ElmanEldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Söhbətimə xalq şairi Məmməd Arazın məşhur şeirindəki bu misrayla başlamağım heç də əbəs deyil. Çünki aforizmə çevrilən bu misrada həqiqət gizlənir. Elə bir həqiqət ki, onu milyon illərdir hamı anlayır, amma hər kəsə özündən sonra irs saxlamaq səadəti nəsib olmur.

 

Bəli, bu dəfə sizə qısa ömründə böyük bir ədəbi irs yaradan bir alimdən danışmaq istəyirəm- mərhum Buludxan Xəlilovdan.

AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun şöbə müdiri, filologiya elmləri doktoru Almaz Ülvi (Binnətova) onun haqqında yazır: “Mötəbər elmi məclislərdə ciddi söz sahibi olan filologiya elmləri doktoru, professor Buludxan Xəlilov gənc yaşlarından elmi, təfəkkürü, yazdığı qiymətli əsərləri ilə elmi ictimaiyyətdə tanınaraq böyük nüfuz qazanmışdı. O, Müstəqil Azərbaycanımızın dilçilik, ədəbiyyatşünaslıq sahəsinin tanınmış simalarından biri kimi öz dəstixətti, öz yaradıcılıq yolu ilə qənimət alimlərimizdən biri idi. Saysız-hesabsız elmi əsərlərin, o əsərlərdə ortaya qoyduğu elmi yeniliklərin, müasir dilçilik elminin aktual problemlərinin müəllifi, dərs dediyi tələbələrinin əziz və sevimli müəllimi kimi, uyğun elm sahəsinin mütəxəssisləri arasında sözünün-elminin sanbalı ilə sayılan-seçilən alimlərimizdən olub. Buludxan müəllimin yaşı ilə gördüyü işlər arasında fərq çox böyükdü. Sağlığında müdrik ağsaqqal təsiri  bağışlayan bu cavan alim tarixiliklə müasirlik arasında öz qalasını qura bilib, ətrafa gur işıq saçan mayak kimi...”

 

Publisist, dilşünas, filologiya elmləri doktoru, professor Buludxan Xəlilov 1966-cı ilin iyul ayının 25-də Qərbi Azərbaycanın Amasiya rayonunun Ellərkənd kəndində dünyaya gəlib. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fakültəsində ali təhsilə yiyələnib. Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Azərbaycan dili kafedrasında laborant kimi başlasa da, sonradan Müasir Azərbaycan dili kafedrasında müəllim, dosent, professor və-zifələrində çalışıb. Bir müddət Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində Dədə Qorqud elmi-tədqiqat la¬bo¬ratoriyasına rəhbərlik edib, Filologiya fakültəsinin dekanı seçilib. Ömrünün son illərində Müasir Azərbaycan dili kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışıb. 1992-ci ildə namizədlik, 1999-cu ildə isə doktorluq dissertasiyalarını müdafiə edərək filologiya elmləri doktoru alimlik dərəcəsinə yüksəlib. 2021-ci il sentyabrın 27-də uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat edib. Özündən sonra bir sıra sanballı əsərləri yadigar qalıb...

 

Deyirdi ki:- “Hansısa bir sənətə, peşəyə olan sevgidə mühitin rolu böyükdür. Bu, ədəbiyyata bağlılığımda, dilə məhəbbətimdə aydın göründü. Yadımdadır, mən uşaq olanda, xüsusən də uzun qış gecələrində yaşlı insanlar bir yerə yığışar və ayrı-ayrı dastanlar, nağıllar, ədəbiyyat parçalarından danışardılar. Bunların hamısı göz, hafizə yaddaşımda həkk olunub. Hətta orta məktəb şagirdi olanda ayrı-ayrı dram əsərlərinin səhnələşməsi proseslərində, eləcə də orda müxtəlif obrazlarda iştirak etmişəm. Məsələn, Səməd Vurğunun “Vaqif” dramında, Salam Qədirzadənin müxtəlif əsərlərində. Bəlkə də, bunlar biz uşaq olanda o qədər də əhəmiyyət vermədiyimiz bir işlər olub. Amma insan həyatının müəyyən mərhələsinə gəlib çatıb, arxaya baxanda, seçdiyi sənəti görəndə başa düşür ki, mühit insan həyatında önəmli rol oynayır...”

 

Görkəmli ədəbiyyatşünas alim akademik İsa Həbibəyli yazır: “Çoxaspektli araşdırmalar və professionallıq Buludxan Xəlilovun dilçilik elmindəki fəaliyyətini xarakterizə edir. Bu isə dilçi alimin geniş dünyagörüşə, böyük təcrübəyə və elmi səriştəyə malik olduğunu, zəhmətini və məsuliyyətini göstərir. Bütün bünların sayəsində Buludxan Xəlilovun timsalında Azərbaycan dilçilik elmi bütün əsas sahələri ilə inkişaf etməkdə davam edirdi...”

 

...Mərd adam idi Buludxan müəllim. Onda liderlik özəllikləri vardı. Özünə inam baxımından çox insanları geridə qoyurdu. Onun ən müsbət xüsusiyyətlərindən biri də vicdanlı və ürəyiyumşaq olması idi. İnsanlara kömək etmək onun həyat kredosuydu. Bununlarla yanaşı, o, davamlı olaraq yeni şeylər kəşf etmək və öyrənməyə həvəsliydi. Bütün enerjisini istifadə edərək istədiyinə nail olmağı bacarırdı. Yorulmadan tədqiqat aparır, əzmlə çalışırdı...

 

“Dünyaya gələn hər bir insan müəyyən bir sahənin kodu üzərində yaşayır. Bəzisi dəqiq elmlərə, bəzisi humanitar sahəyə, bəzisi isə təbiət elmlərinə meyilli olur. Görünür, mənim kodum ədəbiyyata, dilçiliyə daha çox meyilli olub. Mən tələbə olanda “Cəfər Cabbarlı” adına təqaüd alırdım. Hətta mənim müəllimlərim belə hesab edirdilər ki, Buludxan mütləq gələcəyin görkəmli ədəbiyyatşünası olacaq. Təvazökarlıqdan uzaq olsa da, mən bunu deməliyəm. Çünki yaşayırıq və həyatın elə mərhələsi gəlir ki, o yaşadığımız günlərin, anların ən xarakterik məqamlarını deməli oluruq və deməliyik. Bu deyilənlər gənclik üçün də lazımdır. Səmimi olmaq, olub keçənlər barədə səmimi fikir söyləmək gözəl bir şeydir. Açığını deyim ki, elə mən də ədəbiyyatşünas da olmaq istəyirdim. Sonra tale elə gətirdi ki, mən dilçilik üzrə universitetdə saxlanıldım...”- söyləyirdi.

 

“Dünya sənin, dünya mənim, dünya heç kimin.” Söhbətimə xalq şairi Məmməd Arazın məşhur şeirindəki bu misrayla başlamağım heç də əbəs deyil. Çünki aforizmə çevrilən bu misrada həqiqət gizlənir. Elə bir həqiqət ki, onu milyon illərdir hamı anlayır, amma hər kəsə özündən sonra irs saxlamaq səadəti nəsib olmur. Bəli, haqqında söhbət açdığım filologiya elmləri doktoru Buludxan Xəlilova özündən sonra irs saxlamaq səadəti nəsib oldu. Sentyabrın 27-si onun vəfatı günüdür. Artıq dörd ildir ki, aramızda yoxdur. Xatırlatdım ki, ruhuna rəhmətlər diləyək- Ruhu şad olsun!..

...Yaşasaydı, gələn il 60 yaşını qeyd edəcəkdi...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.09.2025)

 

 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı xanım şairlərimiz içərisində xüsusilə seçilən, imzası bəyənilən Nigar Arifin yeni şeirlərini tədim edir.

 

Tək deyiləm, əzizim,

İçimdəki səninlə,

Bir ömür yaşayıram,

qocalıram, ölürəm…

 

Razılaşın ki gözəldir…

 

 

ÇİNAR

 

Hələ cavan, hələ körpə, gur Çinar,

Yoldan ötüb keçənlərə yar Çinar,

Çox güvənmə o kölgəndə

coşub-daşan alqışlara,

Çox inanma o dillərdən

istilərə tez-tez yağan,

dolu-dolu qarğışlara,

Elə bilmə güclüsənsə

heç kim sənə batammaz.

Qorxar uca boyundan,

Qamətindən çəkinər,

Heç kim sənə çatammaz,

Səndən gizli başın üstdə

bir quş belə uçammaz,

Budağında bir ilan da yatammaz…

 

Hələ cavan, hələ körpə, gur Çinar,

Yoldan ötüb keçənlərə yar Çinar,

Hər dərdini dinlədiyin dost deyil,

Hər dostunun sözünə bel bağlama,

az başını yor, Çinar.

Bir də gördün,

bugün fağır bildiklərin

Sabah arsız, utanmaz.

Qoynundaki o “çox yaşa” deyənlər də,

bir baltayla sözlərini tutammaz.

 

Hələ cavan, hələ körpə, gur Çinar,

Yoldan ötüb keçənlərə yar Çinar,

Çox böyütmə gözündə bu dünyanı,

Böyütdüyün dünya gözündən düşər…

Qucağında göyərçintək sandığın,

bəlkə ağacdələndi?

Bir də baxdın,

Dimdiyinə gün düşər…

Qollarına aldığın,

o balaca sandığın,

kiçik bir yuva üçün

qıyıb gövdəni deşər…

 

 

YUXU

 

Baş hara, ayaq da ora,

Ömür bitənə kimi yollanasıyam.

Elə ki, sonuncu mənzilə çatdım,

Özüm öz içimdən tullanasıyam…

Hələ ki, günlərə ərkim də çatır,

Hələ ki, illərdən mədət umuram.

İşimə gələndə bəxtə inanıb,

Qismətdən əl çəkib, göz də yumuram…

Balaca bir it var qapımda hələ,

Zamandan yapışır, səbrimdən tutur 

Tapır ümidləri itirəndə də, 

Yorulub köksümü ötürəndə də,

Hürüb saxladığım qəzəbə, hirsə,

dönüb üzümdəki abrımdan tutur.

Bu it çoxlarından sədaqətlidir,

İndi harda var, beləsi harda?

