Nigar Xanəliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi layihələr şöbəsi

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı ilə birgə layihəsində mövzumuz yenə Türk xalqlarıdır. Bu dəfə Türklərlə bağlı əfsanələr barədə danışacağıq.

Türk xalqlarının tarixi yalnız salnamələrdə və daş kitabələrdə deyil, nəsildən-nəslə ötürülən əfsanələrdə də yaşayır. Bu əfsanələr xalqın dünyagörüşünü, dövlətçilik düşüncəsini, azadlıq anlayışını və mənəvi dəyərlərini əks etdirən canlı yaddaşdır. Onlar bəzən tarixi hadisələrdən ilham alır, bəzən isə rəmzi məna daşıyır. Məhz buna görə türk əfsanələri tarixlə mifologiyanın qovuşduğu unikal irs hesab olunur.

Türk mifologiyasının ən məşhur rəvayətlərindən biri Boz Qurd əfsanəsidir. Rəvayətə görə, ağır məğlubiyyətdən sonra sağ qalan yeganə türk uşağını boz qurd qoruyub böyüdür və onun nəslindən yeni türk boyları yaranır. Bu səbəbdən boz qurd qədim türklər üçün yalnız bir heyvan deyil, yolgöstərən, qoruyucu və yenidən dirçəlişin rəmzi sayılırdı.

Digər mühüm rəvayət Ərgənəkon dastanıdır. Düşmənlər tərəfindən mühasirəyə alınan türklər uzun illər dağlarla əhatələnmiş vadidə yaşayırlar. Nəhayət, dəmir dağı əridərək özlərinə yol açır və yenidən azadlığa qovuşurlar. Bu əfsanə türk düşüncəsində çətinliklər qarşısında əzmkarlığın, birlik ruhunun və yenidən doğuluşun simvolu kimi qəbul edilir.

Oğuz Kağan dastanı türk xalqlarının ən qədim qəhrəmanlıq nümunələrindən biridir. Dastanda Oğuz Kağanın müxtəlif tayfaları bir bayraq altında toplaması, ədalətli idarəçilik qurması və geniş səfərlərə çıxması təsvir edilir. Tarixçilər bu dastanı tam tarixi mənbə hesab etməsələr də, onun qədim türk dövlətçilik düşüncəsini, hərbi ənənələrini və dünyagörüşünü əks etdirdiyini vurğulayırlar.

Türk mifologiyasında Göy Tanrı inancı mühüm yer tutur. Qədim türklər göyü kainatın ən ali qüvvəsi hesab edir, xaqanın hakimiyyətinin də ilahi iradədən qaynaqlandığına inanırdılar. Bununla yanaşı, müqəddəs ağac, dağ, su və od haqqında inamlar da onların təbiətə bağlı həyat tərzinin ayrılmaz hissəsi idi.

Bu əfsanələr bu gün də türk xalqlarının folklorunda, dastanlarında, musiqisində və incəsənətində yaşayır. Onlar yalnız keçmişdən qalan rəvayətlər deyil, həm də türk kimliyinin, milli yaddaşının və mədəni irsinin qorunub saxlanılmasına xidmət edən mənəvi xəzinədir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.07.2026)

Könül Əliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Mən qabaqlar Mirzə Fətəli Axundovu sevməzdim. Çünki onun “Mən bütün dinləri puç və əöfsanə hesab edirəm” kəlmələri xoşuma gəlmirdi. İnanclı bir ailədə böyüdüyümdən, küfr danışanları əsla bəyənmirdim. Amma sonradan başa düşdüm ki, kommunist ideologiyası ateizm təbliğatında dahi mütəfəkkirimizin fikirlərini konteksdən çıxarıbdır.

Çox möhtəşəm səslənir bu ad: Mirzə Fətəli Axundov!

Azərbaycan teatrının banilərindən biri, mütəfəkkir, filosof və dramaturqdur o. 1812-ci ilin 12 iyulunda Nuxa şəhərində (indiki Şəki) anadan olub, 1878-ci ilin 9 martında Tiflisdə vəfat edib. Dünən bazar güne olması səbəbindən, haqqında yazdığım təqvim yazısını bu gün oxucularıma ünvanlayıram.

"Həyatı"

 O, əvvəlcə mədrəsədə oxuyub, daha sonra Tiflisdə dünyəvi məktəbdə təhsilini davam etdirib. Burada rus dili və Avropa mədəniyyəti ilə yaxından tanış olan Axundov öz dünyagörüşünü formalaşdırmağa başlayıb.

Tiflis şəhərində tərcüməçi və dövlət qulluqçusu kimi çalışan Mirzə Fətəli, dövrünün bir çox tanınmış ziyalıları ilə əlaqə saxlayıb. O, Şərq və Qərb mədəniyyətlərini müqayisə edib, Avropa maarifçiliyinin prinsiplərini müsəlman Şərqinə tətbiq etməyə çalışıb.

"Ədəbi Yaradıcılığı"

 Azərbaycan ədəbiyyatında ilk realist və maarifçi yazıçı kimi tanınıb. O, 1850–1855-ci illər arasında altı komediya yazaraq Azərbaycan dramaturgiyasının əsasını qoyub. Bu əsərlərdə əsasən cəhalət, riyakarlıq, məmur özbaşınalığı, dini fanatizm kimi mənfi hallar tənqid olunub. Onun komediyaları həm dil baxımından sadə, həm də məzmunca zəngin olub.

Əsas komediyaları:

1. “Molla İbrahimkərim kimyagər”

2."Sərgüzəşti-vəziri-xani-Lənkəran”

3. “Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah”

4. "Hekayəti-xırs quldurbasan”

5. “Lal və sərsər”

6. “Hacı Qara”

Bu əsərlərdə o, xalqı maariflənməyə çağırır, avamlıq və xurafatla mübarizə aparıb.

"Fəlsəfi və ictimai görüşləri"

Axundov dini fanatizmi və mövhumatı sərt şəkildə tənqid edir, cəmiyyətin tərəqqisi üçün elmin, təhsilin və düşüncə azadlığının vacib olduğunu vurğulayıb. O, islam dünyasında islahatlar, dünyəvilik və maarifçilik ideyalarının yayılması üçün çalışıb.

Axundov həmçinin latın qrafikalı yeni əlifbanın qəbulunu təklif edib, ərəb əlifbasının Şərq xalqlarının elmi və mədəni inkişafına mane olduğunu bildirib. Bu sahədə yazdığı layihələr Qafqaz və Osmanlı ziyalıları arasında geniş müzakirələrə səbəb olub.

"Əsərlərinin əhəmiyyəti"

Mirzə Fətəli Axundovun əsərləri Azərbaycan realist nəsrinin və milli teatr sənətinin bünövrəsini təşkil edib. Onun komediyaları bir çox dillərə tərcümə olunub və müxtəlif səhnələrdə tamaşaya qoyulub. Bu əsərlər təkcə Azərbaycan deyil, ümumilikdə türk və müsəlman dünyasında yeni ədəbi üslubun yaranmasına səbəb olub.

