“Ədəbiyyat və incəsənət”in Qiraət saatı rubrikasında bu gündən etibarən siyasi romanlar müəllifi kimi tanıdığınız Adəm İsmayıl Bakuvinin bu dəfə eşq romanı ilə tanış olacaqsınız.

“Eşq mələyi” sizi bir başqa dünyaya aparacaq. Orada haqq ilə nahaq, yalan ilə həqiqət, namus ilə əxlaqsızlıq mübarizə aparır. Bu sayaq mübarizələrdə ədalət qalib gəlirmi?

Bu sualın cavabını romanı bitirərkən biləcəksiniz.

33-cü hissə

Bilgəhli günlər

Ev birmərtəbəli idi, iri artırması vardı, üç yataq otağı, bitişikmətbəxlə qonaq otağı, bir də hamam otağı. Ülkərə kənar otağı vermişdilər, səliqəli otaqdı, taxt çarpayısı var idi, təyinatına görə ev sahibi və xanımının yataq otağı olmuşdu, ortada uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş kiçik otaq idi, evin tək övladı – yeddi yaşlı oğlan uşağı orada yatırmış. Sonra da Bəsti xalanın otağı gəlirdi.

Həyət elə də böyük deyildi, uzağı dörd sot olardı, yığcam idi. Yerə metlax döşənmişdi, bir hissəsi qazon idi. Bir neçə qızılgül kolu var idi, bir dənə də çox da böyük olmayan tut ağacı. Həyətin ən əsas özəlliyi isə hovuz idi. Ülkər hovuzu görcək ağlına gələn ilk fikir o olmuşdu ki, kaş mövsümü olaydı, elə paltarlı-paltarlı atılıb o sərinlikdən ləzzət duyaydı.

Ülkər həm yemək bişirib-düşürməli, Bəsti xalaya qulluq eləməli, həm evin təmizlik işlərini görməliydi, üstəlik, həyət-bacaya da əl gəzdirməliydi. Əslində, beş yüz manat üçün deyildi bu qədər iş, ev sahibi xəsislik etmişdi maaş təyin edəndə, amma Ülkər əlacsızdı, yolpulunu verirdilər, yeyib-işməyi buradan idi, tam beş yüz manatı toxunulmadan qızına və anasına xərcləyə biləcəkdi.

Bəsti xala 67 yaşındaydı, İqbaldan savayı daha iki oğlu var idi, Ukraynada yaşayırdılar, orada güzəran qurmuşdular, ikisi də ukraynalı xanımla ailə qurmuşdu, birinin bir, digərinin iki övladı vardı, ildə bir dəfə gəlib analarına, qardaşlarına baş çəkirdilər. Özü də Yeni il bayramında. Bu dəfə də dekabrın otuzu gəlib 2016-cı ili hamısı birlikdə keçirmişdi, yanvarın beşində də geri dönmüşdülər.

Qadın iflic idi, nə səbəbdən bu hala düşmüşdü, neçə müddətdi gəzə bilmirdi, -- Ülkər bunlardan xəbərsiz idi, arada-bərədə söz salsa da, qadın bu mövzuda danışmağı sevməzdi. Ancaq öz İqbalını tərifləyərdi, İqbaldan Ukraynadakı oğullarına keçərdi, sonra nəvələrinə tərif qoşardı, axırda da keçərdi gəlinlərinə. Əsla bir kəsdən, bir şeydən şikayətlənməzdi.

Hətta bir dəfə Ülkər məsuliyyətsiz edib isti çayı qadının üstünə dağıtmışdı, qadın özünün incidilməsini bir kənara qoyub Ülkərin təşvişə düşməsindən narahat olmuşdu, “Bir şey deyil” deyərək Ülkəri toxtatmağa çalışmışdı. Həftəsonu oğlu, gəlini və nəvəsi bir günlük gələndə isə hey Ülkəri tərifləyər, “Mənə çox yaxşı qulluq eləyir, elə bil doğma qızımdır, onun donluğunu artırın” deyərdi.

Qadın köhnə admlardan idi, “donluq” deyəndə əməkhaqqını nəzərdə tuturdu, Ülkərin əməkhaqqını artırmasını xahiş etsə də, oğlu bunu qulaqardına vururdu.

Ülkər həvəsliydi, burada çalışmaq həm ailəsinin xilası idi, çünki pulsuz qalsaydılar, məhvə məhkum ola bilərdilər, həm başını qatırdı. Turalın ölüm xəbərindən sonra əsla özünə gələ bilmir, hey fikir çəkirdi. Üstəlik, Bəsti xalanın timsalında rastına yaxşı adam çıxmasına da sevinirdi, hər şeyin yaxşılığa doğru dəyişəcəyinə inanırdı.

Bəsti xala məxsusi yemək sifariş verməzdi, Ülkər nə bişirsə, bəh-bəhlə yeyərdi. İqbal bazarlıq gətirəndə meyvə-tərəvəzi bol eləyirdi, deyirdi, “mamanın vitaminini bol eləmək lazımdır”. Ülkər kələm qovurur, badımcandan həftəbecər hazırlayır, lobya qaynadır, pencər bişirib üstünə yumurta vururdu. Hərdən də parda kotlet bişirir, ya da toyuq soyutması hazırlayırdı. Qadını yedirdir, özü də yeyir, sonra qab-qacağı yuyub evə əl gəzdirirdi, qadın günorta iki-üç saat yatanda isə artırmadan dənizə tamaşa edirdi. Dəniz nə qədər ülviliyi bəsləyirmiş sinəsində. Gah dalğalanırdı, əsib-coşurdu, gah mülayimləşirdi, ləpələrində günəş şüaları bərq vururdu.