Biri yarı yolda qoyarsa qoysun,

Lap üzümə dursun, lap olsam darda,

Bu it əvvəl-axır, yetər dadıma,

Yenə də qoruyar, qoruyar orda…

Mənim kimim varki, mənim nəyim var?

Bircə yuxum vardı, o da qaçıbdı

Bəlkə də yatmışam, doymamışam heç

Nə bilim, bəlkə də yuxum acıbdı?

Biraz şübhə yeyir, biraz da qorxu,

Nəsə yuxumdan da gözüm su içmir.

Ay it dayan görüm, dartma yaxamı,

Adam yuxusunu özü ki, seçmir…

 

 

XOŞUMA GƏLMİR

 

Mən axı neynirəm o sevgini ki,

Yamaqlı corabla yırtıq şərf kimi,

İsidir, amma ki, xoşuma gəlmir…

 

Hisslər oxunmursa dodaqlarında,

Alışıb yanmırsa yanaqlarında,

Sevgini eşitsəm qulaqlarımla,

Bəsimdir? Amma ki, xoşuma gəlmir…

 

Əllərim əsməsə, dilim çaşmasa,

Ürək dayanmasa, ürək coşmasa,

Neynirəm, təpədən, dağdan aşmasa,

Çox da ki, desinlər eşqin özüdür,

Özüdür, amma ki, xoşuma gəlmir…

 

 

YOXLUĞUNLA BARIŞMIŞAM

 

Yenə kağız, yenə qələm, yenə mən,

Beynimdəki qız oxuyur səhərdən;

“Nəsə…uzaq, nəsə… yaxın, nəsə… sən”…

anlamıram dilindən…

Bir yanımda xatirəndi, 

bir yanımda köhnə dərdlər…

Onlar da ki, çoxdan gəlib,

birazdan çıxıb gedərlər…

Belə hər şey yaxşıdır,

Əvvəlkitək özümü heç yormuram da,

üzmürəm də…

Yaşım daha o yaş deyil,

İncimirəm, küsmürəm də…

Nə var, nə yox alışmışam…

Həyata da qarışmışam…

Bundan sonra,

qayıtmırsan, qayıtma heç,

Ayrılıqdı, ölüm deyil,

Yoxluğunla barışmışam…

 

 

QAYIT GƏL

 

Gündüzlərim birtəhər,

Gecələr yatammıram.

Yuxum qaçır, neyləsəm,

Ardıyca çatammıram.

Yeməklərin tamı yox,

Çay da ki, yaxşı dadmır.

Nə kitab, nə musiqi,

Heç nə başımı qatmır.

Nə var, nə yox soruşdun,

Çox görünür yoxluğun,

Başqa hər şey eynidi,

Başqa sənin sağlığın…

Yalandan niyə deyim,

Aldadım ki, yaxşıyam,

Mən bu cür mövzularda,

Bilirsən ki, naşıyam.

Yazdım xəbər edim ki,

Ayrılığın müddəti

bugündən sona çatır.

Hardasansa qayıt gəl,

Daha anlamışam ki,

Günüm sənlə başlayır,

Günüm səninlə batır.

 

 

OLARSANMI GERÇƏYİM?

 

Ay fikrimdən çıxmayıb

Dilimdən heç düşməyən,

Ad verə bilmədiyim

Olan-bitən hər şeyim,

Sənə get deyəmmədim,

İndi gəl nətər deyim?

Bəlkə çətin biriyəm,

Bəlkə də biraz dərin.

Sözlərim alaçiydi,

Duyğularım kəmşirin.

Qışım şaxtalı keçər,

Yayım da ki, lap sərin.

Nolsun soyuq adamam,

Tək bu olsun dərd-sərim.

Nə varsa düzələndi,

Neynirəm, nə gərəyim?

Əsas arzum, istəyim,

Yalanı bacarmıram…

Sən bu yalan dünyada,

Olarsanmı gerçəyim?

 

 

SƏNSİZ SƏNİNLƏ

 

Ağrılarım gözəldi,

Üzülməyi sevirəm,

Sən mənə hər baxanda,

Günəşli bir havada

yarpaqların üzünə 

toxunan yağış kimi,

Qucaqlayıb eşqimi,

o can alan baxışdan

süzülməyi sevirəm…

Neçə kəlməm boğulur,

Od tutur ürəyimi,

Qürur qapır yaxamı,

Qılınc kimi sancılıb,

İncidir kürəyimi.

Ağrılarım gözəldi,

Üzülməyi sevirəm,

Elə bilmə dəliyəm,

Yalan deyil, bir də ki,

Adam belə də olur,

Ağlamıram, gülürəm.

Tək deyiləm, əzizim,

İçimdəki səninlə,

Bir ömür yaşayıram,

qocalıram, ölürəm…

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.09.2025)

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı bu gün sizlərə Şeir Saatı rubrikasında Ülviyyə Qəhrəmanın şeirlərini təqdim edir.

 

 

PAYIZ, SƏNDƏN BİR RİCAM VAR

 

Payız, səndən bir ricam var, çox tələsmə...  

Qoy geciksin boranlı qar!

Vətənimin yad əllərdə hələ əsir torpaqları,

Döyüşlərdə əsgəri var, Tanrı olsun onlara yar!

                                                                  

Sən həlim ol, asta tərpən,

Leysan olub yağma birdən,

Bir az bəslə buludları ətəyində,

Üşüməsin əsgərimin əli silah tətiyində!

 

Xəsislik et, gözəl payız,

Torpağıma su qatanda...

Yüngül olsun əsgərimin çəkmələri

Zirvələrə can atanda!

 

Dumanını ahəstə çək, naxışları nəmli payız,

Vətənimin nər həsrətli dağlarına,

Hərarətin qüvvət versin

Alnı açıq zirvələrə bayraq sancan igidlərin qollarına!

 

Payız, səndən son ricam var,

Gözü yolda olanlara,

İgidlərdən xoş xəbərlər gətir nübar.

Qoy bu payız müjdə versin mərd xalqıma

Qələbədən, zəfərdən bar!

                     

 

VƏTƏN

 

Cavidlərin gülüşündə,..

Elvinlərin baxışında,..

Yatan Vətən!

Qətrə-qətrə torpağına

Damla-damla şəhid qanı

Hopan Vətən!

                                

Qəlpə-qəlpə  yaralanan,

Hissə-hissə sarıqlanan,

Zərrə-zərrə bütövlənən,

Kafirlərin caynağından

Sıyrıq-sıyıq qopan Vətən!

 

Xudayarlar  avazında

dastanlara dönən Vətən!

Elçinlərin,.. nəfəsində

Kəsik-kəsik gülən Vətən!

 

Əhvalına yarı sevinc,

yarı kədər qatan Vətən!

Dəlik-dəlik ürəyində

30 illik arzusuna çatan

Vətən!

                                       

 

... ŞƏKİLLƏR                                              

 

Soyuq bir qış gecəsi...

Açılmaz sabah kimi,

Bir balanın çöhrəsi

Dikilir şəkildəki qayğılı baxışlara,

Düyünlənmiş qaşlara,..

Dolaşır çox fikirlər,..

Son təsəlli şəkillər...    

                  

İslanır çərçivəsi ananın baxışında,

Tumarlanır şüşəsi əlinin qırışında...

Kədər havasında, dərd yağışında,

Həsrətlə yuyunub, qəmlə quryub,

Ata fəryadını duyan şəkillər,

Danışan şəkillər, dinən şəkillər.

                                    

Tənha səssiz gecələrdə

Ürəklərin üstə qonan,

Öpüləndə göz yaşları

Çatlaq dodaqlara dolan,

Gözlərdə sevgisi, üzdə gülüşü,

Buz kimi soyuyub solan şəkillər,

İsti qucaqlarda donan şəkillər.

                         

Səssizcə bizdən danışan...

Gah küsüb, gah da barışan...

Yalan üzlərdə sayrışan,

Saxta Vətən “sevgi”sinə

Daşlardan qəzəblə baxan şəkillər,

Vüqarlı şəkillər, təmiz şəkillər,

Oxşanan şəkillər, əziz şəkillər.

 

 

BU QAR SƏNƏ BƏNZƏYİR...

 

Bu qar sənə bənzəyir –

Baxsam, parlaq,

Ağappaq, təmiz ...

Gözlərimi qamaşdırıb

Büllurunu yandıracaq.

Yumsam gözlərimi,

bəbəklərimdə

kölgən qalacaq.

 

Bu qar sənə bənzəyir –

Tənha, kimsəsiz...

Toxunsam, yumşaq,

Barmaq uclarımda əriyib                                      

Ovuclarımdan axacaq.                                      

Öpsəm isti dodağımı,                                      

Soyuqluğu donduracaq.                                      

 

Bu qar sənə bənzəyir –                                      

Cığırsız, izsiz...                                      

Bir addım atsam,                                      

Dərin bir çökək                                      

Varlığında iz qoyacaq.                                       

Qalsam, ruhum soyuyacaq,                                      

Getsən, yerimi yad bir ləpir dolduracaq!

 

                                      

PAYIZ QADIN

               

Ruhu bahar, cismi

Payız fəsli qadın.                                   

Özü tənha, ətrafı                                  

Hər kəsli qadın.                                  

Gündüz günəş, gecələrə                                  

Sazaq qadın                                  

Bir az isti, bir az soyuq                                   

Yasaq qadın                                  

Xəbərin var?                                  

Hər gün ömür ağacından                                  

Qızıl sarı yarpaq düşür...                                  

Ürək qızıl, əlləri bərk                                  

Dəmir qadın,                                  

Tənhalığa hənir qadın,                                   

Qəlbi kövrək, gözü nəmli                                  

Naxış  qadın,                                   

Kəlmələri susuz qəlbə                                  

Yağış qadın,

Xəbərin var?                                  

Hər gün bir ağ çiçək                                  

açır saçlarında...                                  

Hər çiçəyin öz dərdi var,                                  

Xəbərin var?                                  

 

         

*QIŞ MƏKTUBU*

   

Salam,                                     

Yaz həvəsli,                                    

Yay diləyiylə                                     

Payız həyatıma qış gətirənim!                                    

Darıxmır ürəyin                                    

Baxıb çardaqdakı cüt  göyərçinə?                                    

Üşümür əllərin  öz əllərində?                                     

