycan musiqisinə "Cücələrim" mahnısını bəxş edib. "Cücələrim"in 60-dan çox yaşı var. Mahnının mətni bir çox xalqların dillərinə tərcümə olunaraq ifa edilib. Tofiq Mütəllibov uşaqların psixologiyasını çox yaxşı bildiyinə görə qələmindən çıxan şeirlər dillər əzbərinə çevrilib.

Əsərləri bir sıra teatrlarda səhnələşdirilib. 1981-ci ildə Abdulla Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrında "Meşə nağılı" (1982), "Danışan qayalar" pyesləri, 1984-cü ildə Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında isə "Cücələrim" alleqorik pyesi tamaşaya qoyulub. 1968-1990-cı illərdə SSRİ Yazıçılar İttifaqının Uşaq və Gənclər ədəbiyyatı şurasının üzvü olub. 1970-ci ildə SSRİ-Çexoslovakiya Dostluğu Cəmiyyəti Azərbaycan şöbəsi İdarə Heyətinin üzvü seçilib. 1955-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olub.

1986-cı ildə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı Təftiş Komissiyasının üzvü seçilib. 1988-ci ildə “Ədəbiyyat və incəsənət” qəzeti redaksiya heyətinin üzvü seçilib. 1989-cu ildə Azərbaycan SSR-nin Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adına layiq görülüb, bir neçə dəfə Azərbaycan SSR-nin Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri fərmanı ilə təltif edilib. Görkəmli şair Tofiq Mütəllibov 1992-ci il oktyabr ayının 30-da vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.10.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

"Uzun illər ərzində öz tükənməz yaradıcılıq potensialını dəzgah və kitab qrafikası sahəsində istifadə edən rəssamın son illər qədim miniatür sənəti ənənələrinin yeni forma-biçim və bədii-estetik tutumda dirçəldilməsinə səy göstərməsi çox diqqətçəkəndir. Onun bu yöndə milli folklora, adət-ənənəyə, maddi-mədəniyyət nümunələrinə həsr etdiyi silsilə rəsmləri qədim miniatürlərimizə yeni və yaradıcı baxış hesab etmək olar."

                             Sənətşünas Ziyadxan Əliyev.

Bu gün 83 yaşını qutlayan Arif Hüseynov 1943-cü ilin 30 oktyabrında Bakının Qala kəndində anadan olub. 1960–62-ci illərdə Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq məktəbində orta ixtisas, 1965–72-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində ali təhsil alıb. Arif Hüseynovun əsərləri hal-hazırda Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində, Moskva Dövlət Şərq Xalqları İncəsənət Muzeyində, Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasında, həmçinin şəxsi kolleksiyalarda saxlanılmaqdadır. 1975-ci ildən Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. 40 ildən artıqdır ki, ardıcıl olaraq yaradıcılıqla məşğuldur. Bu dövrə kimi əsasən dəzgah və kitab qrafikası ilə məşğul olub.

Fərdi sərgiləri

1. "100 illüstrasiya", Baku-Moskva

2. "Daikokuya" qalereyası, Tokio, Yaponiya

3. Galerie Berlin-Baku, Berlin

4. "Azərbaycan Nağılı" Bakı

5. M. Ə. Sabir "Hophopnamə" Bakı

Mükafatları

1. Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı

2. Sənət uğurlarına görə "Humay" mükafatı

3. Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı

4. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

5. "Şöhrət" ordeni

2015-ci ildə Azərbaycan televiziyasında istehsal olunan "Arif Hüseynov. Taleyimin cizgiləri" adlı qısametrajlı sənədli televiziya filmi həsr olunub.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.10.2026)

Fransa və Azərbaycanın tanınmış mədəniyyət xadimi, Əməkdar artist, dünya şöhrətli pianoçu Adilə Əliyeva Fransanın İncəsənət, Elm və Ədəbiyyat üzrə Akademik Cəmiyyətinin diplom və platin medalı ilə təltif olunub.

