İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Nadir soprano səs sahibi məhdud saydadır. Belələrinə “əzəldən bəxti gətirib” deyirlər. Xüsusən, dünya opera sənəti belə səslərə istinad edir. Bu səs təmbrinə malik müğənnilərdən biri də Azərbaycan SSR xalq artisti Fidan Qasımovadır.

 

Bu gün doğum gününü qeyd edən müğənni 17 iyun 1947-ci ildə Bakıda dünyaya gəlib. Dünyaya göz açdığı ziyalı ailəsi, boya-başa çatdığı mühit onun musiqiyə bağlanmasının ilkin mənbəyi olub. Fidan və kiçik bacısı Xuraman Qasımova bacılarının valideynləri daim incəsənətlə bağlı olub, şeir yazıb, musiqiyə meyl göstəriblər. Niyazi, Fikrət Əmirov, Tofiq Quliyev və Bakı musiqi elitasının digər nümayəndələri tez-tez bu ailənin evində qonaq olublar.

O zaman 4 yaşlı balaca Xuraman qonaqların xahişi ilə oxuyar, Fidan isə qonşu otağa keçərək daha çox skripkada çalardı. Hər iki qızın musiqiyə meyli uşaqlıqdan formalaşıb. Bülbül adına musiqi məktəbini bitirdikdən sonra Fidan 1966-cı ildə Ü. Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına daxil olub, məhz parlaq istedadı və zəhməti sayəsində eyni vaxtda iki ixtisas — skripka və vokal üzrə təhsil alıb.

Təbii ki, qabaqcadan seçdiyi yola ciddi hazırlaşmaq lazım idi. 1974-cü ildə Moskva Konservatoriyasının aspiranturasını bitirdikdən sonra Bakıya qayıdıb, həmin vaxtdan M. F. Axundzadə adına Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının solisti olub, həmçinin Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında (indiki Bakı Musiqi Akademiyası) dərs deməyə başlayıb.

Azərbaycanın, SSRİ-nin xalq artisti fəxri adlarına layiq görülüb, Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı olan F. Qasımova 1990-cı ildən Ü. Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının, 1992-ci ildən Türkiyənin İstanbul Dövlət Konservatoriyasının professorudur. Onun əməyi müstəqil Azərbaycan dövlətində layiqli qiymətini alıb. Heydər Əliyev tərəfindən "Şöhrət" ordeninə, prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə isə "Şərəf" ordeninə və "İstiqlal" ordeninə layiq görülüb.

F. Qasımovanın 2008-ci ildə "Besame mucho" adlı albomu buraxılıb. "Eta Production" studiyasında yazılmış disk ölkənin birinci xanımı Mehriban Əliyevaya həsr olunub. Böyük sənətkarın adı "Dünyanın 100 qadını" kitabına salınıb. Bakı Musiqi Akademiyasının professoru F. Qasımova son illər istedadlı gənclərə xeyli vaxt sərf edir, yorulmadan yeni gənc vokalçılar nəslini yetişdirməklə məşğul olur. Onların arasında beynəlxalq müsabiqələr diplomantları və laureatları da az deyil.

 

Filmoqrafiya

Gələcəyin qurucuları

Həyat bizi sınayır

Kədərimiz... Vüqarımız...

Kinorejissor Həsən Seyidbəyli

Maestro Niyazi

Mən ki gözəl deyildim

Nəğməkar torpaq

Qaraca qız

Silinməyən izlər...

Ürəkdən ürəyə

Üzeyir ömrü

 

Mükafatları

1. "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı

2. "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı

3. Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı

4. Azərbaycan SSR Lenin komsomolu mükafatı

5. "İstiqlal" ordeni

6. "Şərəf" ordeni

7. "Şöhrət" ordeni

8. "Heydər Əliyevin 100 illiyi " yubiley medalı.

 

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.06.2026)

 

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Sonradan mənim sənətə gəlməyimdə bizim gözəl bəstəkarımız Şahid Əbdülkərimov əlimdən tutub.

                         Nadir Qafarzadə

 

Bu gün Azərbaycan bəstəkarı, bir çox məşhur mahnının müəllifi Şahid Əbdülkərimovun anım günüdür.

O, 1938-ci ildə Nuxa (Şəki) şəhərində dünyaya gəlib. 1956-cı ildə Nuxa mədəniyyət evi nəzdində Respublikanın əməkdar artisti Məmmədkəbir Hacıoğlunun rəhbərliyi ilə dram dərnəyində iştirak edib. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Bakı Mədəni Maarif Texnikumunun xor dirijorluğu şöbəsində təhsil almış və ümumdünya festivalının laureatı, həvəskar bəstəkar, xanəndə Qulu Əsgərov onun sevimli müəllimi və dostu olub.

Təhsilini başa vurduqdan sonra Şahid Xırdalandakı 1 saylı qəsəbə orta məktəbində musiqi müəllimi işləməklə əmək fəaliyyətinə başlayıb. O, M. Əliyev adına Dövlət Teatr İnstitutunun mədəni-maarif fakültəsinin axşam şöbəsində təhsil alıb. Tələbəlik illərində görkəmli bəstəkarımız Şəfiqə Axundova ilə sıx əlaqə saxlayıb.

100-dən artıq mahnısı var. Onun efirdə ilk səslənən mahnısı "Hanı bəs vəfan sənin" mahnısıdır. Həmin mahnı Ümumittifaq səsyazma fondunda, patefon valına yazılıb. İlk ifaçısı xalq artisti İslam Rzayev olub. Bir çox mahnıları AzTV-nin "Qırmızı Qərənfil" uşaq xorunun ifasında səsləndirilib. Mahnılarını ən çox mərhum müğənnimiz Nəzakət Məmmədova oxuyub.

Əfsuslar olsun ki uzun illər onun mahnıları xalq mahnıları kimi təqdim edilirdi. Respublikamızın xalq artisti Abdulla Abdullayev qeyd edir ki "Təki sən səslə məni" mahnısını mərhum prezidentimiz Heydər Əliyevin çox sevdiyini onun öz dilindən eşidib. Əbdülkərimov bəstələdiyi mahnıların sözləri Əliağa Kürçaylı, Cabir Novruz, Ramiz Məmmədzadə, Arif Abdullazadəyə məxsus olub.

