Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Film: “Gümüşgöl əfsanəsi” (1984)

Rejissor: Eldar Quliyev

Ssenari müəllifləri: Eldar Quliyev, İsi Məlikzadə

Operator: Rafiq Qəmbərov

Bəstəkar: Müslüm Maqomayev

Rəssam: Mayis Ağabəyov

Çəkiliş Studiyası: “Azərbaycanfilm”

Çəkilmə ili: 1984 (ilk baxış 2 may 1985)

Film haqqında qısa xülasə

“Gümüşgöl əfsanəsi” — Azərbaycan kino tarixinin gözəl dərdlərindən biridir. Film gənc sənətşünas Fərid və dostlarının şən avtomobil gəzintisi ilə başlayır. Onlar gecə yolda piyadaya sataşır və bunun fəsadlarından qaçırlar. Fərid məsuliyyətdən uzaqlaşmaq üçün uzaq bir dağ kəndinə — məşhur xalçatoxuyan Səidənin yanına gedir. Burada onun qızı Leyli ilə tanış olur və “Gümüşgöl” adlı mistik gölün əfsanəsini eşidir: əfsanəyə görə göldə yalnız namuslu və saf qəlbli insanlar rahatlıqla yeriyə bilər.

Fərid şəhərə qayıdanda öz həyatını cansıxıcı və mənasız hiss edir, amma Leyli və gölün sakit suları onun düşüncələrini dəyişir. Bu həyat dönəmi onu daxili dəyişikliklərə aparır və o, yenidən dağlara dönərək Leyliyə qovuşur. Əfsanə və reallığın qovuşduğu bu film, insanın daxili aləmini, mənəvi saflaşmanı və öz yolunu tapmaq prosesini poetik şəkildə təsvir edir.

Film mövzusu və ideyası

“Gümüşgöl əfsanəsi” sadəcə romantik dram deyil — o, həm də insanın özünü dərk etməsi, mislən, daxili əxlaq kodlarını anlamaq barədə düşüncələr yaradır. Filmdə mənəvi saflıq və vicdan məsuliyyəti əsas motivlərdəndir. Fəridin başlanğıcda məsuliyyətdən qaçması, sonra isə daxili və ruhi dəyişimi tamaşaçını həyat və özünü yenidən qiymətləndirməyə vadar edir.

Filmdə dram və məhəbbət elementləri paralel gedir, bu da süjetə həm dərinlik, həm də emosional ayrıclıq verir.

Film “Azərbaycanfilm” kinostudiyasında çəkilmişdir və çəkilişləri əsasən Bakıda həyata keçmişdir.   Müslüm Maqomayevin bəstəsi filmin emosional atmosferini gücləndirir və səhnələrə əlavə dərinlik verir.   Film mövzusu insanın daxili saflaşması və həyatın mənası üzərində qurulub — bu, onu yalnız romantik deyil, həm də fəlsəfi kino nümunəsinə çevirir.  Gümüşgölün mifik və mistik obrazı (dağ gölü) filmi simvolik və metaforik səviyyədə tamaşaçıya çatdırır.  Kadrarxası xatirələrdə qeyd olunur ki, çəkilişlər zamanı baş roldakı qızın — Leyli obrazını ifa edən aktrisanın su səhnələri çəkməkdən çəkinməsi maraqlı anekdota çevrilib.

 Filmə ümumi baxış

“Gümüşgöl əfsanəsi” Azərbaycan kino tarixində həm emotsional, həm də psixoloji dram janrında diqqətçəkən filmlərdən biridir. Filmin ideyası — insanın özünü və daxili dəyərlərini anlamaq, vicdan və məsuliyyəti düzgün dəyərləndirməkdir.

Film həm romantik, həm də mənəvi böyümə motivlərini bir araya gətirir və bu səbəbdən də tamaşaçılar arasında uzun müddət yadda qalan bir kino əsəridir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.12.2025)

Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Filmlər, rejissorlar və yaradıcı zirvələr… Bu başlıq altında 2025-ci ildə Azərbaycanda keçirilən film festivalları barədə danışacaq, ilin yekunlarını gətiercək və qarşıda duran hədəflərdən söz açacağıq.

1) 16-ci Bakı Beynəlxalq Film Festivalı

Bu festival 5–9 dekabr 2025 tarixində keçirilmiş və 34 ölkədən seçilmiş filmlər iştirak etmişdir. Festival “Baku Cinema Breeze” çərçivəsində təşkil olunmuşdur və ümumilikdə 78 film nümayiş olunmuşdur.

Müsabiqə və proqram filmləri (seçilmişlər):

Lesson Learned / Öyrənilən dərs — Balint Szimler (Macarıstan)

The Mould / Qəlib — Mohammad Reza Nourmandipour (İran)

The Deer's Tooth / Maral dişi — Saif Hammash (Fələstin)

The Queen / Kraliça — Deniz Uymaz (Türkiyə)

Allaha salam — Xəyal Rza (Azərbaycan)

Hər şey yaxşı olacaq! — Bəhruz Vaqifoğlu (Azərbaycan)

Qayıdış — Tural Xəlilov (Azərbaycan)

The Kiss of the Grasshopper / Çəyirtkənin öpüşü — Elmar İmanov (Almaniya/İtaliya/Lüksemburq)

Workers Wings / İşçilərin qanadları — Ilir Hasanaj (Kosovo)

Ms. Naciye / Naciyə xanım — Murat Çetinkaya (Türkiyə)

Alovun kölgələri — Elnur Paşa Rzayev (Azərbaycan)

Erkən hisslər — Nurlan Həsənli (Azərbaycan)

Tərsinə kölgələr — Hacı Səfərov (Azərbaycan)

Dərədə — Əbülfəz İskəndərov (Azərbaycan)

Azadlığa məhkum — Müşfiq Mirzə (Azərbaycan)

Qayıtdım — Məhəmməd Məmmədov (Azərbaycan)

Oriondan sevgilərlə — Rafiq Hacıyev (Azərbaycan)

2) 8-ci ANIMAFİLM Beynəlxalq Animasiya Festivalı

Bu festival 3–7 sentyabr 2025 tarixində Bakıda keçirilmiş və müsabiqə proqramına 62 ölkədən müraciət olunmuş 317 film arasından 39 film seçilmişdir.