Mirzə Fətəli Axundov maarifçiliyin, azad düşüncənin və tənqidi realizmin rəmzi olaraq Azərbaycan və Şərq ədəbiyyatında əbədi iz qoyub. O, həm müasirləri, həm də sonrakı nəsillər tərəfindən fəlsəfi baxışlarına, elmi yanaşmasına və ədəbi mirasına görə yüksək qiymətləndirilib.

Əsərləri və ideyaları bu gün də aktuallığını qoruyur və maarifçilik ənənəsinin əsas sütunlarından biri kimi qəbul edilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.07.2026)

Elman Eldaroğlu,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalıpnın Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Deyir ki: - “Yaşca gənc olmasam da, ədəbiyyatda özümü gənc sayıram: yaradıcılıqda təzəyəm. Planlar, perspektivlər də öz yerində. O ki qaldı, bugünkü mövqeyimə. Məncə burda iki incə məqam var: bir var, yazıçının əsərləri ədəbiyyatda özünə yer eləyir, mövqe tutur, – əsas olan budur və bu baxımdan bəxtim deyəsən bir az gətirib: hekayələrim özümdən fərasətli çıxıb, bir də var yazıçının özünün ədəbiyyatda bir fiqur kimi yeri. Bu, daha mürəkkəb məsələdi və burada təkcə mətnyaratma prosesi ilə iş bitmir. Gərək ədəbiyyatın əhatə etdiyi bütün o müstəvidə-hətta müstəvilərdə- cərəyan edən, daima qaynamaqda olan proseslərdə iştirak edəsən, “qazanın içində qaynayasan”. Bu yerdə mövqeyimdən razı olmaya bilərəm. Bunun da, necə deyərlər, obyektiv və subyektiv səbəbləri var. Birincisi odur ki, məşğul olduğum sahə-fəaliyyət sahəm ədəbiyyatla daban-dabana zidd sahədi; nəinki ortaq sərhədi, heç ortaq nöqtəsi də yoxdu. İkincisi ədəbiyyat Olimpizim “allahları”, “yarımallahları” öz mövqelərindən elə bərk yapışıblar ki, “Qar tanrısı” da gəlsə xeyri yoxdu. Adamı nəinki Olimpin özünə, heç ətəklərinə də buraxmazlar…”

Yazıçınin məişətdə hansı işlə məşğul olması önəmli deyil. O qədər ədəbiyyatla daban-dabana zid işlərdə çalışan yazıçılar olub ki. Önəmli olanı odur ki, istedadlısan. İstedad isə qum kimidir, onu nə qədər ovcunda gizlətsən də yol tapıb axacaq. Bunun qarşısını heç “Qar tanrısı” da ala bilməz…

Haqqında söhbət açdığım Rəfiyev Mübariz 1967-ci il iyulun 13-də Beyləqan rayonunda Hümbət kişinin ailəsində dünyaya gəlib. Təxəllüsü “Örən”dir. 1974–1982-ci illərdə həmin rayonda Qəhrəmanlı kənd məktəbində, 1982–1984-cü illərdə Cəbrayıl rayonunun Horovlu kənd məktəbində tam orta təhsilə yiyələnib. 1986–1988-ci illərdə müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. 1984–1991-ci illərdə indiki Memarlıq və İnşaat Universitetində, 2013–2015-ci illərdə isə Bakı Slavyan Universitetinin Yaradıcılıq fakültəsində ali təhsil alıb...

Uşaqlıq illəri ağır keçib. Əzizlərini itirə-itirə böyüyüb. Zəmanənin ağırlığını, yaşamağın nə qədər çətin olduğunu yaşaya-yaşaya dərk edib. Təfəkkürü qat-qat dərinləşdikcə, qarış-qarış yüksələ bilib. 

Şirin suda kürü qoyan dəniz balıqlarına bənzəyir. Nə vaxtsa həmin kürülərin balığa çevrilib, dənizə qovuşacağı ümidi, onu heç vaxt tərk etmir. Axı yaxşı bilir ki, dəniz üçün doğulanlar çaylarda yaşaya bilməz…

Deyib gülməyi xoşlayır. Yumor hissi yüksək səviyyədədir. Dostluq etməyi bacarır. Ehtiyacı olan hər kəsə əl uzatmağa çalışır. Çətinliyi olanda cəmiyyətdən uzaqlaşmağı üstün tutur. Tək qalanda sanki özünü tapır. Ünsiyyətdə tərbiyəli və nəzakətlidir. Zəngin fantaziyası, düşüncə tərzi ilhamına xüsusi təkan verir. Yaradıcılığına söz ola bilməz. Ərsəyə gətirdiyi əsərlər ciddi ədəbiyyat nümunələridir. Azərbaycanın ən yaxşı yazarlarından biri sayılır. İnanıram ki, əlahəzrət Zaman nə vaxtsa onun da layiq olduğu dəyəri verəcək. Bunu görəndə təəccüblənməsin…

Mütaliəsi çox güclüdür. Hadisələri müşahidə etmək qabiliyyəti isə yüksək səviyyədədir. Satqınlığı, böhtanı bağışlaya bilmir. Dostluqda sədaqət, onun üçün ən önəmli anlamdır…

Bəli, Mübariz Örən gözəl insan olduğu kimi çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatına gözəllik gətirən yazıçılardan da biridir. Təxəllüsünün mənası- “əkilməmiş sahə” deməkdir. Yəni xam torpaq. Necə deyərlər, qoy bu sahədə “SÖZ” əkib, ortaya qoyduğu məhsul ona “Nobel” qazandırsın!..

Bu gün - iyulun 13-ü Mübariz Örənin 59 yaşı tamam olur və o, 60-a doğru start götürür. Bu münasibətlə onu təbrik edir, möhkəm can sağlığı, yaradıcılıq uğurları arzulayırıq.

Çox yaşasın!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.07.2026)

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı ilə “Ulduz” jurnalının Biri ikisində layihəsində bu gün sizlərə Təranə Vahidin Ramiz Həsənoğlu yaradıcılığı barədə qeydləri təqdim edilir.

Layihə ən gözəl ədəbi nümunələrin təbliğinə hesablanıb.

Təranə VAHİD

“GÜNAHSIZ ABDULLA”, 62 DƏQİQƏLİK ŞEDEVR VƏ 42 İL

“Bu tamaşa bir teleağı idi bütün dünyanın günahsız bəndələrindən ötrü...”

                                                                                      Aydın Talıbzadə

...1984-cü il...  Mart ayının sonuncu səhəri...  Ucqar dağ kəndində çiskinli  havadır. Adamların ovqatı  onsuz da dünəndən korlanıb, “Günhasız Abdulla”ya baxandan...