Ülkər dənizlə söhbətləşirdi, keçmiş günlərini birər-birər xatırlayır, başına gələnlərdən dənizə acı-acı şikayətlənirdi. Ömründə yalnız acılar çəkmişdi, sanki tale əli qılınclı onunla cəngə çıxmışdı, qəsdinə durmuşdu.

Amma ümidlərini də dilə gətirirdi, gözəl-göyçək Aylini dərs əlaçısı idi, məktəbin fəxriydi, onun tanınmış bir hüquqşünas olmasını istəyirdi Ülkər. Deyirdi, anan öz hüquqlarını qoruya bilmədi, sənsə həm öz hüquqlarını qoru, həm də bütün haqqı tapdalanmışlara dəstək ol.

Bazar günləri evə gedəndə İqbalın verdiyi yolpulundan elədiyi qənaətlə qızına şirniyyat alırdı hər dəfəsində. Ana-bala bir-birinə sarmaşırdılar.

Qızıyla kəlmə belə kəsmək istəməyən Zöhrənin səhhəti get-gedə pisləşirdi. Bir dəfə Zöhrə Ülkəri yanına çağırıb dedi:

-- Mən neylədimsə, sənin xoşbəxtliyinçün elədim. Amma öz əlimlə səni oda saldım. Allah Madarınevini yıxsın, necə ki yıxdı, heç öldüsü-qaldısı da bilinmir. O səni və balanı xoşbəxt edə bilərdi, ləkəli bir yerin yox idi, sakit, başıaşağı, mehriban, qulluqda duran, gözəl-göyçək gəlin idin, başqaları bunu ancaq arzu edər, səndə isə bütün bu keyfiyyətlər var idi. Ancaq o rəzil adam bunları qiymətləndirmədi, səni dəyərsiz edib atdı getdi. Adətən bütün böyük səhvlər ilk kiçik səhvdən törəyər. Birinci səhvi səni zorla o nadürüstə ərə verəndə biz elədik. Amma bu səhvi guya düzəldirmiş kimi sonrakı səhvləri də dalbadal sən elədin. Özündən beş-altı yaş kiçik olan o matuşka gədəyə necə uydun axı?.. Görmədin ki, ondan kişi çıxmaz, arvad kimi elə hey hırıldamağı var? Eləsi anasının, atasının qabağında sözmü deyə bilər, sevdiyini müdafiəmi edə bilər? Yanıram, cızdağım çıxır, necə aldandın, necə özünü bada verdin. Boşanan azdımı, gəlib oturacaqdın atanın xarabasında, birtəhər yaşayacaqdıq, necə ki indi yaşayırıq. Amma xəyalın göylərdə gəzdi, sevgi, nə bilim eşq, bu kimi murdarlıqlar səni aldatdı. Amma yenə bu, sənə dərs olmadı. Gedib atan yaşda o iblisə uydun, noolsun kəbinlisi oldun, sənin boyda oğlanları olan o köpəyoğlunun həmin o qoluzorba oğullarının, qancıq arvadının razılığı olmadan bu işə niyə qol qoydun, bilmədim, bir gün də xəbər tutub hamısı birləşərək səni rüsvayi-cahan elədilər. Döyülüb, söyülüb, tapdanıb üstümə qayıtdın. Bilirsənmi, bu məsəli sənə yüz dəfə çəkmişəm, camış bir dəfə palçığa girdiyi yerin palçıq olduğunu duyub da daha ora girməz. Sənsə o boyda universitet oxumuş adam hətta bu rüsvayçılıqdan sonra da dinc qalmadın, sonra da o namazqılanın dalıyca düşdün. Mən axı sənə dedim, ay bədbəxt qızı bədbəxt, vəhhabi deyirlər, nə deyirlər, o gədə ondandır, dedim ondan sənə ər çıxmaz. Gördünmü, elə də oldu. Bu qədər zülmdən sonra barı ağlını başına yığ, başını salla, işini işlə, balanı böyüt. Sənə Allah kişi yazmayıbdır, ailə yazmayıbdır, bil və agah ol. Ona görə də bu vəziyyətinlə barış və yaşa. Qardaş-bacının da dilini gödək eləmisən, səndən üz döndəriblər, heç kəsin yoxdur. Mən də bugün-sabahlığam. Balanı böyüt, onsuz da sənin daha nə gələcəyin ola bilər, bir daha özünü düşünmə, balanı düşün, onun gələcəyi üçün yaşa.

Zöhrə bunları deyib neçə müddətdə ilk dəfə Ülkəri qucaqladı, hönkür-hönkür ağladı. Doğrudan da, bala baladır, neyləsə də,ana balasını çölə ata bilməz.

İlk əməkhaqqı günü Nazəndə xanımı da dəvət elədilər, Ülkər qəşəng bir süfrə açdı, iki cür dolma bişirmişdi, həm yarpaq, həm kələm. Tort da almışdı.

Yedilər, içdilər, dərdləşdilər. Ülkər işindən razı olduğunu söylədi, qulluq etdiyi ağbirçəyin alicənablığından, müdrikliyindən, əsla heç nədən şikayətlənməmək kimi böyük ürəklilərə xas xasiyyətindən danışdı.

Nazəndə xanım təqaüdündən Aylinə qəşəng bir yumşaq oyuncaqayı almışdı, Ülkər özünü saxlaya bilmədi, hönkürdü. Yadına Turalla, Banuyla birgə Aylini gəzməyə aparmaları, ona hədiyyə almaları düşdü. Amma bu xəyalı başqa bir xəyal qırdı. Rəşid müəllimin Aylinin on yaşının tamamında aldığı nəhəng ayını necə unutmaq olardı?