Dikilmir baxışlar                                    

Ağ tavanında                                    

Su damıb saldığı böyük ləkəyə?                                    

Bu gün də arzunu küləyə söylə,                                     

Külək pıçıldasın qar dənəsinə,                                    

Uçsun boz şəhərin səmalarında,                                    

Axtarsın mən olan ünvanı tapsın,                                    

Toxunsun evimin pəncərəsinə,                                    

Əriyən dənəsi arzunu yazsın!..

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.09.2025)                                   

                                  

 

             

 

 

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Adı dillərdə gəzən el şairi yalnız keçmişdə olubdur, günümüzdə isə tək bir belə şəxsin adını çəkə bilərik, Bəhmən Vətənoğlunun.

 

Bəhmən Vətənoğlu 1932-ci il dekabrın 31-də Kəlbəcər rayonunun Seyidlər kəndində dünyaya gəlib. Burada kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra kolxozda çalışıb, kənd kitabxanasında müdir olub. Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsində (qiyabi) təhsilini davam etdirib. Təyinatla Kəlbəcər rayonunun Lev kənd orta məktəbinə müəllim göndərilib. Seyidlər kənd orta məktəbində direktor olub. Qarabağ münaqişəsi dövründə ailəlikcə Gəncəyə köçüb orada məskunlaşıblar. Bir müddət Kəlbəcər təhsil şöbəsinin metodisti işləyib.

 

Bədii yaradıcılığa orta məktəbdə oxuyarkən başlayıb. İlk mətbu şeri "Dəyişməmişəm" 1958-ci ildə Kəlbəcər rayon qəzetində ("Yeni həyat uğrunda") dərc olunub. Respublika mətbuatında vaxtaşırı çıxış edib. 1998-ci ildən AYB-nin üzvü olub. "Haqqa qardaş yaranmışam" (1985), "Allahsız dünya" (1992) "Vətən bizi bağışlamaz" (1995), "Qaldı ürəyimdə dağı dağların" (1997) şeir topluları nəşr olunub.

Bəhmən Vətənoqlu 2004-cu il sentiyabrın 30-da beyninə qan sızaraq vəfat edib. Gəncə şəhərində qələm dostları Qəmkeş Allahverdi, Sücaət uyuyan məzarlıqda torpaqa tapşırılıb.

 

Kitabları

1. "Haqqa qardaş yaranmışam"

2. "Allahsız dünya"

3. "Vətən bizi bağışlamaz"

4. "Qaldı ürəyimdə dağı dağların"

5. "Nə yaman aldatdın Bəhməni, dünya"

6. Bir ömürün bir ili

7. İnsanam insana yazığım gəlir

8. Allahsız dünyaya gül vətənoğlu

9. Ömrün yetmişindən yüzünə doğru

 

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.09.2025)

 

Şəhla Rəvan,

Cəlilabad rayon Göytəpə şəhər şəhid Vasif Hüseynov adına 2 N-li ümumtəhsil tam orta məktəbnin direktoru, filoloq, ədəbi təhlilçi və tənqidçi, şair. “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

 

Azərbaycanın Xalq şairi mərhum Bəxtiyar Vahabzadənin (1925-2009) xatirəsini əziz tutmaq və 100 illik yubileyinə ədəbi töhfə olaraq onun poeziya nümunələrinin təhlilini davam etdiririk. Bu dəfə görkəmli şairimizin daha bir şerini təhlil etmək və onu B.Vahabzadə poeziyasının vurğunları ilə bölüşmək istəyirəm...

 

ƏL AÇDIQ GÖYLƏRƏ

Nə vaxtdan ölçüldü vaxt, zaman ilə?

Dünya gözəlləşdi ilk insan ilə.

İnsan sonsuz eşqin qadir səsidir,

Allahın yerdəki xəlifəsidir.

 

Bir yerdə həyatın zövqünü daddıq,

Çalışdıq, gecəni gündüzə qatdıq.

Allahın verdiyi ağlın gücüylə

Bomboş yer üstündə dünya yaratdıq.

 

Biz uca göylərdən gəldiyimizdən,

Sığmadıq hüdudu bilinən yerə.

Dünya dərdimizi sormadı bizdən,

Əl açdı imdadçün insan göylərə.

 

Şeirin təhlili:

Görkəmli şair Bəxtiyar Vahabzadənin "Əl açdıq göylərə" şeiri insanın dünyadakı varlığını, inkişafını və mənəvi axtarışlarını təsvir edən üç bənddən ibarətdir.

 

Birinci bənd: İnsanın yaranışı və əhəmiyyəti;

Şeir zamanın, vaxtın ölçülməsi ilə başlayır və dünyanın insanın yaranışı ilə gözəlləşdiyini vurğulayır. Bu, insanın kainatdakı yerinin və onun varlığının təbiətə, dünyaya bir gözəllik, məna qatdığı fikrini ifadə edir. İnsan "sonsuz eşqin qadir səsidir" və "Allahın yerdəki xəlifəsidir" kimi təqdim olunur. Bu misralar insanın ilahi bir mahiyyətə sahib olduğunu, Allahın iradəsini və sevgisini yer üzündə təmsil etdiyini göstərir. Burada insanın mənəvi dəyəri və ilahi ilə əlaqəsi ön plana çıxarılır.

 

İkinci bənd: insanın fəaliyyəti və yaradıcılığı;

İkinci bənddə insanın dünyadakı fəaliyyəti və yaratma gücü təsvir olunur. İnsanlar həyatın zövqünü birlikdə dadmış, gecə-gündüz çalışaraq səy göstərmişlər.

"Allahın verdiyi ağlın gücüylə

Bomboş yer üstündə dünya yaratdıq".

Bu misralar insan ağlının və zəkasının gücünü vurğulayır. Bu insanın təkcə mövcud olmaqla kifayətlənməyib, həm də ətrafını öz ehtiyaclarına və istəklərinə uyğun formalaşdıra bildiyini, yəni yaradıcı bir varlıq olduğunu göstərir.

 

Üçüncü bənd: mənəvi baxış və ilahi əlaqə...

Üçüncü bənd şeirin mənəvi dərinliyini artıran əsas hissədir:

"Biz uca göylərdən gəldiyimizdən

Sığmadıq hüdudu bilinən yerə".

Məlum misralar insanın fiziki varlığından daha böyük bir ruha sahib olduğunu ifadə edir. İnsan nə qədər dünyada yaşasa da, onun ruhu göylərə, ilahi aləmə bağlıdır və dünya onun dərdlərinə tam cavab verə bilmir.

"Dünya dərdimizi sormadı bizdən,

Əl açdı imdadçün insan göylərə".

Şeirin bu misraları isə insanın mənəvi boşluğunu, təsəllini və köməyi dünyəvi deyil, ilahi gücdə axtardığını göstərir. Bu, insanın çətinliklər qarşısında Tanrıya üz tutmasını, dualar etməsini və mənəvi dəstək aramasını simvolizə edir. Şeirin adı olan "Əl açdıq göylərə" ifadəsi də məhz bu dualılığı və ümidi təcəssüm etdirir.

 

Əsas temalar

Şeirdə mövcud olan əsas temalar aşağıdakılardan ibarətdir:

1. İnsanın ilahi mənşəyi və mövqeyi: Şeir insanın sadəcə bioloji bir varlıq deyil, ilahi eşqin təzahürü və Allahın xəlifəsi olduğunu vurğulayır.

2. İnsanın zəhməti və yaradıcılığı: İnsan ağılının və əməyinin dünyanı necə formalaşdırdığı və abadlaşdırdığı təsvir edilir.

3. Maddi və mənəvi dünyanın fərqi: Şeir insanın ruhunun maddi dünyanın hüdudlarına sığmadığını, onun daha uca bir mənşəyə sahib olduğunu göstərir.

4. Tanrıya sığınmaq və dua: Ən çətin anlarda insanın yeganə çarəsi və sığınacaq yeri olaraq ilahi gücə (Tanrıya) üz tutması mövzusu önə çıxır.

"Əl açdıq göylərə" Bəxtiyar Vahabzadənin fəlsəfi dərinliyini, insan və Yaradan arasındakı əlaqəyə verdiyi önəmi açıq şəkildə nümayiş etdirir. Şeir insanın həm maddi, həm də mənəvi ehtiyaclarını və son olaraq mənəvi təskinliyi harada tapdığını ustalıqla qələmə alır.

 

Bədii xüsusiyyətlər

Təqdim edilmiş bu şeirdə bir sıra bədii xüsusiyyətlər mövcuddur:

1. Epitetlər;

Şeirdə təsvir olunan varlıqların xüsusiyyətlərini daha dolğun ifadə etmək üçün epitetlərdən istifadə olunur. Məsələn, "sonsuz eşqin qadir səsidir" ifadəsində "qadir" sözü, "Bomboş yer üstündə" ifadəsində "bomboş" sözü epitetlərə nümunədir.

2. Mübaliğə (hiperbola);

Bəzi ifadələrdə təsir gücünü artırmaq üçün mübaliğəyə yol verilib. Məsələn, "gecəni gündüzə qatdıq" ifadəsi işgüzarlığı və zəhməti vurğulamaq üçün mübaliğəli şəkildə ifadə edilib.

3. Metaforalar;

Şeirdə mücərrəd fikirləri daha konkret şəkildə ifadə etmək üçün metaforalardan istifadə olunur. Məsələn, "İnsan sonsuz eşqin qadir səsidir, Tanrının yerdəki xəlifəsidir" ifadəsində insan Tanrının bir təzahürü, nümayəndəsi kimi təqdim edilir.

4. Bənzətmələr;

Şeirdə aşkar bənzətmələr olmasa da, bəzi ifadələrdə gizli bənzətmələr hiss olunur. Məsələn, "Dünya dərdimizi sormadı bizdən, Əl açdı imdadçün insan göylərə" misralarında insanın çətinliklər qarşısında göylərə üz tutması, ilahi gücdən kömək umması təsvir edilir.

5. İnsanlaşdırma (personifikasiya):

"Dünya dərdimizi sormadı bizdən" ifadəsində dünyaya insana xas olan "sormaq" xüsusiyyəti aid edilir ki, bu da insanlaşdırmaya nümunədir.

6. Ritorik suallar;

Şeir "Nə vaxtdan ölçüldü vaxt, zaman ilə?" kimi ritorik sualla başlayır. Bu sual cavab tələb etməsə də, oxucunu düşünməyə sövq edir və şeirin fəlsəfi dərinliyini artırır.