Uzaq Borçalı mahalının Sarvan qəzasında iynənin ucu boyda  günahı olmayan Abdullaya  haqsızlıq olunub.  Adam gözgörəti şərə düşüb.  Bütün KƏND Abdullanın müsibətindən danışır...

İllər sonra bu tamaşaya təkrar-təkrar baxıb məğzini anladıqca, bu təkrarsız teletamaşanın uğurunun səbəbini, köklərini aradıqca tanınmış   teatrşünas  Aydın Talıbzadənin “Ustad və ayna” kitabından ““Günhasız Abdulla”nın qapalı orbiti”nə boylanıram. Mənə elə gəlir ki, heç kim bu tamaşanı Aydın Talıbzadə qədər uğurlu təhlil etməyib, qaranlıqdakı gizlinlərin üstünə belə gur işıq salmayıb,  günah və günahsızlığı sənətşünaslıq süzgəcindən belə məharətlə keçirməyib. Nəhayətdə, bu tamaşanın tərifini verib: “Azərbaycan teleteatrı üçün 62 dəqiqəlik ŞEDEVR”.

Şedevr hələm-hələm yaranmır, bu sənət əsərinin təməlini gürcü yazıçısı   Mixail Cavaxaşvili qoyub.   Unikal rejissor  Ramiz Həsənoğlu bu əsəri oxuyandan sonra istedadlı insanları ətrafına toplayaraq  kefi istəyən bir teletamaşa hazırlayıb. Nəticədə bu tamaşa  42 ildir insanları gizlində və aşkarda göz yaşına boğur...

İllər sonra şair, tərcüməçi, dramaturq Dilsuz Mustafayev “Günahsız Abdulla”nı belə xatırlayır:

“Bu əsərin müəllifi gürcü ədəbiyyatının  klassiki  Mixail  Cavaxaşvilidir.  Cavaxaşvilinin, demək olar ki, bütün əsərlərində azərbaycanlı obrazı var.

Mən televiziyada işləyən vaxtlarda Ramiz Həsənoğlu təklif elədi ki, “Günahsız Abdulla” povesti əsasında ssenari yazım. Bu teletamaşa Ramiz Həsənoğlu ilə bizim ilk işimiz olsa da, sözün düzü, uğurlu alındı. Teletamaşanın musiqisini  bəstəkar Cavanşir Quliyev yazdı.

Abdulla rolunu Mikayıl Mirzə oynayırdı və mənə elə gəlir ki, onun heç bir oyunu “Günahsız Abdulla”dakı qədər uğurlu alınmayıb. Çünki Mikayıl Mirzənin xarakteri ilə o obrazın xarakterində  üstü-üstə düşən məqamlar vardı.

“Günahsız Abdulla”da Mikayıl Mirzədən daha çox, Ramizin hərəkətləri yadımda qalıb. Necə həyəcan keçirirdi, necə aşağı-yuxarı gedib-gəlirdi, necə əli ilə üzünü tuturdu. Kaş o məqamları  gizli  kamera ilə çəkib saxlamaq mümkün olaydı.  Mən Ramizi  sakit adam kimi tanıyırdım. İş prosesində gördüm ki,  o öz hisslərinə hakim ola bilmir,  hisslərinin əsiri olur. Mən o məqamları görmüşəm, o məqamlar mənim üçün maraqlıdır”.

Bəstəkar Cavanşir Quliyev:

“Əslində, o zaman biz böyük bir iş görəcəyimizi düşünmürdük. Ramiz televiziyanın rejissoru idi, bu tamaşa da onun planlı işlərindən biri idi. Bu teletamaşadan əvvəl “Topal Teymur” teletamaşasında  birlikdə işləmişdik, ikinci işimiz “Günahsız Abdulla” oldu. O illərdə mənim teatr aləmində çoxlu rejissor, aktyor dostlarım vardı. Hərdən qədimi meydan teatrı barədə danışırdılar.   “Günahsız Abdulla”nın  meydan teatrı üslubunda tamaşaya qoyulması mənə daha maraqlı göründü.

İllər ötür, xatirimdə qalan odur ki,  bu teletamaşada çox həvəslə işlədik. Lazım olandan da artıq həvəs göstərirdik. Nəticədə  çox duyğulu tamaşa alındı. Düşünürəm ki, nə yaxşı o vaxt Ramiz bu tamaşanı hazırladı. Yoxsa Mikayıl Mirzədən nə qalacaqdı?

Teletamaşanın baş qəhrəmanı Mikayıl idi. Abdulla rolunu çox gözəl oynayırdı, sanki bu rol ona biçilmişdi.

Dediyim kimi, teletamaşada meydan teatrının ünsürləri vardı, hər şey tamaşaçının gözünün qabağında baş verirdi. Səhnə dəyişəndə  belə,  gözünün qabağında dəyişirdi. Onun televiziyada tətbiqini ilk dəfə Ramiz həyata keçirdi. Və o zamankı mütəxəssislərin dediklərinə görə, teletamaşa uğurlu alınmışdı. Alınmasaydı,  30 ildən sonra biz o tamaşa barədə danışmazdıq ki...

O ki qaldı musiqiyə, tamaşaçılar yəqin ki, diqqət ediblər tamaşanın musiqisində bir dənə də olsun musiqi aləti yoxdur. Hamısı insan səsləridir.  Rejissorla belə qərara gəldik ki, tamaşanın musiqisini yalnız insan səsləri ilə həll eləyək. Əslində, dünyanın ən gözəl musiqisi elə insan səsidir. Çünki insan səsinin rəngləri çoxdur. Bu hikmətin bir daha şahidi olduq və əmin olduq ki, insan səsiylə, hətta tamaşanın da musiqisini qurmaq olar.

Tamaşada Abdullaya  yerə-göyə sığmayan  haqsızlıq edilir.  Onu ifadə eləmək üçün çox duyğusal, emosional musiqi lazım idi. Tamaşada  xor,  duet, solo oxumaqlar var.

Musiqini çəkilişlərdən əvvəl yazdıq, çünki elə səhnələr var idi ki, musiqinin fonunda çəkilməli idi. Azərbaycan televiziyasının xorunu sərəncamımıza verdilər. Brilliant Dadaşova o zaman yeni-yeni oxumağa başlayırdı və onu hələ heç kim tanımırdı. Tamaşaya tanınmayan  səs lazımdır, əgər belə olmasa, tamaşanın sirri itir, rejissorun məqsədi puç olur.

Tamaşadakı  mahnılardan bir neçəsini Brilliant oxudu, kişi səsləri ilə olan mahnıları  məcbur olub özüm oxudum. Çünki müğənni kimi məni kimsə tanımırdı. O üzdən musiqiləri çəkilişdən əvvəl bəstələdim,  lentə alındı və ondan sonra  çəkilişlər başladı.