Düzü, Rəşiddən ayrılması ən çox Aylini üzürdü, tez-tez anasından “Biz niyə yekə evimizə qayıtmırıq, mən o pəmbə otağımdan ötrü darıxmışam” deyə sorğu edirdi.

Həmin gün ilk dəfə Ülkəri fərqli düşüncələr öz məngənəsinə aldı. O, başa düşdü ki, hətta Madar pis adam olmasaydı belə, hətta Rasimlə ailə qursaydı belə, hətta Rəşid müəllimin ailəsi onların izdivacına mane olmasaydı belə, hətta Tural öldürülməsəydi belə, yəni istənilən halda o, xoşbəxt ola bilməyəcəkdi. Onun xoşbəxtliyi Rüfətdəydi. Allah ilk kəz qarşına məhz səni xoşbəxt edəcək adamı çıxarır. Bəs niyə bu qədər dadlı olur, unudulmaz olur ilk məhəbbət? Onun qədrini bilmədin, onu əldən buraxdınsa, bir də heç vaxt xoşbəxt olmayacaqsan, demək ki...

Gecə Rüfətin bağışladığı açarqabını köksünə sıxıb doyunca ağladı.

Kim bilir, Rüfət haradaydı. O vaxtlar xəbər tutmuşdu ki, yaxşı iş-güc yiyəsidir, şəxsi biznesi var. O cür gözəl qəlbli insan, çox yəqin ki, indi xoşbəxt bir ailə sahibi idi. Dünyanın ən xoşbəxt qadınına sahib idi.

Həmin istirahət günündən Bilgəhə qayıdanda hətta Bəsti xala da Ülkərin bolluca ağladığını duymuşdu, bax onda ana kimi Ülkərin başını dizi üstə qoyaraq Bəsti xala onun tale hekayətini dinləmək istəmişdi.

-- Danış mənə həyatını, canım. Danış, bir az yüngülləşərsən həm də.

Ülkər də danışmışdı. Hətta bu uzun hekayət onları vaxtında nahar etməyə də qoymamışdı.

Yayda məktəblər tətilə çıxanda ev sahiblərinin icazəsi ilə Ülkər Aylini də bura gətirdi, Aylin tut yedi, hovuzda çimdi, artırmada durub dənizin rəsmini çəkdi. Qızcığaz soruşdu ki, ana, niyə bizim belə bir bağımız yoxdur, niyə bizim maşınımız yoxdur?

Bu suallar elə də öldürücü deyildi, amma Aylinin növbəti sualı lap öldürücü oldu, soruşdu, ana, niyə bizim atamız yoxdur?

 “Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.01.2024)

Əlibala Məhərrəmzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Kiçik biznesdə uğurun əldə edilməsini təmin edən bir neçə faktor vardır:

·                   İdarəetmə təcrübəsi;

·                   İstehsalat təcrübəsi;

·                   Texniki yardım;

·                   Planlaşdırma qabiliyyəti;

·                   Öz işi ilə məşğul olmaq üçün böyük həvəs.

Təzə işə başlayan iş adamlarının yalnız az bir hissəsi bütün bu faktorları təmin edə bilir.

Buna görə də, öz imkanlarınızı düzgün olaraq qiymətləndirərək çatışmayan xarakteristiskaları doldura biləcək partnyorları tapmağa çalışın. Və əlbəttə ki, seçdiyiniz işlə məşğul olmaq üçün böyük istək lazımdır. Belə istək olmadan başlamağa da dəyməz.

İnstitutdan sonra mən təyinatla çınqıl istehsalı zavoduna göndərilmişdim. Bir müddət mühasib işlədikdən sonra rəhbərlik mənə nəzər yetirdi və mənə zavodda marketinq şöbəsi yaratmaq təklif olundu. O zaman marketinqin nə olduğunu başa düşən az idi. Lakin bu söz dəbdə idi və hamı bununla məşğul olmağa can atırdı. Əvvəlcə mənə heç nə aydın deyildi. Lakin bütün istehsalat zəncirini tərkib elementlərinə ayırdıqdan sonra mən Xalq Təsərrüfatı İdarəetmə İnstitutunda öyrədilənlərin hamısını başa düşə bildim. Yəni, məhz əlavə dəyər və əlavə kapitalın yaranmasını. Bu məni o dərəcədə maraqlandırdı ki, mən artıq anladığım sxemi məni əhatə edən aləmdə baş verən bütün proseslərə tətbiq etməyə başladım.

 “Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.01.2024)

Xədicə Əliyeva, "Ədəbiyyat və incəsənət"

Dünyada formalaşmış, adiləşib qəbul edilmiş sistem çox qəribədir.

Göz açarkən, səni nələrin gözlədiyindən bixəbər olursan. Həyatın bəmbəyaz, hələ heç bir rəngin dəymədiyi, boyamadığı bəyaz tablo, sən o tabloda yaranacaq rəsmin rəssamı olursan. Ətrafındakı insanlar isə hərəsi bir rəngi təmsil edir. 

Və işin qəribəsi, səndən başqa fərqli rənglərin ahəngini təmsil edənlər, həyat tablonda yer almağa, onu rəngləməyə çalışır. Onlara "bu mənim həyatım, mənim rəsmimdir, buraxın, onu istədiyim rənglərin ahəngi ilə boyayım" deyə bilmirsən. Ətrafındakı müxtəlif xarakterli insanların hərəsi bir rəngi təmsil etdiyi və səni öz xarakterlərinə uyğunlaşdırmaq üçün rəsmini istədiyi tərəfdən, istədiyi rəngə rəngləməyə çalışır, sonda isə öz yaratdıqları əsərdən şikayət edirlər. 