7. Dini-fəlsəfi motivlər;

Şeirin əsasında dini və fəlsəfi düşüncələr dayanır. İnsanın yaradılışı, Tanrı ilə əlaqəsi, dünyanın mənası, insanın dünyadakı yeri və missiyası kimi mövzular önə çəkilir. "Allahın yerdəki xəlifəsidir", "Biz uca göylərdən gəldiyimizdən" kimi ifadələr bu motivləri gücləndirir.

8. Alliterasiya və assonans:

Şeirin ahəngini təmin edən, oxunuşunu zənginləşdirən daxili qafiyə və səslənmələr mövcuddur. Məsələn, "vaxt", "zaman" sözlərindəki "a" səsi, "eşqin", "qadir" sözlərindəki səs yığımı buna nümunədir.

Bu bədii xüsusiyyətlər şeirin ideyasını daha təsirli şəkildə çatdırmağa, oxucunun hisslərinə toxunmağa və əsərə bədii dəyər qatmağa xidmət edir.

 

Nəticə:

Şeir bütövlükdə insanın dünyadakı dual təbiətini - həm fiziki olaraq dünyada varlığını davam etdirən, yaradan, həm də mənəvi cəhətdən ilahi ilə bağlı olan, kömək və təsəlli üçün göylərə üz tutan bir varlıq olduğunu gözəl şəkildə ifadə edir.

Şair insanın varlığını, yaradıcılığını və mənəvi axtarışlarını lirik bir dillə oxucuya çatdırır. Bu şeir insanın kainatdakı yerini, ilahi ilə əlaqəsini və mənəvi ehtiyaclarını dərindən hiss etdirir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.09.2025)

Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

 

Bu fotoşəkil Vətən müharibəsinin gedişində lentə alınıb.

• Zaman: 29 sentyabr 2020-ci il

• Məkan: Tərtərin Talış kəndi istiqaməti

 

Şəkildə gördüyünüz üstdəki BTR bizimkilərin, altdakı BMP-2 isə ermənilərindir.

"1353" adlanan yüksəklik Talış yaşayış məntəqəsinin əldə saxlanılması üçün böyük strateji əhəmiyyətə malik idi. Yüksəkliyi müdafiə etmək üçün polkovnik-leytenant Əfqan Abdurahmanovun (şəhid olub, Vətən Müharibəsi qəhrəmanıdır) rəhbərliyi ilə əsgərlərimiz müdafiə mövqeyi qurmuşdular, müxtəlif istiqamətlərdən yüksəkliyin mühafizəsi təşkil edilmişdi.

Sentyabrın 29-u günortaya yaxın düşmən qəfildən bir tank, bir BMP-2 və təxminən 30 nəfərdən artıq canlı qüvvə ilə hücuma keçir.

Kəhrilər (Kəhillər) xarabalığı yaxınlığında qanlı, əlbəyaxa döyüş başlayır. Düşmənin irəliləməsinə, zirehli texnikanın mövqeyimizə girməsinə imkan vermək olmazdı. İlk növbədə zirehli texnika sıradan çıxarılmalı, sonra canlı qüvvə məhv edilməli idi.

Əsgər Oruc İbişli yaxın məsafədən qumbaraatanla erməni tankını vurur. Xeyli irəli soxulmuş BMP-2 isə daha böyük təhlükə yaradırdı. Çıxılmaz vəziyyət yaranmışdı. BMP-2-dən durmadan mövqelərimizə atəş açılırdı.

Zerehli texnika məhv edilməli idi, əks halda itkilərimiz çox olacaqdı. Bu ağır və təhlükəli vəziyyətdə müddətdən artıq xidmət edən hərbi qulluqçu, gizir Nəriman Atakişiyev böyük qərəmanlıq göstərir. O, gözlənilmədən BTR-ə minərək, onu işə salıb tam sürətlə düşmənin zirehli döyüş texnikasına tərəf sürür. Düşmənin BMP-2 maşınındakı heyəti nəyin baş verdiyini anlayana qədər gizirimiz idarə etdiyi BTR-i düşmənin döyüş texnikasının üstünə mindirir və onun qülləsinin hərəkətini məhdudlaşdırır. Bundan sonra hərbçilərimiz düşmən texnikasına doğru hər tərəfdən əl qumbaraları tullayırlar. Qarışıqlıqdan istifadə edən polkovnik-leytenantlar Əfqan Əbdurahmanovla Soltan Məmmədov da mövqelərindən çıxaraq düşmən BMP-2-nə tərəf qaçıb "lyuk"dan içəri əl qumbaraları atırlar və beləcə zirehli maşında olan düşmən əsgərləri məhv edilir.

Heç kəs unudulmur, heç nə yaddan çıxmır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.09.2025)

 

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

Adi peyzajçı, natürmortçü, portretçi rəssamlardan fərqlənən, digər rəsm sahələrində özünü sınayan rəssamlar adətən daha az tanınırlar. Amma Rəşid Şərif bir istisnadır.

 

Rəşid Şerif 1953-cü il 29 sentyabrda Bakı şəhərinin Mərdəkan qəsəbəsində anadan olub. 1976-cı ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Rəssamlıq Məktəbini bitirib, elə həmin ildən S.Rəhman adına Şəki Dövlət Dram Teatrının quruluşçu rəssamı vəzifəsində çalışmağa başlayıb. 1989-cuildən – Yuğ Teatrının yarandığı vaxtdan ömrünün son gününə kimi teatrda baş rəssam kimi fəaliyyət göstərib. 2003-cü ildə Estoniyanın Vilyan şəhərindəki “Uqala” teatrında “Dekameron” tamaşasının səhnə tərtibatının müəllifi olub.

Rəşid Şerif 1992-ci ildən karikaturaçı kimi bir sıra qəzetlərlə əməkdaşlıq edib. 1997-ci ildən “Aydın doğan” Beynəlxalq karikatura müsabiqəsinin daimi iştirakçısı olub, 1996-2000-ci illərdə “İlin ən yaxşı karikaturaçısı” nominasiyası üzrə “Media açarı” mükafatına layiq görülüb. “İnsan hüquqları: ikinci nəfəs” (Alma-Atı, Qazaxıstan, 1998-ci il) Beynəlxalq sərgi-seminarının iştirakçısı olub.

Bakı İncəsənət Mərkəzi, Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi, “Adile Naşit” Mədəniyyət Mərkəzi, “Kodolinna Mayas” qalereyası (Tallin, Estoniya, 2003) kimi mötəbər sərgi salonlarında rəsm sərgiləri keçirilib. Azərbaycan teatr rəssamlarının “Retrospektiv” adlı sərgisinin iştirakçısıdır.

1992-ci ildən Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının üzvü olub. 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamı ilə Əməkdar rəssam fəxri adına layiq görülüb.

 

Qurluşçu rəssam olduğu tamaşalar

1. “Açar” (Nizami Gəncəvi)

2. “Səma” (Şah İsmayıl Xətai)

3. “Gəl gedək”, “Gündoğan”, “Bircə qarış” (Ramiz Rövşən)

4. “Ümid”, “Ümid - 2” (Semyuel Bekket)

5. “Leyli demə”, “Yol”,“Dad”, “Vəsl”, “Hicr”, “Rəhm”, “Bəlayi-eşq”, “Yar”, “Ya rəbb”, “Rüsva”, “Əfğan”, “Rindü-şeyda” (Məhəmməd Füzuli)

6. “Yuxu” (Z.Marağayi)

7. “Sentimental vals”, “Birinci akt” (Anton Çexov)

8. “Yasaq” (Əbülqasım Firdovsi )

9. “Təskinlik verməyi unutmayın” (Antuan de Sent-Ekzüperi)

10. “Audiensiya”, “V ölçü”, “Uzun incə bir yoldayam” (Vaqif İbrahimoğlu)

 

Rəşid Şerif 26 mart 2020-ci ildə Bakı şəhərində uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.09.2025)

                                   

  

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Nəsr saatında sizlərə Könül Məmmədovanın “Möcüzələr diyarı” hekayəsini təqdim edir.

                                     

 

Kral həmişəki kimi saray əyanları, kral əshabələri, zadəganları ilə birlikdə dəniz qırağında səhər gəzintisində idi. Dalğaların ləpədöyənə, sonra da kralın əbasının ətəyinə dəyməsi, məiyyətini islatması heç kimi narahat etmirdi. Kral Qızıl Henri səltənətinə güvənib heç kimi sıxmırdı, sadə vətəndaşlar kimi azad və rahat yaşayırdı. Krallığında qoyduğu qayda-qanunu isə heç kim pozmağa cəsarət etməzdi. Bu, kralın qəddarlığından yox, ədalətindən irəli gəlirdi. Yeni doğan günəşin işığında kralın yaşıldan qəhvəyiyə doğru dəyişən ala gözləri dənizin üzündə cansız qalan qızı gördü. Kral qara saçlarının ön hissəsində xal kimi görünən sarımtıl saçlarını əli ilə axraya atıb, diqqətlə dənizə baxdı. Həyəcanla qızı dənizdən çıxartmağı əmr etdi. Əl-ayağa düşən əyanlar qızı dənizdən çıxartdılar. Kral ilk dəfə gözünü bir qızdan çəkə bilmirdi. Əyanlar kralın qıza baxdığını görüb daha da vəlvələyə düşdülər, bir-birlərinin qollarına vurub pıçıldaşdılar. Kralın istəyi ilə naməlum qızı ayıltmağa çalışdılar.