 

Bəstələdiyi mahnıları

1. Ana torpağım mənim Bakı;

2. Azərbaycan;

3. Bala gəlin

4. Biləydim kaş;

5. Dayağım ol;

6. Məmmədbağır Bağırzadənin ifasında "Gözəlim" — sözləri Süleyman Rüstəmin

7. Günüm keçməsin sənsiz;

8. Gecələr;

9. Hanı bəs vəfan sənin;

10. Nəzakət Məmmədovanın ifasında "Heç küsməyin yeridirmi" — sözləri Nəbi Xəzrinin

 

İlk dəfə onun mahnısı 1974-cü ildə Azərbaycan televiziyasında özünün adı ilə səsləndirilib. Həmin ildə Bakı rayonlararası xalq yaradıcılığı evində "Sən nəğmələr qoş" devizi ilə mahnı müsabiqəsi keçirilib. Şahid o müsabiqədə 1-ci yer tutub. 1976-cı ildə o, Şəki şəhərinə dəvət alıb, Tibb işçiləri mədəniyyət evinin direktoru təyin edilib.

Burada o, "Şəfa" xalq çalğı alətləri ansamblı və rəqs kollektivi yaradıb. 1988-ci ildə Abşeron rayonunda və Şəki şəhərində bəstəkarın 50 illik yubileyi qeyd edilib. 1988-ci ildən Şəki şəhərində yaşayan Əbdülkərimov , ömrünün son illərində bu şəhərin Qışlaq hissəsindəki məşciddə din xadimi kimi fəaliyyət göstərib. O, 2003-cü ilin iyun ayının 17-də 65 yaşında vəfat edib.

Allah rəhmət eləsin!

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.06.2026)

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

 

Azərbaycan Televiziyasının (AzTV) tamaşaçılara təqdim etdiyi "Səssiz səslər" bədii-sənədli film layihəsi milli yaddaşımızın ən qaranlıq, ağrılı və eyni zamanda şərəfli səhifələrinə işıq tutmaqda davam edir. Zamanın amansız burulğanlarında, xüsusilə sovet repressiyalarının qanlı illərində səsləri boğulmağa, adları tarixdən silinməyə çalışılan ziyalılarımızın ömür yolunu ekranlaşdıran layihənin budəfəki buraxılışı Azərbaycan poeziyasının azadlıq rəmzinə — Əhməd Cavada həsr olunub.

 

Hər epizodunda arxiv sənədlərinin reallığı ilə bədii bərpa (rekonstruksiya) kadrlarını peşəkarlıqla sintez edən layihə rəhbəri Həmid Əsədzadə, ssenari müəllifi Fərid Rəsulov və quruluşçu rejissor Fərid Əhmədov bu dəfə tamaşaçını sadəcə bir şairin deyil, bütöv bir xalqın istiqlal ruhunun necə sındırılmağa çalışıldığını göstərən dramatik bir səyahətə çıxarır.

 

 Göylərə ucalan səsin boğulma cəhdi

Əhməd Cavad sadəcə şeir yazmırdı; o, üçrəngli bayrağın dalğalanışını, Göy gölün pıçıltısını, Qara dənizin çırpıntısını millətin ruhuna köçürürdü. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Dövlət Himninin müəllifi olan bir sənətkarın sovet rejiminin bərqərar olmasından sonra hər addımının izlənilməsi, Yazıçılar İttifaqının iclaslarında "pantürkist", "əks-inqilabçı" damğaları ilə hədəf seçilməsi filmdə psixoloji gərginliklə canlandırılır.

"Səssiz səslər" Əhməd Cavadı təkcə NKVD zindanlarında işgəncə görən bir məhkum kimi deyil, ideallarına son nəfəsinə qədər sadiq qalan əyilmez bir ziyalı kimi önə çıxarır. Onun dindirilmə protokolları, özünü heç vaxt günahkar bilməməsi və imperiyanın qanlı maşını qarşısındakı məğrur duruşu sənədli xronikanın dili ilə tamaşaçıya ötürülür.

 

 Bir ailənin ortaq faciəsi: Şükriyyə xanımın bitməyən sürgünü

Filmin ən təsirli və daxili sarsıntı doğuran xətlərindən biri də şairin ömür-gün yoldaşı Şükriyyə Axundzadənin taleyidir. Rejim təkcə Əhməd Cavadın səsini kəsməklə kifayətlənmədi, onun ocağını, sevgisini də hədəf aldı. 1937-ci ilin oktyabrında şair güllələndikdən sonra, Şükriyyə xanımın "Vətən xaininin həyat yoldaşı" kimi Qazaxıstanın amansız ALJİR düşərgəsinə sürgün edilməsi, repressiya maşınının bir ailəni kökündən qoparmaq planının ilkin mərhələsi idi.

"Səssiz səslər" bu mənada təkcə Əhməd Cavadın deyil, onun simasında səsi əlindən alınmış bütöv bir ailənin, sürgünlərdə məhv olan Azərbaycan qadınının da fəryadını yenidən eşidilir edir.

 

 Dağıdılmış yuva: Uşaq evlərində itən uşaqlıq

İmperiyanın amansızlığı bununla da bitmədi. Əhməd Cavad və Şükriyyə xanımın yurdu talan edildikdən sonra onların beş övladı — Niyazi, Aydın, Tuqay, Yılmaz və ailənin yeganə qızı Almaz "Xalq düşməninin övladları" kimi qeydiyyata alındı. Rejim onların təkcə valideynlərini deyil, uşaqlıqlarını, soyadlarını və bir-birlərini görmək hüququnu da əllərindən aldı.

Bakı, Gəncə, Ordubad uşaq evlərinə paylanaraq bir-birindən tamamilə təcrid olunan uşaqların taleyi filmin ən ağır dramatik xətlərindən birini təşkil edir. Yeganə qız övladı Almazın uşaq evində xəstələnərək vaxtsız vəfat etməsi, böyük oğlanları Niyazi və Aydının sonradan təqiblərə məruz qalaraq sürgün həyatı yaşaması, kiçik Yılmazın isə illər sonra atasının Əhməd Cavad olduğunu öyrənməsi sovet uşaq evlərində boğulan səssiz fəryadların vizual rəsmini çəkir. "Səssiz səslər" rubrikası bu acı reallıqları canlandırmaqla bütöv bir nəslin genosidə məruz qaldığını sənədlərlə sübut edir.