Hər dəfə bu tamaşaya baxanda, ruslar demiş, deyirəm “neujeli” bu tamaşanı biz hazırlamışıq (Gülür). Əcaba, bu bizimmi işimizdir?  İnsan gənc olanda çox enerjili olur, çox müsbət hisslərlə irəli baxdığından əlindən çıxan işlər də elə işıqlı, həyatsevər, enerjili  olur”.

Rejissor, Xalq artisti Ramiz Həsənoğlu:

“Tamaşanın ideyası, deməzdim,  birdən-birə yarandı. 1981-ci ildə Riqada teletamaşalar festivalı keçirilirdi mən də ora bir tamaşa aparmışdım. Bu festivalda Gürcüstandan gələn  Tomaz Qodezişvili ilə tanış oldum. Onlar festivala Cavaxaşvilinin  “Uçqun” romanı əsasında səhnələşdirilmiş gözəl bir tamaşa gətirmişdilər.

Festivalın bağlanışında Riqa televizyasında çəkilişlər oldu, hərə bir fikir söylədi, mən də təklif elədim ki, qarşılıqlı təcrübə mübadiləsi olsun, məsələn, gürcü əsərini  bizim rejissor tamaşaya qoysun, onlar bizim əsəri tamaşaya qoysunlar. O görüşdən sonra Tomaz məsləhət gördü ki,  Cavaxaşvilinin  “Günhasız Abdulla” əsərini oxuyum.

Bakıya dönəndən sonra  bu povesti tapıb oxudum. Məqsədimiz bu idi ki, mən bu əsəri Gürcüstan televiziyasında, gürcü aktyorları ilə hazırlayım,  gürcü rejissoru da gəlib bizim televiziyada  dramaturqlarımızdan birinin əsərini tamaşaya qoysun. Təəssüf ki, bu arzumuz həyata keçmədi, amma televiziyanın o vaxtkı rəhbəri Elşad Quliyev razılıq verdi ki, bu tamaşanın çəkilişlərinə başlayaq.

Dilsuza təklif elədim ki,  bu əsəri tərcümə eləsin. Tərcümə elədi və  finalı dəyişdi. Final belə idi ki, Abdulla məhbəsdən qaçıb Mustafanı öldürür. Bunu tuturlar təzədən mühakimə eləyirlər və sonda bəraət qazanır.

Dilsuza dedim ki, gəl bunu öldürək. Belə də oldu, yadımdadır ki, tamaşa yaxşı mənada çox böyük səs-küyə səbəb oldu”.

Haşiyə: İllər sonra teatrşünas Aydın Talıbzadə tamaşa barədə belə yazacaqdı: “Ramiz Həsənoğlu yaradıcılığında öz güclü energetikasına görə ikinci belə tamaşa yoxdur”.

– Mənim bioqrafiyamda o tamaşa çox möhkəm yer tutur. İllər  keçir, o tamaşalar tarixə çevrilir, tamaşadakı insanların çoxu artıq həyatda yoxdu. Həyatda olanlara da allah cansağlığı versin, yaşa dolublar. Mən o illəri nostalji hisslərlə xatırlayıram...

Tamaşanın musiqisi barədə isə onu deyə bilərəm ki, Cavanşirlə danışdıq ki, bu hadisə Azərbaycandan bir az kənarda, ancaq azərbaycanlıların məskunlaşdığı  bölgədə  baş verdiyindən  bayatılardan,  holavarlardan gələn bəzi xallarla yanaşı, gürcü elementlərindən də istifadə edək. Cavanşir bunları ustalıqla tamaşaya tətbiq elədi və çox gözəl nəticə alındı.

Çox qəribədir ki, Dilsuz şair olsa da,  bu tamaşaya şeir yox,  bayatılar seçdi. Və o bayatılar da, mənə elə gəlir ki, çox uğurlu seçilmişdi.

Aktyor seçmək də həmişə mənə çətin olub. Mən aktyor ailəsindənəm. Bilirəm o aktyorlar nələr çəkir. Aktyor seçimində səhv etdiyim məqamlar da olub, bu səhvlərimə görə Allah məni bağışlasın.

O tamaşadan bir il əvvəl  Mikayıla “Topal Teymur”da Şair Kirmani rolunu  vermişdim. Fikirləşirdim ki, Abdulla rolunda kim olsun, kim olsun, kim olsun, baxıb görürdüm ki, o piramidanın başında Mikayıl Mirzə dayanır. Heç bir tərəddüd eləmədən rolu Mikayıla verdim.

Mənim iş prinsipim belədir ki,  çox dəqiq operatorla, aktyorla, rəssamla işimi qururam. Və hamı bilir ki, mən nə istəyirəm. Xüsusi ilə  aktyorlar. Mikayılda isə bir qədər fərqli idi. Mən onun fəhminə inanırdım. Üstəlik, bu tamaşanı meydan teatrı əsasında  qururdum, meydan teatrının prinsiplərindən biri də odur ki, aktyora  bir az sərbəstlik, meydan vermək lazımdır və Mikayıl bunu məndən xahiş elədi. Mən də ona meydan verdim... ”

          “Günahsız Abdulla” – Mikayıl Mirzə

2004-cü ildə Xalq artisti Mikayıl Mirzə Aydın Talıbzadənin “Ustda və ayna” kitabının təqdimatında ona uğur gətirən bu teletamaşa, Ramiz Həsənoğlunun yaradıcılığı barədə çoxdan ürəyində gəzdirdiyi sözləri deməyə fürsət tapacaq, bu tarixi  çıxışı lentin yaddaşına köçüb əbədiləşəcəkdi:

          “...Tale elə gətirdi ki, Ramiz mənə Abdulla rolunu təklif elədi gördüm ki, dəhşət bir roldur. Kiçik bir əsərdi, amma burda yerin, göyün günahları var.  Ramizə dedim ki,  mənə meydan ver. Dedi, sənə meydan verəcəm. Ona görə də bu tamaşanı Ramiz meydan ruhunda qurdu. Bu tamaşa  Azərbaycan televiziyasında yeni bir mərhələ idi. Bu Azərbaycan teatrının modeli idi. “Günahsız Abdulla” Azərbaycan teatrı tarixində  yaranmış möcüzə tamaşalardan biri idi. Yaradıcısı Ramiz idi...

...Sonda mən özümü boğmurdum, Aydın çox gözəl deyib kitabda, əslində, günahlarımı boğurdum. Mən Mustafanı boğduğum kəndiri əlimdə gətirmişdim. Və orda variantlar var idi, özümü nə cür boğum.  Birinci dublda  kəndir əlimdədir necə ki, şərf mənim əlimdə oyuncaq idi, indi əlimdə kəndir idi bir də gördüm  kəndir dolanıb ey mənim boynuma. Artıq mən boğulmuşam Ramiz sənətində, Ramiz kəndirində...”