Seçilmiş müsabiqə filmləri:

Cycle or Bicycle — Roxane Campoy (Fransa)

Creator — Natalia Poteryakhin (ABŞ)

Two Ships — McKinley Benson (Portuqaliya)

Panorama — Nicolaj Larsson (Danimarka)

Paradise Buffet — Santi Amézqueta, Héctor Zafra (İspaniya)

TV or The Disturbance on Forest Hill Road — Frederic Siegel (İsveçrə)

9 Million Colors — Bára Anna (Çex-Alman-Norveç)

Ovary‑Acting — Ida Melum (Birləşmiş Krallıq)

Ən yaxşı qısametrajlı tələbə animasiya filmləri:

Sublunar — Alessia Paino (Avstraliya)

Criatura — Nitya Ramlogan (Birləşmiş Krallıq)

Underground Invaders — Shera Courtalhac və başqaları (Fransa)

3) “ANİMAFİLM Gəncədə” Regional Festivalı

27–28 fevral 2025 tarixində Gəncədə keçirilmiş regional festivalda müxtəlif animasiya filmləri nümayiş olunmuşdur.

Uşaqlar üçün nümayiş:

Pomidor Doppi: Fotoqraf — Pavel Kim (Özbəkistan)

Narqız — Məsud Pənahi (Azərbaycan)

Gecə tuneli — Annechien Strouven (Belçika)

Boris ilə çörək bişirmək — Maşa Avramović (Fransa)

Gölməçə — Maria-May Backhaus Brown & Mads Theodor Bonde (Danimarka)

Yeniyetmələr və böyüklər üçün nümayiş:

Hədis — Nəzrin Ağamalıyeva (Azərbaycan)

Vəhşi heyvan — Tianyun Lyu (Çin)

Armud bağı — Shadab Shayegan (Almaniya)

Sərv ağacının kölgəsində — Hossein Molayemi & Shirin Sohani (İran)

İlin yekunu və gələcək hədəflər

2025-ci il Azərbaycan kino aləmi üçün zəngin və məhsuldar oldu. Festival proqramları həm yerli, həm də beynəlxalq səviyyədə kino icmasını aktiv şəkildə bir araya gətirdi. Filmlərimizin əksəriyyəti xarici festivallarda da iştirak edib, mükafatlar qazanaraq Azərbaycan kinosunu dünyada tanıtdı.

Gələcək perspektivlər:

Festival proqramlarının daha da genişləndirilməsi və beynəlxalq əməkdaşlıqların artırılması.

Kino istehsalının davamlı dəstəklənməsi, gənc rejissorların inkişaf imkanlarının artırılması.

Festival əsasında sənaye forumları və master-klassların təşkil edilməsi.

Bu tədbirlər Azərbaycan kino sənayesini yalnız peşəkar səviyyədə gücləndirmir, eyni zamanda beynəlxalq arenada daha geniş tanıdılmasına xidmət edir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.12.2025)

Rəqsanə Babayeva,

Beyləqan rayon Mədəniyyət Mərkəzinin rejissoru, "Gənclik" xalq teatrının rəhbəri,yazıçı. “Ədəbiyyat və incəsənət” üçün

Şeir yazılı sözün ən saf, ən yığcam və eyni zamanda ən dərin ifadə formalarından biridir. O, çox vaxt tək oxunur, səssiz dinlənir, daxildə hiss olunur. Səhnə isə əksinə, ictimai məkandır; səsin, bədənin, işığın və hərəkətin bir araya gəldiyi canlı bir aləmdir. Bu iki fərqli ifadə müstəvisi — şeir və səhnə — tarix boyu bir-birinə toxunmuş, bəzən ayrılmış, bəzən isə eyni nəfəsdə birləşmişdir. “Şeirdən səhnəyə” gedən yol, əslində, sözün kağızdan çıxaraq canlı bir varlığa çevrilməsi prosesidir.

Şeirin mahiyyəti və onun səhnə potensialı

Şeir ilk baxışdan səhnəyə “uyğunsuz” görünə bilər. Çünki şeir çox vaxt daxili monoloqdur, ritmi oxucunun nəfəsinə bağlıdır, pauzaları şəxsi hisslərlə ölçülür. Lakin məhz bu xüsusiyyətlər şeiri səhnə üçün cəlbedici edir. Şeir metaforadır, obrazdır, simvoldur. Səhnə isə metaforanı görünən, eşidilən və hiss edilən formaya salmaq gücünə malikdir.

Şeir səhnəyə daşındıqda artıq təkcə oxunan mətn deyil, ifa olunan hadisə olur. Burada söz aktyorun səsi ilə, bədən dili ilə, baxışı ilə yeni qatlar qazanır. Eyni şeir fərqli aktyorların ifasında tamamilə başqa emosional çalarlar yarada bilər. Bu da şeirin səhnədəki çoxmənalılıq potensialını göstərir.