Möcücələr diyarının kralı Qızıl Henri 13 yaşında taxta çıxmışdı. Atası kral III Uzunsaçlı Lotharın illərlə uşağı olmurdu. Övlad həsrəti ilə yaşayan III Uzunsaçlı Lothar illərlə özünə baxmır, saçları uzandıqca uzanırdı, fikir etməkdən gözlərinin əti o qədər sallanmışdı ki, gözləri açıq olanda da yumulu görünürdü.  Kralın varisi yox idi deyə, hamının gözü var-dövlətində, hakimiyyətində idi.  III Uzunsaçlı Lotharın uzun saçlarını qınasalar da, bu saçlar ona döyüşlərdə uzun kəndir kimi kömək edirdi. 24 il sonra kral III Uzunsaçlı Lothar saçlarını kəsdi, oğlu Henri dünyaya gəldi. O, dünyaya gələndə ölkələrində möcüzə baş verdi. Bu ölkədə daha heç vaxt fəsil dəyişmədi. Həmişə yaz oldu. Elə o gündən günəşin qızılı şəfəqlərindən ilhamlanıb Henrini “Qızıl Henri” deyib əzizlədilər. Günəşin şüaları ölkədə kimsə xəstələndiyi vaxt batardı. O zaman möcüzələr diyarında yağış yağardı. Qızıl Henrinin 13 yaşı olanda ildırımlar çaxdı, yağış dayanmadan yağdı, qar yağanda atası böyrək çatışmazlığından dünyasını dəyişdi. Kralın yoxluğuna dözməyən kraliça həmin gün kral ilə əbədi qovuşdu. O gündən taxta çıxan kral Qızıl Henri ölkədə xəstələnməyi qadağan etdi. Heç bir ölkədən bu ölkəyə qonaq gələ bilməzdi, krallıqdan heç kim kənara çıxmazdı. Möcüzələr diyarının əhalisi 36 il idi həmişə yaz fəsli olan ədalətli ölkələrində şadlıq, bolluq, firavanlıq içində yaşayırdı. Hamı ölkə əhalisini ailəsi bilirdi. Tək dərdləri kral Qızıl Henrini evləndirmək idi. Kral indiyənə qədər heç bir qızın üzünə gülümsəməz, heç bir qıza elçi gözü ilə baxmazdı. Ta bu günə kimi...

 Kral Qızıl Henri ilk dəfə idi bir qızın üzünə baxıb gülümsədi. Bütün saray əhli həm sevinirdi, həm də sevincdən göz yaşlarını gizlədə bilmirdi. Kralın üzünə gülümsədiyi su pərisi kimi gözəl qız dənizdə boğulmuşdu. Sarayın təbibləri qızı ayıltmağa çalışdılar. Nəhayət, qız gözlərini açdı. Su pərisinin dəniz gözlərində öz əksini görən kral, gözünü o gözlərdən çəkə bilmirdi. İlk dəfə idi illlər sonra ölkəyə yad insan gəlmişdi. Ölkə əhalisi bundan narahat olmurdu, əksinə, xoşhal idilər. Ümid edirdilər ki, kral su pərsi ilə evlənəcək. 18 yaşlı su pərisi Abelya başına gələnləri nəql edib dedi ki, onun ata-anası yoxdur. Anası o, dünyaya gələndə dünyasını dəyişib, atası da bir qəza nəticəsində əbədi olaraq gözlərini yumub. Nənəsinin himayəsində böyüyən su pərisi Abelya dənizin dibindən yosunları yığarkən burulğana düşüb, sonrası yadında deyil. İndi gözünü bu diyarda açıb.

Kral əshabələri Abelyanı saraya gətirdilər. Abelya libasını dəyişib kral ilə bərabər şam etdi. Kralın ürəyindəki sevgini artıq hər kəs hiss etmişdi. Kral baş vəzirə bildirdi ki, Abelyanı möcüzələr diyarının kraliçası kimi görmək istəyir. Bu şad xəbər dildən-dilə gəzdi. Abelyanı kraliçalıq taxtına hazırlayırdılar. Qəfil Abelyanın temperaturunun yüksəlməsi, gözünün qızarması, qanlı nəfəsi hamını təşvişə saldı. İlk dəfə aşiq olan Kral bu xəbəri bilsəydi, Abelyanı krallıqdan uzaqlaşdıracaqdı. Əyanlar qərar verdilər ki, Abelyanı gizlədib sağaltmağa çalışsınlar. Abelyanı zirzəmidə gizlətdilər. Təbiblər Abelyanın dərdinə dərman tapa bilmirdilər. Təbiblərdən birinin də halı pisləşdi. Məlum oldu ki, Abelyanın xəstəliyi keçiçidir. Kralın sərt reaksiyasından qorxan əyanlar əl-ayağa düşdülər.  Bütün xəstəliklərdən uzaq olan təbiblər, kral əshabələri Abelyanın ölkəyə gətirdiyi Yustinian vəbasından da xəbərsiz idilər. Xəstəliyin səbəbi, bir millimetrdən kiçik olan, siçanların tükləri arasında gizlənən, uçucu bir həşəratın mədəsində ölümcül vəba bakteriyasını daşıması idi. Bu böcəklər ətrafdakı digər siçanların tükləri arasında uçaraq yerləşir, sürətlə çoxalırdılar və bu yoluxucu xəstəlik onlardan insana taun çöpü vasitəsilə keçirdi. 

Bir neçə gün idi krallıqda günəşsiz səhər açılırdı. Göy üzü tutqun idi, buludlar qaralmışdı.  Kral Qızıl Henri nə baş verdiyini təxmin edirdi. Amma öz səbrini basaraq əyanlardan cavab gözləyirdi. Abelyanın halı getdikcə pisləşirdi. Əl-ayağa düşən təbiblər nə edəcəklərini bilmirdilər, artıq özləri də xəstəliyin daşıyıcısı idilər. Nəhayət, çarəni qapılar arxasında gizlənməkdə tapdılar. Yağış yağmağa başladı. Əhali narahat idi, hamı bir-birinə şübhə ilə yanaşırdı. Kral krallığında ilk dəfə baş verən hadisədən təlaşlı idi, əsəblə o tərəf-bu tərəfə gedirdi. Qurtuluş yolu yox idi. Vəziyyəti bilən baş vəzir xəbəri krala çatdırdı. Kral beyni ilə ürəyi arasında savaşırdı. Ürəyi Abelyanın ölməyini istəmirdi, onun ölkədən getməsini də istəmirdi, amma beyni öz qoyduğun qanuna ilk özün əməl et deyirdi. Sarayda həyacan təbili çalındı. Təbiblər qaçaraq gəldi: “Artıq Abelyanın halı çox pisdir. Ona qulluq edən xidmətçi də, aşpaz da xəstələnib. Nə xəstəlikdisə, yoluxucu xəstəlikdir”.  Kral təcili qərar verməli idi: Abelya getsin, yoxsa qalsın. Əslində, qərar bəlli idi, amma kralın sevgisi imkan vermirdi ki, onu dilinə gətirsin. İki daş arasında qalan kral təkliyə çəkildi.  Göy üzünə zillənən ala gözləri tünd-qəhvəyi rəngə büründü. Gözündən axmayıb ürəyinə süzülən göz yaşlarını içində boğaraq məşvərət otağına gəldi. Kralın əmrindən əvvəl vəzirin çıxışı kralın narahatlığını daha da artırdı: “Kral həzrətləri, mən belə fikirləşirəm ki, Abelyanın dəniz vasitəsilə gəlişi bizim düşmənlərimizin işidir. İllərdir ölkəmizə gələ bilməyən düşmən içimizə xəstəlik salıb bizi zəiflətmək, işçi qüvvəmizi, əsgər sayımızı azalmaq istəyir. Sonra da hücum edib torpaqlarımızı zəbt etmək niyyətindədir”.  Vəzirin dedikləri kralın beyninə batdı, ürəyinə daş basaraq casusun edamına əmr verdi və yenə otağına çəkildi. Hər kəs kral Qızıl Henrinin əzab çəkdiyini bilirdi, amma heç kim cürət edib bir kəlmə danışa bilmirdi. Edam anında cəlladın əlləri qızdırmadan titrəyib yerə yıxıldı, artıq cəllad da Yustinian xəstəliyə yoluxmuşdu. II cəlladın vəzifəsi qəddarlıq olsa da ürəyi çox yuxa idi, kralını dünyada hər kəsdən çox sevirdi. Kralın sevdiyini öldürməyə əli gəlməyən II cəllad tələsik Abelyanı krallığın ən ucqar nöqtəsinə – dağ zirvəsindəki qalaya apardı. Hər kəsə dedi ki, Abelyanı öldürdüm, basdırdım.  Kralın artıq üzü gülmürdü, gözündən tökə bilmədiyi yaşlar yağış damlaları kimi buluddan torpağa tökülürdü. Xəstəliyin yoluxma sayı günü-gündən artırdı. Bu vaxt krallığa gələn məktub Kralın iztirabını daha da artırdı. Məktubda buyrulurdu: “Əziz kral Qızıl Henri həzrətləri, ölkənizə giriş-çıxış qadağası olsa da, bildirmək istəyirik ki, dünyada ölümcül Yustinian vəbası yayılıb. Əhalinizi hər ehtimala qarşı qoruyun. Siz insanlara giriş-çıxışa qadağa qoya bilərsiz, amma böcəklərə, siçovullara, siçanlara yox”. Kral aldığı məktubdan sonra özünə gələ bilmədi. Yemir, içmir, verdiyi qərara görə əzab çəkirdi. Abelyanın, sevdiyi ilk qadının edamına nahaq qərar vermişdi. İlk dəfə verdiyi ədalətsiz qərar ilə barışa bilmirdi. Saray əhli də,  əhali də kral qədər məyus idi. Vəzir kralın hüzuruna gələrək üzr istədi. Artıq heç bir üzr krala kömək edə bilməzdi, nə etmək olardı, olan olmuşdu. Kralın susqunluğu vəzirə cavab idi. Kral bir insan qarşısında susurdusa, o adam ölkəni tərk etməli idi. Vəzir də cavabını almışdı.

Kral yaman dərdə düçar olmuşdu. Bir yandan sevdiyinin həsrəti, bir yandan da ölkəsində xəstəliyin günü-gündən artması. Bütün təbiblər xəstəliyə dərman axtarırdı. Bu vəziyyətdə tək xoşbəxt olan II cəllad idi. O, Abelyanın sağ olmasına sevinirdi, amma cəsarət edib krala deyə bilmirdi. Artıq kral da yoxlucu xəstəliyə tutulmuşdu.