Rənglər qarışar, o qədər qarışar ki, rəsmin tanınmaz hala, ruhun qaranlığa məhkum olar. Niyə? Çünki sənin qan bağın olduğunu düşündükləri, dünyaya göz açmağında onların rolu olduğu üçün həmin tablonu sənə özlərinin aldığını zənn edir, sənin isə onu istədikləri kimi boyamağını gözləyirlər, hətta gözləməklə qalmaz, tələb edərlər. 

Sən isə özün nə istədiyini bilmədən, öz sularında üzmədən, onların dəryasında qərq olur, fikir karvanlarına qoşulub, səni hara aparacaqlarını bilmədən gedirsən. 

Səni istədikləri "həyat qəlibinə" uyğunlaşdırmaq üçün hərəsi bir tərəfdən tutub çəkir. Sonda bütün parçaların mənəvi olaraq onların əllərində qaldığını fərq edəndə, bu vəziyyətdə olmağının günahkarı yenə sən olursan. Dağılmış parçalarını birləşdirməyə, həyatdakı var oluşunu sorğulayaraq yaşamağa davam edirsən. Rəsmindəki fırça sənin əlində, sənin əlin isə onların düşüncələrinin məhkumu olan dəmir barmaqlıqlarda olur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.01.2024)

Elman Eldaroğlu, “Ədəbiyyat və incəsənət”

İki min neçənci il olduğunu unutmuşam, yolum Mingəçevirə düşmüşdü. Həmin vaxtlar o, Mingəçevirin prokuror müavini işləyirdi. Görüşüb həmsöhbət olduq. Əslində oraya prokuror müavini yox, bir şairin yanına getmişdim. Çünki o, şair kimi daha böyük, daha əzəmətli idi. Sonra bir dəfə də eşitdim ki, mədəsindəki xəstəlikdən əziyyət çəkir. Haradasa 20 yanvar tərəfdə xəstəxanaların birində yatırdı. Ziyarət etməyi özümə borc bildim...

 Onun sözlərinə yazılmış "Mənə dəniz verin", "Yağış istədim", "Bağışla" (ifaçı Eyyub Yaqubov), "Gəlmədin" (ifaçı Qədir Qızılsəs), "Xəbərin yox" (ifaçı Zülfiyyə Xanbabayeva), "Bilirəm, getmisən" (ifaçı Zaur Rzayev), "Yarpaq yağışı" (ifaçı İlhamə Quliyeva), "Bir gün" (ifaçı Mətanət İsgəndərli), "Bu gecə" (ifaçı Rüfət Mehdiyev), "Bu axşam" (ifaçı Emin Nəsirli) və digər mahnılar dillər əzbəridir...

Söhbət Sabir Məzlumağa oğlu Abdinovdan gedir. 1962-ci il, yanvar ayının 16-da Bakı şəhərində anadan olub. 1979-cu ildə Yardımlı rayonunda orta məktəbi, 1988-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. İxtisasca hüquqşünasdır. Uzun illər prokurorluq orqanlarında çalışıb. Yardımlı rayon prokurorunun köməkçisi, Kürdəmir rayon prokurorunun köməkçisi və böyük köməkçisi, Baş prokurorluqda idarə prokuroru, Mingəçevir şəhər prokurorunun müavini, prokuror əvəzi, Füzuli rayon prokuroru, Baş prokurorluğun Müraciətlərə baxılması idarəsinin prokuroru, Ağır cinayətlər məhkəmələrində Dövlət ittihamının müdafiəsi üzrə şöbənin prokuroru, polisdə istentaqa nəzarət şöbəsində prokuror vəzifələrində işləyib...

İstəyim, onun haqqında uzun uzadı danışmaq deyil, onsuz da onun qiymətini həm bir şair kimi, həm də hüquqşünas kimi əlahəzrət TARİX verəcək. Məqsədim onun ad gününü təbrik etməkdir.

Çox yaşa, Sabir!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.01.2024)

Yunus Oğuz yazır

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı tanınmış politoloq və yazıçı Yunus Oğuzun siyasi şərhini təqdim edir. 

Artıq prezident seçkiləri təbliğat və təşviqat mərhələsinə qədəm qoyub. Bununla əlaqədar olaraq beşinci kolon aktivləşib. Hazırda təxribat təxribat ardınca gəlir. 
Hər gün bir təxribatın şahidi oluruq. Paytaxtda mebel  sexinin yanması və  orada insan ölümünün qeydə alınması, Sumqayıtda binada partlayış, bir necə gün öncə Respublika Perinatal Mərkəzində yanğının baş verməsi təsadüfi hesab edilə bilməz. 