 

 Zamana qalib gələn irs

AzTV-nin bu buraxılışı bir daha sübut edir ki, insanları güllələmək, ailələri sürgünə göndərmək və uşaqları bir-birindən qoparmaq olar, lakin millətin qan yaddaşına yazılmış misraları susdurmaq qeyri-mümkündür. 1937-ci ildə NKVD zirzəmisində "səssizləşdirilən" Əhməd Cavadın səsi, bu gün müstəqil Azərbaycanın hər bir guşəsində dövlət himni olaraq dalğalanır. "Səssiz səslər" layihəsi bu ekran əsəri ilə şairin, onun fədakar həyat yoldaşının və məhrumiyyətlər içində böyüyən övladlarının ruhu qarşısında növbəti bir ehtiram borcunu yerinə yetirir, keçmişimizi unutmamaq üçün tarixin ən ağır dərslərini vizual sənətin dili ilə gələcək nəsillərə ötürür.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.06.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Qərbi Azərbaycanımız yağı əllərindədir, bu səbəbdən də o torpaqlarda dünyaya gəlmiş hər bir tanınmış şəxs indi bizim üçün Vətənimizin bir parçası deməkdir, bizim üçün Qərbi Azərbaycan deməkdr...

 

İyunun 13-də İstanbuldan gələn xəbər Azərbaycan ictimaiyyətini sarsıtdı. Mədəniyyətimizə və ictimai fikrə həqiqətən də şox ağır itki üz vermişdi. Görkəmli yazıçı-dramaturq, publisist, tərcüməçi, dövlət xadimi və diplomat, Əməkdar incəsənət xadimi, dünyaya Qərbi Azərbaycanda göz açmış Hidayət Orucovun ömrünün 82-ci ilində vəfatı xəbərini eşitdik.

 

Tərcümeyi-halını nə qədər qısaltmaq istəsək, yalnız ən əhəmiyyətli məqamlardan bəhs etsək belə yenə də upuzun bir sadalama alınır. Hidayət Xuduş oğlu Orucov 5 sentyabr 1944-cü ildə Mehri rayonunun Maralzəmi kəndində anadan olub.

Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) Filologiya fakültəsindən məzun olduqdan sonra geniş ədəbi və publisistik yaradıcılığa başlayıb. Hidayət Orucov 1968-ci ildən Cəfər Cabbarlı adına İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrının direktoru vəzifəsində çalışıb. Eyni zamanda Ermənistan Yazıçılar İttifaqının Azərbaycan Ədəbiyyatı Şurasına rəhbərlik edib, İrəvan Pedaqoji İnstitutunun Azərbaycan şöbəsində XIX-XX əsrlər ədəbiyyatımızı tədris edib. Və erməni millətçiliyinin tüğyan etdiyi bir zamanda bu vəzifələri daşımaq, Qərbi Azərbaycandakı soydaşlarımıza, dilimizə, milli ləyaqətimizə xidmət etmək, razılaşın ki, olduqca çətin bir missiya idi.

1984-1986-cı illərdə Nidayət Orucov Bakıda "Gənclik" nəşriyyatının baş redaktor müavini və baş redaktoru (1986-1992) vəzifələrində işləyib. Bu illərdə "Gənclik" nəşriyyatında 50 cildlik "Dünya uşaq ədəbiyyatı kitabxanası" seriyası işıq üzü görüb.

Bundan əlavə, 15 cildlik "Azərbaycan folkloru", 25 cildlik "Macəra və fantastika", 17 cildlik "SSRİ xalqları ədəbiyyatı" və digər mühüm seriyaların nəşrinə başlanılıb.

Ölkəmiz müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Hidayət Orucovun fəaliyyətində yeni səhifə açılıb. O, 1992-1993-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin millətlərarası münasibətlər üzrə müşaviri, 1993-2005-ci illərdə isə Azərbaycan Respublikası milli siyasət məsələləri üzrə dövlət müşaviri vəzifəsində işləyib. 2005–2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikası milli azlıqlarla və dini qurumlarla iş üzrə dövlət müşaviri vəzifəsində çalışıb. 2006-2012-ci illərdə Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinə rəhbərlik edib.

Diplomat kimi də fəaliyyət göstərən Hidayət Orucov 2012-2021-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Qırğızıstanda səfiri işləyib.

Yazıçının poeziya, nəsr, publisistika, tərcümə və s. ibarət 60-dan çox kitabı nəşr olunub. Müəllifin "Heydər Əliyev və Azərbaycanda milli siyasət" monoqrafiyası ingilis, rus, gürcü, türk, ərəb və qırğız dillərində də nəşr olunub. O, bir sıra xalqların ədəbiyyatından dilimizə tərcümələr edib. Pyesləri ölkəmizdə və xaricdə tamaşaya qoyulub. Xüsusən, “İrəvanda xal qalmadı” tamaşasının uğuru barədə geniş danışmaq olar.

Yaradıcılığı və ictimai fəaliyyəti dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilən yazıçı "Əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adına, “Şöhrət”, 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordenlərinə və "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu"na layiq görülüb. Ədib eyni zamanda bir sıra ölkələrin mükafatları ilə təltif olunub.

Mən onun barəsində görkəmli şəxslərin söylədikləri fikirlərə göz yetirəndə Xalq yazıçısı Sabir Rüstəmxanlının öz sosial media hesabında yazdığı sözlərdə ilişib qaldım. Məncə, Hidayət Orucovun həyat kredosu və bu itkinin ağırlığı barədə Sabir bəyin yazdıqlarını ümumiləşdirmə hesab edə bilərik:

“Bir az öncə ədəbiyyatımızın görkəmli nümayəndəsi, şair, dramaturq, publisist, ictimai-siyasi xadim, əziz dostum Hidayətin ölüm xəbərini aldım və sarsıldım. İstanbulda olduğunu bilirdim, amma ölümün görüşünə getdiyini bilmirdim.  Universitetə eyni vaxtda qəbul olunmuş, bir il yataqxanada bir otaqda qalmışdıq. Sonra o, qiyabiyə dəyişilib İrəvana qayıtmış, qəzetdə işləmiş, uzun müddət İrəvan Azərbaycan teatrının direktoru olmuşdu.