 “GünhasızAbdulla”dan danışarkən teletamaşanın operatoru  Eldar Məmmədovun, rəssam Rəfael Əlizadənin, eləcə də tamaşada iştirak edən Sofa Bəsirzadənin, Hamlet Qurbanovun, Ramiz Məlikovn, Səidə Quliyevanın adını çəkməli, hər bir aktyorun tamaşanın  uğurunda  payı olduğunu xatırlamalıyıq.

...40 ildə  “Günahsız Abdulla” unudulmadı və deyəsən, qarşıdakı 40 ildə də unudulmaycaq.  Lentin yaddaşından Mikayıl Mirzənin səsi gəlir: “...Eşq olsun sənə, pultda qal, Ramiz!!!”

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.07.2026)

Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Ondanbaşlayaqki, musiqivə kinoulduzlarının əksəriyyətini dünyaşöhrətli italyan modelyer Corco Armani geyindiribdir. Bəs həmin ulduzlar ona sağlığında necə qiymət veriblər?

Elə bundan başlayaq.

Leonardo Di Kaprio: "Armani geyimləri mənə həmişə özümü rahat və eyni zamanda zərif hiss etdirib."

(Di Kaprio uzun illərdir Armani kostyumlarını müxtəlif mükafat mərasimlərində geyinən aktyorlardan biridir).

Keyt Blançett: "Armani zərifliyin əsl mənasını bilir."

(Blançett dəfələrlə Armani geyimləri ilə qırmızı xalçada çıxış edib və onun sadə, lakin mükəmməl üslubunu tərifləyib).

Riçard Gir: "Corco mənim üçün sadəcə dizayner deyil, yaxın dostdur."

(1980-ci ildə çəkilən American Gigolo filmində Riçard Girin Armani kostyumları geyinməsi brendin dünya şöhrəti qazanmasında mühüm rol oynayıb).

Sofi Loren:"Armani İtaliya zərifliyinin ən gözəl simalarından biridir."

Mişel Obama: “Onun klassik dizaynları mükəmməldir”.

(Obama müxtəlif rəsmi tədbirlərdə Armani geyimlərinə üstünlük verib və onun klassik dizaynlarını yüksək qiymətləndirib).

Ledi Qaqa: “Armani ilə əməkdaşlıq yaradıcılıq və sənətin mükəmməl birləşməsidir.

Martin Skorsese: “Armanini modanı kino dili ilə danışdıran dizaynerlərdən

Tom Kruz: “Armani kostyumları insana klassik, zamansız görünüş bəxş edir”.

David Bekhem: “Armaninin kişi modası kişi zərifliyinin simvoludur!.

Vogue jurnalının baş redaktoru Anna Vintur isə Armani haqqında deyib: "Armani modada ardıcıllığın, intizamın və zamansız üslubun ən böyük nümunələrindən biridir."

Giorgio Armani haqqında deyilən məşhur fikirlər məgər birdir, ikidir?

"Armani lüksü nümayiş etdirmir, onu hiss etdirir."

"O, kişi kostyumunu yenidən kəşf edən dizaynerdir."

"Minimalizmi dəbdəbəyə çevirən insan."

"Onun yaratdığı üslub modadan daha çox həyat tərzidir."

Armani moda tarixində xüsusilə sadəlik, zəriflik və zamansız dizayn anlayışını formalaşdıran dizaynerlərdən biri hesab olunur. Onun haqqında deyilən fikirlərin böyük əksəriyyəti məhz bu xüsusiyyətləri vurğulayır.

Bildirək ki, Fəxri Legion ordeninin kavaleri Corco Armani 11 İyul 1934-cü ildə İtaliyanın Pyaçentsa şəhərində dünyaya gəlib. Pyaçentsa universitetində tibb üzrə təhsil alıb, lakin dizayn işlərinə aludə olduğundan təhsilini başa vurmayıb. 1964-cü ildə N. Çerrutinin firmasında, 1970-ci ildən isə hazır geyim firmalarında müstəqil işləməyə başlayıb. 1974-cü ildən öz markası ilə kişi və qadın geyimləri kolleksiyalarını hazırlayıb.

Armani ciddi, qüsursuz klassik üsluba sərbəst görünüş verə bilib. Qadın qarderobuna yumşaq yun parçadan kişi stilində tikilən şalvarlı kostyumlar əlavə edib. Armani kolleksiyalarına gənclər üçün cins parçadan geyimlər daxil edən (1981-ci ildən) ilk dizayner olub.

Armaninin estetik prinsipi "nəzərə çarpmayan moda"dır və buna görə də onun modellərində gözəl, dəbdəbəli parçalar və zərif, nəfis aksessuarlar sadə, aydın formalar əsasında birləşib.

O, "Olimpia Milano" basketbol klubunun prezidenti olub. Britaniya idmançılarını da geyindirib. Rusiyalı iş adamı Roman Abramoviçin dövründə "Çelsi" futbol klubu oyunçuları üçün kostyumlar hazırlayıb.

2025-ci ilin 4 sentyabrında Milan şəhərində dünya modasının ulduzu sönüb, Armani vəfat edib. Amma “Armani” lıyuks moda evi hələ bundan sonra da uzun illər zənginləri geyindirəcəkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.07.2026)

“Ədibin Evi” Ədəbiyyata Dəstək Fondunun təşkil etdiyi Mir Cəlal adına V Hekayə Müsabiqəsi artıq tarixə qovuşub. Finalçılar arasından, ümumən isə müsabiqəyə 258 əsər təqdim edən 211 müəllifin arasından 6 mükafatçı seçilib və mükafatlandırılıblar. Onları bir daha xatırladırıq:

3-cü yer

Turan Uğurun “Əbabil Quşu” hekayəsi;

Həmid Piriyevin “Müjdə” hekayəsi;

 Xatirə Nurgülün “Bilalın Qayıdışı” hekayəsi;

2-ci yer

 Elnur Məmmədlinin “Kəkələmə” hekayəsi;

 Ömər Xəyyamın “10410-cu gün” hekayəsi;

1-ci yer

 Sərvanə Dağtumasın “Körpənin intiharı” hekayəsi.

Seçmə hekayələri isə “Ədəbiyyat və incəsənət” portalınada yayımlayırıq. Bu həftədən etibarən bütün mükafatçı hekayələr də portalımız vasitəsilə sizlərə təqdim ediləcək.

NURANƏ ABBASOVA

ZALIM PADŞAHIN YEGANƏ SADİQ QULU

Nənəmin qara toxum olub vərəqə səpilməyən söz boğçasından...