Xatırladım ki, 2018-ci il prezident seçkilərinin əvvəlində də eyni ssenari həyata keçirilmişdi. O vaxt da Mingəçevir və Sumqayıtda yanğınlar oldu, Gəncə hadisələri baş verdi. Deməli, prezident bilirmiş ki, seçkilər bir il sonraya saxlanılsa nələr ola bilər. Digər tərəfdən də ölkə yeni dönəmə qədəm qoyub. Ona görə də prezident seçkiləri irəli  çəkilib. Amma beşinci kolon seçkilərin irəli çəkiləcəyini  gözləmirdi. Bəlkə də seçkilər 2025-ci il də keçirilsəydi, böyük miqyasda təxribatlar hazırlaya, nəticədə ölkəni qarışdıra bilərdilər. Prezident bunu gördü və seçkiləri fevral ayına təyin etdi. Nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycanı, Azərbaycan prezidentini sevməyən dövlətlər ölkəmizdə təxribat törətməyə çox meyillidirlər. Buna xüsusi hazırlaşırdılar, lakin indi çatdıra bilmirlər. Ona görə də hələ ki, xırda təxribatlar törədirlər.
Əslində, belə təxribatlar prezident seçkilərinə təzyiq və təhdiddir. Həm də prezident seçiləcək adama və indiki prezidentə təhdiddir. Bizim prezident beynəlxalq aləmdə də kifayət  qədər tanınmış liderdir. Apardığı siyasət isə dövlətin maraqlarına hesablanıb. Başqa dövlətlərin maraqlarını Azərbaycana buraxmır. Azərbaycanda marağı olan dövlətlər demək istəyirlər ki, seçkilərin sakit keçirilməsini istəyirsənsə, mənim iqtisadi maraqlarımı təmin elə, geosiyasi maraqlarımı qəbul et. Çünki, geosiyasət iqtisadi maraqlar üzərində qurulur. İndi dünya bir-birinə qarışıb, belə bir şəraitdə bizim üçün seçkilərin keçirilməsi çox əlverişlidir.
Məsələn, İran İŞİD-i vurdu, guya ki, İŞİD-i Amerika yaradıb, ona görə vururam. Əslində Yaxın Şərqdə qazan qaynayır. Bunun da Azərbaycana təsiri ola bilər, amma biz bundan yan keçə biləcəyik. Yəni, qaynayan qazanın içinə  düşməyəcəyik. Baxmayaraq ki, artıq qaynar qazana düşən dövlətlər var, hələ də anlamırlar hara düşüblər. Qazanın altı çırta-çırt yanır, qazan da pıqqa-pıq qaynayır. Görüntülər ondan ibarətdir ki, belə bir şəraitdə nə Rusiya-Ukrayna müharibəsi, nə də İrana təhdidlər dayanacaq. Hazırda İsrail demək olar ki, yaddan çıxıb, HƏMAS gündəmdə deyil, əsas məsələ Qırmızı Dəniz uğrunda mübarizədir.
İndi dünyada baş verən proseslər biz deyənə gəlib  çıxır. Artıq dünyanın geosiyasəti dəyişir. Yeni geosiyasətdə də Azərbaycanın xüsusi yeri olacaq. Bu, o deməkdir ki, yeni dönəm təkcə Azərbaycan üçün deyil, həm də dünya geosiyasəti üçün yaranıb. Məsələn, Azərbaycan Prezidenti Davosa getmədi, niyə də getsin ki? Artıq Davosun bütün nümayəndələri Azərbaycana gəlib prezidentlə danışıqlar aparır. Bax, hazırda liderin gücü budur. Kim nə istəyirsə gəlir Azərbaycana, danışıqlar aparır, müqavilələr bağlanır. Azərbaycan da baxır ki, döst ölkədirsə, qucaq açır, dost deyilsə, siyasi və diplomatik vasitələrlə yola salınır. Davosa qoy Paşinyan getsin, Makronla görüşsün. Maraqlı bir situasiya yaranıb ki, Davos üzvləri danışıqlar aparmaq üçün Azərbaycana gəlirlər. Bu isə Azərbaycan dövlətinin, onun prezidentinin dünyadakı nüfuzunun göstəricisidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”
(16.01.2024)

Bir saatdan çox idi ki, yol qırağında dayanıb gözləyirdi. Avtomobillər dayanır, sürücülər getdikləri rayonların adını, neçə nəfərlik boş yer olduğunu ucadan deyirdilər. Elə bil buradan hər yerə, lap Marsa da gedənlər var idi, bircə onun gedəcəyi istiqamətə bu gün heç kim getməyəcəkdi...

Gözləməkdən yorulsa da bunu hiss etmirdi. Əksinə, vaxt keçdikcə, əsəbləşir, intizarı artır və bundan sanki ayaqlarına güc gəlirdi, bəlkə də günlərlə burada dayanıb gözləyə biləcəyinə inanırdı. Axı birinci sinifdə oxuyan qızına söz vermişdi ki, üç saata onun yanında olacaq. Bu gün onun ad günüydü. Bura çatanda telefonla danışmışdılar..

- Ata, nə vaxt gəliysən?

- Bu gün, indi yola çıxıram. Uzağı üç saata çataram.

- Gözlüyüyəm ata..

Gedəcəyi yolun iki saat yarımlıq oduğunu, avtomobil gözləməyi nəzərə alıb, üç saat demişdi.

Geciksəydi Nigar ondan küsəcəkdi. O qəribə qız idi, bir ay öncə verilən sözü də unutmaz, atasının yadına salardı. Əməl edilməsini istəyərdi. Bu sözvermələr əsasən gəzməyə getmək, oyuncaq alma "sürpirizləri" olardı. Belə vaxtlarda ata həmişə öz- özünə deyərdi ki, daha söz verməyəcək. Çünki, Nigar sonra əl çəkmir.

     İndi də özünü qınadı ki, gərək vaxt deməyəydi, gedib çatanda sürpiriz olardı, həm də rahat gedib çıxardı, yol işini bilmək olmur axı. Dəqiq bilirdi ki, Nigar artıq bir saatdır ki, onu gözləyir, saata baxır, oynayır, özü öz başını qatır...

       Əslində günortadan yola çıxmışdı, vaxtının çoxunu bazarda Nigara don və şlyapa axtarmaqla keçirmişdi. Məsələ burasında idi ki, hər ikisi də gərək "pəmbə" rəngdə olaydı, Nigarın istəyi belə idi. O da donu tapırdı, rəngi uyğun gəlmirdi, pəmbə olanda da ölçüsü düz olmurdu. Bir qədər də vaxt doha uyğun şlyapanı tapmağa sərf olundu. 