Tarixi baxış: Şeir və teatrın ortaq yaddaşı

Əslində şeir və səhnə bir-birinə yad deyil. Qədim dövrlərdə poetik mətnlər mərasimlərin, ayinlərin, kollektiv toplanışların əsas hissəsi olub. Antik Yunanıstanda tragediyalar şeir formasında yazılırdı. Xorun ritmik danışığı, qəhrəmanların poetik monoloqları teatrın əsas dayağı idi. Şərq mədəniyyətində isə dastanlar, qəzəllər və epik şeirlər çox vaxt şifahi şəkildə, tamaşa elementləri ilə təqdim olunurdu.

Azərbaycan mədəniyyətində də bu xətt aydın görünür. Aşıq sənəti — saz, söz və ifanın vəhdəti — şeirin səhnə ilə təbii qovuşmasının ən canlı nümunəsidir. Aşıq yalnız oxumur, o, danışır, canlandırır, obraz yaradır. Bu baxımdan “şeirdən səhnəyə” keçid bizim mədəni yaddaşımız üçün yad proses deyil, əksinə, köklü bir ənənənin müasir davamıdır.

Dramaturji çevrilmə: Şeir necə səhnə mətninə çevrilir?

Şeirin səhnəyə uyğunlaşdırılması sadəcə mətni ucadan oxumaq deyil. Bu, ciddi dramaturji yanaşma tələb edir. Bir şeir ya bütöv bir tamaşanın ideya mərkəzinə çevrilə bilər, ya da bir neçə şeir ardıcıl şəkildə dramaturji xətt üzrə birləşdirilə bilər. Burada əsas məsələ şeirin ruhunu qorumaqdır.

Dramaturq və ya rejissor şeiri “izah etməyə” çalışmamalıdır. Çünki şeir izah edildikdə sehrini itirir. Əvəzində şeirin yaratdığı atmosfer, duyğu və suallar səhnə dili ilə ifadə olunmalıdır. Bəzən bir misra uzun səssizliklə, bir işıq dəyişməsi ilə və ya sadə bir hərəkətlə daha təsirli ola bilər.

Aktyor və şeir: Sözlə münasibət

Şeir əsasında qurulan səhnə işlərində aktyorun rolu xüsusilə həssasdır. Aktyor burada obrazdan çox “səs daşıyıcısı” və “emosiya ötürücüsü” funksiyasını yerinə yetirir. Şeiri səhnədə söyləmək üçün onu əvvəlcə daxilən qəbul etmək, yaşamaq lazımdır. Mexaniki oxunuş tamaşaçı ilə bağ qura bilməz.

Aktyor şeiri danışmır, onu nəfəsi ilə formalaşdırır. Pauzalar, vurğular, baxışlar şeirin mətnində yazılmayan, amma hiss edilən qatları üzə çıxarır. Bu prosesdə aktyorla şeir arasında xüsusi bir dialoq yaranır. Bəzən aktyor şeiri “oynamır”, sadəcə onun içində dayanır.

Rejissor baxışı: Görünməyəni görünən etmək

Rejissor üçün şeir əsasında tamaşa qurmaq həm azadlıq, həm də məsuliyyətdir. Azadlıq ona görə ki, şeir açıq süjet tələb etmir; məsuliyyətdir ona görə ki, hər vizual həll şeirin mənasına təsir göstərə bilər. Rejissorun əsas vəzifəsi şeiri vizuallaşdırmaq yox, onun üçün uyğun bir səhnə mühiti yaratmaqdır.

Minimalist yanaşmalar şeir tamaşalarında tez-tez üstünlük təşkil edir. Çünki artıq dekorasiya və hərəkət sözün önünə keçə bilər. Bəzən boş səhnə, bir stul və bir işıq şeirin təsirini daha da gücləndirir. Burada səhnə “danışmır”, dinləyir.

Musiqi, ritm və sükut

Şeir ritmdir. Ona görə də səhnə quruluşunda musiqi və səs mühüm rol oynayır. Lakin musiqi şeiri müşayiət etməməli, onunla yarışmamalıdır. Bəzən musiqinin olmaması — sükut — ən güclü dramaturji alətə çevrilir. Şeirin bitdiyi anda yaranan sükut tamaşaçının düşünməsinə imkan verir.

Canlı musiqi, xüsusən milli çalarlar daşıyan melodiyalar, şeir tamaşalarında kollektiv yaddaşı oyada bilər. Bu, açıq mesaj vermədən, sadəcə hiss vasitəsilə mədəni bağlılıq yaradır.

Müasir səhnədə şeir: Gənclər və yeni formalar

Bu gün gənc teatr mühitində şeirə maraq yenidən artmaqdadır. Performans, mono-tamaşa, poetik teatr kimi formalar şeiri müasir səhnəyə yaxınlaşdırır. Sosial problemlər, dil məsələləri, kimlik axtarışı kimi mövzular şeir vasitəsilə daha yumşaq, amma təsirli şəkildə təqdim olunur.

Şeir səhnədə təbliğat alətinə çevrilmədikdə, tamaşaçı onu daha səmimi qəbul edir. Burada söz birbaşa deyil, dolayı yolla təsir edir. Anlayanın anlayacağı, hiss edənin hiss edəcəyi bir dil formalaşır.

Söz yaşayırsa, səhnə də yaşayır

“Şeirdən səhnəyə” yol sadə bir adaptasiya prosesi deyil. Bu, sözün zaman və məkan dəyişərək yenidən doğulmasıdır. Şeir səhnəyə çıxanda öz mahiyyətini itirmir, əksinə, yeni bir nəfəs qazanır. Tamaşaçı isə bu prosesin şahidi deyil, iştirakçısına çevrilir.