Bu barədə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalına Diasprla İş üzrə Dövlət Komitəsindən məlumat verilib.

Soydaşımız Akademik Cəmiyyətin Ali Mükafatlar Komissiyasının qərarı ilə bu ali mükafata layiq görülüb. Cəmiyyətin 2026-cı il laureatlarının mükafatlandırılma mərasimi Parisdə yerləşən “InterContinental Paris Le Grand” mehmanxanasının “Opera” zalında keçirilib.

1915-ci il noyabrın 12-də təsis edilən İncəsənət, Elm və Ədəbiyyat üzrə Akademik Cəmiyyətinin əsas məqsədi mədəniyyət, incəsənət, elm və ədəbiyyatın inkişafına mühüm töhfələr verən şəxslərin fəaliyyətini qiymətləndirmək və təşviq etməkdir. Adilə Əliyevanın beynəlxalq mükafata layiq görülməsi onun uzun illər ərzində musiqi sahəsində həyata keçirdiyi fəaliyyətin, Azərbaycan mədəniyyətinin xaricdə təbliğinin və ölkəmizin beynəlxalq mədəni əlaqələrinin inkişafına verdiyi töhfələrin növbəti nümunəsi sayılıb.

Qeyd edək ki, Bakı şəhərində anadan olan Adilə Əliyeva Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində və P.İ.Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasında təhsil alıb. Uzun illərdir Fransada yaşayan sənətkar dünyanın 50-dən çox ölkəsində konsert proqramları ilə çıxış edib. Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərini beynəlxalq səviyyədə təbliğ edərək, milli musiqi mədəniyyətimizin tanıdılmasına töhfə verib. 2001-ci ildən Fransa Beynəlxalq Musiqi Akademiyasına rəhbərlik edən pianoçu, həmçinin Adilə Əliyeva adına Beynəlxalq Piano Müsabiqəsinin təsisçisidir.

Adilə Əliyeva 2022-ci ildə Azərbaycan Respublikasının “Dostluq” ordeni və Fransanın ən yüksək dövlət mükafatlarından biri olan “Fəxri Legion” ordeni ilə təltif olunub. O həmçinin “Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)” Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı və Azərbaycan diasporunun inkişafında fəal iştirakına görə “Diaspor fəaliyyətində xidmətə görə” medalı ilə mükafatlandırılıb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.10.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bu gün müğənni Məmmədbağır Bağırzadənin anım günüdür. İyulda anadan olmasının 76 illiyini qeyd etmişdik, bu günsə vəfatının 21 illiyidir.

Məmmədbağır sovet dönəmində ən çox sevilən iki kişi müğənnidən biri olubdur, televiziya və radio, konsert salonları öz qapılarını laybatay üzünə açıbdır. Toylarda ən çox tələb edilən olubdur. Onun musiqi pasporu isə “Azərbaycan oğluyam” mahnısı hesab edilə bilər.

Azərbaycanın xalq artisti Məmmədbağır Bağırzadə 21 iyul 1950-ci ildə Bakının Nardaran kəndində dünyaya gəlib. Onun sənət yolu toylardan və el şənliklərindən başlayıb. O adətən öz mahnılarını oxusa da, klassik, müasir bəstəkar və şairlərin yaradıcılığına müntəzəm müraciət edib. Xüsusilə də, şairə Zivər Ağayeva ilə qurduğu yaradıcılıq əlaqələri nəticəsində Azərbaycan milli musiqi sənətinə çox sayda gözəl mahnılar bəxş edib.

Məmmədbağır Bağırzadəni televiziyaya gətirən və onun yaradıcılığında xüsusi rol oynayan bəstəkar Ələkbər Tağıyev olub. Müğənninin repertuarına Oqtay Kazıminin, Nəriman Məmmədovun, Tahir Əkbərin və digərlərinin mahnıları da aiddir.