İrəvanda ondan ucaboylu adam yox idi. Orada daim Azərbaycanın bir parçası kimi, mərdliklə, çinar qüruruyla yaşadı, yazdı, kitablar nəşr etdirdi, əsərləri tamaşaya qoyuldu. Bakıya köçdükdən sonra da dövlət müstəqilliyimizin bərpası və möhkəmlənməsi yolunda yorulmadan çalışdı; yüksək vəzifələrdə işlədi, fədakar, təmiz, xeyirxah bir insan kimi, millət aşiqi olan bir ziyalı kimi sevildi; diplomat fəaliyyətində Azərbaycan respublikasını ləyaqətlə təmsil etdi. Amma harada yaşasa da şeirləri daim darıxırdı-Meğri üçün, Zəngəzur və Qərbi Azərbaycan üçün… Onun əsərləri də, xatirəsi də daim yaşayacaqdır. Ruhu şad olsun…”

Qeyd etdik, Hidayət Orucov Hidayət imzasıyla çox gözəl şeirlər yazıbdır. Onlardan birini – “Azərbaycan şeiri”ni xüsusən bəyənirəm. 1969-cu ildə Göyçədə yazılan bu şeirlə sizləri baş-başa qoymaq istəyirəm. O vaxt Hidayət Orucovun cəmi 25 yaşı var idi.

Yazıma başlığı da elə həmin şeirin son bəndindən seçmişəm.  

 

Azərbaycan şeiri

Sənin nə qəribə kainatın var –
Bir gözün nəşəli, bir gözün nəmli.
Sənin nə qəribə bir həyatın var, –
Nəsimi sitəmli, Füzuli qəmli.

 

Yadlar çoxlarının adını pozub –
Bu dərdə dözməyə qəlbim dağ olub.
Belə yaraları ovutmaq üçün
Yaxşı ki, Nizami, Vaqif doğulub!

 

Məzlum olmayıbdır adın dünyada,
Hələ bu meydanda döyüşlərin var.
Dərdindən-qəmindən danışanda da
Sabir qəhqəhəli gülüşlərin var.

 

Dəryasan, şairlər – mirvarilərin,
Eli düşünüblər, eli anıblar.
Alovlu Müşfiqin, Vurğunun sənin
Min sözü qoynunda damla sanıblar.

 

Kimin ki, inləyən bir nəğməsi var,
Ona öz iniltim, yaram demişəm!
Şairsiz obaya, şersiz ömrə
Günəşi, torpağı haram demişəm!

 

...Ən gözəl şeirlər – ilk yaz çəməni...
Hər gün o çəməndə dinləyin məni.
Laylayla beşikdə böyüdüm, dostlar,
Dünyadan şeirlə götürün məni!..

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.06.2026)

 

 

 

İkinci yazı

 

Şərəf Cəlilli,

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 

İsgəndəriyyə şəhəri ölkənin yeni baş şəhəri olmuş, İsgəndəriyyə mayakı inşa edilmişdir

 

 

İki əsr davam edən Fars hökmranlığından sonra, eramızdan əvvəl V əsrin əvvəllərində misirlilər işğalçıları ölkədən çıxarmışlar, eramızdan əvvəl 343-cü ildə onlar yenidən İran şahı III Artakserksə məğlub olsa da, bu dəfə Fars İmperiyasının dövrü uzun sürməmişdir. Eramızdan əvvəl 323-cü ildə Makedoniyalı İsgəndərin qoşunu Misirə daxil olaraq Fars İmperiyasının hakimiyyətinə son qoymuşdur. O, Aralıq dənizinin sahillərində İsgəndəriyyə şəhərinin inşasına başlamışdır.

Dünya fatehinin ölümündən az sonra Misir onun sərkərdələrindən biri Ptolemeus və onun varisləri tərəfindən idarə olunmağa başlamışdır. Ptolemeus sülaləsinin nümayəndələri müdrik və uzaqgörən siyasət aparmışlar. Onlar qədim məbədləri bərpa etmişlər. Əldə olunan məlumatlardan o da bəlli olur ki, Ptolemeusların dövründə misirlilər yazıları papirus üzərində deyil, perqamentdə yazırdılar.

Bu dövrdə həmçinin İsgəndəriyyə şəhəri ölkənin yeni baş şəhəri olmuşdur. O zaman həm də dənizdə məşhur İsgəndəriyyə mayakı inşa edilmişdir. Bu mayak o qədər nəhəng tikili olmuşdur ki, onu yunanlar o dövrün möcüzələrindən biri hesab edirdirlər. Ümumiyyətlə İsgəndəriyyə o zaman dünyanın ən inkişaf etmiş mədəni və ticarət mərkəzlərindən biri olmuşdur. Burada məşhur kitabxana inşa edilmişdir. O qədim dünyanın ən böyük kitabxanası olmuşdur. Ptolemeuslar alimlərə, incəsənət xadimlərinə, yazarlara, rəssamlara himayədarlıq etmişlər.  Məhz İsgəndəriyyədə “Əhdi-Ətiq” ilk dəfə yunan dilinə tərcümə edilmişdir. Lakin sonra bu intibah dövrü başa çatmışdır və ölkədə böhran başlamışdır. Saray çevrilişləri, fitnəkarlıq Misirdə adi hal almış, Selevkoslarla qanlı savaşların sonu görünmüşdür. Hakimiyyətə gəlməyə can atan IV Ptolemeus buna nail olmaq üçün anasını, bacısını və qardaşını qətlə yetirməkdən belə çəkinməmişdir.

 

  

Eramızdan əvvəl I əsrdə hakimiyyətə 10 yaşlı XIII Ptolemeus Filopator gətirilmişdir. Onun bacısı və eyni zamanda  həyat yoldaşı 17 yaşlı VII Kleopatra Filopatoru hakimiyyətdən uzaqlaşdırmışdır. Lakin sonra saray xadimləri  Filopatoru  yenidən çar elan etmişlər. Kleopatra Suriyaya qaçmış və orada qoşun yığaraq, qardaşına qarşı yürüşə başlamışdır. Sonra o kömək üçün romalı sərkərdə və siyasi xadim Qneus Pompeusa müraciət etmişdir. Lakin Romada gedən daxili qarşıdurma zamanı Pompeus Qaius İulius Qeysərə məğlub olmuş və İsgəndəriyyəyə qaçmışdır. Eramızdan əvvəl 47-ci ildə misirlilər onu qətlə yetirmişlər. Bu hadisələr zamanı şəhərdə ağır döyüşlər baş vermiş və məşhur İsgəndəriyyə kitabxanası yandırılmışdır.