Səhnə şeiri ucaltmır, şeir səhnəni bəzəmir. Onlar bir-birini tamamladıqda sənət yaranır. Və sənət, ən yaxşı halda, səssiz şəkildə insanın yaddaşında qalır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.12.2025)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Gələn ilin bu vədəsində Xalq artisti Ella Yaqubovanın 80 illiyi qeyd ediləcək. Bu gün aktrisa nikbin və gümrahdır, səhnə həyatına isə əlvida demək fikrində deyil, indi öz bilik və bacarıqlarını gənclərə aşılayır.

Ella Yaqubova 1946-cı il dekabrın 30-da Gəncə şəhərində anadan olub. İbtidai təhsilini Gəncə şəhərində, orta məktəbi isə Bakı şəhərində alıb, 44 saylı orta məktəbi bitirib. 1963-cü ildə Bakı Mədəni Maarif Texnikumuna daxil olub, 1966-cı ildə oranı bitirdikdən sonra Gəncə Dövlət Dram Teatrına göndərilib, həmin teatrda müxtəlif dram əsərlərində iştirak etib.

1968-ci ildə təyinatla Mingəçevir Dövlət Dram Teatrına göndərilib. 300-dən artıq obrazlar ifa edib.

Mingəçevir Dövlət Dram Teatrında ifa etdiyi rollar:

- Almaz "Almaz" (Cəfər Cabbarlı)

- Sara "Solğun çiçəklər"(Cəfər Cabbarlı)

- Gültəkin "Aydın" (Cəfər Cabbarlı)

- Tanya "Yaşar" (Cəfər Cabbarlı)

- Sona "Hacı Qara"(Mirzə Fətəli Axundov)

- Həcər xanım "Eşq və İntiqam"(Süleyman Sani Axundov)

- Fəxrundə "Bayramın birinci günü"(Nazim Hikmət)

- Sara bəyim "Vətən dərdi"(Nazim Hikmət)

- Ana "Ana" (Hüseyn Cavid)

- Nənə "Nənəmin kələyi" (Əli Əmirli)

- Ana "İki yetimin taleyi"(Əli Əmirli)

- Nurcahan "Nənənin Kələyi"(Əhməd Orucoğlu)

Bu əsərlərdə baş rolların və birinci dərəcəli obrazların ifaçısı olub. 40 ildən artıq Mingəçevir Dövlət Dram Teatrında fəaliyyət göstərən aktrisa hal-hazırda Mingəcevir Dövlət Dram Teatrında yaranan "Ümid" gənc aktyorlar studiyasında müəllim kimi fəaliyyət göstərərək Azərbaycan teatrı haqqında anlayış, səhnə danışığı, səhnə texnikası, səhnə hərəkəti və Azərbaycan teatrı haqqında tədris, maarif və mədəniyyət dərslərini keçir.

 Region televiziya kanalı olan "El" kanalında fəaliyyət göstərir.  Azərbaycan istehsalı olan "Xoca" filmində "Sultan" xanım obrazında və "Həyat varsa" teleserialında çəkilib. 1988-ci ildə "Əmək veteranı" medalı, 2009-cu ildə Əməkdar artist fəxri adı, 2013-cü ildə "Tərəqqi" medalı, 2004-cü ildə "Qızıl Dərviş" mükafatı laureatı olub.

 Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqında keçirilən bədii qiraət festivalının bir neçə dəfə iştirakçısı olub, ikinci dərəcəli diplom və digər mükafatlara layiq görülüb. 4 dəfə Prezident Mükafatına, 27 may 2018-ci ildə Azərbaycanın Xalq artisti fəxri adına, 8 may 2025-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.12.2025)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəli, söhbət 80 illik yubileyi münasibətilə ABŞ Konqresinin keçmiş spikeri Nensi Pelosidən təbrik məktubu almış musiqiçidən – Çingiz Sadıqovdan gedir. Bu gün onun anım günüdür.

Çingiz Sadıqov 1929-cu il aprelin 5-də Bakıda anadan olub. İlk təhsilini 1939–1946-cı illərdə Bakının Onillik musiqi məktəbinin istedadlı uşaqlar qrupunda alıb. 1939–1946-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının piano fakültəsində (X), 1951–1953-cü illərdə Moskva Dövlət Konservatoriyasının aspiranturasında təhsil alıb.

1953–1971-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti və konsertmeysteri, 1971–1981-ci illərdə 16 saylı Bakı musiqi məktəbinin direktoru, 1981–1990-cı illərdə "Azkonsert" yaradıcılıq birliyinin bədii rəhbəri, 1973–1976-cı illərdə Yəmən Demokratik Respublikasında İncəsənət İnstitutunun təşkilatçısı və müəllimi, 1983–1986-cı illərdə mədəniyyət və turizm nazirinin məsləhətçisi, 1991–1994-cü illərdə Bakı Musiqi Akademiyasının professoru kimi fəaliyyət göstərib.

Məşhur Azərbaycan muğənniləri Rəşid Behbudov, Bülbül, Mobil Əhmədov, Mirzə Babayev, Müslüm Maqomayev, Lütfiyar İmanov, Fidan və Xuraman Qasımovalarla işləyib, onları royalda müşayiət edib.

1994-cü ildən ABŞ-də San-Fransisko şəhərində yaşayırdı. Amerikanın 40-a yaxın şəhərində konsertləri təşkil olunub.