     Niyə məhz "pəmbə" rəng? Bayaqdan özünə verdiyi sual yenə ağlına gəldi.  Nigarın, elə bir çox qız uşaqlarının niyə pəmbə rəngdən daha çox xoşu gəlir? Yaxşı bəs niyə cəmiyyətdə "qız uşaqlarına pəmbə, qırmızı rəngli paltarlar, oyuncaqlar almaq olar, oğlanlara isə yox" fikiri formalaşıb?  

- Ey, qardaş oğlu hansı tərəfə gedirsən?

Nisbətən kök, başı yarımçıq keçəl, qalın qaşlı, orta yaşlı sürücü boynunu elə uzatmışdı ki, sağ tərəfindəki oturacaq yerini keçərək, avtomobilin aşağı endirilmiş şüşəsi yerindən bayıra çıxmışdı.

Onunla eyni istiqamətə gedirmiş, qiymətdə çənə-boğaz etmədi, nə dedisə, razılaşdı. Qara rəngli Mersedes boş idi, qabaqda sürücünün yanında əyləşib, saata baxdı. Nigarla danışandan artıq saat yarım keçmişdi. Elə təsləsirdi ki, imkanı olsa, sürücünün yerinə keçib, radar zad bilməz, ən yüksək sürətlə sürüb gedərdi. 

-Hə, əmi, yolumuz açıq olsun, gedək.- Bunu deyib, sürücünün üzünə baxdı. 

   Sürücünün də üzü qırmızıya çalırdı, bilmək olmurdu ki, bu onun təbii rəngidi, ya dağ adamlarının sağlam, “qan daman" yanaqlarındandır, ya təzyiqi vardır, ya da pərt olub, pörtüb qızarıb?

      Sürücü onun üzünə baxıb gülümsədi, qızıl dişləri göründü. Bu an qızılı rəng, qırmızı rəng və topa qaşlarının qara rəngi yenə onun diqqətini cəlb etdi. Bir insanın simasında nə qədər rənglər olarmış...? Başı da üç rənglidir... keçəl yeri, ağ, qara tüklü yerləri. Gözləri isə göm-göy idi...

- Qardaş oğlu, mən xaltura eləmirəm. Sadəcə olaraq, yoldu gedirəm, Bakıda işim var idi. Dedim, qulaq yoldaşı olsa yaxşı olar. Daha keçib, sən rahat otur, düşüm aşağı, baxım görüm, gedən varsa bir nəfər də götürüm, gedək. Həm də savab işdir, bəlkə kimsə tələsir, yolda qalıb...5 dəqiqəyə gəlirəm, olar-olmaz gedərik...

     Heç nə deməyə üzü gəlmədi. Ağlına gələn o oldu ki, görəsən bu savab iş deyilən əməlləri canlandırsaydılar, nə rəngdə olardı? Əgər bunu bilsəydi, insanların rəngindən hansı əməllərin, düşüncələrin yiyəsi olduğu bəlli olardı. 

Saatına baxdı, iyirmi dəqiqə keçmişdi, sürücü hələ də yol qırağında o yan- bu yana gedir, müştəri axtarırdı. Az qala hamıya yaxınlaşıb, hara getdiklərini soruşmuşdu.

Aşağı düşüb, üzünü sürücüyə tutaraq:

- Ay əmi, getməyəcəyik?, - soruşdu.

- Budəqiqə gəlirəm, səbr elə, qardaş oğlu.

Doğurdan da o gəldi, yanında da çəlimsiz, əlində balaca bir selofan torba olan gənc oğlan.

- Otur bala, otur, yolda qalma. Bundan sonra çətin maşın olar, - deyib, arxadan sol qapını açdı, özü isə cəld sükan arxasında əyləşdi.

-A bala, niyə minmirsən? Nə gözləyirsən?

-Əmi, 5 manat verəcəm ha..

- Yox da bala, danışdıq axı, 7 manat.

- Yox, əmi, 5 manatım var, axı Sizə dedim.

- Yaxşı, eybi yox, 6 manat verərsən.

- Əmi, Vallah  yoxdu, fəhlə adamam. 5 manatım var, zəng ediblər, anam xəstədi, təcili rayona getməliyəm. Müdir pul vermədi, işləmişəm, alacağım da var. Vermirlər ki, birdən qaçarıq, bir də qayıtmarıq.

- Allah şəfa versin anana, amma 5 manata apara bilmərəm, 10 manatlıq yoldu e...

Bu söhbətə qulaq asa-asa bir az da əsəbləşdi, acıqla üzünü sürücüyə tutub:

- O bir manatı mən verərəm. Qoy əyləşsin gedək, -dedi. 

- Sən niyə verirsən, özü verər. 

- Sənə nə fərqi vardı, kim verdi?

- 5 manata yol olmaz, bilirlər axı. Ondansa götürmərəm, maşına nə qədər ağırlıq, güc düşür, sabah bir yeri qırılsa mən düzəltdirəcəm...

İstədi düşüb yerə qapını çırpıb: - Rədd ol get! - desin. Nigar gəldi gözü önünə, evdən gəlib darvazanın deşiyindən bayıra baxır, geri evə gedib bu dəfə də saata baxırdı.

- 5 manat o verir, 5 də mən qoyuram onun əvəzinə 10 edir, otursun gedək...

Qara Mersedes üzü qərbə, günbatana tərəf gedirdi. Qürubdakı günəş görsənirdi, elə bil batmağa azalmış daha da böyümüşdü. Günəşdən çox, o, üfüqə, dünyanın qurtaracağına qoyulmuş qırmızə kürəyə bənzəyirdi..