 

 

 

Bundan sonra Qeysərin qoşunu ilə Misirə gəlmiş və Kleopatraya dəstək verərək, onu hakimiyyətə gətirmiş, sonra onunla evlənmişdir. 13 yaşlı XIII Ptolemeus Filopator o hadisələr zamanı həlak olmuşdur. Eramızdan əvvəl 44-cü ildə Qeysər Romada süi-qəsd nəticəsində öldürülmüşdür və Kleopatra İsgəndəriyyəyə qayıtmaq məcburiyyətində qalmışdır. Sonra Romada davam edən vətəndaş qarşıdurmaları zamanı imperiyanın Şərq vilayətlərini Markus Antonius ələ keçirmiş və rəqibi Oktavianus Avqustusla mübarizə aparmışdır. O İsgəndəriyyəyə gəlmiş və Kleopatra ilə eşq-məhəbbət macərası yaşamışdır. Bu sevgi dastanı  Kleopatraya baha başa gəlmiş 31-ci ildə Antonius və Kleopatranın donanması Oktavianusa məğlub olmuşdur. Bundan sonra Antonius və Kleopatra intihar etmişlər. Qalib gələn Oktavianus isə Qeysəri və Kleopatranın oğlunu edam etmişdir. Beləliklə qədim Misirin sonuncu 33-cü sülaləsi tarix səhnəsindən silinmiş, Misirin müstəqilliyinə son qoyulmuş, ölkə Roma İmperiyasının vilayətinə çevrilmişdir.

 

 

 

Tanrının köç əylədiyi, niqabını qaldırıb yüz iyirmi dörd min peyğəmbəri xəlq etdiyi Şərqin yaxasında bir diyar var – Misir

 

Hər başlanğıcın bir sonu, hər sonun bir başlanğıcı var. Misir, Misir ehramları, İsgəndəriyyə mayakı, İsgəndəriyyə kitabxanası, zəngin mədəniyyəti, qüdrətli tarixi, əzəmətli şəxsiyyətləri, dünyanın bu gün də qorxulu röyası olan Fironları ilə məşhurdur. Misir həm də Fatimilərin, Eyyubilərin, Fars İmperiyasının, Makidoniyalı İskəndərin, Osmanlı sultanlarının fətih dastanıdır. Onu anlamaq, qumsal çöllərdəki gözəllikləri dərk etmək üçün mütləq oralarda olmaq gərəkdir. Nilin sahillərində, Mesopotamiyanın ənginliklərində, ilk yazı mədəniyyətinin, papirusların, perqamentlərin, heroqliflərin diyarında – Misirdə Şərqin əzəmətini anlamaq daha asan olur.

İsgəndəriyyə mayakından Misir ehramlarına, İsgəndəriyyə kitabxanasının hücrələrindən Yer üzünə boylanmayanlar, ilk sevgi məktublarını, qəlb çırpıntılarını papiruslara büküb sevdiklərinə göndərməyənlər demək istədiklərimi çətin anlayar. Orada, dünyanın o başında, Tanrının köç əylədiyi, niqabını qaldırıb yüz iyirmi dörd min peyğəmbəri xəlq etdiyi Şərqin yaxasında bir diyar var – Misir. Adı da, özü də möcüzələrə, möcüzələrin sahibinə və yaradıcısına bağlıdır.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.06.2026)

   

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı və “Ulduz” jurnalının birlikdə həyata keçirdikləri “Biri ikisində” layihəsində sizlərə Firəngiz Sabirqızının şeirləri

 təqdim edilir.

 

Layihə ən yaxşı ədəbi nümunələrin təbliğinə hesablanıbdır.

Xoş mütaliələr.

        

 

 

Firəngiz SABİRQIZI

 

 

***

 

Göyün bulud qatından

Uçan təyyarə kimi

Keçib getdin ömrümdən,

Yerlərdən aya kimi…

 

Ürəyimdən kosmosa,

Uçan ilk adam oldun.

Ən iri ulduz idin,

Sönüb sonra heç oldun…

 

Qalaktika kimiydin,

Kəhkəşanı bəzəkli.

Böyüdüb baxdım, gördüm,

Hər şey uzaq qəşəngdi…

 

Əllərimi sildim ta,

Hər səhər günəş üstə…

Ekvatorda kəsişən,

Üç nöqtəli səs üstə…

 

Planetlərdən mənə

Yad adamlar gələcək.

Sən bıçaq vuran yerdən

Hər gün biri öpəcək…

 

Gedəcəm uzaqlara,

Allahın evinəcən.

Bəlkə, qayıdıb gəldim

Göylərin yerinəcən…

 

Göyün bulud qatından,

Uçan təyyarə kimi…

 

 

***

 

Boş kimsəsiz qatarlar

Taqqıldayır başımda.

İçimdə ayrılıqlar

Əllərini yelləyir.

 

Külək vıyıldadıqca

Qulaqlarım üşüyür.

Adın dodaqlarımdan

Badələrə süzülür…

 

Çəkib ağrılarımı,

Damağımda əzirəm…

Tüstülü şərab qoxan

Əllərimdən bezirəm…

 

Boş kimsəsiz qatarlar,

İçimdən yollar aşır…

Səni unuda bilmir,

Qırılan qollar çaşır.

 

Sarılır ehtirasın

Ən vəhşi kürəyinə.

…sonra yenə qatardan

Düşürsən Ürəyimə…

 

 

***

 

İndi sənsiz içimdə

Qara ilan, ağ ilan –

Dolaşıb sarmaş-dolaş.

 

Quyruqları zolaqlı,

Piyada keçiditək

Gözlərimdən tökülür.

Payız yarpaqlarıtək

Gedənlər qayıtmayır.

 

Geriyə yolu yoxdur,

Bu boyda darıxmağın.

Qırmağa qolu yoxdur,

Zəhər axır dilimdən…

 

Boğazıma od kimi

Güzgülərdən gözlərim

Mənə baxır yad kimi…

 

İlan soyuqluğunu

Əllərimdən uduram.

Təzə ulduz doğanda

Son arzumu tuturam…

 

 

***

 

Mən səninçün yalan dolu nağılam,

Biri vardı… biri yoxdu, biri yox…

Nağılların sonu üçcə almadır,

Biri vardı… biri yoxdu… biri yox…

 

Papaqların qırmısızı getdi ta,

Şəngülümü, məngülümü itdi ta,

Qoca baba turpu alıb getdi ta…

Biri vardı, biri yoxdu… biri yox.

 

Küpəgirən qarı nənə uçmadı,

Qurd yoruldu, dovşan daha qaçmadı.

Fələk bağlı qapıları açmadı,

Biri vardı… biri yoxdu, biri yox…

 

Ha səslədim yeddi gecə, yeddi gün,

Tonqalımız söndü, qaldı toy-düyün.

Firəngizin nağlına di gülün…

Biri vardı… biri yoxdu… biri yox.