Çingiz Sadıqov 30 dekabr 2017-ci ildə Amerikada vəfat edib

Filmoqrafiya

- Onu bağışlamaq olarmı? (film, 1959)

- Gülağa Məmmədov (film, 2002)

- Çingiz Sadıqov (film, 2006)

- Memar (film, 2006)

- Maqomayev (teleserial, 2020)

Mükafatları

- "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 9 iyun 1959

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 10 iyun 1959

- "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 30 dekabr 1987

- "Şöhrət" ordeni — 28 oktyabr 2009

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.12.2025)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Əfsanəvi “Qaya” qrupunun əsas solisti, məşhur tenor, dinləyicilərin sevimlisi…

Söhbət əlbəttə ki, bu gün anadan olmasının 88-ci ildönümünü qeyd etdiyimiz Qərbi Azərbaycan kökənli müğənni Rauf Babayevdən gedir…

Rauf Babayev 1937-ci il dekabr ayının 30-da Gümrüdə (Leninakanda) anadan olub. Bakı şəhərində orta məktəbi bitirdikdən sonra o, 1953–1957-ci illərdə Asəf Zeynallı adına Musiqi Məktəbində oxuyub, 1957–1962-ci illərdə Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının zərb alətləri sinfində ali musiqi təhsili alıb.

1957-ci ildən Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında musiqiçi kimi əmək fəaliyyətinə başlayan Rauf Babayev 1960–1962-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Estrada-Simfonik Orkestrində solist-vokalçı, 1962–1964-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının, 1965-ci ildə isə Dağıstan Dövlət Filarmoniyasının solisti kimi çalışıb.

O, 1965-ci ildən yaradıcılıq taleyini "Qaya" estrada ansamblı ilə başlayıb, 1968-ci ilədək Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının "Qaya" estrada ansamblının vokalçısı, 1968–1972-ci illərdə Azərbaycan Radio və Televiziya Komitəsində "Qaya" kvartetinin, 1972–1987-ci illərdə "Qaya" dövlət ansamblının, 1987–2001-ci illərdə isə Bakı Şəhər Mədəniyyət İdarəsi nəzdində "Qaya" dövlət estrada-simfonik orkestrinin solist-vokalçısı olub.

2001-ci ildən "Qaya" dövlət orkestrinin, 2003-cü ildən "Qaya" dövlət ansamblının "Bəri bax" vokal qrupunun direktoru və bədii rəhbəri, 2007-ci ildən isə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin Dövlət "Qaya" Ansamblının bədii rəhbəri işləyib.

Rauf Babayev ötən əsrin 60–80-ci illərində Azərbaycan estradasının ən məşhur qruplarından hesab olunan "Qaya" vokal-instrumental ansamblının yaradıcılarındandır. Sənətkar bir sıra caz festivallarında müvəffəqiyyətlə çıxış edib

Beynəlxalq estrada və caz musiqisi müsabiqələrinin laureatı adını qazanıb. Respublikamızın hüdudlarından uzaqlarda çoxsaylı qastrol səfərləri zamanı böyük səhnələrdəki çıxışları ilə o, ölkəmizin müasir musiqi mədəniyyətini uğurla təmsil edib.

Mükafatları

- "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 11 yanvar 1978

- "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 16 sentyabr 2006

- "Şöhrət" ordeni — 28 dekabr 2017

Rauf Babayev 27 mart 2020-ci ildə 82 yaşında vəfat edib İkinci fəxri xiyabanda dəfn olunub.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.12.2025)

İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Əslində, məmurlar barədə cəmiyyət çox az bilgili olur. Onların yaşı, harada doğulması, hansı ali məktəbi bitirməsi əksərən sirr olaraq qalır. Niyə onlar barədə bilgili olmayaq ki? Məsələn, niyə xəbərimiz olmasın ki, bu gün bizim elm və təhsil nazirinin doğum günüdür?

Emin Əmrullayev 1982-ci il dekabrın 30-da Bakı şəhərində anadan olub. 1999–2003-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının İnzibati idarəetmə fakültəsində təhsil alaraq təhsil müəssisəni fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 2003–2004-cü illərdə Mərkəzi Avropa Universitetində (Budapeşt) siyasi elmlər üzrə magistr pilləsində təhsilini davam etdirib.

2010–2012-ci illərdə "2007–2015-ci illərdə Azərbaycan gənclərinin xarici ölkələrdə təhsili üzrə Dövlət Proqramı" və "Fulbright" proqramının birgə dəstəyi ilə Kolumbiya Universitetində ictimai (inzibati) idarəetmə ixtisası üzrə magistr pilləsində təhsil alıb. Emin Əmrullayev 2005–2009-cu illərdə Qafqaz Universitetinin Beynəlxalq münasibətlər fakültəsində müəllim kimi çalışıb.

 2009–2010-cu illərdə "Kaspi Education" MMC-də Beynəlxalq əlaqələr şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyib. 2011-ci ildə Cenevrə şəhərində BMT-nin Avropa üzrə İqtisadi Komissiyasında (UNECE) təcrübə keçib. 2012-ci ildə Azərbaycan Diplomatik Akademiyasında (indiki ADA Universiteti) Enerji və Ətraf Mühit Mərkəzinin icraçı direktoru vəzifəsində çalışıb. 2013-cü ildə isə "Kaspi Education" MMC-də Təhsilin keyfiyyətinə nəzarət üzrə direktor müavini vəzifəsində çalışıb.

2013-cü ilin iyun ayından etibarən Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyində baş məsləhətçi vəzifəsində işə başlayıb, 2013–2014-cü illərdə sektor müdiri, 2014–2015-ci illərdə şöbə müdirinin müavini, 2015–2020-ci illərdə isə şöbə müdiri vəzifələrində işləyib. 2020-ci ilin yanvar ayından iyul ayına qədər Azərbaycan Respublikası Təhsil İnstitutunun direktoru olub.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 27 iyul 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə Emin Əmrullayev Azərbaycan Respublikasının təhsil naziri təyin edilib. 28 iyul 2022-ci ildən — Təhsil Nazirliyinin Elm və Təhsil Nazirliyi adlandırılmasından bu günədək Azərbaycan Respublikasının elm və təhsil naziri kimi əmək fəaliyyətini davam etdirir.