Abelya da vicdan əzabından qovrulurdu. Möcüzələr diyarına gətirdiyi xəstəliyin qurbanları dayanmadan artırdı. Abelya səbəb olduğu xəstəliyə dərman tapmaq istəyirdi. II cəlladın da xəstəliyə yoluxması onun istəyini daha da artırdı. II cəllad onun gözü qarşısında əriyib gedirdi. Abelya qızdırma içində yansa da cəsarətini toplayaraq ayağa qalxdı. Dağ başında olan şəfalı otlardan dərman düzəltməyə çalışdı.  Düzəltdiyi dərmanları cəlladın üzərində sınayırdı, amma bir nəticə yox idi. Abelya məyus olsa da, dərman axtarmağa davam edirdi. Cəllad kralın ölüm ayağında olduğunu eşidib tez saraya gəldi. Fikirləşdi ki, Abelyanın sağ olduğunu desə, kral bəlkə, sağalar. Amma yağan qar cəlladın son sözünü ürəyində qoydu.

Kralın halı saatbasaat pisləşirdi. O, Abelya deyib sayıqlayırdı. Baş vəzir dünya təbiblərini gətirsə də, kralın dərdinə çarə tapılmırdı. Bu vaxt saraya gələn Abelya hər kəsi təəccübləndirdi. II cəlladın yalanı üzə çıxdı, ilk dəfə əhali bir yalana sevindi. Kralın otağına daxil olan Abelya ona heyrətlə baxdı. Toqquşan baxışlardan ətrafa qığılcımlar səpələndi. Kral Qızıl Henri isə elə bildi ki, havalanır, gözünə adam görünür. Abelya ona toxunanda yerindən dik atıldı. Abelyanın sağ olduğuna inana bilmirdi, onun əlindən tutub son nəfəsinədək dəniz gözlərinə baxmaq istəyirdi. Abelya bu vaxt çantasından sonuncu düzəltdiyi dərmanı çıxarıb kralın dodaqlarına sürtdü. Kralın can verdiyini görən Abelya göz yaşları içində qaşıq-qaşıq dərmanın hamısını ona verdi. Qəfil kralın gözündə işıqlar parlamağa başladı. Dərman kralı sağaldırdı. Abelya xəstəliyə çarə tapdığına, kralın sağaldığına elə sevindi ki, ilk öpüşünü kralın dodağına qondurdu.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.09.2025)

 

 

 

 

 

İnci Məmmədadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

 

O Şəkidə doğulmuşdu, sonradan tale onu Sumqayıta aparıb çıxardı. Nə biləydi ki, vaxtsız ölüm onu məhz Sumqayıtda yaxalayacaqdı…

 

"Vətəndaş!"

Bu böyük, ülvi ad o Sabir kimi

Oğulluq edənə verilsin gərək,

Dar gündə Vətənə Cavanşir kimi

Köməyə yetənə verilsin gərək!

Mənsub olduğumuz bu xalq, bu Vətən

Onsuz da pasportdan, demə, bəllidir,

Bizim kimliyimiz pasportdan deyil,

Bu xalqa, Vətənə xidmətimizdən,

Ona sevgimizdən bilinməlidir!..

 

Azərbaycan şairi Vaqif İbrahim 1945-ci il sentyabrın 30-da Şəki şəhərində doğulub. Burada orta təhsil aldıqdan sonra M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu bitirib. Əmək fəaliyyətinə jurnalist kimi başlayıb. Sumqayıt şəhər radio verilişləri redaksiyasında redaktor, məsul redaktor, Əli Kərim adına Sumqayıt gənclik poeziya klubunun sədri, "Ulduz" jurnalı redaksiyasında ədəbi işçi, "Göyərçin" jurnalının məsul katibi (ömrünün sonuna qədər) olub.

Eyni zamanda 1980-1983-cü illərdə Azərbaycan LKGİ MK nəzdində gənc yazıçıların respublika ədəbi birliyinə rəhbərlik edib. Azərbaycan komsomolunun XXX–XXXI qurultaylarında nümayəndə, XXXI qurultayında respublika LKGİ MK-ya üzv seçilib. Baykal-Amur magistralının fəxri inşaatçısı adına layiq görülüb. SSRİ-Bolqarıstan "Drujba" jurnalı redaksiya heyətinin üzvü idi. 1983-cü ildə faciəli surətdə həlak olub, Sumqayıtda dəfn edilib

 

Kitabları

1. Bu torpaqda doğulanlar

2. Ömür balladası

3. Dünyanın keşiyində.

4. Baykal-Amur magistralında

5. Mehribanlıq işığı

6. Taleyimə yazılanlar (şeirlər)

7. Vaxtla üz-üzə

8. Mən də varam.

 

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.09.2025)

 

 

 

Ağalar İdrisoğlu,

yazıçı-rejissor, Əməkdar  incəsənət  xadimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

 

 

Tarixlər boyu ulularımızdan bizim əsrə qədər gəlmə belə bir maraqlı kəlam var: “Dişin ağrıyırsa çək qurtar”...  Mənə elə gəlir ki, bu kəlam bütün millətlərdə var və yəqin  o vaxt deyilib ki,  həmin  vaxtlar dişlərlə bağlı təbib olmayıb. Ona görə də dişləri müalicə etmək mümkün olmadığından belə deyiblər və dişlərini  özləri  çəkiblər, ya da  naşı adamlara  çəkdiriblər.

 

Həmin vaxtı da orqanizmlərinə çoxlu infeksiyalar keçib və bu infeksiyalar da orqanlarının başqa üzvlərində də fəsadlar yaradıblar. Həm də yedikləri yeməkləri lazım olan kimi  çeynəyib, həzm edə bilməyiblər. Bu da orqanizmdə başqa fəsadlar yaradıblar. Məhz ona görə də keçmiş əsrlərdə insanlar çox az yaşayıblar.  Amma bu gün çox savadlı, bacarıqlı diş həkimlərimiz olduğuna görə, dişləri sağaltmaq heç də böyük problem deyil. Amma bu şərtlə ki, hər bir insan özünün həkimi olsun və dişlərinə mütəmadi qulluq etsin. Və başa düşsün ki, insan sağlamlığının ilk dərmanı həqiqətən də  dişlərdir. Ona görə də mütəmadi olaraq, öz işinin peşəkarı olan diş həkimlərinə müraciət  etsinlər. Onların dediklərinə diqqətlə qulaq asıb və onlara əməl eləsinlər.

Bax, belə məsuliyyətli  və peşəkar diş həkimlərdən biri də Nəzakət həkimdir. İnanıram ki, onunla apardığım bu müsahibə oxucular üçün də maraqlı olacaq. Ona görə  ilk öncə onun haqqında qısa məlumat vermək istəyirəm.

 

Qısa arayış:  Nəzakət  Abduləli qızı  İsmayılzadə, 1973-cü ilin  noyabr  ayının  8-də  Laçın rayonunda anadan olub. 1991-1993-cü illərdə  Maliyyə -İqtisad kollecində təhsil alıb. Arzusu həkim olmaq  olduğuna görə, israrla  bu arzusunun ardınca gedərək, 1993-1998-ci illərdə  Azərbsycan Dövlət Tibb  Universitetinin tələbəsi olub.  1998-1999-cu illərdə  internaturanı  Sumqayıt şəhər 2 nömrəli Stomatoloji  Poliklinikada keçib. 1999-2002-ci illərdə Sumqayıt şəhər 2 nömrəli  Stomatoloji  Poliklinikada həkim -stomatoloq işləyib. Sonra isə  Kimyaçılar Poliklinikasında həkim- stomatoloq və paralel  olaraq AQS  Stomatoloji Klinikada  həkim -stomatoloq kimi çalışıb. Sumqayıt şəhərindəki  4 nömrəli Poliklinikada  həkim -stomatoloq kimi öz işini uğurla  davam etdirib. Nəzakət həkim hal-hazırda Sumqayıt şəhər Stomatoloji Poliklinkada  həkim- stomatoloq və paralel olaraq, ,,PREZİ-DENT  Klinikasının həkim –stomatoloqudur. Öz işinin yaxşı mütəxəsisi olduğuna görə yanına xəstələr daha  çox gəlir. Bütün yaş qruplarında pasiyentlər ona müraciət edirlər. O cümlədən uşaqlar  da.  Çünki bütün  pasiyentlər, Nəzakət həkimi ümid çırağı bilirlər. Valideynlər  onu da bilirlər ki, uşaqlarını  o, müalicə etsə,  özləri kimi onlar da tam müalicə olunacaqlar.

Dünya şöhrətli təbib, loğman İbn Sinanın  bu kəlamı Nəzakət həkimin ali məqsədidir: “ Şəfasız xəstəlik yoxdur: iradə əskikliyindən başqa. Dəyərsiz  bitki yoxdur, tanınmayandan başqa”.

 

-Salam, Nəzakət həkim. Bizim məmləkətdə insanlarımız çox vaxt dişlərə ən adi bir orqan kimi baxırlar  və  çox vaxt  da dişlərini qorumurlar.  Sonra da peşiman olurlar.  Xahiş edirəm  bizim çoxminli oxucularımıza geniş  məlumat  verin ki, dişlər nəyə görə vaxtından tez xarab olurlar. Bunun əsl səbəbi nədir? Daha doğrusu sizin həkim dililə desək dişlər, niyə xəstələnir?

 

-  Salam  Ağalar müəllim. Bu, çox maraqlı sualdır. Belə sualları xəstələr də tez-tez bizə verirlər. Bunun əsas səbəbi dişlərdə olan kariyesdir. Karyesin yaranma səbəbi hər zaman  elm adamlaranı düşündürmüşdür. Aydınlaşdırılan səbəblər arasında birinci olaraq diş minasına turşuların həlledici təsiri əsas götürülür və eyni zamanda bu prosesdə bakteriyaların da  ( Leptotrix buccalis mikrobu)  çox  iştirak edir. 

Qeyd edim ki, uşaq  ana bətnində olan zaman hamiləliyin gedişi, ananın keçirdiyi xəstəlikləri, stressi, qidalanması və  uşaq anadan oduqdan sonra isə  uşağın qidalanmasının süni və ya təbii olması, keçirdiyi xəstəliklər və hansı regionda yaşaması dişlərin kariyes və  ya qeyri- kariyes xəstəliklərinin yaranmasında əsas rol  oynayır. Onu da vurğulayım və xəstələr bilsinkər ki, kariyes  genetik xəstəlik deyil, amma deyim ki, bir bənzəmədə var: pasiyentlər adətən dişlərinin tez çürüməsinə və quruluşuna görə anasına, ya da atasına oxşadıqlarını deyirlər.