Repertuarı

1. Tello musiqi: Oqtay Kazımi, sözlər: Vahid Əziz

2. Bağban — musiqi: Ş. Fazil

3. Nəvə — musiqi: Zivər Ağayeva

4. Muğam

5. Dilkeş təsnifi

6. Naz-naz

7. Dözə bilmədim

8. Qudam

9. Can Azərbaycan

10. Səməni nazlı gəlin (Şəkərbura-paxlava) — söz və musiqi: Məmmədbağır           Bağırzadə

Müğənni 30 oktyabr 2005-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib. Nardaran qəbristanlığında dəfn edilib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.10.2026)

Əlibala Məhərrəmzadə,

millət vəkili.

“Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

Ta qədimdən filosoflar, yazıçılar, dövlət xadimləri uğur barədə, məqsəd və hədəfə çatma yolları barədə fikirlər söyləmiş, rəy bildirmişlər. Bu söylənilənlərdən ən qiymətliləri aforizim halını almış, tarixin sınağından çıxaraq bu günə qədər gəlib çıxmışdır.

Bu aformzmləri elə bircə dəfə oxumaq insana bəs edir ki, fikir təlatümlərindən qopub müəyyən qərarları qəbul etsin, özünə lazımi keyfiyyətlər aşılasın, uğura, məqsədə doğru gedən düz yolu tapıb inamla, qətiyyətlə irəliləməyə nail olsun. Bu cür kəlamlardan bəziləri, düşünürəm ki, uğura doğru yolunuza işıq tuta bilər. Odur ki, uğur barədə aforizmlərdən ən seçmələrini verməyi məqsədyönlü hesab edirəm.

Bu gün daha 10 aforizm:

Uğurun nələrin bahasına başa gəldiyini düşünəndə ona qarşı bir həqarət duyuram.

Q.Flober

İnsanlar uğursuzluqla qarşılaşmaq qorxusundan təslim olmağı üstün tuturlar.

H.Ford

Kim öz uğuruna inanırsa, gec-tez onu əldə edəcək.

K.Gebbel

İynəni tikməyi bacaran adama verirlər.

A.Hoffman

Dünyada tikan toxumu əkən insanı gül baxçasında axtarma!

   C.Rumi

Heç vaxt ümidsizliyə qapılmayan adam üçün dünyada qeyri-mümkün iş yoxdur.

Xaqani

Həyatda ən böyük uğur xoşbəxtliyə nail olmaqdır.

A.Kamyu

Qələbənin ilkin şərti cəsarətdir.

A.Kembell

Yalnız həyatın sirlərini bilən insanlar uğur  qazana bilər.

C.Kollenz

Kamalındır dövlətin, kamalına arxalan.

N.Gəncəvi

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 (30.10.2026)

Fatimə Məmmədova,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Deyirlər, insan tərbiyəni ailədən alır. Anadan, atadan, böyüdüyü evdən, gördüyü münasibətdən öyrənir insan olmağı. Elə isə bir sualım var: bəs bu qədər qəddarlığı kim öyrədir insanlara? Bir canlının ağrı içində çapalamasına baxıb yoluna davam etməyi kim öyrədir? Özündən zəifin həyatını heçə saymağı, bir canın ölümünü adi hadisə kimi görməyi kim öyrədir?

Bir gün yolda gedirdim. Bir maşın pişiyin üstündən keçdi. Pişik iki dəfə çapaladı. İki dəfə... Sonra hərəkətsiz qaldı. Öldü.  Əminəm ki, sürücü üçün bu, sadəcə, yolun üstündə rast gəldiyi bir pişik idi. Dayanmadı, yoluna davam etdi, gündəlik həyatına davam etdi.

Bilirsiniz, o pişik danışa bilmirdi. Ağrısını sözlə ifadə edə bilmirdi. Heç kimdən kömək istəyə bilmirdi. Onun nə günahı vardı? Harasa gedirdi, bəlkə yemək axtarırdı, bəlkə də tapacağı bir balaca yeməyi balalarına aparacaqdı. O da bu dünyanın içində özünə balaca bir yer tapmağa çalışan canlı idi. Amma bir maşının təkərləri altında həyatı sona çatdı.