14 dekabr 2021-ci ildə Azərbaycan Basketbol Federasiyasının prezidenti seçilib. 30 noyabr 2022-ci ildən Neftçi PFK Müşahidə Şurasının üzvüdür.

Basketbolda və futbolda elə də uğurumuz yoxdur, təki təhsildə olsun!

Doğum gününüz mübarək, cənab nazir!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.12.2025)

Aynur İsmayılova, “Ədəbiyyat və incəsənət”

İllərin qovuşuğu təkcə təqvim yox, eyni zamanda insanın içində baş verən bir keçiddir. Bu ifadə nə səhifələrə sığacaq qədər qısa, nə də bir cümləyə həbs olunacaq qədər sadədir. O, illərlə yığılan susqunluqların, yarım qalan arzuların, heç zaman unudulmayan yaraların, bəlkə də ən son xoşbəxt olduğu anların görüş nöqtəsidir.

İllərin qovuşuğu bəzən bitməsini istədiyimiz, bəzən isə əksini arzuladığımız zamanların birikimidir.Çünki insan dəyişir, zaman yox. Zaman keçdikcə rəqəmlər bir-birini əvəz edir. İnsan isə bu dəyişən rəqəmlərin içində arafda qalır — köhnə ilə yeninin arasında. Heç vaxt bir tərəfə aid ola bilmir. Çünki keçmiş gələcəkdən xəbər verir, gələcək isə hələ yaşanmamış duyğuların səssizliyində dayanır.

İllərin qovuşuğu mənim üçün nədir deyə soruşsaz, həyat təcrübəsidir deyərəm. Hər il ötən ilə nisbətən daha çox gördüm, öyrəndim, kəşf etdim. Yarım qalan şeylərə, gerçəkləşməyən arzulara üzülməməyi öyrəndim. Özümü daha çox sevməyi, daha az üzülməyi öyrəndim. Az ilə xoşbəxt olmağı, yetinməyi öyrəndim. Bu dünyada insan üçün həyatda ən önəmli olan şeyləri illərin dəyişməsi ilə daha yaxşı anladım.

Və illərin qovuşuğu mənə görə zamanın bizə verdiyi ən uzun sınaqdır. Artıq yeni ilin astanasındayıq. Dönüb ötən ilə baxanda nə çox şeyin fərqinə vardım. Dəyişən, dəyişməyən bir çox hadisələrin mərkəzində özümün dayandığını gördüm. Və hər iki halda mən dəyişdim, bir az daha böyüdüm.

Önəmli olan da budur deyə düşünürəm: öyrənməyi, mübarizə aparmağı, yaşamağı bacarmaq. Qoy 2026 bizi qorxmadan dəyişən bir il olsun.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.12.2025)

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi. “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

Calud kəndi Oğuz rayonunun mərkəzindən 6 km qərbdə, Oğuz–Şəki şose yolunun sağında, Baş Qafqazın ətəyindədir. Bu adda  kəndin Azərbaycanda ancaq Oğuz rayonunda mövcud olduğunu görürük. Rayonunun ən qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Qafqaz Albaniyası dövlətinin (E.ə. IV əsr – E. VII əsri) ən gur yaşayış məskənlərindən biri olmuşdur.

Burada hazırda qədim və orta əsrlərə aid arxeololi və memarlıq abidələrindən Alban kilsəsinin, Alban pirinin, qədim yaşayış yerinin, Alban nekropolunun qalıqları durur ki, bunlar da Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xüsusi qərarı ilə ölkə və yerli əhəmiyyətli abidələr siyahısına daxil edilmişdir.

Kəndin ən azından Albaniyada xristianlığın qəbul edildiyi dövrdən var olduğunu deyə bilərik. Buradakı kilsə çox uzun illər (rus işğalınadək) Alban xristianlarının əsas dini mərkəzlərindən biri olub.

Çar Rusiyasının Qafqaz komandanı A.Yermolovun göstərişi ilə general-mayor Haqverdiyev tərəfindən tərtib olunmuş (rusca) “Şəki vilayətinin təsviri (1819-cu il)” adlı sənəddə Caludun Nuxa qəzasının Nuxa mahalına aid edildiyi məlum olur. Burada yaşayanların çoxu tatar (türk) olduğuna görə kənd tatar (türk) kəndi kimi təqdim olunur.   Kameral təsvirlərə görə, 1824-cü ildə Şəki mahalına aid olan bu kənddə 232 həyətdə əksəriyyəti türklər olan 1048 nəfər (524 nəfər kişi, 506 nəfər qadın olmaqla) nəfər yaşamışdır. Lakin tarixi faktlar göstərir ki, burada türklərlə yanaşı vaxtı ilə udilər (udlar) də yaşayıb. 1815-ci ildə nuxalı İ.Muradxanov və Q.Tarasanov tərəfindən Bütün Rusiya ermənilərinin arxiyepiskopuna gəndərilmiş məktubda udilərin (udların) Vartaşen və Niclə yanaşı, Caludda da bir məhəllədə kompakt şəkildə yaşadıqları qeyd olunmuşdur. Tarix elmləri doktoru M.Paşayevanın “XIX əsrdə udilərin etnokonfessional vəziyyəti” adlı məqaləsində də Caludda udi (ud) etnoniminin izlərinin göründüyü göstərilmişdir.