          Biri var idi, biri yox idi, Allahın bəndəsi çox idi. Çox əsrlər bundan əqdəm Şərqin ən gözəl diyarlarından birində Mustafa adlı zalım bir padşah yaşayırdı. Bu padşah qana o qədər susamışdı ki, az qala hər gün bir baş kəsdirməyincə rahat ola bilmirdi. Kəsdiyi başa rəhmi gələnin də dilini gödəldərdilər. Ancaq zülmün ərşə dayandığı bu məmləkətdə hər yer güllük-gülüstanlıq, hər kəs şad-xürrəm idi. Bunun da səbəbi qorxu idi. Zalımın zülmündən qorxan insanlar padşahın əmri ilə heç vaxt kədərlənməz, öz kölgələrindən belə qorxar olmuşdular. Di gəl ki, bu insanlar əllərini padşahın ətəyindən üzməz, ona daim sadiq olduqlarını sübut etməyə çalışarmışlar. Bundan xoşhallanan padşaha əslində bu sədaqətin arxasında qorxunun dayandığı gün kimi aydın idi. Lakin yenə də qullarının onu görən kimi dil-ağız etməsi, əl-ətək öpməsi padşahı sevindirirdi.

          Bu padşah elə-belə padşah deyildi. Dovşana qaç, tazıya tut deyir, ilanı Seyidəhməd əli ilə tuturdu.

          İllər qanadlı at olub uçur, padşah qocalır, rəiyyətin də tezliklə bu zülmdən canları qurtarar deyə ümidləri cücərərdi.

          Bir gün vəzir padşahı öz taxtında fikir dəryasına qərq olmuş halda görüb təəccüblənir. Kefinin hansı çağında olduğunu bilmədiyi üçün padşaha da yaxınlaşıb səbəbini soruşmağa cürət etmir. Bir az keçir, padşah özü dərin bir ah çəkərək vəziri yaxınına çağırır.

          - Vəzir!, - deyə padşahın gurultusundan sarayın divarlarını lərzəyə gətirən səsi eşidilir, - Yaxşı deyiblər, nə qədər qulun o qədər qənimin. Ölkəmdə hamı məni sevdiyini, hörmət etdiyini deyir. Ancaq mən bilirəm ki, onların hamısının əlində imkan olsa, dərimə saman səpərlər. Bu sevgi, bu sədaqət hamısı yalandır.

          Padşah danışdıqca vəzir rəng verib-rəng alırdı. Dişi bağırsağını kəsirdi ki, görəsən, padşah ondanmı şübhələnir. Axı padşahın qarasınca deyinənlərdən ən birincisi elə vəzir idi. Hər fürsətdə onu yamanlayır, intiqam eşqi ilə alışıb-yanırdı. Vəzir fikirdən ayılanda padşah hələ də danışmağa davam edirdi:

          - Görəsən, bu məmləkətdə mənə həqiqətən sadiq olan, məni qorxduğu üçün deyil, mən olduğum üçün sevən qulum varmı?

          Vəzir əllərini çataqlayaraq padşahın hüzurunda gözləri dörd olmuş dayanmışdı.

          Ağılbənd vəzirindən səs çıxmadığını görən hiyləgər padşah əvvəlcə öz-özünə düşündü:

          - Yaxşı, vəzir, demək, sənin də mənə sədaqətin saxta imiş. Bu qədər fikirləşincə, ən birinci özünü deməli idin. Səninlə hesabım qalsın sonraya. İndi mənə lazımsan.

          Padşah bu dəfə ucadan dedi:

          - Sənə əmr edirəm!. Mənə bu məmləkətin ən sadiq qulunu axtar tap. Sözdə-dildə yox, məni ürəkdən sevən biri olsun. Bunu da əməlində göstərsin.

          Vəzir necə çıxılmaz vəziyyətlə üzləşdiyini görsə də, çarəsiz halda “Baş üstə, padşahım” deyib dal-dalı çəkildi.

          Padşahın hüzurundan uzaqlaşan vəzir ikiiəlli başına döyməyə başladı:

          - Ağ qoyun, qara qoyun, başımı mən hara qoyum?! Samanlıqda iynə tapmaq kimidir sadiq qulu tapmaq. Mən qulun sadiq olub-olmadığını necə ayırd edəcəm. Kim qorxusundan əksini deyər? Onda gərək hamının boynu vurula.

          Vəzir qərara gəldi ki, vaxt itirmədən işə qoyulsun. Bir-bir qapıları dinləsin. Kim ki padşahın hüzurundan kənarda onu tərifləyir, sadiq qul da odur. Vəzir düşündü ki, padşaha ən sadiq qulları ondan ənam alan zənginlər məhəlləsində axtarsın. Acın nəyi var ki, hələ bir padşaha da sağ ol desin.

          Vəzir yola düzəlməyində olsun, sizə kimdən deyim Əhməddən.

          Əhməd bu dünyanın ən fağır, ən yaxşı, pislik bilməyən, halal, düzgün adamı idi. Onun vur-tut gözünün ağı-qarası, aydan arı, sudan duru bir qızı var idi. Elə bil Allah könlü olanda yaradıb. Ancaq Allah Əhmədi bala sarıdan sevindirməmişdi. Bu gözəllikdə qızın gözləri kor, ayaqları şikəst idi. Əhməd qızına baxdıqca ürəyi qubar bağlayır, yükünü qoyarkən dünyasını dəyişmiş arvadından ötrü hər gün göz yaşı tökürdü. Əhmədlə arvadı çox gec sinnidə bala sevinci yaşamışdılar. Uzun sözün qısası, Əhmədin uçuq-sökük daxmasında qızından başqa həyanı yox idi...

          Aylar keçir, vəzir padşahı sevdiklərini düşündüyü insanların arasında sadiq qul tapa bilmir. Dinlədiyi bütün qapıların arxasında hər gün padşahın qarasınca deyinir, onu öldürmək üçün əllərinə fürsət düşməməsindən heyfsilənirdilər. Bütün bunlar vəzirə heç də təəccüblü gəlmədi. Çünki özü də gizlində padşahı az yamanlamamışdı.

          Padşahın möhlətinin sonunun yaxınlaşdığını görən vəzir çar-naçar üz tutur kasıblar məhəlləsinə. Yolda düşünür ki, varlı padşahın qarasınca deyinirsə, kasıb niyə tərəfini tutsun? Acın imanı, toxun gümanı olmaz. Bu xəmirin çox su aparacağını görən vəzir qərara gəlir ki, sadiq qulu tapmasa, elə bu kasıblardan birinə bir axça qızıl verər, onu padşahın hüzuruna aparar. Padşah hər necə sınasa, canı bahasına da olsa, bütün sınaqlardan keçər.