Mən burada hər bir heyvanın vurulmasını qəsdən törədilmiş hadisə kimi təqdim etmirəm. Yolda qəza baş verə bilər. Bəzən sürücü həqiqətən də heyvanı görməyə bilər. Amma söhbət qəzanın özündən sonra nə etdiyimizdən gedir. Söhbət insanın bir canlının əzab çəkdiyini gördükdə hansı münasibəti göstərməsindən gedir. Dayanmaq mümkündürmü? Kömək çağırmaq mümkündürmü? Ən azı, baş verənlərə biganə qalmamaq mümkündürmü?  Əgər mümkündürsə, bəs niyə bəziləri bunu etmir? Hətta deyərdim ki, o pişiyin yerinə insan olsa idi,  cəld kömək edərdi.

Deyirlər, tərbiyə ailədən başlayır. Razıyam. Uşaq anasının küçədəki heyvana necə davrandığını görür. Atasının zəif bir canlıya təpik vurduğunu, yaxud onu qorumaq üçün əyildiyini görür. Evdə heyvanlara qarşı deyilən sözləri eşidir. Böyüklərin mərhəmətini də öyrənir, qəddarlığını da. Uşağa yalnız insanları sevməyi öyrədib, başqa canlıların ağrısını hiss etməməyi öyrədiriksə, deməli, tərbiyənin bir tərəfini yarımçıq qoyuruq. Amma gəlin, hər şeyi ailənin üzərinə atmayaq. Çünki insanın davranışına təsir edən təkcə ailə deyil. Məktəb var, cəmiyyət var, müəllim var, qanun var. Uşağa düsturları, tarixləri, qaydaları öyrədirik. Onun gələcəkdə hansı universitetə qəbul olacağını, hansı peşəyə yiyələnəcəyini düşünürük. Bəs onun vicdanlı insan olub-olmayacağını nə vaxt düşünəcəyik? Mən istəyirəm ki, məktəblərdə VİCDAN DƏRSİ də keçirilsin.

Bəli, məhz vicdan dərsi... Uşaqlara yalnız doğru cavabı tapmağı deyil, doğru davranmağı da öyrədən bir dərs. Küçədə yaralı heyvan görəndə nə etmək lazım olduğunu, zəifə güc göstərməyin qəhrəmanlıq olmadığını, başqasının ağrısına gülməyin insanı böyütmədiyini öyrədən dərs. Bir canlını incitməyin, onu qorxutmağın, əzabına tamaşa etməyin nə demək olduğunu izah edən dərs.

Amma bu dərs yalnız uşaqlar üçün olmamalıdır. Çünki bəzən ən çox ehtiyacı olanlar elə özünü çoxdan tərbiyəli hesab edən böyüklərdir. Diplomları olan, vəzifə tutan, cəmiyyətdə hörmət qazanan, amma özündən zəif bir canlının ağrısına qarşı daşlaşan insanlar var. İnsanın savadı arta bilər, vəzifəsi yüksələ bilər, cibindəki pul çoxala bilər. Ancaq daxilində mərhəmət yoxdursa, bütün bunlar onun vicdanlı insan olduğunu sübut etmir. Hətta düşünürəm ki, vicdan dərsi qəddar insanların ən çox çəkinəcəyi dərslərdən biri olmalıdır. Çünki bu dərsdə insan başqasının arxasında gizlənə bilməz. Nə pul köməyə çatar, nə vəzifə, nə də gözəl danışmaq bacarığı. Burada insanın özünə verməli olduğu bir sual var: Mən gücüm çatanı etdim, yoxsa gücsüzün başına gələnə tamaşa edib keçdim?