Amma əslində  bu, tam belə deyil. Əlbəttə, həqiqətən də bu bir şans məsələsidir. Dişlər nəsildə ən sağlam valideyndən uşağa ötürülsün. Lakin çox vaxt belə olmur.

 

- Bəs biz problemli dişlərlə dünyaya gələndən sonra dişlərimizin çürüməməsi, xarab olmaması üçün nə etməliyik və dişlərimizi necə qorumalıyıq?

 

- Bəli bu işdə uşaqlarla işləyən stomatoloqların üzərinə  böyük məsuliyyət düşür. Ən ümdə iş uşağın ana südü ilə təbii qidalanmasıdır. Bu həm dişlərin  lazım olan maddələrlə təmin olunmasına kömək edir, həm də üz-çənə- diş sistemində patologiyaların qarşısını alır. Ana südü mükəmməl diş strukturlarının inkişafı üçün yaxşı şərait yaradır. Amma çox əfsus ki, bu gün uşaqların böyük əksəriyyəti ana südündən məhrimdurlar. Ayrı-ayrı mənşəli bilinməyən smeslərlə qidalanan  uşaqların da təkcə dişlərində yox, başqa orqanlarında da problemlər yaranır və uşaq böyüyəndən sonra həmin problemlər özünü büruzə verir. Bir də  vurğulayım ki,  uşaqlar ana südü ilə qidalansa, daha yaxşı olar.

Bilirsiniz ki, uşaqlarda ilk diş 6 aylıqda çıxır  ( bəzən tez və ya gec çıxa bilər, hətta ağız boşluğunda dişi ilə doğulan körpələr də var).         Bunu da  qeyd edim ki, uşağın  ilk dişi çıxan andan  valideynlər tərəfindən  hökmən  dişlərin  gigiyenik təmizlənməsi aparılmalıdır.  Qidalanma rejiminə isə xüsusi diqqət yetirilməlidir. Uşağa vaxtında yemək verilməsi, onun yeməkarası intervallarda çox şirniyyat yeməməsi də kariyesin yaranması imkanın xeyli azaldır.

Suda flüor elementinin norma daxilində olması  hökmən vacibdir. Çünki  az da olarsa,  dişlərdə  xəstəliyə səbəb olur, çox da olarsa,  başqa bir xəstəliyin yaranmasına  səbəb olur. Flüor  laklarından da istifadə etmək dişlərdə kariyesin qarşısını alır. Ən yaxşı nəticə əldə etmək üçün ağız boşluğunda dişlərin təzə çıxan zaman  flüordan istifadə olunması məsləhətdir.

Remenerallaşdırıcı məhlullardan da istifadə etmək məqsədə  çox uyğundur.  ( 10% kalsi-qlükonat məhlulu.)          Dişlər çıxan anından fissurları və kor çuxurları yüksək adgeziyaya malik plomblarla bağlamaq da kariyesin qarsısın alır. Bu işdə də diş həkimləri valideynlərə çox köməklik edə  bilərlər.

 

-Bu gün insanlar var ki, dişləri sağlamdır, amma seyrək olduğuna görə ağızlarında dişləri yaxşı görünsün deyə, sağlam  dişlərini çıxartdırıb, yeni dişlər əkdirirlər. Bu, nə qədər doğru fikirdir?

 

- Əslində seyrək  dişlər arasında qida qalıqları az qalır, ya da heç qalmır deyə, çürümə ehtimalı nisbətən azalır. Allahın bizə bəxş etdiyi təbii dişlərin əvəzini  heç bir süni diş verə bilməz. Düzdü, artıq insanlar sağlamlıqdan çox xarici gözəlliyə daha çox diqqət edirlər. Qeyd edim ki, gözəllik sizi nə qədər mükəmməl göstərsə də, o gözəllik sizin sağlamlığınıza zərər vermədən yaradılmalıdır. Çünki insanın dünyada ən böyük var-dövləti onun sağlamlığıdır. Sağlamlığı olmayan insan bal da yesə, ona zəhər dadı verəcək.

Bunu heç kəs unutmasın ki, heç bir həkim  Uca  Tanrının yaratdığı gözəlliyi, funksiyanı, dözümlülüyü yarada  bilməz.

 

- Bir vaxtlar qızıl, metal dişlər qoydurmaq modda idi. Amma sonra insanlar başa düşdülər ki, qızıldan və başqa metaldan olan dişlər insan orqanizminə böyük ziyan vurur. Bu, düzdürmü?

 

- Bəli əvvəllər hazırlanan metal qapaqlar daha çox idi, bu gündə deyim ki, azda olsa, var. Metal qapaqların ziyanına gəldikdə isə elə deyil, sadəcə ağız boşluğunda iki ayrı  cür  başqa  metaldan qapaqların olmasını məsləhət görmürük. Bir həqiqəti də deyim ki, metal qapaqların üstün cəhəti diş toxumasının az yonulmasıdır.

 

- Siz, bir həkim kimi insanlarımıza dişlərini dəyişəndə  nədən istifadə etməsini daha çox məsləhət bilirsiniz?

 

- Biz bir həkim olaraq hər bir pasiyentin ilk gəlişində ağız boşluğunu  tam müayinə edirik: - selikli qişa, yumşaq və sərt damaq,  dil, dodaq nahiyəsində patoloji bir ocağın olub-olmadığına diqqət yetiririk. Sonra dişləri tək-tək müayinə edirik. Əlavə müayinə metodlarından da istifadə edirik ki, həkimin görə bilmədiyi patoloji proseslər nəzərdən qaçmasın. Biz əsasən bir şeyə daha çox fikir vüririk. Bu da ondan ibarətdir ki, çalışırıq dişlərin çəkilməsinə tələsməyək. Onu da deyim ki, günü- gündən tibbin bütün sahələri kimi stomatologiya da sürətlə inkişaf edir.

Hal-hazırda pasiyenylərə   əsasən keramika dişlər məsləhət görülür: -zrikon- keramika, press- keramika, metal-keramika və sairə.  Amma  pasiyentin müayinəsindən sonra yekun olaraq müəyyənləşdirmək  olar ki, hansı dişlərdən istifadə olunacaq və bu dişlər onun gələcək sağlamlığına necə təsir göstərəcək.  Biz də xəstələrə həmin dişləri məsləhət görürük.

 

- Ümumiyyətlə,  dişləri qorumaq üçün insanlar ilk öncə  nə  etməlidirlər?

 

- Biz yuxarıda bu mövzuya təqribən toxunduq. Ümumi olaraq deyim ki kariyesin profilaktikası üçün tədbirlər kompleksi  iki formada  edilir. Birincisi ağız boşluğunda kariyesogen şəraitin aradan qaldırılmasına , ikinci isə diş toxumalarının  rezistentliyinin  yüksəldilməsinə  yönəldilməlidir. Yəni insanlar gigiyena ilə bərabər hökmən  nə yediklərinə də diqqət etməlidirlər. Dahi İbn Sina dyir ki, “ Az ye! Yedikdən sonra həzm oluncaya qədər heç nə yemə”. Amma biz bir millət olaraq, buna əməl edirikmi?.. Əlbəttə, yox.

Belə bir maraqlı və vacib deyim var: “ Bir uşağın dişlərinin sağlam olmasını istəyirsinizsə, onun anasının normal hamiləlik keçirməsinə kömək etməlisiniz, şərait yaratmalısınız, mənəvi və maddi olaraq keyfiyyətli qidalanma, normal psixi durum, gözəl əhval-ruhiyyə, stressiz həyat tərzi , təmiz hava bəxş etməlisiniz  gələcək körpəyə. Yəni bütün  bunların  onun  anasına böyük  xeyir  olduğunu bilməlisiniz”. Bunu da əsasən kişilər etməlidir. Onlar fikirləşməlidirlər ki, onun xanımı dünyaya sağlam uşaq gətirməlidir. Sağlam uşaq isə sağlam və bilikli vətəndaş deməkdir.

Bunu da unutmayaq  ki, profilaktik tədbirlər diş mayasının əmələ gəldiyi və inkişaf etdiyi dövürdən başlayaraq insanın bütün həyatı boyu davam etməlidir.

Məlumat üçün onu da deyim ki,  diş mayası embrion həyatının  6-8 həftəsində, ilk daimi dişin mayası isə embrionun  5-ci  ayında  qoyulur. Deməli, sağlam uşağın ilk rüşeyimləri ana bətnində qoyulur. Bunu bütün insanlar hökmən bilməlidirlər və buna riayət etməlidirlər.

 

- Dişlərin xəstəliyi insan orqanizminə hansı fəsadlar gətirir?

 

- Çürük, karieslə zədələnmiş dişlər insanın birinci psixi durumuna təsir edir, insanlar  dişlərinin görünüşündən narahat olur, yaşlarından daha yaşlı görünürlər. Ağız qoxusunun kəskinləşməsi də sosial həyatda insanların özgüvənini azaldır. Bununla  bərabər yaxşı qidalana bilməmək mədə-bağırsaq traktında xəstəliklərə səbəb olur. Karies ocağında olan mikrob  ürəyin miokardını zədələyə  bilir.  Ümumiyyətlə, hər bir insan bilməlidir ki, dişlərdə olan mikroblar, insanın bütün orqanlarına təsir edir. Amma ən əsası bunu demək istəyirəm ki, orqanizminizi qorumaq istəyirsinizsə ilk öncə dişlərinizi qoruyun. Çünki dişlər insanın xarici gözəlliyinin ilk elementlərindəndir. Təsəvvür edin. Qarşınızda gözəl simalı bir insan dayanıb. O, ağzını açıb söz demək istədikdə onun dişlərinin sağlam olmaması sizdə hansı təəssürat yaradır?   “Dişsiz ağız - daşsız dəyirman”,- deyib atalarımız.

 

- Belə deyirlər ki, bizim məmləkətdə olan sularda dişlərlə bağlı  ziyanlı  maddələr  çoxdur. Bu, doğrudurmu? Və əgər belədirsə biz, nə etməliyik və  həmin suları necə içməliyik ki, dişlərimizə ziyan olmasın?