Ermənilərin isə bu kəndə zorla yerləşdirilməsi XIX əsrin 20-ci illərinin sonundan başlayıb. Bəzilərinin düşündüyü kimi, kəndin adı heç də ermənicə deyil. Bu adamlar başa düşmürlər ki, haylar bura gətirilməmişdən əsrlərlə əvvəl bu kəndin özü də vardı, adı da vardı.

Mənbələrdə Calud toponiminin formalaşması əsasən iki cür təqdim olunur.   Hər iki halda söz “cal” və “ud” hissələrindən (Cal+ud=Calud) ibarət hesab edilir. Oykonimin izahı tərkibindəki “çal”ın “çul” adlı tayfa adından və “ud” cəmlik bildirən şəkilçidən yaranıb “ucada duranlar, ulular” kimi təqdim olunur. Və yaxud “sucaq yer”, “otlu bataqlıq”, “çay qollarının birləşdiyi yer” olduğu və coğrafi obyektin landşaftı haqqında məlumat verdiyi qeyd edilir.   

Bizim isə Calud toponiminin formalaşması barədə fərqli fikrimiz var. Biz də Calud oykoniminin iki hissədən formalaşdığını deyirik: cal +ud=Calud. Amma sözün tərkibindəki hissəciklərin tamamilə fərqli mənada olduğunu fikirləşirik. Həmin hissəcikləri ayrı-ayrı izah etməyə çalışaq.

İcazənizlə, toponimin ikinci hissəsindən (“ud”dan) başlayaq. “Ud” nədir?

Tarixçilər hələ Miladdan əvvəlki dövrlərdə Albaniya ərazisində türk etnoslarla bərabər  ud adlı etnosun olduğunu da söyləyirlər. Herodot, Arrian, Plini müxtəlif tayfaların, o cümlədən udi və uti tayfalarının adlarını çəkirlər. Ptolemey isə ud tayfasının da adını onların siyahisina əlavə edir. 

Alimlərin bir qismi uti, udi və ud tayfalarının eyni tayfalar olduqlarını bildirirlər. Məsələn, S.T.Yeremyan, K.V.Trever, F.M.Məmmədova, V.L.Qukasyan udi və uti tayfalarının eyni etnosu bildirməklə qafqazdilli olduqlarını qeyd edirlər. A.A.Bakıxanov isə VIII-IX əsr ərəb tarixçilərinə istinadən yazır ki, utilərin ilk adı Ud olmuşdur. 

Tədqiqatçıların bir qismi isə “ud”ların fərqli tayfa olduqları qənaətindədirlər. Z.Bünyadov və Y.Yusifovun fikrincə, antik müəlliflərin məlumatlarına uyğun udi və ud tayfaları  Albaniyanın  şimal-şərqində Xəzər dənizi sahilində yaşayırdılar. Utilər isə həm Atropatenanın, həm də Albaniyanın ərazisində yaşayıblar.  (V.Ömərov:“Azərbaycanda Albaniya dövləti: əhalisi və adı” məqaləsi, “Səs” qəzeti, 29 avqust 2012-ci il)

V.Qasanovi də özünün “Azərbaycanda m.ö.4.yüzyıl ilə m.s.3.yüzyıl arasında alban gömü adetleri” (Ankara-2018, səh:8-10) adlı əsərində Albaniyada vaxtı ilə “ud” adlı etnosun da olduğunu təsdiq edir.

Bir haşiyə. Biz ancaq türk mənşəli etnosları Albaniyanın ilk sakinləri hesab edirik. Udi, uti və ud tayfaları sonralar bura (hunların təzyiqi ilə Xəzərin şərqindən) gələrək 26 tayfa ittifaqına daxil olan etnoslardan olublar. (Əlbəttə, digər tayfaların üzvləri kimi onların da ölkənin müdafiəsində, iqtisadiyyat və mədəniyyətinin inkişafında iştirakları olub.) Lakin Qafqaz Albaniyasının şəriksiz varisləri sayılmaları ədalətsizlikdir. Albaniyanın həqiqi varisləri türklərdir. Bunu həmin dövlətin süquta uğradığı dövrdən formalaşmağa başlayan “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanı da sübut edir. Dastanda ölkənin baş sərkərdəsi Qazan xanın “alpanlar başı” adlanması, ərazidə dastan qəhrəmanlarının adları ilə bağlı movcud olan çoxsaylı toponimlər, ancaq türklərə xas olan kurqanlar, daş və qutu qəbirlər, hələ də xalq arasında “uğuz qəbirləri” adlanan nəhəng məzarlar, dillərdə indi də dolaşan əfsanə və rəvayətlər və ia. buna ən yaxşı nümunədir.   

Bir şey də var, son üç əsrdən çoxdur ki, Albaniyanın əhalisi ancaq  qafqazdilli udinlər kimi qələmə verilmişdir. Lakin udi adının müasir udilərə məhz XVII əsrdə şamil edildiyi qeydə alınmışdır. Eyni zamanda, həmin əsrdə Krasnoyarsk vilayətində türk mənşəli udi adı daşıyan etnik qrupun yaşadığı göstərilir. Deməli, udu adı  həm    Qafqaz-iberdilli, həm də türkdilli etnoslara şamil edilirdi. (V.Ömərov:“Azərbaycanda Albaniya dövləti: əhalisi və adı” məqaləsi, “Səs” qəzeti, 29 avqust 2012-ci il).