          Vəzir tozlu-torpaqlı küçələri gəzə-gəzə gəlir çıxır Əhmədin qapısına. Adəti üzrə qapını dinləməyə başlayır və eşitdiklərinə inanmır. İçəridən gələn səs:

          - Ey ulu Tanrım! Sən padşahımı, məmləkətimi qoru. Onu başımızdan əskik etmə! Canını sağ, ömrünü uzun eylə! – deyir.

          Vəzirin gözləri kəlləsinə çıxmışdı. Düşündü ki, bəlkə də şahın gizli əmrinin sorağı bura kimi gəlib çıxıb və bu kişi də biclik işlədir. Vəzir barmağını dişləyib, saraya qayıdır. Qərara gəlir ki, növbəti günlərdə də həmin qapını dinləsin...

          Aylar keçir, vəzir hər gün Əhmədin qapısını pusur. Əhməd də hər gün padşahı üçün eyni duanı edir. Vəzir qərara gəlir ki, mətləbi padşaha ərz eləsin. Sadiq qulu tapdığını desin.

          Vəziri eşidən padşah Əhmədin sədaqətinə inanmır. “Barmağının kirini soranın birimi mənə sadiqdir deyirsən” deyə qəzəblənir. Onu sınamaq qərarına gəlir. Əmr edir ki, Əhmədin yeganə qazanc vasitəsi olan qotur öküzünü öldürsünlər. Padşahın əmri yerinə yetirilir. Vəzir növbəti gün yola qoyulur. Eşitdikləri yenə onu özündən çıxarır. Əhməd yenə padşaha uzun ömür diləyib deyirdi:

          - Ey ulu Tanrım! Yaxşı ki öküzümü əlimdən aldın. Ahıl vaxtımda mənə ağır yük idi. O yazığın da canı qurtardı, sən padşahıma dəymə!

          Vəzir eşitdiklərini padşaha çatdırır. Padşah əmr edir Əhmədin bağındakı meyvə ağaclarını kəsirlər ki, heç bir qazanc yeri olmasın. Vəzir növbəti qulaqasmada yenə Əhmədin padşaha dua etdiyini eşidir:

          - Ey ulu Tanrım! Sən onu padşah yaratmısan. Bir bildiyi var, yəqin! Padşahımın canına dəymə!

          Padşah artıq hirsindən zəncir çeynəyir. Bu işdə bir iş olduğunu güman edir. Əmr edir, Əhmədin gözünün ağı-qarası bircə balasını öldürsünlər. Padşah da, vəzir də düşünür ki, daha Əhməd padşaha kin qusacaq, onu Allaha tapşıracaq.

          Günlər keçir Əhmədin qapısını dinləyən vəzir heç nə eşitmir. Əhməd daha Allah buyurandan, bəndə anlayandan demirdi. Bu onu bərk şübhəyə salır. Bir yandan da sevinir ki, özünü padşahın sadiq qulu kimi göstərən bu kələkbaz daha sədaqətindən vaz keçib. Vəziri Əhmədin qapısında yuxu tutur. Gözünü açanda görür ki, Əhməd it qurddan seçilməzdən durub günbəzli daxmaya keçdi. Vəzir cəld ayağa qalxdı. Əhməddən padşahın ünvanına nalayiq ifadə eşidəcəyi ümidi ilə onu güdməyə başladı. Ancaq bu gördükləri vəzirə birə-beş od qoydu.

          Əhməd əllərini göyə qaldırıb deyirdi:

          - Ey dünyaları yaradan, bəndələrini sevən Tanrım. Nəyi nə vaxt edəcəyini sən bizdən yaxşı bilirsən. Sən padşahıma dəymə. Qalan ömrümdən kəs, onun ömrünə cala.

          Əhmədin yenə şahın canına dua etdiyini görən vəzirin canına vicvicə düşür. Fikirləşir ki, “ayə, yoxsa bütün bunlar şahın mənə oyunudur?!”. Vəzir yenə başı lovlu, dabanbasaraq padşahın hüzuruna gəlir, bilaaram danışmağa başlayır.

          Riyakar şahın hirsindən burun pərələri genəldi, başından tüstü çıxdı:

          “Bu düdəmə, yoxsa, məni ələ salır?! Gətirin onu hüzuruma!”.

          Dəngəsər olmuş vəzir çar-naçar yenidən Əhmədin evinin yolunu tutur. Əhmədi padşahın hüzuruna gətirirlər. Əhməd padşahın qarşısında ikiqat olub, yenə ona dua edir:

-      Qayım-qədim olasan, şahım!

          Padşah ona etdiklərini bir-bir Əhmədə danışandan sonra hələ də ona nə üçün dua etdiyini soruşur.

-      Şah sağ olsun, Taxçadakı qarnımda, boğçadakı əynimdədi. Mənim ən böyük var-dövlətim bircə qızım idi, - deyə Əhməd cavab verir.

Padşahla vəzir bir-birlərinə baxırlar. Padşah deyir:

-      Axı qızını da mən öldürtmüşəm. Kim qızını öldürən padşahı sevər ki?!

          Əhməd iki gözü bir çeşmə danışmağa başlayır:

          - Padşah sağ olsun! Qızım doğulanda anasını itirdik. Elə həmin gündən mənim bir qorxum olub. Yaşlı adamam, kimsəmiz yoxdur. Mən ölsəm, gül camallı qızım kimin əllərində qalacaq. Vəziriniz, görünür, dualarımı axıra qədər dinləməyib. Tanrıdan hər gün bir istəyim olub: onu məndən sonraya saxlama. Əlil övladı olan ana-atanın bu dünyada tək qorxusu övladından qabaq ölməkdir. Sən qızımı öldürdəndə mən nə Tanrıdan küsdüm, nə də səndən. Nə qədər sevimli bəndə olduğumu anladım. Səni Tanrının bir elçisi bildim, ona görə küfr etmədim, küsmədim, incimədim.

          Əhmədin bu sözləri zalım padşahın ürəyini yuxaya döndərdi. “Yarana necə məlhəm ola bilərəm” deyə soruşdu. Əhməd gözlərini endirib ürəyi yana-yana dedi:

Şirvanın ağ alması,

Yeyilir ağ alması,

Qiyamət günə qaldı,

Yaramın sağalması...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.07.2026)

Nemət Tahir,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi

Dünyanın ən böyük ensiklopediyası 11 095 cilddən ibarət Çin ensiklopediyasıdır. Söhbət bəşəriyyət tarixində ən böyük qeyri-elektron ensiklopediyadan olan məşhur "Yunle Ensiklopediyası"ndan gedir.

Ensiklopediya 1403-1408-ci illər arasında İmperator Çju Dinin (Min sülaləsi) əmri ilə 2000-dən çox alim tərəfindən yaradılmışdır. Bu, bəşəriyyət tarixində ən böyük ensiklopediya olaraq qalır.