Əlbəttə, bir dərs keçməklə bütün qəddarlığın aradan qalxacağını düşünmürəm. Vicdan kitabdan əzbərlənən bir mövzu deyil. Onu davranışla öyrətmək, nümunə ilə göstərmək, mərhəməti gündəlik həyatın bir hissəsinə çevirmək lazımdır. Məktəb bu işə başlamalı, ailə onu davam etdirməli, cəmiyyət isə biganəliyi normal qəbul etməməlidir. Çünki bu gün bir pişiyin ağrısına gülən uşaq sabah başqa bir zəifin əzabına da laqeyd qala bilər. Bu, hər kəsin mütləq belə olacağı demək deyil. Amma qəddarlığı əyləncə, laqeydliyi isə adi davranış kimi təqdim etdikcə, mərhəmət hissinin böyüməsinə özümüz mane oluruq.

Bir dəqiqə düşünün: o pişik sizin evinizdə böyütdüyünüz heyvan olsaydı, onun ağrı içində çapaladığını görmək sizə nə edərdi? Onun ölümünü eşidəndə ürəyiniz necə ağrıyacaqdı? Mənim ürəyim indi də ağrıdı. Bəs küçədə yaşadığına görə onun canı daha az dəyərlidir? Sahibinin olub-olmaması bir canlının ağrısını dəyişirmi? İnsan əli ilə bəslənən heyvanın həyatı qiymətlidir, küçədə doğulanınkı yox?

Mən o pişiyi xilas edə bilmədim. Bu fikir məni incidir. Kaş ki, o maşın dayanardı. Kaş ki, pişik çapaladığı o son saniyələrdə kimsə ona kömək edə bilərdi. Kaş ki, bu yazını yazmaq əvəzinə, həmin pişiyin sağ qaldığını danışa biləydim. Amma indi heç olmasa, bu hadisənin üstündən sakitcə keçmək istəmirəm. Çünki susduqca, belə hadisələri adiləşdirdikcə, sanki hər şey normal imiş kimi yaşadıqca, özümüzdəki mərhəməti də bir az itiririk.

Mən heç kimdən bütün heyvanları evinə aparmasını istəmirəm. Hər kəsin buna imkanı çatmaya bilər. Mən heç kimdən özünü qəhrəman kimi göstərməsini də istəmirəm. Mən sadəcə, bir canlının ağrısını görüb bunu əhəmiyyətsiz saymamağı istəyirəm. Yol qəzası baş veribsə, təhlükəsiz şəkildə dayanmaq, vəziyyəti yoxlamaq, lazım gəldikdə baytar və ya heyvanlara yardım göstərən qurumla əlaqə saxlamaq da insanlıqdır. Bəzən kömək etmək üçün böyük imkanlar yox, kiçik bir məsuliyyət hissi lazımdır.

Ay analar, atalar, uşaqlarınıza vicdanı da öyrədin. Onlara yalnız insanlarla necə danışmağı deyil, danışa bilməyənlərə necə davranmağı da göstərin. Müəllimlər, şagirdlərinizə yalnız imtahandan yüksək qiymət almağın yollarını deyil, həyat qarşısında məsuliyyət daşımağı da öyrədin. Məktəblər, proqramlarınızda mərhəmətə, heyvanlara münasibətə və məsuliyyətə yer ayırın. Cəmiyyət, qəddarlığı görəndə susmağı tərbiyə hesab etməyin. Bir daha deyirəm: VİCDAN DƏRSİ DƏ KEÇİLSİN!

Analar da keçsin bu dərsi, atalar da. Məktəblərdə də keçirilsin, universitetlərdə də. Həyatda hər şeydən dərs çıxarmağı bacaran insan öz qəddarlığından da dərs çıxarmağı öyrənsin. Çünki biz uşaqlara yalnız necə yaşamağı deyil, başqasının yaşamaq haqqına necə hörmət etməyi də öyrətməliyik. Bir gün elə bir cəmiyyətə çevrilməliyik ki, yolda can verən bir pişiyin qarşısından keçən insanın yadında yalnız tələsdiyi yer qalmasın. O, heç olmasa, bir anlıq dayansın və özündən soruşsun: Mənim insanlığım haradadır?