 

- İçməli suyun tərkibində flüor elementi az, norma, çox ola bilər. Suyun  bir litirində, bir milliqram  flüor olması optimal miqdardır. Diş minasının yetişməsi və kariesə qarşı davamlı strukturaların yaranmasında  flüor xüsusi rol oynayır. Əgər suyun tərkibində flüor azdırsa, içməli su  flüolaşdırılır.  Əgər bu mümkün deyilsə, onda  uşaqlara hər gün flüor həbləri verilməlidir. Həblərin qəbulu məktəblərdə verilməlidir ki, nəzarət edilə bilinsin. Çünki əgər bunlara nəzarət olmasa, uşaqlar bunu özləri etməyəcəklər. Sonra da uşaqlarımızın dişləri xəstələnəndə deyəcəyik ki, “bunu niyə vaxtında etmədik”.  Atalarımızın da belə bir maraqlı məsəli var: “Vaxtında atılmayan  daş, başa yox, ayağa dəyər”.

 

- Siz çox vətənpərvər ziyalısınız. Bunu sizinlə etdiyimiz söhbətlərdə də çox aydın görürəm. Həm də siz Azərbaycanın ən dilbər guşlərindən biri olan və təxminən otuz il düşmən əsarətində qalan Laçın rayonundansınız. Həmin yerlər azad olunandan sonra hansı hisslər keçirtdiniz və Ali Baş Komandanımız başda olmaqla Qarabağda, Qərbi Zəngəzurda olan qələbələrimiz haqqında nə deyə bilərsiniz? Və həm də orada gedən quruculuq haqqında hansı fikirləriniz var?

 

- Deyim ki, Azərbaycanlı olmağımla hər zaman qürur duymuşam.  Laçın isə mənim üçün həmişə müqəddəs olub. Hələ orta məktəbdə oxuyan zaman uşaqlar  iri şəhərlərdə təhsil alacaqlarını xəyal edirdilər. Mən isə, “kaş  Laçında Azərbayacn Tibb Universitetinin  filialı açılardı, elə burda oxuyardım”,-  deyirdim.

Bəli, Vətənimizə göz tikən düşmən el-obamızı işğal etdi, min bir əziyyətlə tikilən evlərimizə od vuruldu,  uşaqlar, qadınlar, qocalar, igid oğullar, şəhid oldu, əsir düşdü... İnsanlar əsir düşməmək üçün ayaqyalın öz yurd-yuvasını tərk etdilər, 12 minə  yaxın şəhid, 4 min itkin, 1 milyondan çox  qaçqın,  ölkənin 20 % torpaqlarının itirilməsi.... Hamısı böyük dəhşətli faciədir. Günlərlə bu dəhşətli tarixdən danışmaq olar. Mən həssas adamam və  bu dəhşətləri heç vaxt unuda bilmirəm.  Belə bir deyim var: “ Müharibələri yaşlı nəsil başlayır, gənc nəsil qurban  olur!” Bax, bizimlə müharibəni erməni ekstremistləri, qatilləri, başıboş  başbilənləri, daşnakları başladı. Bizim həm yaşlı nəslimiz,  həm cavanlarımız və  həm də  uşaqlarımız bu müharibədən çox böyük əziyyət çəkdilər. Amma zaman gəldi biz Qarabağda qələbə çaldıq. Bu dəfə isə işğalçı erməni ordusu, faşist xislətli qatillər  Qarabağdan  qovuldular. Çoxlu ekstremistlər, qatillər, cəlladlar  da məhv oldular. Deməli, onlar  Qarabağdan getməklə daha çox şey itirdilər. Əgər onlar 1987-88-ci illərdə müharibəni başlamasaydılar indi də orada yaşayacaqdılar. Bizim hökumət onlara hər cürə şərait yaratmışdı... Onlar bundan çox peşiman olsalar da artıq  gecdir. Mən inanmıram ki, biz, bundan sonra ermənilərə inanaq. Dünyanın tanınmış insanları, dahiləri ermənilərin kim olduğunu, necə murdar millət olduqlarını tarixlər boyu yazıblar. Amma  biz inanmamışıq. Onlara yazıq kimi baxmışıq... Torpağımızda yer vermişik. Hətta uşaqlarımıza onları kirvə  kimi tutmuşuq. İndi artıq biz də onların iyrənc sifətini, faşist xislətli olduğunu gördük. İndi bundan sonra bilməliyik ki, bu cəlladlar, faşistlər  heç vaxt bizə dost ola bilməzlər.

Bircə arzum var ki, Allah heç kəsə  bir də qaçqınlıq həyatı yaşatmasın, torpaqlarımız bir daha müharibə meydanına çevrilməsin.

 2020-ci il sentyabrın  27-də  Suqovuşanın və  Füzuli  rayonunun kəndlərinin  azad edilməsini eşidəndə  otuz iki  ildə ilk dəfə bu qədər qürur hissi keçirməmişdim. Təsəvvür edirsiniz, göz yaşlarına bürünmüş sevinc necə olur? Şəhid qanına  boyanmış Azərbaycan bayrağı əsir torpaqlarımızda  dalğalandıqca, nə qədər fəxr etsək də oğul itirmiş anaların, atasız körpələrin, üzlərində kədər məskən salmış gəlinlərin qarşısında bir millət kimi çox borcluyuq!

Zatən bütün qələbələr mərd oğullarımızın həyatı bahasına başa gəlib. Azad olunmuş Vətən torpaqlarına  iki  dəfə getmişəm. İnanın  adam torpağa ayaq basmaq istəmir. Axı  o torpaqlar üç  min fədaillərin qanı ilə sulanıb. Eləcə  də birinci Qarabağ müharibəsində görün nə qədər şəhidlər vermişik...

Əzəmətli Şuşaya qalxdıqca göz yaşlarımı saxlaya bilmirdim, sıldırım qayalarla şəhid silahdaşlarını daşıyan oğullar gözümün qarşısında canlanırdı. İsa bulağından axan su, sanki mənə şəhidlərimizin tökülən müqəddəs qanı kimi görünürdü.

Və nəhayət öz doğma kəndimizə-evimizə getdik.  Otuz iki  il əsir qalan evimiz, sevimli  məktəbimiz  uçuq  divarları ilə bizi qarşıladı. Heç nəyi unutmamışdım, hər bir cığırı, yolu necə əziz idi mənə kəndimizin... ( O, kövrəlir və bir az susur, sonra sözünə davam eləyir.)

Həmin gün Vətən sevgisinin necə əziz olduğunu bir daha hiss elədim. Orada böyük sərkərdəniz, şairimiz Şah İsmayılın bu kəlamı yadıma düşdü: “ Vətən, iman əsəridir”. Bəli.  Bu, həqiqətən də belədir. Qoy bu müqəddəs  sözləri bütün azərbaycanlılar  yaddaşlarında  saxlasınlar.

Mən Ali Baş Komandan, Prezident cənab İlham Əliyev ilə birlikdə  şəhid ailələrinin, qazilərin, veteranların, şəhidlərin ruhu qarşısında minnətdarlıqla baş əyirəm. Hər bir azərbaycanlı da ömürlük onlara borcludur.

İnşallah ucsuz, bucaqsız viran qalmış vətən torpaqları Prezidentimizin göstərişi ilə tezliklə xalqımız tərəfindən abadlaşdırılacaq, məcburi köçkünlər tezliklə, uzun həsrətdən sonra öz yurd – yuvalarına qovuşacaqlar.  Artıq  Qarabağın hər yerinə və Laçına da  böyük bir köç başlayıb. Mənim də öz el - obamda gözəl Laçınımızda işləmək arzum tezliklə həyata keçər, İnşallah!

 

- Siz, uzun illərdir ki, tibb sahəsində işləyirsiniz. Azərbaycan tibb sahəsi haqqında nə deyə bilərsiniz?

 

- Azərbaycanda  Tibb  sahəsində  bir çox yeniliklər var. Xəstələrin müalicəsində, əməliyyatlarında  əhaliyə pulsuz  xidmətlər göstərilir, xəstəxanalar təmir edilir, müasir aparatlarla  təhciz olunur. Bu, çox böyük  təqdirəlayiqdir.

Təbii ki, vaxt lazımdır  bütün çatışmamazlıqlar aradan qaldırılsın.

Mən stomatoloq olduğum üçün həm də imtiyazlı xəstələrlə daha çox işlədiyimə görə, bu xalqın bir nümayəndəsi kimi, bir həkim kimi çox istərdim ki, stomatolagiya  da sığorta paketinə daxil edilsin. Ən azından müalicə,  diş  çəkimləri sığorta ilə qarşılansın. Bu, çox yaxşı olar və xəstələrin, həkimlərin də ürəyincə  olardı. Dahi İbn Sinanın belə bir kəlamı var: “Cahil bir həkim, ölüm düşərgəsinin köməkçisidir”. Çox şükür ki, bu gün Azərbaycan səhiyyəsində savadlı həkimlər həddindən artıq çoxdur. Əgər həkim müalicə etdiyi xəstəni öz doğması bilməsə,  o, həkim deyil.

 

- Əlavə hansı fikirləriniz var? Xalqımıza  tibblə bağlı hansı məsləhətlər vermək istərdiniz?

 

- Son söz olaraq demək istərdim ki,  bir xəstəliyin profilaktikası, həmin xəstəliyin müalicəsindən dəfələrlə asandır. Ona görə də həmvətənlərimiz tez-tez həkimlərə müracət edib, müayinədən keçsinlər. Həmin vaxtı onların xəstəlikləri, orqanizmində olduğu fəsadlar tez tapılar və tez də müalicə olunarlar. Mən xalqımıza biz həkimlərin qəbuluna ancaq  profilaktik baxış üçün gəlməsini arzu edirəm.

Hörmətli Ağalar müəllim, sizə də  təşəkkür edirəm. Sizə və sizin  kimi ziyalılarımıza bu xalqın, bu dövlətin hər zaman ehtiyacı var. Ziyalı xalqın görən gözü, düşünən beyini və danışan dili olmalıdır. Bu gün belə ziyalılarımız nə qədər çox olsa daha yaxşı olar.  Onlar,  mayak, işıq  olmaqla bütün neqativ halların qarşısını ala bilərlər.

Həmyerlimiz Əbu Turxanın ziyalı ilə bağlı belə bir maraqlı aforizmləri var. Və fikrimi həmin aforizmlərlə  tamamlamaq istəyirəm: “Ziyalı öz zəmanəsindən yüksəkdə durmalıdır. Ziyalısız kütlə kordur”.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.09.2025)