Ensiklopediya o dövrdə məlum olan demək olar ki, fəlsəfə, tarix və tibbdən tutmuş sənətə, astronomiyaya və geologiyaya qədər bütün bilikləri əhatə edirdi. Buraya 7000–8000 qədim kitab və traktatdan parçalar daxil idi.

Təəssüf ki, orijinal əlyazma nüsxəsi yanğınlar və müharibələr zamanı demək olar ki, tamamilə məhv olub. Bu günə qədər yalnız 400 cild (orijinal həcmin 4%-dən az hissəsi) qalıb və onlar hazırda dünyanın müxtəlif muzeylərində və kitabxanalarında saxlanılır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.07.2026)

Ülviyyə Əbülfəzqızı,

 “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xüsusi Layihələr şöbəsi

Salam, "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının dəyərli izləyiciləri.

Bu dəfə ekspress sorğumuza "İncəsənətin Tərəqqisinə Dəstək” İctimai Birliyinin üzvləri cavab verdilər.

Beləliklə, sual və cavabları Sizə təqdim edirik.

 Süni intellektin musiqi bəstələdiyi və səs tonlarını təqlid etdiyi bir dövrdə canlı ifa ilə izləyiciləri necə ovsunlamaq olar?

Turanə Orucova, "İncəsənətin Tərəqqisinə Dəstək İctimai Birliyi"nin sədri:

-Süni intellekt musiqi yaratmaqda və səs tonlarını təqlid etməkdə sürətlə inkişaf etsə də, o, insan ruhunu, səhnə enerjisini və canlı ifanın yaratdığı emosional bağı tam əvəz edə bilməz. Canlı ifanın ən böyük gücü sənətçinin dinləyici ilə qurduğu səmimi ünsiyyətdə, improvizasiyasında və hər ifada yaşanan fərqli hisslərdədir.

Xüsusilə Azərbaycan musiqisi, muğam, xalq musiqisi və klassik ifaçılıq məktəbi dərin mənəvi zənginliyə, improvizasiya ənənəsinə söykənir. Bu incəliklər yalnız texniki səslənmə deyil, illərlə formalaşan sənət təcrübəsi, duyğu və mədəni yaddaşın vəhdətidir. Süni intellekt müəyyən üslubu təqlid edə bilər, lakin ifa zamanı yaranan həyəcanı, nəfəsin ritmini, auditoriyanın reaksiyasına uyğun dəyişən interpretasiyanı və sənətkarın qəlbindən gələn enerjini yarada bilməz.

Bu gün izləyicini ovsunlamağın yolu təkcə gözəl səsdən deyil, həm də səmimiyyətdən, peşəkarlıqdan, səhnə mədəniyyətindən və canlı emosiyalardan keçir. Texnologiya sənətə dəstək ola bilər, amma əsl sənəti yaradan və yaşadan yenə də insandır.

Şahbaz Ali, müğənni, prodüsser:

-Süni intellektin bizim muğamımızdan xəbəri yoxdur. Ümumiyyətlə, muğam çox dərin bir janrdır, onu çox az xanəndə sonuna qədər bilir, o qaldı ki, süni intellekt bilsin. Azərbaycanda bəstələnən, aranjiman olunan mahnılar muğamlar ən çox da "Bayatı-Şiraz" üzərində qurulur. Yəni, muğamdan bir az anlayışı olan insan mahnının süni intellekt tərəfindən bəstələnib-bəstələnmədiyini dərhal anlaya bilər, məncə. Əlavə olaraq, emosiyalar və vokal performans baxımından süni intellekt ciddi səhvlər edir, peşəkar musiqiçi bunları eşidib rahatlıqla ayıra bilir.  

Sevda Əşrəfova, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin tələbəsi:

Mənim fikrimcə, süni intellekt işləri asanlaşdırır, amma hansısa bəstəkarın əli dəyməmiş musiqi və ya söz təbii ki də quru alınır.

Məncə, süni intellekt bizim işimizi asanlaşdırır amma, bəstəkarı və ya musiqiçini əsla əvəz edə bilmir.

Kamran Eldarov, Azərbaycan Milli Konservatoriyasında magistrantı:

-Mən, ümumiyyətlə, nəinki süni intellekt, heç fonoqramla olan ifanı belə dəstəkləmirəm, çünki hər bir ifaçı öz ifasını sərbəst şəkildə hər zaman ifa edə biləcək vəziyyətdə olmalıdır. Qaldı ki süni intellektə, o bizim muğamları düzgün bilə bilməz. Muğam sənəti çox ağır və sərbəst sənətdir, neçə ilin xanəndəsi bu şöbə və guşələri oxumağa çətinlik çəkir, qaldı ki süni intellekt bu çətin işin öhdəsindən gələ bilsin.

Aysu Dəmirova, Bakı Mühəndislik Universitetinin tələbəsi:

-Texnologiya nə qədər inkişaf etsə də, süni intellekt insanın hisslərini, səhnədə yaşadığı həyəcanı və tamaşaçı ilə qurduğu canlı emosional əlaqəni tam əvəz edə bilməz. Süni intellekt musiqi bəstələyə və səsi təqlid edə bilər, lakin hər canlı ifa özünəməxsus anlar, improvizasiya və səmimiyyət daşıyır. İzləyicini ovsunlamağın yolu təkcə güclü səsdən deyil, ifaçının enerjisindən, səhnə mədəniyyətindən, tamaşaçı ilə ünsiyyətindən və musiqini ürəkdən təqdim etməsindən keçir. İnsanlar konsertə yalnız mahnı dinləməyə deyil, hiss etməyə, duyğulanmağa və unudulmaz xatirələr qazanmağa gəlirlər. Düşünürəm ki, gələcəkdə süni intellekt musiqi sahəsində köməkçi vasitə kimi istifadə oluna bilər, amma canlı ifanın ruhunu və insan toxunuşunu əvəz edə bilməyəcək. Çünki sənətin əsasında emosiya, səmimiyyət və insan faktoru dayanır.

Zənurə Həsənli, Azərbaycan Kooperasiya Universitetinin tələbəsi:

-Süni intellekt nə qədər inkişaf etsə də, məncə, canlı ifanın yerini tam tuta bilməz. Çünki insanlar yalnız səsi deyil, hissi də dinləyirlər. Səhnədə səmimi olmaq, mahnını ürəkdən oxumaq, tamaşaçı ilə göz təması qurmaq və onlarla ünsiyyət yaratmaq ifanı daha təsirli edir. Hər canlı ifa fərqlidir və məhz bu fərqlilik onu xüsusi edir. Süni intellekt musiqi yarada bilər, amma insanın hisslərini və səhnədə yaratdığı o xüsusi ab-havanı eyni şəkildə çatdıra bilmir. Buna görə də izləyicini ovsunlamağın ən yaxşı yolu səmimi, enerjili və ürəkdən gələn bir ifadır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.07.2026)