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.10.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Azərbaycanın zəngin kino tarixi son illərdə milli və bəşəri dəyərləri ehtiva edən irimiqyaslı layihələrlə yenidən dünya miqyasında diqqət mərkəzinə gəlmişdir. Bu ekran əsərləri arasında ən böyük rezonans doğuran layihələrdən biri, Bakı Media Mərkəzi tərəfindən istehsal olunan və dörd hissədən ibarət tarixi silsilənin yekun fəsli sayılan "Tağıyev: Məktəb" tammetrajlı bədii filmidir.

Rejissor Zaur Qasımlının ərsəyə gətirdiyi bu tarixi dram mühüm uğura imza ataraq, Amerika Kino Sənəti və Elmləri Akademiyasının təşkil etdiyi 99-cu "Oskar" mükafatlarında "Ən Yaxşı Beynəlxalq Bədii Film" kateqoriyası üzrə Azərbaycanın rəsmi namizədi seçilmişdir. Ekran əsəri rəsmi seçimdən sonra bu mötəbər mükafat uğrunda dünyanın 100-dən çox ölkəsinin iddialı filmləri ilə rəqabət aparmaq hüququ qazanmışdır.

Filmin süjet xətti xalqımızın yaddaşında dərin iz qoymuş böyük sənayeçi, neft maqnatı və dahi xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevin ömür yolunun ən çətin, lakin ən şərəfli mərhələsinə işıq tutur. Ekran işində əsas diqqət Tağıyevin XX əsrin əvvəllərində, xüsusilə 1905-ci ildə bütün çətinliklərə, dini və feodal xurafatın yaratdığı maneələrə sinə gərərək müsəlman Şərqində ilk dünyəvi qızlar məktəbini təsis etməsi prosesinə yönəlib. Ekran əsəri savadsızlığa qarşı mübarizə aparan, qadın təhsilinin bir millətin tərəqqisində və gələcəyində oynadığı fundamental rolu anlayan cəsarətli bir şəxsiyyətin iradəsini ön plana çıxarır. Təhsilin insan həyatını və bütöv bir cəmiyyəti dəyişdirmək gücü filmin əsas fəlsəfi fərziyyəsini təşkil edir.

Layihənin bədii keyfiyyəti və tarixi atmosferinin mükəmməlliyi güclü idarəçi və yaradıcı heyətin birgə əməyinin nəticəsidir. Heydər Əliyev Fondu, Mədəniyyət Nazirliyi və ARKA-nın dəstəyi ilə çəkilən filmin baş prodüseri Arzu Əliyeva, prodüseri isə Orman Əliyevdir. İsmayıl İman, Asif İsgəndərli və Zaur Qasımlının ssenari müəllifi olduğu filmdə tarixi personajları olduqca böyük ustalıqla canlandıran peşəkar aktyor heyəti yer alıb. Baş rolda – Hacı Zeynalabdin Tağıyev obrazında Xalq artisti Pərviz Məmmədrzayev çıxış edir. Onun canlandırdığı təmkinli, müdrik və sarsılmaz xeyriyyəçi obrazı filmin dinamikasını yüksək səviyyədə saxlayır. Filmdə həmçinin Xalq artisti Qurban İsmayılov, Əməkdar artistlər Rasim Cəfər, Elşən Rüstəmov, Natəvan Hacıyeva və digər tanınmış sənətkarlar rol alıblar.

"Tağıyev: Məktəb" filminin "Oskar" platformasına namizəd irəli sürülməsi təkcə rejissor Zaur Qasımlının üst-üstə ikinci il Azərbaycanı bu yarışmada təmsil etmək uğuru deyil, həm də ölkə mədəniyyətinin qlobal müstəvidə təbliği baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. Milli tariximizin ən mühüm maarifçilik hərəkatını Hollivud səviyyəsinə daşıyan bu film, Şərqlə Qərbin kəsişməsində yerləşən Azərbaycanın mütərəqqi keçmişini və mədəni potensialını dünya kino ictimaiyyətinə nümayiş etdirmək üçün ən layiqli ekran əsərlərindəndir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.10.2026)