Çönüb arxaya baxdı, gənc oğlan yatmışdı, yorğunluq və gedişhaqqı söhbətinin nəticəsi olan pərtlik simasında cizgilər formasında donub qalmışdır. Ona nədənsə elə gəldi ki, oğlanın siması yetişməkdə olan açıq qızılı rəngli buğda dənəsi rəngindədir.

Oğlandan gözünü çəkib, sürücüyə tərəf baxdı, təəccübləndi, onun simasının ilk gördüyü qırmızımtıl rəngi getmiş, sarımtıl 5-lik kağız pul rəngi almışdı.

Sürücü onun baxdığını hiss edib, üzünü çevrib , gülümsəyərək dedi:

- Günəşi görürsən, elə bil yolumuzun üstündə dayanıb, doğma adam kimi bizi gözləyir. Bu yaxşı əlamətdir. Bu cür anı görmək, ona tərəf getmək hər vaxt adama nəsib olmur. 

- O niyə qırmızımtıl rəngdədir?- qəfil ağlına gələn sualı verdi.

Sürücü bir az susub, dedi:

- Mövcud olan hər şey öz rəngini mahiyyətindən alır. Zaman daxilində də tez-tez dəyişir. Bunun çoxlu səbəbləri var. Bu Allahın hikmətidir.

- Qızıl, eləcə də bir çox şeylərin rəngi dəyişmir axı, göy üzü və ya dəniz də həmişə mavidir.

Sürücü yola tərəf baxa- baxa, astadan gülərək dedi:

- işığı keçirsən, qızılı nə rəngdə görərsən? Və ya gecə göy üzünü gündüzdən fərqli görmürsən? Dəyişməzlik, sabitlik Allah məxsusdur.

Sürücü bu sözləri danışdıqca səsi mülayimləşir, elə bil elm, hikmət dolu, bir xəzinə sahibi danışırdı. Bir az əvvəl onun fəhlə oğlanla 1 manat söhbətini, eşitməsəydi, onu mömin bir adam sayardı. Xeyli təcüblənmişdi.

Araya sükut çökdü. Birazdan yenə maraq onu bürüdü. Yenə üzünü sürücüyə çevrib sual etdi:

- Niyə yarpaqlar məhz yaşıldır? Üzüm qorası göy olur, yetişəndə qara, sarımtıl, qırmızı olur?

- Hər hansı bir şey üzərinə düşən işıq şüalarının hamısın udursa qara, hamısını qaytarırsa ağ, hamısını udub, yaşılı qaytarırsa yaşıl, qırmızını qaytarırsa qırmızı görsənir. 

O, başı ilə sürücünün dediklərini təsdiq edib, dedi:

- Doörudur, bunları mən də bilirəm. Amma yarpaqlar niyə məhz yaşıl, qan qırmızdır? 

Sürücü yenə düşünə-düşünə yola tərəf baxmağa başladı. O isə başını çöndərib, sürücüyə tərəf baxdı. Təcübbləndi, heyrətdən gözünü yumub, açdı. Ona elə gəldi ki, sürücünün sükanı tutan əlləri, qolları ağ- appaq idi, sanki quş qanadlarını xatırladırdı. 

- Sənin bu sualının cavabını mən bilmirəm, bəlkə də elmin sərhəddir. Daha doğrusu, elm izah edər, yarpaq niyə yaşıl görsənir, ancaq onun məhz niyə yaşıl görsənən quruluşda olması, qanın qırmızı olması Allahın hikmətidir.

Yenə araya sükut çökdü. Sürücü avtomobilin sürətini azaltdı, yavaş-yavaş yolun sağ tərəfinə çəkərək, bir kafenin həyətində saxladı. 

-Qardaş oğlu, bir çay içək, yoruldum, həm də hara tələsirik ki?...

Nə deyəcəyini bilmədi, məcbur razılaşmalı oldu. Geri çönüb, oğlanı oyatmağa başladı:

- Qardaş, oyan, düşək bir çay içək.

     -Onu oyatma.

     - Niyə

     - Onsuz da pulu yoxdu. Qoy yatsın.

       Sürücünün bu sözündən yenə əsəbləşdi. Onun kafenin həyətindəki işıqlardan aydın görsənən simasına baxdı. “İlahi, bu nə əcaib sifətli adamdı. Gecə adamın qabağına çıxsa, nə qədər ürəkli olsan da qorxarsan"- deyə düşündü.

     - Eybi yox, onun çayının pulunu mən verəcəm.- dedi.

Yenə yollarına davam edirdilər. Fəhlə oğlan çaydan içib, dalbadal iki siqaret çəkib, yenidən yatmışdı. Bu dəfə xoruldayırdı. Elə bil dünya yaranandan o da yaranmış, bu ana qədər yuxusuz işləmişdir.

    - Çaya nə qədər verdin?- sürcü soruşdu.

     - 5 manat . Halal xoşunuz olsun.

      - Sağ ol. Halalıq nə rəngdədir, bilirsən?

       O təcübblə başını yırğalayıb dedi:

      - Bir az əvvəl ağlıma gəlmişdi ki, savab iş nə rəngdədir? İndi Siz halallığın rəngini soruşursuz.

       -Biz haradayıq?

        Arxadan səs gəldi, fəhlə oğlan yuxudan oyanmışdı. Heç cavab da gözləmədən dedi:

      - Əmi, zəhmət olmas yavaşlayın, o qabaqdakı yol keçidində saxlayarsız.

      - Hansı, o maşınlar dayanan yerdə? 

       - Bəli.

       Oğlan avtomobildən düşdü. Utana-utana sarı rəngli 5 manatlıq çıxarıb, sürücüyə uzatdı.