 

Daha qopuz çalma, kiri, a qoca,

Tüstüləməz hər evdə ta hər baca.

Nağılları əvəz edir tapmaca,

Biri yoxdu… biri vardı, biri var.

 

 

***

 

Onda gözlərimin yuxusu idin,

İndi kirpiyimin çəni olmusan,

Onda tellərimdə sığal əkirdin.

İndi saçlarımın dəni olmusan,

 

Onda qibləgahım, haqq yolum idin.

 İndi haram, günah, tövbə kimisən,

Onda Qureyşlərdən gələn ağ mələk…

İndi Lut peyğəmbərin qövmü kimisən.

 

Onda saatlarım çıqqıldamırdı.

İndi əqrəblərim ding daşı olub,

Onda bu sevgimi gün qovururdu…

İndi o məhəbbət başdaşın olub,

Onda gözlərimin yuxusu idin…

 

 

***

 

…Mən hər gün sənin o

Zəng çatmayan nömrənə

Yüz dəfə zəng edirəm:

“Bu nömrəyə zəng çatmır”

Deyən o qızın belə

Əllərindən öpürəm…

 

Tək-tənha qoymur məni,

Bir hənirti, səs edir…

Nömrənin o üzündən,

Operator bəs edir…

 

Bilirəm ki, sağam mən,

Öldürməyib yoxluğun…

Azı həmişə udur

Sənin nöqtə çoxluğun…

 

Sən yoxsan, amma nömrən

Yaşayacaq mənimçün.

Yenə həmin nömrəni

Yığacağam səninçün…

 

Bir gün o qız susacaq,

Bu zənglərim bitəcək.

“O nömrəyə zəng çatır” –

Deyib küsüb gedəcək…

Nömrənin o üzündən

Operator bəs edir…

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.06.2026)

 

 

 

16 İYUN DÜNYANIN ƏH MƏŞHUR KOUÇUNUN DOĞUM GÜNÜDÜR

 

 

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Azərbaycanda ən çox oxunan kouç Robin Şarmadır, gənclər onun təlimini su kimi içir, karyera yüksəlişində ondan bəhrələnirlər. Bu gün Şimali Amerikanın və dünyanın şəxsiyyətin inkişafı, motivasiya və liderlik sahəsi üzrə ən tanınmış siması Robin Şarmanın doğum günüdür.

 

O, 1965-ci ilin 16 iyununda Yeni Şotlandiyada - Kanadada anadan olmuşdur. Hüquq sahəsi üzrə doktorluq dərəcəsi alsa da, maddi yetərsizlikdən dolayı təhsilinə davam edə bilməmişdir. Buna baxmayarq o, dünyanın, şərq müdrikliyi və qərb texnologiyası və çalışqanlığı ilə sintezini yaradaraq dünyaya təqdim edən nadir insanlardan birisinə çevrilmişdir.

Onun nitqləri "USA Today", "National Post" və "The Globe and mail" kimi bir çox nüfuzlu dünya KİV-lərində yer almışdır. Ən sevdiyi kitab Paulo Keolyo – Əl-Kimyagərdir. Triatlon və Taekvondo kimi idman növləri ilə məşğul olur. Dağ turizmini çox sevir. "Robin Şarma Uşaq Fondu" kasıb ailələrin uşaqlarına təhsil almaları üçün yardımlar edir.

 

Ən məşhur kitabları

 

- Superhəyat! 30 günlük həqiqi həyata səyahət

- Ferrarisini satmış rahib

- Sən öləndə kim ağlayacaq

- Titulsuz lider

- Gündəlik ilham

 

Robin Şarmanın əsərlərində toxunduğu əsas fəlsəfə budur: Daxili dincliyinizi və potensialınızı kəşf etmək, gündəlik kiçik addımlarla böyük nəticələr əldə etmə.

 

Xəyallar haqqında: "Başqalarının cəsarət etmədikləri xəyalları qurmaqdan qorxmayın. Uğurun sərhədləri sizin təsəvvürünüzün bitdiyi yerdə başlayır."

Zaman və məqsəd: "Zamanınızı necə xərclədiyiniz, həyatınızı necə yaşayacağınızı müəyyən edir."

Münasibət: "Həyatınıza daxil olan hər kəs bir müəllimdir. Onların bəziləri sizi sınayacaq, bəziləri sizə dərs verəcək, bəziləri isə ən yaxşı tərəflərinizi üzə çıxaracaq."

Liderlik: "Liderlik vəzifə deyil, hərəkətdir. Titulunuz olmasa belə, olduğunuz yerdə lider ola bilərsiniz."

Uğurun sirri: "Uğurun ən böyük sirri - davamlı, məqsədyönlü və sarsılmaz əzmdir."

Özünə dəyər vermək: "Öz qayğına qalmırsansa, başqasının qayğısına necə qalacaqsan? Özünü pis hiss edirsənsə, başqalarına necə yaxşılıq edəcəksən?"

Dəyişiklik: "Hər bir böyük dəyişiklik əvvəlcə çətin, ortada qarışıq, sonda isə möhtəşəmdir."

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.06.2026)

 

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının UŞAQ ƏDƏBİYYATINI TANIDAQ layihəsində Britaniya və Amerika uşaq şeirindən seçmələr təqdim edilir.  Şeirləri ingilis dilindən tərcümə edən Şahin Xəlillidir.

Bu gün tanış olacağınız şeir Marlo Tomasaaiddir. O, Amerika şairidir.

 

Marlo Tomas

(1937)

ABŞ

 

Sərbəst, azad olmalı

 

Hər oğlan istəyir ki,

Böyüyəndə ər olsun,

Hər qız da istəyir ki,

Xanım olsun, yar olsun.

Tut əlimdən, biz gedək

Gözəl uşaq elinə.

 

Tut əlimdən, biz gedək

Bizim təki şütüyən

O çayın sahilinə.

Gedək harda, harda ki,

Nur saçır, coşur dəniz.

Qaçır atlar ürküsüz,

Uşaqlar sərbəst gəzir.

Biz azadıq, bilirsən –

Mən mən olum, sən də sən.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.06.2026)

 

 

 

Bu şəhərin tarixini kim qoruyacaq? Kimdən qoruyacaq?