İndi ud etnosunun adı coğrafi nomenlərdə, xüsusən də  yaşadıqları ərazilərdəki yer adlarında (toponimlərdə) öz əksini tapmaqdadır. Faktlar göstərir ki, türk ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanda “ud” komponenti ilə yaranan toponimlər və s. adlar çox olubdur. Məsələn, hələ çox qədimdə uyğurlarda “ud” ilə yaranan oronim (Udarğan), kosmonim (bürc) (Ud-öküz), şəxs adı (Zaryud) və s. olmuşdur. Utilər (udlar) qədimdə Albaniyada saldıqları bir şəhəri Ud və Od adlandırıblar. Yaqut Həməvi yazırdı ki, Salman ibn-Rabiə əl Baxili Aran vilayətindəki Ud şəhərini tutdu. Deməli, Ud şəhəri Qəbələ yaxınlığında III əsrdən ərəb işğalına qədər mövcud olmuşdur. (İ.Cəfərsoy: “İber və Hay folkloruna türk mifik təfəkkürünün izləri”, Bakı-2014). Əminik ki Ud adlı etnosun adını yaşadan oykonimlərdən biri də haqqında söhbət etdiyimiz Calud kəndinin adıdır.

Azərbaycan Respublikasi Milli Məclisinin Toponimiya Komissiyasının üzvü olmuş, şair-publisist M.Urudun “Zəngəzur toponimləri” əsərində (Bakı-2013) oxuyuruq ki, uti, ud, sod, mar, qarqar, leq, qel, uz ve s. tayfaların yerli saklarla, kimmerlərlə  qaynayib qarışmasından e.e. IV əsrde Alban dóvləti yarandi...Kəndlərin adında "ud" topoformantının olmasi, çox güman ki, hələ eranın əvvələrində  bu yerlərdə məskunlamış ud tayfalarının adları ilə baglıdir”. Mərhum akademik Z.Bünyadov deyirdi ki, Zəngəzurun qədim tarixinin açarını  Agud-Vagud-Urud üçbucagında axtarmaq lazımdir” (səh:15-16, 41). Gördüyünüz kimi, burada ud tayfası ayrıca qeyd olunub. 

Qaldı “ud” sözünün mənasına, Uti (ud) dilinin tədqiqatçıları yazırlar ki, utilər (udlar) özləri də özlərini Od və Ud adlandırırlar. Digər tədqiqatçılar da “ud” sözünün “od” anlamı daşıdığını söyləyirlər. O.Süleymenov "Az-Ya" əsərində şumer və türk dillərində "ud" sözünün müqayisəsini vermişdir. Müqayisədən məlum olur ki, “ud” hər üç (ud, türk və şumer) dildə də od, atəş deməkdir. Maraq üçün deyək ki, udilər (udlar) həm iber-Qafqaz, həm də türkdilli qruplara bölünürlər (“Azərbaycanda m.ö.4.yüzyıl ilə m.s.3.yüzyıl arasında alban gömü adetleri” (Ankara-2018, səh:10). Qədim monqol və türk dillərində müqəddəs sayılan qarağac, söyüd ağaclarının da adı, od-alov bildirən “ut” sözünün cingiltili variasiyası olan “ud” sözü ilə ifadə olunurmuş. (A.Hacılı: “Mifopoetik təfəkkür fəlsəfəsi”, Bakı 2002). Yəqin bizdə də bəzi yaşlı insanların və udlar (udulər) kimi Qafqaz dilləri ailəsinin ləzgi yarımqrupuna  aid olanların “od yandır” ifadəsini “ud yandır” kimi dediklərini eşitmisiniz. (Maraq üçün deyək ki ud musiqi alətinin adı da od sözündən yaranıb).

Deməli, Calud sözünün ikinci hissəsi olan “ud” odlu, alovlu, qızğın, mübariz, döyüşkən mənasında anlaşılmalıdır.

Qayıdaq toponimin birinci – “cal” hissəsinə. Bəziləri “cal” sözünün Zaqataladakı Car və Ağdaşdakı Cardam kəndlərinin adı, ləzgi dilindəki “car” (söz) kəlməsi və yuxarıda yazdığımız kimi coğrafi obyektin landşaftı ilə əlaqələndirirlər.

Bizcə isə, sözün birinci hissəsi (“cal”) “Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti”ində (I cild, səh:392) “cərəyan etmək, axmaq, tökülmək” mənasında olduğu göstərilən “car” sözünün təhrif olunmuş şəklidir. İkinci sözün (“ud”un) birləşməsi ilə fonetik hadisə baş vermiş, uyuşma olmuş, “car” sözü “cal” şəklində (evfemizm məsələsi) işlənməyə başlamışdır. “Cərəyan etmək, axmaq, tökülmək” mənaları verilən “car” sözünə tərəddüdsüz “tikmək, inşa etmək, qurmaq və yaratmaq” mənalarını da vermək mümkündür. Biz həm də türkdilli qrupa bölünən udların türk sözü olan “car”ı (“cal”ı)   seçmələrini təsadüf saymırıq. Calud sözündəki “cal”ın “timək, qurmaq, inşa etmək” mənasında olduğunu bildiririk.

Beləliklə, Calud toponiminin mənasını “odlu, alovlu, qızğın, mübariz, döyüşkən udlar tərəfindən yaradılmış, tikilmiş, qurulmuş yaşayış məntəqəsi” və bu məntəqənin (kəndin) adı kimi anlamağı təklif edirik.

“Vətənşüvanlıq” salmaq fikrində olanlara isə deyirik ki, Vətənin tarixini düz yazmağa çalışmaq da elə vətənpərvərlikdir. Bir də, necə olur, Udlar III əsrdə Qəbələ yaxınlığında ərəb işğalına qədər mövcud olmuş Ud (Od) adlı şəhər sala bilirlər (İ.Cəfərsoy), oradan 40-50 km. qərbdə kiçik bir kənd sala bilmirlər?! Türklərlə birlikdə onların bu ərazilərdə çox qədimdən yaşadıqlarını da az qala bütün dünya bilir.  

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.12.2025)