       - Onu ver bu qardaş oğluna, mən ondan pulu bir yerdə, kom alacam, - sürücü dedi. 

       Oğlan pulu ona verib, xeyli təşəkkür edib, sürücüyə "sağ ol" demədən çıxıb getdi.

      "Belə pulgir, qanmaz, insanlıqdan kənar adam olar?"- O ürəyində qəzəblə sürücü haqqında belə düşünürdü.

      - Sənə maraqlı bir söhbət edim?

       O acıqla, heç sürücünün üzünə baxmadan, könülsüz halda dedi:

        - Edin.

         - Rənglərin çox sirrli xüsusiyyətləri var. Bir gəlin dünyaya oğlan uşağı gətirir.  Bundan sonra gənc ailədə, qohum- əqrabada aləm dəyir bir-birinə. Niyə? Çünki ata, ana,  babalar, nənələr - hamısı qaraşin, uşaqsa sap-sarı, göygöz, elə bil rus balası idi.

         - Niyə, gəlin xəyanət etmişdi?

          Sürücü gülüb dedi:

          - Hamı belə düşünürmüş. Bir ağsaqqal kişi gəlib gəlindən soruşur:- Hamilə  vaxtlarında sarışın kimləsə söhbət etmisən?                

       Gəlin deyir:- Bəli, qonuşumuzda bir rus xanım var idi. Çox gözəl insan idi, həmişə peraşki bişirəndə məni çağırırdı. Məni peraşkiyə, çaya qonaq edirdi. Həm də onun söhbətlərindən doymurdum, saatlarla qulaq asırdım. Ən çox da anasından, qardaşlarından danışırdı. O qədər onları təsvir etmiş, haqlarında danışmışdı ki, mən sanki gözümün önündəymiş  kimi həmən insanları görürdüm.

      Bundan sonar ağsaqqal camaatı başa salır ki, bu uşağın sarışın və gözlərinin göy olması gəlinin həmən rus xanımla çoxlu söhbətləri, üzünə baxması və danışdığı hekayələrin təssüratının nəticəsidir. Bax oğul, kərtənkələ, çəyiritkələr yaşıl çəmənliklərdə yaşıl, bozqırlarda boz olurlar. Alimlər bunu təbii seçmə ilə izah edirlər, guya ki, boz və yaşıllar düşmənlər tərəfindən görünmürlər, mühitə uyğun rəngləri olanlar seçilib sağ qalır. Əslində isə onların hər gün gördükləri rənglər göz vasitəsilə vücuda keçir, öz rənglərinə təsir edir.

    - Çox maraqlıdır, necə?

      Sürücü gülüb dedi:

      -Necəsini biz bilmirik. Allah bilir. O yerdə və göydə hər nə varsa yaradıb, hər şey onundur və keçmişi, gələcəyi bilir.

    Sürücü danışdıqca çönub ona baxırdı. İndi lap heyrətə gəlmişdir. Ətrafda gecənin zil qaranlığı fonunda sürücü tərəf elə bil nurlu, işıqlı idi. Sükandan isə dörd ağappaq quş qanadına oxşar qollar tutmuşdu.

       Sürücü mülayim səslə söhbətinə davam etdirdi

     -Biz infraqırmızı və ultra bənövşəyi şüalar arasındakı rəngləri görürük. Amma bəzi həşəratlar ultrabənövşəyi, infraqırmızı şüaları da görürlər. Bax aləmlər, məxluqlar arasında pərdə var, ona görə biz insanlar mələkləri, cinləri, şeytanları, virusları və başqalarını görə bilmirik. Biz onları görə bilsəydik, sözün əsl mənasında aləm qarışardı bir-birinə. 20 herslə 20 min hers arasınada dalğa uzunluqlu səsləri eşidirik. Daha kiçik səsləri eşitsəyďik digər məxlulqların səsindən çaş- baş qalardıq, kainatın daha uca, bədheybət səslərini eşitsəydik lərzəyə gələrdik, dəhşətdən diz üstə çökər, bağrımız çatlayardı. Amma Allah  bizə yaxın göyü hər cür bəlalardan, pisliklərdən, o cümlədən bədheybət səslərdən qoruyur, qulağımızı və gözümüzü bizə zərər gəlməsin deyə sərhədləndirib. Sonsuz şükürlər olsun Allaha.

     Düzü, sürücünün danışdıqlarına lap mat qalmışdı. 

     -Qarşıdakı  döngədə saxlayın, mən çatmışam, - dedi.

      Sürücü heç nə deməyib, onun dediyi yerdə maşını saxladı.

      O, yuxu görürmüş kimi, nə deyəcəyini bilmədən sürücüyə tərəf baxdı, qap- qaranlıq idi, heç nə görümürdü.

      Aşağı endi, əlini cibinə salıb özünün və fəhlə oğlanın pulunu üst- üst qoyub, başını qaldırıb, avtomobilə tərəf uzatdı. Avtomobil çıxıb getmişdi...

       İndi xatırladı ki, elə arxada yatan yorğun fəhlə oğlan da avtomobildən düşdükdən sonar belə sakitcə yoxa çıxmışdı...

       Gəlib evə çatmışdı, Nigar onu görən kimi üstünə atıldı, çox sevinirdi. Pəmbə donunu və şlyapasını gördükdə sevinci, fərəhi daha da artdı, gülə-gülə: - Ata, vaxtında gəydin. Saata bax, düz üç saat keçib, - dedi. 

    O, başını qaldırıb, divardakı, sonra qolundakı saatına baxdı. Nigar düz deyirdi. O həmişə düz danışırdı...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.01.2024)