  

Kamalə Abıyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət”

  

Son vaxtlar böyük şairin bu misraları heç ağlımdan çıxmır. Elə bilməyin iyirmialtılara görə. Amma nə gizlədim, o da olur.Yəni düşünürəm də öz qavramlarına görə inandıqları ideya uğruna ölüblər, o dövrün durumlarına baxanda qəhrəmanlıqdı, əslində. M.Əzizbəyov o illərdə Rusiyada təhsil almış az sayda azəri ziyalılarından olub, əmisini kasıbların uğruna müflis edib. Niyə düşmən oldu? Heykəli niyə götürüldü? Baş açmadım. İndi əmilərinin hesabına layiq olmadıqları vəzifələrdə oturanlar kim olacaq görəsən tariximizdə? Atalarının, əmi-dayılarının hesabına əsgər belə getməyənlər kimdi? Nə isə. Bu haqda danışmaq deyil məqsədim. Bakının dərdini çəkməyimdi.

 

Düşünürəm ki, böyük Səməd Vurğun sağ olsaydı, Bakının tarixini yaşadan məhlələrin, arxitektur binaların sökülməsini görsəydi,  26-lar yadına düşməzdi heç. Elə Sovetski məhlələrinin birində bir daş üstə oturub ürəyi yana- yana deyərdi: Bakinin dərdi var... Və hökmən durmadan sökülən bu məhlələrdə böyüyən bir çox böyük tarixi şəxsiyyətləri, rəssamlarımızı, alimlərimizi, aktyorlarımızı,... xatırlayardı. Bəlkə deyərdi ki, məsələn, Azad Mirzəcanzadənin, ya Mehdi Hüseynzadənin yaşadığı evlər muzey olmalıdı. Onlar bizi dünyaya tanıdanlar, tariximizi yazanlardı.

Yəni o məhlələrin birində Üzeyir bəyin ev muzeyi var. Ya elə məşhur Əbilov klubu var. Kimlər olmayıb o klubun səhnəsində? Kimlər? Təkcə Ə.Ələsgərovun adını çəksək yetərlidi elə. Kim bilir böyük şair nə deyərdi? Amma yüz faiz ağıllı baxışlarında "Bakının dərdi var" oxunardı. Amma bir Laura Peretti var, memardı, deyir ki, indiki "sovetski" adlanan yer Nyu_Yorkun mərkəzi parkına bənzəyəcək. Və Bakının ağciyəri olacaq. İndi mən bilmirəm bu qədər hündür, bir-birinə yapışan binalarla yüklənən bir "bədəndə ağ ciyər" nə iş görəcək, ümumiyyətlə, işləyə biləcək, ya yox? Amma onu bilirəm ki, sovet dönəmində tikilən binaların arasında olan boş yerlər daha yoxdu. Hər yerdə nəsə tikilib.Yəqin o dövrün memarları,mühəndisləri, ya kimlərsə çox savadsız olublar ki, belə məsafələr saxlayıblar. O qədər savadsız olublar ki, ev tikərkən insanlara daha çox işıq, hava lazım olduğunu düşünüblər. Bir də daha mühüm bir məsələ də qaranlıqdı mənimçün: Görəsən Nyu-Yorkda mərkəzi parkı salmaq üçün hansı və nə qədər 100-200-300....yaşı olan tarixi evlər, binalar, ya nəsə başqa bir tikili sökülüb.

Bakı qədim şəhərdi. İndi onu uşaqlaşdırırıq... nə gözəl. Bakının dərdi var... Bakının söküləsi məhlələri var. O məhlələr-o evlər ki, insanlar özləri tikib bir-birinin böyründə. Qoy sökülsün, nə olar.

Məsələn, köhnə, 5ci paralel deyilən,  indi Fuad İbrahimbəyov 17 ünvanında yerləşən 31 nömrəli məktəbin yan-yörəsində də evlər söküldü. Uca binalar tikildi. Məktəblə bu binaların arasında, yəni məktəbin həyəti olacaq ərazidə 4-5 ev qalıb. Yer elə də böyük deyil. Bina tikməyə yetməz yəni. Ona görə də qalıb ordaca, amma 100 faiz sökülməlidi. Hətta cənab prezident təmirdən sonra məktəbin açılışına gələndə bunu görüb və şəhər merinə xüsusi göstəriş verib: Təcili bu ailələr köçürülsün. Amma kimə deyirsən? Orda heç supermarket də tikmək olmaz. Ona görə eləcə qalıb. Amma guya Təzə Pir məscidinin daha yaxşı görünməsi üçün (burda da insanların inanclarından istifadə olunması qəddarlıqdı əslində) sökülməni də anlamadım. Təzə Pir məscidinə qədər hər yer söküləcək yəni. Amma o küçələr Bakı adlı bir nağıl danışır. Ordakı binalar bəlkə dünyanın heç bir şəhərində yoxdu. Bakının gözəlliyi, özəlliyi olan evlər, ensiz küçələr.

Onları qorumaq üçün abadlaşdırmaq gərəkdi. Və sakinləri də elə o məhlələrdə tikilən binalarda yerləşdirmək olar. Bu Bakıdı. Bu bizim paytaxtımızdı. Dünyanın hər yerində, bütün böyük şəhərlərin tarixi "köhnə şəhər" kimi qorunur. O ki qala paytaxt ola. Bakının dörd bir yanında təzə şəhər salmaq olar. Niyə onun tarixinə toxunuruq - sökürük bu tarixi görən? Ermənilər işğal etdiyi ərazilərdə tarixi yerlərdə bizi xatırladacaq nəsnələri silib-süpürürlər, amma tarixiliyi saxlayırlar... "Biz qədimik" demək üçün.

Bakının dərdi var... Bu gün bütün Bakısevərləri, ayrı-seçkilik salmaq istəməsəm də deməliyəm, Bakı ziyalılarını, Bakı camaatını narahat edən dərdi var Bakının... Bakı xəstələnib. Bakı xəstədi... Kim Bakıya həyan olacaq, dərdinə dərman tapacaq bilmirəm? Nə olacaq, necə olacaq? Bakının "qarışıq küçələri, dolaşıq dalanları" necə olacaq? Amma Aygün Səmədzadənin bəstələdiyi çox sevilən "Baki haqqında nağıl"ımı sizə bir daha danışmaq keçdi ürəyimdən:

Bu dünyada nağıl çoxdu

Hamısı da belə başlar:

biri vardı, biri yoxdu.

Mənim də öz nağılım var.

İstəyirəm danışım mən,

bir dənizin sahilində

Nağıl olan şəhərimdən.

Toxunanda hər daşına-kəsəyinə

O qayğısız günlərimə

mən qayıtmaq istəyirəm,

uşaq olmaq istəyirəm...

o əfsanə bağlarının

meynəli çəpərlərini

bir də aşmaq istəyirəm.

İstəyirəm yenə yansın

ayaqlarım qumlarının istisindən,

 ağlayım mən yenə yanan

xəzəllərin tüstüsündən.

Bir nağıl var ürəyimdə.

İstəyirəm danışım mən

nağıl kimi bir şəhərdən.

 Bu şəhərin yolları var

neçə ömrün yaddaşıdı,

Yollardakı ağacları

neçə qəlbin sirdaşıdı.

Dalanları dolaşıqdı,

Küçələri qarışıqdı.

Qoşa qala qapısı da

heç vaxt ondan ayrılmayan

gözlərimdi elə bil ki.

Saçlarıma sığal çəkən

neft qoxulu küləkləri

Ürəyimdə hey dolaşan

hələ deyə bilmədiyim

Sözlərimdi elə bil ki...

SƏADƏTİM - DOĞMA BAKIM,

Mənim sirli dünyamsan SƏN.

Uşaqlığım, gəncliyimsən.

Qum üstündə şanılartək xumarlanan dincliyimsən!

SƏADƏTİM-DOĞMA BAKIM,

Sevgi dünyam, odlar yurdum,

nur torpağımsan.

SƏN sehrli gecələrdə

Xəzərimə layla deyən

AY İŞIĞIMSAN...

 

P.S. Mahnını sevənlər saysızdı. Tez-tez internetdə, FB-da paylaşırlar. Bu günlərdə yenə bir xanım paylaşmışdı. Üstündə yazılar diqqətimi çəkdi: Belə getsə, Bakı doğurdan da nağıla dönəcək, yaddaşlarda qalacaq bir nağıla. Həm də sonu kədərli...

Bizə isə qalır bütün nağıllardakı kimi sonucun yaxşı olmasını arzulamaq.

P.P.S. Bakı hələ də sökülür. 19-20-ci əsrin atlantlı, heykəlli evləri sökülür. Tarixçi də, memar da, rəssam da, yazıçı da susur. Bu şəhərin tarixini kim qoruyacaq? Kimdən qoruyacaq?

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.06.2026)

 

 

Tahirə Ağamirzə,

şairə-jurnalist.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

  

Elə insanlar var ki, onlar sadəcə yaşamırlar - insanlığın özünü yaşadırlar. Onlar bir ad deyil, bir anlayışdır, bir məktəbdir, bir işıqdır. Onların varlığı adamın içində ümid doğurur, insanlığa inamı bərpa edir. Mənim üçün o insanlardan biri də Cahangir müəllimdir -  Cahangir Məmmədli!

 

 

Bir neçə il əvvəl onun haqqında yazarkən qəlbimdən süzülüb gələn bir ifadə işlətmişdim: “Bənövşə ətirli insan”. Bu söz təsadüfi deyildi. Çünki Cahangir müəllim doğrudan da qoxusu ilə yox, ruhu ilə ətir saçan nadir insanlardandır.

Cahangir müəllim bənzərsiz insandır - bunu demək bəlkə də azdır. Mən onu təbiət gözəlliklərinə bənzədirəm. Sanki onun qəlbində hər zaman güllər açır. Baxmayaraq ki, içində kimsə ilə paylaşmadığı ömür-gün yoldaşının itkisi var. O, bu dərdini də gizli yaşayır, heç kimi öz dərdləri ilə narahat eləmir...

Cahangir müəllimin daxilində nə qədər tufan olsa da, başqasına yalnız bahar ötürür. O, məkrdən, pislikdən, yalançılıqdan, saxtakarlıqdan, paxıllıqdan, düşmənçilikdən tam uzaqdır. Cahangir müəllim sanki bu dünyanın ağır yükünü daşımır - o, bu dünyanın işığını daşıyır. Müqəddəs, ali, insani, mərhəmətli, xeyirxah, səmimi hisslərin canlı təcəssümüdür.

Qışın ortasında - soyuğun, sərtliyin hökm sürdüyü bir vaxtda doğulub. Amma Günəş qışın şaxtasında necə parlayıb insanları isidirsə, Cahangir müəllim də qışda doğulub ətrafını bahara çevirən insandır. Elə bil Tanrı onu qışın içində bahar olsun deyə yaradıb. Bəlkə də Allahın ən çox sevdiyi bəndələrindən biridir - çünki belə insanlar az yaradılır.

Cahangir Əbdüləli oğlu Məmmədli 1942-ci ilin yanvarın 26-da Ağdamın Novruzlu kəndində dünyaya göz açıb. 1968-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib və elə həmin ildən də ömrünü bu fakültəyə, bu elmə, bu tələbələrə həsr edib. Bu gün o, Milli mətbuat tarixi kafedrasının müdiridir. Filologiya elmləri doktoru, professordur, universitetin Elmi Şurasının üzvüdür. 500-dən çox elmi və publisistik yazının, 7 kitabın müəllifidir. “Şöhrət” ordeni, Prezidentin fərdi təqaüdü… Bunlar hamısı rəsmi faktlardır. Amma onun ən böyük titulu kağız üzərində deyil – insanların qəlbindədir.

Cahangir müəllim təkcə Jurnalistika fakültəsinin yox, bəlkə də bütöv bir universitetin sonuncu mogikanlarındandır. Təhsil fədaisidir, elm xadimidir, müəllim sözünün canlı mənasıdır. 80-dən artıq yaşı var. Amma yorulmur. Yazır, yaradır, düşünür, öyrədir. Elə bil zaman onun qarşısında acizdir.

Onun işgüzarlığı qibtə ediləcək örnəkdir. Amma ən önəmlisi budur: o, təkcə alim kimi yox, insan kimi də örnəkdir. Səsini qaldırmadan öyrədir, incitmədən tənqid edir, qırmadan yol göstərir. Bu dünyada insan qalmağın nə qədər çətin olduğunu hamımız bilirik. Cahangir müəllim isə sübut edir ki, insan qalmaq mümkündür - həm də gözəl insan olmaq.

Bəzən düşünürəm: bu qədər çirklənmiş dünyada belə təmiz qalan insanlar necə olur? Cavabı bilmirəm. Amma bir şeyi dəqiq bilirəm: belə insanlar olmasaydı, dünya çoxdan qaranlığa qərq olmuşdu.

Cahangir müəllim isə o qaranlıqda yanan işıqdır.

Sönməyən, titrəməyən, yol göstərən işıq…

Və həmişə bənövşə qoxuyan bir İNSAN!...

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.06.2026)